# Dziennik Urzędowy C 312/2023

| | ISSN 1977-1002 |
| --- | --- |
| Dziennik Urzędowy
  Unii Europejskiej | C 312 |
| | |
| Wydanie polskie | Informacje i zawiadomienia | Rocznik 661 września 2023 |

ISSN 1977-1002

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 312

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Rocznik 661 września 2023

---

| Spis treści | Strona |
| --- | --- |
| | I   Rezolucje, zalecenia i opinie |
| | ZALECENIA |
| | Rada |
| 2023/C 312/01 | Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Belgii na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Belgię programu stabilności na 2023 r. | 1 |
| | ZALECENIA |
| 2023/C 312/02 | Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Bułgarii na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Bułgarię programu konwergencji na 2023 r. | 13 |
| 2023/C 312/03 | Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Czech na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Czechy programu konwergencji na 2023 r. | 22 |
| 2023/C 312/04 | Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Danii na 2023 r. | 31 |
| 2023/C 312/05 | Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Niemiec na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Niemcy programu stabilności na 2023 r. | 38 |
| 2023/C 312/06 | Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Estonii na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Estonię programu stabilności na 2023 r. | 49 |
| 2023/C 312/07 | Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Irlandii na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Irlandię programu stabilności na 2023 r. | 58 |
| 2023/C 312/08 | Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Grecji na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Grecję programu stabilności na 2023 r. | 67 |
| 2023/C 312/09 | Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Hiszpanii na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Hiszpanię programu stabilności na 2023 r. | 77 |
| 2023/C 312/10 | Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Francji na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Francję programu stabilności na 2023 r. | 86 |
| 2023/C 312/11 | Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Chorwacji na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Chorwację programu stabilności na 2023 r. | 97 |
| 2023/C 312/12 | Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Włoch na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Włochy programu stabilności na 2023 r. | 105 |
| 2023/C 312/13 | Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Cypru na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Cypr programu stabilności na 2023 r. | 116 |
| 2023/C 312/14 | Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Łotwy na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Łotwę programu stabilności | 125 |
| 2023/C 312/15 | Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Litwy na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Litwę programu stabilności na 2023 r. | 135 |
| 2023/C 312/16 | Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Luksemburga na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Luksemburg programu stabilności na 2023 r. | 145 |
| 2023/C 312/17 | Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Węgier na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Węgry programu konwergencji na 2023 r. | 155 |
| 2023/C 312/18 | Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Malty na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Maltę programu stabilności na 2023 r. | 167 |
| 2023/C 312/19 | Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Niderlandów na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Niderlandy programu stabilności na 2023 r. | 176 |
| 2023/C 312/20 | Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Austrii na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Austrię programu stabilności na 2023 r. | 186 |
| 2023/C 312/21 | Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Polski na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Polskę programu konwergencji na 2023 r. | 197 |
| 2023/C 312/22 | Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Portugalii na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Portugalię programu stabilności na 2023 r. | 206 |
| 2023/C 312/23 | Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Rumunii na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Rumunię programu konwergencji na 2023 r. | 216 |
| 2023/C 312/24 | Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Słowenii na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Słowenię programu stabilności na 2023 r. | 224 |
| 2023/C 312/25 | Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Słowacji na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Słowację programu stabilności na 2023 r. | 233 |
| 2023/C 312/26 | Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Finlandii na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Finlandię programu stabilności na 2023 r. | 243 |
| 2023/C 312/27 | Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Szwecji na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Szwecję programu konwergencji na 2023 r. | 252 |

Spis treści

Strona

I   Rezolucje, zalecenia i opinie

ZALECENIA

Rada

2023/C 312/01

Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Belgii na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Belgię programu stabilności na 2023 r.

1

ZALECENIA

2023/C 312/02

Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Bułgarii na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Bułgarię programu konwergencji na 2023 r.

13

2023/C 312/03

Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Czech na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Czechy programu konwergencji na 2023 r.

22

2023/C 312/04

Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Danii na 2023 r.

31

2023/C 312/05

Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Niemiec na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Niemcy programu stabilności na 2023 r.

38

2023/C 312/06

Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Estonii na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Estonię programu stabilności na 2023 r.

49

2023/C 312/07

Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Irlandii na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Irlandię programu stabilności na 2023 r.

58

2023/C 312/08

Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Grecji na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Grecję programu stabilności na 2023 r.

67

2023/C 312/09

Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Hiszpanii na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Hiszpanię programu stabilności na 2023 r.

77

2023/C 312/10

Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Francji na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Francję programu stabilności na 2023 r.

86

2023/C 312/11

Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Chorwacji na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Chorwację programu stabilności na 2023 r.

97

2023/C 312/12

Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Włoch na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Włochy programu stabilności na 2023 r.

105

2023/C 312/13

Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Cypru na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Cypr programu stabilności na 2023 r.

116

2023/C 312/14

Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Łotwy na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Łotwę programu stabilności

125

2023/C 312/15

Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Litwy na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Litwę programu stabilności na 2023 r.

135

2023/C 312/16

Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Luksemburga na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Luksemburg programu stabilności na 2023 r.

145

2023/C 312/17

Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Węgier na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Węgry programu konwergencji na 2023 r.

155

2023/C 312/18

Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Malty na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Maltę programu stabilności na 2023 r.

167

2023/C 312/19

Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Niderlandów na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Niderlandy programu stabilności na 2023 r.

176

2023/C 312/20

Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Austrii na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Austrię programu stabilności na 2023 r.

186

2023/C 312/21

Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Polski na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Polskę programu konwergencji na 2023 r.

197

2023/C 312/22

Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Portugalii na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Portugalię programu stabilności na 2023 r.

206

2023/C 312/23

Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Rumunii na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Rumunię programu konwergencji na 2023 r.

216

2023/C 312/24

Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Słowenii na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Słowenię programu stabilności na 2023 r.

224

2023/C 312/25

Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Słowacji na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Słowację programu stabilności na 2023 r.

233

2023/C 312/26

Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Finlandii na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Finlandię programu stabilności na 2023 r.

243

2023/C 312/27

Zalecenie Rady z dnia 14 lipca 2023 r. w sprawie krajowego programu reform Szwecji na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Szwecję programu konwergencji na 2023 r.

252

---

| PL | |
| --- | --- |

PL

---

I Rezolucje, zalecenia i opinie

ZALECENIA

Rada

| 1.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 312/1 |
| --- | --- | --- | --- |

1.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 312/1

---

ZALECENIE RADY

z dnia 14 lipca 2023 r.

w sprawie krajowego programu reform Belgii na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Belgię programu stabilności na 2023 r.

(2023/C 312/01)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 121 ust. 2 i art. 148 ust. 4,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych (1), w szczególności jego art. 5 ust. 2,

uwzględniając zalecenie Komisji Europejskiej,

uwzględniając rezolucje Parlamentu Europejskiego,

uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej,

uwzględniając opinię Komitetu ds. Zatrudnienia,

uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Finansowego,

uwzględniając opinię Komitetu Ochrony Socjalnej,

uwzględniając opinię Komitetu Polityki Gospodarczej,

a także mając na uwadze, co następuje:

| (1) | Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (2), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(1)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (2), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (2) | W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 (3), Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym nie wskazała Belgii jako jednego z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia. W związku z tym szczegółowa ocena sytuacji nie będzie potrzebna. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego Belgii na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu. |
| --- | --- |

(2)

W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 (3), Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym nie wskazała Belgii jako jednego z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia. W związku z tym szczegółowa ocena sytuacji nie będzie potrzebna. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego Belgii na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu.

| (3) | Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii. |
| --- | --- |

(3)

Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii.

| (4) | W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów. |
| --- | --- |

(4)

W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów.

| (5) | W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(5)

W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (6) | Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(6)

Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności.

| (7) | W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. |
| --- | --- |

(7)

W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

| (8) | W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa zdolności do obsługi długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r. |
| --- | --- |

(8)

W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa zdolności do obsługi długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r.

| (9) | W dniu 30 kwietnia 2021 r. Belgia przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 13 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Belgii (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Belgia osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone. |
| --- | --- |

(9)

W dniu 30 kwietnia 2021 r. Belgia przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 13 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Belgii (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Belgia osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone.

| (10) | W dniu 30 kwietnia 2023 r. Belgia przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r. i swój program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je jednoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Belgii z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(10)

W dniu 30 kwietnia 2023 r. Belgia przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r. i swój program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je jednoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Belgii z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (11) | W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Belgii na 2023 r. Oceniła w nim postępy Belgii we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Belgię. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Belgii we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

(11)

W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Belgii na 2023 r. Oceniła w nim postępy Belgii we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Belgię. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Belgii we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju.

| (12) | Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Belgii spadł z 5,5 % PKB w 2021 r. do 3,9 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 109,1 % PKB na koniec 2021 r. do 105,1 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. W sprawozdaniu tym omówiono sytuację budżetową Belgii, ponieważ deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych tego państwa przekroczył w 2022 r. określoną w Traktacie wartość odniesienia wynoszącą 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu nie zostało spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r. Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Belgia powinna uwzględnić tę kwestię przy wykonywaniu budżetu na 2023 r. i przygotowywaniu projektu planu budżetowego na 2024 r. |
| --- | --- |

(12)

Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Belgii spadł z 5,5 % PKB w 2021 r. do 3,9 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 109,1 % PKB na koniec 2021 r. do 105,1 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. W sprawozdaniu tym omówiono sytuację budżetową Belgii, ponieważ deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych tego państwa przekroczył w 2022 r. określoną w Traktacie wartość odniesienia wynoszącą 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu nie zostało spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r. Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Belgia powinna uwzględnić tę kwestię przy wykonywaniu budżetu na 2023 r. i przygotowywaniu projektu planu budżetowego na 2024 r.

| (13) | Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały obniżkę podatków akcyzowych na paliwa oraz obniżkę VAT w odniesieniu do umów na dostawy energii elektrycznej i gazu do nieruchomości mieszkalnych, natomiast takie środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki obejmowały rozszerzenie zakresu taryfy socjalnej na energię elektryczną i gaz ziemny dla gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji, ogólne transfery dochodów kierowane do gospodarstw domowych bezpośrednio poprzez rachunki za gaz i energię elektryczną („pakiet energetyczny”), transfery kwot ryczałtowych przeznaczone na określone cele (dla gospodarstw domowych stosujących olej opałowy, propan lub pelet) oraz wsparcie bezpośrednie mające pomóc przedsiębiorstwom w obliczu rosnących kosztów energii. Koszt tych środków jest częściowo kompensowany przez nowe podatki od nieoczekiwanych zysków producentów i dostawców energii, a mianowicie przedsiębiorstw z sektora energetycznego i paliwowego. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 0,9 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,1 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 3 % PKB w 2021 r. do 0,5 % PKB w 2022 r. |
| --- | --- |

(13)

Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały obniżkę podatków akcyzowych na paliwa oraz obniżkę VAT w odniesieniu do umów na dostawy energii elektrycznej i gazu do nieruchomości mieszkalnych, natomiast takie środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki obejmowały rozszerzenie zakresu taryfy socjalnej na energię elektryczną i gaz ziemny dla gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji, ogólne transfery dochodów kierowane do gospodarstw domowych bezpośrednio poprzez rachunki za gaz i energię elektryczną („pakiet energetyczny”), transfery kwot ryczałtowych przeznaczone na określone cele (dla gospodarstw domowych stosujących olej opałowy, propan lub pelet) oraz wsparcie bezpośrednie mające pomóc przedsiębiorstwom w obliczu rosnących kosztów energii. Koszt tych środków jest częściowo kompensowany przez nowe podatki od nieoczekiwanych zysków producentów i dostawców energii, a mianowicie przedsiębiorstw z sektora energetycznego i paliwowego. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 0,9 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,1 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 3 % PKB w 2021 r. do 0,5 % PKB w 2022 r.

| (14) | W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Belgia (7) wykorzystywała Instrument do finansowania dodatkowych inwestycji wspierających ożywienie gospodarcze i jednocześnie prowadziła rozważną politykę fiskalną. Ponadto Rada zaleciła Belgii utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(14)

W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Belgia (7) wykorzystywała Instrument do finansowania dodatkowych inwestycji wspierających ożywienie gospodarcze i jednocześnie prowadziła rozważną politykę fiskalną. Ponadto Rada zaleciła Belgii utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych.

| (15) | Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był wspierający, na poziomie – 2 % PKB. Zgodnie z zaleceniem Rady Belgia nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje, które mają być finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 0,2 % PKB w 2022 r. (0,2 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9). Belgia utrzymała zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 1,9 pp. Ten znaczny ekspansywny wpływ obejmował dodatkowy wpływ środków polityki fiskalnej podjętych w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii (dodatkowy koszt budżetowy netto wyniósł 0,8 % PKB w porównaniu z 2021 r.), a także koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy (0,1 % PKB). Jednocześnie rosnące wydatki bieżące, spowodowane w szczególności automatyczną indeksacją świadczeń społecznych i wynagrodzeń w sektorze publicznym oraz innymi strukturalnie rosnącymi wydatkami, w szczególności odzwierciedlającymi starzenie się społeczeństwa, także przyczyniły się do wzrostu bieżących wydatków pierwotnych netto. Ten znaczący ekspansywny wpływ wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych wynikał zatem tylko częściowo ze środków mających zaradzić gospodarczym i społecznym skutkom wzrostu cen energii oraz z kosztów zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy. W związku z tym Belgia ograniczała w niewystarczającym stopniu wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(15)

Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był wspierający, na poziomie – 2 % PKB. Zgodnie z zaleceniem Rady Belgia nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje, które mają być finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 0,2 % PKB w 2022 r. (0,2 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9). Belgia utrzymała zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 1,9 pp. Ten znaczny ekspansywny wpływ obejmował dodatkowy wpływ środków polityki fiskalnej podjętych w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii (dodatkowy koszt budżetowy netto wyniósł 0,8 % PKB w porównaniu z 2021 r.), a także koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy (0,1 % PKB). Jednocześnie rosnące wydatki bieżące, spowodowane w szczególności automatyczną indeksacją świadczeń społecznych i wynagrodzeń w sektorze publicznym oraz innymi strukturalnie rosnącymi wydatkami, w szczególności odzwierciedlającymi starzenie się społeczeństwa, także przyczyniły się do wzrostu bieżących wydatków pierwotnych netto. Ten znaczący ekspansywny wpływ wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych wynikał zatem tylko częściowo ze środków mających zaradzić gospodarczym i społecznym skutkom wzrostu cen energii oraz z kosztów zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy. W związku z tym Belgia ograniczała w niewystarczającym stopniu wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych.

| (16) | Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 1 %, a w 2024 r. – o 1,7 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wzrost realnego PKB – o 1,2 % w 2023 r. i o 1,4 % w 2024 r. |
| --- | --- |

(16)

Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 1 %, a w 2024 r. – o 1,7 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wzrost realnego PKB – o 1,2 % w 2023 r. i o 1,4 % w 2024 r.

| (17) | W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie w 2023 r. do 5,1 % PKB. Ten wzrost w 2023 r. wynika głównie z rosnących stałych wydatków bieżących, zwłaszcza ze względu na automatyczną indeksację świadczeń społecznych i wynagrodzeń w sektorze publicznym, a także starzenie się społeczeństwa, wpływu na budżet tymczasowej obniżki składek na ubezpieczenia społeczne opłacanych przez przedsiębiorstwa obowiązującej w pierwszej połowie 2023 r. oraz ze zwiększającej deficyt reformy opodatkowania produktów energetycznych dla sektora mieszkaniowego. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie ze 105,1 % na koniec 2022 r. do 106,7 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 5 % PKB w 2023 r. Odpowiada to poziomowi deficytu prognozowanemu w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się nieznacznie niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2023 r. wyniesie 106 %. Różnica ta wynika z nieco wyższego nominalnego PKB w 2023 r. przewidywanego w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. |
| --- | --- |

(17)

W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie w 2023 r. do 5,1 % PKB. Ten wzrost w 2023 r. wynika głównie z rosnących stałych wydatków bieżących, zwłaszcza ze względu na automatyczną indeksację świadczeń społecznych i wynagrodzeń w sektorze publicznym, a także starzenie się społeczeństwa, wpływu na budżet tymczasowej obniżki składek na ubezpieczenia społeczne opłacanych przez przedsiębiorstwa obowiązującej w pierwszej połowie 2023 r. oraz ze zwiększającej deficyt reformy opodatkowania produktów energetycznych dla sektora mieszkaniowego. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie ze 105,1 % na koniec 2022 r. do 106,7 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 5 % PKB w 2023 r. Odpowiada to poziomowi deficytu prognozowanemu w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się nieznacznie niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2023 r. wyniesie 106 %. Różnica ta wynika z nieco wyższego nominalnego PKB w 2023 r. przewidywanego w prognozie Komisji z wiosny 2023 r.

| (18) | Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki fiskalne podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono, w szczególności obniżkę podatków akcyzowych na paliwa, która zakończyła się w dniu 31 marca 2023 r., oraz obniżkę VAT w odniesieniu do umów na dostawy energii elektrycznej i gazu do nieruchomości mieszkalnych; rozszerzenie zakresu taryfy socjalnej na produkty energetyczne, pakiet energetyczny, transfery kwot ryczałtowych przeznaczone na określone cele (dla gospodarstw domowych stosujących źródła ciepła inne niż gaz i energia elektryczna) oraz wsparcie bezpośrednie mające pomóc przedsiębiorstwom w obliczu rosnących kosztów energii. Koszt tych środków jest nadal częściowo kompensowany przez podatki od nieoczekiwanych zysków dostawców energii, a mianowicie podatki, które nałożono na sektor energetyczny i sektor paliwowy obowiązujące od 2022 r., oraz podatek nałożony na operatora międzynarodowej sieci przesyłu gazu (Fluxys) w 2023 r. Uwzględniając te dochody, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 0,4 % PKB w 2023 r. (10) Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji, chociaż wiele z nich zachowuje sygnał cenowy do zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,1 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,2 % PKB w 2022 r.). Prognozowane jest, że koszty budżetowe tymczasowej ochrony wysiedleńców z Ukrainy pozostaną na podobnym poziomie jak w 2022 r. Ostatecznie oczekuje się, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też stopniowe wycofywanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, które oszacowano na 0,5 % PKB. |
| --- | --- |

(18)

Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki fiskalne podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono, w szczególności obniżkę podatków akcyzowych na paliwa, która zakończyła się w dniu 31 marca 2023 r., oraz obniżkę VAT w odniesieniu do umów na dostawy energii elektrycznej i gazu do nieruchomości mieszkalnych; rozszerzenie zakresu taryfy socjalnej na produkty energetyczne, pakiet energetyczny, transfery kwot ryczałtowych przeznaczone na określone cele (dla gospodarstw domowych stosujących źródła ciepła inne niż gaz i energia elektryczna) oraz wsparcie bezpośrednie mające pomóc przedsiębiorstwom w obliczu rosnących kosztów energii. Koszt tych środków jest nadal częściowo kompensowany przez podatki od nieoczekiwanych zysków dostawców energii, a mianowicie podatki, które nałożono na sektor energetyczny i sektor paliwowy obowiązujące od 2022 r., oraz podatek nałożony na operatora międzynarodowej sieci przesyłu gazu (Fluxys) w 2023 r. Uwzględniając te dochody, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 0,4 % PKB w 2023 r. (10) Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji, chociaż wiele z nich zachowuje sygnał cenowy do zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,1 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,2 % PKB w 2022 r.). Prognozowane jest, że koszty budżetowe tymczasowej ochrony wysiedleńców z Ukrainy pozostaną na podobnym poziomie jak w 2022 r. Ostatecznie oczekuje się, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też stopniowe wycofywanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, które oszacowano na 0,5 % PKB.

| (19) | W swoim zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Belgii, aby zapewniła w 2023 r. rozważną politykę fiskalną, zwłaszcza przez ograniczenie wzrostu bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych do poziomu poniżej średniookresowego wzrostu produktu potencjalnego (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Jednocześnie Belgia powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Belgii zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(19)

W swoim zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Belgii, aby zapewniła w 2023 r. rozważną politykę fiskalną, zwłaszcza przez ograniczenie wzrostu bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych do poziomu poniżej średniookresowego wzrostu produktu potencjalnego (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Jednocześnie Belgia powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Belgii zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (20) | W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. ekspansywny (– 1,1 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był również ekspansywny (– 2 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, wynoszący 0,7 % PKB. Obejmuje to zmniejszenie o 0,1 % PKB kosztów ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii. Wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych, przekraczający średniookresowy wzrost produktu potencjalnego, nie wynika zatem z ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Do czynników odpowiadających za ekspansywny wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) zalicza się również stały wzrost wynagrodzeń w sektorze publicznym i świadczeń społecznych (ze względu na indeksację takich wynagrodzeń i świadczeń), strukturalny wzrost wydatków bieżących wynikających ze starzenia się społeczeństwa, reformę opodatkowania umów na dostawy energii do nieruchomości mieszkalnych oraz tymczasową obniżkę składek na ubezpieczenia społeczne opłacanych przez przedsiębiorstwa obowiązującą w pierwszej połowie 2023 r. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 0,3 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,1 pp. (13) W związku z tym Belgia planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i planuje także utrzymać inwestycje finansowane z zasobów krajowych. Państwo to zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takie jak projekty inwestycyjne w zakresie renowacji budynków, zrównoważonej mobilności i dekarbonizacji sektora energetycznego, a także kluczowe inwestycje mające przyspieszyć transformację cyfrową, w tym cyfryzacja administracji publicznej, promowanie włączenia cyfrowego i wzmocnienie cyberbezpieczeństwa, które są finansowane z Instrumentu i innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(20)

W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. ekspansywny (– 1,1 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był również ekspansywny (– 2 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, wynoszący 0,7 % PKB. Obejmuje to zmniejszenie o 0,1 % PKB kosztów ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii. Wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych, przekraczający średniookresowy wzrost produktu potencjalnego, nie wynika zatem z ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Do czynników odpowiadających za ekspansywny wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) zalicza się również stały wzrost wynagrodzeń w sektorze publicznym i świadczeń społecznych (ze względu na indeksację takich wynagrodzeń i świadczeń), strukturalny wzrost wydatków bieżących wynikających ze starzenia się społeczeństwa, reformę opodatkowania umów na dostawy energii do nieruchomości mieszkalnych oraz tymczasową obniżkę składek na ubezpieczenia społeczne opłacanych przez przedsiębiorstwa obowiązującą w pierwszej połowie 2023 r. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 0,3 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,1 pp. (13) W związku z tym Belgia planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i planuje także utrzymać inwestycje finansowane z zasobów krajowych. Państwo to zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takie jak projekty inwestycyjne w zakresie renowacji budynków, zrównoważonej mobilności i dekarbonizacji sektora energetycznego, a także kluczowe inwestycje mające przyspieszyć transformację cyfrową, w tym cyfryzacja administracji publicznej, promowanie włączenia cyfrowego i wzmocnienie cyberbezpieczeństwa, które są finansowane z Instrumentu i innych funduszy unijnych.

| (21) | Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 4,2 % PKB w 2024 r. Ten spadek w 2024 r. wynika również z wycofania tymczasowych środków wsparcia, które wprowadzono w związku z rosnącymi cenami energii. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. wzrośnie do 107,1 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 4,7 % PKB. Jest on wyższy niż deficyt prognozowany w programie stabilności na 2023 r., a różnica ta wynika głównie z wpływu środków zmniejszających deficyt, których jeszcze nie określono w programie stabilności na 2023 r. (a zatem nie uwzględniono w prognozie Komisji z wiosny 2023 r.), wynoszącego 0,2 % PKB oraz mniej korzystnej prognozy dochodów sektora instytucji rządowych i samorządowych, w szczególności w odniesieniu do podatków od osób prawnych. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2024 r. wyniesie 107,3 %. |
| --- | --- |

(21)

Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 4,2 % PKB w 2024 r. Ten spadek w 2024 r. wynika również z wycofania tymczasowych środków wsparcia, które wprowadzono w związku z rosnącymi cenami energii. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. wzrośnie do 107,1 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 4,7 % PKB. Jest on wyższy niż deficyt prognozowany w programie stabilności na 2023 r., a różnica ta wynika głównie z wpływu środków zmniejszających deficyt, których jeszcze nie określono w programie stabilności na 2023 r. (a zatem nie uwzględniono w prognozie Komisji z wiosny 2023 r.), wynoszącego 0,2 % PKB oraz mniej korzystnej prognozy dochodów sektora instytucji rządowych i samorządowych, w szczególności w odniesieniu do podatków od osób prawnych. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2024 r. wyniesie 107,3 %.

| (22) | Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe znoszenie wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Komisja obecnie zakłada również stopniowe zniesienie wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. |
| --- | --- |

(22)

Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe znoszenie wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Komisja obecnie zakłada również stopniowe zniesienie wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii.

| (23) | W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (14). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej i potrzebę zredukowania deficytu poniżej określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % PKB, według Komisji odpowiednia byłaby korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,7 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (15) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 2 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 0,4 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Prognoza Komisji z wiosny 2023 r. wskazuje ponadto, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych w 2023 r. nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Jeżeli zostanie to potwierdzone, odpowiedni będzie niższy wzrost wydatków pierwotnych netto w 2024 r. |
| --- | --- |

(23)

W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (14). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej i potrzebę zredukowania deficytu poniżej określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % PKB, według Komisji odpowiednia byłaby korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,7 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (15) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 2 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 0,4 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Prognoza Komisji z wiosny 2023 r. wskazuje ponadto, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych w 2023 r. nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Jeżeli zostanie to potwierdzone, odpowiedni będzie niższy wzrost wydatków pierwotnych netto w 2024 r.

| (24) | Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że w 2024 r. wydatki pierwotne netto finansowane z zasobów krajowych wzrosną o 2,7 %, czyli powyżej zalecanej stopy wzrostu. |
| --- | --- |

(24)

Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że w 2024 r. wydatki pierwotne netto finansowane z zasobów krajowych wzrosną o 2,7 %, czyli powyżej zalecanej stopy wzrostu.

| (25) | Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne zwiększą się z 2,9 % PKB w 2023 r. do 3,1 % PKB w 2024 r. Większe inwestycje odzwierciedlają większe inwestycje finansowane z zasobów krajowych i inwestycje finansowane przez Unię, a mianowicie za pośrednictwem Instrumentu. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu. Te reformy i inwestycje obejmują projekt reformy fiskalnej systemu podatkowego i systemu zabezpieczenia społecznego mającej na celu zwiększenie zatrudnienia i aktywności zawodowej, a tym samym wspieranie stabilności finansów publicznych, oraz reformę emerytalną (przewidzianą w planie odbudowy i zwiększania odporności) w celu poprawy stabilności finansowej systemu emerytalnego. Ponadto w planie odbudowy i zwiększania odporności przewidziano zintensyfikowanie starań na rzecz zwiększenia inwestycji publicznych, aby przyspieszyć zieloną i cyfrową transformację, m.in. poprzez realizację planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(25)

Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne zwiększą się z 2,9 % PKB w 2023 r. do 3,1 % PKB w 2024 r. Większe inwestycje odzwierciedlają większe inwestycje finansowane z zasobów krajowych i inwestycje finansowane przez Unię, a mianowicie za pośrednictwem Instrumentu. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu. Te reformy i inwestycje obejmują projekt reformy fiskalnej systemu podatkowego i systemu zabezpieczenia społecznego mającej na celu zwiększenie zatrudnienia i aktywności zawodowej, a tym samym wspieranie stabilności finansów publicznych, oraz reformę emerytalną (przewidzianą w planie odbudowy i zwiększania odporności) w celu poprawy stabilności finansowej systemu emerytalnego. Ponadto w planie odbudowy i zwiększania odporności przewidziano zintensyfikowanie starań na rzecz zwiększenia inwestycji publicznych, aby przyspieszyć zieloną i cyfrową transformację, m.in. poprzez realizację planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (26) | W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. Według programu stabilności na 2023 r. spodziewane jest, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmniejszy się do 3,3 % PKB w 2025 i do 2,9 % w 2026 r. W związku z tym planuje się, że w 2026 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych spadnie poniżej 3 % PKB. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie ze 107,1 % na koniec 2024 r. do 107,8 % do końca 2026 r. |
| --- | --- |

(26)

W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. Według programu stabilności na 2023 r. spodziewane jest, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmniejszy się do 3,3 % PKB w 2025 i do 2,9 % w 2026 r. W związku z tym planuje się, że w 2026 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych spadnie poniżej 3 % PKB. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie ze 107,1 % na koniec 2024 r. do 107,8 % do końca 2026 r.

| (27) | Belgia stoi przed poważnymi wyzwaniami w zakresie stabilności fiskalnej. Wyzwania te związane są zarówno z wysokim poziomem długu publicznego, jak i przewidywanym pogorszeniem się – przy założeniu niezmiennego kursu polityki – wpływu wydatków związanych ze starzeniem się społeczeństwa na finanse publiczne w obliczu szybkiego starzenia się społeczeństwa. W sprawozdaniu Komisji na temat starzenia się społeczeństwa z 2021 r. prognozuje się, że związane z tym wydatki wzrosną o 3,6 pp. PKB do 2040 r. i o 5,4 pp. PKB do 2070 r., głównie ze względu na wydatki na emerytury i opiekę długoterminową. Według prognoz wydatki na emerytury mają wzrosnąć o 3 pp. PKB w latach 2019–2070 w porównaniu ze średnim wzrostem o 0,1 pp. PKB w strefie euro. W przypadku Belgii większość prognozowanego wzrostu ma nastąpić już do 2040 r. – do tego czasu wydatki na emerytury mają wzrosnąć o 2,7 pp. PKB i osiągnąć poziom 14,9 % PKB. Plan odbudowy i zwiększania odporności Belgii obejmuje reformę emerytalną, która ma pomóc sprostać temu wyzwaniu, a oprócz tego osiągnąć inne cele, takie jak poprawa stabilności społecznej systemu, zachęcenie pracowników do pozostawania aktywnymi na rynku pracy po spełnieniu warunków wcześniejszego przejścia na emeryturę oraz zapewnienie większej konwergencji między systemami emerytalnymi i w ramach nich. Jeżeli chodzi o opiekę długoterminową, w 2019 r. wydatki publiczne na ten cel wyniosły 2,2 % PKB (średnia unijna to 1,7 %), co sprawia, że Belgia jest jednym z państw o najwyższych wydatkach na opiekę długoterminową w Unii. Prognozuje się, że do 2070 r. wydatki na opiekę długoterminową jeszcze wzrosną i osiągną poziom 4,3 % PKB w scenariuszu bazowym. W najbardziej negatywnych scenariuszach (16) koszty te mogą jednak wzrosnąć do 6,0 % PKB. Dowody wskazują, że być może opieka rezydencjalna jest nadmiernie wykorzystywana, a obejmowanie osób starszych opieką instytucjonalną może być niepotrzebne lub przedwczesne. Dostępne dane sugerują, że liczba osób starszych umieszczanych niepotrzebne lub przynajmniej przedwcześnie w zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych utrzymuje się na wysokim poziomie, choć w ostatniej dekadzie obserwuje się tendencję spadkową. Dane wskazują w szczególności, że odsetek osób, których to dotyczy, był wysoki w Brukseli i Walonii. Podmioty wchodzące w skład federacji, na które od 2019 r. przeniesiono odpowiedzialność za opiekę długoterminową, rozpoczęły reformy, aby zapewnić bardziej racjonalne pod względem kosztów korzystanie z różnych placówek opieki, w szczególności, aby uniknąć niepotrzebnej lub przedwczesnej instytucjonalizacji oraz ją opóźnić. W reformach tych nie skoncentrowano się jednak w wystarczającym stopniu na rozwiązaniu problemu dotyczącego stabilności fiskalnej. |
| --- | --- |

(27)

Belgia stoi przed poważnymi wyzwaniami w zakresie stabilności fiskalnej. Wyzwania te związane są zarówno z wysokim poziomem długu publicznego, jak i przewidywanym pogorszeniem się – przy założeniu niezmiennego kursu polityki – wpływu wydatków związanych ze starzeniem się społeczeństwa na finanse publiczne w obliczu szybkiego starzenia się społeczeństwa. W sprawozdaniu Komisji na temat starzenia się społeczeństwa z 2021 r. prognozuje się, że związane z tym wydatki wzrosną o 3,6 pp. PKB do 2040 r. i o 5,4 pp. PKB do 2070 r., głównie ze względu na wydatki na emerytury i opiekę długoterminową. Według prognoz wydatki na emerytury mają wzrosnąć o 3 pp. PKB w latach 2019–2070 w porównaniu ze średnim wzrostem o 0,1 pp. PKB w strefie euro. W przypadku Belgii większość prognozowanego wzrostu ma nastąpić już do 2040 r. – do tego czasu wydatki na emerytury mają wzrosnąć o 2,7 pp. PKB i osiągnąć poziom 14,9 % PKB. Plan odbudowy i zwiększania odporności Belgii obejmuje reformę emerytalną, która ma pomóc sprostać temu wyzwaniu, a oprócz tego osiągnąć inne cele, takie jak poprawa stabilności społecznej systemu, zachęcenie pracowników do pozostawania aktywnymi na rynku pracy po spełnieniu warunków wcześniejszego przejścia na emeryturę oraz zapewnienie większej konwergencji między systemami emerytalnymi i w ramach nich. Jeżeli chodzi o opiekę długoterminową, w 2019 r. wydatki publiczne na ten cel wyniosły 2,2 % PKB (średnia unijna to 1,7 %), co sprawia, że Belgia jest jednym z państw o najwyższych wydatkach na opiekę długoterminową w Unii. Prognozuje się, że do 2070 r. wydatki na opiekę długoterminową jeszcze wzrosną i osiągną poziom 4,3 % PKB w scenariuszu bazowym. W najbardziej negatywnych scenariuszach (16) koszty te mogą jednak wzrosnąć do 6,0 % PKB. Dowody wskazują, że być może opieka rezydencjalna jest nadmiernie wykorzystywana, a obejmowanie osób starszych opieką instytucjonalną może być niepotrzebne lub przedwczesne. Dostępne dane sugerują, że liczba osób starszych umieszczanych niepotrzebne lub przynajmniej przedwcześnie w zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych utrzymuje się na wysokim poziomie, choć w ostatniej dekadzie obserwuje się tendencję spadkową. Dane wskazują w szczególności, że odsetek osób, których to dotyczy, był wysoki w Brukseli i Walonii. Podmioty wchodzące w skład federacji, na które od 2019 r. przeniesiono odpowiedzialność za opiekę długoterminową, rozpoczęły reformy, aby zapewnić bardziej racjonalne pod względem kosztów korzystanie z różnych placówek opieki, w szczególności, aby uniknąć niepotrzebnej lub przedwczesnej instytucjonalizacji oraz ją opóźnić. W reformach tych nie skoncentrowano się jednak w wystarczającym stopniu na rozwiązaniu problemu dotyczącego stabilności fiskalnej.

| (28) | Pomimo niedawnych reform klin podatkowy (składki na ubezpieczenia społeczne oraz opodatkowanie dochodów z pracy) w Belgii utrzymuje się znacznie powyżej średniej unijnej na wszystkich poziomach płac, z wyjątkiem osób o bardzo niskich dochodach (50 % średniej), co może zniechęcać do pracy. Wprowadzono pewne środki, aby zwiększyć dochód netto osób o niskich dochodach, takie jak premia za pracę (we Flandrii) i świadczenia pracownicze dla długotrwale bezrobotnych lub w przypadku mobilności międzyregionalnej (na poziomie federalnym). Środki te dodatkowo zwiększają jednak wysoką krańcową stawkę podatkową dla osób o niższych średnich dochodach (pułapka niskich zarobków), co może zniechęcać do inwestowania w uczenie się przez całe życie, a także do zwiększania liczby przepracowanych godzin. Świadczenia dla bezrobotnych są nieograniczone w czasie i nie są uzależnione od wysokości dochodów w przypadku długotrwale bezrobotnych. Ponadto niektóre niepieniężne świadczenia społeczne są związane ze statusem osoby bezrobotnej przysługującym beneficjentom, co może przyczyniać się do bierności zawodowej, bezrobocia i pułapek niskich zarobków, które obserwuje się obecnie. Zakrojony na szeroką skalę przegląd systemu świadczeń poprawiłby przejrzystość pod względem zachęt do pracy i mógłby przyczynić się do zwiększenia skuteczności polityki aktywizacji. |
| --- | --- |

(28)

Pomimo niedawnych reform klin podatkowy (składki na ubezpieczenia społeczne oraz opodatkowanie dochodów z pracy) w Belgii utrzymuje się znacznie powyżej średniej unijnej na wszystkich poziomach płac, z wyjątkiem osób o bardzo niskich dochodach (50 % średniej), co może zniechęcać do pracy. Wprowadzono pewne środki, aby zwiększyć dochód netto osób o niskich dochodach, takie jak premia za pracę (we Flandrii) i świadczenia pracownicze dla długotrwale bezrobotnych lub w przypadku mobilności międzyregionalnej (na poziomie federalnym). Środki te dodatkowo zwiększają jednak wysoką krańcową stawkę podatkową dla osób o niższych średnich dochodach (pułapka niskich zarobków), co może zniechęcać do inwestowania w uczenie się przez całe życie, a także do zwiększania liczby przepracowanych godzin. Świadczenia dla bezrobotnych są nieograniczone w czasie i nie są uzależnione od wysokości dochodów w przypadku długotrwale bezrobotnych. Ponadto niektóre niepieniężne świadczenia społeczne są związane ze statusem osoby bezrobotnej przysługującym beneficjentom, co może przyczyniać się do bierności zawodowej, bezrobocia i pułapek niskich zarobków, które obserwuje się obecnie. Zakrojony na szeroką skalę przegląd systemu świadczeń poprawiłby przejrzystość pod względem zachęt do pracy i mógłby przyczynić się do zwiększenia skuteczności polityki aktywizacji.

| (29) | Szerokie wykorzystanie wydatków podatkowych, częściowo w celu równoważenia wysokich stawek podatkowych, powoduje nieefektywność i zwykle sprzyja niektórym rodzajom wynagrodzeń i wydatków. Prowadzi to do zakłóceń gospodarczych, społecznych i środowiskowych. Programy specjalne, takie jak bony na posiłki, dotacje na dojazdy lub zwolnienie z podatku u źródła za godziny nadliczbowe, prace badawczo-rozwojowe oraz pracę nocną/zmianową, są kosztowne dla budżetu, a przy tym stwierdzono, że prowadzą do nieefektywności. Niektóre odliczenia od podatku dochodowego od osób fizycznych (np. odliczenie w związku z bonami na usługi) przynoszą nieproporcjonalne korzyści osobom o wysokich dochodach. Nadal istnieją zachęty podatkowe dla inwestycji w nieruchomości na poziomie federalnym (wartość katastralna zaniżająca rzeczywisty dochód z tytułu czynszów, możliwość odliczania odsetek w przypadku kredytów mieszkaniowych na drugie miejsce zamieszkania) oraz regionalnym („chèque-habitat” w Walonii). Te zachęty podatkowe zakłócają alokację zasobów i mogą prowadzić do nadmiernych inwestycji, spowodowanych bodźcami podatkowymi, w niektóre rodzaje aktywów. Wzrosły dotacje o skutkach szkodliwych dla środowiska związane z podatkami. Obniżenie stawki VAT w odniesieniu do umów na dostawy energii elektrycznej i gazu do nieruchomości mieszkalnych, przy jednoczesnym zapewnieniu wsparcia dla gospodarstw domowych, nadal faworyzuje paliwa kopalne w perspektywie długoterminowej i zniechęca do dalszej dywersyfikacji i oszczędności energii. W obliczu rosnących problemów związanych z zagęszczeniem ruchu i zanieczyszczeniem powietrza wydaje się, że nadal niedostatecznie wykorzystuje się podatki transportowe i podatki od zanieczyszczeń. Oczekuje się, że szersza reforma podatkowa, którą rząd planuje wprowadzić do 2024 r., jeżeli zostanie przyjęta i wdrożona, zmniejszy obciążenie podatkowe pracy i ograniczy niektóre zakłócenia. |
| --- | --- |

(29)

Szerokie wykorzystanie wydatków podatkowych, częściowo w celu równoważenia wysokich stawek podatkowych, powoduje nieefektywność i zwykle sprzyja niektórym rodzajom wynagrodzeń i wydatków. Prowadzi to do zakłóceń gospodarczych, społecznych i środowiskowych. Programy specjalne, takie jak bony na posiłki, dotacje na dojazdy lub zwolnienie z podatku u źródła za godziny nadliczbowe, prace badawczo-rozwojowe oraz pracę nocną/zmianową, są kosztowne dla budżetu, a przy tym stwierdzono, że prowadzą do nieefektywności. Niektóre odliczenia od podatku dochodowego od osób fizycznych (np. odliczenie w związku z bonami na usługi) przynoszą nieproporcjonalne korzyści osobom o wysokich dochodach. Nadal istnieją zachęty podatkowe dla inwestycji w nieruchomości na poziomie federalnym (wartość katastralna zaniżająca rzeczywisty dochód z tytułu czynszów, możliwość odliczania odsetek w przypadku kredytów mieszkaniowych na drugie miejsce zamieszkania) oraz regionalnym („chèque-habitat” w Walonii). Te zachęty podatkowe zakłócają alokację zasobów i mogą prowadzić do nadmiernych inwestycji, spowodowanych bodźcami podatkowymi, w niektóre rodzaje aktywów. Wzrosły dotacje o skutkach szkodliwych dla środowiska związane z podatkami. Obniżenie stawki VAT w odniesieniu do umów na dostawy energii elektrycznej i gazu do nieruchomości mieszkalnych, przy jednoczesnym zapewnieniu wsparcia dla gospodarstw domowych, nadal faworyzuje paliwa kopalne w perspektywie długoterminowej i zniechęca do dalszej dywersyfikacji i oszczędności energii. W obliczu rosnących problemów związanych z zagęszczeniem ruchu i zanieczyszczeniem powietrza wydaje się, że nadal niedostatecznie wykorzystuje się podatki transportowe i podatki od zanieczyszczeń. Oczekuje się, że szersza reforma podatkowa, którą rząd planuje wprowadzić do 2024 r., jeżeli zostanie przyjęta i wdrożona, zmniejszy obciążenie podatkowe pracy i ograniczy niektóre zakłócenia.

| (30) | Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Belgii jest w toku, ale istnieje rosnące ryzyko opóźnień. Belgia nie złożyła jeszcze wniosku o płatność. Konieczne będzie sprawne zarządzanie, aby umożliwić szybkie wdrażanie planu przy utrzymaniu stałego tempa. W 2023 r. oczekiwane jest uzupełnienie planu odbudowy i zwiększania odporności, które ma uwzględniać m.in. rozdział REPowerEU, a także skorygowanie w dół maksymalnego przydziału dotacji na rzecz Belgii w ramach Instrumentu. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Belgii w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Zgodnie z art. 14 ust. 6 rozporządzenia (UE) 2021/241 w dniu 31 marca 2023 r. Belgia wyraziła zamiar wystąpienia z wnioskiem o dodatkowe wsparcie w formie pożyczki w wysokości 1 024 900 000 EUR w ramach Instrumentu. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny. |
| --- | --- |

(30)

Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Belgii jest w toku, ale istnieje rosnące ryzyko opóźnień. Belgia nie złożyła jeszcze wniosku o płatność. Konieczne będzie sprawne zarządzanie, aby umożliwić szybkie wdrażanie planu przy utrzymaniu stałego tempa. W 2023 r. oczekiwane jest uzupełnienie planu odbudowy i zwiększania odporności, które ma uwzględniać m.in. rozdział REPowerEU, a także skorygowanie w dół maksymalnego przydziału dotacji na rzecz Belgii w ramach Instrumentu. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Belgii w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Zgodnie z art. 14 ust. 6 rozporządzenia (UE) 2021/241 w dniu 31 marca 2023 r. Belgia wyraziła zamiar wystąpienia z wnioskiem o dodatkowe wsparcie w formie pożyczki w wysokości 1 024 900 000 EUR w ramach Instrumentu. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny.

| (31) | W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Belgii, z wyjątkiem dokumentu programowego dotyczącego Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego dla Regionu Stołecznego Brukseli, przyjętego w 2023 r. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Belgii. |
| --- | --- |

(31)

W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Belgii, z wyjątkiem dokumentu programowego dotyczącego Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego dla Regionu Stołecznego Brukseli, przyjętego w 2023 r. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Belgii.

| (32) | Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Belgia mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą jej rynku pracy, systemu edukacji, polityki energetycznej i zielonej transformacji. Wskaźnik wakatów w Belgii jest obecnie jednym z najwyższych w Unii, a pracodawcy mają coraz większe trudności z zatrudnianiem pracowników o odpowiednich umiejętnościach. Jeżeli chodzi o uczestnictwo w rynku pracy istnieją jednak znaczne dysproporcje regionalne. Niedobory siły roboczej są duże zarówno w zawodach wymagających niskich kwalifikacji, jak i w zawodach wymagających wysokich kwalifikacji, i występują w kilku sektorach, w tym w sektorze technologii informacyjno-komunikacyjnych, wśród wysoko wykwalifikowanych specjalistów, pracowników technicznych i naukowych, w hotelarstwie i opiece zdrowotnej. Liczba absolwentów, zwłaszcza kobiet, w dziedzinie nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki (STEM) utrzymuje się na niskim poziomie, a ich udział rośnie powoli, pomimo specjalnych planów działania w zakresie STEM. Niedopasowanie umiejętności wynika również z niskiego poziomu uczestnictwa w kształceniu dorosłych. Obecne zachęty do udziału w kształceniu dorosłych mogą nie docierać do osób nisko wykształconych, w przypadku których podniesienie kwalifikacji oznaczałoby lepsze możliwości zatrudnienia. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji mają zasadnicze znaczenie dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. Rozwiązanie problemu niedoboru pracowników i niedopasowania umiejętności jest kluczowym czynnikiem pozwalającym zmierzyć się z transformacją cyfrową i umożliwiającym zieloną transformację, a także pozwalającym osiągnąć główne cele unijne na 2030 r. w zakresie zatrudnienia i umiejętności. |
| --- | --- |

(32)

Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Belgia mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą jej rynku pracy, systemu edukacji, polityki energetycznej i zielonej transformacji. Wskaźnik wakatów w Belgii jest obecnie jednym z najwyższych w Unii, a pracodawcy mają coraz większe trudności z zatrudnianiem pracowników o odpowiednich umiejętnościach. Jeżeli chodzi o uczestnictwo w rynku pracy istnieją jednak znaczne dysproporcje regionalne. Niedobory siły roboczej są duże zarówno w zawodach wymagających niskich kwalifikacji, jak i w zawodach wymagających wysokich kwalifikacji, i występują w kilku sektorach, w tym w sektorze technologii informacyjno-komunikacyjnych, wśród wysoko wykwalifikowanych specjalistów, pracowników technicznych i naukowych, w hotelarstwie i opiece zdrowotnej. Liczba absolwentów, zwłaszcza kobiet, w dziedzinie nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki (STEM) utrzymuje się na niskim poziomie, a ich udział rośnie powoli, pomimo specjalnych planów działania w zakresie STEM. Niedopasowanie umiejętności wynika również z niskiego poziomu uczestnictwa w kształceniu dorosłych. Obecne zachęty do udziału w kształceniu dorosłych mogą nie docierać do osób nisko wykształconych, w przypadku których podniesienie kwalifikacji oznaczałoby lepsze możliwości zatrudnienia. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji mają zasadnicze znaczenie dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. Rozwiązanie problemu niedoboru pracowników i niedopasowania umiejętności jest kluczowym czynnikiem pozwalającym zmierzyć się z transformacją cyfrową i umożliwiającym zieloną transformację, a także pozwalającym osiągnąć główne cele unijne na 2030 r. w zakresie zatrudnienia i umiejętności.

| (33) | Oprócz ograniczenia czynników, które od strony systemu podatkowego i systemu świadczeń zniechęcają do podejmowania pracy, bardziej skuteczne i ukierunkowane środki aktywizacji mogłyby pomóc zmobilizować niewykorzystany potencjał siły roboczej i złagodzić rosnące niedobory pracowników i kwalifikacji. Grupy w niekorzystnej sytuacji, w tym osoby nisko wykształcone, ze środowisk migracyjnych lub z niepełnosprawnościami, są mniej zintegrowane na rynku pracy. Średnio niski jest odsetek bezrobotnych lub osób biernych zawodowo, które znalazły zatrudnienie. Sugeruje to, że nadal istnieje możliwość zwiększenia skuteczności aktywnej polityki rynku pracy, w szczególności poprzez bardziej systematyczne oceny i zintegrowane ścieżki dla osób poszukujących pracy, które napotykają liczne przeszkody w znalezieniu pracy. Aby jeszcze bardziej zwiększyć wskaźnik zatrudnienia, konieczne będzie również prowadzenie polityki służącej reintegracji zawodowej pracowników, którzy przebywają na długotrwałym zwolnieniu chorobowym, w szczególności z powodu wypalenia i depresji (25 % przypadków), i których liczba obecnie znacznie przekracza liczbę bezrobotnych. |
| --- | --- |

(33)

Oprócz ograniczenia czynników, które od strony systemu podatkowego i systemu świadczeń zniechęcają do podejmowania pracy, bardziej skuteczne i ukierunkowane środki aktywizacji mogłyby pomóc zmobilizować niewykorzystany potencjał siły roboczej i złagodzić rosnące niedobory pracowników i kwalifikacji. Grupy w niekorzystnej sytuacji, w tym osoby nisko wykształcone, ze środowisk migracyjnych lub z niepełnosprawnościami, są mniej zintegrowane na rynku pracy. Średnio niski jest odsetek bezrobotnych lub osób biernych zawodowo, które znalazły zatrudnienie. Sugeruje to, że nadal istnieje możliwość zwiększenia skuteczności aktywnej polityki rynku pracy, w szczególności poprzez bardziej systematyczne oceny i zintegrowane ścieżki dla osób poszukujących pracy, które napotykają liczne przeszkody w znalezieniu pracy. Aby jeszcze bardziej zwiększyć wskaźnik zatrudnienia, konieczne będzie również prowadzenie polityki służącej reintegracji zawodowej pracowników, którzy przebywają na długotrwałym zwolnieniu chorobowym, w szczególności z powodu wypalenia i depresji (25 % przypadków), i których liczba obecnie znacznie przekracza liczbę bezrobotnych.

| (34) | Jeżeli chodzi o niedobory siły roboczej i niedopasowanie umiejętności, istnieją obawy dotyczące wyników, inkluzywności i równości systemów edukacji, również w związku z wysokimi wydatkami publicznymi na edukację. Różnice w wynikach kształcenia są ściśle powiązane z wpływem środowiska społeczno-ekonomicznego i migracyjnego uczniów i należą do największych w Unii, co prowadzi do nierówności w wykształceniu. Kluczowe znaczenie będzie miało zwiększenie atrakcyjności oraz dopasowania kształcenia i szkolenia zawodowego do potrzeb rynku pracy. Zwiększenie atrakcyjności zawodu nauczyciela przez zapewnienie lepszego kształcenia nauczycieli i ustawicznego rozwoju zawodowego oraz przez umożliwienie bardziej elastycznych i atrakcyjnych ścieżek kariery pomogłoby zmniejszyć rosnący niedobór wykwalifikowanych nauczycieli, grożący dalszym pogłębieniem istniejących nierówności edukacyjnych. Ostatnio wprowadzono lub planuje się wprowadzić pewne środki, aby zwiększyć atrakcyjność zawodu nauczyciela. Niezwykle ważne będzie kontynuowanie i monitorowanie wdrażania tych środków i ich wpływu. |
| --- | --- |

(34)

Jeżeli chodzi o niedobory siły roboczej i niedopasowanie umiejętności, istnieją obawy dotyczące wyników, inkluzywności i równości systemów edukacji, również w związku z wysokimi wydatkami publicznymi na edukację. Różnice w wynikach kształcenia są ściśle powiązane z wpływem środowiska społeczno-ekonomicznego i migracyjnego uczniów i należą do największych w Unii, co prowadzi do nierówności w wykształceniu. Kluczowe znaczenie będzie miało zwiększenie atrakcyjności oraz dopasowania kształcenia i szkolenia zawodowego do potrzeb rynku pracy. Zwiększenie atrakcyjności zawodu nauczyciela przez zapewnienie lepszego kształcenia nauczycieli i ustawicznego rozwoju zawodowego oraz przez umożliwienie bardziej elastycznych i atrakcyjnych ścieżek kariery pomogłoby zmniejszyć rosnący niedobór wykwalifikowanych nauczycieli, grożący dalszym pogłębieniem istniejących nierówności edukacyjnych. Ostatnio wprowadzono lub planuje się wprowadzić pewne środki, aby zwiększyć atrakcyjność zawodu nauczyciela. Niezwykle ważne będzie kontynuowanie i monitorowanie wdrażania tych środków i ich wpływu.

| (35) | Około 70 % krajowego zużycia energii brutto w Belgii jest pokrywane z importu paliw kopalnych. W 2021 r. ropa naftowa stanowiła 45 % belgijskiego koszyka energetycznego, a gaz ziemny – 23 %. Zużycie gazu ziemnego w Belgii w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 15 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, który to wynik jest zgodny z celem określonym w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (17), jakim była redukcja o 15 %. Belgia mogłaby kontynuować wysiłki na rzecz tymczasowego zmniejszenia zapotrzebowania na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (18). W 2021 r. energia ze źródeł odnawialnych stanowiła jedynie 13 % zużycia energii końcowej. Belgia będzie musiała znacznie skorygować w górę cel, który wyznaczyła sobie na 2030 r. w zakresie energii ze źródeł odnawialnych na poziomie 17,5 % i który Komisja w swojej ocenie z 2020 r. uznała za mało ambitny, tak by odzwierciedlał bardziej ambitne cele unijne. Aby sprostać planowanemu ograniczeniu wykorzystania energii jądrowej i przewidywanemu wzrostowi zapotrzebowania na energię elektryczną, konieczne będzie znaczne zwiększenie efektywności energetycznej i udziału energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych. Realizacja projektów dotyczących lądowej energii wiatrowej i związana z tym rozbudowa sieci elektroenergetycznej są jednak nadal poważnie utrudnione ze względu na niską akceptację społeczną i duże opóźnienia w procedurach wydawania zezwoleń na budowę, w szczególności ze względu na powtarzające się i długotrwałe procedury odwoławcze. Można podjąć dalsze kroki, aby przyspieszyć rozwój lądowej energetyki wiatrowej i związane z nią wzmocnienie sieci. Planowanie przestrzenne i przegląd zasad dotyczących minimalnej odległości turbin wiatrowych od portów lotniczych, radarów i stref wojskowych mogłyby przyczynić się do uwolnienia dodatkowych terenów pod energetykę wiatrową. Ponadto można by ułatwić wydawanie zezwoleń poprzez przyznanie projektom dotyczącym infrastruktury wiatrowej i sieciowej statusu nadrzędnego interesu publicznego oraz szybsze rozpatrywanie odwołań. Udział gmin i obywateli w projektach dotyczących wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych mógłby zwiększyć akceptację na poziomie lokalnym.
  Można jeszcze bardziej stymulować zwiększenie wykorzystania energii słonecznej dzięki panelom dachowym (zarówno małym, jak i wielkoskalowym instalacjom) poprzez przyjęcie reform, które przewidywałyby wiążące wymogi dla dużych budynków publicznych i komercyjnych, zachęty dla właścicieli nieruchomości, a także ramy prawne ułatwiające dzielenie się energią. Ponadto można by promować konsumpcję własną i elastyczność po stronie popytu. Proaktywne opracowanie bardziej zintegrowanych i spójnych dziesięcioletnich planów inwestycyjnych dotyczących sieci elektroenergetycznych mogłoby pomóc uniknąć opóźnień w przyłączaniu nowych mocy wiatrowych (i mocy pochodzących z innych odnawialnych źródeł energii) oraz użytkowników końcowych (pompy ciepła, punkty ładowania samochodów elektrycznych); plany te powinny także uwzględniać spodziewany gwałtowny wzrost zużycia energii elektrycznej w przemyśle. |
| --- | --- |

(35)

Około 70 % krajowego zużycia energii brutto w Belgii jest pokrywane z importu paliw kopalnych. W 2021 r. ropa naftowa stanowiła 45 % belgijskiego koszyka energetycznego, a gaz ziemny – 23 %. Zużycie gazu ziemnego w Belgii w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 15 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, który to wynik jest zgodny z celem określonym w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (17), jakim była redukcja o 15 %. Belgia mogłaby kontynuować wysiłki na rzecz tymczasowego zmniejszenia zapotrzebowania na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (18). W 2021 r. energia ze źródeł odnawialnych stanowiła jedynie 13 % zużycia energii końcowej. Belgia będzie musiała znacznie skorygować w górę cel, który wyznaczyła sobie na 2030 r. w zakresie energii ze źródeł odnawialnych na poziomie 17,5 % i który Komisja w swojej ocenie z 2020 r. uznała za mało ambitny, tak by odzwierciedlał bardziej ambitne cele unijne. Aby sprostać planowanemu ograniczeniu wykorzystania energii jądrowej i przewidywanemu wzrostowi zapotrzebowania na energię elektryczną, konieczne będzie znaczne zwiększenie efektywności energetycznej i udziału energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych. Realizacja projektów dotyczących lądowej energii wiatrowej i związana z tym rozbudowa sieci elektroenergetycznej są jednak nadal poważnie utrudnione ze względu na niską akceptację społeczną i duże opóźnienia w procedurach wydawania zezwoleń na budowę, w szczególności ze względu na powtarzające się i długotrwałe procedury odwoławcze. Można podjąć dalsze kroki, aby przyspieszyć rozwój lądowej energetyki wiatrowej i związane z nią wzmocnienie sieci. Planowanie przestrzenne i przegląd zasad dotyczących minimalnej odległości turbin wiatrowych od portów lotniczych, radarów i stref wojskowych mogłyby przyczynić się do uwolnienia dodatkowych terenów pod energetykę wiatrową. Ponadto można by ułatwić wydawanie zezwoleń poprzez przyznanie projektom dotyczącym infrastruktury wiatrowej i sieciowej statusu nadrzędnego interesu publicznego oraz szybsze rozpatrywanie odwołań. Udział gmin i obywateli w projektach dotyczących wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych mógłby zwiększyć akceptację na poziomie lokalnym.

Można jeszcze bardziej stymulować zwiększenie wykorzystania energii słonecznej dzięki panelom dachowym (zarówno małym, jak i wielkoskalowym instalacjom) poprzez przyjęcie reform, które przewidywałyby wiążące wymogi dla dużych budynków publicznych i komercyjnych, zachęty dla właścicieli nieruchomości, a także ramy prawne ułatwiające dzielenie się energią. Ponadto można by promować konsumpcję własną i elastyczność po stronie popytu. Proaktywne opracowanie bardziej zintegrowanych i spójnych dziesięcioletnich planów inwestycyjnych dotyczących sieci elektroenergetycznych mogłoby pomóc uniknąć opóźnień w przyłączaniu nowych mocy wiatrowych (i mocy pochodzących z innych odnawialnych źródeł energii) oraz użytkowników końcowych (pompy ciepła, punkty ładowania samochodów elektrycznych); plany te powinny także uwzględniać spodziewany gwałtowny wzrost zużycia energii elektrycznej w przemyśle.

| (36) | Dalsze reformy polityczne i dodatkowe inwestycje mające ograniczyć emisje gazów cieplarnianych w sektorach energetycznym, przemysłowym, budowlanym i transportowym mogłyby pomóc zmniejszyć ogólną dużą zależność Belgii od importu paliw kopalnych. Można by zachęcać do zwiększania efektywności energetycznej w przemyśle poprzez ulepszenie dobrowolnych porozumień, wprowadzenie planów oszczędzania energii i dekarbonizacji dla największych użytkowników paliw kopalnych, stymulowanie elektryfikacji i wprowadzanie przemysłowych pomp ciepła oraz dalsze ugruntowywanie metod produkcji o obiegu zamkniętym. Istnieje ryzyko, że Belgia nie osiągnie swoich celów w zakresie renowacji i efektywności energetycznej wyznaczonych na 2030 r. Wyzwanie, jakim jest ograniczenie zużycia paliw kopalnych w budynkach, nadal jest znaczne. Obecne wysiłki inwestycyjne w zakresie renowacji energetycznych należy w związku z tym jeszcze bardziej zintensyfikować i uzupełnić reformami politycznymi, takimi jak zakaz stosowania paliw kopalnych w nowych budynkach, obowiązkowe renowacje w celu zwiększenia efektywności energetycznej, stopniowe wycofywanie ogrzewania opartego na paliwach kopalnych oraz przesunięcie zachęt w kierunku niskoemisyjnych rozwiązań grzewczych, takich jak pompy ciepła i sieci ciepłownicze zaopatrywane w energię odzyskiwaną i odnawialną. Powinno temu towarzyszyć dostosowanie kształcenia i szkolenia do odpowiednich pojawiających się ekologicznych umiejętności technicznych oraz zapewnienie wystarczającej liczby odpowiednio wykwalifikowanych techników i pracowników budowlanych. W sektorze transportu wysoki wskaźnik korzystania z samochodów prywatnych odpowiada za dużą część zużycia ropy naftowej w Belgii. Promowanie „miękkiej” mobilności (np. jazdy na rowerze i mobilności współdzielonej) oraz korzystania z transportu publicznego pomogłoby ograniczyć korzystanie z samochodów prywatnych oraz koszty związane z zagęszczeniem ruchu. Dzięki ciągłym inwestycjom w infrastrukturę rowerową, inicjatywom promocyjnym i ukierunkowanym zachętom jazda na rowerze jako jeden ze sposobów dojazdu do pracy zyskała w 2022 r. na popularności, zwłaszcza we Flandrii i w Brukseli. Nadal istnieją jednak możliwości dalszego wspierania tej formy „miękkiej” mobilności poprzez inwestycje w infrastrukturę rowerową i w bezpieczeństwo ruchu drogowego dla rowerzystów. Korzystanie z transportu publicznego nie powróciło jeszcze w pełni do normalnego stanu po kryzysie związanym z COVID-19 i można by je dalej promować poprzez poprawę połączeń podmiejskich i między miastami, inwestycje w odnowienie floty i większą częstotliwość połączeń. |
| --- | --- |

(36)

Dalsze reformy polityczne i dodatkowe inwestycje mające ograniczyć emisje gazów cieplarnianych w sektorach energetycznym, przemysłowym, budowlanym i transportowym mogłyby pomóc zmniejszyć ogólną dużą zależność Belgii od importu paliw kopalnych. Można by zachęcać do zwiększania efektywności energetycznej w przemyśle poprzez ulepszenie dobrowolnych porozumień, wprowadzenie planów oszczędzania energii i dekarbonizacji dla największych użytkowników paliw kopalnych, stymulowanie elektryfikacji i wprowadzanie przemysłowych pomp ciepła oraz dalsze ugruntowywanie metod produkcji o obiegu zamkniętym. Istnieje ryzyko, że Belgia nie osiągnie swoich celów w zakresie renowacji i efektywności energetycznej wyznaczonych na 2030 r. Wyzwanie, jakim jest ograniczenie zużycia paliw kopalnych w budynkach, nadal jest znaczne. Obecne wysiłki inwestycyjne w zakresie renowacji energetycznych należy w związku z tym jeszcze bardziej zintensyfikować i uzupełnić reformami politycznymi, takimi jak zakaz stosowania paliw kopalnych w nowych budynkach, obowiązkowe renowacje w celu zwiększenia efektywności energetycznej, stopniowe wycofywanie ogrzewania opartego na paliwach kopalnych oraz przesunięcie zachęt w kierunku niskoemisyjnych rozwiązań grzewczych, takich jak pompy ciepła i sieci ciepłownicze zaopatrywane w energię odzyskiwaną i odnawialną. Powinno temu towarzyszyć dostosowanie kształcenia i szkolenia do odpowiednich pojawiających się ekologicznych umiejętności technicznych oraz zapewnienie wystarczającej liczby odpowiednio wykwalifikowanych techników i pracowników budowlanych. W sektorze transportu wysoki wskaźnik korzystania z samochodów prywatnych odpowiada za dużą część zużycia ropy naftowej w Belgii. Promowanie „miękkiej” mobilności (np. jazdy na rowerze i mobilności współdzielonej) oraz korzystania z transportu publicznego pomogłoby ograniczyć korzystanie z samochodów prywatnych oraz koszty związane z zagęszczeniem ruchu. Dzięki ciągłym inwestycjom w infrastrukturę rowerową, inicjatywom promocyjnym i ukierunkowanym zachętom jazda na rowerze jako jeden ze sposobów dojazdu do pracy zyskała w 2022 r. na popularności, zwłaszcza we Flandrii i w Brukseli. Nadal istnieją jednak możliwości dalszego wspierania tej formy „miękkiej” mobilności poprzez inwestycje w infrastrukturę rowerową i w bezpieczeństwo ruchu drogowego dla rowerzystów. Korzystanie z transportu publicznego nie powróciło jeszcze w pełni do normalnego stanu po kryzysie związanym z COVID-19 i można by je dalej promować poprzez poprawę połączeń podmiejskich i między miastami, inwestycje w odnowienie floty i większą częstotliwość połączeń.

| (37) | Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania zielonych technologii, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji mają zasadnicze znaczenie dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W 2022 r. odnotowano niedobory siły roboczej w zawodach, które wymagają określonych umiejętności lub wiedzy na potrzeby zielonej transformacji, w tym w sektorze inżynierii lądowej i wodnej oraz wśród operatorów elektrowni. |
| --- | --- |

(37)

Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania zielonych technologii, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji mają zasadnicze znaczenie dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W 2022 r. odnotowano niedobory siły roboczej w zawodach, które wymagają określonych umiejętności lub wiedzy na potrzeby zielonej transformacji, w tym w sektorze inżynierii lądowej i wodnej oraz wśród operatorów elektrowni.

| (38) | W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (19) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1. |
| --- | --- |

(38)

W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (19) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1.

| (39) | W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu: (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoborów kwalifikacji; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Belgii zalecenia 1, 2, 3 i 4 przyczyniają się do realizacji zaleceń pierwszego, drugiego i trzeciego określonych w zaleceniu na 2023 r. dla strefy euro, |
| --- | --- |

(39)

W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu: (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoborów kwalifikacji; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Belgii zalecenia 1, 2, 3 i 4 przyczyniają się do realizacji zaleceń pierwszego, drugiego i trzeciego określonych w zaleceniu na 2023 r. dla strefy euro,

NINIEJSZYM ZALECA Belgii podjęcie w latach 2023 i 2024 działań mających na celu:

1.

Zapewnienie rozważnej polityki fiskalnej, w szczególności poprzez ograniczenie nominalnego wzrostu wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych do nie więcej niż 2 % w 2024 r. (20)

Utrzymanie inwestycji publicznych finansowanych z zasobów krajowych i zapewnienie skutecznej absorpcji dotacji w ramach Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w celu wspierania zielonej i cyfrowej transformacji.

W okresie po 2024 r. kontynuowanie średniookresowej strategii fiskalnej polegającej na stopniowej i zrównoważonej konsolidacji, w połączeniu z inwestycjami i reformami prowadzącymi do wyższego zrównoważonego wzrostu, aby osiągnąć ostrożną sytuację fiskalną w średnim okresie.

Wytężenie wysiłków na rzecz poprawy efektywności opieki długoterminowej. Kontynuowanie reform systemu podatkowego i systemu zabezpieczenia społecznego, aby ograniczyć czynniki zniechęcające do pracy poprzez przesunięcie obciążeń podatkowych z pracy na inne źródła opodatkowania oraz uproszczenie systemu podatkowego i systemu zabezpieczenia społecznego. Przegląd wydatków podatkowych, aby ograniczyć ich szkodliwe skutki gospodarcze, społeczne i środowiskowe.

2.

Zapewnienie skutecznego zarządzania, aby umożliwić szybkie wdrażanie planu odbudowy i zwiększania odporności przy utrzymaniu stałego tempa. Sprawne sfinalizowanie rozdziału REPowerEU, aby szybko rozpocząć jego wdrażanie. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem ścisłej komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności.

3.

Rozwiązanie problemu niedoboru siły roboczej i niedopasowania umiejętności, w szczególności przez wzmocnienie polityki aktywizacji (w tym wytycznych) w celu integracji na rynku pracy grup w niekorzystnej sytuacji. Poprawę wyników i równości systemów kształcenia i szkolenia oraz kontynuowanie reform, aby zwiększyć atrakcyjność zawodu nauczyciela.

4.

Zmniejszenie ogólnej zależności od paliw kopalnych poprzez intensywniejszą poprawę efektywności energetycznej i ograniczenie wykorzystania paliw kopalnych w budynkach, dalsze stymulowanie dekarbonizacji przemysłu oraz promowanie wykorzystania i dostępności transportu publicznego i „miękkiej” mobilności. Przyspieszenie wprowadzania energii ze źródeł odnawialnych i powiązanej infrastruktury sieciowej poprzez dalsze usprawnianie procedur wydawania zezwoleń, m.in. przez skrócenie czasu trwania procedur odwoławczych, oraz poprzez przyjęcie ram prawnych, aby dalej pobudzać inwestycje w instalacje wykorzystujące energię ze źródeł odnawialnych i ułatwić dzielenie się energią. Wzmożenie wysiłków w ramach polityki mających na celu zapewnienie i nabywanie umiejętności i kompetencji potrzebnych do zielonej transformacji.

Sporządzono w Brukseli dnia 14 lipca 2023 r.

W imieniu Rady

N. CALVIÑO SANTAMARÍA

Przewodnicząca

---

(1)  Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 1.

1

(2)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17).

2

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie zapobiegania zakłóceniom równowagi makroekonomicznej i ich korygowania (Dz.U. L 306 z 23.11.2011, s. 25).

3

(4)  Zalecenie Rady z dnia 16 maja 2023 r. w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (Dz.U. C 180 z 23.5.2023, s. 1).

4

(5)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 z dnia 27 lutego 2023 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/241 w odniesieniu do rozdziałów REPowerEU w planach odbudowy i zwiększania odporności oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1303/2013, (UE) 2021/1060 i (UE) 2021/1755 oraz dyrektywy 2003/87/WE (Dz.U. L 63 z 28.2.2023, s. 1).

5

(6)  ST 10161/21 INIT; ST 10161/21 ADD 1.

6

(7)  Zalecenie Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. zawierające opinię Rady w sprawie programu stabilności Belgii na 2021 r. (Dz.U. C 304 z 29.7.2021, s. 1).

7

(8)  Kurs polityki fiskalnej jest mierzony zmianą wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów), z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, lecz z uwzględnieniem wydatków finansowanych z bezzwrotnego wsparcia (dotacji) w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych, w stosunku do średniookresowego wzrostu potencjalnego. Więcej szczegółowych informacji można znaleźć w ramce 1 w tablicach statystycznych w dziedzinie fiskalnej.

8

(9)  Pozostałe wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych miały neutralny wpływ, który wyniósł 0 pp. PKB.

9

(10)  Podana wartość liczbowa odzwierciedla poziom rocznych kosztów budżetowych tych środków, w tym bieżących dochodów i wydatków, a także – w stosownych przypadkach – środków w zakresie nakładów inwestycyjnych.

10

(11)  Zalecenie Rady z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie krajowego programu reform Belgii na 2022 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Belgię programu stabilności na 2022 r. (Dz.U. C 334 z 1.9.2022, s. 1).

11

(12)  Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. średniookresowy (średnia z 10 lat) wzrost produktu potencjalnego Belgii szacuje się na 5,4 % w ujęciu nominalnym.

12

(13)  Przewiduje się, że pozostałe wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ, który wyniesie 0,1 pp. PKB.

13

(14)  Art. 5 rozporządzenia (WE) nr 1466/97 wymaga również korekty przekraczającej wartość 0,5 % PKB w przypadku państw członkowskich o poziomie długu publicznego przekraczającym 60 % PKB lub z istotnym ryzykiem dotyczącym długookresowej zdolności do obsługi długu.

14

(15)  Wydatki pierwotne netto definiuje się jako wydatki finansowane z zasobów krajowych po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów i z wyłączeniem wydatków z tytułu odsetek oraz cyklicznych wydatków związanych z bezrobociem.

15

(16)  Komisja Europejska, Sprawozdanie na temat starzenia się społeczeństwa, 2021 r. Poziom wydatków Belgii na opiekę długoterminową według scenariusza konwergencji kosztów oraz scenariusza konwergencji kosztów i form opieki ma osiągnąć 6 % PKB.

16

(17)  Rozporządzenie Rady (UE) 2022/1369 z dnia 5 sierpnia 2022 r. w sprawie skoordynowanych środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz (Dz.U. L 206 z 8.8.2022, s. 1).

17

(18)  Rozporządzenie Rady (UE) 2023/706 z dnia 30 marca 2023 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2022/1369 w odniesieniu do przedłużenia okresu zmniejszenia zapotrzebowania w kontekście środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz oraz w odniesieniu do zwiększenia sprawozdawczości i monitorowania realizacji tych środków (Dz.U. L 93 z 31.3.2023, s. 1).

18

(19)  Na podstawie art. 5 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1466/97.

19

(20)  Co zgodnie z szacunkami odpowiada rocznej korekcie strukturalnego salda budżetowego w wysokości co najmniej 0,7 % PKB w 2024 r., jak opisano w motywie 23.

20

---

ZALECENIA

| 1.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 312/13 |
| --- | --- | --- | --- |

1.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 312/13

---

ZALECENIE RADY

z dnia 14 lipca 2023 r.

w sprawie krajowego programu reform Bułgarii na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Bułgarię programu konwergencji na 2023 r.

(2023/C 312/02)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 121 ust. 2 i art. 148 ust. 4,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych (1), w szczególności jego art. 9 ust. 2,

uwzględniając zalecenie Komisji Europejskiej,

uwzględniając rezolucje Parlamentu Europejskiego,

uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej,

uwzględniając opinię Komitetu ds. Zatrudnienia,

uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Finansowego,

uwzględniając opinię Komitetu Ochrony Socjalnej,

uwzględniając opinię Komitetu Polityki Gospodarczej,

a także mając na uwadze, co następuje:

| (1) | Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (2), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, zwłaszcza reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(1)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (2), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, zwłaszcza reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (2) | W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r. skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 (3), Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym nie wskazała Bułgarii jako jednego z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które mogą być narażone na takie zakłócenia. W związku z tym szczegółowa ocena sytuacji nie będzie potrzebna. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro oraz wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu. |
| --- | --- |

(2)

W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r. skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 (3), Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym nie wskazała Bułgarii jako jednego z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które mogą być narażone na takie zakłócenia. W związku z tym szczegółowa ocena sytuacji nie będzie potrzebna. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro oraz wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu.

| (3) | Choć gospodarki Unii wykazują się godną uwagi odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii. |
| --- | --- |

(3)

Choć gospodarki Unii wykazują się godną uwagi odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii.

| (4) | W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów. |
| --- | --- |

(4)

W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów.

| (5) | W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(5)

W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (6) | Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Wspomniane reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń krajowych dotyczących energii, wydanych w 2022 r. oraz w stosownych przypadkach w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(6)

Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Wspomniane reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń krajowych dotyczących energii, wydanych w 2022 r. oraz w stosownych przypadkach w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności.

| (7) | W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”) Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja oznajmiła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. |
| --- | --- |

(7)

W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”) Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja oznajmiła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

| (8) | W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa zdolności do obsługi długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r. |
| --- | --- |

(8)

W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa zdolności do obsługi długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r.

| (9) | W dniu 15 października 2021 r. Bułgaria przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 4 maja 2022 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Bułgarii (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia przez Komisję decyzji, zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241, stwierdzającej, że Bułgaria osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone. |
| --- | --- |

(9)

W dniu 15 października 2021 r. Bułgaria przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 4 maja 2022 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Bułgarii (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia przez Komisję decyzji, zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241, stwierdzającej, że Bułgaria osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone.

| (10) | W dniu 5 maja 2023 r. Bułgaria przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r. i program konwergencji na 2023 r., zgodnie z art. 8 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Bułgarii z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(10)

W dniu 5 maja 2023 r. Bułgaria przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r. i program konwergencji na 2023 r., zgodnie z art. 8 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Bułgarii z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (11) | W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe na 2023 r. dotyczące Bułgarii. Oceniła w nim postępy Bułgarii we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Bułgarię. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Bułgarii we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

(11)

W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe na 2023 r. dotyczące Bułgarii. Oceniła w nim postępy Bułgarii we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Bułgarię. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Bułgarii we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju.

| (12) | Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Bułgarii spadł z 3,9 % PKB w 2021 r. do 2,8 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 23,9 % PKB na koniec 2021 r. do 22,9 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja wydała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. W sprawozdaniu omówiono sytuację budżetową Bułgarii, ponieważ deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych tego państwa ma przekroczyć w 2023 r. 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu nie zostało spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r. Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Bułgaria powinna uwzględnić tę kwestię podczas dyskusji na temat budżetu na 2023 r. i wykonywania go oraz przy przygotowywaniu budżetu na 2024 r. |
| --- | --- |

(12)

Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Bułgarii spadł z 3,9 % PKB w 2021 r. do 2,8 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 23,9 % PKB na koniec 2021 r. do 22,9 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja wydała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. W sprawozdaniu omówiono sytuację budżetową Bułgarii, ponieważ deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych tego państwa ma przekroczyć w 2023 r. 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu nie zostało spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r. Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Bułgaria powinna uwzględnić tę kwestię podczas dyskusji na temat budżetu na 2023 r. i wykonywania go oraz przy przygotowywaniu budżetu na 2024 r.

| (13) | Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały obniżone stawki podatku od wartości dodanej na ogrzewanie i gaz oraz niższy podatek akcyzowy od energii elektrycznej oraz gazu ziemnego i ciekłego; natomiast takie środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki obejmowały dotacje dla odbiorców niebędących gospodarstwami domowymi i operatorów systemów dystrybucyjnych energii elektrycznej w związku ze zużyciem energii elektrycznej oraz dla gospodarstw domowych w związku ze zużyciem gazu ziemnego, a także dla przedsiębiorstw ciepłowniczych. Koszt tych środków został częściowo zrekompensowany przez nowe podatki od nieoczekiwanych zysków producentów i dostawców energii, a mianowicie przez tymczasową opłatę nakładaną na przedsiębiorstwa państwowe z sektora energetycznego. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 1,5 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,1 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 3,7 % PKB w 2021 r. do 1,0 % PKB w 2022 r. |
| --- | --- |

(13)

Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały obniżone stawki podatku od wartości dodanej na ogrzewanie i gaz oraz niższy podatek akcyzowy od energii elektrycznej oraz gazu ziemnego i ciekłego; natomiast takie środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki obejmowały dotacje dla odbiorców niebędących gospodarstwami domowymi i operatorów systemów dystrybucyjnych energii elektrycznej w związku ze zużyciem energii elektrycznej oraz dla gospodarstw domowych w związku ze zużyciem gazu ziemnego, a także dla przedsiębiorstw ciepłowniczych. Koszt tych środków został częściowo zrekompensowany przez nowe podatki od nieoczekiwanych zysków producentów i dostawców energii, a mianowicie przez tymczasową opłatę nakładaną na przedsiębiorstwa państwowe z sektora energetycznego. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 1,5 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,1 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 3,7 % PKB w 2021 r. do 1,0 % PKB w 2022 r.

| (14) | W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Bułgaria (7) realizowała wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument, oraz utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych. Ponadto Rada zaleciła Bułgarii utrzymanie pod kontrolą wzrostu wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(14)

W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Bułgaria (7) realizowała wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument, oraz utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych. Ponadto Rada zaleciła Bułgarii utrzymanie pod kontrolą wzrostu wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych.

| (15) | Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był wspierający, na poziomie – 1,2 % PKB, zgodnie z zaleceniem Rady. Zgodnie z zaleceniem Rady Bułgaria nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 0,8 % PKB w 2022 r. (0,9 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9), który to wpływ wyniósł 0,5 pp. Bułgaria utrzymała zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,8 pp. Ten ekspansywny wpływ obejmował dodatkowy wpływ środków polityki fiskalnej podjętych, by ograniczyć gospodarcze i społeczne skutki wzrostu cen energii (dodatkowy koszt budżetowy netto wyniósł 0,9 % PKB), a także koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy (0,1 % PKB). W związku z tym Bułgaria w wystarczającym stopniu kontrolowała wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(15)

Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był wspierający, na poziomie – 1,2 % PKB, zgodnie z zaleceniem Rady. Zgodnie z zaleceniem Rady Bułgaria nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 0,8 % PKB w 2022 r. (0,9 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9), który to wpływ wyniósł 0,5 pp. Bułgaria utrzymała zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,8 pp. Ten ekspansywny wpływ obejmował dodatkowy wpływ środków polityki fiskalnej podjętych, by ograniczyć gospodarcze i społeczne skutki wzrostu cen energii (dodatkowy koszt budżetowy netto wyniósł 0,9 % PKB), a także koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy (0,1 % PKB). W związku z tym Bułgaria w wystarczającym stopniu kontrolowała wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych.

| (16) | Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie konwergencji na 2023 r., jest korzystniejszy niż przewidywała prognoza Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 1,8 %, a w 2024 r. – o 3,3 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy wzrost realnego PKB – o 1,5 % w 2023 r. i o 2,4 % w 2024 r., głównie ze względu na bardziej pesymistyczne założenia w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. co do rozwoju sytuacji w zakresie stanu zapasów oraz pomimo korzystniejszych prognoz dotyczących eksportu i importu w 2023 r. Niższy wzrost realnego PKB w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 2024 r. wynika głównie z dużych ujemnych różnic, jeśli chodzi o wkład spożycia prywatnego, inwestycji i eksportu. |
| --- | --- |

(16)

Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie konwergencji na 2023 r., jest korzystniejszy niż przewidywała prognoza Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 1,8 %, a w 2024 r. – o 3,3 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy wzrost realnego PKB – o 1,5 % w 2023 r. i o 2,4 % w 2024 r., głównie ze względu na bardziej pesymistyczne założenia w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. co do rozwoju sytuacji w zakresie stanu zapasów oraz pomimo korzystniejszych prognoz dotyczących eksportu i importu w 2023 r. Niższy wzrost realnego PKB w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 2024 r. wynika głównie z dużych ujemnych różnic, jeśli chodzi o wkład spożycia prywatnego, inwestycji i eksportu.

| (17) | W programie konwergencji na 2023 r. rząd oczekuje, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie w 2023 r. do 6,1 % PKB. Według programu konwergencji na 2023 r. wzrost deficytu w 2023 r. wynika głównie ze środków przyjętych w celu podniesienia emerytur i wynagrodzeń, wpływu indeksacji emerytur w stosunku do inflacji i średniej płacy, wyższych wydatków na politykę społeczną, zdrowotną i edukacyjną oraz wyższych wydatków krajowych na inwestycje publiczne. Program nie uwzględnia żadnych innych zmian polityki ani działań konsolidacyjnych, ponieważ do czasu przedłożenia programu konwergencji nie przyjęto budżetu na 2023 r., który może obejmować takie środki polityki fiskalnej. W programie konwergencji na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 22,9 % na koniec 2022 r. do 26,6 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 4,8 % PKB w 2023 r. Jest on niższy niż deficyt prognozowany w programie konwergencji na 2023 r., głównie ze względu na oczekiwany niższy poziom inwestycji publicznych i wyższe dochody zarówno z podatków, jak i z Unii. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który na koniec 2023 r. wyniesie 25 %. Różnica ta wynika z niższego prognozowanego deficytu i różnych założeń dotyczących wdrażania Instrumentu i płatności otrzymywanych w ramach Instrumentu. |
| --- | --- |

(17)

W programie konwergencji na 2023 r. rząd oczekuje, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie w 2023 r. do 6,1 % PKB. Według programu konwergencji na 2023 r. wzrost deficytu w 2023 r. wynika głównie ze środków przyjętych w celu podniesienia emerytur i wynagrodzeń, wpływu indeksacji emerytur w stosunku do inflacji i średniej płacy, wyższych wydatków na politykę społeczną, zdrowotną i edukacyjną oraz wyższych wydatków krajowych na inwestycje publiczne. Program nie uwzględnia żadnych innych zmian polityki ani działań konsolidacyjnych, ponieważ do czasu przedłożenia programu konwergencji nie przyjęto budżetu na 2023 r., który może obejmować takie środki polityki fiskalnej. W programie konwergencji na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 22,9 % na koniec 2022 r. do 26,6 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 4,8 % PKB w 2023 r. Jest on niższy niż deficyt prognozowany w programie konwergencji na 2023 r., głównie ze względu na oczekiwany niższy poziom inwestycji publicznych i wyższe dochody zarówno z podatków, jak i z Unii. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który na koniec 2023 r. wyniesie 25 %. Różnica ta wynika z niższego prognozowanego deficytu i różnych założeń dotyczących wdrażania Instrumentu i płatności otrzymywanych w ramach Instrumentu.

| (18) | Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki fiskalne podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono, w szczególności dotacje dla odbiorców niebędących gospodarstwami domowymi. Koszt tych środków nadal jest częściowo kompensowany przez podatki od nadmiarowych zysków dostawców energii, a mianowicie składkę solidarnościową na podstawie rozporządzenia Rady (UE) 2022/1854 (10). Uwzględniając te dochody, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 0,8 % PKB w 2023 r. (11) Wydaje się, że środki z 2023 r. nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowują w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. Ponadto oczekuje się, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też stopniowe wycofywanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, które oszacowano na 1,0 % PKB. |
| --- | --- |

(18)

Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki fiskalne podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono, w szczególności dotacje dla odbiorców niebędących gospodarstwami domowymi. Koszt tych środków nadal jest częściowo kompensowany przez podatki od nadmiarowych zysków dostawców energii, a mianowicie składkę solidarnościową na podstawie rozporządzenia Rady (UE) 2022/1854 (10). Uwzględniając te dochody, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 0,8 % PKB w 2023 r. (11) Wydaje się, że środki z 2023 r. nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowują w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. Ponadto oczekuje się, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też stopniowe wycofywanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, które oszacowano na 1,0 % PKB.

| (19) | W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. (12) Rada zaleciła Bułgarii podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (13), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Jednocześnie Bułgaria powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Bułgarii zalecono również rozwijanie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(19)

W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. (12) Rada zaleciła Bułgarii podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (13), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Jednocześnie Bułgaria powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Bułgarii zalecono również rozwijanie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (20) | W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. ekspansywny (– 3,1 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był również ekspansywny (– 1,2 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, wynoszący 1,9 % PKB. Ekspansywny wpływ bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych nie wynika zatem z ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że Bułgaria będzie finansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i utrzyma inwestycje finansowane z zasobów krajowych. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 1,9 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,1 pp. (14) |
| --- | --- |

(20)

W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. ekspansywny (– 3,1 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był również ekspansywny (– 1,2 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, wynoszący 1,9 % PKB. Ekspansywny wpływ bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych nie wynika zatem z ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że Bułgaria będzie finansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i utrzyma inwestycje finansowane z zasobów krajowych. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 1,9 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,1 pp. (14)

| (21) | Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 4,7 % PKB w 2024 r. Spadek w 2024 r. odzwierciedla głównie wyższe dochody z Unii oraz stopniowe wycofywanie środków wsparcia w dziedzinie energii. Według programu konwergencji na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. wzrośnie do 30,7 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 4,8 % PKB. Jest to zgodne z poziomem deficytu prognozowanym w programie konwergencji na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który na koniec 2024 r. wyniesie 28,1 %. |
| --- | --- |

(21)

Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 4,7 % PKB w 2024 r. Spadek w 2024 r. odzwierciedla głównie wyższe dochody z Unii oraz stopniowe wycofywanie środków wsparcia w dziedzinie energii. Według programu konwergencji na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. wzrośnie do 30,7 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 4,8 % PKB. Jest to zgodne z poziomem deficytu prognozowanym w programie konwergencji na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który na koniec 2024 r. wyniesie 28,1 %.

| (22) | Program konwergencji na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie do 2024 r. większości środków wsparcia w dziedzinie energii. Komisja przyjmuje obecnie, że koszty netto środków wsparcia w dziedzinie energii wyniosą w 2024 r. 0,1 % PKB, w porównaniu z 0,8 % PKB w 2023 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. Środki wsparcia w dziedzinie energii, które obecnie planuje się utrzymać do 2024 r., nie wydają się być ukierunkowane na gospodarstwa domowa lub przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Nie zachowują one w pełni sygnału cenowego do zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. |
| --- | --- |

(22)

Program konwergencji na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie do 2024 r. większości środków wsparcia w dziedzinie energii. Komisja przyjmuje obecnie, że koszty netto środków wsparcia w dziedzinie energii wyniosą w 2024 r. 0,1 % PKB, w porównaniu z 0,8 % PKB w 2023 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. Środki wsparcia w dziedzinie energii, które obecnie planuje się utrzymać do 2024 r., nie wydają się być ukierunkowane na gospodarstwa domowa lub przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Nie zachowują one w pełni sygnału cenowego do zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej.

| (23) | W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (15). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej i potrzebę zredukowania deficytu poniżej określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % PKB, według Komisji odpowiednia byłaby korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,5 % PKB. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (16) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 4,6 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 0,8 % PKB w 2023 r.), jeżeli pozwoli na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według szacunków Komisji doprowadzi to do wzrostu wydatków pierwotnych netto, który będzie niższy od maksymalnej stopy wzrostu zalecanej na 2024 r. Prognoza Komisji z wiosny 2023 r. wskazuje ponadto, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych w 2023 r. nie jest zgodny z zaleceniem Rady z 12 lipca 2022 r. Jeżeli zostanie to potwierdzone, odpowiedni byłby niższy wzrost wydatków pierwotnych netto w 2024 r. |
| --- | --- |

(23)

W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (15). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej i potrzebę zredukowania deficytu poniżej określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % PKB, według Komisji odpowiednia byłaby korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,5 % PKB. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (16) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 4,6 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 0,8 % PKB w 2023 r.), jeżeli pozwoli na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według szacunków Komisji doprowadzi to do wzrostu wydatków pierwotnych netto, który będzie niższy od maksymalnej stopy wzrostu zalecanej na 2024 r. Prognoza Komisji z wiosny 2023 r. wskazuje ponadto, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych w 2023 r. nie jest zgodny z zaleceniem Rady z 12 lipca 2022 r. Jeżeli zostanie to potwierdzone, odpowiedni byłby niższy wzrost wydatków pierwotnych netto w 2024 r.

| (24) | Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 5,4 %, czyli będzie wyższy niż zalecana stopa wzrostu. Korekta przewidziana w prognozie Komisji na 2023 r. jest mniejsza niż oszczędności uzyskane dzięki całkowitemu wycofaniu środków wsparcia w dziedzinie energii, co wynika głównie z rocznego wpływu podwyżek emerytur i planowanych podwyżek niektórych wynagrodzeń w sektorze publicznym, które z nadwyżką skompensują pozytywny wpływ stopniowego wycofywania środków wsparcia w dziedzinie energii. |
| --- | --- |

(24)

Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 5,4 %, czyli będzie wyższy niż zalecana stopa wzrostu. Korekta przewidziana w prognozie Komisji na 2023 r. jest mniejsza niż oszczędności uzyskane dzięki całkowitemu wycofaniu środków wsparcia w dziedzinie energii, co wynika głównie z rocznego wpływu podwyżek emerytur i planowanych podwyżek niektórych wynagrodzeń w sektorze publicznym, które z nadwyżką skompensują pozytywny wpływ stopniowego wycofywania środków wsparcia w dziedzinie energii.

| (25) | Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne zwiększą się z 4 % PKB w 2023 r. do 4,6 % PKB w 2024 r. Wyższy poziom inwestycji odzwierciedla wyższy poziom inwestycji finansowanych z zasobów krajowych i inwestycji finansowanych przez Unię, a mianowicie za pośrednictwem Instrumentu. |
| --- | --- |

(25)

Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne zwiększą się z 4 % PKB w 2023 r. do 4,6 % PKB w 2024 r. Wyższy poziom inwestycji odzwierciedla wyższy poziom inwestycji finansowanych z zasobów krajowych i inwestycji finansowanych przez Unię, a mianowicie za pośrednictwem Instrumentu.

| (26) | W programie konwergencji na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie do 4,9 % PKB w 2025 i do 5 % w 2026 r. W związku z tym nie planuje się, aby w okresie objętym programem deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych powrócił do poziomu poniżej 3 % PKB. Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 30,7 % na koniec 2024 r. do 37,1 % do końca 2026 r. |
| --- | --- |

(26)

W programie konwergencji na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie do 4,9 % PKB w 2025 i do 5 % w 2026 r. W związku z tym nie planuje się, aby w okresie objętym programem deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych powrócił do poziomu poniżej 3 % PKB. Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 30,7 % na koniec 2024 r. do 37,1 % do końca 2026 r.

| (27) | Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Bułgarii jest w toku, ale istnieje rosnące ryzyko opóźnień. Bułgaria złożyła jeden wniosek o płatność, który odpowiada 22 kamieniom milowym i wartościom docelowym zawartym w planie i na podstawie którego dokonano płatności w łącznej wysokości 1,37 mld EUR. Wysoki poziom niestabilności rządowej doprowadził do opóźnień kluczowych reform ustawodawczych, takich jak reforma antykorupcyjna, reformy dotyczące zamówień publicznych i rozliczalności prokuratora generalnego. Brak stabilności politycznej i zdolności administracyjnych przełożył się również na spowolnienie prac w realizacji kilku ważnych inwestycji w dziedzinie energii i transportu oraz na kwestionowanie kluczowych aspektów planu, a mianowicie dekarbonizacji sektora energetycznego. Drugi wniosek o płatność został opóźniony i jest obecnie planowany na wrzesień 2023 r. Istnieje jednak znaczne ryzyko, że w momencie składania tego wniosku kilka kamieni milowych i wartości docelowych związanych z kluczowymi reformami nie zostanie osiągniętych. Trwają prace nad addendum do planu i nad rozdziałem REPowerEU. Jednak z powodu sytuacji politycznej harmonogram zakończenia tych prac jest nadal niejasny. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Bułgarii w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny. |
| --- | --- |

(27)

Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Bułgarii jest w toku, ale istnieje rosnące ryzyko opóźnień. Bułgaria złożyła jeden wniosek o płatność, który odpowiada 22 kamieniom milowym i wartościom docelowym zawartym w planie i na podstawie którego dokonano płatności w łącznej wysokości 1,37 mld EUR. Wysoki poziom niestabilności rządowej doprowadził do opóźnień kluczowych reform ustawodawczych, takich jak reforma antykorupcyjna, reformy dotyczące zamówień publicznych i rozliczalności prokuratora generalnego. Brak stabilności politycznej i zdolności administracyjnych przełożył się również na spowolnienie prac w realizacji kilku ważnych inwestycji w dziedzinie energii i transportu oraz na kwestionowanie kluczowych aspektów planu, a mianowicie dekarbonizacji sektora energetycznego. Drugi wniosek o płatność został opóźniony i jest obecnie planowany na wrzesień 2023 r. Istnieje jednak znaczne ryzyko, że w momencie składania tego wniosku kilka kamieni milowych i wartości docelowych związanych z kluczowymi reformami nie zostanie osiągniętych. Trwają prace nad addendum do planu i nad rozdziałem REPowerEU. Jednak z powodu sytuacji politycznej harmonogram zakończenia tych prac jest nadal niejasny. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Bułgarii w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny.

| (28) | W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Bułgarii poza priorytetem Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji i terytorialnymi planami sprawiedliwej transformacji, które mają kluczowe znaczenie dla złagodzenia wpływu transformacji na regiony górnicze. Przyjęcie programów polityki spójności oraz ich szybkie wdrożenie z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Bułgarii. |
| --- | --- |

(28)

W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Bułgarii poza priorytetem Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji i terytorialnymi planami sprawiedliwej transformacji, które mają kluczowe znaczenie dla złagodzenia wpływu transformacji na regiony górnicze. Przyjęcie programów polityki spójności oraz ich szybkie wdrożenie z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Bułgarii.

| (29) | Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Bułgaria mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą dekarbonizacji gospodarki i produkcji energii. |
| --- | --- |

(29)

Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Bułgaria mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą dekarbonizacji gospodarki i produkcji energii.

| (30) | Bułgaria nadal jest gospodarką o największej intensywności emisji w Unii – intensywność emisji gazów cieplarnianych w tym kraju jest ponad czterokrotnie wyższa od średniej unijnej. W 2021 r. udział paliw kopalnych w koszyku energetycznym Bułgarii wynosił 63 %, przy czym udział energii z węgla wynosił 26 %, energii jądrowej – 22 %, a energii ze źródeł odnawialnych – 15 % (mniej niż średni udział energii ze źródeł odnawialnych w Unii wynoszący18 %). Plan odbudowy i zwiększania odporności Bułgarii przewiduje reformę strategicznych ram dekarbonizacji gospodarki, w szczególności sektora energetycznego. Obejmuje to przygotowanie scenariuszy i zaleceń przez Komisję ds. Transformacji Energetycznej, a następnie przyjęcie przez Zgromadzenie Narodowe planu działania na rzecz neutralności klimatycznej, z ostatecznym terminem stopniowego wycofywania węgla i lignitu najpóźniej do 2038 r. Chociaż Komisję ds. Transformacji Energetycznej ustanowiono w 2022 r., jej sprawozdanie dotyczące zaleceń zostało opóźnione. Ponadto w styczniu 2023 r. Zgromadzenie Narodowe przyjęło rezolucję zobowiązującą rząd do renegocjacji zobowiązań Bułgarii w zakresie dekarbonizacji, w tym inwestycji w magazynowanie energii elektrycznej, w ramach jej planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(30)

Bułgaria nadal jest gospodarką o największej intensywności emisji w Unii – intensywność emisji gazów cieplarnianych w tym kraju jest ponad czterokrotnie wyższa od średniej unijnej. W 2021 r. udział paliw kopalnych w koszyku energetycznym Bułgarii wynosił 63 %, przy czym udział energii z węgla wynosił 26 %, energii jądrowej – 22 %, a energii ze źródeł odnawialnych – 15 % (mniej niż średni udział energii ze źródeł odnawialnych w Unii wynoszący18 %). Plan odbudowy i zwiększania odporności Bułgarii przewiduje reformę strategicznych ram dekarbonizacji gospodarki, w szczególności sektora energetycznego. Obejmuje to przygotowanie scenariuszy i zaleceń przez Komisję ds. Transformacji Energetycznej, a następnie przyjęcie przez Zgromadzenie Narodowe planu działania na rzecz neutralności klimatycznej, z ostatecznym terminem stopniowego wycofywania węgla i lignitu najpóźniej do 2038 r. Chociaż Komisję ds. Transformacji Energetycznej ustanowiono w 2022 r., jej sprawozdanie dotyczące zaleceń zostało opóźnione. Ponadto w styczniu 2023 r. Zgromadzenie Narodowe przyjęło rezolucję zobowiązującą rząd do renegocjacji zobowiązań Bułgarii w zakresie dekarbonizacji, w tym inwestycji w magazynowanie energii elektrycznej, w ramach jej planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (31) | Bułgaria wykazuje się wysokim poziomem bezpieczeństwa dostaw gazu w obliczu trudnych okoliczności, zwłaszcza że wkrótce po inwazji na Ukrainę wstrzymano dostawy gazu z Rosji. Bułgaria była w stanie zagwarantować krótkoterminowe umowy na dostawy skroplonego gazu ziemnego (LNG) przez Grecję. Gazowe połączenie międzysystemowe między Grecją a Bułgarią (IGB) zaczęło działać w październiku 2022 r. Umożliwiło to Bułgarii otrzymanie pełnej ilości zakontraktowanych dostaw z Azerbejdżanu (1 mld m3 rocznie, pokrywających około 30 % krajowego zużycia). Udział gazu w koszyku energetycznym wyniósł 14 %, czyli mniej niż średnia unijna wynosząca 23 %. Przemysł pozostaje największym odbiorcą gazu, a jego udział – z uwzględnieniem zastosowań nieenergetycznych – wynosi 42 %. Systemy ciepłownicze w głównych miastach Sofii i Płowdiwie zasilane są gazem ziemnym, co odpowiada za około jedną trzecią całkowitego zużycia gazu ziemnego w Bułgarii. Zużycie gazu ziemnego w Bułgarii w okresie od sierpnia 2022 r. do marca 2023 r. spadło o 22 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, co przewyższa cel, jakim była redukcja o 15 % określona w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (17). Zachęca się Bułgarię do kontynuowania wysiłków na rzecz tymczasowego zmniejszenia zapotrzebowania na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (18). |
| --- | --- |

(31)

Bułgaria wykazuje się wysokim poziomem bezpieczeństwa dostaw gazu w obliczu trudnych okoliczności, zwłaszcza że wkrótce po inwazji na Ukrainę wstrzymano dostawy gazu z Rosji. Bułgaria była w stanie zagwarantować krótkoterminowe umowy na dostawy skroplonego gazu ziemnego (LNG) przez Grecję. Gazowe połączenie międzysystemowe między Grecją a Bułgarią (IGB) zaczęło działać w październiku 2022 r. Umożliwiło to Bułgarii otrzymanie pełnej ilości zakontraktowanych dostaw z Azerbejdżanu (1 mld m3 rocznie, pokrywających około 30 % krajowego zużycia). Udział gazu w koszyku energetycznym wyniósł 14 %, czyli mniej niż średnia unijna wynosząca 23 %. Przemysł pozostaje największym odbiorcą gazu, a jego udział – z uwzględnieniem zastosowań nieenergetycznych – wynosi 42 %. Systemy ciepłownicze w głównych miastach Sofii i Płowdiwie zasilane są gazem ziemnym, co odpowiada za około jedną trzecią całkowitego zużycia gazu ziemnego w Bułgarii. Zużycie gazu ziemnego w Bułgarii w okresie od sierpnia 2022 r. do marca 2023 r. spadło o 22 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, co przewyższa cel, jakim była redukcja o 15 % określona w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (17). Zachęca się Bułgarię do kontynuowania wysiłków na rzecz tymczasowego zmniejszenia zapotrzebowania na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (18).

| (32) | Jeżeli chodzi o odnawialne źródła energii, Bułgaria musi jeszcze usunąć bariery utrudniające instalację urządzeń wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych i podłączenie ich do sieci, co jest częścią zobowiązania w ramach jej planu odbudowy i zwiększania odporności. W styczniu 2023 r. Komisja skierowała do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej sprawę przeciwko Bułgarii, zgodnie z art. 260 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, ze względu na brak transpozycji dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001 (19) do prawa krajowego. Kładzenie większego nacisku na magazynowanie energii pomogłoby przyspieszyć w Bułgarii wykorzystanie odnawialnych źródeł energii w skali sieci. Poprawa zarządzania siecią energetyczną w celu zwiększenia jej elastyczności mogłaby ponadto ułatwić integrację dodatkowych instalacji wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych. Bułgaria powinna jednocześnie kontynuować rozwój energetycznych połączeń międzysystemowych o wystarczającej przepustowości z krajami sąsiadującymi. Inwestycje w infrastrukturę paliw kopalnych muszą być ograniczone do niezbędnego minimum i zaprojektowane w sposób dostosowany do przyszłych wyzwań, aby uniknąć uzależnienia od technologii, które nie są spójne z celami klimatycznymi, lub które zwiększałyby koszty transformacji energetycznej. |
| --- | --- |

(32)

Jeżeli chodzi o odnawialne źródła energii, Bułgaria musi jeszcze usunąć bariery utrudniające instalację urządzeń wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych i podłączenie ich do sieci, co jest częścią zobowiązania w ramach jej planu odbudowy i zwiększania odporności. W styczniu 2023 r. Komisja skierowała do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej sprawę przeciwko Bułgarii, zgodnie z art. 260 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, ze względu na brak transpozycji dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001 (19) do prawa krajowego. Kładzenie większego nacisku na magazynowanie energii pomogłoby przyspieszyć w Bułgarii wykorzystanie odnawialnych źródeł energii w skali sieci. Poprawa zarządzania siecią energetyczną w celu zwiększenia jej elastyczności mogłaby ponadto ułatwić integrację dodatkowych instalacji wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych. Bułgaria powinna jednocześnie kontynuować rozwój energetycznych połączeń międzysystemowych o wystarczającej przepustowości z krajami sąsiadującymi. Inwestycje w infrastrukturę paliw kopalnych muszą być ograniczone do niezbędnego minimum i zaprojektowane w sposób dostosowany do przyszłych wyzwań, aby uniknąć uzależnienia od technologii, które nie są spójne z celami klimatycznymi, lub które zwiększałyby koszty transformacji energetycznej.

| (33) | W planie odbudowy i zwiększania odporności Bułgarii uwzględniono ponad 1 mld EUR na inwestycje mające na celu poprawę efektywności energetycznej zarówno w budynkach publicznych, jak i prywatnych, i już ogłaszane są zaproszenia do realizacji projektów w terenie. Spodziewane w 2023 r. ustanowienie krajowego funduszu dekarbonizacji ma kluczowe znaczenie, by Bułgaria mogła zrealizować długoterminową strategię renowacji zasobów budowlanych oraz przyciągnąć więcej inwestycji prywatnych przez dostosowanie swojego podejścia do programów renowacji. Konieczne są dodatkowe wysiłki, aby strukturalnie rozwiązać problem ubóstwa energetycznego, w szczególności za pomocą specjalnych programów oraz pomocy technicznej i administracyjnej, uwzględniających potrzeby słabszych grup społecznych. Aby Bułgaria mogła osiągnąć cele pakietu „Gotowi na 55” konieczne będą bardziej ambitne wysiłki w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz zwiększenia celów dotyczących odnawialnych źródeł energii i efektywności energetycznej. |
| --- | --- |

(33)

W planie odbudowy i zwiększania odporności Bułgarii uwzględniono ponad 1 mld EUR na inwestycje mające na celu poprawę efektywności energetycznej zarówno w budynkach publicznych, jak i prywatnych, i już ogłaszane są zaproszenia do realizacji projektów w terenie. Spodziewane w 2023 r. ustanowienie krajowego funduszu dekarbonizacji ma kluczowe znaczenie, by Bułgaria mogła zrealizować długoterminową strategię renowacji zasobów budowlanych oraz przyciągnąć więcej inwestycji prywatnych przez dostosowanie swojego podejścia do programów renowacji. Konieczne są dodatkowe wysiłki, aby strukturalnie rozwiązać problem ubóstwa energetycznego, w szczególności za pomocą specjalnych programów oraz pomocy technicznej i administracyjnej, uwzględniających potrzeby słabszych grup społecznych. Aby Bułgaria mogła osiągnąć cele pakietu „Gotowi na 55” konieczne będą bardziej ambitne wysiłki w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz zwiększenia celów dotyczących odnawialnych źródeł energii i efektywności energetycznej.

| (34) | W latach 2005–2021 emisje gazów cieplarnianych z krajowego sektora transportowego, z wyjątkiem lotnictwa, wzrosły w Bułgarii o 19,5 %, podczas gdy w Unii spadły średnio o 7,5 %. Sektor ten odpowiada za około jedną czwartą emisji gazów cieplarnianych tego kraju. Upowszechnienie bezemisyjnych samochodów osobowych w Bułgarii jest niskie, podobnie jak gęstość rozmieszczenia publicznych punktów ładowania pojazdów elektrycznych. W rozwoju bułgarskiego odcinka transeuropejskiej sieci transportowej wystąpiły opóźnienia, zwłaszcza w przypadku infrastruktury kolejowej: hamuje to multimodalność transportu i potencjał w zakresie poprawy jego efektywności i zrównoważonego charakteru. Poważnym zagrożeniem dla zdrowia ludności Bułgarii jest zanieczyszczenie powietrza. |
| --- | --- |

(34)

W latach 2005–2021 emisje gazów cieplarnianych z krajowego sektora transportowego, z wyjątkiem lotnictwa, wzrosły w Bułgarii o 19,5 %, podczas gdy w Unii spadły średnio o 7,5 %. Sektor ten odpowiada za około jedną czwartą emisji gazów cieplarnianych tego kraju. Upowszechnienie bezemisyjnych samochodów osobowych w Bułgarii jest niskie, podobnie jak gęstość rozmieszczenia publicznych punktów ładowania pojazdów elektrycznych. W rozwoju bułgarskiego odcinka transeuropejskiej sieci transportowej wystąpiły opóźnienia, zwłaszcza w przypadku infrastruktury kolejowej: hamuje to multimodalność transportu i potencjał w zakresie poprawy jego efektywności i zrównoważonego charakteru. Poważnym zagrożeniem dla zdrowia ludności Bułgarii jest zanieczyszczenie powietrza.

| (35) | Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, znacznie utrudniają przechodzenie na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W 2022 r. w Bułgarii odnotowano niedobory siły roboczej w pewnej liczbie zawodów, które wymagały szczególnych umiejętności lub wiedzy na potrzeby zielonej transformacji (20). Na lata 2021–2027 przeznaczono w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Plus 152 mln EUR na działania promujące umiejętności ekologiczne i zielone miejsca pracy. W Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji przewiduje się również możliwość zajęcia się społecznym wymiarem zielonej transformacji w przypadku trzech kwalifikujących się regionów w tym kraju. |
| --- | --- |

(35)

Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, znacznie utrudniają przechodzenie na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W 2022 r. w Bułgarii odnotowano niedobory siły roboczej w pewnej liczbie zawodów, które wymagały szczególnych umiejętności lub wiedzy na potrzeby zielonej transformacji (20). Na lata 2021–2027 przeznaczono w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Plus 152 mln EUR na działania promujące umiejętności ekologiczne i zielone miejsca pracy. W Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji przewiduje się również możliwość zajęcia się społecznym wymiarem zielonej transformacji w przypadku trzech kwalifikujących się regionów w tym kraju.

| (36) | W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program konwergencji na 2023 r., a jej opinia (21) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniach 1, 2 i 3. |
| --- | --- |

(36)

W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program konwergencji na 2023 r., a jej opinia (21) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniach 1, 2 i 3.

NINIEJSZYM ZALECA Bułgarii podjęcie w latach 2023 i 2024 działań mających na celu:

1.

Zapewnienie rozważnej polityki fiskalnej, w szczególności poprzez ograniczenie nominalnego wzrostu wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych do nie więcej niż 4,6 % w 2024 r. (22)

Utrzymanie inwestycji publicznych finansowanych z zasobów krajowych i zapewnienie skutecznej absorpcji dotacji w ramach Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w celu wspierania zielonej i cyfrowej transformacji.

W okresie po 2024 r. kontynuowanie średniookresowej strategii fiskalnej polegającej na stopniowej i zrównoważonej konsolidacji, w połączeniu z inwestycjami i reformami prowadzącymi do wyższego zrównoważonego wzrostu gospodarczego, aby osiągnąć ostrożną sytuację fiskalną w średnim okresie.

2.

Zapewnienie skutecznej struktury zarządzania i wzmocnienie zdolności administracyjnych, aby umożliwić szybkie wdrażanie planu odbudowy i zwiększania odporności przy utrzymaniu stałego tempa. Sprawne sfinalizowanie rozdziału REPowerEU, aby szybko rozpocząć jego wdrażanie. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem ścisłej komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności.

3.

Zmniejszenie zależności od paliw kopalnych i przyspieszenie transformacji energetycznej poprzez szybsze wprowadzanie odnawialnych źródeł energii przy jednoczesnym zapewnieniu zdolności magazynowania, aby zwiększyć elastyczność systemu energetycznego. Wzmocnienie infrastruktury sieci elektroenergetycznej i poprawę sposobu zarządzania nią dzięki usprawnieniu procedur przyłączeniowych i wprowadzeniu elementów inteligentnych sieci. Kontynuowanie wysiłków na rzecz zwiększenia połączeń międzysystemowych z krajami sąsiadującymi. Przyspieszenie renowacji budynków, aby zachęcać do efektywności energetycznej i rozwiązać problem ubóstwa energetycznego. Wspieranie nowych, dostosowanych do przyszłych wyzwań rozwiązań w zakresie systemów ciepłowniczych i zrównoważonego transportu miejskiego oraz przyspieszenie rozwoju infrastruktury kolejowej. Wzmożenie wysiłków w ramach polityki mających na celu zapewnienie i nabywanie umiejętności i kompetencji potrzebnych do zielonej transformacji.

Sporządzono w Brukseli dnia 14 lipca 2023 r.

W imieniu Rady

N. CALVIÑO SANTAMARÍA

Przewodnicząca

---

(1)  Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 1.

1

(2)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17).

2

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie zapobiegania zakłóceniom równowagi makroekonomicznej i ich korygowania (Dz.U. L 306 z 23.11.2011, s. 25).

3

(4)  Zalecenie Rady z dnia 16 maja 2023 r. w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (Dz.U. C 180 z 23.5.2023, s. 1).

4

(5)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 z dnia 27 lutego 2023 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/241 w odniesieniu do rozdziałów REPowerEU w planach odbudowy i zwiększania odporności oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1303/2013, (UE) 2021/1060 i (UE) 2021/1755 oraz dyrektywy 2003/87/WE (Dz.U. L 63 z 28.2.2023, s. 1).

5

(6)  ST 8091/2022 INIT; ST 8091/2022 ADD 1.

6

(7)  Zalecenie Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Bułgarię programu konwergencji na 2021 r. (Dz.U. C 304 z 29.7.2021, s. 6).

7

(8)  Kurs polityki fiskalnej jest mierzony zmianą wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów), z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, lecz z uwzględnieniem wydatków finansowanych z bezzwrotnego wsparcia (dotacji) w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych, w stosunku do średniookresowego wzrostu potencjalnego. Więcej szczegółowych informacji można znaleźć w ramce 1 w tablicach statystycznych w dziedzinie fiskalnej.

8

(9)  Przewiduje się, że pozostałe wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych będą miały neutralny wpływ, który wyniesie zero pp. PKB.

9

(10)  Rozporządzenie Rady (UE) 2022/1854 z dnia 6 października 2022 r. w sprawie interwencji w sytuacji nadzwyczajnej w celu rozwiązania problemu wysokich cen energii (Dz.U. L 261 I z 7.10.2022, s. 1).

10

(11)  Podana wartość liczbowa odzwierciedla poziom rocznych kosztów budżetowych tych środków, w tym bieżących dochodów i wydatków, a także – w stosownych przypadkach – środków w zakresie nakładów inwestycyjnych.

11

(12)  Zalecenie Rady z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie krajowego programu reform Bułgarii na 2022 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Bułgarię programu konwergencji na 2022 r. (Dz.U. C 334 z 1.9.2022, s. 11).

12

(13)  Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. średniookresowy (średnia z 10 lat) wzrost produktu potencjalnego Bułgarii, wykorzystywany do pomiaru kursu polityki fiskalnej, szacuje się na 12,9 % w ujęciu nominalnym.

13

(14)  Prognozuje się, że inne wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych będą miały restrykcyjny wpływ, który wyniesie 0,1 pp. PKB.

14

(15)  Art. 5 rozporządzenia (WE) nr 1466/97 wymaga również korekty przekraczającej wartość 0,5 % PKB w przypadku państw członkowskich o poziomie długu publicznego przekraczającym 60 % PKB lub z istotnym ryzykiem dotyczącym długookresowej zdolności do obsługi długu.

15

(16)  Wydatki pierwotne netto definiuje się jako wydatki finansowane z zasobów krajowych po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów i z wyłączeniem wydatków z tytułu odsetek oraz cyklicznych wydatków związanych z bezrobociem.

16

(17)  Rozporządzenie Rady (UE) 2022/1369 z dnia 5 sierpnia 2022 r. w sprawie skoordynowanych środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz (Dz.U. L 206 z 8.8.2022, s. 1).

17

(18)  Rozporządzenie Rady (UE) 2023/706 z 30 marca 2023 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2022/1369 w odniesieniu do przedłużenia okresu zmniejszenia zapotrzebowania w kontekście środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz oraz w odniesieniu do zwiększenia sprawozdawczości i monitorowania realizacji tych środków (Dz.U. L 93 z 31.3.2023, s. 1).

18

(19)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych (Dz.U. L 328 z 21.12.2018, s. 82).

19

(20)  Sprawozdanie na temat niedoborów siły roboczej z 2022 r. – Europejski Urząd ds. Pracy.

20

(21)  Na podstawie art. 9 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1466/97.

21

(22)  Co zgodnie z szacunkami odpowiada rocznej korekcie strukturalnego salda budżetowego w wysokości co najmniej 0,5 % PKB w 2024 r., jak opisano w motywie 23.

22

---

| 1.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 312/22 |
| --- | --- | --- | --- |

1.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 312/22

---

ZALECENIE RADY

z dnia 14 lipca 2023 r.

w sprawie krajowego programu reform Czech na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Czechy programu konwergencji na 2023 r.

(2023/C 312/03)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 121 ust. 2 i art. 148 ust. 4,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych (1), w szczególności jego art. 9 ust. 2,

uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie zapobiegania zakłóceniom równowagi makroekonomicznej i ich korygowania (2), w szczególności jego art. 6 ust. 1,

uwzględniając zalecenie Komisji Europejskiej,

uwzględniając rezolucje Parlamentu Europejskiego,

uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej,

uwzględniając opinię Komitetu ds. Zatrudnienia,

uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Finansowego,

uwzględniając opinię Komitetu Ochrony Socjalnej,

uwzględniając opinię Komitetu Polityki Gospodarczej,

a także mając na uwadze, co następuje:

| (1) | Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(1)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (2) | W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety tej rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Czechy jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia i w przypadku których potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu. |
| --- | --- |

(2)

W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety tej rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Czechy jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia i w przypadku których potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu.

| (3) | Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii. |
| --- | --- |

(3)

Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii.

| (4) | W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów. |
| --- | --- |

(4)

W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów.

| (5) | W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(5)

W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (6) | Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(6)

Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności.

| (7) | W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. |
| --- | --- |

(7)

W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

| (8) | W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa zdolności do obsługi długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r. |
| --- | --- |

(8)

W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa zdolności do obsługi długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r.

| (9) | W dniu 1 czerwca 2021 r. Czechy przedstawiły Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 8 września 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Czech (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Czechy osiągnęły w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone. |
| --- | --- |

(9)

W dniu 1 czerwca 2021 r. Czechy przedstawiły Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 8 września 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Czech (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Czechy osiągnęły w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone.

| (10) | W dniu 13 kwietnia 2023 r. Czechy przedłożyły swój krajowy program reform na 2023 r., a w dniu 28 kwietnia 2023 r. – swój program konwergencji na 2023 r., zgodnie z art. 8 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Czech z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(10)

W dniu 13 kwietnia 2023 r. Czechy przedłożyły swój krajowy program reform na 2023 r., a w dniu 28 kwietnia 2023 r. – swój program konwergencji na 2023 r., zgodnie z art. 8 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Czech z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (11) | W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Czech na 2023 r. Oceniła w nim postępy Czech we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Czechy. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Czech we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

(11)

W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Czech na 2023 r. Oceniła w nim postępy Czech we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Czechy. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Czech we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju.

| (12) | Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Czech na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki w dniu 24 maja 2023 r. Stwierdziła, że w Czechach nie występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej. Podatność na zagrożenia odnosi się w szczególności do konkurencyjności cenowej i cen nieruchomości mieszkaniowych, lecz wydaje się, że ich znaczenie będzie niewielkie w przyszłości, ponieważ zadłużenie gospodarstw domowych jest ograniczone i oczekuje się, że inflacja będzie spadać znacznie szybciej niż średnia w Unii. Gospodarka dotkliwie odczuła skutki skoku cen energii oraz szybko rosnącej inflacji. Do przyspieszenia inflacji przyczynił się również poluzowany od czasu pandemii COVID-19 kurs polityki fiskalnej. Chociaż ogólna presja cenowa utrzymuje się na wysokim poziomie, przewiduje się, że w sytuacji spadku cen energii konkurencyjność cenowa w przyszłości częściowo wzrośnie i brak jest bezpośrednich wyzwań w zakresie stabilności zewnętrznej. Oczekuje się, że inflacja będzie spadać znacznie szybciej niż średnia w Unii. Jeżeli jednak inflacja utrzyma się, może to być pewnym zagrożeniem dla konkurencyjności Czech. Niedawne pogorszenie się salda obrotów bieżących wymaga dalszego ścisłego monitorowania. W ostatnich latach znacznie wzrósł popyt na nieruchomości mieszkaniowe napędzany niskimi stopami procentowymi, wysokim wzrostem dochodów i złagodzonymi środkami makroostrożnościowymi, a podaż mieszkań nie nadążała za tym wzrostem. Ceny nieruchomości mieszkaniowych wzrosły silniej w czasie pandemii, ale w połowie 2022 r. zaczęły się obniżać w związku z wyższymi stopami procentowymi i surowszymi warunkami kredytowania. Ryzyko znacznej korekty cen nieruchomości mieszkaniowych wydaje się jednak niskie, zadłużenie gospodarstw domowych jest ograniczone, a sektor bankowy – zdrowy. Jednak utrzymująca się ograniczona reakcja podaży w perspektywie średnioterminowej nadal powodowałaby wzrost cen. Konieczne są dalsze wysiłki, aby ograniczyć inflację. Do szybkiego obniżenia inflacji konieczne jest znaczne spowolnienie wzrostu popytu, co z kolei można osiągnąć dzięki wystarczająco rygorystycznej polityce pieniężnej i fiskalnej. |
| --- | --- |

(12)

Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Czech na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki w dniu 24 maja 2023 r. Stwierdziła, że w Czechach nie występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej. Podatność na zagrożenia odnosi się w szczególności do konkurencyjności cenowej i cen nieruchomości mieszkaniowych, lecz wydaje się, że ich znaczenie będzie niewielkie w przyszłości, ponieważ zadłużenie gospodarstw domowych jest ograniczone i oczekuje się, że inflacja będzie spadać znacznie szybciej niż średnia w Unii. Gospodarka dotkliwie odczuła skutki skoku cen energii oraz szybko rosnącej inflacji. Do przyspieszenia inflacji przyczynił się również poluzowany od czasu pandemii COVID-19 kurs polityki fiskalnej. Chociaż ogólna presja cenowa utrzymuje się na wysokim poziomie, przewiduje się, że w sytuacji spadku cen energii konkurencyjność cenowa w przyszłości częściowo wzrośnie i brak jest bezpośrednich wyzwań w zakresie stabilności zewnętrznej. Oczekuje się, że inflacja będzie spadać znacznie szybciej niż średnia w Unii. Jeżeli jednak inflacja utrzyma się, może to być pewnym zagrożeniem dla konkurencyjności Czech. Niedawne pogorszenie się salda obrotów bieżących wymaga dalszego ścisłego monitorowania. W ostatnich latach znacznie wzrósł popyt na nieruchomości mieszkaniowe napędzany niskimi stopami procentowymi, wysokim wzrostem dochodów i złagodzonymi środkami makroostrożnościowymi, a podaż mieszkań nie nadążała za tym wzrostem. Ceny nieruchomości mieszkaniowych wzrosły silniej w czasie pandemii, ale w połowie 2022 r. zaczęły się obniżać w związku z wyższymi stopami procentowymi i surowszymi warunkami kredytowania. Ryzyko znacznej korekty cen nieruchomości mieszkaniowych wydaje się jednak niskie, zadłużenie gospodarstw domowych jest ograniczone, a sektor bankowy – zdrowy. Jednak utrzymująca się ograniczona reakcja podaży w perspektywie średnioterminowej nadal powodowałaby wzrost cen. Konieczne są dalsze wysiłki, aby ograniczyć inflację. Do szybkiego obniżenia inflacji konieczne jest znaczne spowolnienie wzrostu popytu, co z kolei można osiągnąć dzięki wystarczająco rygorystycznej polityce pieniężnej i fiskalnej.

| (13) | Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Czech spadł z 5,1 % PKB w 2021 r. do 3,6 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrósł z 42,0 % PKB na koniec 2021 r. do 44,1 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. W sprawozdaniu tym omówiono sytuację budżetową Czech, ponieważ deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych tego państwa przekroczył w 2022 r. określoną w Traktacie wartość odniesienia wynoszącą 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu nie zostało spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r. Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Czechy powinny uwzględnić tę kwestię przy wykonywaniu budżetu na 2023 r. i przygotowywaniu budżetu na 2024 r. |
| --- | --- |

(13)

Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Czech spadł z 5,1 % PKB w 2021 r. do 3,6 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrósł z 42,0 % PKB na koniec 2021 r. do 44,1 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. W sprawozdaniu tym omówiono sytuację budżetową Czech, ponieważ deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych tego państwa przekroczył w 2022 r. określoną w Traktacie wartość odniesienia wynoszącą 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu nie zostało spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r. Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Czechy powinny uwzględnić tę kwestię przy wykonywaniu budżetu na 2023 r. i przygotowywaniu budżetu na 2024 r.

| (14) | Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały obniżenie akcyzy na benzynę i olej napędowy, zniesienie podatku drogowego dla przedsiębiorstw oraz obniżenie narzutu z tytułu odnawialnych źródeł energii płaconego przez użytkowników końcowych; a środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki – ryczałtowy wkład do rachunków za energię („taryfę oszczędnościową”), wsparcie dla przemysłu dotkniętego wysokimi cenami energii oraz jednorazowy dodatek na dzieci. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 0,7 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,3 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 2,0 % PKB w 2021 r. do 0,1 % PKB w 2022 r. |
| --- | --- |

(14)

Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały obniżenie akcyzy na benzynę i olej napędowy, zniesienie podatku drogowego dla przedsiębiorstw oraz obniżenie narzutu z tytułu odnawialnych źródeł energii płaconego przez użytkowników końcowych; a środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki – ryczałtowy wkład do rachunków za energię („taryfę oszczędnościową”), wsparcie dla przemysłu dotkniętego wysokimi cenami energii oraz jednorazowy dodatek na dzieci. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 0,7 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,3 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 2,0 % PKB w 2021 r. do 0,1 % PKB w 2022 r.

| (15) | W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Czechy (7) kontynuowały wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument, oraz utrzymały inwestycje finansowane z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(15)

W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Czechy (7) kontynuowały wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument, oraz utrzymały inwestycje finansowane z zasobów krajowych.

| (16) | Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był zasadniczo neutralny, na poziomie – 0,1 % PKB, zgodnie z zaleceniem Rady. Zgodnie z zaleceniem Rady Czechy nadal wspierały odbudowę, w tym poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 1,1 % PKB w 2022 r. (1,1 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9). Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,3 pp. W związku z tym Czechy w wystarczającym stopniu kontrolowały wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. Czechy utrzymały zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. |
| --- | --- |

(16)

Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był zasadniczo neutralny, na poziomie – 0,1 % PKB, zgodnie z zaleceniem Rady. Zgodnie z zaleceniem Rady Czechy nadal wspierały odbudowę, w tym poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 1,1 % PKB w 2022 r. (1,1 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9). Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,3 pp. W związku z tym Czechy w wystarczającym stopniu kontrolowały wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. Czechy utrzymały zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady.

| (17) | Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie konwergencji na 2023 r., jest zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 0,1 %, a w 2024 r. – o 3,0 %. W prognozie z wiosny 2023 r. również przewiduje się podobny wzrost realnego PKB – o 0,2 % w 2023 r. i o 2,6 % w 2024 r. |
| --- | --- |

(17)

Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie konwergencji na 2023 r., jest zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 0,1 %, a w 2024 r. – o 3,0 %. W prognozie z wiosny 2023 r. również przewiduje się podobny wzrost realnego PKB – o 0,2 % w 2023 r. i o 2,6 % w 2024 r.

| (18) | W programie konwergencji na 2023 r. rząd oczekuje, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmniejszy się w 2023 r. do 3,5 % PKB. Nieznaczny spadek w 2023 r. odzwierciedla głównie wyższe wydatki, takie jak dotacje związane ze środkami wsparcia w dziedzinie energii lub wyższe nakłady brutto na środki trwałe, które to wydatki są kompensowane niższym wzrostem innych pozycji wydatków i wyższymi dochodami z funduszy unijnych. W programie konwergencji na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB zmniejszy się z 44,1 % na koniec 2022 r. do 43,5 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 3,6 % PKB w 2023 r. Jest to zgodne z poziomem deficytu prognozowanym w programie konwergencji na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który na koniec 2023 r. wyniesie 42,9 %. Różnica ta wynika z prognozowanego wyższego wzrostu nominalnego PKB. |
| --- | --- |

(18)

W programie konwergencji na 2023 r. rząd oczekuje, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmniejszy się w 2023 r. do 3,5 % PKB. Nieznaczny spadek w 2023 r. odzwierciedla głównie wyższe wydatki, takie jak dotacje związane ze środkami wsparcia w dziedzinie energii lub wyższe nakłady brutto na środki trwałe, które to wydatki są kompensowane niższym wzrostem innych pozycji wydatków i wyższymi dochodami z funduszy unijnych. W programie konwergencji na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB zmniejszy się z 44,1 % na koniec 2022 r. do 43,5 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 3,6 % PKB w 2023 r. Jest to zgodne z poziomem deficytu prognozowanym w programie konwergencji na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który na koniec 2023 r. wyniesie 42,9 %. Różnica ta wynika z prognozowanego wyższego wzrostu nominalnego PKB.

| (19) | Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono (w szczególności: obniżenie narzutu z tytułu odnawialnych źródeł energii płaconego przez użytkowników końcowych oraz obniżenie podatków akcyzowych na olej napędowy), oraz nowe środki, takie jak ograniczenie cen energii elektrycznej i gazu oraz wsparcie w sektorze ogrzewania. Koszt tych środków jest częściowo kompensowany przez podatki od nieoczekiwanych zysków dostawców energii, a mianowicie opłatę, którą producenci energii elektrycznej płacą od dochodów powyżej określonego poziomu cen, oraz podatek od nieoczekiwanych zysków nakładany na przedsiębiorstwa prowadzące działalność w zakresie produkcji energii elektrycznej i gazu oraz handlu nimi, górnictwa kopalnego, paliw i petrochemii. Uwzględniając te dochody, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 1,3 % PKB w 2023 r. (10) Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowują w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,1 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,2 % PKB w 2022 r.). Prognozowane jest, że koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńców z Ukrainy zmniejszą się o 0,1 pp. PKB w porównaniu z 2022 r. |
| --- | --- |

(19)

Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono (w szczególności: obniżenie narzutu z tytułu odnawialnych źródeł energii płaconego przez użytkowników końcowych oraz obniżenie podatków akcyzowych na olej napędowy), oraz nowe środki, takie jak ograniczenie cen energii elektrycznej i gazu oraz wsparcie w sektorze ogrzewania. Koszt tych środków jest częściowo kompensowany przez podatki od nieoczekiwanych zysków dostawców energii, a mianowicie opłatę, którą producenci energii elektrycznej płacą od dochodów powyżej określonego poziomu cen, oraz podatek od nieoczekiwanych zysków nakładany na przedsiębiorstwa prowadzące działalność w zakresie produkcji energii elektrycznej i gazu oraz handlu nimi, górnictwa kopalnego, paliw i petrochemii. Uwzględniając te dochody, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 1,3 % PKB w 2023 r. (10) Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowują w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,1 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,2 % PKB w 2022 r.). Prognozowane jest, że koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńców z Ukrainy zmniejszą się o 0,1 pp. PKB w porównaniu z 2022 r.

| (20) | W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Czechom podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Czechy powinny być gotowe do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Czechom zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(20)

W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Czechom podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Czechy powinny być gotowe do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Czechom zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (21) | W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. restrykcyjny (+ 1,4 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był zasadniczo neutralny (– 0,1 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej i wyniesie 1,2 % PKB. Obejmuje to obniżenie o 0,1 % PKB kosztów ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii. Uwzględnione są również niższe (o 0,1 % PKB) koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 1,6 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,5 pp. (13) W związku z tym Czechy planują sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i nie przewidują utrzymania inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Państwo to zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego takie jak poprawa efektywności energetycznej budynków użyteczności publicznej lub inwestycje w kolej lub usługi cyfrowe, których koszty są częściowo pokrywane z Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(21)

W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. restrykcyjny (+ 1,4 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był zasadniczo neutralny (– 0,1 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej i wyniesie 1,2 % PKB. Obejmuje to obniżenie o 0,1 % PKB kosztów ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii. Uwzględnione są również niższe (o 0,1 % PKB) koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 1,6 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,5 pp. (13) W związku z tym Czechy planują sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i nie przewidują utrzymania inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Państwo to zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego takie jak poprawa efektywności energetycznej budynków użyteczności publicznej lub inwestycje w kolej lub usługi cyfrowe, których koszty są częściowo pokrywane z Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (22) | Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 2,9 % PKB w 2024 r. Spadek w 2024 r. odzwierciedla głównie stopniowe wycofywanie środków wsparcia w dziedzinie energii skutkujące niższymi dotacjami oraz niższy wzrost świadczeń socjalnych w porównaniu ze wzrostem nominalnego PKB. Według programu konwergencji na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. wzrośnie do 44,0 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 3,0 % PKB. Jest to zasadniczo zgodne z poziomem deficytu prognozowanym w programie konwergencji na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który na koniec 2024 r. wyniesie 43,1 %. |
| --- | --- |

(22)

Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 2,9 % PKB w 2024 r. Spadek w 2024 r. odzwierciedla głównie stopniowe wycofywanie środków wsparcia w dziedzinie energii skutkujące niższymi dotacjami oraz niższy wzrost świadczeń socjalnych w porównaniu ze wzrostem nominalnego PKB. Według programu konwergencji na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. wzrośnie do 44,0 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 3,0 % PKB. Jest to zasadniczo zgodne z poziomem deficytu prognozowanym w programie konwergencji na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który na koniec 2024 r. wyniesie 43,1 %.

| (23) | Program konwergencji na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie w 2024 r. większości środków wsparcia w dziedzinie energii. Komisja przyjmuje obecnie, że koszty netto środków wsparcia w dziedzinie energii wyniosą w 2024 r. 0,0 % PKB, w porównaniu z 1,3 % PKB w 2023 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. |
| --- | --- |

(23)

Program konwergencji na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie w 2024 r. większości środków wsparcia w dziedzinie energii. Komisja przyjmuje obecnie, że koszty netto środków wsparcia w dziedzinie energii wyniosą w 2024 r. 0,0 % PKB, w porównaniu z 1,3 % PKB w 2023 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii.

| (24) | W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (14). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej i potrzebę zredukowania deficytu poniżej określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % PKB, według Komisji odpowiednia byłaby korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,5 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (15) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 6,0 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Przyczyni się to również do zmniejszenia inflacji bazowej, która jest znacznie wyższa od średniej w Unii i która – jeżeli będzie się utrzymywać – może prowadzić do utraty konkurencyjności. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 1,3 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według szacunków Komisji doprowadzi to do wzrostu wydatków pierwotnych netto, który będzie niższy od zalecanej maksymalnej stopy wzrostu na 2024 r. |
| --- | --- |

(24)

W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (14). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej i potrzebę zredukowania deficytu poniżej określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % PKB, według Komisji odpowiednia byłaby korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,5 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (15) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 6,0 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Przyczyni się to również do zmniejszenia inflacji bazowej, która jest znacznie wyższa od średniej w Unii i która – jeżeli będzie się utrzymywać – może prowadzić do utraty konkurencyjności. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 1,3 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według szacunków Komisji doprowadzi to do wzrostu wydatków pierwotnych netto, który będzie niższy od zalecanej maksymalnej stopy wzrostu na 2024 r.

| (25) | Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 3,0 %, czyli będzie niższy od zalecanej stopy wzrostu. |
| --- | --- |

(25)

Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 3,0 %, czyli będzie niższy od zalecanej stopy wzrostu.

| (26) | Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne zmniejszą się z 4,9 % PKB w 2023 r. do 4,4 % PKB w 2024 r. Niższe inwestycje odzwierciedlają niższe inwestycje finansowane z zasobów krajowych i inwestycje finansowane przez Unię, inne niż Instrument. |
| --- | --- |

(26)

Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne zmniejszą się z 4,9 % PKB w 2023 r. do 4,4 % PKB w 2024 r. Niższe inwestycje odzwierciedlają niższe inwestycje finansowane z zasobów krajowych i inwestycje finansowane przez Unię, inne niż Instrument.

| (27) | W programie konwergencji na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych będzie stopniowo spadać do 2,4 % PKB w 2025 r. i do 2,2 % do 2026 r. W związku z tym planuje się, że w 2024 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych spadnie poniżej 3 % PKB. Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 44,0 % na koniec 2024 r. do 45,0 % do końca 2026 r. |
| --- | --- |

(27)

W programie konwergencji na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych będzie stopniowo spadać do 2,4 % PKB w 2025 r. i do 2,2 % do 2026 r. W związku z tym planuje się, że w 2024 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych spadnie poniżej 3 % PKB. Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 44,0 % na koniec 2024 r. do 45,0 % do końca 2026 r.

| (28) | Stabilność fiskalna Czech jest zagrożona w perspektywie średnio- i długoterminowej. Szereg środków fiskalnych mających trwały wpływ wprowadzonych w ciągu ostatnich trzech lat, w tym obniżenie podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych oraz szereg indeksacji wydatków na zabezpieczenie społeczne powyżej ustawowego minimum, doprowadziło do pogorszenia salda strukturalnego. Wzrost kosztów starzenia się społeczeństwa powoduje dodatkową presję na stabilność fiskalną w perspektywie średnio- i długoterminowej. Należy się spodziewać, że prognozowane podwojenie współczynnika obciążenia demograficznego osobami starszymi (16) oraz ograniczenie wieku emerytalnego po 2030 r. doprowadzą do wzrostu wydatków na emerytury z 8,8 % PKB w 2030 r. do 11,4 % do 2050 r. Ponadto przewiduje się, że do 2070 r. wydatki publiczne na opiekę zdrowotną i opiekę długoterminową wzrosną odpowiednio o 0,9 pp. i 1,7 pp. PKB w wyniku starzenia się społeczeństwa. Do możliwych środków mających na celu poprawę stabilności fiskalnej w perspektywie długoterminowej zalicza się dostosowanie wieku emerytalnego do wydłużenia się średniego trwania życia, stwarzanie zachęt do zwiększania aktywności zawodowej osób starszych, ograniczanie wcześniejszego przechodzenia na emeryturę, dostosowanie wskaźników indeksacji emerytur oraz zwiększenie podaży pracy, by zapewnić wyższe dochody dla systemu emerytalnego. |
| --- | --- |

(28)

Stabilność fiskalna Czech jest zagrożona w perspektywie średnio- i długoterminowej. Szereg środków fiskalnych mających trwały wpływ wprowadzonych w ciągu ostatnich trzech lat, w tym obniżenie podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych oraz szereg indeksacji wydatków na zabezpieczenie społeczne powyżej ustawowego minimum, doprowadziło do pogorszenia salda strukturalnego. Wzrost kosztów starzenia się społeczeństwa powoduje dodatkową presję na stabilność fiskalną w perspektywie średnio- i długoterminowej. Należy się spodziewać, że prognozowane podwojenie współczynnika obciążenia demograficznego osobami starszymi (16) oraz ograniczenie wieku emerytalnego po 2030 r. doprowadzą do wzrostu wydatków na emerytury z 8,8 % PKB w 2030 r. do 11,4 % do 2050 r. Ponadto przewiduje się, że do 2070 r. wydatki publiczne na opiekę zdrowotną i opiekę długoterminową wzrosną odpowiednio o 0,9 pp. i 1,7 pp. PKB w wyniku starzenia się społeczeństwa. Do możliwych środków mających na celu poprawę stabilności fiskalnej w perspektywie długoterminowej zalicza się dostosowanie wieku emerytalnego do wydłużenia się średniego trwania życia, stwarzanie zachęt do zwiększania aktywności zawodowej osób starszych, ograniczanie wcześniejszego przechodzenia na emeryturę, dostosowanie wskaźników indeksacji emerytur oraz zwiększenie podaży pracy, by zapewnić wyższe dochody dla systemu emerytalnego.

| (29) | Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Czech jest w toku, ale istnieje ryzyko pewnych opóźnień. Czechy złożyły jeden wniosek o płatność, który odpowiada 37 kamieniom milowym i wartościom docelowym zawartym w planie odbudowy i zwiększania odporności i na podstawie którego dokonano płatności w łącznej wysokości około 928 mln EUR. Aby zapewnić terminową realizację planu należy dodatkowo poprawić zdolności administracyjne oraz nadać priorytet kluczowym reformom i inwestycjom. W 2023 r. plan ma zostać uzupełniony za pomocą addendów, aby uwzględnić nowy rozdział REPowerEU oraz zwiększenie bezzwrotnego wsparcia. Zgodnie z art. 14 ust. 6 rozporządzenia (UE) 2021/241 w dniu 30 marca 2023 r. Czechy wyraziły zamiar wystąpienia z wnioskiem o dodatkowe wsparcie w formie pożyczki w wysokości 11 mld EUR w ramach Instrumentu. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Czech w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, aby zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny. |
| --- | --- |

(29)

Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Czech jest w toku, ale istnieje ryzyko pewnych opóźnień. Czechy złożyły jeden wniosek o płatność, który odpowiada 37 kamieniom milowym i wartościom docelowym zawartym w planie odbudowy i zwiększania odporności i na podstawie którego dokonano płatności w łącznej wysokości około 928 mln EUR. Aby zapewnić terminową realizację planu należy dodatkowo poprawić zdolności administracyjne oraz nadać priorytet kluczowym reformom i inwestycjom. W 2023 r. plan ma zostać uzupełniony za pomocą addendów, aby uwzględnić nowy rozdział REPowerEU oraz zwiększenie bezzwrotnego wsparcia. Zgodnie z art. 14 ust. 6 rozporządzenia (UE) 2021/241 w dniu 30 marca 2023 r. Czechy wyraziły zamiar wystąpienia z wnioskiem o dodatkowe wsparcie w formie pożyczki w wysokości 11 mld EUR w ramach Instrumentu. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Czech w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, aby zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny.

| (30) | W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Czech. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Czechach. |
| --- | --- |

(30)

W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Czech. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Czechach.

| (31) | Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Czechy mierzą się z szeregiem dodatkowych wyzwań w zakresie mieszkalnictwa, polityki energetycznej i zielonej transformacji. |
| --- | --- |

(31)

Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Czechy mierzą się z szeregiem dodatkowych wyzwań w zakresie mieszkalnictwa, polityki energetycznej i zielonej transformacji.

| (32) | Przystępność cenowa mieszkań w Czechach w ciągu ostatnich pięciu lat należała do najniższych w Unii, przy czym sytuacja pod tym względem różni się znacznie między regionami. Wysoki wzrost cen nieruchomości utrudnia grupom o średnich dochodach zakup nieruchomości. Przyczyniło się to do zwiększenia popytu na wynajem nieruchomości, co z kolei sprawiło, że stały się one mniej przystępne cenowo. Niewielkie zasoby mieszkań socjalnych nie są ponadto w stanie zaspokoić zapotrzebowania ze strony wszystkich gospodarstw domowych o niskich dochodach i gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji (w 2020 r. zasoby te stanowiły 0,4 % całości zasobów mieszkalnych, w porównaniu ze średnią Unii na poziomie 7–8 % (17)), a istniejące świadczenia mieszkaniowe są niedostatecznie wykorzystywane, po części z powodu związanych z tym obciążeń administracyjnych, stygmatyzacji i braku wiedzy na ten temat. W związku z tym liczba rodzin potrzebujących mieszkania w ostatnich latach wzrosła, co pociąga za sobą rosnące koszty dla budżetu publicznego i systemu opieki zdrowotnej. Problemy te, istniejące już wcześniej, zaostrzyły się jeszcze w następstwie pandemii COVID-19 i napływu osób uciekających przed wojną w Ukrainie. Finansowanie w ramach polityki spójności pozostaje ważnym narzędziem pilotowania i finansowania inwestycji w mieszkalnictwo socjalne, przyczyniając się w ten sposób do ochrony socjalnej i włączenia społecznego. Aby w sposób znaczący poprawić tę sytuację, konieczne są jednak inne źródła finansowania. W Czechach brakuje przepisów i kompleksowych ram dotyczących mieszkalnictwa socjalnego, co utrudnia koordynację rozdrobnionej polityki mieszkaniowej i określenie kompetencji poszczególnych organów krajowych i regionalnych. Stabilne i zrównoważone finansowanie ze źródeł krajowych, wraz z przyjęciem zachęt dotyczących mieszkań na wynajem lub mieszkań spółdzielczych, pomogłoby zwiększyć podaż przystępnych cenowo mieszkań oraz zapewnić ciągłość i zwiększenie skali takich wysiłków. Skuteczna koordynacja miałaby kluczowe znaczenie dla zwiększenia podaży mieszkań, odbudowy i renowacji istniejących lokali mieszkalnych oraz wykorzystania mieszkań stale niezamieszkanych. |
| --- | --- |

(32)

Przystępność cenowa mieszkań w Czechach w ciągu ostatnich pięciu lat należała do najniższych w Unii, przy czym sytuacja pod tym względem różni się znacznie między regionami. Wysoki wzrost cen nieruchomości utrudnia grupom o średnich dochodach zakup nieruchomości. Przyczyniło się to do zwiększenia popytu na wynajem nieruchomości, co z kolei sprawiło, że stały się one mniej przystępne cenowo. Niewielkie zasoby mieszkań socjalnych nie są ponadto w stanie zaspokoić zapotrzebowania ze strony wszystkich gospodarstw domowych o niskich dochodach i gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji (w 2020 r. zasoby te stanowiły 0,4 % całości zasobów mieszkalnych, w porównaniu ze średnią Unii na poziomie 7–8 % (17)), a istniejące świadczenia mieszkaniowe są niedostatecznie wykorzystywane, po części z powodu związanych z tym obciążeń administracyjnych, stygmatyzacji i braku wiedzy na ten temat. W związku z tym liczba rodzin potrzebujących mieszkania w ostatnich latach wzrosła, co pociąga za sobą rosnące koszty dla budżetu publicznego i systemu opieki zdrowotnej. Problemy te, istniejące już wcześniej, zaostrzyły się jeszcze w następstwie pandemii COVID-19 i napływu osób uciekających przed wojną w Ukrainie. Finansowanie w ramach polityki spójności pozostaje ważnym narzędziem pilotowania i finansowania inwestycji w mieszkalnictwo socjalne, przyczyniając się w ten sposób do ochrony socjalnej i włączenia społecznego. Aby w sposób znaczący poprawić tę sytuację, konieczne są jednak inne źródła finansowania. W Czechach brakuje przepisów i kompleksowych ram dotyczących mieszkalnictwa socjalnego, co utrudnia koordynację rozdrobnionej polityki mieszkaniowej i określenie kompetencji poszczególnych organów krajowych i regionalnych. Stabilne i zrównoważone finansowanie ze źródeł krajowych, wraz z przyjęciem zachęt dotyczących mieszkań na wynajem lub mieszkań spółdzielczych, pomogłoby zwiększyć podaż przystępnych cenowo mieszkań oraz zapewnić ciągłość i zwiększenie skali takich wysiłków. Skuteczna koordynacja miałaby kluczowe znaczenie dla zwiększenia podaży mieszkań, odbudowy i renowacji istniejących lokali mieszkalnych oraz wykorzystania mieszkań stale niezamieszkanych.

| (33) | Od czasu rozpoczęcia rosyjskiej inwazji na Ukrainę reakcją Czech na znaczną zależność od importu paliw kopalnych z Rosji była dywersyfikacja dostaw gazu. Czechy przestały być na przykład całkowicie zależne od rosyjskich dostaw gazu i korzystają przede wszystkim ze zdywersyfikowanych dostawy gazu z Norwegii i z importu skroplonego gazu ziemnego (LNG). W kraju tym nie zmniejszono jednak zużycia paliw kopalnych, przez co jest on narażony na wysokie ryzyko zakłóceń w dostawach i skoków cen, co ma poważne negatywne skutki dla gospodarstw domowych i przemysłu. Zużycie gazu ziemnego w Czechach w okresie od sierpnia 2022 r. do marca 2023 r. spadło o 17 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, co przewyższa cel, jakim była redukcja o 15 %. Czechy mogłyby kontynuować wysiłki na rzecz tymczasowego zmniejszenia zapotrzebowania na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2022/1369 (18). |
| --- | --- |

(33)

Od czasu rozpoczęcia rosyjskiej inwazji na Ukrainę reakcją Czech na znaczną zależność od importu paliw kopalnych z Rosji była dywersyfikacja dostaw gazu. Czechy przestały być na przykład całkowicie zależne od rosyjskich dostaw gazu i korzystają przede wszystkim ze zdywersyfikowanych dostawy gazu z Norwegii i z importu skroplonego gazu ziemnego (LNG). W kraju tym nie zmniejszono jednak zużycia paliw kopalnych, przez co jest on narażony na wysokie ryzyko zakłóceń w dostawach i skoków cen, co ma poważne negatywne skutki dla gospodarstw domowych i przemysłu. Zużycie gazu ziemnego w Czechach w okresie od sierpnia 2022 r. do marca 2023 r. spadło o 17 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, co przewyższa cel, jakim była redukcja o 15 %. Czechy mogłyby kontynuować wysiłki na rzecz tymczasowego zmniejszenia zapotrzebowania na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2022/1369 (18).

| (34) | Wdrażanie odnawialnych źródeł energii w Czechach jest utrudnione głównie ze względu na ograniczenia regulacyjne, procedury wydawania zezwoleń i ograniczoną przepustowość sieci dystrybucji. Czechy poczyniły postępy, aby zaradzić szeregowi wyzwań regulacyjnych, takich jak zniesienie wymogu posiadania licencji na wytwarzanie energii elektrycznej i pozwolenia na budowę dla mniejszych instalacji fotowoltaicznych (do 50 kWp), oraz wprowadziły zmiany w przepisach w celu ułatwienia instalacji. Konieczne są jednak dalsze wysiłki na rzecz wzmocnienia pozycji społeczności energetycznych i prosumentów energii odnawialnej; kluczowe znaczenie będzie miało wprowadzenie punktu kompleksowej obsługi dla odnawialnych źródeł energii oraz wprowadzenie obszarów docelowych, aby zwiększyć wykorzystanie energii odnawialnej poprzez zachęcanie do rozbudowy sieci energetycznej, elastyczność systemu elektroenergetycznego (np. reagowanie na zapotrzebowanie lub magazynowanie), instalacje małych systemów i inteligentnych systemów pomiarowych. Reformom regulacyjnym sieci energetycznej powinny towarzyszyć inwestycje w zwiększenie przepustowości sieci energetycznej, zachęcanie do elastyczności i wdrażania odnawialnych źródeł energii. Czechy mają ponadto silny potencjał przemysłowy w zakresie produkcji zielonych technologii i mogłyby pobudzić inwestycje w rozwój i zwiększenie skali rozwiązań przyjaznych dla klimatu i rozwiązań w zakresie dekarbonizacji w celu osiągnięcia zerowych emisji netto do 2050 r. |
| --- | --- |

(34)

Wdrażanie odnawialnych źródeł energii w Czechach jest utrudnione głównie ze względu na ograniczenia regulacyjne, procedury wydawania zezwoleń i ograniczoną przepustowość sieci dystrybucji. Czechy poczyniły postępy, aby zaradzić szeregowi wyzwań regulacyjnych, takich jak zniesienie wymogu posiadania licencji na wytwarzanie energii elektrycznej i pozwolenia na budowę dla mniejszych instalacji fotowoltaicznych (do 50 kWp), oraz wprowadziły zmiany w przepisach w celu ułatwienia instalacji. Konieczne są jednak dalsze wysiłki na rzecz wzmocnienia pozycji społeczności energetycznych i prosumentów energii odnawialnej; kluczowe znaczenie będzie miało wprowadzenie punktu kompleksowej obsługi dla odnawialnych źródeł energii oraz wprowadzenie obszarów docelowych, aby zwiększyć wykorzystanie energii odnawialnej poprzez zachęcanie do rozbudowy sieci energetycznej, elastyczność systemu elektroenergetycznego (np. reagowanie na zapotrzebowanie lub magazynowanie), instalacje małych systemów i inteligentnych systemów pomiarowych. Reformom regulacyjnym sieci energetycznej powinny towarzyszyć inwestycje w zwiększenie przepustowości sieci energetycznej, zachęcanie do elastyczności i wdrażania odnawialnych źródeł energii. Czechy mają ponadto silny potencjał przemysłowy w zakresie produkcji zielonych technologii i mogłyby pobudzić inwestycje w rozwój i zwiększenie skali rozwiązań przyjaznych dla klimatu i rozwiązań w zakresie dekarbonizacji w celu osiągnięcia zerowych emisji netto do 2050 r.

| (35) | Gwałtowny wzrost cen energii spowodowany rosyjską wojną napastniczą przeciwko Ukrainie uwypuklił potrzebę poprawy efektywności energetycznej czeskich zasobów budowlanych i rozwiązania problemu ubóstwa energetycznego. Reakcja Czech polegała na uruchomieniu programów na rzecz budynków mieszkalnych oraz pomocy osobom starszym i gospodarstwom domowym o niskich dochodach. Konieczne są jednak dalsze wysiłki na rzecz poprawy efektywności energetycznej poprzez zwiększenie jej dostępności. Mogą one przybrać formę ułatwienia dostępu administracyjnego do dotacji zarówno dla gospodarstw domowych, jak i dla przemysłu, w tym przez budowanie zdolności i umiejętności w organach publicznych. Konieczne są również kampanie informacyjne i ogólnokrajowe specjalne usługi doradcze, aby zapewnić, by społeczeństwo było świadome potrzeby ograniczenia zużycia energii i korzyści z tym związanych, oraz umożliwić osobom prywatnym i przemysłowi łatwy dostęp do dotacji. Czechy muszą ponadto przyspieszyć podnoszenie i zmianę kwalifikacji pracowników, którzy nie posiadają obecnie umiejętności potrzebnych w zakresie renowacji budynków. |
| --- | --- |

(35)

Gwałtowny wzrost cen energii spowodowany rosyjską wojną napastniczą przeciwko Ukrainie uwypuklił potrzebę poprawy efektywności energetycznej czeskich zasobów budowlanych i rozwiązania problemu ubóstwa energetycznego. Reakcja Czech polegała na uruchomieniu programów na rzecz budynków mieszkalnych oraz pomocy osobom starszym i gospodarstwom domowym o niskich dochodach. Konieczne są jednak dalsze wysiłki na rzecz poprawy efektywności energetycznej poprzez zwiększenie jej dostępności. Mogą one przybrać formę ułatwienia dostępu administracyjnego do dotacji zarówno dla gospodarstw domowych, jak i dla przemysłu, w tym przez budowanie zdolności i umiejętności w organach publicznych. Konieczne są również kampanie informacyjne i ogólnokrajowe specjalne usługi doradcze, aby zapewnić, by społeczeństwo było świadome potrzeby ograniczenia zużycia energii i korzyści z tym związanych, oraz umożliwić osobom prywatnym i przemysłowi łatwy dostęp do dotacji. Czechy muszą ponadto przyspieszyć podnoszenie i zmianę kwalifikacji pracowników, którzy nie posiadają obecnie umiejętności potrzebnych w zakresie renowacji budynków.

| (36) | Zmniejszenie ekspozycji Czech na paliwa kopalne można również osiągnąć poprzez przejście na bezemisyjną kolej i inne formy mobilności bezemisyjnej. Wprowadzanie pojazdów bezemisyjnych i przyszłościowej infrastruktury ładowania i tankowania o dużej przepustowości jest jednak na niskim poziomie. Jeżeli chodzi o kwestie regulacyjne, przegląd krajowego planu działania na rzecz czystej mobilności i związane z nim zmiany regulacyjne powinny być punktem wyjścia do zapewnienia sprzyjających warunków do przejścia na mobilność bezemisyjną i usunięcia utrudniających je barier. |
| --- | --- |

(36)

Zmniejszenie ekspozycji Czech na paliwa kopalne można również osiągnąć poprzez przejście na bezemisyjną kolej i inne formy mobilności bezemisyjnej. Wprowadzanie pojazdów bezemisyjnych i przyszłościowej infrastruktury ładowania i tankowania o dużej przepustowości jest jednak na niskim poziomie. Jeżeli chodzi o kwestie regulacyjne, przegląd krajowego planu działania na rzecz czystej mobilności i związane z nim zmiany regulacyjne powinny być punktem wyjścia do zapewnienia sprzyjających warunków do przejścia na mobilność bezemisyjną i usunięcia utrudniających je barier.

| (37) | Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach mających kluczowe znaczenie dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, znacznie utrudniają przechodzenie na gospodarkę neutralną emisyjnie. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W 2022 r. odnotowano w Czechach niedobory siły roboczej w siedmiu zawodach, które wymagają szczególnych umiejętności związanych z zieloną transformacją (np. zawód hydraulika, instalatora rur, elektryka i elektromechanika) (19). |
| --- | --- |

(37)

Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach mających kluczowe znaczenie dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, znacznie utrudniają przechodzenie na gospodarkę neutralną emisyjnie. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W 2022 r. odnotowano w Czechach niedobory siły roboczej w siedmiu zawodach, które wymagają szczególnych umiejętności związanych z zieloną transformacją (np. zawód hydraulika, instalatora rur, elektryka i elektromechanika) (19).

| (38) | W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program konwergencji na 2023 r., a jej opinia (20) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1, |
| --- | --- |

(38)

W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program konwergencji na 2023 r., a jej opinia (20) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1,

NINIEJSZYM ZALECA Czechom podjęcie w latach 2023 i 2024 działań mających na celu:

1.

Zapewnienie rozważnej polityki fiskalnej, w szczególności poprzez ograniczenie nominalnego wzrostu wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych do nie więcej niż 6,0 % w 2024 r. (21)

Utrzymanie inwestycji publicznych finansowanych z zasobów krajowych i zapewnienie skutecznej absorpcji dotacji w ramach Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w celu wspierania zielonej i cyfrowej transformacji.

W okresie po 2024 r. kontynuowanie średniookresowej strategii fiskalnej polegającej na stopniowej i zrównoważonej konsolidacji, w połączeniu z inwestycjami i reformami prowadzącymi do wyższego zrównoważonego wzrostu, aby osiągnąć ostrożną sytuację fiskalną w średnim okresie.

Podjęcie działań w celu zapewnienia długoterminowej stabilności finansów publicznych, w tym stabilności systemu emerytalnego.

2.

Przyspieszenie tempa wdrażania planu odbudowy i zwiększania odporności, m.in. przez zapewnienie odpowiednich zdolności administracyjnych, oraz szybkie sfinalizowanie addendum, w tym rozdziału REPowerEU w celu szybkiego rozpoczęcia jego wdrażania. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem ścisłej komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności.

3.

Wzmocnienie oferty mieszkań socjalnych i przystępnych cenowo mieszkań, w tym poprzez przyjęcie specjalnych ram prawnych, poprawę koordynacji między różnymi organami publicznymi oraz zachęcanie do budowy nowych lokali mieszkalnych, a także do renowacji istniejących.

4.

Zmniejszenie zależności od paliw kopalnych. Zwiększenie wdrażania odnawialnych źródeł energii poprzez dodatkowe inwestycje w sieci energetyczne i bezpośrednie wdrażanie mocy wytwórczej z odnawialnych źródeł energii. Usprawnienie procedur wydawania zezwoleń na odnawialne źródła energii i dostosowanie sieci energetycznej na potrzeby dostępu do odnawialnych źródeł energii poprzez dodatkowe reformy, usunięcie ograniczeń dotyczących odnawialnych źródeł energii na małą skalę oraz utworzenie punktu kompleksowej obsługi, stymulowanie elastyczności sieci energetycznych i stworzenie sprzyjających warunków dla społeczności energetycznych. Zwiększenie efektywności energetycznej systemów ciepłowniczych i zasobów budowlanych poprzez zachęcanie do gruntownych renowacji i stosowania odnawialnych źródeł ciepła, ułatwianie dostępu administracyjnego do dotacji zarówno dla gospodarstw domowych, jak i przemysłu oraz budowanie zdolności i poprawa umiejętności w ramach organów publicznych. Promowanie upowszechnienia pojazdów bezemisyjnych i zwiększenie dostępności infrastruktury ładowania i tankowania o dużej przepustowości poprzez nowe reformy w celu stworzenia warunków umożliwiających upowszechnianie takich pojazdów i wdrażanie infrastruktury oraz usunięcia barier w tym zakresie. Wzmożenie wysiłków w ramach polityki mających na celu zapewnienie i nabywanie umiejętności i kompetencji potrzebnych do zielonej transformacji.

Sporządzono w Brukseli dnia 14 lipca 2023 r.

W imieniu Rady

N. CALVIÑO SANTAMARÍA

Przewodnicząca

---

(1)  Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 1.

1

(2)  Dz.U. L 306 z 23.11.2011, s. 25.

2

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17).

3

(4)  Zalecenie Rady z dnia 16 maja 2023 r. w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (Dz.U. C 180 z 23.5.2023, s. 1).

4

(5)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 z dnia 27 lutego 2023 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/241 w odniesieniu do rozdziałów REPowerEU w planach odbudowy i zwiększania odporności oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1303/2013, (UE) 2021/1060 i (UE) 2021/1755 oraz dyrektywy 2003/87/WE (Dz.U. L 63 z 28.2.2023, s. 1).

5

(6)  ST 11047/2021 INIT; ST 11047/2021 ADD 1; ST 11047/2021 ADD 1 COR 1.

6

(7)  Zalecenie Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Czechy programu konwergencji na 2021 r. (Dz.U. C 304 z 29.7.2021, s. 10).

7

(8)  Kurs polityki fiskalnej jest mierzony zmianą wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów), z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, lecz z uwzględnieniem wydatków finansowanych z bezzwrotnego wsparcia (dotacji) w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych, w stosunku do średniookresowego wzrostu potencjalnego. Więcej szczegółowych informacji można znaleźć w ramce 1 w tablicach statystycznych w dziedzinie fiskalnej.

8

(9)  Inne wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych wniosły ekspansywny wkład w wysokości 0,4 pp. PKB, zalicza się do nich m.in. płatności na rzecz Poczty Czeskiej za świadczenie powszechnych usług pocztowych w latach 2018–2022.

9

(10)  Podana wartość liczbowa odzwierciedla poziom rocznych kosztów budżetowych tych środków, w tym bieżących dochodów i wydatków, a także – w stosownych przypadkach – środków w zakresie nakładów inwestycyjnych.

10

(11)  Zalecenie Rady z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie krajowego programu reform Czech na 2022 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Czechy programu konwergencji na 2022 r. (Dz.U. C 334 z 1.9.2022, s. 19).

11

(12)  Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. średniookresowy (średnia z 10 lat) wzrost produktu potencjalnego Czech, wykorzystywany do pomiaru kursu polityki fiskalnej, szacuje się na 13,3 % w ujęciu nominalnym.

12

(13)  Prognozuje się, że inne wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych będą miały restrykcyjny wpływ, który wyniesie 0,1 pp. PKB.

13

(14)  Art. 5 rozporządzenia (WE) nr 1466/97 wymaga również korekty przekraczającej wartość 0,5 % PKB w przypadku państw członkowskich o poziomie długu publicznego przekraczającym 60 % PKB lub z istotnym ryzykiem dotyczącym długookresowej zdolności do obsługi długu.

14

(15)  Wydatki pierwotne netto definiuje się jako wydatki finansowane z zasobów krajowych po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów i z wyłączeniem wydatków z tytułu odsetek oraz cyklicznych wydatków związanych z bezrobociem.

15

(16)  Zgodnie ze sprawozdaniem na temat starzenia się społeczeństwa z 2021 r., wydanym przez Komisję w maju 2021 r.

16

(17)  Baza danych przystępnych cenowo mieszkań pod egidą Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD), http://oe.cd/ahd.

17

(18)  Rozporządzenie Rady (UE) 2022/1369 z dnia 5 sierpnia 2022 r. w sprawie skoordynowanych środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz (Dz.U. L 206 z 8.8.2022, s. 1).

18

(19)  Na podstawie sprawozdania europejskiej sieci służb zatrudnienia (EURES) „Report on labour shortages and surpluses” [Sprawozdanie dotyczące niedoborów i nadwyżek siły roboczej] z 2022 r., sporządzonego przez Europejski Urząd ds. Pracy i zawierającego dane przedłożone przez krajowe urzędy koordynacji EURES. Wymogi w zakresie umiejętności i wiedzy opierają się na europejskiej klasyfikacji umiejętności, kompetencji, kwalifikacji i zawodów (ESCO) w zakresie umiejętności na potrzeby zielonej transformacji. Przykłady są analizowane na podstawie udziału umiejętności ESCO na rzecz zielonej transformacji w odpowiednich sektorach. Dane nie są porównywalne między państwami i obejmują wiele różnych sektorów.

19

(20)  Na podstawie art. 9 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1466/97.

20

(21)  Co zgodnie z szacunkami odpowiada rocznej korekcie strukturalnego salda budżetowego w wysokości co najmniej 0,5 % PKB w 2024 r., jak opisano w motywie 24.

21

---

| 1.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 312/31 |
| --- | --- | --- | --- |

1.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 312/31

---

ZALECENIE RADY

z dnia 14 lipca 2023 r.

w sprawie krajowego programu reform Danii na 2023 r.

(2023/C 312/04)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 121 ust. 2 i art. 148 ust. 4,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych (1), w szczególności jego art. 9 ust. 2,

uwzględniając zalecenie Komisji Europejskiej,

uwzględniając rezolucje Parlamentu Europejskiego,

uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej,

uwzględniając opinię Komitetu ds. Zatrudnienia,

uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Finansowego,

uwzględniając opinię Komitetu Ochrony Socjalnej,

uwzględniając opinię Komitetu Polityki Gospodarczej,

a także mając na uwadze, co następuje:

| (1) | Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (2), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(1)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (2), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (2) | W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 (3), Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym nie wskazała Danii jako jednego z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia. W związku z tym szczegółowa ocena sytuacji nie będzie potrzebna. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu. |
| --- | --- |

(2)

W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 (3), Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym nie wskazała Danii jako jednego z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia. W związku z tym szczegółowa ocena sytuacji nie będzie potrzebna. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu.

| (3) | Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii. |
| --- | --- |

(3)

Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii.

| (4) | W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie wzmacniających się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów. |
| --- | --- |

(4)

W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie wzmacniających się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów.

| (5) | W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(5)

W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (6) | Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(6)

Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności.

| (7) | W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. |
| --- | --- |

(7)

W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

| (8) | W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa zdolności do obsługi długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r. |
| --- | --- |

(8)

W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa zdolności do obsługi długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r.

| (9) | W dniu 30 kwietnia 2021 r. Dania przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. Dnia 6 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Danii (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Dania osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone. |
| --- | --- |

(9)

W dniu 30 kwietnia 2021 r. Dania przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. Dnia 6 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Danii (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Dania osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone.

| (10) | W dniu 1 maja 2023 r. Dania przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Danii z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. Biorąc pod uwagę, że Dania nie przedłożyła swojego programu konwergencji na 2023 r. w terminie, Komisja nie była w stanie go ocenić. |
| --- | --- |

(10)

W dniu 1 maja 2023 r. Dania przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Danii z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. Biorąc pod uwagę, że Dania nie przedłożyła swojego programu konwergencji na 2023 r. w terminie, Komisja nie była w stanie go ocenić.

| (11) | W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Danii na 2023 r. Oceniła w nim postępy Danii we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Danię. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Danii we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

(11)

W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Danii na 2023 r. Oceniła w nim postępy Danii we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Danię. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Danii we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju.

| (12) | Według danych zweryfikowanych przez Eurostat nadwyżka sektora instytucji rządowych i samorządowych Danii zmniejszyła się z 3,6 % PKB w 2021 r. do 3,3 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 36,7 % PKB na koniec 2021 r. do 30,1 % na koniec 2022 r. |
| --- | --- |

(12)

Według danych zweryfikowanych przez Eurostat nadwyżka sektora instytucji rządowych i samorządowych Danii zmniejszyła się z 3,6 % PKB w 2021 r. do 3,3 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 36,7 % PKB na koniec 2021 r. do 30,1 % na koniec 2022 r.

| (13) | Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały obniżenie podatku od energii elektrycznej, natomiast środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki obejmowały świadczenia społeczne skierowane do gospodarstw domowych o niższych dochodach, mające zrekompensować wysokie koszty energii. Komisja szacuje, że koszty budżetowe tych środków wyniosły w 2022 r. 0,1 % PKB. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 4,0 % PKB w 2021 r. do 0,0 % PKB w 2022 r. |
| --- | --- |

(13)

Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały obniżenie podatku od energii elektrycznej, natomiast środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki obejmowały świadczenia społeczne skierowane do gospodarstw domowych o niższych dochodach, mające zrekompensować wysokie koszty energii. Komisja szacuje, że koszty budżetowe tych środków wyniosły w 2022 r. 0,1 % PKB. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 4,0 % PKB w 2021 r. do 0,0 % PKB w 2022 r.

| (14) | Dnia 18 czerwca 2021 Rada zaleciła, by w 2022 r. Dania (7) kontynuowała wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniony przez Instrument, oraz utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(14)

Dnia 18 czerwca 2021 Rada zaleciła, by w 2022 r. Dania (7) kontynuowała wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniony przez Instrument, oraz utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych.

| (15) | Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był restrykcyjny, na poziomie 0,6 % PKB, co było odpowiednie w kontekście wysokiej inflacji. Zgodnie z zaleceniem Rady Dania nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 0,3 % PKB w 2022 r. (0,3 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9), który to wpływ wyniósł 0,2 pp. Dania nie utrzymała zatem, wbrew zaleceniu Rady, inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,7 pp. W związku z tym Dania w wystarczającym stopniu kontrolowała wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(15)

Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był restrykcyjny, na poziomie 0,6 % PKB, co było odpowiednie w kontekście wysokiej inflacji. Zgodnie z zaleceniem Rady Dania nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 0,3 % PKB w 2022 r. (0,3 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9), który to wpływ wyniósł 0,2 pp. Dania nie utrzymała zatem, wbrew zaleceniu Rady, inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,7 pp. W związku z tym Dania w wystarczającym stopniu kontrolowała wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych.

| (16) | W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wzrost realnego PKB o 0,3 % w 2023 r. i o 1,5 % w 2024 r. |
| --- | --- |

(16)

W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wzrost realnego PKB o 0,3 % w 2023 r. i o 1,5 % w 2024 r.

| (17) | W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się nadwyżkę sektora instytucji rządowych i samorządowych w wysokości 2,3 % PKB w 2023 r. oraz relację długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na poziomie 30,1 % na koniec 2023 r. |
| --- | --- |

(17)

W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się nadwyżkę sektora instytucji rządowych i samorządowych w wysokości 2,3 % PKB w 2023 r. oraz relację długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na poziomie 30,1 % na koniec 2023 r.

| (18) | Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki fiskalne podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r. – w szczególności niektóre świadczenia socjalne skierowane do gospodarstw domowych o niskich dochodach – których okres obowiązywania przedłużono, oraz nowe środki, takie jak tymczasowo niższy podatek od energii elektrycznej. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 0,3 % PKB w 2023 r. (10). Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowują sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,1 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,1 % PKB w 2022 r.). |
| --- | --- |

(18)

Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki fiskalne podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r. – w szczególności niektóre świadczenia socjalne skierowane do gospodarstw domowych o niskich dochodach – których okres obowiązywania przedłużono, oraz nowe środki, takie jak tymczasowo niższy podatek od energii elektrycznej. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 0,3 % PKB w 2023 r. (10). Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowują sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,1 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,1 % PKB w 2022 r.).

| (19) | W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Danii podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Dania powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Danii zalecono również rozwijanie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(19)

W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Danii podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Dania powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Danii zalecono również rozwijanie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (20) | W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. ekspansywny (– 0,4 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był restrykcyjny (0,6 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, wynoszący 0,6 % PKB. Ekspansywny wpływ bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych nie wynika z ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Wynika on z kosztów nieukierunkowanych środków dotyczących energii oraz wzrostu wynagrodzeń w sektorze publicznym i świadczeń socjalnych, a także wyższych wydatków na opiekę zdrowotną. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Prognozuje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 0,3 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,1 pp. (13) W związku z tym Dania planuje sfinansować dodatkowe inwestycje z zasobów Instrumentu oraz innych funduszy unijnych i przewiduje utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Państwo to zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takie jak środki na rzecz efektywności energetycznej, reforma podatków na ochronę środowiska oraz środki w zakresie ekologicznej mobilności, finansowane częściowo z Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(20)

W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. ekspansywny (– 0,4 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był restrykcyjny (0,6 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, wynoszący 0,6 % PKB. Ekspansywny wpływ bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych nie wynika z ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Wynika on z kosztów nieukierunkowanych środków dotyczących energii oraz wzrostu wynagrodzeń w sektorze publicznym i świadczeń socjalnych, a także wyższych wydatków na opiekę zdrowotną. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Prognozuje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 0,3 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,1 pp. (13) W związku z tym Dania planuje sfinansować dodatkowe inwestycje z zasobów Instrumentu oraz innych funduszy unijnych i przewiduje utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Państwo to zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takie jak środki na rzecz efektywności energetycznej, reforma podatków na ochronę środowiska oraz środki w zakresie ekologicznej mobilności, finansowane częściowo z Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (21) | Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy nadwyżka sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2024 r. przewidziana w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 1,3 % PKB, a relacja długu do PKB ma osiągnąć poziom 28,8 % na koniec 2024 r. Komisja zakłada obecnie całkowite wycofanie środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. |
| --- | --- |

(21)

Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy nadwyżka sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2024 r. przewidziana w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 1,3 % PKB, a relacja długu do PKB ma osiągnąć poziom 28,8 % na koniec 2024 r. Komisja zakłada obecnie całkowite wycofanie środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii.

| (22) | Zgodnie z szacunkami Komisji na lata 2023–2025 Dania będzie prawdopodobnie w dalszym ciągu spełniać w 2023 i 2024 r. minimalny średniookresowy cel budżetowy wynoszący -1,0 % PKB. Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że saldo strukturalne wyniesie 3,5 % PKB w 2023 r. i 2,1 % PKB w 2024 r., powyżej średniookresowego celu budżetowego. |
| --- | --- |

(22)

Zgodnie z szacunkami Komisji na lata 2023–2025 Dania będzie prawdopodobnie w dalszym ciągu spełniać w 2023 i 2024 r. minimalny średniookresowy cel budżetowy wynoszący -1,0 % PKB. Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że saldo strukturalne wyniesie 3,5 % PKB w 2023 r. i 2,1 % PKB w 2024 r., powyżej średniookresowego celu budżetowego.

| (23) | Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że w 2024 r. wydatki pierwotne netto finansowane z zasobów krajowych wzrosną o 4,6 %. |
| --- | --- |

(23)

Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że w 2024 r. wydatki pierwotne netto finansowane z zasobów krajowych wzrosną o 4,6 %.

| (24) | W Danii obowiązuje obecnie pułap wysokości pobieranych okresowo podatków od nieruchomości, co oznacza, że nie wzrastają one wraz ze wzrostem cen rynkowych. W związku z tym nie są one w stanie osłabić cyklicznych zmian cen nieruchomości mieszkalnych i powodują niekorzystne skutki dystrybucyjne. W 2017 r. parlament Danii zatwierdził nowy system opodatkowania nieruchomości, aby zlikwidować wspomniany pułap, i system ten ma wejść w życie od dnia 1 stycznia 2024 r. Znalezienie przystępnego cenowo mieszkania pozostaje dużym wyzwaniem dla wielu osób. Wysokie ceny nieruchomości mieszkalnych w połączeniu z długim czasem oczekiwania na mieszkania socjalne doprowadziły do niedoboru przystępnych cenowo mieszkań na głównych obszarach miejskich. W Danii wzrasta odsetek kredytów hipotecznych o zmiennej stopie procentowej i z przerwą w spłacie, co zwiększa podatność silnie zadłużonych posiadaczy kredytów hipotecznych na dalszy potencjalny spadek cen nieruchomości mieszkalnych lub wzrost stóp oprocentowania. |
| --- | --- |

(24)

W Danii obowiązuje obecnie pułap wysokości pobieranych okresowo podatków od nieruchomości, co oznacza, że nie wzrastają one wraz ze wzrostem cen rynkowych. W związku z tym nie są one w stanie osłabić cyklicznych zmian cen nieruchomości mieszkalnych i powodują niekorzystne skutki dystrybucyjne. W 2017 r. parlament Danii zatwierdził nowy system opodatkowania nieruchomości, aby zlikwidować wspomniany pułap, i system ten ma wejść w życie od dnia 1 stycznia 2024 r. Znalezienie przystępnego cenowo mieszkania pozostaje dużym wyzwaniem dla wielu osób. Wysokie ceny nieruchomości mieszkalnych w połączeniu z długim czasem oczekiwania na mieszkania socjalne doprowadziły do niedoboru przystępnych cenowo mieszkań na głównych obszarach miejskich. W Danii wzrasta odsetek kredytów hipotecznych o zmiennej stopie procentowej i z przerwą w spłacie, co zwiększa podatność silnie zadłużonych posiadaczy kredytów hipotecznych na dalszy potencjalny spadek cen nieruchomości mieszkalnych lub wzrost stóp oprocentowania.

| (25) | Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Danii jest na zaawansowanym etapie. Dania złożyła jeden wniosek o płatność, który odpowiada 25 kamieniom milowym i wartościom docelowym zawartym w planie odbudowy i zwiększania odporności i na podstawie którego dokonano płatności w łącznej wysokości 301 mln EUR. Poza pierwszym wnioskiem o płatność realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności przebiega terminowo, a złożenie drugiego wniosku o płatność jest spodziewane zgodnie z planem do końca 2023 r. W dniu 31 maja 2023 r. Dania przedłożyła zmianę swojego planu odbudowy i zwiększania odporności, obejmującą rozdział REPowerEU. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Danii w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny. |
| --- | --- |

(25)

Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Danii jest na zaawansowanym etapie. Dania złożyła jeden wniosek o płatność, który odpowiada 25 kamieniom milowym i wartościom docelowym zawartym w planie odbudowy i zwiększania odporności i na podstawie którego dokonano płatności w łącznej wysokości 301 mln EUR. Poza pierwszym wnioskiem o płatność realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności przebiega terminowo, a złożenie drugiego wniosku o płatność jest spodziewane zgodnie z planem do końca 2023 r. W dniu 31 maja 2023 r. Dania przedłożyła zmianę swojego planu odbudowy i zwiększania odporności, obejmującą rozdział REPowerEU. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Danii w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny.

| (26) | W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Danii. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Danii. |
| --- | --- |

(26)

W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Danii. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Danii.

| (27) | Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Dania mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą dekarbonizacji gospodarki oraz wzmocnienia gospodarki o obiegu zamkniętym w celu wsparcia zielonej transformacji. |
| --- | --- |

(27)

Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Dania mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą dekarbonizacji gospodarki oraz wzmocnienia gospodarki o obiegu zamkniętym w celu wsparcia zielonej transformacji.

| (28) | Postępy Danii w przechodzeniu na model gospodarki o obiegu zamkniętym są niewystarczające i należy je przyspieszyć, aby możliwe było sprostanie celom Unii w tym zakresie. Mimo wprowadzenia pewnych środków z zakresu polityki, takich jak plan w dziedzinie klimatu z 2020 r., postępy są ograniczone. Z planu działania dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym z 2021 r. wynika, że spośród 129 inicjatyw przewidzianych w planie 27 inicjatyw zostało ukończonych, 88 jest realizowanych planowo, a 14 jest opóźnionych. Dostępne statystyki wskazują, że w 2022 r. pod względem wytwarzania odpadów, recyklingu i gospodarki o obiegu zamkniętym Dania nie osiągnęła postępów. Wskaźnik wykorzystania materiałów w obiegu zamkniętym w przypadku Danii nieznacznie się obniżył z 8 % w 2016 r. do 7,8 % w 2021 r. i jest niższy od średniej unijnej, która w 2021 r. wynosiła 11,7 %. O ile celem Planu działania dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym jest znaczne zmniejszenie śladu materiałowego Unii, o tyle ślad materiałowy Danii w 2020 r. wynosił 25,6 ton na mieszkańca, co znacznie przewyższa średnią unijną za 2020 r. (13,7 ton na mieszkańca). Działania Danii w dalszym ciągu nie przynoszą zadowalających rezultatów w kilku aspektach gospodarki o obiegu zamkniętym, szczególnie dotyczy to wytwarzania odpadów komunalnych, współczynników recyklingu oraz odpadów żywnościowych. Jeżeli chodzi o odpady komunalne, Dania nadal zajmuje pierwsze miejsce w Unii pod względem ilości tego rodzaju odpadów w przeliczeniu na mieszkańca, która w 2021 r. wynosiła 786 kg rocznie (średnia unijna w 2021 r. to 530 kg rocznie na mieszkańca), a przy tym nie ma wyznaczonego krajowego celu w zakresie ogólnego ograniczenia ilości odpadów. W dziedzinie recyklingu Dania musi podjąć znaczące starania, aby osiągnąć wyznaczony na 2025 r. unijny cel w zakresie recyklingu odpadów komunalnych i odpadów opakowaniowych – ze wskaźnikiem na poziomie 34,3 % (14) w 2021 r. kraj ten plasuje się poniżej średniej unijnej wynoszącej 49,6 %. Na koniec należy dodać, że Dania osiąga w Unii słabe wyniki, jeśli chodzi o wskaźniki dotyczące odpadów żywnościowych. W Danii dużą część odpadów poddaje się spaleniu – dotyczy to ponad 50 % odpadów komunalnych, podczas gdy średnia unijna wynosi ok. 26 %. |
| --- | --- |

(28)

Postępy Danii w przechodzeniu na model gospodarki o obiegu zamkniętym są niewystarczające i należy je przyspieszyć, aby możliwe było sprostanie celom Unii w tym zakresie. Mimo wprowadzenia pewnych środków z zakresu polityki, takich jak plan w dziedzinie klimatu z 2020 r., postępy są ograniczone. Z planu działania dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym z 2021 r. wynika, że spośród 129 inicjatyw przewidzianych w planie 27 inicjatyw zostało ukończonych, 88 jest realizowanych planowo, a 14 jest opóźnionych. Dostępne statystyki wskazują, że w 2022 r. pod względem wytwarzania odpadów, recyklingu i gospodarki o obiegu zamkniętym Dania nie osiągnęła postępów. Wskaźnik wykorzystania materiałów w obiegu zamkniętym w przypadku Danii nieznacznie się obniżył z 8 % w 2016 r. do 7,8 % w 2021 r. i jest niższy od średniej unijnej, która w 2021 r. wynosiła 11,7 %. O ile celem Planu działania dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym jest znaczne zmniejszenie śladu materiałowego Unii, o tyle ślad materiałowy Danii w 2020 r. wynosił 25,6 ton na mieszkańca, co znacznie przewyższa średnią unijną za 2020 r. (13,7 ton na mieszkańca). Działania Danii w dalszym ciągu nie przynoszą zadowalających rezultatów w kilku aspektach gospodarki o obiegu zamkniętym, szczególnie dotyczy to wytwarzania odpadów komunalnych, współczynników recyklingu oraz odpadów żywnościowych. Jeżeli chodzi o odpady komunalne, Dania nadal zajmuje pierwsze miejsce w Unii pod względem ilości tego rodzaju odpadów w przeliczeniu na mieszkańca, która w 2021 r. wynosiła 786 kg rocznie (średnia unijna w 2021 r. to 530 kg rocznie na mieszkańca), a przy tym nie ma wyznaczonego krajowego celu w zakresie ogólnego ograniczenia ilości odpadów. W dziedzinie recyklingu Dania musi podjąć znaczące starania, aby osiągnąć wyznaczony na 2025 r. unijny cel w zakresie recyklingu odpadów komunalnych i odpadów opakowaniowych – ze wskaźnikiem na poziomie 34,3 % (14) w 2021 r. kraj ten plasuje się poniżej średniej unijnej wynoszącej 49,6 %. Na koniec należy dodać, że Dania osiąga w Unii słabe wyniki, jeśli chodzi o wskaźniki dotyczące odpadów żywnościowych. W Danii dużą część odpadów poddaje się spaleniu – dotyczy to ponad 50 % odpadów komunalnych, podczas gdy średnia unijna wynosi ok. 26 %.

| (29) | Dania zobowiązała się do osiągnięcia ambitnych celów w zakresie dekarbonizacji i jest liderem w wykorzystaniu energii ze źródeł odnawialnych, zwłaszcza w produkcji energii wiatrowej. Zużycie gazu ziemnego w Danii w okresie od sierpnia 2022 r. do marca 2023 r. spadło o 25,2 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, co przewyższa cel określony w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (15), jakim była redukcja o 15 %. Dania mogłaby kontynuować wysiłki na rzecz tymczasowego zmniejszenia zapotrzebowania na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (16). Aby osiągnąć cele w zakresie dekarbonizacji i zwiększyć udział odnawialnych źródeł energii w koszyku energetycznym, szybsze zlecanie projektów i uproszczenie zasad wydawania zezwoleń są niezbędne do osiągnięcia krajowych celów dotyczących rozwoju zdolności w zakresie morskiej i lądowej energetyki wiatrowej. Dodatkowe zdolności, w tym wyspy energetyczne na Morzu Bałtyckim i Morzu Północnym, będą wymagały zaplanowania odpowiedniej rozbudowy sieci na poziomie przesyłu i dystrybucji. Tymczasem inwestycje w efektywność energetyczną mogą zmniejszyć zapotrzebowanie na inwestycje w infrastrukturę energetyczną. Środki na rzecz zwiększenia efektywności energetycznej w budynkach, środki na wspieranie termoizolacji w połączeniu z wprowadzaniem niskoemisyjnych źródeł ogrzewania mogłyby jeszcze bardziej zmniejszyć zależność od paliw kopalnych oraz zapotrzebowanie na energię. Poprawie efektywności energetycznej w budynkach publicznych mogłoby sprzyjać dodatkowo zniesienie ograniczeń budżetowych w odniesieniu do zielonych projektów w przypadku gmin i regionów. Dodatkowe środki, które wspierałyby poprawę efektywności energetycznej w budynkach prywatnych, pomogłyby ograniczyć wysokie koszty energii w Danii, która w 2022 r. zajmowała drugie miejsce pod względem wysokości średnich rachunków za energię w gospodarstwach domowych. Działalność przemysłu krajowego stwarza możliwości poprawy efektywności energetycznej, szczególnie przez wykorzystanie nadmiaru ciepła w systemach ciepłowniczych. |
| --- | --- |

(29)

Dania zobowiązała się do osiągnięcia ambitnych celów w zakresie dekarbonizacji i jest liderem w wykorzystaniu energii ze źródeł odnawialnych, zwłaszcza w produkcji energii wiatrowej. Zużycie gazu ziemnego w Danii w okresie od sierpnia 2022 r. do marca 2023 r. spadło o 25,2 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, co przewyższa cel określony w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (15), jakim była redukcja o 15 %. Dania mogłaby kontynuować wysiłki na rzecz tymczasowego zmniejszenia zapotrzebowania na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (16). Aby osiągnąć cele w zakresie dekarbonizacji i zwiększyć udział odnawialnych źródeł energii w koszyku energetycznym, szybsze zlecanie projektów i uproszczenie zasad wydawania zezwoleń są niezbędne do osiągnięcia krajowych celów dotyczących rozwoju zdolności w zakresie morskiej i lądowej energetyki wiatrowej. Dodatkowe zdolności, w tym wyspy energetyczne na Morzu Bałtyckim i Morzu Północnym, będą wymagały zaplanowania odpowiedniej rozbudowy sieci na poziomie przesyłu i dystrybucji. Tymczasem inwestycje w efektywność energetyczną mogą zmniejszyć zapotrzebowanie na inwestycje w infrastrukturę energetyczną. Środki na rzecz zwiększenia efektywności energetycznej w budynkach, środki na wspieranie termoizolacji w połączeniu z wprowadzaniem niskoemisyjnych źródeł ogrzewania mogłyby jeszcze bardziej zmniejszyć zależność od paliw kopalnych oraz zapotrzebowanie na energię. Poprawie efektywności energetycznej w budynkach publicznych mogłoby sprzyjać dodatkowo zniesienie ograniczeń budżetowych w odniesieniu do zielonych projektów w przypadku gmin i regionów. Dodatkowe środki, które wspierałyby poprawę efektywności energetycznej w budynkach prywatnych, pomogłyby ograniczyć wysokie koszty energii w Danii, która w 2022 r. zajmowała drugie miejsce pod względem wysokości średnich rachunków za energię w gospodarstwach domowych. Działalność przemysłu krajowego stwarza możliwości poprawy efektywności energetycznej, szczególnie przez wykorzystanie nadmiaru ciepła w systemach ciepłowniczych.

| (30) | Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji mają zasadnicze znaczenie dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W 2022 r. odnotowano w Danii niedobory siły roboczej w 60 zawodach, które wymagały szczególnych umiejętności lub wiedzy na potrzeby zielonej transformacji, w tym inżynierów inżynierii środowiska, specjalistów do spraw ochrony środowiska i architektów budowlanych. Mimo wzrostu zapotrzebowania na umiejętności do celów zielonej transformacji liczba pracowników sektorów energochłonnych, którzy uczestniczą w kształceniu i szkoleniu, znacznie się zmniejszyła w ostatnim dziesięcioleciu: z 24,6 % w 2015 r. do 15,6 % w 2021 r., |
| --- | --- |

(30)

Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji mają zasadnicze znaczenie dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W 2022 r. odnotowano w Danii niedobory siły roboczej w 60 zawodach, które wymagały szczególnych umiejętności lub wiedzy na potrzeby zielonej transformacji, w tym inżynierów inżynierii środowiska, specjalistów do spraw ochrony środowiska i architektów budowlanych. Mimo wzrostu zapotrzebowania na umiejętności do celów zielonej transformacji liczba pracowników sektorów energochłonnych, którzy uczestniczą w kształceniu i szkoleniu, znacznie się zmniejszyła w ostatnim dziesięcioleciu: z 24,6 % w 2015 r. do 15,6 % w 2021 r.,

NINIEJSZYM ZALECA Danii podjęcie w latach 2023 i 2024 działań mających na celu:

1.

Utrzymanie inwestycji publicznych finansowanych z zasobów krajowych i zapewnienie skutecznej absorpcji dotacji w ramach Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w celu wspierania zielonej i cyfrowej transformacji, przy jednoczesnym utrzymaniu stabilnej sytuacji fiskalnej w 2024 r.

W okresie po 2024 r. kontynuowanie inwestycji i reform prowadzących do wyższego zrównoważonego wzrostu gospodarczego i utrzymanie ostrożnej średniookresowej sytuacji fiskalnej.

Wdrożenie nowego systemu opodatkowania nieruchomości, aby przywrócić powiązanie między cenami rynkowymi a podatkami oraz zapewnić bardziej sprawiedliwe opodatkowanie. Przyspieszenie inwestycji w budowę przystępnych cenowo mieszkań, aby zaspokoić najpilniejsze potrzeby.

2.

Utrzymanie stałego tempa realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności oraz – w związku z niedawnym przedłożeniem addendum, łącznie z rozdziałem REPowerEU – szybkie rozpoczęcie wdrażania powiązanych środków. Szybkie wdrażanie programów polityki spójności z zapewnieniem ścisłej komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności.

3.

Udoskonalenie polityki w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym i gospodarowania odpadami m.in. przez przyspieszenie realizacji krajowego planu działania Danii dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym, propagowanie zapobiegania powstawaniu odpadów oraz ponownego wykorzystywania odpadów komunalnych i innego rodzaju odpadów, zwiększenie współczynników recyklingu, zmniejszenie ilości odpadów żywnościowych oraz odchodzenie od spalania odpadów komunalnych na rzecz bardziej ekologicznych źródeł wytwarzania ciepła.

4.

Zmniejszenie zależności od paliw kopalnych i zwiększenie udziału odnawialnych źródeł energii w dostawach energii. Zaspokojenie rosnącego zapotrzebowania oraz potrzeb w zakresie elastyczności przez stworzenie zachęt do niezbędnego rozwoju sieci elektroenergetycznej na poziomie przesyłu i dystrybucji. Uproszczenie mających zastosowanie zasad wydawania zezwoleń w odniesieniu do energii ze źródeł odnawialnych. Wdrożenie dodatkowych środków, które wspierałyby poprawę efektywności energetycznej w budynkach prywatnych i publicznych, aby zmniejszyć rachunki za energię oraz koszty systemu energetycznego. Zapewnienie lepszego wprowadzania niskoemisyjnych źródeł ogrzewania. Wzmożenie wysiłków w ramach polityki mających na celu zapewnienie i nabywanie umiejętności i kompetencji potrzebnych do zielonej transformacji.

Sporządzono w Brukseli dnia 14 lipca 2023 r.

W imieniu Rady

N. CALVIÑO SANTAMARÍA

Przewodnicząca

---

(1)  Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 1.

1

(2)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17).

2

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie zapobiegania zakłóceniom równowagi makroekonomicznej i ich korygowania (Dz.U. L 306, 23.11.2011, p. 25).

3

(4)  Zalecenie Rady z dnia 16 maja 2023 r. w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (Dz.U. C 180 z 23.5.2023, s. 1).

4

(5)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 z dnia 27 lutego 2023 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/241 w odniesieniu do rozdziałów REPowerEU w planach odbudowy i zwiększania odporności oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1303/2013, (UE) 2021/1060 i (UE) 2021/1755 oraz dyrektywy 2003/87/WE (Dz.U. L 63 z 28.2.2023, s. 1).

5

(6)  ST 10154/2021 INIT.

6

(7)  Zalecenie Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Danię programu konwergencji na 2021 r. (Dz.U. C 304 z 29.7.2021, s. 14).

7

(8)  Kurs polityki fiskalnej jest mierzony zmianą wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów), z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, lecz z uwzględnieniem wydatków finansowanych z bezzwrotnego wsparcia (dotacji) w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych, w stosunku do średniookresowego wzrostu potencjalnego. Więcej szczegółowych informacji można znaleźć w ramce 1 w tablicach statystycznych w dziedzinie fiskalnej.

8

(9)  Przewiduje się, że pozostałe wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ, który wyniesie 0,3 pp. PKB.

9

(10)  Ta wartość liczbowa odzwierciedla poziom rocznych kosztów budżetowych tych środków, w tym bieżących dochodów i wydatków, a także – w stosownych przypadkach – środków w zakresie nakładów inwestycyjnych.

10

(11)  Zalecenie Rady z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie krajowego programu reform Danii, zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Danię programu konwergencji na 2022 r. (Dz.U. C 334 z 1.9.2022, s. 27).

11

(12)  Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. średniookresowy (średnia z 10 lat) wzrost produktu potencjalnego Danii, wykorzystywany do pomiaru kursu polityki fiskalnej, szacuje się na 1,9 % w ujęciu nominalnym.

12

(13)  Prognozuje się, że inne wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych będą miały restrykcyjny wpływ, który wyniesie 0,2 pp. PKB.

13

(14)  Dania poinformowała Komisję, że współczynnik recyklingu zgłoszony w odniesieniu do 2021 r. opierał się na nieprawidłowych danych i zostanie zrewidowany.

14

(15)  Rozporządzenie Rady (UE) 2022/1369 z dnia 5 sierpnia 2022 r. w sprawie skoordynowanych środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz (Dz.U. L 206 z 8.8.2022, s. 1).

15

(16)  Rozporządzenie Rady (UE) 2023/706 z dnia 30 marca 2023 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2022/1369 w odniesieniu do przedłużenia okresu zmniejszenia zapotrzebowania w kontekście środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz oraz w odniesieniu do zwiększenia sprawozdawczości i monitorowania realizacji tych środków (Dz.U. L 93 z 31.3.2023, s. 1)

16

---

| 1.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 312/38 |
| --- | --- | --- | --- |

1.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 312/38

---

ZALECENIE RADY

z dnia 14 lipca 2023 r.

w sprawie krajowego programu reform Niemiec na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Niemcy programu stabilności na 2023 r.

(2023/C 312/05)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 121 ust. 2 i art. 148 ust. 4,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych (1), w szczególności jego art. 5 ust. 2,

uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie zapobiegania zakłóceniom równowagi makroekonomicznej i ich korygowania (2), w szczególności jego art. 6 ust. 1,

uwzględniając zalecenie Komisji Europejskiej,

uwzględniając rezolucje Parlamentu Europejskiego,

uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej,

uwzględniając opinię Komitetu ds. Zatrudnienia,

uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Finansowego,

uwzględniając opinię Komitetu Ochrony Socjalnej,

uwzględniając opinię Komitetu Polityki Gospodarczej,

a także mając na uwadze, co następuje:

| (1) | Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(1)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (2) | W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Niemcy jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia i w przypadku których potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego Niemiec na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu. |
| --- | --- |

(2)

W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Niemcy jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia i w przypadku których potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego Niemiec na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu.

| (3) | Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii. |
| --- | --- |

(3)

Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii.

| (4) | W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów. |
| --- | --- |

(4)

W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów.

| (5) | W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(5)

W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (6) | Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(6)

Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności.

| (7) | W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. |
| --- | --- |

(7)

W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

| (8) | W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa stabilności długu publicznego i wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich, przez reformy i inwestycje. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r. |
| --- | --- |

(8)

W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa stabilności długu publicznego i wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich, przez reformy i inwestycje. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r.

| (9) | W dniu 28 kwietnia 2021 r. Niemcy przedstawiły Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 13 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Niemiec (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Niemcy osiągnęły w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone. |
| --- | --- |

(9)

W dniu 28 kwietnia 2021 r. Niemcy przedstawiły Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 13 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Niemiec (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Niemcy osiągnęły w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone.

| (10) | W dniu 24 kwietnia 2023 r. Niemcy przedłożyły swój krajowy program reform na 2023 r., a w dniu 26 kwietnia 2023 r. – swój program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Niemiec z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(10)

W dniu 24 kwietnia 2023 r. Niemcy przedłożyły swój krajowy program reform na 2023 r., a w dniu 26 kwietnia 2023 r. – swój program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Niemiec z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (11) | W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Niemiec na 2023 r. Oceniła w nim postępy Niemiec we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Niemcy. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Niemiec we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

(11)

W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Niemiec na 2023 r. Oceniła w nim postępy Niemiec we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Niemcy. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Niemiec we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju.

| (12) | Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Niemiec na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki dnia 24 maja 2023 r. Komisja stwierdziła, że Niemcy borykają się z zakłóceniami równowagi makroekonomicznej. W szczególności utrzymująca się duża nadwyżka obrotów bieżących, która odzwierciedla również ograniczone inwestycje w stosunku do oszczędności i ma znaczenie transgraniczne, stopniowo zmniejszała się, ostatnio w związku z kryzysem energetycznym, ale oczekuje się, że znacznie wzrośnie. Nadwyżka obrotów bieżących powoli zmniejszała się do 2019 r. przy łagodnym wzroście stopy inwestycji krajowych i spadku bilansu handlowego, a od tego czasu ewoluuje w warunkach nietypowej sytuacji gospodarczej. W 2022 r. znacznie spadła ze względu na wyższe ceny importu energii, a także zmniejszenie nadwyżki w handlu towarami nieenergetycznymi i ożywienie importu usług turystycznych. W 2022 r. nadwyżka utrzymała się powyżej poziomów sugerowanych przez fundamenty gospodarcze państwa; w 2023 r. ma ponownie znacznie wzrosnąć i pozostać na niemal niezmienionym poziomie w 2024 r. Według prognoz nadwyżka ma pozostać poniżej wartości progowej ustalonej w procedurze dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej. Prognozuje się silny wzrost płac, który będzie wspierać popyt krajowy, przy czym jednostkowe koszty pracy mogą rosnąć szybciej niż w pozostałej części strefy euro. Wysoka inflacja osłabia jednak tymczasowo konsumpcję i inwestycje. W ostatnich latach ceny nieruchomości mieszkalnych gwałtownie wzrosły, nawet jeśli tendencja ta nieco osłabła od połowy 2022 r. Podaż nieruchomości mieszkalnych nie nadąża za popytem ze względu na niski poziom inwestycji mieszkaniowych, co może przyczynić się do utrzymywania się ryzyka zawyżania cen mieszkań. Terminowa i skuteczna realizacja inicjatyw w zakresie inwestycji publicznych oraz usunięcie barier dla inwestycji przyczyniłyby się do dalszego ograniczenia podatności na zagrożenia. |
| --- | --- |

(12)

Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Niemiec na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki dnia 24 maja 2023 r. Komisja stwierdziła, że Niemcy borykają się z zakłóceniami równowagi makroekonomicznej. W szczególności utrzymująca się duża nadwyżka obrotów bieżących, która odzwierciedla również ograniczone inwestycje w stosunku do oszczędności i ma znaczenie transgraniczne, stopniowo zmniejszała się, ostatnio w związku z kryzysem energetycznym, ale oczekuje się, że znacznie wzrośnie. Nadwyżka obrotów bieżących powoli zmniejszała się do 2019 r. przy łagodnym wzroście stopy inwestycji krajowych i spadku bilansu handlowego, a od tego czasu ewoluuje w warunkach nietypowej sytuacji gospodarczej. W 2022 r. znacznie spadła ze względu na wyższe ceny importu energii, a także zmniejszenie nadwyżki w handlu towarami nieenergetycznymi i ożywienie importu usług turystycznych. W 2022 r. nadwyżka utrzymała się powyżej poziomów sugerowanych przez fundamenty gospodarcze państwa; w 2023 r. ma ponownie znacznie wzrosnąć i pozostać na niemal niezmienionym poziomie w 2024 r. Według prognoz nadwyżka ma pozostać poniżej wartości progowej ustalonej w procedurze dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej. Prognozuje się silny wzrost płac, który będzie wspierać popyt krajowy, przy czym jednostkowe koszty pracy mogą rosnąć szybciej niż w pozostałej części strefy euro. Wysoka inflacja osłabia jednak tymczasowo konsumpcję i inwestycje. W ostatnich latach ceny nieruchomości mieszkalnych gwałtownie wzrosły, nawet jeśli tendencja ta nieco osłabła od połowy 2022 r. Podaż nieruchomości mieszkalnych nie nadąża za popytem ze względu na niski poziom inwestycji mieszkaniowych, co może przyczynić się do utrzymywania się ryzyka zawyżania cen mieszkań. Terminowa i skuteczna realizacja inicjatyw w zakresie inwestycji publicznych oraz usunięcie barier dla inwestycji przyczyniłyby się do dalszego ograniczenia podatności na zagrożenia.

| (13) | Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Niemiec spadł z 3,7 % PKB w 2021 r. do 2,6 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 69,3 % PKB na koniec 2021 r. do 66,3 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. W sprawozdaniu tym omówiono sytuację budżetową Niemiec, ponieważ deficyt tego państwa ma przekroczyć w 2023 r. 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu nie zostało spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r. Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Niemcy powinny to uwzględnić przy wykonywaniu budżetu na 2023 r. i przygotowywaniu projektu planu budżetowego na 2024 r. |
| --- | --- |

(13)

Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Niemiec spadł z 3,7 % PKB w 2021 r. do 2,6 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 69,3 % PKB na koniec 2021 r. do 66,3 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. W sprawozdaniu tym omówiono sytuację budżetową Niemiec, ponieważ deficyt tego państwa ma przekroczyć w 2023 r. 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu nie zostało spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r. Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Niemcy powinny to uwzględnić przy wykonywaniu budżetu na 2023 r. i przygotowywaniu projektu planu budżetowego na 2024 r.

| (14) | Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały obniżenie podatku energetycznego od paliw oraz obniżenie podatku od wartości dodanej na gaz i ogrzewanie z sieci ciepłowniczych, a środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki – dodatek z tytułu cen energii oraz opłacenie przez państwo grudniowych rachunków prywatnych odbiorców gazu. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 1,2 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,1 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 4,2 % PKB w 2021 r. do 0,8 % PKB w 2022 r. |
| --- | --- |

(14)

Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały obniżenie podatku energetycznego od paliw oraz obniżenie podatku od wartości dodanej na gaz i ogrzewanie z sieci ciepłowniczych, a środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki – dodatek z tytułu cen energii oraz opłacenie przez państwo grudniowych rachunków prywatnych odbiorców gazu. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 1,2 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,1 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 4,2 % PKB w 2021 r. do 0,8 % PKB w 2022 r.

| (15) | W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Niemcy (7) utrzymały wspierający kurs polityki fiskalnej, w tym impuls zapewniany przez Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, oraz utrzymały inwestycje finansowane z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(15)

W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Niemcy (7) utrzymały wspierający kurs polityki fiskalnej, w tym impuls zapewniany przez Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, oraz utrzymały inwestycje finansowane z zasobów krajowych.

| (16) | Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był wspierający, na poziomie 2,7 % PKB, zgodnie z zaleceniem Rady. Zgodnie z zaleceniem Rady Niemcy nadal wspierały odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 0,2 % PKB w 2022 r. (0,3 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9). Niemcy utrzymały zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 2,4 pp. Ten znaczny ekspansywny wpływ obejmował dodatkowy wpływ środków polityki fiskalnej przyjętych w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii (dodatkowy koszt budżetowy netto wyniósł 1,2 % PKB), a także koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy (0,1 % PKB). Jednocześnie obniżki podatku dochodowego spowodowały zmniejszenie dochodów sektora instytucji rządowych i samorządowych, a także przyczyniły się do wzrostu bieżących wydatków pierwotnych netto (wpływ ten wyniósł 0,1 % PKB). Znaczący ekspansywny wpływ wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych jest zatem tylko częściowo rezultatem środków mających zaradzić gospodarczym i społecznym skutkom wzrostu cen energii, a także kosztów zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy. W związku z tym Niemcy w niewystarczającym stopniu kontrolowały wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(16)

Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był wspierający, na poziomie 2,7 % PKB, zgodnie z zaleceniem Rady. Zgodnie z zaleceniem Rady Niemcy nadal wspierały odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 0,2 % PKB w 2022 r. (0,3 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9). Niemcy utrzymały zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 2,4 pp. Ten znaczny ekspansywny wpływ obejmował dodatkowy wpływ środków polityki fiskalnej przyjętych w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii (dodatkowy koszt budżetowy netto wyniósł 1,2 % PKB), a także koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy (0,1 % PKB). Jednocześnie obniżki podatku dochodowego spowodowały zmniejszenie dochodów sektora instytucji rządowych i samorządowych, a także przyczyniły się do wzrostu bieżących wydatków pierwotnych netto (wpływ ten wyniósł 0,1 % PKB). Znaczący ekspansywny wpływ wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych jest zatem tylko częściowo rezultatem środków mających zaradzić gospodarczym i społecznym skutkom wzrostu cen energii, a także kosztów zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy. W związku z tym Niemcy w niewystarczającym stopniu kontrolowały wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych.

| (17) | Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 0,2 %, a w 2024 r. – o 1,8 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny wzrost realnego PKB – o 0,2 % w 2023 r. i o 1,4 % w 2024 r. |
| --- | --- |

(17)

Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 0,2 %, a w 2024 r. – o 1,8 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny wzrost realnego PKB – o 0,2 % w 2023 r. i o 1,4 % w 2024 r.

| (18) | W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie w 2023 r. do 41⁄4 % PKB. Wzrost w 2023 r. odzwierciedla głównie dodatkowe wydatki w związku z wprowadzeniem limitów cen energii w przypadku gazu i energii elektrycznej. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 66,3 % na koniec 2022 r. do 673⁄4 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 2,3 % PKB w 2023 r. Jest on niższy niż deficyt przewidywany w programie stabilności na 2023 r. głównie ze względu na zakładane niższe wydatki w związku z wprowadzeniem limitów cen energii. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2023 r. ma wynieść 65,2 %. Różnica wynika z niższego deficytu. |
| --- | --- |

(18)

W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie w 2023 r. do 41⁄4 % PKB. Wzrost w 2023 r. odzwierciedla głównie dodatkowe wydatki w związku z wprowadzeniem limitów cen energii w przypadku gazu i energii elektrycznej. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 66,3 % na koniec 2022 r. do 673⁄4 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 2,3 % PKB w 2023 r. Jest on niższy niż deficyt przewidywany w programie stabilności na 2023 r. głównie ze względu na zakładane niższe wydatki w związku z wprowadzeniem limitów cen energii. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2023 r. ma wynieść 65,2 %. Różnica wynika z niższego deficytu.

| (19) | Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki fiskalne przyjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Są to nowe środki w porównaniu z 2022 r., polegające w szczególności na wprowadzeniu limitów cen energii w przypadku gazu i energii elektrycznej. Koszt tych środków jest częściowo kompensowany przez podatki od nieoczekiwanych zysków dostawców energii, w postaci specjalnej opłaty od niespodziewanych zysków. Uwzględniając te dochody, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 2,0 % PKB w 2023 r. (10) Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są skierowane do gospodarstw domowych lub przedsiębiorstw znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji, chociaż wiele z nich zachowuje sygnał cenowy do zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,5 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,3 % PKB w 2022 r.). Prognozuje się, że koszty budżetowe tymczasowej ochrony wysiedleńców z Ukrainy pozostaną na podobnym poziomie jak w 2022 r. Ostatecznie oczekuje się, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też stopniowe wycofywanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, które oszacowano na 0,8 % PKB. |
| --- | --- |

(19)

Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki fiskalne przyjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Są to nowe środki w porównaniu z 2022 r., polegające w szczególności na wprowadzeniu limitów cen energii w przypadku gazu i energii elektrycznej. Koszt tych środków jest częściowo kompensowany przez podatki od nieoczekiwanych zysków dostawców energii, w postaci specjalnej opłaty od niespodziewanych zysków. Uwzględniając te dochody, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 2,0 % PKB w 2023 r. (10) Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są skierowane do gospodarstw domowych lub przedsiębiorstw znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji, chociaż wiele z nich zachowuje sygnał cenowy do zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,5 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,3 % PKB w 2022 r.). Prognozuje się, że koszty budżetowe tymczasowej ochrony wysiedleńców z Ukrainy pozostaną na podobnym poziomie jak w 2022 r. Ostatecznie oczekuje się, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też stopniowe wycofywanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, które oszacowano na 0,8 % PKB.

| (20) | W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Niemcom podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Jednocześnie Niemcy powinny być gotowe do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Niemcom zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(20)

W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Niemcom podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Jednocześnie Niemcy powinny być gotowe do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Niemcom zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (21) | W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. restrykcyjny (+ 0,5 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był również ekspansywny (‒ 2,7 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,3 % PKB. Obejmuje to wzrost o 0,2 % PKB kosztów ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 0,2 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej. (13) W związku z tym Niemcy planują sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i przewidują utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Państwo to zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takie jak renowacja energetyczna budynków, ulepszenie infrastruktury ładowania pojazdów elektrycznych oraz doposażenie szkół w przygotowaniu do epoki cyfrowej; inwestycje te są finansowane częściowo z Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(21)

W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. restrykcyjny (+ 0,5 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był również ekspansywny (‒ 2,7 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,3 % PKB. Obejmuje to wzrost o 0,2 % PKB kosztów ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 0,2 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej. (13) W związku z tym Niemcy planują sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i przewidują utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Państwo to zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takie jak renowacja energetyczna budynków, ulepszenie infrastruktury ładowania pojazdów elektrycznych oraz doposażenie szkół w przygotowaniu do epoki cyfrowej; inwestycje te są finansowane częściowo z Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (22) | Według programu stabilności na 2023 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 13⁄4 % PKB w 2024 r. Spadek w 2024 r. odzwierciedla głównie znoszenie limitów cen energii. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. spadnie do 661⁄2 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 1,2 % PKB. Jest on niższy niż deficyt przewidywany w programie stabilności na 2023 r. głównie ze względu na niższe szacunki dotyczące środków wsparcia w dziedzinie energii. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który na koniec 2024 r. ma wynieść 64,1 %, głównie z uwagi na niższy deficyt. |
| --- | --- |

(22)

Według programu stabilności na 2023 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 13⁄4 % PKB w 2024 r. Spadek w 2024 r. odzwierciedla głównie znoszenie limitów cen energii. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. spadnie do 661⁄2 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 1,2 % PKB. Jest on niższy niż deficyt przewidywany w programie stabilności na 2023 r. głównie ze względu na niższe szacunki dotyczące środków wsparcia w dziedzinie energii. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który na koniec 2024 r. ma wynieść 64,1 %, głównie z uwagi na niższy deficyt.

| (23) | Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie w 2024 r. większości środków wsparcia w dziedzinie energii. Komisja przyjmuje obecnie, że koszty netto środków wsparcia w dziedzinie energii wyniosą w 2024 r. 0,3 % PKB. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. Większość środków wsparcia w dziedzinie energii, które obecnie planuje się utrzymać w 2024 r., nie wydaje się skierowana do gospodarstw domowych lub przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji. Większość z nich zachowuje sygnał cenowy do zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. |
| --- | --- |

(23)

Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie w 2024 r. większości środków wsparcia w dziedzinie energii. Komisja przyjmuje obecnie, że koszty netto środków wsparcia w dziedzinie energii wyniosą w 2024 r. 0,3 % PKB. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. Większość środków wsparcia w dziedzinie energii, które obecnie planuje się utrzymać w 2024 r., nie wydaje się skierowana do gospodarstw domowych lub przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji. Większość z nich zachowuje sygnał cenowy do zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej.

| (24) | W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (14). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej, według Komisji odpowiednia będzie poprawa salda strukturalnego o co najmniej 0,3 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (15) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 2,5 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 2,0 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według szacunków Komisji doprowadzi to do wzrostu wydatków pierwotnych netto, który będzie niższy od maksymalnej stopy wzrostu zalecanej na 2024 r. |
| --- | --- |

(24)

W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (14). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej, według Komisji odpowiednia będzie poprawa salda strukturalnego o co najmniej 0,3 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (15) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 2,5 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 2,0 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według szacunków Komisji doprowadzi to do wzrostu wydatków pierwotnych netto, który będzie niższy od maksymalnej stopy wzrostu zalecanej na 2024 r.

| (25) | Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 2,4 %, czyli będzie niższy od zalecanej stopy wzrostu. Korekta przewidziana w wiosennej prognozie Komisji jest mniejsza niż oszczędności wynikające z całkowitego wycofania środków wsparcia w dziedzinie energii, co wynika z dalszego obowiązywania niektórych z tych środków w 2024 r. i z działań dyskrecjonalnych zmniejszających dochody, takich jak różne obniżki podatku dochodowego. |
| --- | --- |

(25)

Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 2,4 %, czyli będzie niższy od zalecanej stopy wzrostu. Korekta przewidziana w wiosennej prognozie Komisji jest mniejsza niż oszczędności wynikające z całkowitego wycofania środków wsparcia w dziedzinie energii, co wynika z dalszego obowiązywania niektórych z tych środków w 2024 r. i z działań dyskrecjonalnych zmniejszających dochody, takich jak różne obniżki podatku dochodowego.

| (26) | Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne utrzymają się na stabilnym poziomie 21⁄2 % PKB w 2023 i 2024 r. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu. Obejmują one różne reformy systemu podatku dochodowego oraz systemu emerytalnego. |
| --- | --- |

(26)

Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne utrzymają się na stabilnym poziomie 21⁄2 % PKB w 2023 i 2024 r. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu. Obejmują one różne reformy systemu podatku dochodowego oraz systemu emerytalnego.

| (27) | W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. Według programu stabilności na 2023 r. spodziewane jest, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych będzie się stopniowo zmniejszać do 3⁄4 % PKB w 2025 i 2026 r. W związku z tym planuje się, że w 2024 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych spadnie poniżej 3 % PKB. W programie stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 661⁄2 % na koniec 2024 r. do 651⁄2 % na koniec 2026 r. |
| --- | --- |

(27)

W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. Według programu stabilności na 2023 r. spodziewane jest, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych będzie się stopniowo zmniejszać do 3⁄4 % PKB w 2025 i 2026 r. W związku z tym planuje się, że w 2024 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych spadnie poniżej 3 % PKB. W programie stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 661⁄2 % na koniec 2024 r. do 651⁄2 % na koniec 2026 r.

| (28) | Wprawdzie sytuacja w dziedzinie zatrudnienia pozostaje dobra, ale w związku z szybkim starzeniem się społeczeństwa przewiduje się dalsze pogłębienie niedoborów siły roboczej i kwalifikacji. Oczekuje się, że w latach 20. XXI w. liczba ludności w wieku produkcyjnym zmniejszy się o 3,7 mln ze względu na przechodzenie na emeryturę pokolenia powojennego wyżu demograficznego. Znacznie zwiększy to potrzeby w zakresie finansowania obowiązkowego systemu repartycyjnego (pierwszy filar emerytalny) i może postawić pod znakiem zapytania adekwatność wysokości emerytur. Aby zrównoważyć malejącą liczebność potencjalnej siły roboczej, saldo migracji netto musiałoby wynieść około 400 000 osób rocznie. Ustawowy wiek emerytalny będzie stopniowo wzrastać i w 2031 r. ma osiągnąć 67 lat. Chociaż wskaźnik zatrudnienia pracowników w wieku 55–64 l. należy do najwyższych w Unii, wzrost rzeczywistego wieku przejścia na emeryturę spowolnił w ostatnich latach, a zatrudnienie w grupie wiekowej powyżej 65 l. pozostaje w tyle za państwami z najlepszymi wynikami w Unii. Wynika to również z możliwości wcześniejszego przejścia na emeryturę, co dodatkowo zwiększa presję na stabilność systemu emerytalnego. Osoby, które przepracowały co najmniej 35 lat, mogą przejść na wcześniejszą emeryturę przy stosunkowo niewielkim obniżeniu świadczeń emerytalnych. Osoby, które przepracowały co najmniej 45 lat, mogą przejść na emeryturę bez utraty uprawnień emerytalnych (niem. Rente nach 45 Beitragsjahren). Prywatne systemy emerytalno-rentowe dotowane przez państwo (systemy emerytur indywidualnych Riester Rente stanowiące trzeci filar) są jak dotąd niedostatecznie wykorzystywane. Pomimo wysiłków na rzecz zwiększenia korzystania z pracowniczych programów emerytalnych (drugi filar), odsetek uczestnictwa w nich utrzymuje się na poziomie około 56 %. |
| --- | --- |

(28)

Wprawdzie sytuacja w dziedzinie zatrudnienia pozostaje dobra, ale w związku z szybkim starzeniem się społeczeństwa przewiduje się dalsze pogłębienie niedoborów siły roboczej i kwalifikacji. Oczekuje się, że w latach 20. XXI w. liczba ludności w wieku produkcyjnym zmniejszy się o 3,7 mln ze względu na przechodzenie na emeryturę pokolenia powojennego wyżu demograficznego. Znacznie zwiększy to potrzeby w zakresie finansowania obowiązkowego systemu repartycyjnego (pierwszy filar emerytalny) i może postawić pod znakiem zapytania adekwatność wysokości emerytur. Aby zrównoważyć malejącą liczebność potencjalnej siły roboczej, saldo migracji netto musiałoby wynieść około 400 000 osób rocznie. Ustawowy wiek emerytalny będzie stopniowo wzrastać i w 2031 r. ma osiągnąć 67 lat. Chociaż wskaźnik zatrudnienia pracowników w wieku 55–64 l. należy do najwyższych w Unii, wzrost rzeczywistego wieku przejścia na emeryturę spowolnił w ostatnich latach, a zatrudnienie w grupie wiekowej powyżej 65 l. pozostaje w tyle za państwami z najlepszymi wynikami w Unii. Wynika to również z możliwości wcześniejszego przejścia na emeryturę, co dodatkowo zwiększa presję na stabilność systemu emerytalnego. Osoby, które przepracowały co najmniej 35 lat, mogą przejść na wcześniejszą emeryturę przy stosunkowo niewielkim obniżeniu świadczeń emerytalnych. Osoby, które przepracowały co najmniej 45 lat, mogą przejść na emeryturę bez utraty uprawnień emerytalnych (niem. Rente nach 45 Beitragsjahren). Prywatne systemy emerytalno-rentowe dotowane przez państwo (systemy emerytur indywidualnych Riester Rente stanowiące trzeci filar) są jak dotąd niedostatecznie wykorzystywane. Pomimo wysiłków na rzecz zwiększenia korzystania z pracowniczych programów emerytalnych (drugi filar), odsetek uczestnictwa w nich utrzymuje się na poziomie około 56 %.

| (29) | Struktura podatkowa w Niemczech nadal w dużym stopniu opiera się na dochodach z opodatkowania pracy, natomiast bazy podatkowe, które mogą wspierać zrównoważony i inkluzywny wzrost, pozostają w niewystarczającym stopniu wykorzystane. Klin podatkowy jest jednym z najwyższych w Unii, a wzajemna zależność między systemem podatkowym i systemem transferów skutkuje słabymi zachętami dla osób o niskich dochodach oraz drugich żywicieli rodziny, zwykle kobiet, do zwiększania liczby przepracowanych godzin. Ma to negatywny wpływ na podaż pracy i pogłębia niedobory siły roboczej. Udział podatków środowiskowych w Niemczech jest niższy od średniej unijnej, zarówno jeżeli chodzi o podatki od energii, jak i transportu. Opodatkowanie pojazdów nie zachęca do korzystania z transportu bardziej przyjaznego środowisku. Dotacje o skutkach szkodliwych dla środowiska, takie jak dopłaty do paliw kopalnych (w tym ulgi podatkowe i obniżki podatku), pozostają znaczne, co utrudnia zieloną transformację. |
| --- | --- |

(29)

Struktura podatkowa w Niemczech nadal w dużym stopniu opiera się na dochodach z opodatkowania pracy, natomiast bazy podatkowe, które mogą wspierać zrównoważony i inkluzywny wzrost, pozostają w niewystarczającym stopniu wykorzystane. Klin podatkowy jest jednym z najwyższych w Unii, a wzajemna zależność między systemem podatkowym i systemem transferów skutkuje słabymi zachętami dla osób o niskich dochodach oraz drugich żywicieli rodziny, zwykle kobiet, do zwiększania liczby przepracowanych godzin. Ma to negatywny wpływ na podaż pracy i pogłębia niedobory siły roboczej. Udział podatków środowiskowych w Niemczech jest niższy od średniej unijnej, zarówno jeżeli chodzi o podatki od energii, jak i transportu. Opodatkowanie pojazdów nie zachęca do korzystania z transportu bardziej przyjaznego środowisku. Dotacje o skutkach szkodliwych dla środowiska, takie jak dopłaty do paliw kopalnych (w tym ulgi podatkowe i obniżki podatku), pozostają znaczne, co utrudnia zieloną transformację.

| (30) | Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Szybkie wdrożenie planu jest niezbędne ze względu na tymczasowy charakter Instrumentu, który obowiązuje do 2026 r. Mimo że realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Niemiec postępuje, istnieją znaczne opóźnienia. Ograniczone zasoby przeznaczone na realizację planu oraz niewystarczające priorytety sprawiły, że Niemcy mają zaległości w procesie wdrażania. Kraj ten jeszcze nie podpisał ustaleń operacyjnych i nie złożył pierwszego wniosku o płatność. Plan odbudowy i zwiększania odporności Niemiec już raz uzupełniono w dniu 14 lutego 2023 r. – dostosowano wówczas dwa środki inwestycyjne, których nie można było w pełni zrealizować ze względu na obiektywne okoliczności (16). Oczekuje się, że w 2023 r. plan zostanie ponownie uzupełniony za pomocą kolejnego addendum, tak by uwzględnić rozdział REPowerEU oraz zwiększenie bezzwrotnego wsparcia. Negocjacje w sprawie rozdziału REPowerEU oraz uwzględnienia zwiększenia bezzwrotnego wsparcia jeszcze trwają. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Niemiec w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny. |
| --- | --- |

(30)

Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Szybkie wdrożenie planu jest niezbędne ze względu na tymczasowy charakter Instrumentu, który obowiązuje do 2026 r. Mimo że realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Niemiec postępuje, istnieją znaczne opóźnienia. Ograniczone zasoby przeznaczone na realizację planu oraz niewystarczające priorytety sprawiły, że Niemcy mają zaległości w procesie wdrażania. Kraj ten jeszcze nie podpisał ustaleń operacyjnych i nie złożył pierwszego wniosku o płatność. Plan odbudowy i zwiększania odporności Niemiec już raz uzupełniono w dniu 14 lutego 2023 r. – dostosowano wówczas dwa środki inwestycyjne, których nie można było w pełni zrealizować ze względu na obiektywne okoliczności (16). Oczekuje się, że w 2023 r. plan zostanie ponownie uzupełniony za pomocą kolejnego addendum, tak by uwzględnić rozdział REPowerEU oraz zwiększenie bezzwrotnego wsparcia. Negocjacje w sprawie rozdziału REPowerEU oraz uwzględnienia zwiększenia bezzwrotnego wsparcia jeszcze trwają. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Niemiec w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny.

| (31) | W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Niemiec. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Niemczech. |
| --- | --- |

(31)

W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Niemiec. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Niemczech.

| (32) | Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Niemcy mierzą się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą cyfryzacji, polityki energetycznej i zielonej transformacji. |
| --- | --- |

(32)

Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Niemcy mierzą się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą cyfryzacji, polityki energetycznej i zielonej transformacji.

| (33) | W Niemczech podjęto wprawdzie starania na rzecz usprawnienia cyfryzacji usług publicznych, ale jej wdrażanie nadal przebiega powoli. W terminie wyznaczonym na koniec 2022 r. osiągnięto jedynie kilka celów ustawy o dostępie online, która nakazuje obowiązkową ciągłą cyfryzację środowisk interakcji z użytkownikiem wszystkich usług administracyjnych. Ze studium porównawczego Komisji dotyczącego administracji elektronicznej wynika, że kraj osiąga również słabe wyniki w zakresie cyfryzacji zaplecza administracyjnego, co jest kluczowe dla skutecznego świadczenia usług poza zakresem aktu o dostępie online. W związku z tym za priorytet uznano modernizację rejestrów w ramach ustawy o modernizacji rejestrów w celu wdrożenia unijnej zasady jednorazowości, w myśl której standardowe informacje od obywateli i przedsiębiorstw mają być przekazywane władzom tylko raz. Od czasu wejścia w życie ustawy w 2021 r. postępy są jednak niewielkie. Ponadto odnotowuje się niski stopień wykorzystania usług, które poddano cyfryzacji. W Niemczech odsetek osób korzystających z usług administracji elektronicznej jest niższy od średniej unijnej. Niemcy osiągają również wyniki poniżej średniej unijnej pod względem różnych aspektów wskaźników stosowanych w studium porównawczym administracji elektronicznej, takich jak przejrzystość, istnienie kluczowych czynników umożliwiających świadczenie tych usług oraz dostępność cyfrowych usług publicznych dla osób z zagranicy. Krajowa rada kontroli regulacyjnej uważa wdrożenie ustawy o dostępie online za niewystarczające i uznała prognozowane niedobory siły roboczej za istotne ryzyko w przypadku braku przyrostu wydajności dzięki cyfryzacji. Wąskie gardła zidentyfikowane w odniesieniu do cyfryzacji usług publicznych mają w równym stopniu zastosowanie do środków w tej dziedzinie przewidzianych w niemieckim RRP. |
| --- | --- |

(33)

W Niemczech podjęto wprawdzie starania na rzecz usprawnienia cyfryzacji usług publicznych, ale jej wdrażanie nadal przebiega powoli. W terminie wyznaczonym na koniec 2022 r. osiągnięto jedynie kilka celów ustawy o dostępie online, która nakazuje obowiązkową ciągłą cyfryzację środowisk interakcji z użytkownikiem wszystkich usług administracyjnych. Ze studium porównawczego Komisji dotyczącego administracji elektronicznej wynika, że kraj osiąga również słabe wyniki w zakresie cyfryzacji zaplecza administracyjnego, co jest kluczowe dla skutecznego świadczenia usług poza zakresem aktu o dostępie online. W związku z tym za priorytet uznano modernizację rejestrów w ramach ustawy o modernizacji rejestrów w celu wdrożenia unijnej zasady jednorazowości, w myśl której standardowe informacje od obywateli i przedsiębiorstw mają być przekazywane władzom tylko raz. Od czasu wejścia w życie ustawy w 2021 r. postępy są jednak niewielkie. Ponadto odnotowuje się niski stopień wykorzystania usług, które poddano cyfryzacji. W Niemczech odsetek osób korzystających z usług administracji elektronicznej jest niższy od średniej unijnej. Niemcy osiągają również wyniki poniżej średniej unijnej pod względem różnych aspektów wskaźników stosowanych w studium porównawczym administracji elektronicznej, takich jak przejrzystość, istnienie kluczowych czynników umożliwiających świadczenie tych usług oraz dostępność cyfrowych usług publicznych dla osób z zagranicy. Krajowa rada kontroli regulacyjnej uważa wdrożenie ustawy o dostępie online za niewystarczające i uznała prognozowane niedobory siły roboczej za istotne ryzyko w przypadku braku przyrostu wydajności dzięki cyfryzacji. Wąskie gardła zidentyfikowane w odniesieniu do cyfryzacji usług publicznych mają w równym stopniu zastosowanie do środków w tej dziedzinie przewidzianych w niemieckim RRP.

| (34) | Podnoszenie umiejętności cyfrowych ma kluczowe znaczenie dla transformacji cyfrowej, rozwiązania problemu niedoboru pracowników z odpowiednimi umiejętnościami i zwiększenia wydajności. W 2021 r. w Niemczech odsetek osób w wieku 16–74 l. dysponujących przynajmniej podstawowymi umiejętnościami cyfrowymi wynosił 49 %, czyli mniej od średniej unijnej wynoszącej 54 %, i jest to czynnik utrudniający transformację cyfrową. W 2021 r. spośród wszystkich osób w wieku 16–19 l. jedynie 50 % wykazywało się co najmniej podstawowymi umiejętnościami cyfrowymi; odsetek ten jest o 19 pp. niższy od średniej unijnej. Niemcy mają wprawdzie lepsze wyniki od średniej unijnej pod względem odsetka zatrudnionych specjalistów w dziedzinie ICT i dorównują średniej unijnej pod względem udziału kobiet wśród specjalistów w dziedzinie ICT, ale istnieje duża liczba nieobsadzonych miejsc pracy, co świadczy o dalszych potrzebach. Dalsze starania na rzecz rozwiązania problemu niedoboru nauczycieli oraz lepsze szkolenie nauczycieli w dziedzinie cyfryzacji na wszystkich poziomach kształcenia miałyby kluczowe znaczenie dla poprawy umiejętności cyfrowych. Stopień wykorzystania technologii cyfrowej w działalności przedsiębiorstw jest jedynie zbliżony do średniej unijnej; obejmuje to odsetek małych i średnich przedsiębiorstw, które osiągnęły co najmniej podstawowy wskaźnik wykorzystania technologii cyfrowych, oraz wykorzystanie przez przedsiębiorstwa zaawansowanych technologii, takich jak chmura, duże zbiory danych i sztuczna inteligencja. Niemiecki plan odbudowy i zwiększania odporności obejmuje szereg środków wspierających rozwój umiejętności cyfrowych, a w szczególności edukację cyfrową, takich jak inwestycje w urządzenia cyfrowe dla nauczycieli, platformę edukacyjną i edukacyjne centra doskonałości. Ponadto Niemcy wdrażają środki mające wspierać podnoszenie i zmianę kwalifikacji siły roboczej. W ich ramach nacisk kładzie się na cyfryzację przedsiębiorstw (np. europejskie centra innowacji cyfrowych lub program wsparcia inwestycyjnego Digital Jetzt). |
| --- | --- |

(34)

Podnoszenie umiejętności cyfrowych ma kluczowe znaczenie dla transformacji cyfrowej, rozwiązania problemu niedoboru pracowników z odpowiednimi umiejętnościami i zwiększenia wydajności. W 2021 r. w Niemczech odsetek osób w wieku 16–74 l. dysponujących przynajmniej podstawowymi umiejętnościami cyfrowymi wynosił 49 %, czyli mniej od średniej unijnej wynoszącej 54 %, i jest to czynnik utrudniający transformację cyfrową. W 2021 r. spośród wszystkich osób w wieku 16–19 l. jedynie 50 % wykazywało się co najmniej podstawowymi umiejętnościami cyfrowymi; odsetek ten jest o 19 pp. niższy od średniej unijnej. Niemcy mają wprawdzie lepsze wyniki od średniej unijnej pod względem odsetka zatrudnionych specjalistów w dziedzinie ICT i dorównują średniej unijnej pod względem udziału kobiet wśród specjalistów w dziedzinie ICT, ale istnieje duża liczba nieobsadzonych miejsc pracy, co świadczy o dalszych potrzebach. Dalsze starania na rzecz rozwiązania problemu niedoboru nauczycieli oraz lepsze szkolenie nauczycieli w dziedzinie cyfryzacji na wszystkich poziomach kształcenia miałyby kluczowe znaczenie dla poprawy umiejętności cyfrowych. Stopień wykorzystania technologii cyfrowej w działalności przedsiębiorstw jest jedynie zbliżony do średniej unijnej; obejmuje to odsetek małych i średnich przedsiębiorstw, które osiągnęły co najmniej podstawowy wskaźnik wykorzystania technologii cyfrowych, oraz wykorzystanie przez przedsiębiorstwa zaawansowanych technologii, takich jak chmura, duże zbiory danych i sztuczna inteligencja. Niemiecki plan odbudowy i zwiększania odporności obejmuje szereg środków wspierających rozwój umiejętności cyfrowych, a w szczególności edukację cyfrową, takich jak inwestycje w urządzenia cyfrowe dla nauczycieli, platformę edukacyjną i edukacyjne centra doskonałości. Ponadto Niemcy wdrażają środki mające wspierać podnoszenie i zmianę kwalifikacji siły roboczej. W ich ramach nacisk kładzie się na cyfryzację przedsiębiorstw (np. europejskie centra innowacji cyfrowych lub program wsparcia inwestycyjnego Digital Jetzt).

| (35) | Ogólnie rzecz biorąc, jedynie 19,3 % gospodarstw domowych ma dostęp do światłowodowych łączy szerokopasmowych, co oznacza, że Niemcy są jednym z państw członkowskich o najniższym zasięgu światłowodowym (zajmują w Unii miejsce drugie od końca, podczas gdy pięć państw osiągających najlepsze wyniki w Unii ma zasięg światłowodowy wynoszący co najmniej 85 %). Problem braku połączeń światłowodowych i ogólnie sieci o bardzo dużej przepustowości jest szczególnie zauważalny na obszarach wiejskich. Hamuje to wzrost wydajności, zwłaszcza w przypadku małych i średnich przedsiębiorstw. Istnieje ryzyko nieosiągnięcia na czas celu, jakim jest podłączenie 50 % gospodarstw domowych i przedsiębiorstw do sieci za pomocą światłowodów do 2025 r. (i 100 % do 2030 r.). Odpowiednie środki uwzględniono w strategii gigabitowej z lipca 2022 r. Dla szybszego zwiększania zasięgu światłowodowego niezwykle istotna jest poprawa warunków ramowych, na przykład przez zwiększenie zdolności w zakresie planowania i wdrażania w sektorze publicznym. Aby osiągnąć cele dotyczące sieci, konieczne będzie też usprawnienie procedur administracyjnych związanych ze składaniem wniosków i wydawaniem zezwoleń, a także normalizacja alternatywnych, mniej czasochłonnych technik instalacyjnych. |
| --- | --- |

(35)

Ogólnie rzecz biorąc, jedynie 19,3 % gospodarstw domowych ma dostęp do światłowodowych łączy szerokopasmowych, co oznacza, że Niemcy są jednym z państw członkowskich o najniższym zasięgu światłowodowym (zajmują w Unii miejsce drugie od końca, podczas gdy pięć państw osiągających najlepsze wyniki w Unii ma zasięg światłowodowy wynoszący co najmniej 85 %). Problem braku połączeń światłowodowych i ogólnie sieci o bardzo dużej przepustowości jest szczególnie zauważalny na obszarach wiejskich. Hamuje to wzrost wydajności, zwłaszcza w przypadku małych i średnich przedsiębiorstw. Istnieje ryzyko nieosiągnięcia na czas celu, jakim jest podłączenie 50 % gospodarstw domowych i przedsiębiorstw do sieci za pomocą światłowodów do 2025 r. (i 100 % do 2030 r.). Odpowiednie środki uwzględniono w strategii gigabitowej z lipca 2022 r. Dla szybszego zwiększania zasięgu światłowodowego niezwykle istotna jest poprawa warunków ramowych, na przykład przez zwiększenie zdolności w zakresie planowania i wdrażania w sektorze publicznym. Aby osiągnąć cele dotyczące sieci, konieczne będzie też usprawnienie procedur administracyjnych związanych ze składaniem wniosków i wydawaniem zezwoleń, a także normalizacja alternatywnych, mniej czasochłonnych technik instalacyjnych.

| (36) | Niemcom udało się skutecznie zmniejszyć swoją dużą zależność od gazu i ropy naftowej z Rosji w porównaniu z 2021 r. (z 65 % do niemal zera w przypadku gazu i z 34,12 % do niecałych 25 % w przypadku ropy naftowej (17)). Niemcy zaplanowały i rozpoczęły wdrażanie infrastruktury na potrzeby dostarczania gazu ziemnego, która w perspektywie średnioterminowej miałaby całkowicie zastąpić import gazu z Rosji. Niemcy wywiązały się ze swoich zobowiązań w zakresie magazynowania gazu ubiegłej zimy, osiągając poziom 99,2 % do dnia 1 listopada 2022 r. Dzięki wzajemnie powiązanym rynkom gazu skroplony gaz ziemny (LNG) importowany przez Niemcy mógłby przyczynić się do bezpieczeństwa dostaw w Unii, pod warunkiem że odpowiednia infrastruktura zostanie wdrożona bez dalszych opóźnień. Jednocześnie kraj ten jest nadal zależny od importowanych paliw kopalnych. Zużycie gazu ziemnego w Niemczech w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 16 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, co przewyższa cel określony w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (18), jakim była redukcja o 15 %. Zachęca się Niemcy do dalszych wysiłków na rzecz tymczasowego zmniejszenia popytu na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (19). |
| --- | --- |

(36)

Niemcom udało się skutecznie zmniejszyć swoją dużą zależność od gazu i ropy naftowej z Rosji w porównaniu z 2021 r. (z 65 % do niemal zera w przypadku gazu i z 34,12 % do niecałych 25 % w przypadku ropy naftowej (17)). Niemcy zaplanowały i rozpoczęły wdrażanie infrastruktury na potrzeby dostarczania gazu ziemnego, która w perspektywie średnioterminowej miałaby całkowicie zastąpić import gazu z Rosji. Niemcy wywiązały się ze swoich zobowiązań w zakresie magazynowania gazu ubiegłej zimy, osiągając poziom 99,2 % do dnia 1 listopada 2022 r. Dzięki wzajemnie powiązanym rynkom gazu skroplony gaz ziemny (LNG) importowany przez Niemcy mógłby przyczynić się do bezpieczeństwa dostaw w Unii, pod warunkiem że odpowiednia infrastruktura zostanie wdrożona bez dalszych opóźnień. Jednocześnie kraj ten jest nadal zależny od importowanych paliw kopalnych. Zużycie gazu ziemnego w Niemczech w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 16 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, co przewyższa cel określony w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (18), jakim była redukcja o 15 %. Zachęca się Niemcy do dalszych wysiłków na rzecz tymczasowego zmniejszenia popytu na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (19).

| (37) | Odnawialna energia elektryczna ma zasadnicze znaczenie dla pomyślnego wdrożenia niemieckich planów zielonej transformacji, w tym dla produkcji wodoru odnawialnego, pojazdów elektrycznych i pomp ciepła, a także dla osiągnięcia bezpieczeństwa energetycznego w perspektywie średnioterminowej. Osiągnięcie krajowych celów w zakresie wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych wymagałoby jednak trzykrotnego przyspieszenia jego tempa (zwiększenia przyrostu z + 67 % w ciągu ostatnich ośmiu lat do + 196 % w ciągu najbliższych ośmiu lat). Wprowadzanie odnawialnych źródeł energii i dodatkowych technologii neutralnych emisyjnie jest spowolnione ze względu na skomplikowane i długotrwałe procedury wydawania zezwoleń, natomiast niedawno przyjęte przepisy mające usprawnić te procesy trzeba jeszcze wprowadzić w życie. Poza wspomnianymi wyzwaniami wydawanie zezwoleń jest utrudnione przez brak cyfryzacji i powiązanych umiejętności, a także niedostatki personelu we właściwych organach, w tym w sądach. Nadal istnieją wąskie gardła w odniesieniu do elastyczności sieci, w tym magazynowania, oraz rozbudowy sieci wysokiego napięcia, w tym realizacji projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania. Ponadto sieci dystrybucyjne w Niemczech nie są jeszcze w wystarczającym stopniu cyfrowe i zmodernizowane, aby mogły przyjąć wielu nowych producentów i konsumentów korzystających z pojazdów elektrycznych, systemów fotowoltaicznych i pomp ciepła, a możliwości magazynowania energii elektrycznej można by zwiększyć. Wysiłki na rzecz efektywności energetycznej, w tym w transporcie, ogrzewaniu gospodarstw domowych i przemyśle, oraz wprowadzanie pomp ciepła po przystępnych cenach, mające umożliwić Niemcom osiągnięcie celów w zakresie klimatu i energii, zmniejszenie ich zależności od paliw kopalnych oraz pobudzenie konkurencyjności i tworzenia miejsc pracy, m.in. w sektorze produkcji czystych technologii, napotykają wyzwania związane ze zwiększeniem skali i terminowym wdrożeniem. Osiągnięcie celów klimatycznych wymaga dalszych działań na rzecz dekarbonizacji sektorów transportu i budownictwa. W sektorach tych nie osiągnięto wyznaczonych krajowych celów redukcji emisji na 2022 r., pomimo wprowadzenia środków takich jak krajowa opłata za emisję gazów cieplarnianych w celu zmniejszenia emisji w tych dwóch sektorach. Naturalny pochłaniacz dwutlenku węgla w Niemczech zmniejszył się od 2016 r., przez co konieczne są działania w celu odbudowy lasów i torfowisk. Wzmożone wysiłki na rzecz przystosowania się do zmiany klimatu, przechodzenia na model gospodarki o obiegu zamkniętym oraz ochrony środowiska zmniejszają ryzyko związane z globalnymi wyzwaniami i przyczyniają się do odporności na zmianę klimatu, zabezpieczając zasoby naturalne i zmniejszając zależność przemysłu od surowców krytycznych. |
| --- | --- |

(37)

Odnawialna energia elektryczna ma zasadnicze znaczenie dla pomyślnego wdrożenia niemieckich planów zielonej transformacji, w tym dla produkcji wodoru odnawialnego, pojazdów elektrycznych i pomp ciepła, a także dla osiągnięcia bezpieczeństwa energetycznego w perspektywie średnioterminowej. Osiągnięcie krajowych celów w zakresie wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych wymagałoby jednak trzykrotnego przyspieszenia jego tempa (zwiększenia przyrostu z + 67 % w ciągu ostatnich ośmiu lat do + 196 % w ciągu najbliższych ośmiu lat). Wprowadzanie odnawialnych źródeł energii i dodatkowych technologii neutralnych emisyjnie jest spowolnione ze względu na skomplikowane i długotrwałe procedury wydawania zezwoleń, natomiast niedawno przyjęte przepisy mające usprawnić te procesy trzeba jeszcze wprowadzić w życie. Poza wspomnianymi wyzwaniami wydawanie zezwoleń jest utrudnione przez brak cyfryzacji i powiązanych umiejętności, a także niedostatki personelu we właściwych organach, w tym w sądach. Nadal istnieją wąskie gardła w odniesieniu do elastyczności sieci, w tym magazynowania, oraz rozbudowy sieci wysokiego napięcia, w tym realizacji projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania. Ponadto sieci dystrybucyjne w Niemczech nie są jeszcze w wystarczającym stopniu cyfrowe i zmodernizowane, aby mogły przyjąć wielu nowych producentów i konsumentów korzystających z pojazdów elektrycznych, systemów fotowoltaicznych i pomp ciepła, a możliwości magazynowania energii elektrycznej można by zwiększyć. Wysiłki na rzecz efektywności energetycznej, w tym w transporcie, ogrzewaniu gospodarstw domowych i przemyśle, oraz wprowadzanie pomp ciepła po przystępnych cenach, mające umożliwić Niemcom osiągnięcie celów w zakresie klimatu i energii, zmniejszenie ich zależności od paliw kopalnych oraz pobudzenie konkurencyjności i tworzenia miejsc pracy, m.in. w sektorze produkcji czystych technologii, napotykają wyzwania związane ze zwiększeniem skali i terminowym wdrożeniem. Osiągnięcie celów klimatycznych wymaga dalszych działań na rzecz dekarbonizacji sektorów transportu i budownictwa. W sektorach tych nie osiągnięto wyznaczonych krajowych celów redukcji emisji na 2022 r., pomimo wprowadzenia środków takich jak krajowa opłata za emisję gazów cieplarnianych w celu zmniejszenia emisji w tych dwóch sektorach. Naturalny pochłaniacz dwutlenku węgla w Niemczech zmniejszył się od 2016 r., przez co konieczne są działania w celu odbudowy lasów i torfowisk. Wzmożone wysiłki na rzecz przystosowania się do zmiany klimatu, przechodzenia na model gospodarki o obiegu zamkniętym oraz ochrony środowiska zmniejszają ryzyko związane z globalnymi wyzwaniami i przyczyniają się do odporności na zmianę klimatu, zabezpieczając zasoby naturalne i zmniejszając zależność przemysłu od surowców krytycznych.

| (38) | Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. Poprawa wyników kształcenia w grupach w niekorzystnej sytuacji zapewnia lepszą podstawę do kształcenia ustawicznego. Kształcenie dorosłych ma zasadnicze znaczenie dla rozwiązania problemu utrzymujących się niedoborów kwalifikacji. W ostatnim dziesięcioleciu wskaźnik uczestnictwa dorosłych w uczeniu się w okresie czterech tygodni poprzedzających badanie utrzymywał się jednak mniej więcej na stabilnym poziomie i był niższy od średniej unijnej (8,1 % w 2022 r. przy średniej unijnej wynoszącej 11,9 %), a w przypadku pracowników o niskich kwalifikacjach wynosił jedynie 4 %. Ponadto w sektorach energochłonnych udział pracowników w kształceniu i szkoleniu zmalał z 9,8 % w 2015 r. do 7,6 % w 2021 r. i jest niższy od średniej unijnej (8,9 %). Promowanie uczestnictwa w programach wstępnego i ustawicznego kształcenia zawodowego i uczenia się, aby wspierać zieloną transformację, byłoby zgodne z celem Niemiec zakładającym osiągnięcie do 2030 r. wskaźnika uczestnictwa dorosłych w uczeniu się na poziomie 65 % rocznie. |
| --- | --- |

(38)

Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. Poprawa wyników kształcenia w grupach w niekorzystnej sytuacji zapewnia lepszą podstawę do kształcenia ustawicznego. Kształcenie dorosłych ma zasadnicze znaczenie dla rozwiązania problemu utrzymujących się niedoborów kwalifikacji. W ostatnim dziesięcioleciu wskaźnik uczestnictwa dorosłych w uczeniu się w okresie czterech tygodni poprzedzających badanie utrzymywał się jednak mniej więcej na stabilnym poziomie i był niższy od średniej unijnej (8,1 % w 2022 r. przy średniej unijnej wynoszącej 11,9 %), a w przypadku pracowników o niskich kwalifikacjach wynosił jedynie 4 %. Ponadto w sektorach energochłonnych udział pracowników w kształceniu i szkoleniu zmalał z 9,8 % w 2015 r. do 7,6 % w 2021 r. i jest niższy od średniej unijnej (8,9 %). Promowanie uczestnictwa w programach wstępnego i ustawicznego kształcenia zawodowego i uczenia się, aby wspierać zieloną transformację, byłoby zgodne z celem Niemiec zakładającym osiągnięcie do 2030 r. wskaźnika uczestnictwa dorosłych w uczeniu się na poziomie 65 % rocznie.

| (39) | W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (20) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1. |
| --- | --- |

(39)

W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (20) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1.

| (40) | W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru wykwalifikowanej kadry; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji; oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Niemiec zalecenia 1, 2, 3 i 4 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego i trzeciego zalecenia, określonych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r. |
| --- | --- |

(40)

W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru wykwalifikowanej kadry; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji; oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Niemiec zalecenia 1, 2, 3 i 4 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego i trzeciego zalecenia, określonych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r.

| (41) | W świetle dokonanej przez Komisję szczegółowej oceny sytuacji i tej ewaluacji Rada przeanalizowała krajowy program reform na 2023 r. i program stabilności na 2023 r. Zalecenia Rady na mocy art. 6 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 znajdują odzwierciedlenie w zaleceniu 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, pomagają zaradzić podatnościom na zagrożenia związanym z utrzymującą się dużą nadwyżką obrotów bieżących. Zalecenia 2, 3 i 4 przyczyniają się do realizacji zalecenia 1 w stopniu, w jakim chodzi o wyższe inwestycje. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, przyczyniają się zarówno do korygowania zakłóceń równowagi, jak i do realizacji zaleceń określonych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r., zgodnie z motywem 40, |
| --- | --- |

(41)

W świetle dokonanej przez Komisję szczegółowej oceny sytuacji i tej ewaluacji Rada przeanalizowała krajowy program reform na 2023 r. i program stabilności na 2023 r. Zalecenia Rady na mocy art. 6 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 znajdują odzwierciedlenie w zaleceniu 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, pomagają zaradzić podatnościom na zagrożenia związanym z utrzymującą się dużą nadwyżką obrotów bieżących. Zalecenia 2, 3 i 4 przyczyniają się do realizacji zalecenia 1 w stopniu, w jakim chodzi o wyższe inwestycje. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, przyczyniają się zarówno do korygowania zakłóceń równowagi, jak i do realizacji zaleceń określonych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r., zgodnie z motywem 40,

NINIEJSZYM ZALECA Niemcom podjęcie w latach 2023 i 2024 działań mających na celu:

1.

Zapewnienie rozważnej polityki fiskalnej, w szczególności poprzez ograniczenie nominalnego wzrostu wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych do nie więcej niż 2,5 % w 2024 r. (21)

Utrzymanie inwestycji publicznych finansowanych z zasobów krajowych i zapewnienie skutecznej absorpcji dotacji w ramach Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w celu wspierania zielonej i cyfrowej transformacji. Planowaną realizację inicjatyw w zakresie inwestycji publicznych.

W okresie po 2024 r. kontynuowanie średniookresowej strategii fiskalnej polegającej na stopniowej i zrównoważonej konsolidacji, w połączeniu z inwestycjami i reformami prowadzącymi do wyższego zrównoważonego wzrostu, aby osiągnąć ostrożną sytuację fiskalną w średnim okresie.

Poprawienie struktury podatkowej w celu osiągnięcia bardziej inkluzywnego i zrównoważonego wzrostu, w szczególności poprzez poprawę zachęt podatkowych, by zwiększyć liczbę przepracowywanych godzin. Ochronę długookresowej stabilności systemu emerytalnego.

2.

Zdecydowane przyspieszenie tempa wdrażania uzupełnionego planu odbudowy i zwiększania odporności, m.in. przez zapewnienie wystarczających zasobów, oraz szybkie sfinalizowanie addendum i rozdziału REPowerEU, aby szybko rozpocząć jego wdrażanie. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem ścisłej komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności.

3.

Przyspieszenie cyfryzacji całego łańcucha usług w przypadku usług publicznych i podniesienie umiejętności cyfrowych w społeczeństwie. Usunięcie przeszkód inwestycyjnych i pobudzenie inwestycji w sieci łączności cyfrowej o bardzo dużej przepustowości.

4.

Wzmożenie starań w celu dalszego ograniczenia ogólnego uzależnienia od paliw kopalnych poprzez pobudzanie inwestycji w sieci elektroenergetyczne i energię ze źródeł odnawialnych oraz przyspieszenie wprowadzania tych sieci i wykorzystania energii odnawialnej dzięki poprawie zdolności administracyjnych i usprawnieniu procesów, w tym procedur wydawania zezwoleń. Wzmożenie wysiłków na rzecz efektywności energetycznej w transporcie, budownictwie i przemyśle, m.in. poprzez inwestycje w systemy ogrzewania i dalsze środki z zakresu polityki mające na celu zapewnienie i nabywanie umiejętności i kompetencji potrzebnych do zielonej transformacji.

Sporządzono w Brukseli dnia 14 lipca 2023 r.

W imieniu Rady

N. CALVIÑO SANTAMARÍA

Przewodnicząca

---

(1)  Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 1.

1

(2)  Dz.U. L 306 z 23.11.2011, s. 25.

2

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17).

3

(4)  Zalecenie Rady z dnia 16 maja 2023 r. w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (Dz.U. C 180 z 23.5.2023, s. 1).

4

(5)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 z dnia 27 lutego 2023 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/241 w odniesieniu do rozdziałów REPowerEU w planach odbudowy i zwiększania odporności oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1303/2013, (UE) 2021/1060 i (UE) 2021/1755 oraz dyrektywy 2003/87/WE (Dz.U. L 63 z 28.2.2023, s. 1).

5

(6)  ST 10158/2021 INIT; ST 10158/2021 ADD 1.

6

(7)  Zalecenie Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Niemcy programu stabilności na 2021 r. (Dz.U. C 304 z 29.7.2021, s. 18).

7

(8)  Kurs polityki fiskalnej jest mierzony zmianą wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów), z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, lecz z uwzględnieniem wydatków finansowanych z bezzwrotnego wsparcia (dotacji) w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych, w stosunku do średniookresowego wzrostu potencjalnego. Więcej szczegółowych informacji można znaleźć w ramce 1 w tablicach statystycznych w dziedzinie fiskalnej.

8

(9)  Pozostałe wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ, który wyniósł 0,4 pp. PKB. Wpływ ten związany jest głównie z nacjonalizacją i dokapitalizowaniem hurtowych dostawców gazu w Niemczech w celu zagwarantowania bezpieczeństwa energetycznego.

9

(10)  Podana wartość liczbowa odzwierciedla poziom rocznych kosztów budżetowych tych środków, w tym bieżących dochodów i wydatków, a także – w stosownych przypadkach – środków w zakresie nakładów inwestycyjnych.

10

(11)  Zalecenie Rady z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie krajowego programu reform Niemiec na 2022 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Niemcy programu stabilności na 2022 r. (Dz.U. C 334 z 1.9.2022, s. 35).

11

(12)  Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. średniookresowy (średnia z 10 lat) wzrost produktu potencjalnego Niemiec, wykorzystywany do pomiaru kursu polityki fiskalnej, szacuje się na 7,1 % w ujęciu nominalnym.

12

(13)  Przewiduje się, że pozostałe wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych będą miały restrykcyjny wpływ, który wyniesie 0,3 pp. PKB. Wpływ ten związany jest głównie z zaprzestaniem stosowania środka, który wprowadzono w poprzednim roku z myślą o znacjonalizowaniu i dokapitalizowaniu hurtowych dostawców gazu w Niemczech w celu zagwarantowania bezpieczeństwa energetycznego.

13

(14)  Art. 5 rozporządzenia Rady (WE) nr 1466/97 wymaga również korekty przekraczającej wartość 0,5 % PKB w przypadku państw członkowskich o poziomie długu publicznego przekraczającym 60 % PKB lub z istotnym ryzykiem dotyczącym długookresowej zdolności do obsługi długu.

14

(15)  Wydatki pierwotne netto definiuje się jako wydatki finansowane z zasobów krajowych po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów i z wyłączeniem wydatków z tytułu odsetek oraz cyklicznych wydatków związanych z bezrobociem.

15

(16)  Decyzja wykonawcza Rady z dnia 14 lutego 2023 r. zmieniająca decyzję wykonawczą Rady z dnia 13 lipca 2021 r. w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Niemiec (ST 5536/2023).

16

(17)  Niemcy nie importują rosyjskiego gazu od sierpnia 2022 r., a ropy – od lutego 2023 r.

17

(18)  Rozporządzenie Rady (UE) 2022/1369 z dnia 5 sierpnia 2022 r. w sprawie skoordynowanych środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz (Dz.U. L 206 z 8.8.2022, s. 1).

18

(19)  Rozporządzenie Rady (UE) 2023/706 z dnia 30 marca 2023 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2022/1369 w odniesieniu do przedłużenia okresu zmniejszenia zapotrzebowania w kontekście środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz oraz w odniesieniu do zwiększenia sprawozdawczości i monitorowania realizacji tych środków (Dz.U. L 93 z 31.3.2023, s. 1).

19

(20)  Na podstawie art. 5 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1466/97.

20

(21)  Co zgodnie z szacunkami odpowiada rocznej korekcie strukturalnego salda budżetowego w wysokości co najmniej 0,3 % PKB w 2024 r., jak opisano w motywie 24.

21

---

| 1.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 312/49 |
| --- | --- | --- | --- |

1.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 312/49

---

ZALECENIE RADY

z dnia 14 lipca 2023 r.

w sprawie krajowego programu reform Estonii na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Estonię programu stabilności na 2023 r.

(2023/C 312/06)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 121 ust. 2 i art. 148 ust. 4,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych (1), w szczególności jego art. 5 ust. 2,

uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie zapobiegania zakłóceniom równowagi makroekonomicznej i ich korygowania (2), w szczególności jego art. 6 ust. 1,

uwzględniając zalecenie Komisji Europejskiej,

uwzględniając rezolucje Parlamentu Europejskiego,

uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej,

uwzględniając opinię Komitetu ds. Zatrudnienia,

uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Finansowego,

uwzględniając opinię Komitetu Ochrony Socjalnej,

uwzględniając opinię Komitetu Polityki Gospodarczej,

a także mając na uwadze, co następuje:

| (1) | Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(1)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (2) | W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Estonię jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia i w przypadku których potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego Estonii na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu. |
| --- | --- |

(2)

W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Estonię jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia i w przypadku których potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego Estonii na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu.

| (3) | Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii. |
| --- | --- |

(3)

Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii.

| (4) | W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała również kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów. |
| --- | --- |

(4)

W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała również kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów.

| (5) | W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(5)

W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (6) | Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim na finansowanie nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(6)

Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim na finansowanie nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności.

| (7) | W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w jej komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. |
| --- | --- |

(7)

W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w jej komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

| (8) | W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa zdolności do obsługi długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r. |
| --- | --- |

(8)

W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa zdolności do obsługi długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r.

| (9) | W dniu 18 czerwca 2021 r. Estonia przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 29 października 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Estonii (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji podjętej zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 i stwierdzającej, że Estonia osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone. W dniu 9 marca 2023 r. Estonia przedstawiła Komisji uzupełniony krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności zawierający rozdział REPowerEU, zgodnie z art. 21c rozporządzenia (UE) 2021/241. Uzupełniony plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera również zaktualizowany maksymalny wkład finansowy zgodnie z art. 18 ust. 2 tego rozporządzenia i uwzględnia uzasadniony wniosek do Komisji o zmianę decyzji wykonawczej Rady z dnia 3 listopada 2021 r. zgodnie z art. 21 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241, w związku z tym iż uznano, że ze względu na obiektywne okoliczności realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności częściowo nie jest już możliwa. W dniu 12 maja 2023 r. Komisja przyjęła wniosek dotyczący decyzji wykonawczej Rady w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Estonii. W dniu 16 czerwca 2023 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą Rady zmieniającą decyzję wykonawczą Rady z dnia 29 października 2021 r. w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Estonii (7). |
| --- | --- |

(9)

W dniu 18 czerwca 2021 r. Estonia przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 29 października 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Estonii (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji podjętej zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 i stwierdzającej, że Estonia osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone. W dniu 9 marca 2023 r. Estonia przedstawiła Komisji uzupełniony krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności zawierający rozdział REPowerEU, zgodnie z art. 21c rozporządzenia (UE) 2021/241. Uzupełniony plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera również zaktualizowany maksymalny wkład finansowy zgodnie z art. 18 ust. 2 tego rozporządzenia i uwzględnia uzasadniony wniosek do Komisji o zmianę decyzji wykonawczej Rady z dnia 3 listopada 2021 r. zgodnie z art. 21 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241, w związku z tym iż uznano, że ze względu na obiektywne okoliczności realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności częściowo nie jest już możliwa. W dniu 12 maja 2023 r. Komisja przyjęła wniosek dotyczący decyzji wykonawczej Rady w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Estonii. W dniu 16 czerwca 2023 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą Rady zmieniającą decyzję wykonawczą Rady z dnia 29 października 2021 r. w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Estonii (7).

| (10) | W dniu 11 maja 2023 r. Estonia przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r., a w dniu 28 kwietnia 2023 r. – swój program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. |
| --- | --- |

(10)

W dniu 11 maja 2023 r. Estonia przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r., a w dniu 28 kwietnia 2023 r. – swój program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie.

| (11) | W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Estonii na 2023 r. Oceniła w nim postępy Estonii we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Estonię. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Estonii we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

(11)

W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Estonii na 2023 r. Oceniła w nim postępy Estonii we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Estonię. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Estonii we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju.

| (12) | Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Estonii na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki dnia 24 maja 2023 r. Komisja stwierdziła, że w Estonii nie występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej. W ostatnim czasie wzrosła w szczególności podatność na zagrożenia związane z konkurencyjnością i zmianami cen nieruchomości mieszkaniowych, ale ogólnie wydaje się, że zagrożenia te są obecnie ograniczone. Płace, a zwłaszcza ceny, znacznie wzrosły w 2022 r., ale spadek konkurencyjności wydaje się ograniczony, podczas gdy na rachunku obrotów bieżących odnotowano jedynie niewielki deficyt i prognozuje się, że w latach 2023 i 2024 saldo będzie zbliżone do równowagi. Jeśli jednak inflacja i presja płacowa będą się utrzymywać, mogą osłabić konkurencyjność Estonii, zwłaszcza że inflacja bazowa znacznie przekracza średnią w strefie euro. Ceny nieruchomości mieszkalnych znacznie wzrosły od czasu pandemii COVID-19, ale nie wykazują mocnych oznak zawyżania cen. Tempo wzrostu cen nieruchomości mieszkalnych prawdopodobnie zwolni, ze względu na wzrost stóp procentowych i niedawną recesję gospodarczą. Ponadto poziom zadłużenia gospodarstw domowych i zaciągania pożyczek jest stosunkowo umiarkowany, a sektor finansowy jest w dobrej kondycji. Sytuacja polityczna jest ogólnie korzystna, chociaż pewne dodatkowe wysiłki mogłyby pomóc zmniejszyć ryzyko wynikające ze zidentyfikowanych podatności na zagrożenia. W tym względzie ważne byłoby kontynuowanie, a w razie potrzeby wzmocnienie antycyklicznej polityki fiskalnej i polityki makroostrożnościowej. Wspieranie konkurencji na rynku krajowym mogłoby pomóc w zarządzaniu presją w zakresie cen. |
| --- | --- |

(12)

Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Estonii na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki dnia 24 maja 2023 r. Komisja stwierdziła, że w Estonii nie występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej. W ostatnim czasie wzrosła w szczególności podatność na zagrożenia związane z konkurencyjnością i zmianami cen nieruchomości mieszkaniowych, ale ogólnie wydaje się, że zagrożenia te są obecnie ograniczone. Płace, a zwłaszcza ceny, znacznie wzrosły w 2022 r., ale spadek konkurencyjności wydaje się ograniczony, podczas gdy na rachunku obrotów bieżących odnotowano jedynie niewielki deficyt i prognozuje się, że w latach 2023 i 2024 saldo będzie zbliżone do równowagi. Jeśli jednak inflacja i presja płacowa będą się utrzymywać, mogą osłabić konkurencyjność Estonii, zwłaszcza że inflacja bazowa znacznie przekracza średnią w strefie euro. Ceny nieruchomości mieszkalnych znacznie wzrosły od czasu pandemii COVID-19, ale nie wykazują mocnych oznak zawyżania cen. Tempo wzrostu cen nieruchomości mieszkalnych prawdopodobnie zwolni, ze względu na wzrost stóp procentowych i niedawną recesję gospodarczą. Ponadto poziom zadłużenia gospodarstw domowych i zaciągania pożyczek jest stosunkowo umiarkowany, a sektor finansowy jest w dobrej kondycji. Sytuacja polityczna jest ogólnie korzystna, chociaż pewne dodatkowe wysiłki mogłyby pomóc zmniejszyć ryzyko wynikające ze zidentyfikowanych podatności na zagrożenia. W tym względzie ważne byłoby kontynuowanie, a w razie potrzeby wzmocnienie antycyklicznej polityki fiskalnej i polityki makroostrożnościowej. Wspieranie konkurencji na rynku krajowym mogłoby pomóc w zarządzaniu presją w zakresie cen.

| (13) | Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Estonii zmniejszył się z 2,4 % PKB w 2021 r. do 0,9 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrósł z 17,6 % PKB na koniec 2021 r. do 18,4 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. W sprawozdaniu tym omówiono sytuację budżetową Estonii, ponieważ planuje się, że jej deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych przekroczy w 2023 r. określoną w Traktacie wartość odniesienia wynoszącą 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu nie zostało spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r., Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Estonia powinna uwzględnić tę kwestię przy wykonywaniu budżetu na 2023 r. i przygotowywaniu projektu planu budżetowego na 2024 r. |
| --- | --- |

(13)

Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Estonii zmniejszył się z 2,4 % PKB w 2021 r. do 0,9 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrósł z 17,6 % PKB na koniec 2021 r. do 18,4 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. W sprawozdaniu tym omówiono sytuację budżetową Estonii, ponieważ planuje się, że jej deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych przekroczy w 2023 r. określoną w Traktacie wartość odniesienia wynoszącą 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu nie zostało spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r., Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Estonia powinna uwzględnić tę kwestię przy wykonywaniu budżetu na 2023 r. i przygotowywaniu projektu planu budżetowego na 2024 r.

| (14) | Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej przyjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały niższe podatki akcyzowe od paliwa rolniczego, a środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki – częściową rekompensatę rachunków za energię dla gospodarstw domowych zarabiających mniej niż mediana dochodu, obniżone opłaty sieciowe za energię elektryczną i gaz dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw, pułapy cen energii elektrycznej i gazu dla gospodarstw domowych oraz jednorazowy transfer socjalny w wysokości 50 EUR dla emerytów i rodzin z dziećmi. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 0,8 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,6 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 2,3 % PKB w 2021 r. do 0 % PKB w 2022 r. |
| --- | --- |

(14)

Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej przyjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały niższe podatki akcyzowe od paliwa rolniczego, a środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki – częściową rekompensatę rachunków za energię dla gospodarstw domowych zarabiających mniej niż mediana dochodu, obniżone opłaty sieciowe za energię elektryczną i gaz dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw, pułapy cen energii elektrycznej i gazu dla gospodarstw domowych oraz jednorazowy transfer socjalny w wysokości 50 EUR dla emerytów i rodzin z dziećmi. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 0,8 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,6 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 2,3 % PKB w 2021 r. do 0 % PKB w 2022 r.

| (15) | W dniu 18 czerwca 2021 Rada zaleciła, by w 2022 r. Estonia (8) kontynuowała wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniony przez Instrument, oraz utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(15)

W dniu 18 czerwca 2021 Rada zaleciła, by w 2022 r. Estonia (8) kontynuowała wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniony przez Instrument, oraz utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych.

| (16) | Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (9) w 2022 r. był restrykcyjny, na poziomie 1,3 % PKB, co było odpowiednie w kontekście wysokiej inflacji. Zgodnie z zaleceniem Rady Estonia nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 1,4 % PKB w 2022 r. (1,6 % PKB w 2021 r.). Spadek wydatków finansowanych z dotacji w ramach Instrumentu oraz innych funduszy unijnych w 2022 r. wynikał z nagłego i niespodziewanego wzrostu cen w budownictwie. Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały restrykcyjny wpływ kurs polityki fiskalnej (10), który to wpływ wyniósł 0,6 pp. Estonia nie utrzymała zatem inwestycji finansowanych z zasobów krajowych, co jest niezgodne z zaleceniem Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,8 pp. W związku z tym Estonia ograniczała w wystarczającym stopniu wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(16)

Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (9) w 2022 r. był restrykcyjny, na poziomie 1,3 % PKB, co było odpowiednie w kontekście wysokiej inflacji. Zgodnie z zaleceniem Rady Estonia nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 1,4 % PKB w 2022 r. (1,6 % PKB w 2021 r.). Spadek wydatków finansowanych z dotacji w ramach Instrumentu oraz innych funduszy unijnych w 2022 r. wynikał z nagłego i niespodziewanego wzrostu cen w budownictwie. Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały restrykcyjny wpływ kurs polityki fiskalnej (10), który to wpływ wyniósł 0,6 pp. Estonia nie utrzymała zatem inwestycji finansowanych z zasobów krajowych, co jest niezgodne z zaleceniem Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,8 pp. W związku z tym Estonia ograniczała w wystarczającym stopniu wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych.

| (17) | Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest ostrożny w 2023 r. i zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. na kolejne lata. Rząd prognozuje, że w 2023 r. realny PKB zmniejszy się o 1,5 %, a w 2024 r. wzrośnie o 3,0 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy spadek realnego PKB w 2023 r. – o 0,1 % i podobny wzrost 3,0 %, w 2024 r. Różnica w 2023 r. wynika głównie z tego, że Komisja spodziewa się korzystniejszej sytuacji w zakresie spożycia prywatnego, w połączeniu z prognozowaną nieco niższą inflacją (mierzoną zharmonizowanym wskaźnikiem cen konsumpcyjnych (HICP)) i prognozowanym wyższym wzrostem płac. |
| --- | --- |

(17)

Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest ostrożny w 2023 r. i zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. na kolejne lata. Rząd prognozuje, że w 2023 r. realny PKB zmniejszy się o 1,5 %, a w 2024 r. wzrośnie o 3,0 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy spadek realnego PKB w 2023 r. – o 0,1 % i podobny wzrost 3,0 %, w 2024 r. Różnica w 2023 r. wynika głównie z tego, że Komisja spodziewa się korzystniejszej sytuacji w zakresie spożycia prywatnego, w połączeniu z prognozowaną nieco niższą inflacją (mierzoną zharmonizowanym wskaźnikiem cen konsumpcyjnych (HICP)) i prognozowanym wyższym wzrostem płac.

| (18) | W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie w 2023 r. do 4,3 % PKB. Wzrost w 2023 r. odzwierciedla głównie działania dyskrecjonalne, takie jak dodatkowe wydatki na świadczenia rodzinne, emerytury, obronność i edukację oraz dostosowanie progów podatkowych, by obniżyć podatek dochodowy, a także zakładany wzrost wydatków samorządów lokalnych. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 18,4 % na koniec 2022 r. do 20,2 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 3,1 % PKB w 2023 r. Jest on niższy niż deficyt przewidywany w programie stabilności na 2023 r., głównie ze względu na efekt mianownika wynikający z prognozowanego wyższego nominalnego PKB oraz wyższego szacowanego wzrostu podstawy opodatkowania oraz dochodów podatkowych i niepodatkowych. |
| --- | --- |

(18)

W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie w 2023 r. do 4,3 % PKB. Wzrost w 2023 r. odzwierciedla głównie działania dyskrecjonalne, takie jak dodatkowe wydatki na świadczenia rodzinne, emerytury, obronność i edukację oraz dostosowanie progów podatkowych, by obniżyć podatek dochodowy, a także zakładany wzrost wydatków samorządów lokalnych. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 18,4 % na koniec 2022 r. do 20,2 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 3,1 % PKB w 2023 r. Jest on niższy niż deficyt przewidywany w programie stabilności na 2023 r., głównie ze względu na efekt mianownika wynikający z prognozowanego wyższego nominalnego PKB oraz wyższego szacowanego wzrostu podstawy opodatkowania oraz dochodów podatkowych i niepodatkowych.

| (19) | Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki przyjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one przedłużone środki z 2022 r., w szczególności zwrot części rachunków wszystkich gospodarstw domowych za ogrzewanie, energię elektryczną i gaz. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 0,3 % PKB w 2023 r. (11) Wydaje się, że środki z 2023 r. nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdując się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowują one w pełni sygnału cenowego do zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (12), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,1 % PKB w 2022 r.). Prognozuje się, że koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy wzrosną o 0,1 pp. PKB w porównaniu z 2022 r. |
| --- | --- |

(19)

Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki przyjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one przedłużone środki z 2022 r., w szczególności zwrot części rachunków wszystkich gospodarstw domowych za ogrzewanie, energię elektryczną i gaz. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 0,3 % PKB w 2023 r. (11) Wydaje się, że środki z 2023 r. nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdując się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowują one w pełni sygnału cenowego do zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (12), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,1 % PKB w 2022 r.). Prognozuje się, że koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy wzrosną o 0,1 pp. PKB w porównaniu z 2022 r.

| (20) | W swoim zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Estonii podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (13), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Estonia powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Estonii zalecono również rozwijanie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(20)

W swoim zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Estonii podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (13), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Estonia powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Estonii zalecono również rozwijanie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (21) | W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. ekspansywny (– 0,8 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był restrykcyjny (+ 1,3 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 1,2 % PKB. Obejmuje to zmniejszenie o 0,1 % PKB kosztów ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii. Obejmuje to również wyższe (o 0,1 % PKB) koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy. Ekspansywny wpływ bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych nie wynika zatem z ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Ekspansywny wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) jest spowodowany głównie wydatkami socjalnymi, wynagrodzeniami w sektorze publicznym oraz wydatkami na edukację i obronność. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 1,8 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,3 pp. W związku z tym Estonia planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i nie przewiduje utrzymania inwestycji finansowanych z zasobów krajowych (14). Państwo to zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takie jak energooszczędność budynków, wzmocnienie sieci przesyłowych energii elektrycznej, aby umożliwić zwiększenie produkcji zielonej energii, internet szerokopasmowy, usługi cyfrowe, formuły podnoszenia i zmiany kwalifikacji w zakresie zielonej transformacji. |
| --- | --- |

(21)

W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. ekspansywny (– 0,8 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był restrykcyjny (+ 1,3 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 1,2 % PKB. Obejmuje to zmniejszenie o 0,1 % PKB kosztów ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii. Obejmuje to również wyższe (o 0,1 % PKB) koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy. Ekspansywny wpływ bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych nie wynika zatem z ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Ekspansywny wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) jest spowodowany głównie wydatkami socjalnymi, wynagrodzeniami w sektorze publicznym oraz wydatkami na edukację i obronność. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 1,8 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,3 pp. W związku z tym Estonia planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i nie przewiduje utrzymania inwestycji finansowanych z zasobów krajowych (14). Państwo to zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takie jak energooszczędność budynków, wzmocnienie sieci przesyłowych energii elektrycznej, aby umożliwić zwiększenie produkcji zielonej energii, internet szerokopasmowy, usługi cyfrowe, formuły podnoszenia i zmiany kwalifikacji w zakresie zielonej transformacji.

| (22) | Według programu stabilności na 2023 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje nieznacznie do 4,2 % PKB w 2024 r. Spadek w 2024 r. odzwierciedla głównie spadek wydatków wyrażony jako odsetek PKB. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. wzrośnie do 23,6 %. Jak stwierdzono w programie, prognozy te nie obejmują jednak jeszcze planowanych działań na rzecz konsolidacji fiskalnej nowego rządu, który objął urząd w dniu 17 kwietnia 2023 r., ponieważ działań tych nie określono jeszcze w aktach prawnych. Nowy rząd planuje podnieść podatek od wartości dodanej, podatki ekologiczne, podatki akcyzowe na alkohol i tytoń oraz wprowadzić podatek samochodowy. Po stronie wydatków rząd planuje zmniejszenie niektórych świadczeń na dziecko. W programie stabilności na 2023 r. oszacowano, że – ogólnie rzecz biorąc – środki te poprawiłyby saldo budżetowe o 1,3 % PKB w 2024 r. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy (tj. bez planowanych przez nowy rząd działań na rzecz konsolidacji fiskalnej) deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 2,7 % PKB. Jest on niższy niż deficyt przewidywany w programie stabilności na 2023 r., głównie ze względu na niższą podstawę deficytu prognozowaną na 2023 r. oraz korzystniejsze przewidywania dotyczące PKB i dochodów podatkowych na 2024 r. w wiosennej prognozie Komisji z 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobnie niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który na koniec 2024 r. ma wynieść 21,3 %. |
| --- | --- |

(22)

Według programu stabilności na 2023 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje nieznacznie do 4,2 % PKB w 2024 r. Spadek w 2024 r. odzwierciedla głównie spadek wydatków wyrażony jako odsetek PKB. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. wzrośnie do 23,6 %. Jak stwierdzono w programie, prognozy te nie obejmują jednak jeszcze planowanych działań na rzecz konsolidacji fiskalnej nowego rządu, który objął urząd w dniu 17 kwietnia 2023 r., ponieważ działań tych nie określono jeszcze w aktach prawnych. Nowy rząd planuje podnieść podatek od wartości dodanej, podatki ekologiczne, podatki akcyzowe na alkohol i tytoń oraz wprowadzić podatek samochodowy. Po stronie wydatków rząd planuje zmniejszenie niektórych świadczeń na dziecko. W programie stabilności na 2023 r. oszacowano, że – ogólnie rzecz biorąc – środki te poprawiłyby saldo budżetowe o 1,3 % PKB w 2024 r. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy (tj. bez planowanych przez nowy rząd działań na rzecz konsolidacji fiskalnej) deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 2,7 % PKB. Jest on niższy niż deficyt przewidywany w programie stabilności na 2023 r., głównie ze względu na niższą podstawę deficytu prognozowaną na 2023 r. oraz korzystniejsze przewidywania dotyczące PKB i dochodów podatkowych na 2024 r. w wiosennej prognozie Komisji z 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobnie niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który na koniec 2024 r. ma wynieść 21,3 %.

| (23) | Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Komisja również zakłada całkowite stopniowe wycofywanie środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. |
| --- | --- |

(23)

Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Komisja również zakłada całkowite stopniowe wycofywanie środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii.

| (24) | W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (15). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej i potrzebę zredukowania deficytu poniżej określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % PKB, według Komisji odpowiednia byłaby korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,3 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (16) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 4,9 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Przyczyni się to również do zmniejszenia inflacji bazowej, która jest znacznie wyższa od średniej dla strefy euro i która – jeżeli będzie się utrzymywać – może prowadzić do utraty konkurencyjności. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 0,3 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Prognoza Komisji z wiosny 2023 r. wskazuje jednak, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych w 2023 r. nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Jeżeli zostanie to potwierdzone, odpowiedni byłby niższy wzrost wydatków pierwotnych netto w 2024 r. |
| --- | --- |

(24)

W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (15). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej i potrzebę zredukowania deficytu poniżej określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % PKB, według Komisji odpowiednia byłaby korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,3 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (16) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 4,9 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Przyczyni się to również do zmniejszenia inflacji bazowej, która jest znacznie wyższa od średniej dla strefy euro i która – jeżeli będzie się utrzymywać – może prowadzić do utraty konkurencyjności. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 0,3 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Prognoza Komisji z wiosny 2023 r. wskazuje jednak, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych w 2023 r. nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Jeżeli zostanie to potwierdzone, odpowiedni byłby niższy wzrost wydatków pierwotnych netto w 2024 r.

| (25) | Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 4,5 %, czyli będzie niższy od zalecanego. |
| --- | --- |

(25)

Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 4,5 %, czyli będzie niższy od zalecanego.

| (26) | Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne pozostaną na poziomie 5,3 % PKB w 2024 r. w porównaniu ze średnią 5,3 % PKB w latach 2018–2023 r. Jeżeli chodzi o źródła finansowania, przewiduje się spadek inwestycji finansowanych z zasobów krajowych oraz wzrost inwestycji finansowanych przez Unię – w szczególności za pośrednictwem Instrumentu. |
| --- | --- |

(26)

Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne pozostaną na poziomie 5,3 % PKB w 2024 r. w porównaniu ze średnią 5,3 % PKB w latach 2018–2023 r. Jeżeli chodzi o źródła finansowania, przewiduje się spadek inwestycji finansowanych z zasobów krajowych oraz wzrost inwestycji finansowanych przez Unię – w szczególności za pośrednictwem Instrumentu.

| (27) | W programie stabilności na 2023 r. przedstawiono średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2027 r. Według programu stabilności na 2023 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych ma wynieść 4,0 % PKB w 2025, 4,5 % w 2026 r. i 4,2 % do 2027 r. W związku z tym nie planuje się, aby w okresie objętym programem deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych powrócił do poziomu poniżej 3 % PKB. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 23,6 % na koniec 2024 r. do 33 % do końca 2027 r. Jak zauważono powyżej, prognozy te nie obejmują jednak jeszcze planowanych przez nowy rząd działań na rzecz konsolidacji fiskalnej. |
| --- | --- |

(27)

W programie stabilności na 2023 r. przedstawiono średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2027 r. Według programu stabilności na 2023 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych ma wynieść 4,0 % PKB w 2025, 4,5 % w 2026 r. i 4,2 % do 2027 r. W związku z tym nie planuje się, aby w okresie objętym programem deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych powrócił do poziomu poniżej 3 % PKB. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 23,6 % na koniec 2024 r. do 33 % do końca 2027 r. Jak zauważono powyżej, prognozy te nie obejmują jednak jeszcze planowanych przez nowy rząd działań na rzecz konsolidacji fiskalnej.

| (28) | W dniu 9 marca 2023 r. Estonia przedłożyła uzupełniony plan odbudowy i zwiększania odporności wraz z rozdziałem REPowerEU. W dniu 12 maja 2023 r. Komisja zaproponowała pozytywną ocenę, z zastrzeżeniem zatwierdzenia przez Radę. Z powodu wysokiej inflacji i zakłóceń w łańcuchach dostaw spowodowanych wojną w Ukrainie niektóre inwestycje zostały opóźnione lub wstrzymane, co spowodowało konieczność zmiany pierwotnego planu odbudowy i zwiększania odporności. Estonia jest pierwszym państwem członkowskim, które włączyło rozdział REPowerEU do uzupełnionego planu i zamierza złożyć pierwszy i drugi wniosek o płatność niezwłocznie po zatwierdzeniu tego uzupełnionego planu przez Radę. |
| --- | --- |

(28)

W dniu 9 marca 2023 r. Estonia przedłożyła uzupełniony plan odbudowy i zwiększania odporności wraz z rozdziałem REPowerEU. W dniu 12 maja 2023 r. Komisja zaproponowała pozytywną ocenę, z zastrzeżeniem zatwierdzenia przez Radę. Z powodu wysokiej inflacji i zakłóceń w łańcuchach dostaw spowodowanych wojną w Ukrainie niektóre inwestycje zostały opóźnione lub wstrzymane, co spowodowało konieczność zmiany pierwotnego planu odbudowy i zwiększania odporności. Estonia jest pierwszym państwem członkowskim, które włączyło rozdział REPowerEU do uzupełnionego planu i zamierza złożyć pierwszy i drugi wniosek o płatność niezwłocznie po zatwierdzeniu tego uzupełnionego planu przez Radę.

| (29) | Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Nowy rozdział REPowerEU zawarty w planie odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Estonii w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny. |
| --- | --- |

(29)

Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Nowy rozdział REPowerEU zawarty w planie odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Estonii w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny.

| (30) | W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Estonii. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziału REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Estonii. |
| --- | --- |

(30)

W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Estonii. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziału REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Estonii.

| (31) | Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz w programach polityki spójności Estonia stoi przed szeregiem dodatkowych wyzwań związanych z adekwatnością siatki bezpieczeństwa socjalnego, w szczególności dla osób bezrobotnych i starszych, z opieką długoterminową i opieką zdrowotną oraz z energią i zieloną transformacją. |
| --- | --- |

(31)

Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz w programach polityki spójności Estonia stoi przed szeregiem dodatkowych wyzwań związanych z adekwatnością siatki bezpieczeństwa socjalnego, w szczególności dla osób bezrobotnych i starszych, z opieką długoterminową i opieką zdrowotną oraz z energią i zieloną transformacją.

| (32) | Adekwatność siatki bezpieczeństwa socjalnego poprawiła się, ale zagrożenie ubóstwem lub wykluczeniem społecznym pozostaje wysokie wśród niektórych grup, w szczególności osób starszych (41,6 % w Estonii w porównaniu z 19,5 % w Unii w 2021 r.) i osób z niepełnosprawnościami (40,4 % w Estonii w porównaniu z 28,9 % w Unii w 2021 r.). Ryzyko ubóstwa lub wykluczenia społecznego w przypadku osób starszych (65+) jest wysokie, głównie ze względu na niski poziom średniej emerytury. Nadal występuje ponadto zróżnicowanie sytuacji kobiet i mężczyzn, jeżeli chodzi o ubóstwo wśród osób starszych (wskaźnik zagrożenia ubóstwem wśród starszych kobiet wynosi 47,9 %, o prawie 21 pp. więcej niż w przypadku mężczyzn). Restrykcyjne kryteria otrzymywania świadczeń dla bezrobotnych, w szczególności wysokie progi zatrudnienia i dochodów przed okresem bezrobocia, są nadal powodem narażenia osób bezrobotnych na ryzyko ubóstwa. Osoby, u których krótkie okresy pracy przeplatają się z okresami bezrobocia, oraz osoby zatrudniane w ramach niestandardowych form nie kwalifikują się do zasiłku dla bezrobotnych, gdy stają się bezrobotne. W 2022 r. jedynie 29 % nowo zarejestrowanych bezrobotnych otrzymało świadczenia ubezpieczeniowe należne w przypadku utraty pracy, a 39 % otrzymywało stały zasiłek dla bezrobotnych. Rozszerzenie zakresu świadczeń dla bezrobotnych i złagodzenie minimalnych kryteriów dostępu do nich może pomóc w zwiększeniu ochrony socjalnej, w szczególności dla osób, u których krótkie okresy pracy przeplatają się z okresami bezrobocia, oraz osób zatrudnianych w ramach niestandardowych form. |
| --- | --- |

(32)

Adekwatność siatki bezpieczeństwa socjalnego poprawiła się, ale zagrożenie ubóstwem lub wykluczeniem społecznym pozostaje wysokie wśród niektórych grup, w szczególności osób starszych (41,6 % w Estonii w porównaniu z 19,5 % w Unii w 2021 r.) i osób z niepełnosprawnościami (40,4 % w Estonii w porównaniu z 28,9 % w Unii w 2021 r.). Ryzyko ubóstwa lub wykluczenia społecznego w przypadku osób starszych (65+) jest wysokie, głównie ze względu na niski poziom średniej emerytury. Nadal występuje ponadto zróżnicowanie sytuacji kobiet i mężczyzn, jeżeli chodzi o ubóstwo wśród osób starszych (wskaźnik zagrożenia ubóstwem wśród starszych kobiet wynosi 47,9 %, o prawie 21 pp. więcej niż w przypadku mężczyzn). Restrykcyjne kryteria otrzymywania świadczeń dla bezrobotnych, w szczególności wysokie progi zatrudnienia i dochodów przed okresem bezrobocia, są nadal powodem narażenia osób bezrobotnych na ryzyko ubóstwa. Osoby, u których krótkie okresy pracy przeplatają się z okresami bezrobocia, oraz osoby zatrudniane w ramach niestandardowych form nie kwalifikują się do zasiłku dla bezrobotnych, gdy stają się bezrobotne. W 2022 r. jedynie 29 % nowo zarejestrowanych bezrobotnych otrzymało świadczenia ubezpieczeniowe należne w przypadku utraty pracy, a 39 % otrzymywało stały zasiłek dla bezrobotnych. Rozszerzenie zakresu świadczeń dla bezrobotnych i złagodzenie minimalnych kryteriów dostępu do nich może pomóc w zwiększeniu ochrony socjalnej, w szczególności dla osób, u których krótkie okresy pracy przeplatają się z okresami bezrobocia, oraz osób zatrudnianych w ramach niestandardowych form.

| (33) | Estonia podjęła działania, aby poprawić dostępność i przystępność cenową opieki długoterminowej, nadal jednak istnieją wyzwania w tym zakresie. Wydatki publiczne na opiekę zdrowotną i opiekę długoterminową są niskie w porównaniu ze średnią unijną, co utrudnia terminowy i równy dostęp do obu form opieki. Wysoki odsetek osób w wieku co najmniej 65 lat i wymagających opieki długoterminowej nie otrzymuje pomocy w zakresie opieki osobistej lub prac domowych. Zapotrzebowanie na domowe usługi opiekuńcze należy do najwyższych w Unii. Ponadto w warunkach starzejącego się społeczeństwa i jednego z najniższych w Unii wskaźników średniego trwania życia odsetek niezaspokojonych potrzeb w zakresie opieki medycznej według subiektywnej oceny jest w Estonii wysoki, choć niższy niż w poprzednich latach (13 % w 2020 r. i 8,1 % w 2021 r. w porównaniu ze średnią unijną wynoszącą 2 %). Ten wysoki wskaźnik związany jest w szczególności z listami oczekujących oraz niedoborem i nierównym rozmieszczeniem pracowników sektora zdrowia w kraju. Mimo nieznacznego spadku udziału opłat własnych nadal jest on wysoki zarówno w przypadku opieki zdrowotnej, jak i opieki długoterminowej, i znacznie przewyższa średnią unijną. Zapewnienie trwałego finansowania opieki zdrowotnej i opieki długoterminowej mogłoby pomóc w rozwiązaniu problemów w tych obszarach. |
| --- | --- |

(33)

Estonia podjęła działania, aby poprawić dostępność i przystępność cenową opieki długoterminowej, nadal jednak istnieją wyzwania w tym zakresie. Wydatki publiczne na opiekę zdrowotną i opiekę długoterminową są niskie w porównaniu ze średnią unijną, co utrudnia terminowy i równy dostęp do obu form opieki. Wysoki odsetek osób w wieku co najmniej 65 lat i wymagających opieki długoterminowej nie otrzymuje pomocy w zakresie opieki osobistej lub prac domowych. Zapotrzebowanie na domowe usługi opiekuńcze należy do najwyższych w Unii. Ponadto w warunkach starzejącego się społeczeństwa i jednego z najniższych w Unii wskaźników średniego trwania życia odsetek niezaspokojonych potrzeb w zakresie opieki medycznej według subiektywnej oceny jest w Estonii wysoki, choć niższy niż w poprzednich latach (13 % w 2020 r. i 8,1 % w 2021 r. w porównaniu ze średnią unijną wynoszącą 2 %). Ten wysoki wskaźnik związany jest w szczególności z listami oczekujących oraz niedoborem i nierównym rozmieszczeniem pracowników sektora zdrowia w kraju. Mimo nieznacznego spadku udziału opłat własnych nadal jest on wysoki zarówno w przypadku opieki zdrowotnej, jak i opieki długoterminowej, i znacznie przewyższa średnią unijną. Zapewnienie trwałego finansowania opieki zdrowotnej i opieki długoterminowej mogłoby pomóc w rozwiązaniu problemów w tych obszarach.

| (34) | Po rosyjskiej inwazji na Ukrainę Estonia z powodzeniem odstąpiła od importu gazu z Rosji, przekierowując import energii w ten sposób, by odbywał się on za pośrednictwem terminalu skroplonego gazu ziemnego (LNG) w Kłajpedzie (Litwa) i terminalu LNG w Inkoo (Finlandia). Zużycie gazu ziemnego w Estonii w okresie od sierpnia 2022 r. do marca 2023 r. spadło o 36 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, co przewyższa cel, jakim była redukcja o 15 %. Estonia mogłaby kontynuować wysiłki na rzecz tymczasowego zmniejszenia zapotrzebowania na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2022/1369 (17). Chociaż Estonia czyni postępy w wykorzystaniu energii ze źródeł odnawialnych, udział łupków bitumicznych w koszyku energetycznym pozostaje znaczny. Udział energii ze źródeł odnawialnych w zużyciu energii końcowej brutto wzrósł z 30,1 % w 2020 r. do 37,6 % w 2021 r. W 2021 r. udział łupków bitumicznych stanowił 58 % koszyka energetycznego, co oznaczało spadek o 5 pp. od 2018 r., ale wzrost o 2 pp. od 2020 r. W rozdziale REPowerEU w niedawno uzupełnionym planie odbudowy i zwiększania odporności Estonia zobowiązała się do przeprowadzenia reform w zakresie wydawania zezwoleń i zwiększenia zdolności lokalnych organów wydających zezwolenia. Oczekuje się, że reformy umożliwią dalsze postępy w zakresie wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych. Niewystarczająca przepustowość sieci do wykorzystania większej ilości odnawialnych źródeł energii nadal hamuje dalsze postępy. Estonia musi również kontynuować wysiłki na rzecz zsynchronizowania swojej sieci elektroenergetycznej z siecią w pozostałej części Unii, aby stopniowo uniezależnić się od sieci energetycznej BRELL (Białoruś, Rosja, Estonia, Litwa i Łotwa). Prace w tym zakresie postępują, ale procesu jeszcze nie zakończono. W tym celu konieczna jest współpraca z Łotwą i Litwą. Efektywność energetyczna ma kluczowe znaczenie dla zielonej transformacji Estonii. Zwiększenie efektywności energetycznej gospodarki, w tym zasobów budowlanych, będzie wymagało ambitniejszych celów w zakresie efektywności energetycznej oraz zwiększenia zdolności mniejszych gmin w zakresie renowacji przez lepsze ukierunkowanie środków wsparcia. Estonia skupiła się na zwiększeniu zrównoważonego charakteru sektora transportu przez przyjęcie planu rozwoju transportu i mobilności na lata 2021–2035, musi ona jednak podjąć bardziej odpowiednie działania pozwalające przyspieszyć przechodzenie na mniej zanieczyszczający sektor transportu.
  Chociaż Estonia inwestuje w elektryfikację sieci kolejowej, jej wdrożenia jeszcze nie oceniono. Przechodzenie na zrównoważony transport musi mieć również miejsce w obszarze pojazdów prywatnych, w którym konieczne jest szersze wykorzystanie pojazdów bezemisyjnych i niskoemisyjnych. W przyspieszeniu przechodzenia na mniej zanieczyszczające środki transportu przydatne byłyby odpowiednie zachęty, takie jak podatki ekologiczne, w tym roczny podatek od pojazdów drogowych oparty na emisjach. |
| --- | --- |

(34)

Po rosyjskiej inwazji na Ukrainę Estonia z powodzeniem odstąpiła od importu gazu z Rosji, przekierowując import energii w ten sposób, by odbywał się on za pośrednictwem terminalu skroplonego gazu ziemnego (LNG) w Kłajpedzie (Litwa) i terminalu LNG w Inkoo (Finlandia). Zużycie gazu ziemnego w Estonii w okresie od sierpnia 2022 r. do marca 2023 r. spadło o 36 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, co przewyższa cel, jakim była redukcja o 15 %. Estonia mogłaby kontynuować wysiłki na rzecz tymczasowego zmniejszenia zapotrzebowania na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2022/1369 (17). Chociaż Estonia czyni postępy w wykorzystaniu energii ze źródeł odnawialnych, udział łupków bitumicznych w koszyku energetycznym pozostaje znaczny. Udział energii ze źródeł odnawialnych w zużyciu energii końcowej brutto wzrósł z 30,1 % w 2020 r. do 37,6 % w 2021 r. W 2021 r. udział łupków bitumicznych stanowił 58 % koszyka energetycznego, co oznaczało spadek o 5 pp. od 2018 r., ale wzrost o 2 pp. od 2020 r. W rozdziale REPowerEU w niedawno uzupełnionym planie odbudowy i zwiększania odporności Estonia zobowiązała się do przeprowadzenia reform w zakresie wydawania zezwoleń i zwiększenia zdolności lokalnych organów wydających zezwolenia. Oczekuje się, że reformy umożliwią dalsze postępy w zakresie wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych. Niewystarczająca przepustowość sieci do wykorzystania większej ilości odnawialnych źródeł energii nadal hamuje dalsze postępy. Estonia musi również kontynuować wysiłki na rzecz zsynchronizowania swojej sieci elektroenergetycznej z siecią w pozostałej części Unii, aby stopniowo uniezależnić się od sieci energetycznej BRELL (Białoruś, Rosja, Estonia, Litwa i Łotwa). Prace w tym zakresie postępują, ale procesu jeszcze nie zakończono. W tym celu konieczna jest współpraca z Łotwą i Litwą. Efektywność energetyczna ma kluczowe znaczenie dla zielonej transformacji Estonii. Zwiększenie efektywności energetycznej gospodarki, w tym zasobów budowlanych, będzie wymagało ambitniejszych celów w zakresie efektywności energetycznej oraz zwiększenia zdolności mniejszych gmin w zakresie renowacji przez lepsze ukierunkowanie środków wsparcia. Estonia skupiła się na zwiększeniu zrównoważonego charakteru sektora transportu przez przyjęcie planu rozwoju transportu i mobilności na lata 2021–2035, musi ona jednak podjąć bardziej odpowiednie działania pozwalające przyspieszyć przechodzenie na mniej zanieczyszczający sektor transportu.

Chociaż Estonia inwestuje w elektryfikację sieci kolejowej, jej wdrożenia jeszcze nie oceniono. Przechodzenie na zrównoważony transport musi mieć również miejsce w obszarze pojazdów prywatnych, w którym konieczne jest szersze wykorzystanie pojazdów bezemisyjnych i niskoemisyjnych. W przyspieszeniu przechodzenia na mniej zanieczyszczające środki transportu przydatne byłyby odpowiednie zachęty, takie jak podatki ekologiczne, w tym roczny podatek od pojazdów drogowych oparty na emisjach.

| (35) | Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W 2022 r. odnotowano w Estonii niedobory siły roboczej w 68 zawodach, które wymagają szczególnych umiejętności lub wiedzy na potrzeby zielonej transformacji, takich jak sortowacze odpadów, technicy inżynierii lądowej i wodnej i inżynierzy budownictwa. Niedobory siły roboczej zgłoszono ponadto jako czynnik, który ogranicza produkcję w przemyśle i budownictwie. |
| --- | --- |

(35)

Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W 2022 r. odnotowano w Estonii niedobory siły roboczej w 68 zawodach, które wymagają szczególnych umiejętności lub wiedzy na potrzeby zielonej transformacji, takich jak sortowacze odpadów, technicy inżynierii lądowej i wodnej i inżynierzy budownictwa. Niedobory siły roboczej zgłoszono ponadto jako czynnik, który ogranicza produkcję w przemyśle i budownictwie.

| (36) | W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (18) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1. |
| --- | --- |

(36)

W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (18) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1.

| (37) | W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja w zakresie cen energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoborów kwalifikacji; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Estonii zalecenia 1, 2, 3 i 4 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego i trzeciego zalecenia zawartego w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r., |
| --- | --- |

(37)

W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja w zakresie cen energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoborów kwalifikacji; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Estonii zalecenia 1, 2, 3 i 4 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego i trzeciego zalecenia zawartego w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r.,

NINIEJSZYM ZALECA Estonii podjęcie w latach 2023 i 2024 działań mających na celu:

1.

Zapewnienie rozważnej polityki fiskalnej, w szczególności poprzez ograniczenie nominalnego wzrostu wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych do nie więcej niż 4,9 % w 2024 r. (19)

Utrzymanie inwestycji publicznych finansowanych z zasobów krajowych i zapewnienie skutecznej absorpcji dotacji w ramach Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w celu wspierania zielonej i cyfrowej transformacji.

W okresie po 2024 r. kontynuowanie średniookresowej strategii fiskalnej polegającej na stopniowej i zrównoważonej konsolidacji, w połączeniu z inwestycjami i reformami prowadzącymi do wyższego zrównoważonego wzrostu, aby osiągnąć ostrożną sytuację fiskalną w średnim okresie.

2.

Utrzymanie stałego tempa wdrażania planu odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziału REPowerEU. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem ścisłej komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności.

3.

Udoskonalenie ochrony socjalnej przez rozszerzenie zakresu świadczeń dla bezrobotnych, w szczególności w celu objęcia nimi osób, u których krótkie okresy pracy przeplatają się z okresami bezrobocia, oraz osób zatrudnianych w ramach niestandardowych form, m.in. aby rozwiązać problem ubóstwa wśród osób starszych. Poprawę dostępu do opieki zdrowotnej i opieki długoterminowej oraz ich przystępności cenowej, w szczególności przez zapewnienie ich trwałego finansowania.

4.

Zmniejszenie ogólnej zależności od paliw kopalnych, przyspieszenie wykorzystania odnawialnych źródeł energii, m.in. przez zwiększenie przepustowości krajowej sieci elektroenergetycznej. Zapewnienie wystarczającej przepustowości elektroenergetycznych połączeń międzysystemowych w celu zwiększenia bezpieczeństwa dostaw oraz dalszą synchronizację z siecią elektroenergetyczną Unii. Zwiększenie efektywności energetycznej dzięki nowym środkom finansowym i wspierającym, aby osiągnąć cele długoterminowej strategii renowacji. Kontynuowanie wysiłków na rzecz zwiększenia udziału zrównoważonego transportu przez elektryfikację sieci kolejowej i opodatkowanie zachęcające do stopniowej odnowy wymiany pojazdów drogowych na bezemisyjne lub niskoemisyjne. Wzmożenie wysiłków w ramach polityki mających na celu zapewnienie i nabywanie umiejętności i kompetencji potrzebnych do zielonej transformacji.

Sporządzono w Brukseli dnia 14 lipca 2023 r.

W imieniu Rady

N. CALVIÑO SANTAMARÍA

Przewodnicząca

---

(1)  Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 1.

1

(2)  Dz.U. L 306 z 23.11.2011, s. 25.

2

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17).

3

(4)  Zalecenie Rady z dnia 16 maja 2023 r. w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (Dz.U. C 180 z 23.5.2023, s. 1).

4

(5)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 z dnia 27 lutego 2023 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/241 w odniesieniu do rozdziałów REPowerEU w planach odbudowy i zwiększania odporności oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1303/2013, (UE) 2021/1060 i (UE) 2021/1755 oraz dyrektywy 2003/87/WE (Dz.U. L 63 z 28.2.2023, s. 1).

5

(6)  ST 12532/2021 INIT; ST 12532/2021 ADD 1; ST 12532/2021 ADD 1 COR 1; ST 12532/2021 ADD 1 COR 1 REV 1.

6

(7)  ST 9367/2023 INIT; ST 9367/2023 ADD 1; ST 9367/2023 ADD 1 REV 1.

7

(8)  Zalecenie Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Estonię programu stabilności na 2021 r. (Dz.U. C 304 z 29.7.2021, s. 23).

8

(9)  Kurs polityki fiskalnej jest mierzony zmianą wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów), z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, lecz z uwzględnieniem wydatków finansowanych z bezzwrotnego wsparcia (dotacji) w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych, w stosunku do średniookresowego wzrostu potencjalnego. Więcej szczegółowych informacji można znaleźć w ramce 1 w tablicach statystycznych w dziedzinie fiskalnej.

9

(10)  Spadek inwestycji odzwierciedla opóźnienie zakończenia niektórych projektów w związku z gwałtownym wzrostem kosztów budowy związanym z zakłóceniami w łańcuchu dostaw spowodowanymi wojną w Ukrainie. Jednocześnie inne wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych wywarły ekspansywny wpływ w wysokości 0,4 pp. PKB, odzwierciedlający nabycie rezerw gazu i paliwa.

10

(11)  Podana wartość liczbowa odzwierciedla poziom rocznych kosztów budżetowych tych środków, w tym bieżących dochodów i wydatków, a także – w stosownych przypadkach – środków w zakresie nakładów inwestycyjnych.

11

(12)  Zalecenie Rady z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie krajowego programu reform Estonii na 2022 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Estonię programu stabilności na 2022 r. (Dz.U. C 334 z 1.9.2022, s. 44).

12

(13)  Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. wzrost produktu potencjalnego Estonii, wykorzystywany do pomiaru kursu polityki fiskalnej, średniookresowy (średnia z 10 lat), szacuje się na 13,3 % w ujęciu nominalnym.

13

(14)  Prognozuje się, że pozostałe wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych będą miały restrykcyjny wpływ, który wyniesie 0,3 pp. PKB i będzie wynikał z efektu bazy w 2022 r., kiedy nabyto duże rezerwy gazu.

14

(15)  Art. 5 rozporządzenia (WE) nr 1466/97 wymaga również korekty przekraczającej wartość 0,5 % PKB w przypadku państw członkowskich o poziomie długu publicznego przekraczającym 60 % PKB lub z istotnym ryzykiem dotyczącym długookresowej zdolności do obsługi długu.

15

(16)  Wydatki pierwotne netto definiuje się jako wydatki finansowane z zasobów krajowych po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów i z wyłączeniem wydatków z tytułu odsetek oraz cyklicznych wydatków związanych z bezrobociem.

16

(17)  Rozporządzenie Rady (UE) 2022/1369 z dnia 5 sierpnia 2022 r. w sprawie skoordynowanych środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz (Dz.U. L 206 z 8.8.2022, s. 1).

17

(18)  Na podstawie art. 5 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1466/97.

18

(19)  Co zgodnie z szacunkami odpowiada rocznej korekcie strukturalnego salda budżetowego w wysokości co najmniej 0,3 % PKB w 2024 r., jak opisano w motywie 24.

19

---

| 1.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 312/58 |
| --- | --- | --- | --- |

1.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 312/58

---

ZALECENIE RADY

z dnia 14 lipca 2023 r.

w sprawie krajowego programu reform Irlandii na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Irlandię programu stabilności na 2023 r.

(2023/C 312/07)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 121 ust. 2 i art. 148 ust. 4,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych (1), w szczególności jego art. 5 ust. 2,

uwzględniając zalecenie Komisji Europejskiej,

uwzględniając rezolucje Parlamentu Europejskiego,

uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej,

uwzględniając opinię Komitetu ds. Zatrudnienia,

uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Finansowego,

uwzględniając opinię Komitetu Ochrony Socjalnej,

uwzględniając opinię Komitetu Polityki Gospodarczej,

a także mając na uwadze, co następuje:

| (1) | Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (2), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(1)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (2), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (2) | W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 (3), Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym nie wskazała Irlandii jako jednego z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia. W związku z tym szczegółowa ocena sytuacji nie będzie potrzebna. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego Irlandii na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu. |
| --- | --- |

(2)

W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 (3), Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym nie wskazała Irlandii jako jednego z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia. W związku z tym szczegółowa ocena sytuacji nie będzie potrzebna. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego Irlandii na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu.

| (3) | Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii. |
| --- | --- |

(3)

Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii.

| (4) | W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów. |
| --- | --- |

(4)

W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów.

| (5) | W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(5)

W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (6) | Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(6)

Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności.

| (7) | W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. |
| --- | --- |

(7)

W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

| (8) | W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa stabilności długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r. |
| --- | --- |

(8)

W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa stabilności długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r.

| (9) | 28 maja 2021 r. Irlandia przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 8 września 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Irlandii (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Irlandia osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone. |
| --- | --- |

(9)

28 maja 2021 r. Irlandia przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 8 września 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Irlandii (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Irlandia osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone.

| (10) | W dniu 4 maja 2023 r. Irlandia przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r., a w dniu 2 maja 2023 r. – swój program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je jednoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Irlandii z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(10)

W dniu 4 maja 2023 r. Irlandia przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r., a w dniu 2 maja 2023 r. – swój program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je jednoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Irlandii z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (11) | W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Irlandii na 2023 r. Oceniła w nim postępy Irlandii we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Irlandię. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Irlandii we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

(11)

W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Irlandii na 2023 r. Oceniła w nim postępy Irlandii we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Irlandię. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Irlandii we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju.

| (12) | Według danych zweryfikowanych przez Eurostat saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych Irlandii wykazujące w 2021 r. deficyt na poziomie 1,6 % PKB w 2022 r. osiągnęło nadwyżkę w wysokości 1,6 %, natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 55,4 % PKB na koniec 2021 r. do 44,7 % na koniec 2022 r. |
| --- | --- |

(12)

Według danych zweryfikowanych przez Eurostat saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych Irlandii wykazujące w 2021 r. deficyt na poziomie 1,6 % PKB w 2022 r. osiągnęło nadwyżkę w wysokości 1,6 %, natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 55,4 % PKB na koniec 2021 r. do 44,7 % na koniec 2022 r.

| (13) | Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały obniżenie podatku akcyzowego z tytułu paliw oraz obniżki VAT z tytułu gazu i energii elektrycznej, a środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki – dopłaty do rachunków za energię elektryczną dla wszystkich gospodarstw domowych oraz szereg transferów socjalnych. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 0,5 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,1 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 2,8 % PKB w 2021 r. do 0,7 % PKB w 2022 r. |
| --- | --- |

(13)

Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały obniżenie podatku akcyzowego z tytułu paliw oraz obniżki VAT z tytułu gazu i energii elektrycznej, a środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki – dopłaty do rachunków za energię elektryczną dla wszystkich gospodarstw domowych oraz szereg transferów socjalnych. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 0,5 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,1 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 2,8 % PKB w 2021 r. do 0,7 % PKB w 2022 r.

| (14) | W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Irlandia (7) realizowała wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument, oraz utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(14)

W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Irlandia (7) realizowała wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument, oraz utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych.

| (15) | Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był zasadniczo neutralny, na poziomie – 0,2 % PKB, co było odpowiednie w kontekście wysokiej inflacji. Zgodnie z zaleceniem Rady Irlandia nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 0,04 % PKB w 2022 r. (0,1 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9), który to wpływ wyniósł 0,1 pp. Irlandia utrzymała zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał zasadniczo neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł – 0,2 pp. W związku z tym Irlandia w wystarczającym stopniu ograniczyła wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(15)

Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był zasadniczo neutralny, na poziomie – 0,2 % PKB, co było odpowiednie w kontekście wysokiej inflacji. Zgodnie z zaleceniem Rady Irlandia nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 0,04 % PKB w 2022 r. (0,1 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9), który to wpływ wyniósł 0,1 pp. Irlandia utrzymała zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał zasadniczo neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł – 0,2 pp. W związku z tym Irlandia w wystarczającym stopniu ograniczyła wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych.

| (16) | Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i ostrożny na kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 5,6 %, a w 2024 r. – o 4,1 %. Dla porównania, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano niższy wzrost realnego PKB – o 5,5 % w 2023 r., natomiast wyższy wzrost w 2024 r. – o 5,0 %. Stosunkowo wyższa stopa wzrostu w 2024 r. w prognozie Komisji wynika głównie z bardziej stałego tempa wzrostu eksportu netto. W przypadku Irlandii eksport netto podlega jednak dużym wahaniom, ponieważ jest uwarunkowany niewielką liczbą dużych przedsiębiorstw wielonarodowych, których działania w ostatnich latach były bardzo udane pod względem komercyjnym. |
| --- | --- |

(16)

Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i ostrożny na kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 5,6 %, a w 2024 r. – o 4,1 %. Dla porównania, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano niższy wzrost realnego PKB – o 5,5 % w 2023 r., natomiast wyższy wzrost w 2024 r. – o 5,0 %. Stosunkowo wyższa stopa wzrostu w 2024 r. w prognozie Komisji wynika głównie z bardziej stałego tempa wzrostu eksportu netto. W przypadku Irlandii eksport netto podlega jednak dużym wahaniom, ponieważ jest uwarunkowany niewielką liczbą dużych przedsiębiorstw wielonarodowych, których działania w ostatnich latach były bardzo udane pod względem komercyjnym.

| (17) | W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że nadwyżka sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie w 2023 r. do 1,8 % PKB. Wzrost w 2023 r. odzwierciedla głównie dynamiczny wzrost dochodów. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 44,7 % na koniec 2022 r. do 40,5 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się nadwyżkę sektora instytucji rządowych i samorządowych w wysokości 1,7 % PKB w 2023 r. Jest to zgodne z poziomem nadwyżki prognozowanym w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB – 40,4 % na koniec 2023 r. |
| --- | --- |

(17)

W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że nadwyżka sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie w 2023 r. do 1,8 % PKB. Wzrost w 2023 r. odzwierciedla głównie dynamiczny wzrost dochodów. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 44,7 % na koniec 2022 r. do 40,5 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się nadwyżkę sektora instytucji rządowych i samorządowych w wysokości 1,7 % PKB w 2023 r. Jest to zgodne z poziomem nadwyżki prognozowanym w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB – 40,4 % na koniec 2023 r.

| (18) | Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki fiskalne podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki przedłużone z 2022 r., w szczególności drugą rundę dwóch dopłat do rachunków za energię elektryczną dla wszystkich gospodarstw domowych, a także nowy zestaw transferów socjalnych. Przewiduje się, że koszt tych środków zostanie częściowo skompensowany przez podatki od nieoczekiwanych zysków dostawców energii, a mianowicie pułap dochodów uzyskiwanych z tytułu produkcji energii elektrycznej. Uwzględniając te dochody, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 0,3 % PKB w 2023 r. (10) Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowa lub przedsiębiorstwa znajdująca się w najtrudniejszej sytuacji, zachowują one jednak sygnał cenowy do zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,1 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,2 % PKB w 2022 r.). Prognozuje się, że koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńców z Ukrainy wzrosną o 0,1 pp. PKB w porównaniu z 2022 r. Ostatecznie oczekuje się, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też stopniowe wycofywanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, które oszacowano na 0,7 % PKB. |
| --- | --- |

(18)

Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki fiskalne podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki przedłużone z 2022 r., w szczególności drugą rundę dwóch dopłat do rachunków za energię elektryczną dla wszystkich gospodarstw domowych, a także nowy zestaw transferów socjalnych. Przewiduje się, że koszt tych środków zostanie częściowo skompensowany przez podatki od nieoczekiwanych zysków dostawców energii, a mianowicie pułap dochodów uzyskiwanych z tytułu produkcji energii elektrycznej. Uwzględniając te dochody, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 0,3 % PKB w 2023 r. (10) Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowa lub przedsiębiorstwa znajdująca się w najtrudniejszej sytuacji, zachowują one jednak sygnał cenowy do zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,1 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,2 % PKB w 2022 r.). Prognozuje się, że koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńców z Ukrainy wzrosną o 0,1 pp. PKB w porównaniu z 2022 r. Ostatecznie oczekuje się, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też stopniowe wycofywanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, które oszacowano na 0,7 % PKB.

| (19) | W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Irlandii podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Irlandia powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Irlandii zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(19)

W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Irlandii podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Irlandia powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Irlandii zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (20) | W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. zasadniczo neutralny (0,2 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był natomiast zasadniczo neutralny (– 0,2 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, wynoszący 0,3 % PKB. Obejmuje to zmniejszenie o 0,1 % PKB kosztów ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii. Uwzględnione są również wyższe (o 0,1 % PKB) koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 0,1 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,0 pp. (13) W związku z tym Irlandia planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i przewiduje utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Kraj ten planuje finansowanie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takich jak ułatwianie wdrażania odnawialnych źródeł energii, a także umożliwienie elektryfikacji innych technologii; inwestycje te są częściowo pokrywane z Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(20)

W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. zasadniczo neutralny (0,2 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był natomiast zasadniczo neutralny (– 0,2 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, wynoszący 0,3 % PKB. Obejmuje to zmniejszenie o 0,1 % PKB kosztów ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii. Uwzględnione są również wyższe (o 0,1 % PKB) koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 0,1 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,0 pp. (13) W związku z tym Irlandia planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i przewiduje utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Kraj ten planuje finansowanie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takich jak ułatwianie wdrażania odnawialnych źródeł energii, a także umożliwienie elektryfikacji innych technologii; inwestycje te są częściowo pokrywane z Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (21) | Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że nadwyżka sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie do 2,8 % PKB w 2024 r. Wzrost w 2024 r. odzwierciedla głównie zmniejszenie wydatków, ze względu na to, że zaprzestano stosowania tymczasowych środków po stronie wydatków. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. zmaleje do 38,2 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy nadwyżka sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2024 r. przewidziana w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 2,2 % PKB. Kwota ta jest niższa niż nadwyżka przewidywana w programie stabilności na 2023 r., głównie ze względu na wyższe wydatki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2024 r. wyniesie 38,3 %. |
| --- | --- |

(21)

Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że nadwyżka sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie do 2,8 % PKB w 2024 r. Wzrost w 2024 r. odzwierciedla głównie zmniejszenie wydatków, ze względu na to, że zaprzestano stosowania tymczasowych środków po stronie wydatków. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. zmaleje do 38,2 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy nadwyżka sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2024 r. przewidziana w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 2,2 % PKB. Kwota ta jest niższa niż nadwyżka przewidywana w programie stabilności na 2023 r., głównie ze względu na wyższe wydatki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2024 r. wyniesie 38,3 %.

| (22) | Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie w 2024 r. wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii. Komisja także zakłada stopniowe wycofywanie wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. |
| --- | --- |

(22)

Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie w 2024 r. wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii. Komisja także zakłada stopniowe wycofywanie wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii.

| (23) | W programie Irlandia planuje osiągnąć średniookresowy cel budżetowy – strukturalne saldo budżetowe wynoszące – 0,5 % PKB (14) – w 2023 r. i 2024 r. i utrzymać go przez pozostałą część okresu objętego programem. Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że saldo strukturalne wykaże deficyt wynoszący 0,1 % PKB w 2023 r. i nadwyżkę wynoszącą 1,0 % PKB w 2024 r., a więc osiągnie poziomy przewyższające średniookresowy cel budżetowy. |
| --- | --- |

(23)

W programie Irlandia planuje osiągnąć średniookresowy cel budżetowy – strukturalne saldo budżetowe wynoszące – 0,5 % PKB (14) – w 2023 r. i 2024 r. i utrzymać go przez pozostałą część okresu objętego programem. Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że saldo strukturalne wykaże deficyt wynoszący 0,1 % PKB w 2023 r. i nadwyżkę wynoszącą 1,0 % PKB w 2024 r., a więc osiągnie poziomy przewyższające średniookresowy cel budżetowy.

| (24) | Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że w 2024 r. wydatki pierwotne netto (15) finansowane z zasobów krajowych wzrosną o 1,9 %. |
| --- | --- |

(24)

Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że w 2024 r. wydatki pierwotne netto (15) finansowane z zasobów krajowych wzrosną o 1,9 %.

| (25) | Zgodnie z programem stabilności na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne zwiększą się z 2,0 % PKB w 2023 r. do 2,1 % PKB w 2024 r. Większe inwestycje odzwierciedlają większe inwestycje finansowane z zasobów krajowych i inwestycje finansowane przez Unię, a mianowicie za pośrednictwem Instrumentu. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu. Te reformy i inwestycje obejmują: aktualizację planu działania w dziedzinie klimatu oraz budowę ośrodka przetwarzania danych, które są również częścią planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(25)

Zgodnie z programem stabilności na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne zwiększą się z 2,0 % PKB w 2023 r. do 2,1 % PKB w 2024 r. Większe inwestycje odzwierciedlają większe inwestycje finansowane z zasobów krajowych i inwestycje finansowane przez Unię, a mianowicie za pośrednictwem Instrumentu. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu. Te reformy i inwestycje obejmują: aktualizację planu działania w dziedzinie klimatu oraz budowę ośrodka przetwarzania danych, które są również częścią planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (26) | W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. Zgodnie z programem stabilności na 2023 r. przewiduje się, że nadwyżka sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie do 2,9 % PKB w 2025 r. i do 3,1 % do 2026 r. Planuje się zatem, że saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych osiągnie odpowiednią określoną w Traktacie wartość odniesienia w okresie objętym programem. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 38,2 % na koniec 2024 r. do 32,0 % do końca 2026 r. |
| --- | --- |

(26)

W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. Zgodnie z programem stabilności na 2023 r. przewiduje się, że nadwyżka sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie do 2,9 % PKB w 2025 r. i do 3,1 % do 2026 r. Planuje się zatem, że saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych osiągnie odpowiednią określoną w Traktacie wartość odniesienia w okresie objętym programem. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 38,2 % na koniec 2024 r. do 32,0 % do końca 2026 r.

| (27) | Przewiduje się, że do 2070 r. odsetek ludności w wieku powyżej 64 lat w stosunku do liczby ludności w wieku produkcyjnym (20–64 lata) wzrośnie ponad dwukrotnie, kiedy to na każdego emeryta przypadałoby mniej niż dwóch potencjalnych płatników w porównaniu z niemal czterema płatnikami w 2022 r. W kontekście starzenia się społeczeństwa należy chronić system emerytalny przed rosnącymi kosztami. W ramach reformy emerytalnej ogłoszonej we wrześniu 2022 r. utrzymano wiek emerytalny na poziomie 66 lat. Rząd zamierza zatem zająć się kwestią stabilności systemu emerytalnego pod kątem składek. Oczekuje się, że w 2023 r. rząd przedstawi plan działania na rzecz stopniowego podnoszenia składek na ubezpieczenie społeczne w latach 2024–2034. Pozwoliłoby to nakreślić konkretny plan, w jaki sposób zamierza on określić zasady finansowania państwowego systemu emerytalnego. |
| --- | --- |

(27)

Przewiduje się, że do 2070 r. odsetek ludności w wieku powyżej 64 lat w stosunku do liczby ludności w wieku produkcyjnym (20–64 lata) wzrośnie ponad dwukrotnie, kiedy to na każdego emeryta przypadałoby mniej niż dwóch potencjalnych płatników w porównaniu z niemal czterema płatnikami w 2022 r. W kontekście starzenia się społeczeństwa należy chronić system emerytalny przed rosnącymi kosztami. W ramach reformy emerytalnej ogłoszonej we wrześniu 2022 r. utrzymano wiek emerytalny na poziomie 66 lat. Rząd zamierza zatem zająć się kwestią stabilności systemu emerytalnego pod kątem składek. Oczekuje się, że w 2023 r. rząd przedstawi plan działania na rzecz stopniowego podnoszenia składek na ubezpieczenie społeczne w latach 2024–2034. Pozwoliłoby to nakreślić konkretny plan, w jaki sposób zamierza on określić zasady finansowania państwowego systemu emerytalnego.

| (28) | Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Irlandii wprawdzie postępuje, ale występują znaczne opóźnienia. Ograniczone zasoby oraz nieodpowiednie ustalenie priorytetów sprawiły, że Irlandia ma zaległości w procesie wdrażania. Irlandia przedstawiła zmianę swojego planu odbudowy i zwiększania odporności w maju 2023 r.; do tej pory nie złożyła ona jeszcze swojego pierwszego wniosku o płatność. Prace nad przygotowaniem rozdziału REPowerEU są w toku. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Irlandii w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny. |
| --- | --- |

(28)

Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Irlandii wprawdzie postępuje, ale występują znaczne opóźnienia. Ograniczone zasoby oraz nieodpowiednie ustalenie priorytetów sprawiły, że Irlandia ma zaległości w procesie wdrażania. Irlandia przedstawiła zmianę swojego planu odbudowy i zwiększania odporności w maju 2023 r.; do tej pory nie złożyła ona jeszcze swojego pierwszego wniosku o płatność. Prace nad przygotowaniem rozdziału REPowerEU są w toku. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Irlandii w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny.

| (29) | W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Irlandii. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Irlandii. |
| --- | --- |

(29)

W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Irlandii. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Irlandii.

| (30) | Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności i programach polityki spójności Irlandia mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą gospodarki o obiegu zamkniętym, zaopatrzenia w wodę pitną i oczyszczania ścieków, a także systemu elektroenergetycznego, infrastruktury energetycznej i technologii inteligentnych sieci, ram udzielania zezwoleń, efektywności energetycznej, zrównoważonego transportu i umiejętności potrzebnych do zielonej transformacji. |
| --- | --- |

(30)

Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności i programach polityki spójności Irlandia mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą gospodarki o obiegu zamkniętym, zaopatrzenia w wodę pitną i oczyszczania ścieków, a także systemu elektroenergetycznego, infrastruktury energetycznej i technologii inteligentnych sieci, ram udzielania zezwoleń, efektywności energetycznej, zrównoważonego transportu i umiejętności potrzebnych do zielonej transformacji.

| (31) | Wytwarzanie odpadów w Irlandii nadal rośnie i utrzymuje się znacznie powyżej unijnej średniej. Od kilku lat wyniki w zakresie recyklingu utrzymują się na niezmienionym poziomie. Wykorzystanie materiałów w obiegu zamkniętym nieznacznie wzrosło w 2021 r. do poziomu 2 %, pozostaje jednak znacznie poniżej unijnej średniej wynoszącej 11,7 %. Chociaż wprowadza się udoskonalenia w dziedzinie gospodarowania odpadami, wpływ planu działania dotyczącego odpadów na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym z 2020 r. oraz strategii obejmującej całą administrację rządową dotyczącej gospodarki o obiegu zamkniętym opublikowanej w grudniu 2021 r. nie jest jeszcze odczuwalny. Aby osiągnąć cele Unii w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym, konieczne są dalsze inwestycje. Obejmuje to poprawę infrastruktury selektywnej zbiórki i przetwarzania odpadów w celu odchodzenia od składowania i spalania odpadów, ze szczególnym uwzględnieniem tworzyw sztucznych i bioodpadów. Jeśli chodzi o gospodarkę wodną i jakość wody, Irlandia boryka się z problemem starzejącej się i przestarzałej infrastruktury, co prowadzi do jednego z najwyższych poziomów wycieków z rurociągów w Unii. Na niektórych obszarach problemem pozostaje również jakość wody pitnej. Nie zajęto się w wystarczającym stopniu kwestią degradacji jakości wody w wyniku ekspansji rolnictwa. Potrzebne są również inwestycje infrastrukturalne w zakresie odbudowy rzek oraz bardziej kompleksowe podejście do kontroli zanieczyszczenia wody w wyniku działalności rolniczej. |
| --- | --- |

(31)

Wytwarzanie odpadów w Irlandii nadal rośnie i utrzymuje się znacznie powyżej unijnej średniej. Od kilku lat wyniki w zakresie recyklingu utrzymują się na niezmienionym poziomie. Wykorzystanie materiałów w obiegu zamkniętym nieznacznie wzrosło w 2021 r. do poziomu 2 %, pozostaje jednak znacznie poniżej unijnej średniej wynoszącej 11,7 %. Chociaż wprowadza się udoskonalenia w dziedzinie gospodarowania odpadami, wpływ planu działania dotyczącego odpadów na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym z 2020 r. oraz strategii obejmującej całą administrację rządową dotyczącej gospodarki o obiegu zamkniętym opublikowanej w grudniu 2021 r. nie jest jeszcze odczuwalny. Aby osiągnąć cele Unii w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym, konieczne są dalsze inwestycje. Obejmuje to poprawę infrastruktury selektywnej zbiórki i przetwarzania odpadów w celu odchodzenia od składowania i spalania odpadów, ze szczególnym uwzględnieniem tworzyw sztucznych i bioodpadów. Jeśli chodzi o gospodarkę wodną i jakość wody, Irlandia boryka się z problemem starzejącej się i przestarzałej infrastruktury, co prowadzi do jednego z najwyższych poziomów wycieków z rurociągów w Unii. Na niektórych obszarach problemem pozostaje również jakość wody pitnej. Nie zajęto się w wystarczającym stopniu kwestią degradacji jakości wody w wyniku ekspansji rolnictwa. Potrzebne są również inwestycje infrastrukturalne w zakresie odbudowy rzek oraz bardziej kompleksowe podejście do kontroli zanieczyszczenia wody w wyniku działalności rolniczej.

| (32) | W 2022 r., kiedy problemy z dostawami energii elektrycznej wymagały nadzwyczajnych środków wsparcia, irlandzki system elektroenergetyczny wykazywał oznaki podatności na zagrożenia. Plan działania tego kraju w dziedzinie klimatu obejmuje ambitny cel, jakim jest przekształcenie krajowego systemu energetycznego w taki sposób, by do 2030 r. zwiększyć do 80 % udział energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych. Spowoduje to wytwarzanie dużych ilości energii ze źródeł odnawialnych o zmiennej wydajności. Obecna elastyczność systemu i jego integracja są niewystarczające, aby sprostać tak dużym ilościom energii wytwarzanej ze źródeł o zmiennej wydajności i rosnącemu zapotrzebowaniu na energię, w szczególności ze strony ośrodków przetwarzania danych, co może utrudnić osiągnięcie celu dotyczącego odnawialnych źródeł energii. Elastyczność po stronie popytu i istotne modernizacje infrastruktury przesyłowej, dystrybucyjnej i magazynowej będą kluczowymi elementami pozwalającymi zmniejszyć zależność Irlandii od importu paliw kopalnych oraz ułatwić i przyspieszyć przechodzenie Irlandii na system energetyczny neutralny dla klimatu. Główne wyzwania związane z rozwojem elastyczności po stronie popytu polegają na braku skoordynowanej strategii obejmującej cały system energetyczny, w tym ogrzewanie i chłodzenie, oraz braku inteligentnej infrastruktury pomiarowej. Usprawnienie systemu planowania i wydawania zezwoleń na odnawialne źródła energii, magazynowanie i podłączenia do sieci przez zapewnienie na wszystkich etapach procesów planowania personelu, który byłby odpowiednio liczny i posiadałby odpowiednie umiejętności, oraz uproszczenie ogólnych ram mogłoby przyspieszyć realizację projektów na dużą skalę, a tym samym przyspieszyć zieloną transformację. |
| --- | --- |

(32)

W 2022 r., kiedy problemy z dostawami energii elektrycznej wymagały nadzwyczajnych środków wsparcia, irlandzki system elektroenergetyczny wykazywał oznaki podatności na zagrożenia. Plan działania tego kraju w dziedzinie klimatu obejmuje ambitny cel, jakim jest przekształcenie krajowego systemu energetycznego w taki sposób, by do 2030 r. zwiększyć do 80 % udział energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych. Spowoduje to wytwarzanie dużych ilości energii ze źródeł odnawialnych o zmiennej wydajności. Obecna elastyczność systemu i jego integracja są niewystarczające, aby sprostać tak dużym ilościom energii wytwarzanej ze źródeł o zmiennej wydajności i rosnącemu zapotrzebowaniu na energię, w szczególności ze strony ośrodków przetwarzania danych, co może utrudnić osiągnięcie celu dotyczącego odnawialnych źródeł energii. Elastyczność po stronie popytu i istotne modernizacje infrastruktury przesyłowej, dystrybucyjnej i magazynowej będą kluczowymi elementami pozwalającymi zmniejszyć zależność Irlandii od importu paliw kopalnych oraz ułatwić i przyspieszyć przechodzenie Irlandii na system energetyczny neutralny dla klimatu. Główne wyzwania związane z rozwojem elastyczności po stronie popytu polegają na braku skoordynowanej strategii obejmującej cały system energetyczny, w tym ogrzewanie i chłodzenie, oraz braku inteligentnej infrastruktury pomiarowej. Usprawnienie systemu planowania i wydawania zezwoleń na odnawialne źródła energii, magazynowanie i podłączenia do sieci przez zapewnienie na wszystkich etapach procesów planowania personelu, który byłby odpowiednio liczny i posiadałby odpowiednie umiejętności, oraz uproszczenie ogólnych ram mogłoby przyspieszyć realizację projektów na dużą skalę, a tym samym przyspieszyć zieloną transformację.

| (33) | Zużycie gazu ziemnego w Irlandii w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 0,2 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, który to wynik jest znacznie niższy od celu określonego w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (16), jakim była redukcja o 15 %. Pomimo że Irlandia kwalifikuje się do zwolnienia z tego celu, zachęca się ten kraj do większych wysiłków na rzecz tymczasowego zmniejszenia zapotrzebowania na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (17). Środki na rzecz efektywności energetycznej odegrają kluczową rolę w ograniczaniu zużycia energii i w realizacji ogólnounijnego celu ograniczenia emisji netto gazów cieplarnianych o co najmniej 55 %. Kluczowe znaczenie dla osiągnięcia celów klimatycznych będą miały: renowacja energetyczna budynków mieszkalnych, modernizacja oraz szybkie wdrożenie ogrzewania wykorzystującego energię ze źródeł odnawialnych. Pomimo ambitnych celów w zakresie modernizacji zasobów stanowiących ekwiwalent 500 000 domów, polegających na osiągnięciu klasy energetycznej budynków (BER) na poziomie B2, a także zainstalowania 400 000 pomp ciepła w istniejących domach w celu zastąpienia starszych, mniej efektywnych systemów grzewczych do końca 2030 r., nadal istnieją wyzwania, głównie ze względu na niedobór wykwalifikowanej siły roboczej. Liczba pojazdów bezemisyjnych w parku irlandzkim szybko rośnie z bardzo niskiego poziomu, ale zbyt wolno zwiększana jest gęstość rozmieszczenia publicznych punktów ładowania. Zelektryfikowanych jest jedynie około 100 km linii kolejowych, co sprawia, że Irlandia jest państwem o najniższym udziale zelektryfikowanych kolei w Unii. Ponadto dużym obciążeniem w zakresie jakości powietrza i czasu osób dojeżdżających do pracy jest zagęszczenie ruchu drogowego. |
| --- | --- |

(33)

Zużycie gazu ziemnego w Irlandii w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 0,2 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, który to wynik jest znacznie niższy od celu określonego w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (16), jakim była redukcja o 15 %. Pomimo że Irlandia kwalifikuje się do zwolnienia z tego celu, zachęca się ten kraj do większych wysiłków na rzecz tymczasowego zmniejszenia zapotrzebowania na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (17). Środki na rzecz efektywności energetycznej odegrają kluczową rolę w ograniczaniu zużycia energii i w realizacji ogólnounijnego celu ograniczenia emisji netto gazów cieplarnianych o co najmniej 55 %. Kluczowe znaczenie dla osiągnięcia celów klimatycznych będą miały: renowacja energetyczna budynków mieszkalnych, modernizacja oraz szybkie wdrożenie ogrzewania wykorzystującego energię ze źródeł odnawialnych. Pomimo ambitnych celów w zakresie modernizacji zasobów stanowiących ekwiwalent 500 000 domów, polegających na osiągnięciu klasy energetycznej budynków (BER) na poziomie B2, a także zainstalowania 400 000 pomp ciepła w istniejących domach w celu zastąpienia starszych, mniej efektywnych systemów grzewczych do końca 2030 r., nadal istnieją wyzwania, głównie ze względu na niedobór wykwalifikowanej siły roboczej. Liczba pojazdów bezemisyjnych w parku irlandzkim szybko rośnie z bardzo niskiego poziomu, ale zbyt wolno zwiększana jest gęstość rozmieszczenia publicznych punktów ładowania. Zelektryfikowanych jest jedynie około 100 km linii kolejowych, co sprawia, że Irlandia jest państwem o najniższym udziale zelektryfikowanych kolei w Unii. Ponadto dużym obciążeniem w zakresie jakości powietrza i czasu osób dojeżdżających do pracy jest zagęszczenie ruchu drogowego.

| (34) | Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji mają zasadnicze znaczenie dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W 2022 r. odnotowano w Irlandii niedobory siły roboczej w dwunastu zawodach, które wymagają szczególnych umiejętności lub wiedzy na potrzeby zielonej transformacji, w tym specjalistów do spraw ochrony środowiska, inżynierów i inżynierów elektryków. Niedobory siły roboczej zgłoszono ponadto jako czynnik ograniczający produkcję w przemyśle (46,8 % przedsiębiorstw) i budownictwie (60,3 % przedsiębiorstw). |
| --- | --- |

(34)

Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji mają zasadnicze znaczenie dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W 2022 r. odnotowano w Irlandii niedobory siły roboczej w dwunastu zawodach, które wymagają szczególnych umiejętności lub wiedzy na potrzeby zielonej transformacji, w tym specjalistów do spraw ochrony środowiska, inżynierów i inżynierów elektryków. Niedobory siły roboczej zgłoszono ponadto jako czynnik ograniczający produkcję w przemyśle (46,8 % przedsiębiorstw) i budownictwie (60,3 % przedsiębiorstw).

| (35) | W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (18) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1. |
| --- | --- |

(35)

W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (18) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1.

| (36) | W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja w zakresie cen energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru wykwalifikowanej kadry; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Irlandii zalecenia 1, 2, 3 i 4 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego i trzeciego zalecenia, przedstawionych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r., |
| --- | --- |

(36)

W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja w zakresie cen energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru wykwalifikowanej kadry; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Irlandii zalecenia 1, 2, 3 i 4 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego i trzeciego zalecenia, przedstawionych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r.,

NINIEJSZYM ZALECA Irlandii podjęcie w latach 2023 i 2024 działań mających na celu:

1.

W okresie po 2024 r. kontynuowanie inwestycji i reform prowadzących do wyższego zrównoważonego wzrostu gospodarczego i utrzymanie ostrożnej średniookresowej sytuacji fiskalnej.

Zapewnienie stabilności fiskalnej państwowego systemu emerytalnego poprzez określenie zasad jego finansowania.

2.

Zdecydowane przyspieszenie tempa wdrażania planu odbudowy i zwiększania odporności, m.in. przez zapewnienie wystarczających zasobów, oraz szybkie sfinalizowanie addendum oraz rozdziału REPowerEU w celu szybkiego rozpoczęcia jego wdrażania. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem ścisłej komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności.

3.

Przyspieszenie inwestycji w celu zwiększenia tempa przejścia na gospodarkę o obiegu zamkniętym. Dalsze rozwijanie infrastruktury przetwarzania odpadów związanej z wyższymi stopniami hierarchii postępowania z odpadami oraz instrumentów ekonomicznych z myślą o zapobieganiu powstawaniu odpadów oraz zwiększeniu zawartości materiałów ponownie użytych, ponownie przetworzonych i poddanych recyklingowi. Opracowanie skuteczniejszego systemu selektywnej zbiórki odpadów nadających się do recyklingu, w tym odpadów ulegających biodegradacji. Odchodzenie od składowania i spalania odpadów, zwłaszcza tworzyw sztucznych i bioodpadów. Wzmożenie starań w celu przyspieszenia inwestycji w infrastrukturę wodno-kanalizacyjną.

4.

Zmniejszenie zależności od paliw kopalnych ogółem. Skoncentrowanie wysiłków na zwiększeniu elastyczności systemu elektroenergetycznego i poprawie integracji systemu energetycznego. Opracowanie i wdrożenie specjalnej strategii na rzecz rozwoju reagowania po stronie popytu oraz przyspieszenie wdrażania inteligentnej infrastruktury pomiarowej i technologii inteligentnych sieci. Uproszczenie ram planowania i wydawania zezwoleń w odniesieniu do odnawialnych źródeł energii, magazynowania i podłączeń do sieci. Wdrożenie dodatkowych środków, które wspierałyby poprawę efektywności energetycznej w budynkach prywatnych i publicznych, aby zmniejszyć rachunki za energię oraz koszty systemu energetycznego. Przyspieszenie instalowania publicznych punktów ładowania pojazdów bezemisyjnych. Wzmożenie wysiłków w ramach polityki mających na celu zapewnienie i nabywanie umiejętności i kompetencji potrzebnych do zielonej transformacji.

Sporządzono w Brukseli dnia 14 lipca 2023 r.

W imieniu Rady

N. CALVIÑO SANTAMARÍA

Przewodnicząca

---

(1)  Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 1.

1

(2)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17).

2

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie zapobiegania zakłóceniom równowagi makroekonomicznej i ich korygowania (Dz.U. L 306, 23.11.2011, p. 25).

3

(4)  Zalecenie Rady z dnia 16 maja 2023 r. w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (Dz.U. C 180 z 23.5.2023, s. 1).

4

(5)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 z dnia 27 lutego 2023 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/241 w odniesieniu do rozdziałów REPowerEU w planach odbudowy i zwiększania odporności oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1303/2013, (UE) 2021/1060 i (UE) 2021/1755 oraz dyrektywy 2003/87/WE (Dz.U. L 63 z 28.2.2023, s. 1).

5

(6)  ST 11046/21; ST 11046/21 ADD 1.

6

(7)  Zalecenie Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Irlandię programu stabilności na 2021 r. (Dz.U. C 304 z 29.7.2021, s. 28).

7

(8)  Kurs polityki fiskalnej jest mierzony zmianą wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów), z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, lecz z uwzględnieniem wydatków finansowanych z bezzwrotnego wsparcia (dotacji) w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych, w stosunku do średniookresowego wzrostu potencjalnego. Więcej szczegółowych informacji można znaleźć w ramce 1 w tablicach statystycznych w dziedzinie fiskalnej.

8

(9)  Pozostałe wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych miały neutralny wpływ, który wyniósł 0,0 pp. PKB.

9

(10)  Podana wartość liczbowa odzwierciedla poziom rocznych kosztów budżetowych tych środków, w tym bieżących dochodów i wydatków, a także – w stosownych przypadkach – środków w zakresie nakładów inwestycyjnych.

10

(11)  Zalecenie Rady z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie krajowego programu reform Irlandii na 2022 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Irlandię programu stabilności na 2022 r. (Dz.U. C 334 z 1.9.2022, s. 52).

11

(12)  Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. średniookresowy (średnia z dziesięciu lat) wzrost produktu potencjalnego Irlandii, wykorzystywany do pomiaru kursu polityki fiskalnej, szacuje się na 12,3 % w ujęciu nominalnym.

12

(13)  Prognozuje się, że pozostałe wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ, który wyniesie 0,1 pp. PKB.

13

(14)  Saldo strukturalne (saldo w ujęciu uwzględniającym zmiany cykliczne, po skorygowaniu o działania jednorazowe i tymczasowe) przeliczone przez Komisję z zastosowaniem powszechnie przyjętej metody wskazuje na deficyt strukturalny w wysokości 0,9 % PKB w 2023 r. i nadwyżkę w wysokości 0,1 % w 2024 r.

14

(15)  Wydatki pierwotne netto definiuje się jako wydatki finansowane z zasobów krajowych po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów i z wyłączeniem wydatków z tytułu odsetek oraz cyklicznych wydatków związanych z bezrobociem.

15

(16)  Rozporządzenie Rady (UE) 2022/1369 z dnia 5 sierpnia 2022 r. w sprawie skoordynowanych środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz (Dz.U. L 206 z 8.8.2022, s. 1).

16

(17)  Rozporządzenie Rady (UE) 2023/706 z dnia 30 marca 2023 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2022/1369 w odniesieniu do przedłużenia okresu zmniejszenia zapotrzebowania w kontekście środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz oraz w odniesieniu do zwiększenia sprawozdawczości i monitorowania realizacji tych środków (Dz.U. L 93 z 31.3.2023, s. 1).

17

(18)  Na podstawie art. 5 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1466/97.

18

---

| 1.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 312/67 |
| --- | --- | --- | --- |

1.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 312/67

---

ZALECENIE RADY

z dnia 14 lipca 2023 r.

w sprawie krajowego programu reform Grecji na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Grecję programu stabilności na 2023 r.

(2023/C 312/08)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 121 ust. 2 i art. 148 ust. 4,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych (1), w szczególności jego art. 5 ust. 2,

uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie zapobiegania zakłóceniom równowagi makroekonomicznej i ich korygowania (2), w szczególności jego art. 6 ust. 1,

uwzględniając zalecenie Komisji Europejskiej,

uwzględniając rezolucje Parlamentu Europejskiego,

uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej,

uwzględniając opinię Komitetu ds. Zatrudnienia,

uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Finansowego,

uwzględniając opinię Komitetu Ochrony Socjalnej,

uwzględniając opinię Komitetu Polityki Gospodarczej,

a także mając na uwadze, co następuje:

| (1) | Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(1)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (2) | W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Grecję jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia i w przypadku których potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego Grecji na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”) (4), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu. |
| --- | --- |

(2)

W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Grecję jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia i w przypadku których potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego Grecji na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”) (4), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu.

| (3) | Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii. |
| --- | --- |

(3)

Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii.

| (4) | W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów. |
| --- | --- |

(4)

W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów.

| (5) | W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(5)

W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (6) | Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(6)

Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności.

| (7) | W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. |
| --- | --- |

(7)

W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

| (8) | W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa zdolności do obsługi długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r. |
| --- | --- |

(8)

W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa zdolności do obsługi długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r.

| (9) | W dniu 27 kwietnia 2021 r. Grecja przedłożyła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 13 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Grecji (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Grecja osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone. |
| --- | --- |

(9)

W dniu 27 kwietnia 2021 r. Grecja przedłożyła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 13 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Grecji (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Grecja osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone.

| (10) | W dniu 2 maja 2023 r. Grecja przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r., a w dniu 29 kwietnia 2023 r. – swój program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Grecji z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(10)

W dniu 2 maja 2023 r. Grecja przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r., a w dniu 29 kwietnia 2023 r. – swój program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Grecji z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (11) | W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Grecji na 2023 r. Oceniła w nim postępy Grecji we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Grecję. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Grecji we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Organizacji Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

(11)

W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Grecji na 2023 r. Oceniła w nim postępy Grecji we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Grecję. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Grecji we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Organizacji Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju.

| (12) | Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Grecji na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki w dniu 24 maja 2023 r. Komisja stwierdziła, że w Grecji występują nadmierne zakłócenia równowagi makroekonomicznej. Zmniejszyła się w szczególności podatność na zagrożenia związane z wysokim długiem sektora instytucji rządowych i samorządowych oraz wysokim poziomem kredytów zagrożonych w kontekście wysokiego bezrobocia, ale pogorszyła się pozycja zewnętrzna tego kraju. Jednym z kluczowych problemów jest fakt, że pomimo ożywienia dochodów z turystyki deficyt obrotów bieżących w 2022 r. znacznie się zwiększył, również z powodu gwałtownego wzrostu cen energii w całej Unii. Chociaż przewiduje się, że w tym i przyszłym roku deficyt bilansu płatniczego się zmniejszy, utrzyma się on znacznie powyżej poziomu wymaganego do zapewnienia trwałej poprawy międzynarodowej pozycji inwestycyjnej netto. Chociaż relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB pozostaje najwyższa w Unii, znacznie się poprawiła w 2022 r., głównie dzięki silnemu wzrostowi nominalnego PKB, i oczekuje się, że w 2023 i 2024 r. będzie się dalej zmniejszać. W zeszłym roku odnotowano gwałtowny spadek wskaźnika kredytów zagrożonych, następujący po znacznej redukcji tego wskaźnika w poprzednich latach, ale ich poziom jest nadal wysoki w stosunku do średniej unijnej i w dalszym ciągu osłabiają one rentowność i zdolność kredytową banków, co z kolei wpływa niekorzystnie na intensyfikację kapitału i wzrost wydajności gospodarki. Reakcja polityczna przyczyniła się do wyeliminowania zakłóceń równowagi, a realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności stanowi istotną okazję do usunięcia utrzymujących się słabości strukturalnych. Konieczne są jednak dalsze wysiłki, w szczególności, aby zapewnić zdecydowaną poprawę salda obrotów z zagranicą oraz dalszy spadek liczby kredytów zagrożonych, w tym przez zwiększenie skuteczności egzekwowania długu i usprawnienie wtórnego rynku kredytów zagrożonych. |
| --- | --- |

(12)

Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Grecji na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki w dniu 24 maja 2023 r. Komisja stwierdziła, że w Grecji występują nadmierne zakłócenia równowagi makroekonomicznej. Zmniejszyła się w szczególności podatność na zagrożenia związane z wysokim długiem sektora instytucji rządowych i samorządowych oraz wysokim poziomem kredytów zagrożonych w kontekście wysokiego bezrobocia, ale pogorszyła się pozycja zewnętrzna tego kraju. Jednym z kluczowych problemów jest fakt, że pomimo ożywienia dochodów z turystyki deficyt obrotów bieżących w 2022 r. znacznie się zwiększył, również z powodu gwałtownego wzrostu cen energii w całej Unii. Chociaż przewiduje się, że w tym i przyszłym roku deficyt bilansu płatniczego się zmniejszy, utrzyma się on znacznie powyżej poziomu wymaganego do zapewnienia trwałej poprawy międzynarodowej pozycji inwestycyjnej netto. Chociaż relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB pozostaje najwyższa w Unii, znacznie się poprawiła w 2022 r., głównie dzięki silnemu wzrostowi nominalnego PKB, i oczekuje się, że w 2023 i 2024 r. będzie się dalej zmniejszać. W zeszłym roku odnotowano gwałtowny spadek wskaźnika kredytów zagrożonych, następujący po znacznej redukcji tego wskaźnika w poprzednich latach, ale ich poziom jest nadal wysoki w stosunku do średniej unijnej i w dalszym ciągu osłabiają one rentowność i zdolność kredytową banków, co z kolei wpływa niekorzystnie na intensyfikację kapitału i wzrost wydajności gospodarki. Reakcja polityczna przyczyniła się do wyeliminowania zakłóceń równowagi, a realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności stanowi istotną okazję do usunięcia utrzymujących się słabości strukturalnych. Konieczne są jednak dalsze wysiłki, w szczególności, aby zapewnić zdecydowaną poprawę salda obrotów z zagranicą oraz dalszy spadek liczby kredytów zagrożonych, w tym przez zwiększenie skuteczności egzekwowania długu i usprawnienie wtórnego rynku kredytów zagrożonych.

| (13) | Z danych zweryfikowanych przez Eurostat wynika, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Grecji spadł z 7,1 % PKB w 2021 r. do 2,3 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł ze 194,6 % PKB na koniec 2021 r. do 171,3 % na koniec 2022 r. |
| --- | --- |

(13)

Z danych zweryfikowanych przez Eurostat wynika, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Grecji spadł z 7,1 % PKB w 2021 r. do 2,3 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł ze 194,6 % PKB na koniec 2021 r. do 171,3 % na koniec 2022 r.

| (14) | Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki obejmowały dotacje na energię elektryczną dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw oraz zwiększone świadczenia socjalne dla gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji. Koszt tych środków został częściowo zrekompensowany nowymi podatkami od nieoczekiwanych zysków producentów i dostawców energii, w postaci pułapu cenowego dla producentów energii elektrycznej oraz nadzwyczajnej opłaty nałożonej na producentów energii elektrycznej na okres od października 2021 r. do czerwca 2022 r. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 2,5 % PKB. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 6,5 % PKB w 2021 r. do 1,5 % PKB w 2022 r. |
| --- | --- |

(14)

Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki obejmowały dotacje na energię elektryczną dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw oraz zwiększone świadczenia socjalne dla gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji. Koszt tych środków został częściowo zrekompensowany nowymi podatkami od nieoczekiwanych zysków producentów i dostawców energii, w postaci pułapu cenowego dla producentów energii elektrycznej oraz nadzwyczajnej opłaty nałożonej na producentów energii elektrycznej na okres od października 2021 r. do czerwca 2022 r. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 2,5 % PKB. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 6,5 % PKB w 2021 r. do 1,5 % PKB w 2022 r.

| (15) | W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Grecja (7) korzystała z Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności do finansowania dodatkowych inwestycji wspierających ożywienie gospodarcze i jednocześnie prowadziła rozważną politykę fiskalną. Ponadto Rada zaleciła, aby Grecja utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(15)

W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Grecja (7) korzystała z Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności do finansowania dodatkowych inwestycji wspierających ożywienie gospodarcze i jednocześnie prowadziła rozważną politykę fiskalną. Ponadto Rada zaleciła, aby Grecja utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych.

| (16) | Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był wspierający, na poziomie – 1,0 % PKB. Zgodnie z zaleceniem Rady Grecja nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 2,1 % PKB w 2022 r. (2,6 % PKB w 2021 r.). Spadek wydatków finansowanych z dotacji w ramach Instrumentu oraz innych funduszy unijnych w 2022 r. wynikał ze stopniowego zamykania poprzedniego okresu programowania, podczas gdy nie uruchomiono jeszcze w pełni wydatków inwestycyjnych w nowym okresie programowania. Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9), który to wpływ wyniósł 0,6 pp. Grecja utrzymała zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,6 pp. Ten znaczny ekspansywny wpływ obejmował dodatkowy wpływ środków polityki fiskalnej podjętych w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii (dodatkowy koszt budżetowy netto wyniósł 2 % PKB). W związku z tym Grecja w wystarczającym stopniu ograniczyła wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(16)

Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był wspierający, na poziomie – 1,0 % PKB. Zgodnie z zaleceniem Rady Grecja nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 2,1 % PKB w 2022 r. (2,6 % PKB w 2021 r.). Spadek wydatków finansowanych z dotacji w ramach Instrumentu oraz innych funduszy unijnych w 2022 r. wynikał ze stopniowego zamykania poprzedniego okresu programowania, podczas gdy nie uruchomiono jeszcze w pełni wydatków inwestycyjnych w nowym okresie programowania. Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9), który to wpływ wyniósł 0,6 pp. Grecja utrzymała zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,6 pp. Ten znaczny ekspansywny wpływ obejmował dodatkowy wpływ środków polityki fiskalnej podjętych w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii (dodatkowy koszt budżetowy netto wyniósł 2 % PKB). W związku z tym Grecja w wystarczającym stopniu ograniczyła wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych.

| (17) | Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i korzystniejszy niż ta prognoza na kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 2,3 %, a w 2024 r. – o 3 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wyższy wzrost realnego PKB – o 2,4 % w 2023 r. i niższy – o 1,9 % w 2024 r., głównie ze względu na różne założenia dotyczące działalności inwestycyjnej i wpływu sektora zagranicznego. W programie stabilności na 2023 r. przewiduje się większy wpływ nakładów brutto na środki trwałe, zwłaszcza w 2024 r., i Komisja spodziewa się, że import towarów pozostanie wyższy niż w prognozach władz. |
| --- | --- |

(17)

Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i korzystniejszy niż ta prognoza na kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 2,3 %, a w 2024 r. – o 3 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wyższy wzrost realnego PKB – o 2,4 % w 2023 r. i niższy – o 1,9 % w 2024 r., głównie ze względu na różne założenia dotyczące działalności inwestycyjnej i wpływu sektora zagranicznego. W programie stabilności na 2023 r. przewiduje się większy wpływ nakładów brutto na środki trwałe, zwłaszcza w 2024 r., i Komisja spodziewa się, że import towarów pozostanie wyższy niż w prognozach władz.

| (18) | W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmniejszy się w 2023 r. do 1,8 % PKB. Spadek w 2023 r. odzwierciedla głównie stopniowe wycofywanie środków fiskalnych związanych z pandemią oraz zmniejszenie kosztów środków związanych z energią, a także rosnące dochody wynikające ze wzrostu gospodarczego. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie ze 171,3 % na koniec 2022 r. do 162,6 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 1,3 % PKB w 2023 r. Jest on niższy niż deficyt przewidywany w programie stabilności na 2023 r., głównie ze względu na korzystniejszą ewolucję podstaw opodatkowania wynikającą z założeń makroekonomicznych, w tym ze struktury wzrostu gospodarczego i niższych wydatków w budżecie socjalnym zgodnie z systematycznie niepełnym wykorzystaniem środków obserwowanym w ostatnich latach. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom – wynoszący 160,2 % na koniec 2023 r. – relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB. Różnica ta wynika głównie z wyższego wzrostu nominalnego PKB i – w mniejszym stopniu – z niższego deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych prognozowanego przez Komisję. |
| --- | --- |

(18)

W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmniejszy się w 2023 r. do 1,8 % PKB. Spadek w 2023 r. odzwierciedla głównie stopniowe wycofywanie środków fiskalnych związanych z pandemią oraz zmniejszenie kosztów środków związanych z energią, a także rosnące dochody wynikające ze wzrostu gospodarczego. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie ze 171,3 % na koniec 2022 r. do 162,6 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 1,3 % PKB w 2023 r. Jest on niższy niż deficyt przewidywany w programie stabilności na 2023 r., głównie ze względu na korzystniejszą ewolucję podstaw opodatkowania wynikającą z założeń makroekonomicznych, w tym ze struktury wzrostu gospodarczego i niższych wydatków w budżecie socjalnym zgodnie z systematycznie niepełnym wykorzystaniem środków obserwowanym w ostatnich latach. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom – wynoszący 160,2 % na koniec 2023 r. – relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB. Różnica ta wynika głównie z wyższego wzrostu nominalnego PKB i – w mniejszym stopniu – z niższego deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych prognozowanego przez Komisję.

| (19) | Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki fiskalne podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono, w szczególności dotacje na energię elektryczną dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw. Koszt tych środków jest nadal częściowo kompensowany przez podatki od nieoczekiwanych zysków dostawców energii w postaci pułapu cenowego dla producentów energii elektrycznej i wkładu solidarnościowego ze strony rafinerii. Uwzględniając te dochody, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 0,2 % PKB w 2023 r. (10) Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowują w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,1 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,5 % PKB w 2022 r.). Ostatecznie oczekuje się, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też stopniowe wycofywanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, które oszacowano na 1,5 % PKB. |
| --- | --- |

(19)

Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki fiskalne podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono, w szczególności dotacje na energię elektryczną dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw. Koszt tych środków jest nadal częściowo kompensowany przez podatki od nieoczekiwanych zysków dostawców energii w postaci pułapu cenowego dla producentów energii elektrycznej i wkładu solidarnościowego ze strony rafinerii. Uwzględniając te dochody, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 0,2 % PKB w 2023 r. (10) Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowują w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,1 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,5 % PKB w 2022 r.). Ostatecznie oczekuje się, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też stopniowe wycofywanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, które oszacowano na 1,5 % PKB.

| (20) | W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Grecji zapewnienie w 2023 r. ostrożnej polityki fiskalnej, zwłaszcza przez ograniczenie wzrostu pierwotnych wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych do poziomu poniżej średniookresowego wzrostu produktu potencjalnego (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Jednocześnie Grecja powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Grecji zalecono również rozwijanie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(20)

W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Grecji zapewnienie w 2023 r. ostrożnej polityki fiskalnej, zwłaszcza przez ograniczenie wzrostu pierwotnych wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych do poziomu poniżej średniookresowego wzrostu produktu potencjalnego (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Jednocześnie Grecja powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Grecji zalecono również rozwijanie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (21) | W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. zasadniczo neutralny (– 0,2 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był ekspansywny (– 1,0 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, wynoszący 0,3 % PKB. Prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych jest zatem zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewidywany restrykcyjny wpływ bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych wynika zasadniczo z obniżenia (o 2,3 % PKB) kosztów (ukierunkowanych i nieukierunkowanych) środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw w odpowiedzi na podwyżki cen energii. Wzrost wydatków socjalnych jest głównym czynnikiem napędzającym wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe środki po stronie dochodów). Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz innych funduszy unijnych wynosiły w 2023 r. 2,5 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej, wynoszący 0,0 pp. (13) W związku z tym Grecja planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i przewiduje utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Państwo to planuje finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takie jak instalacja 8 000 publicznie dostępnych punktów ładowania pojazdów elektrycznych w kluczowych lokalizacjach miejskich i podmiejskich, cyfryzacja administracji publicznej oraz poprawa elektroenergetycznych połączeń międzysystemowych na wyspach. |
| --- | --- |

(21)

W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. zasadniczo neutralny (– 0,2 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był ekspansywny (– 1,0 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, wynoszący 0,3 % PKB. Prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych jest zatem zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewidywany restrykcyjny wpływ bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych wynika zasadniczo z obniżenia (o 2,3 % PKB) kosztów (ukierunkowanych i nieukierunkowanych) środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw w odpowiedzi na podwyżki cen energii. Wzrost wydatków socjalnych jest głównym czynnikiem napędzającym wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe środki po stronie dochodów). Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz innych funduszy unijnych wynosiły w 2023 r. 2,5 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej, wynoszący 0,0 pp. (13) W związku z tym Grecja planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i przewiduje utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Państwo to planuje finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takie jak instalacja 8 000 publicznie dostępnych punktów ładowania pojazdów elektrycznych w kluczowych lokalizacjach miejskich i podmiejskich, cyfryzacja administracji publicznej oraz poprawa elektroenergetycznych połączeń międzysystemowych na wyspach.

| (22) | Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 0,8 % PKB w 2024 r. Spadek w 2024 r. odzwierciedla głównie stopniowe wycofywanie pozostałych środków w dziedzinie energii i innych środków oraz wzrost dochodów wynikający z solidnego wzrostu gospodarczego. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. zmaleje do 150,8 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 0,6 % PKB. Jest on niższy od deficytu przewidzianego w programie stabilności na 2023 r., głównie ze względu na założenia dotyczące wykonania budżetu socjalnego, w szczególności niższe wydatki na świadczenia społeczne i emerytury. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wyższy poziom – wynoszący 154,5 % na koniec 2024 r. – relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB. |
| --- | --- |

(22)

Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 0,8 % PKB w 2024 r. Spadek w 2024 r. odzwierciedla głównie stopniowe wycofywanie pozostałych środków w dziedzinie energii i innych środków oraz wzrost dochodów wynikający z solidnego wzrostu gospodarczego. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. zmaleje do 150,8 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 0,6 % PKB. Jest on niższy od deficytu przewidzianego w programie stabilności na 2023 r., głównie ze względu na założenia dotyczące wykonania budżetu socjalnego, w szczególności niższe wydatki na świadczenia społeczne i emerytury. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wyższy poziom – wynoszący 154,5 % na koniec 2024 r. – relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB.

| (23) | Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Komisja również zakłada całkowite stopniowe wycofywanie środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. |
| --- | --- |

(23)

Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Komisja również zakłada całkowite stopniowe wycofywanie środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii.

| (24) | W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (14). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej, według Komisji odpowiednia będzie korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,3 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (15) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 2,6 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Przyczyni się to też do wzmocnienia pozycji zewnętrznej. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 0,2 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. |
| --- | --- |

(24)

W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (14). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej, według Komisji odpowiednia będzie korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,3 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (15) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 2,6 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Przyczyni się to też do wzmocnienia pozycji zewnętrznej. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 0,2 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego.

| (25) | Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 0,7 %, czyli będzie niższy od zalecanej stopy wzrostu. Korekta przewidywana w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. jest większa niż oszczędności wynikające z całkowitego wycofania środków wsparcia energetycznego. |
| --- | --- |

(25)

Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 0,7 %, czyli będzie niższy od zalecanej stopy wzrostu. Korekta przewidywana w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. jest większa niż oszczędności wynikające z całkowitego wycofania środków wsparcia energetycznego.

| (26) | Zgodnie z programem stabilności na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne wzrosną z 4,8 % PKB w 2023 r. do 5,4 % PKB w 2024 r. Wyższy poziom inwestycji odzwierciedla nieco niższy poziom inwestycji finansowanych z zasobów krajowych i wyższy poziom inwestycji finansowanych przez Unię, czyli za pośrednictwem Instrumentu. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu. Te reformy i inwestycje obejmują inwestycje o wysokiej wartości dodanej i reformy strukturalne mające na celu zieloną, cyfrową i energetyczną transformację, będące również częścią planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(26)

Zgodnie z programem stabilności na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne wzrosną z 4,8 % PKB w 2023 r. do 5,4 % PKB w 2024 r. Wyższy poziom inwestycji odzwierciedla nieco niższy poziom inwestycji finansowanych z zasobów krajowych i wyższy poziom inwestycji finansowanych przez Unię, czyli za pośrednictwem Instrumentu. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu. Te reformy i inwestycje obejmują inwestycje o wysokiej wartości dodanej i reformy strukturalne mające na celu zieloną, cyfrową i energetyczną transformację, będące również częścią planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (27) | W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 0,5 % PKB w 2025 r. i do 0,1 % do 2026 r. W związku z tym planuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzyma się na poziomie poniżej 3 % PKB w okresie objętym programem. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie ze 150,8 % na koniec 2024 r. do 135,2 % do końca 2026 r. |
| --- | --- |

(27)

W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 0,5 % PKB w 2025 r. i do 0,1 % do 2026 r. W związku z tym planuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzyma się na poziomie poniżej 3 % PKB w okresie objętym programem. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie ze 150,8 % na koniec 2024 r. do 135,2 % do końca 2026 r.

| (28) | W oparciu o najlepsze praktyki i reformy wprowadzone w ramach planu odbudowy i zwiększania odporności zmiany w greckich ramach polityki podatkowej mogłyby się przyczynić do zredukowania luki inwestycyjnej. W szczególności wprowadzenie rozszerzonego systemu interpretacji indywidualnej prawa podatkowego mogłoby zwiększyć pewność prawa dla inwestorów oraz wzmóc trwające wysiłki na rzecz uproszczenia systemu podatkowego. Przegląd systemu podatkowego mógłby również pomóc w zwiększeniu podstawy opodatkowania w odniesieniu do osób samozatrudnionych i we wspieraniu inwestycji. Przestrzeganie przepisów podatkowych można poprawić przez rozszerzenie stosowania płatności elektronicznych i szersze wykorzystanie informacji pochodzących z takich płatności, biorąc pod uwagę w szczególności niedawne dowody na rosnącą rozbieżność między deklarowanymi niskimi dochodami a pozornie szybko rosnącymi obrotem osób samozatrudnionych. W szczególności można tego dokonać przez lepsze wykorzystanie informacji pochodzących z płatności elektronicznych w odniesieniu do zawodów będących przedmiotem zainteresowania. Oczekuje się, że trwająca transformacja cyfrowa niezależnego urzędu ds. dochodów publicznych przyczyni się do osiągnięcia tego celu. Konieczne jest jednak dalsze zwiększenie autonomii operacyjnej tego organu w zakresie zarządzania infrastrukturą kadrową i informatyczną oraz rozwoju tych infrastruktur, biorąc pod uwagę bieżące wyzwania stojące przed systemami podatkowymi na całym świecie. |
| --- | --- |

(28)

W oparciu o najlepsze praktyki i reformy wprowadzone w ramach planu odbudowy i zwiększania odporności zmiany w greckich ramach polityki podatkowej mogłyby się przyczynić do zredukowania luki inwestycyjnej. W szczególności wprowadzenie rozszerzonego systemu interpretacji indywidualnej prawa podatkowego mogłoby zwiększyć pewność prawa dla inwestorów oraz wzmóc trwające wysiłki na rzecz uproszczenia systemu podatkowego. Przegląd systemu podatkowego mógłby również pomóc w zwiększeniu podstawy opodatkowania w odniesieniu do osób samozatrudnionych i we wspieraniu inwestycji. Przestrzeganie przepisów podatkowych można poprawić przez rozszerzenie stosowania płatności elektronicznych i szersze wykorzystanie informacji pochodzących z takich płatności, biorąc pod uwagę w szczególności niedawne dowody na rosnącą rozbieżność między deklarowanymi niskimi dochodami a pozornie szybko rosnącymi obrotem osób samozatrudnionych. W szczególności można tego dokonać przez lepsze wykorzystanie informacji pochodzących z płatności elektronicznych w odniesieniu do zawodów będących przedmiotem zainteresowania. Oczekuje się, że trwająca transformacja cyfrowa niezależnego urzędu ds. dochodów publicznych przyczyni się do osiągnięcia tego celu. Konieczne jest jednak dalsze zwiększenie autonomii operacyjnej tego organu w zakresie zarządzania infrastrukturą kadrową i informatyczną oraz rozwoju tych infrastruktur, biorąc pod uwagę bieżące wyzwania stojące przed systemami podatkowymi na całym świecie.

| (29) | Grecja w dalszym ciągu podejmuje działania w celu modernizacji swojej administracji publicznej, ale jej ogólne wyniki pozostają stosunkowo słabe. Po znacznym dostosowaniu po 2010 r. rozmiar i koszty administracji publicznej w dużej mierze zbliżono do średniej unijnej. W 2022 r. koszty wynagrodzeń w Grecji utrzymywały się na stałym poziomie 10,8 % PKB, czyli nieco powyżej średniej unijnej (10,2 % PKB). Zapewnienie dalszego stosowania jednolitej siatki płac przy jednoczesnym utrzymaniu obecnego poziomu zatrudnienia przez dalsze stosowanie zasady „jeden więcej – jeden mniej” w odniesieniu do pracowników zatrudnionych na czas nieokreślony oraz pułapu dla pracowników zatrudnionych na czas określony, który wprowadzono w 2022 r., będzie miało kluczowe znaczenie dla stabilizacji tych osiągnięć. Plan odbudowy i zwiększania odporności przewiduje działania mające zwiększyć efektywność administracji publicznej, ze szczególnym naciskiem na usprawnienie usług cyfrowych. Problemem pozostaje jednocześnie przyciągnięcie i utrzymanie pracowników wysokiego kalibru. Problem ten można rozwiązać w sposób strukturalny za pomocą specjalnych/uzupełniających siatek płac dla konkretnych funkcji lub organów, a także dobrze zdefiniowanego systemu dodatków wprowadzonego jako integralna część nowego systemu zarządzania zasobami ludzkimi, przy jednoczesnym zachowaniu integralności jednolitej siatki płac i ogólnej wielkości kosztów wynagrodzeń. |
| --- | --- |

(29)

Grecja w dalszym ciągu podejmuje działania w celu modernizacji swojej administracji publicznej, ale jej ogólne wyniki pozostają stosunkowo słabe. Po znacznym dostosowaniu po 2010 r. rozmiar i koszty administracji publicznej w dużej mierze zbliżono do średniej unijnej. W 2022 r. koszty wynagrodzeń w Grecji utrzymywały się na stałym poziomie 10,8 % PKB, czyli nieco powyżej średniej unijnej (10,2 % PKB). Zapewnienie dalszego stosowania jednolitej siatki płac przy jednoczesnym utrzymaniu obecnego poziomu zatrudnienia przez dalsze stosowanie zasady „jeden więcej – jeden mniej” w odniesieniu do pracowników zatrudnionych na czas nieokreślony oraz pułapu dla pracowników zatrudnionych na czas określony, który wprowadzono w 2022 r., będzie miało kluczowe znaczenie dla stabilizacji tych osiągnięć. Plan odbudowy i zwiększania odporności przewiduje działania mające zwiększyć efektywność administracji publicznej, ze szczególnym naciskiem na usprawnienie usług cyfrowych. Problemem pozostaje jednocześnie przyciągnięcie i utrzymanie pracowników wysokiego kalibru. Problem ten można rozwiązać w sposób strukturalny za pomocą specjalnych/uzupełniających siatek płac dla konkretnych funkcji lub organów, a także dobrze zdefiniowanego systemu dodatków wprowadzonego jako integralna część nowego systemu zarządzania zasobami ludzkimi, przy jednoczesnym zachowaniu integralności jednolitej siatki płac i ogólnej wielkości kosztów wynagrodzeń.

| (30) | Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Grecji jest jak dotąd na zaawansowanym etapie. Ważne będzie utrzymanie w przyszłości tempa wdrażania. Grecja złożyła trzy wnioski o płatność (16) dotyczące bezzwrotnego wsparcia finansowego i dwa wnioski o płatność dotyczące wsparcia w formie pożyczki, odpowiadające 85 kamieniom milowym i wartościom docelowym określonym w planie. Do tej pory Grecja otrzymała łączną kwotę 7 126 mln EUR (17). Zgodnie z art. 14 ust. 6 rozporządzenia (UE) 2021/241 w dniu 29 marca 2023 r. Grecja wyraziła zamiar wystąpienia z wnioskiem o dodatkowe wsparcie w formie pożyczki w wysokości 5 000 mln EUR w ramach Instrumentu. Grecja w sposób solidny rozpoczęła wdrażanie swojego planu i ustanowiła system zarządzania i kontroli, aby monitorować i koordynować terminowe zakończenie reform i inwestycji. W przyszłości ważne będzie utrzymanie i wzmocnienie tych wysiłków, biorąc pod uwagę znaczną liczbę reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone, w szczególności ze względu na fakt, że ukończenie niektórych z tych reform i inwestycji będzie wymagało terminowego postępu na różnych etapach przygotowawczych, w tym w procedurach udzielania zamówień publicznych. Dalsze wdrażanie planu zależy od zdolności administracyjnych i wdrożeniowych wyznaczonych organów wykonawczych, w tym administracji regionalnej i lokalnej. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Grecji w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny. |
| --- | --- |

(30)

Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Grecji jest jak dotąd na zaawansowanym etapie. Ważne będzie utrzymanie w przyszłości tempa wdrażania. Grecja złożyła trzy wnioski o płatność (16) dotyczące bezzwrotnego wsparcia finansowego i dwa wnioski o płatność dotyczące wsparcia w formie pożyczki, odpowiadające 85 kamieniom milowym i wartościom docelowym określonym w planie. Do tej pory Grecja otrzymała łączną kwotę 7 126 mln EUR (17). Zgodnie z art. 14 ust. 6 rozporządzenia (UE) 2021/241 w dniu 29 marca 2023 r. Grecja wyraziła zamiar wystąpienia z wnioskiem o dodatkowe wsparcie w formie pożyczki w wysokości 5 000 mln EUR w ramach Instrumentu. Grecja w sposób solidny rozpoczęła wdrażanie swojego planu i ustanowiła system zarządzania i kontroli, aby monitorować i koordynować terminowe zakończenie reform i inwestycji. W przyszłości ważne będzie utrzymanie i wzmocnienie tych wysiłków, biorąc pod uwagę znaczną liczbę reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone, w szczególności ze względu na fakt, że ukończenie niektórych z tych reform i inwestycji będzie wymagało terminowego postępu na różnych etapach przygotowawczych, w tym w procedurach udzielania zamówień publicznych. Dalsze wdrażanie planu zależy od zdolności administracyjnych i wdrożeniowych wyznaczonych organów wykonawczych, w tym administracji regionalnej i lokalnej. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Grecji w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny.

| (31) | W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Grecji. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Grecji. |
| --- | --- |

(31)

W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Grecji. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Grecji.

| (32) | Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Grecja mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą opieki zdrowotnej i opieki długoterminowej, mapowania katastralnego, polityki energetycznej i zielonej transformacji. |
| --- | --- |

(32)

Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Grecja mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą opieki zdrowotnej i opieki długoterminowej, mapowania katastralnego, polityki energetycznej i zielonej transformacji.

| (33) | Wydatki publiczne na opiekę zdrowotną są niższe od średniej unijnej, natomiast kwota opłat własnych dokonywanych przez pacjentów w Grecji wyrażona jako odsetek PKB jest na drugim miejscu w Unii. System opieki zdrowotnej nadal opiera się głównie na lecznictwie szpitalnym i wydatki na leczenie koncentrują się na hospitalizacji. Grecja zajmuje ponadto pierwsze miejsce wśród wszystkich państw członkowskich pod względem wydatków publicznych na leki wyrażonych jako odsetek PKB. Wydatki publiczne na opiekę długoterminową i profilaktykę zdrowotną są znacznie niższe od średniej unijnej i nie ma kompleksowej krajowej strategii w zakresie opieki długoterminowej. Aby rozwiązać ten problem, Grecja wdraża nowo przyjęty system podstawowej opieki zdrowotnej, którego celem jest zmniejszenie zależności od opieki szpitalnej i zwiększenie efektywności dostępu do towarów i usług związanych z opieką zdrowotną. Pełne wdrożenie reformy podstawowej opieki zdrowotnej jest utrudnione z powodu niedoboru lekarzy rodzinnych. Liczba lekarzy rodzinnych jest niewystarczająca, aby objąć całą populację. Zapewnienie dostatecznej ich liczby będzie konieczne do pełnego wprowadzenia skutecznego i kompleksowego systemu opartego na kierowaniu na konsultacje specjalistyczne, który zgodnie z przyjętymi przepisami ma zostać uruchomiony w dniu 1 września 2023 r. W związku z tym silniejsze zachęty, by zwiększyć liczbę lekarzy rodzinnych, co pozwoliłoby objąć całą populację, oraz rejestracja ludności będą istotne dla zapewnienia adekwatnego i równego dostępu do opieki zdrowotnej. |
| --- | --- |

(33)

Wydatki publiczne na opiekę zdrowotną są niższe od średniej unijnej, natomiast kwota opłat własnych dokonywanych przez pacjentów w Grecji wyrażona jako odsetek PKB jest na drugim miejscu w Unii. System opieki zdrowotnej nadal opiera się głównie na lecznictwie szpitalnym i wydatki na leczenie koncentrują się na hospitalizacji. Grecja zajmuje ponadto pierwsze miejsce wśród wszystkich państw członkowskich pod względem wydatków publicznych na leki wyrażonych jako odsetek PKB. Wydatki publiczne na opiekę długoterminową i profilaktykę zdrowotną są znacznie niższe od średniej unijnej i nie ma kompleksowej krajowej strategii w zakresie opieki długoterminowej. Aby rozwiązać ten problem, Grecja wdraża nowo przyjęty system podstawowej opieki zdrowotnej, którego celem jest zmniejszenie zależności od opieki szpitalnej i zwiększenie efektywności dostępu do towarów i usług związanych z opieką zdrowotną. Pełne wdrożenie reformy podstawowej opieki zdrowotnej jest utrudnione z powodu niedoboru lekarzy rodzinnych. Liczba lekarzy rodzinnych jest niewystarczająca, aby objąć całą populację. Zapewnienie dostatecznej ich liczby będzie konieczne do pełnego wprowadzenia skutecznego i kompleksowego systemu opartego na kierowaniu na konsultacje specjalistyczne, który zgodnie z przyjętymi przepisami ma zostać uruchomiony w dniu 1 września 2023 r. W związku z tym silniejsze zachęty, by zwiększyć liczbę lekarzy rodzinnych, co pozwoliłoby objąć całą populację, oraz rejestracja ludności będą istotne dla zapewnienia adekwatnego i równego dostępu do opieki zdrowotnej.

| (34) | Ukończenie krajowego katastru – długotrwałego projektu – przyczyni się do dalszej poprawy klimatu biznesowego w Grecji. Do końca maja 2023 r. zakończono 72 % map katastralnych; kolejne 25 % praw własności zostało zebranych i jest obecnie przetwarzanych. Oczekuje się, że przetwarzanie zebranych praw zostanie zakończone do końca 2023 r., co oznacza ukończenie katastru do końca roku. Jeżeli chodzi o przechodzenie do nowej greckiej agencji katastralnej, 12 biur i 49 oddziałów zostało otwartych i rozpoczęło działalność. Agencja ta planuje pełną cyfryzację usług dla obywateli, a Instrument zapewnia wsparcie na cyfryzację wszystkich wpisów i aktów notarialnych dotyczących praw własności, które mają obecnie formę papierową. |
| --- | --- |

(34)

Ukończenie krajowego katastru – długotrwałego projektu – przyczyni się do dalszej poprawy klimatu biznesowego w Grecji. Do końca maja 2023 r. zakończono 72 % map katastralnych; kolejne 25 % praw własności zostało zebranych i jest obecnie przetwarzanych. Oczekuje się, że przetwarzanie zebranych praw zostanie zakończone do końca 2023 r., co oznacza ukończenie katastru do końca roku. Jeżeli chodzi o przechodzenie do nowej greckiej agencji katastralnej, 12 biur i 49 oddziałów zostało otwartych i rozpoczęło działalność. Agencja ta planuje pełną cyfryzację usług dla obywateli, a Instrument zapewnia wsparcie na cyfryzację wszystkich wpisów i aktów notarialnych dotyczących praw własności, które mają obecnie formę papierową.

| (35) | Pomimo wysiłków, jakie Grecja poczyniła również w kontekście kryzysu energetycznego, państwo to nadal jest w dużym stopniu uzależnione od paliw kopalnych, przy czym ropa naftowa stanowi do 52 %, a gaz – 24 % koszyka energetycznego w 2021 r. Aby przyspieszyć dekarbonizację, Grecja mogłaby realizować dalej szereg działań, które opierają się na inwestycjach i reformach stanowiących część greckiego planu odbudowy i zwiększania odporności i wykraczają poza te inwestycje i reformy. Grecja mogłaby przyspieszyć rozwój energii ze źródeł odnawialnych przez ustanowienie i uzupełnienie ram prawnych w celu promowania rozwoju infrastruktury wodoru odnawialnego i morskiej energii wiatrowej. Konieczne są dalsze wysiłki, aby przyspieszyć rozwój ram prawnych i regulacyjnych dotyczących biometanu oraz przekształcić dostępny potencjał zrównoważonego biometanu w rzeczywistą zdolność produkcyjną pozwalającą zrównoważyć import gazu ziemnego. |
| --- | --- |

(35)

Pomimo wysiłków, jakie Grecja poczyniła również w kontekście kryzysu energetycznego, państwo to nadal jest w dużym stopniu uzależnione od paliw kopalnych, przy czym ropa naftowa stanowi do 52 %, a gaz – 24 % koszyka energetycznego w 2021 r. Aby przyspieszyć dekarbonizację, Grecja mogłaby realizować dalej szereg działań, które opierają się na inwestycjach i reformach stanowiących część greckiego planu odbudowy i zwiększania odporności i wykraczają poza te inwestycje i reformy. Grecja mogłaby przyspieszyć rozwój energii ze źródeł odnawialnych przez ustanowienie i uzupełnienie ram prawnych w celu promowania rozwoju infrastruktury wodoru odnawialnego i morskiej energii wiatrowej. Konieczne są dalsze wysiłki, aby przyspieszyć rozwój ram prawnych i regulacyjnych dotyczących biometanu oraz przekształcić dostępny potencjał zrównoważonego biometanu w rzeczywistą zdolność produkcyjną pozwalającą zrównoważyć import gazu ziemnego.

| (36) | W miarę integracji większej ilości odnawialnych źródeł energii niezbędne będą dalsze inwestycje zmierzające do zwiększenia zdolności magazynowania i przepustowości sieci, aby zapewnić równowagę sieci elektroenergetycznej. Wspólne systemy wynagrodzeń i promowanie systemów „za licznikiem” mogłyby być ważnymi narzędziami wspierania terminowego i realnego zwiększenia pojemności magazynowej. Aby uniknąć konieczności ograniczania odnawialnych źródeł energii, można by utworzyć dodatkowe elektroenergetyczne połączenia międzysystemowe z krajami sąsiadującymi. Jeżeli chodzi o dalsze wdrażanie odnawialnych źródeł energii, ważne będzie pełne egzekwowanie nowych ram prawnych przyjętych w 2022 r., które upraszczają i przyspieszają proces wydawania zezwoleń na projekty dotyczące energii odnawialnej i magazynowania. Ponadto promowanie systemów konsumpcji własnej, w tym rozszerzenie wsparcia na instalację systemów fotowoltaicznych z bateriami, oraz społeczności energetycznych mogłoby przyczynić się do zwiększenia społecznej akceptacji wdrażania odnawialnych źródeł energii. |
| --- | --- |

(36)

W miarę integracji większej ilości odnawialnych źródeł energii niezbędne będą dalsze inwestycje zmierzające do zwiększenia zdolności magazynowania i przepustowości sieci, aby zapewnić równowagę sieci elektroenergetycznej. Wspólne systemy wynagrodzeń i promowanie systemów „za licznikiem” mogłyby być ważnymi narzędziami wspierania terminowego i realnego zwiększenia pojemności magazynowej. Aby uniknąć konieczności ograniczania odnawialnych źródeł energii, można by utworzyć dodatkowe elektroenergetyczne połączenia międzysystemowe z krajami sąsiadującymi. Jeżeli chodzi o dalsze wdrażanie odnawialnych źródeł energii, ważne będzie pełne egzekwowanie nowych ram prawnych przyjętych w 2022 r., które upraszczają i przyspieszają proces wydawania zezwoleń na projekty dotyczące energii odnawialnej i magazynowania. Ponadto promowanie systemów konsumpcji własnej, w tym rozszerzenie wsparcia na instalację systemów fotowoltaicznych z bateriami, oraz społeczności energetycznych mogłoby przyczynić się do zwiększenia społecznej akceptacji wdrażania odnawialnych źródeł energii.

| (37) | Grecja mogłaby również rozszerzyć zakres i ambicje istniejących środków na rzecz oszczędności energii oraz ograniczyć wysoki poziom ubóstwa energetycznego. Zużycie gazu ziemnego w Grecji w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 22 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, który to wynik jest wyższy od celu określonego w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (18), jakim była redukcja o 15 %. Grecja mogłaby kontynuować wysiłki na rzecz tymczasowego zmniejszenia popytu na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (19). |
| --- | --- |

(37)

Grecja mogłaby również rozszerzyć zakres i ambicje istniejących środków na rzecz oszczędności energii oraz ograniczyć wysoki poziom ubóstwa energetycznego. Zużycie gazu ziemnego w Grecji w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 22 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, który to wynik jest wyższy od celu określonego w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (18), jakim była redukcja o 15 %. Grecja mogłaby kontynuować wysiłki na rzecz tymczasowego zmniejszenia popytu na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (19).

| (38) | Wprowadzenie nowych instrumentów finansowych, takich jak aukcje efektywności energetycznej, mogłoby być ukierunkowane na bardziej efektywne objęcie zakresem istniejących programów wsparcia renowacji gospodarstw domowych dotkniętych ubóstwem energetycznym. Udział inteligentnych liczników w Grecji jest znacznie niższy od średniej unijnej (3 % w porównaniu z 54 %, dane z 2021 r.) i mógłby zostać zwiększony, ponieważ umożliwia konsumentom aktywne uczestnictwo w rynku i wspieranie reagowania na popyt. W pewnych sektorach, takich jak transport i gospodarka wodna, istnieje ponadto znaczny margines możliwości oszczędności energii, ponieważ są one nadal w dużym stopniu uzależnione od ropy naftowej. |
| --- | --- |

(38)

Wprowadzenie nowych instrumentów finansowych, takich jak aukcje efektywności energetycznej, mogłoby być ukierunkowane na bardziej efektywne objęcie zakresem istniejących programów wsparcia renowacji gospodarstw domowych dotkniętych ubóstwem energetycznym. Udział inteligentnych liczników w Grecji jest znacznie niższy od średniej unijnej (3 % w porównaniu z 54 %, dane z 2021 r.) i mógłby zostać zwiększony, ponieważ umożliwia konsumentom aktywne uczestnictwo w rynku i wspieranie reagowania na popyt. W pewnych sektorach, takich jak transport i gospodarka wodna, istnieje ponadto znaczny margines możliwości oszczędności energii, ponieważ są one nadal w dużym stopniu uzależnione od ropy naftowej.

| (39) | Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach mających kluczowe znaczenie dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, znacznie utrudniają przechodzenie na gospodarkę neutralną emisyjnie. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W Grecji niedobór umiejętności ekologicznych jest obecnie najbardziej widoczny w sektorze budowlanym, który ma duże znaczenie dla zielonej transformacji, oraz w odniesieniu do konkretnych zawodów technicznych. Ponadto nadal istnieje pole dla dalszych działań w celu zwiększenia szans na zatrudnienie młodych ludzi i kobiet. Zwiększenie zdolności administracyjnych publicznych służb zatrudnienia przy jednoczesnym rozszerzeniu stosowania zindywidualizowanego podejścia do osób poszukujących pracy może przyczynić się do poprawy wyników w zakresie zatrudnienia tych grup oraz do wspierania płynnej i sprawiedliwej transformacji. |
| --- | --- |

(39)

Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach mających kluczowe znaczenie dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, znacznie utrudniają przechodzenie na gospodarkę neutralną emisyjnie. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W Grecji niedobór umiejętności ekologicznych jest obecnie najbardziej widoczny w sektorze budowlanym, który ma duże znaczenie dla zielonej transformacji, oraz w odniesieniu do konkretnych zawodów technicznych. Ponadto nadal istnieje pole dla dalszych działań w celu zwiększenia szans na zatrudnienie młodych ludzi i kobiet. Zwiększenie zdolności administracyjnych publicznych służb zatrudnienia przy jednoczesnym rozszerzeniu stosowania zindywidualizowanego podejścia do osób poszukujących pracy może przyczynić się do poprawy wyników w zakresie zatrudnienia tych grup oraz do wspierania płynnej i sprawiedliwej transformacji.

| (40) | W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (20) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1. |
| --- | --- |

(40)

W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (20) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1.

| (41) | W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu: (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków polityki fiskalnej służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja w zakresie cen energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru wykwalifikowanej kadry; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Grecji zalecenia 1, 2, 3 i 4 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego i trzeciego, czwartego i piątego zalecenia, określonych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r. |
| --- | --- |

(41)

W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu: (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków polityki fiskalnej służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja w zakresie cen energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru wykwalifikowanej kadry; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Grecji zalecenia 1, 2, 3 i 4 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego i trzeciego, czwartego i piątego zalecenia, określonych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r.

| (42) | W świetle dokonanej przez Komisję szczegółowej oceny sytuacji i niniejszej ewaluacji Rada przeanalizowała krajowy program reform na 2023 r. i program stabilności na 2023 r. Zalecenia Rady na mocy art. 6 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 znajdują odzwierciedlenie w zaleceniu 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, pomagają zaradzić podatnościom na zagrożenia związanym z zadłużeniem sektora instytucji rządowych i samorządowych, pozycją zewnętrzną i kredytami zagrożonymi. Zalecenie 2 przyczynia się do realizacji zalecenia 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, przyczyniają się zarówno do korygowania zakłóceń równowagi, jak i do realizacji zaleceń określonych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r., zgodnie z motywem 41, |
| --- | --- |

(42)

W świetle dokonanej przez Komisję szczegółowej oceny sytuacji i niniejszej ewaluacji Rada przeanalizowała krajowy program reform na 2023 r. i program stabilności na 2023 r. Zalecenia Rady na mocy art. 6 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 znajdują odzwierciedlenie w zaleceniu 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, pomagają zaradzić podatnościom na zagrożenia związanym z zadłużeniem sektora instytucji rządowych i samorządowych, pozycją zewnętrzną i kredytami zagrożonymi. Zalecenie 2 przyczynia się do realizacji zalecenia 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, przyczyniają się zarówno do korygowania zakłóceń równowagi, jak i do realizacji zaleceń określonych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r., zgodnie z motywem 41,

NINIEJSZYM ZALECA Grecji podjęcie w latach 2023 i 2024 działań mających na celu:

1.

Zapewnienie rozważnej polityki fiskalnej, w szczególności poprzez ograniczenie nominalnego wzrostu wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych do nie więcej niż 2,6 % w 2024 r. (21)

Utrzymanie inwestycji publicznych finansowanych z zasobów krajowych i zapewnienie skutecznej absorpcji dotacji w ramach Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w celu wspierania zielonej i cyfrowej transformacji.

W okresie po 2024 r. kontynuowanie średniookresowej strategii fiskalnej polegającej na stopniowej i zrównoważonej konsolidacji, w połączeniu z inwestycjami i reformami prowadzącymi do wyższego zrównoważonego wzrostu, aby osiągnąć ostrożną sytuację fiskalną w średnim okresie.

W oparciu o reformy podjęte w ramach planu odbudowy i zwiększania odporności – zapewnienie bardziej przyjaznego inwestycjom systemu podatkowego przez wprowadzenie rozszerzonego systemu interpretacji indywidualnej prawa podatkowego, rozszerzenie podstawy opodatkowania, w tym przez przeprowadzenie przeglądu obecnej struktury opodatkowania osób samozatrudnionych, oraz wzmocnienie przestrzegania przepisów podatkowych przez rozszerzenie stosowania płatności elektronicznych. Zachowanie i zwiększenie autonomii operacyjnej organu podatkowego. Utrzymanie efektywności administracji publicznej, a jednocześnie zapewnienie, aby była ona zdolna przyciągnąć pracowników o odpowiednich umiejętnościach, przy zachowaniu spójności z jednolitą siatką płac. Kontynuację zmniejszania liczby kredytów zagrożonych i dalszą poprawę funkcjonowania rynku wtórnych kredytów zagrożonych.

2.

Utrzymanie stałego tempa wdrażania planu odbudowy i zwiększania odporności oraz szybkie sfinalizowanie rozdziału REPowerEU w celu szybkiego rozpoczęcia jego wdrażania. Zapewnienie ciągłych wystarczających zdolności administracyjnych w związku z wielkością planu. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem ścisłej komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności.

3.

Zapewnienie odpowiedniego i równego dostępu do opieki zdrowotnej, zakończenie wdrażania ram podstawowej opieki zdrowotnej oraz wprowadzenie silniejszych zachęt do przyjmowania odpowiedniej liczby lekarzy rodzinnych, aby objąć całą populację i osiągnąć pełną rejestrację ludności. Zakończenie reformy katastralnej przez ukończenie map katastralnych oraz ustanowienie i zapewnienie działania greckiej agencji katastralnej.

4.

Zmniejszenie zależności od paliw kopalnych i dalsze przyspieszenie dywersyfikacji dróg dostaw energii. Dalsze rozszerzanie wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych przez uzupełnienie i egzekwowanie nowych ram prawnych odnoszących się do procesu wydawania zezwoleń i do morskich farm wiatrowych, zwiększenie przepustowości sieci elektroenergetycznej i zdolności magazynowania energii elektrycznej, promowanie zdecentralizowanej produkcji energii ze źródeł odnawialnych oraz wprowadzenie ram prawnych dotyczących produkcji wodoru odnawialnego i biometanu. Wzmożenie wdrażania środków zwiększających efektywność energetyczną, w tym ukierunkowanych środków dla gospodarstw domowych dotkniętych ubóstwem energetycznym oraz instalacji inteligentnych liczników, a także wysiłków w ramach polityki mających na celu dostarczanie i nabywanie umiejętności i kompetencji potrzebnych do zielonej transformacji. Wspieranie dekarbonizacji sektora transportowego, w szczególności przez promowanie pojazdów elektrycznych.

Sporządzono w Brukseli dnia 14 lipca 2023 r.

W imieniu Rady

N. CALVIÑO SANTAMARÍA

Przewodnicząca

---

(1)  Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 1.

1

(2)  Dz.U. L 306 z 23.11.2011, s. 25.

2

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17).

3

(4)  Zalecenie Rady z dnia 16 maja 2023 r. w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (Dz.U. C 180 z 23.5.2023, s. 1).

4

(5)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 z dnia 27 lutego 2023 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/241 w odniesieniu do rozdziałów REPowerEU w planach odbudowy i zwiększania odporności oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1303/2013, (UE) 2021/1060 i (UE) 2021/1755 oraz dyrektywy 2003/87/WE (Dz.U. L 63 z 28.2.2023, s. 1).

5

(6)  ST 10152/2021 INIT; ST 10152/2021 ADD 1.

6

(7)  Zalecenie Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Grecję programu stabilności na 2021 r. (Dz.U. C 304 z 29.7.2021, s. 33).

7

(8)  Kurs polityki fiskalnej jest mierzony zmianą wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów), z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, lecz z uwzględnieniem wydatków finansowanych z bezzwrotnego wsparcia (dotacji) w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych, w stosunku do średniookresowego wzrostu potencjalnego. Więcej szczegółowych informacji można znaleźć w ramce 1 w tablicach statystycznych w dziedzinie fiskalnej.

8

(9)  Inne wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych miały neutralny wpływ, który wyniósł 0,0 p.p. PKB.

9

(10)  Podana wartość liczbowa odzwierciedla poziom rocznych kosztów budżetowych tych środków, w tym bieżących dochodów i wydatków, a także – w stosownych przypadkach – środków w zakresie nakładów inwestycyjnych.

10

(11)  Zalecenie Rady z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie krajowego programu reform Grecji na 2022 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Grecję programu stabilności na 2022 r. (Dz.U. C 334 z 1.9.2022, s. 60).

11

(12)  Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. średniookresowy (średnia z 10 lat) wzrost produktu potencjalnego Grecji szacuje się na 4,8 % w ujęciu nominalnym.

12

(13)  Przewiduje się, że pozostałe wydatki kapitałowe finansowane zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ, który wyniesie 0,1 pp. PKB.

13

(14)  Art. 5 rozporządzenia Rady (WE) nr 1466/97, wymaga również korekty przekraczającej wartość 0,5 % PKB w przypadku państw członkowskich o poziomie długu publicznego przekraczającym 60 % PKB lub z istotnym ryzykiem dotyczącym długookresowej zdolności do obsługi długu.

14

(15)  Wydatki pierwotne netto definiuje się jako wydatki finansowane z zasobów krajowych po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów i z wyłączeniem wydatków z tytułu odsetek oraz cyklicznych wydatków związanych z bezrobociem.

15

(16)  W dniu 16 maja 2023 r. Grecja złożyła trzeci wniosek o płatność dotyczący wsparcia w formie dotacji i Komisja jest w trakcie jego oceny.

16

(17)  W przypadku dotacji kwoty wypłacone na bezzwrotne wsparcie finansowe (z wyłączeniem płatności zaliczkowych) wynoszą 3 436 mln EUR, a wypłacone kwoty na wsparcie w formie pożyczki (z wyłączeniem płatności zaliczkowych) wynoszą 3 690 mln EUR.

17

(18)  Rozporządzenie Rady (UE) 2022/1369 z dnia 5 sierpnia 2022 r. w sprawie skoordynowanych środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz (Dz.U. L 206 z 8.8.2022, s. 1).

18

(19)  Rozporządzenie Rady (UE) 2023/706 z dnia 30 marca 2023 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2022/1369 w odniesieniu do przedłużenia okresu zmniejszenia zapotrzebowania w kontekście środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz oraz w odniesieniu do zwiększenia sprawozdawczości i monitorowania realizacji tych środków (Dz.U. L 93 z 31.3.2023, s. 1).

19

(20)  Na podstawie art. 5 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1466/97.

20

(21)  Co zgodnie z szacunkami odpowiada rocznej korekcie strukturalnego salda budżetowego w wysokości co najmniej 0,3 % PKB w 2024 r., jak opisano w motywie 24.

21

---

| 1.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 312/77 |
| --- | --- | --- | --- |

1.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 312/77

---

ZALECENIE RADY

z dnia 14 lipca 2023 r.

w sprawie krajowego programu reform Hiszpanii na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Hiszpanię programu stabilności na 2023 r.

(2023/C 312/09)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 121 ust. 2 i art. 148 ust. 4,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych (1), w szczególności jego art. 5 ust. 2,

uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie zapobiegania zakłóceniom równowagi makroekonomicznej i ich korygowania (2), w szczególności jego art. 6 ust. 1,

uwzględniając zalecenie Komisji Europejskiej,

uwzględniając rezolucje Parlamentu Europejskiego,

uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej,

uwzględniając opinię Komitetu ds. Zatrudnienia,

uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Finansowego,

uwzględniając opinię Komitetu Ochrony Socjalnej,

uwzględniając opinię Komitetu Polityki Gospodarczej,

a także mając na uwadze, co następuje:

| (1) | Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(1)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (2) | W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Hiszpanię jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które mogą być narażone na takie zakłócenia i w przypadku których potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. W tym samym dniu Komisja przyjęła też opinię w sprawie projektu planu budżetowego Hiszpanii na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu. |
| --- | --- |

(2)

W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Hiszpanię jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które mogą być narażone na takie zakłócenia i w przypadku których potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. W tym samym dniu Komisja przyjęła też opinię w sprawie projektu planu budżetowego Hiszpanii na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu.

| (3) | Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii. |
| --- | --- |

(3)

Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii.

| (4) | W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie wzmacniających się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów. |
| --- | --- |

(4)

W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie wzmacniających się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów.

| (5) | W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(5)

W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (6) | Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(6)

Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności.

| (7) | W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Komisja zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób, oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. |
| --- | --- |

(7)

W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Komisja zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób, oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

| (8) | W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa zdolności do obsługi długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r. |
| --- | --- |

(8)

W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa zdolności do obsługi długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r.

| (9) | W dniu 30 kwietnia 2021 r. Hiszpania przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 13 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Hiszpanii (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia przez Komisję decyzji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Hiszpania osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone. |
| --- | --- |

(9)

W dniu 30 kwietnia 2021 r. Hiszpania przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 13 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Hiszpanii (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia przez Komisję decyzji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Hiszpania osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone.

| (10) | W dniu 28 kwietnia 2023 r. Hiszpania przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r. i program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je jednoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Hiszpanii z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(10)

W dniu 28 kwietnia 2023 r. Hiszpania przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r. i program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je jednoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Hiszpanii z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (11) | W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Hiszpanii na 2023 r. Oceniła w nim postępy Hiszpanii we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Hiszpanię. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Hiszpanii we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów ONZ w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

(11)

W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Hiszpanii na 2023 r. Oceniła w nim postępy Hiszpanii we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Hiszpanię. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Hiszpanii we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów ONZ w zakresie zrównoważonego rozwoju.

| (12) | Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Hiszpanii na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki w dniu 24 maja 2023 r. Stwierdziła, że w Hiszpanii występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej. Chodzi tu w szczególności o podatność na zagrożenia związaną z wysokimi poziomami długu sektora prywatnego oraz sektora instytucji rządowych i samorządowych, a także zadłużenia zewnętrznego, które mają wymiar transgraniczny; podatność ta zmniejsza się, ale nadal istnieje. Wskaźnik zadłużenia zewnętrznego i w szczególności wskaźnik zadłużenia sektora prywatnego spadały przez okres dziesięciu lat od 2010 r.; ten trend spadkowy został tymczasowo przerwany w 2020 r. i następnie przywrócony w 2021 r.; obecnie spodziewane są ich dalsze spadki dzięki sprzyjającym warunkom wzrostu gospodarczego. Poziom tych wskaźników pozostaje jednak wysoki. Korzystny wpływ na pozycję zewnętrzną ma nadwyżka na rachunku obrotów bieżących, która utrzymuje się nieprzerwanie od dziesięciu lat, chociaż w ostatnim czasie zmalała, co było spowodowane wpływem pandemii COVID-19 na eksport usług turystycznych i wyższymi cenami energii w 2022 r. Dług sektora instytucji rządowych i samorządowych nadal jest wysoki. W 2022 r. przywrócono tendencję spadkową, która przyniosła poprawę wskaźnika długu przed pandemią COVID-19 dzięki silnemu wzrostowi nominalnego PKB, ale poziom długu jest nadal wyższy niż przed pandemią COVID-19. Jest szansa, że dług będzie dalej spadał w latach 2023 i 2024, chociaż w bardziej umiarkowanym tempie, dzięki środkom z zakresu polityki przewidzianym w planie odbudowy i zwiększania odporności. System finansowy wykazał się odpornością w obliczu niedawnych wstrząsów spowodowanych pandemią COVID-19 i kryzysem energetycznym. Stopa bezrobocia ponownie spada, ale nadal jest wysoka; utrzymują się problemy będące źródłem podatności na zagrożenia, w tym bardzo wysokie bezrobocie długotrwałe i bezrobocie młodzieży. Potencjalne ryzyka mające wpływ na dalsze ograniczanie podatności na zagrożenia wiążą się głównie z wpływem zaostrzenia warunków finansowania na sytuację finansową gospodarstw domowych i przedsiębiorstw, a także na średnio- i długoterminową stabilność długu publicznego w obliczu obecnych warunków rynkowych i starzenia się społeczeństwa. Postęp w realizacji polityk był korzystny, a kontynuowanie wdrażania planu odbudowy i zwiększania odporności powinno przynieść dalszą poprawę. |
| --- | --- |

(12)

Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Hiszpanii na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki w dniu 24 maja 2023 r. Stwierdziła, że w Hiszpanii występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej. Chodzi tu w szczególności o podatność na zagrożenia związaną z wysokimi poziomami długu sektora prywatnego oraz sektora instytucji rządowych i samorządowych, a także zadłużenia zewnętrznego, które mają wymiar transgraniczny; podatność ta zmniejsza się, ale nadal istnieje. Wskaźnik zadłużenia zewnętrznego i w szczególności wskaźnik zadłużenia sektora prywatnego spadały przez okres dziesięciu lat od 2010 r.; ten trend spadkowy został tymczasowo przerwany w 2020 r. i następnie przywrócony w 2021 r.; obecnie spodziewane są ich dalsze spadki dzięki sprzyjającym warunkom wzrostu gospodarczego. Poziom tych wskaźników pozostaje jednak wysoki. Korzystny wpływ na pozycję zewnętrzną ma nadwyżka na rachunku obrotów bieżących, która utrzymuje się nieprzerwanie od dziesięciu lat, chociaż w ostatnim czasie zmalała, co było spowodowane wpływem pandemii COVID-19 na eksport usług turystycznych i wyższymi cenami energii w 2022 r. Dług sektora instytucji rządowych i samorządowych nadal jest wysoki. W 2022 r. przywrócono tendencję spadkową, która przyniosła poprawę wskaźnika długu przed pandemią COVID-19 dzięki silnemu wzrostowi nominalnego PKB, ale poziom długu jest nadal wyższy niż przed pandemią COVID-19. Jest szansa, że dług będzie dalej spadał w latach 2023 i 2024, chociaż w bardziej umiarkowanym tempie, dzięki środkom z zakresu polityki przewidzianym w planie odbudowy i zwiększania odporności. System finansowy wykazał się odpornością w obliczu niedawnych wstrząsów spowodowanych pandemią COVID-19 i kryzysem energetycznym. Stopa bezrobocia ponownie spada, ale nadal jest wysoka; utrzymują się problemy będące źródłem podatności na zagrożenia, w tym bardzo wysokie bezrobocie długotrwałe i bezrobocie młodzieży. Potencjalne ryzyka mające wpływ na dalsze ograniczanie podatności na zagrożenia wiążą się głównie z wpływem zaostrzenia warunków finansowania na sytuację finansową gospodarstw domowych i przedsiębiorstw, a także na średnio- i długoterminową stabilność długu publicznego w obliczu obecnych warunków rynkowych i starzenia się społeczeństwa. Postęp w realizacji polityk był korzystny, a kontynuowanie wdrażania planu odbudowy i zwiększania odporności powinno przynieść dalszą poprawę.

| (13) | Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Hiszpanii spadł z 6,9 % PKB w 2021 r. do 4,8 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych zmniejszył się z 118,3 % PKB na koniec 2021 r. do 113,2 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. W sprawozdaniu tym omówiono sytuację budżetową Hiszpanii, ponieważ deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych tego państwa przekroczył w 2022 r. określoną w Traktacie wartość odniesienia wynoszącą 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu nie zostało spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r. Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie wiosną 2024 r. procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Hiszpania powinna uwzględnić tę kwestię przy wykonywaniu budżetu na 2023 r. i przygotowywaniu projektu planu budżetowego na 2024 r. |
| --- | --- |

(13)

Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Hiszpanii spadł z 6,9 % PKB w 2021 r. do 4,8 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych zmniejszył się z 118,3 % PKB na koniec 2021 r. do 113,2 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. W sprawozdaniu tym omówiono sytuację budżetową Hiszpanii, ponieważ deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych tego państwa przekroczył w 2022 r. określoną w Traktacie wartość odniesienia wynoszącą 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu nie zostało spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r. Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie wiosną 2024 r. procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Hiszpania powinna uwzględnić tę kwestię przy wykonywaniu budżetu na 2023 r. i przygotowywaniu projektu planu budżetowego na 2024 r.

| (14) | Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały obniżenie VAT od energii elektrycznej i gazu, obniżenie specjalnego podatku od energii elektrycznej, a także zawieszenie podatku od wartości produkcji energii elektrycznej, a środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki – powszechny rabat od cen paliwa do pojazdów silnikowych w wysokości 20 centów za litr, wsparcie dochodu dla gospodarstw domowych i sektorów energochłonnych, podwyższenie świadczeń za pośrednictwem socjalnego bonu energetycznego i obniżki cen korzystania z transportu publicznego. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 1,6 % PKB. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 3,1 % PKB w 2021 r. do 0,5 % PKB w 2022 r. |
| --- | --- |

(14)

Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały obniżenie VAT od energii elektrycznej i gazu, obniżenie specjalnego podatku od energii elektrycznej, a także zawieszenie podatku od wartości produkcji energii elektrycznej, a środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki – powszechny rabat od cen paliwa do pojazdów silnikowych w wysokości 20 centów za litr, wsparcie dochodu dla gospodarstw domowych i sektorów energochłonnych, podwyższenie świadczeń za pośrednictwem socjalnego bonu energetycznego i obniżki cen korzystania z transportu publicznego. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 1,6 % PKB. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 3,1 % PKB w 2021 r. do 0,5 % PKB w 2022 r.

| (15) | W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Hiszpania (7) korzystała z Instrumentu w celu finansowania dodatkowych inwestycji wspierających ożywienie gospodarcze i jednocześnie prowadziła rozważną politykę fiskalną. Ponadto Rada zaleciła, by Hiszpania utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych. Rada zaleciła również Hiszpanii ograniczenie wzrostu wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(15)

W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Hiszpania (7) korzystała z Instrumentu w celu finansowania dodatkowych inwestycji wspierających ożywienie gospodarcze i jednocześnie prowadziła rozważną politykę fiskalną. Ponadto Rada zaleciła, by Hiszpania utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych. Rada zaleciła również Hiszpanii ograniczenie wzrostu wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych.

| (16) | Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był wspierający, na poziomie 2,5 % PKB. Zgodnie z zaleceniem Rady Hiszpania nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 1,1 % PKB w 2022 r. (1,2 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9), który to wpływ wyniósł 0,3 pp. Hiszpania utrzymała zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 2,7 pp. Ten znaczny ekspansywny wpływ obejmował dodatkowy wpływ środków podjętych w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii (dodatkowy koszt budżetowy netto wyniósł 1,5 % PKB). Do wzrostu bieżących wydatków pierwotnych netto przyczyniły się też jednocześnie wyższe wydatki na zużycie pośrednie i rzeczowe transfery socjalne. Znaczący ekspansywny wpływ wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych wynika zatem tylko częściowo ze środków mających zaradzić gospodarczym i społecznym skutkom wzrostu cen energii. Zatem Hiszpania w niewystarczającym stopniu ograniczała wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(16)

Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był wspierający, na poziomie 2,5 % PKB. Zgodnie z zaleceniem Rady Hiszpania nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 1,1 % PKB w 2022 r. (1,2 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9), który to wpływ wyniósł 0,3 pp. Hiszpania utrzymała zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 2,7 pp. Ten znaczny ekspansywny wpływ obejmował dodatkowy wpływ środków podjętych w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii (dodatkowy koszt budżetowy netto wyniósł 1,5 % PKB). Do wzrostu bieżących wydatków pierwotnych netto przyczyniły się też jednocześnie wyższe wydatki na zużycie pośrednie i rzeczowe transfery socjalne. Znaczący ekspansywny wpływ wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych wynika zatem tylko częściowo ze środków mających zaradzić gospodarczym i społecznym skutkom wzrostu cen energii. Zatem Hiszpania w niewystarczającym stopniu ograniczała wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych.

| (17) | Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i korzystniejszy niż ta prognoza w kolejnych latach. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 2,1 %, a w 2024 r. – o 2,4 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się nieco niższy wzrost realnego PKB, wynoszący 1,9 % w 2023 r. i 2,0 % w 2024 r., głównie ze względu na mniejszy wkład spożycia prywatnego zarówno w 2023 r., jak i w 2024 r., oraz bardziej umiarkowany wzrost inwestycji w 2024 r. Korzystniejsza perspektywa określona w programie stabilności na 2023 r. odzwierciedla również silniejszy przewidywany wpływ planu odbudowy i zwiększania odporności na działalność w okresie objętym prognozą. |
| --- | --- |

(17)

Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i korzystniejszy niż ta prognoza w kolejnych latach. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 2,1 %, a w 2024 r. – o 2,4 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się nieco niższy wzrost realnego PKB, wynoszący 1,9 % w 2023 r. i 2,0 % w 2024 r., głównie ze względu na mniejszy wkład spożycia prywatnego zarówno w 2023 r., jak i w 2024 r., oraz bardziej umiarkowany wzrost inwestycji w 2024 r. Korzystniejsza perspektywa określona w programie stabilności na 2023 r. odzwierciedla również silniejszy przewidywany wpływ planu odbudowy i zwiększania odporności na działalność w okresie objętym prognozą.

| (18) | W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych spadnie w 2023 r. do 3,9 % PKB. Spadek w 2023 r. wynika głównie z niższego kosztu środków wprowadzonych w odpowiedzi na wzrost cen energii w porównaniu z 2022 r. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 113,2 % na koniec 2022 r. do 111,9 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 4,1 % PKB w 2023 r. Odpowiada to poziomowi deficytu prognozowanemu w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2023 r. wyniesie 110,6 %, ze względu na niższą wartość rezydualną zmiany długu. |
| --- | --- |

(18)

W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych spadnie w 2023 r. do 3,9 % PKB. Spadek w 2023 r. wynika głównie z niższego kosztu środków wprowadzonych w odpowiedzi na wzrost cen energii w porównaniu z 2022 r. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 113,2 % na koniec 2022 r. do 111,9 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 4,1 % PKB w 2023 r. Odpowiada to poziomowi deficytu prognozowanemu w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2023 r. wyniesie 110,6 %, ze względu na niższą wartość rezydualną zmiany długu.

| (19) | Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono (w szczególności: obniżenie VAT od energii elektrycznej i gazu, obniżenie specjalnego podatku od energii elektrycznej, zawieszenie podatku od wartości produkcji energii elektrycznej, wsparcie dochodu dla gospodarstw domowych i sektorów energochłonnych, podwyższenie świadczeń za pośrednictwem socjalnego bonu energetycznego i obniżki cen korzystania z transportu publicznego), a także nowe środki, takie jak rabat od cen paliwa do pojazdów silnikowych w wysokości 20 centów za litr, który ukierunkowano obecnie na transport drogowy i morski oraz sektory rolnictwa i rybołówstwa, a także ryczałtową dotację w wysokości 200 EUR dla gospodarstw domowych o niskich dochodach. Koszt tych środków jest częściowo kompensowany przez opłatę od nieoczekiwanych zysków dużych dostawców energii. Uwzględniając te dochody, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 0,6 % PKB w 2023 r. (10) Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i wiele z nich nie zachowuje w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,2 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,5 % PKB w 2022 r.). Ostatecznie oczekuje się, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też stopniowe wycofywanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, które oszacowano na 0,5 % PKB. |
| --- | --- |

(19)

Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono (w szczególności: obniżenie VAT od energii elektrycznej i gazu, obniżenie specjalnego podatku od energii elektrycznej, zawieszenie podatku od wartości produkcji energii elektrycznej, wsparcie dochodu dla gospodarstw domowych i sektorów energochłonnych, podwyższenie świadczeń za pośrednictwem socjalnego bonu energetycznego i obniżki cen korzystania z transportu publicznego), a także nowe środki, takie jak rabat od cen paliwa do pojazdów silnikowych w wysokości 20 centów za litr, który ukierunkowano obecnie na transport drogowy i morski oraz sektory rolnictwa i rybołówstwa, a także ryczałtową dotację w wysokości 200 EUR dla gospodarstw domowych o niskich dochodach. Koszt tych środków jest częściowo kompensowany przez opłatę od nieoczekiwanych zysków dużych dostawców energii. Uwzględniając te dochody, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 0,6 % PKB w 2023 r. (10) Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i wiele z nich nie zachowuje w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,2 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,5 % PKB w 2022 r.). Ostatecznie oczekuje się, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też stopniowe wycofywanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, które oszacowano na 0,5 % PKB.

| (20) | W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Hiszpanii, aby zapewniła w 2023 r. rozważną politykę fiskalną, zwłaszcza przez ograniczenie wzrostu bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych do poziomu poniżej średniookresowego wzrostu produktu potencjalnego (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Jednocześnie Hiszpania powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Hiszpanii zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(20)

W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Hiszpanii, aby zapewniła w 2023 r. rozważną politykę fiskalną, zwłaszcza przez ograniczenie wzrostu bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych do poziomu poniżej średniookresowego wzrostu produktu potencjalnego (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Jednocześnie Hiszpania powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Hiszpanii zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (21) | W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. ekspansywny (– 0,3 % PKB). W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był również ekspansywny (2,5 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć zasadniczo neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,2 % PKB. Prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych jest zatem zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewidywany zasadniczo neutralny wpływ bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych wynika co do meritum ze zmniejszonych kosztów netto środków wsparcia (ukierunkowanych i nieukierunkowanych) na rzecz gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na skutki wzrostu cen energii (o 1,0 % PKB). Do wzrostu bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) przyczyniają się głównie wzrost transferów socjalnych, który jest związany z ponownym powiązaniem wysokości rent i emerytur ze stopą inflacji w poprzednich latach, oraz wyższe wydatki na zużycie pośrednie. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 1,6 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,1 pp. (13) W związku z tym Hiszpania planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i przewiduje utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych (14). Państwo to zamierza finansować inwestycje na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takie jak wzmocniona polityka przemysłowa „España 2030”, plan na rzecz rewitalizacji mieszkań i rewitalizacji obszarów miejskich czy też nacisk położony na cyberbezpieczeństwo i łączność 5G; inwestycje te są finansowane z Instrumentu i innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(21)

W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. ekspansywny (– 0,3 % PKB). W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był również ekspansywny (2,5 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć zasadniczo neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,2 % PKB. Prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych jest zatem zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewidywany zasadniczo neutralny wpływ bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych wynika co do meritum ze zmniejszonych kosztów netto środków wsparcia (ukierunkowanych i nieukierunkowanych) na rzecz gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na skutki wzrostu cen energii (o 1,0 % PKB). Do wzrostu bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) przyczyniają się głównie wzrost transferów socjalnych, który jest związany z ponownym powiązaniem wysokości rent i emerytur ze stopą inflacji w poprzednich latach, oraz wyższe wydatki na zużycie pośrednie. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 1,6 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,1 pp. (13) W związku z tym Hiszpania planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i przewiduje utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych (14). Państwo to zamierza finansować inwestycje na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takie jak wzmocniona polityka przemysłowa „España 2030”, plan na rzecz rewitalizacji mieszkań i rewitalizacji obszarów miejskich czy też nacisk położony na cyberbezpieczeństwo i łączność 5G; inwestycje te są finansowane z Instrumentu i innych funduszy unijnych.

| (22) | Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 3,0 % PKB w 2024 r. Spadek w 2024 r. wynika również z wycofywania środków dotyczących energii. W programie stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. zmniejszy się do 109,1 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 3,3 % PKB. Odpowiada to poziomowi deficytu prognozowanemu w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2024 r. wyniesie 109,1 %. |
| --- | --- |

(22)

Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 3,0 % PKB w 2024 r. Spadek w 2024 r. wynika również z wycofywania środków dotyczących energii. W programie stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. zmniejszy się do 109,1 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 3,3 % PKB. Odpowiada to poziomowi deficytu prognozowanemu w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2024 r. wyniesie 109,1 %.

| (23) | Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe zniesienie w 2024 r. środków wsparcia w dziedzinie energii, z wyjątkiem opłaty od nieoczekiwanych zysków obowiązującej przedsiębiorstwa energetyczne. Komisja także zakłada stopniowe zniesienie w 2024 r. niemal wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii (dochód netto 0,1 % PKB w 2024 r.). Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. |
| --- | --- |

(23)

Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe zniesienie w 2024 r. środków wsparcia w dziedzinie energii, z wyjątkiem opłaty od nieoczekiwanych zysków obowiązującej przedsiębiorstwa energetyczne. Komisja także zakłada stopniowe zniesienie w 2024 r. niemal wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii (dochód netto 0,1 % PKB w 2024 r.). Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii.

| (24) | W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (15). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej i potrzebę zredukowania deficytu poniżej określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % PKB, według Komisji odpowiednia byłaby korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,7 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (16) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 2,6 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 0,6 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwoli na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. |
| --- | --- |

(24)

W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (15). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej i potrzebę zredukowania deficytu poniżej określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % PKB, według Komisji odpowiednia byłaby korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,7 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (16) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 2,6 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 0,6 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwoli na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego.

| (25) | Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 1,4 %, czyli będzie niższy od zalecanej stopy wzrostu. |
| --- | --- |

(25)

Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 1,4 %, czyli będzie niższy od zalecanej stopy wzrostu.

| (26) | Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że wartość inwestycji publicznych (z wyłączeniem inwestycji finansowanych przez Instrument) zmniejszy się z 2,7 % PKB w 2023 r. do 2,6 % PKB w 2024 r. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu. Te reformy i inwestycje obejmują stałe ramy zapewniające poprawę jakości wydatków publicznych, środki zapobiegające oszustwom podatkowym i uchylaniu się od opodatkowania oraz zwalczające takie praktyki, a także reformę systemu podatkowego, aby uczynić go bardziej sprzyjającym włączeniu społecznemu, zrównoważonym i zdolnym do wspierania stabilności finansów publicznych w średnim i długim okresie, które to działania są również częścią planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(26)

Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że wartość inwestycji publicznych (z wyłączeniem inwestycji finansowanych przez Instrument) zmniejszy się z 2,7 % PKB w 2023 r. do 2,6 % PKB w 2024 r. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu. Te reformy i inwestycje obejmują stałe ramy zapewniające poprawę jakości wydatków publicznych, środki zapobiegające oszustwom podatkowym i uchylaniu się od opodatkowania oraz zwalczające takie praktyki, a także reformę systemu podatkowego, aby uczynić go bardziej sprzyjającym włączeniu społecznemu, zrównoważonym i zdolnym do wspierania stabilności finansów publicznych w średnim i długim okresie, które to działania są również częścią planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (27) | W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych stopniowo zmaleje do 2,7 % PKB w 2025 r. i do 2,5 % w 2026 r. W związku z tym planuje się, że w 2025 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych spadnie poniżej 3 % PKB. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 109,1 % na koniec 2024 r. do 106,8 % do końca 2026 r. |
| --- | --- |

(27)

W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych stopniowo zmaleje do 2,7 % PKB w 2025 r. i do 2,5 % w 2026 r. W związku z tym planuje się, że w 2025 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych spadnie poniżej 3 % PKB. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 109,1 % na koniec 2024 r. do 106,8 % do końca 2026 r.

| (28) | Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Hiszpanii jest już na zaawansowanym etapie. Hiszpania złożyła trzy wnioski o płatność, odpowiadające 121 kamieniom milowym i wartościom docelowym zawartym w planie odbudowy i zwiększania odporności; na podstawie tych wniosków dokonano płatności w łącznej wysokości 28 000 000 000 EUR. Hiszpania znalazła się wśród państw członkowskich, które poczyniły największe postępy w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. W dniu 6 czerwca 2023 r. Hiszpania przedłożyła zmianę swojego planu odbudowy i zwiększania odporności, obejmującą nowe środki. W wyniku tej zmiany wielkość planu zostanie zwiększona niemal dwukrotnie. Zmianie tej powinny towarzyszyć adekwatne zdolności administracyjne, aby zapewnić skuteczną i wydajną absorpcję środków z funduszy na rzecz odbudowy i zwiększania odporności oraz innych dostępnych funduszy unijnych i krajowych. W szczególności Hiszpania będzie korzystać z wyższego przydziału dotacji w ramach Instrumentu. Zmieniony plan zawiera również rozdział REPowerEU, który ma być finansowany częściowo z dodatkowych dotacji w ramach REPowerEU. Włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Hiszpanii w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Zgodnie z art. 14 ust. 6 rozporządzenia (UE) 2021/241 Hiszpania wystąpiła również z wnioskiem o dodatkowe wsparcie w formie pożyczki w wysokości 84 000 000 000 EUR w ramach Instrumentu. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron dalej mają duże znaczenie dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny. |
| --- | --- |

(28)

Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Hiszpanii jest już na zaawansowanym etapie. Hiszpania złożyła trzy wnioski o płatność, odpowiadające 121 kamieniom milowym i wartościom docelowym zawartym w planie odbudowy i zwiększania odporności; na podstawie tych wniosków dokonano płatności w łącznej wysokości 28 000 000 000 EUR. Hiszpania znalazła się wśród państw członkowskich, które poczyniły największe postępy w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. W dniu 6 czerwca 2023 r. Hiszpania przedłożyła zmianę swojego planu odbudowy i zwiększania odporności, obejmującą nowe środki. W wyniku tej zmiany wielkość planu zostanie zwiększona niemal dwukrotnie. Zmianie tej powinny towarzyszyć adekwatne zdolności administracyjne, aby zapewnić skuteczną i wydajną absorpcję środków z funduszy na rzecz odbudowy i zwiększania odporności oraz innych dostępnych funduszy unijnych i krajowych. W szczególności Hiszpania będzie korzystać z wyższego przydziału dotacji w ramach Instrumentu. Zmieniony plan zawiera również rozdział REPowerEU, który ma być finansowany częściowo z dodatkowych dotacji w ramach REPowerEU. Włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Hiszpanii w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Zgodnie z art. 14 ust. 6 rozporządzenia (UE) 2021/241 Hiszpania wystąpiła również z wnioskiem o dodatkowe wsparcie w formie pożyczki w wysokości 84 000 000 000 EUR w ramach Instrumentu. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron dalej mają duże znaczenie dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny.

| (29) | W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Hiszpanii. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Hiszpanii. |
| --- | --- |

(29)

W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Hiszpanii. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Hiszpanii.

| (30) | Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Hiszpania mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą zielonej transformacji, energetycznych połączeń międzysystemowych oraz efektywnych energetycznie mieszkań socjalnych i mieszkań przystępnych cenowo. |
| --- | --- |

(30)

Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Hiszpania mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą zielonej transformacji, energetycznych połączeń międzysystemowych oraz efektywnych energetycznie mieszkań socjalnych i mieszkań przystępnych cenowo.

| (31) | Poziom bezpośredniej ekspozycji Hiszpanii na rosyjskie paliwa kopalne jest wprawdzie niski, ale gwałtowny wzrost cen energii w 2022 r. unaocznił potrzebę szybszego przechodzenia na czystą energię w tym państwie. Hiszpania czyni postępy we wdrażaniu odnawialnych źródeł energii – jej zainstalowana moc wytwórcza lądowej energii wiatrowej i energii słonecznej wynosi około 49,8 GW, co jest jednym z najwyższych wyników wśród państw członkowskich. Do dalszych postępów we wdrażaniu tych technologii przyczyniły się pewne usprawnienia procedur wydawania pozwoleń, szczególnie w kontekście zużywania energii na potrzeby własne. Problemem są jednak duże zaległości w rozpatrywaniu wniosków dotyczących nowych instalacji produkujących energię ze źródeł odnawialnych. Ograniczona wydajność sieci utrudnia dalsze postępy w integracji odnawialnych źródeł energii z siecią elektroenergetyczną. Odsetek inteligentnych liczników w Hiszpanii jest jednym z najwyższych wśród państw członkowskich, ale integracja dodatkowej energii elektrycznej pochodzącej ze źródeł odnawialnych będzie wymagać większych inwestycji w infrastrukturę sieciową i magazynowanie energii. Środki mające na celu przyspieszenie wdrażania energii ze źródeł odnawialnych mogłyby obejmować dalsze usprawnienie i cyfryzację procedur wydawania pozwoleń, szybszą alokację zdolności przesyłowych sieci na rzecz projektów oraz wspomaganie pracy urzędów obsługujących pozwolenia poprzez zapewnienie odpowiednich umiejętności i wystarczającej liczby personelu w tych urzędach, a także lepszą koordynację działań na różnych szczeblach instytucji rządowych i samorządowych. Ponadto poziom 5,4 % w zakresie transgranicznych elektroenergetycznych połączeń międzysystemowych osiągnięty przez Hiszpanię w 2022 r. nadal znacznie odbiega od celów w zakresie połączeń międzysystemowych, które to cele wyznaczono na 2020 r. (10 %) i 2030 r. (15 %). |
| --- | --- |

(31)

Poziom bezpośredniej ekspozycji Hiszpanii na rosyjskie paliwa kopalne jest wprawdzie niski, ale gwałtowny wzrost cen energii w 2022 r. unaocznił potrzebę szybszego przechodzenia na czystą energię w tym państwie. Hiszpania czyni postępy we wdrażaniu odnawialnych źródeł energii – jej zainstalowana moc wytwórcza lądowej energii wiatrowej i energii słonecznej wynosi około 49,8 GW, co jest jednym z najwyższych wyników wśród państw członkowskich. Do dalszych postępów we wdrażaniu tych technologii przyczyniły się pewne usprawnienia procedur wydawania pozwoleń, szczególnie w kontekście zużywania energii na potrzeby własne. Problemem są jednak duże zaległości w rozpatrywaniu wniosków dotyczących nowych instalacji produkujących energię ze źródeł odnawialnych. Ograniczona wydajność sieci utrudnia dalsze postępy w integracji odnawialnych źródeł energii z siecią elektroenergetyczną. Odsetek inteligentnych liczników w Hiszpanii jest jednym z najwyższych wśród państw członkowskich, ale integracja dodatkowej energii elektrycznej pochodzącej ze źródeł odnawialnych będzie wymagać większych inwestycji w infrastrukturę sieciową i magazynowanie energii. Środki mające na celu przyspieszenie wdrażania energii ze źródeł odnawialnych mogłyby obejmować dalsze usprawnienie i cyfryzację procedur wydawania pozwoleń, szybszą alokację zdolności przesyłowych sieci na rzecz projektów oraz wspomaganie pracy urzędów obsługujących pozwolenia poprzez zapewnienie odpowiednich umiejętności i wystarczającej liczby personelu w tych urzędach, a także lepszą koordynację działań na różnych szczeblach instytucji rządowych i samorządowych. Ponadto poziom 5,4 % w zakresie transgranicznych elektroenergetycznych połączeń międzysystemowych osiągnięty przez Hiszpanię w 2022 r. nadal znacznie odbiega od celów w zakresie połączeń międzysystemowych, które to cele wyznaczono na 2020 r. (10 %) i 2030 r. (15 %).

| (32) | Zużycie gazu ziemnego w Hiszpanii w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 10,8 % (17) w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, który to wynik jest wyższy od celu określonego w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (18), jakim była redukcja o 7 %. Zachęca się Hiszpanię do wysiłków na rzecz tymczasowego zmniejszenia popytu na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (19). Dodatkowe inwestycje w energooszczędne budynki przyczyniłyby się do rozwiązania problemu przystępności cenowej mieszkań. Znaczna utrata siły nabywczej, stale rosnące koszty najmu i wzrost rat kredytów hipotecznych pogłębiły problemy z przystępnością cenową mieszkań, zwłaszcza w przypadku gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji. Podaż mieszkań przystępnych cenowo i mieszkań socjalnych pozostaje ograniczona i jest znacznie niższa od średniej unijnej. Aktualnie obowiązujący krajowy plan Hiszpanii w dziedzinie energii i klimatu zakłada przeprowadzenie do 2030 r. wartych 1,2 mln renowacji budynków mieszkalnych, z czego około jedna trzecia renowacji jest objęta planem odbudowy i zwiększania odporności. Udostępnienie większej liczby efektywnych energetycznie domów i mieszkań na obszarach o wyraźnych niedoborach i na rynkach, na których panują warunki skrajne, w tym poprzez renowację i elektryfikację, może przyczynić się do mniejszego zużycia energii i do zielonej transformacji, a także wesprze gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji, które są bardziej narażone na ubóstwo energetyczne. Udostępnianie – w dobrze ukierunkowany sposób i we współpracy z sektorem prywatnym – mieszkań socjalnych i przystępnych cenowo mieszkań na wynajem może pomóc ograniczyć skutki fiskalne. |
| --- | --- |

(32)

Zużycie gazu ziemnego w Hiszpanii w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 10,8 % (17) w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, który to wynik jest wyższy od celu określonego w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (18), jakim była redukcja o 7 %. Zachęca się Hiszpanię do wysiłków na rzecz tymczasowego zmniejszenia popytu na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (19). Dodatkowe inwestycje w energooszczędne budynki przyczyniłyby się do rozwiązania problemu przystępności cenowej mieszkań. Znaczna utrata siły nabywczej, stale rosnące koszty najmu i wzrost rat kredytów hipotecznych pogłębiły problemy z przystępnością cenową mieszkań, zwłaszcza w przypadku gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji. Podaż mieszkań przystępnych cenowo i mieszkań socjalnych pozostaje ograniczona i jest znacznie niższa od średniej unijnej. Aktualnie obowiązujący krajowy plan Hiszpanii w dziedzinie energii i klimatu zakłada przeprowadzenie do 2030 r. wartych 1,2 mln renowacji budynków mieszkalnych, z czego około jedna trzecia renowacji jest objęta planem odbudowy i zwiększania odporności. Udostępnienie większej liczby efektywnych energetycznie domów i mieszkań na obszarach o wyraźnych niedoborach i na rynkach, na których panują warunki skrajne, w tym poprzez renowację i elektryfikację, może przyczynić się do mniejszego zużycia energii i do zielonej transformacji, a także wesprze gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji, które są bardziej narażone na ubóstwo energetyczne. Udostępnianie – w dobrze ukierunkowany sposób i we współpracy z sektorem prywatnym – mieszkań socjalnych i przystępnych cenowo mieszkań na wynajem może pomóc ograniczyć skutki fiskalne.

| (33) | Sektor transportowy nadal jest w dużym stopniu uzależniony od paliw olejowych. Sektor ten odpowiada za dużą część emisji gazów cieplarnianych i przyczynia się do zanieczyszczenia powietrza, które jest wyższe niż średnia unijna. Na obszarach wiejskich problemem wciąż są braki infrastrukturalne i słaby dostęp do transportu publicznego. Stan wdrażania elektromobilności jest niedostateczny, zarówno po stronie podaży, jak i popytu. Ukończenie do 2030 r. bazowej sieci kolei dużych prędkości, w tym odcinków transeuropejskich, przyspieszy transformację w kierunku neutralności klimatycznej i zmniejszy zależność sektora transportowego od paliw kopalnych. Środki ujęte w planie odbudowy i zwiększania odporności są w stanie dokonać transformacji transportu miejskiego i metropolitalnego oraz przyczynić się do wzmocnienia transeuropejskiej sieci transportowej, wspomagając wprowadzanie cyfryzacji i nowych technologii w tym sektorze. |
| --- | --- |

(33)

Sektor transportowy nadal jest w dużym stopniu uzależniony od paliw olejowych. Sektor ten odpowiada za dużą część emisji gazów cieplarnianych i przyczynia się do zanieczyszczenia powietrza, które jest wyższe niż średnia unijna. Na obszarach wiejskich problemem wciąż są braki infrastrukturalne i słaby dostęp do transportu publicznego. Stan wdrażania elektromobilności jest niedostateczny, zarówno po stronie podaży, jak i popytu. Ukończenie do 2030 r. bazowej sieci kolei dużych prędkości, w tym odcinków transeuropejskich, przyspieszy transformację w kierunku neutralności klimatycznej i zmniejszy zależność sektora transportowego od paliw kopalnych. Środki ujęte w planie odbudowy i zwiększania odporności są w stanie dokonać transformacji transportu miejskiego i metropolitalnego oraz przyczynić się do wzmocnienia transeuropejskiej sieci transportowej, wspomagając wprowadzanie cyfryzacji i nowych technologii w tym sektorze.

| (34) | Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania zielonych technologii, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji mają zasadnicze znaczenie dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W 2022 r. w Hiszpanii odnotowano niedobory siły roboczej w szeregu zawodów, które wymagały szczególnych umiejętności lub wiedzy na potrzeby zielonej transformacji, takich jak technicy elektronicy. |
| --- | --- |

(34)

Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania zielonych technologii, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji mają zasadnicze znaczenie dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W 2022 r. w Hiszpanii odnotowano niedobory siły roboczej w szeregu zawodów, które wymagały szczególnych umiejętności lub wiedzy na potrzeby zielonej transformacji, takich jak technicy elektronicy.

| (35) | W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (20) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1. |
| --- | --- |

(35)

W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (20) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1.

| (36) | W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru kwalifikacji; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji; oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Hiszpanii zalecenia 1, 2 i 3 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego i trzeciego zalecenia, które przedstawiono w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r. |
| --- | --- |

(36)

W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru kwalifikacji; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji; oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Hiszpanii zalecenia 1, 2 i 3 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego i trzeciego zalecenia, które przedstawiono w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r.

| (37) | W świetle dokonanej przez Komisję szczegółowej oceny sytuacji i jej ewaluacji Rada przeanalizowała krajowy program reform na 2023 r. i program stabilności na 2023 r. Zalecenia Rady na mocy art. 6 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 znajdują odzwierciedlenie w zaleceniu 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, pomagają zaradzić podatnościom na zagrożenia związanym z wysokim długiem publicznym. Zalecenie 2 przyczynia się do realizacji zalecenia 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, przyczyniają się zarówno do korygowania zakłóceń równowagi, jak i do realizacji zaleceń, które przedstawiono w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r., zgodnie z motywem 36, |
| --- | --- |

(37)

W świetle dokonanej przez Komisję szczegółowej oceny sytuacji i jej ewaluacji Rada przeanalizowała krajowy program reform na 2023 r. i program stabilności na 2023 r. Zalecenia Rady na mocy art. 6 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 znajdują odzwierciedlenie w zaleceniu 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, pomagają zaradzić podatnościom na zagrożenia związanym z wysokim długiem publicznym. Zalecenie 2 przyczynia się do realizacji zalecenia 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, przyczyniają się zarówno do korygowania zakłóceń równowagi, jak i do realizacji zaleceń, które przedstawiono w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r., zgodnie z motywem 36,

NINIEJSZYM ZALECA Hiszpanii podjęcie w latach 2023 i 2024 działań mających na celu:

1.

Zapewnienie rozważnej polityki fiskalnej, w szczególności poprzez ograniczenie nominalnego wzrostu wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych do nie więcej niż 2,6 % w 2024 r. (21)

Utrzymanie inwestycji publicznych finansowanych z zasobów krajowych i zapewnienie skutecznej absorpcji dotacji w ramach Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w celu wspierania zielonej i cyfrowej transformacji.

W okresie po 2024 r. kontynuowanie średniookresowej strategii fiskalnej polegającej na stopniowej i zrównoważonej konsolidacji, w połączeniu z inwestycjami i reformami prowadzącymi do wyższego zrównoważonego wzrostu, aby osiągnąć ostrożną sytuację fiskalną w średnim okresie.

2.

Utrzymanie stałego tempa realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności oraz – w związku z niedawnym przedłożeniem addendum, łącznie z rozdziałem REPowerEU i wnioskiem o dodatkową pożyczkę – szybkie rozpoczęcie wdrażania powiązanych środków. Trwałe zapewnienie wystarczających zdolności administracyjnych w związku z planowanym zwiększeniem wielkości planu odbudowy i zwiększania odporności. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności w sposób ściśle komplementarny i synergiczny w stosunku do planu odbudowy i zwiększania odporności.

3.

Zmniejszenie zależności od paliw kopalnych. Przyspieszenie wdrażania energii ze źródeł odnawialnych, w tym poprzez dalsze usprawnienie i cyfryzację procedur wydawania zezwoleń, wspieranie pracy urzędów wydających zezwolenia, poprawę dostępu do sieci oraz inwestowanie w magazynowanie energii, przesył i dystrybucję energii elektrycznej oraz transgraniczne elektroenergetyczne połączenia międzysystemowe. Zwiększenie dostępności efektywnych energetycznie mieszkań socjalnych i mieszkań przystępnych cenowo mieszkań, m.in. dzięki renowacjom, przyspieszenie elektryfikacji budynków i penetracji rynku przez elektromobilność. Wzmożenie wysiłków w ramach polityki mających na celu zapewnienie i nabywanie umiejętności i kompetencji potrzebnych do zielonej transformacji.

Sporządzono w Brukseli dnia 14 lipca 2023 r.

W imieniu Rady

N. CALVIÑO SANTAMARÍA

Przewodnicząca

---

(1)  Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 1.

1

(2)  Dz.U. L 306 z 23.11.2011, s. 25.

2

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17).

3

(4)  Zalecenie Rady z dnia 16 maja 2023 r. w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (Dz.U. C 180 z 23.5.2023, s. 1).

4

(5)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 z dnia 27 lutego 2023 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/241 w odniesieniu do rozdziałów REPowerEU w planach odbudowy i zwiększania odporności oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1303/2013, (UE) 2021/1060 i (UE) 2021/1755 oraz dyrektywy 2003/87/WE (Dz.U. L 63 z 28.2.2023, s. 1).

5

(6)  ST 10150/21 INIT; ST 10150/21 ADD 1; ST 10150/21 ADD 1 REV 1; ST 10150/21 ADD 1 REV 2; ST 10150/21 COR 1.

6

(7)  Zalecenie Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Hiszpanię programu stabilności na 2021 r. (Dz.U. C 304 z 29.7.2021, s. 38).

7

(8)  Kurs polityki fiskalnej jest mierzony zmianą wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów), z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, lecz z uwzględnieniem wydatków finansowanych z bezzwrotnego wsparcia (dotacji) w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych, w stosunku do średniookresowego wzrostu potencjalnego. Więcej szczegółowych informacji można znaleźć w ramce 1 w tablicach statystycznych w dziedzinie fiskalnej.

8

(9)  Pozostałe wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych miały restrykcyjny wpływ, który wyniósł 0,3 pp. PKB, w wyniku stopniowego dostosowania do poziomów sprzed pandemii COVID-19.

9

(10)  Podana wartość liczbowa odzwierciedla poziom rocznych kosztów budżetowych tych środków, w tym bieżących dochodów i wydatków, a także – w stosownych przypadkach – środków w zakresie nakładów inwestycyjnych.

10

(11)  Zalecenie Rady z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie krajowego programu reform Hiszpanii, zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Hiszpanię programu stabilności na 2022 r. (Dz.U. C 334 z 1.9.2022, s. 70).

11

(12)  Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. średniookresowy (średnia z 10 lat) wzrost produktu potencjalnego Hiszpanii szacuje się na 5,5 % w ujęciu nominalnym.

12

(13)  Prognozuje się, że pozostałe wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych będą miały restrykcyjny wpływ wynoszący 0,2 pp. PKB.

13

(14)  Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz innych funduszy unijnych wyniosły w 2023 r. 1,6 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,2 pp. Prognozuje się, że pozostałe wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych będą miały restrykcyjny wpływ, który wyniesie 0,2 pp. PKB.

14

(15)  Art. 5 rozporządzenia (WE) nr 1466/97 wymaga również korekty przekraczającej wartość 0,5 % PKB w przypadku państw członkowskich o poziomie długu publicznego przekraczającym 60 % PKB lub z istotnym ryzykiem dotyczącym długookresowej zdolności do obsługi długu.

15

(16)  Wydatki pierwotne netto definiuje się jako wydatki finansowane z zasobów krajowych po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów i z wyłączeniem wydatków z tytułu odsetek oraz cyklicznych wydatków związanych z bezrobociem.

16

(17)  Spadek o 10,8 % uwzględnia zużycie gazu ziemnego wykorzystanego w Hiszpanii do produkcji energii elektrycznej wyeksportowanej do sąsiedniego państwa członkowskiego.

17

(18)  Hiszpanii przyznano odstępstwo, dlatego jej cel wynosi 7 % zamiast 15 % w przypadku obowiązkowego zmniejszenia zapotrzebowania w razie unijnego stanu alarmowego zgodnie z art. 5 ust. 7 rozporządzenia Rady (UE) 2022/1369 z dnia 5 sierpnia 2022 r. w sprawie skoordynowanych środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz (Dz.U. L 206 z 8.8.2022, s. 1).

18

(19)  Rozporządzenie Rady (UE) 2023/706 z dnia 30 marca 2023 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2022/1369 w odniesieniu do przedłużenia okresu zmniejszenia zapotrzebowania w kontekście środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz oraz w odniesieniu do zwiększenia sprawozdawczości i monitorowania realizacji tych środków (Dz.U. L 93 z 31.3.2023, s. 1).

19

(20)  Na podstawie art. 5 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1466/97.

20

(21)  Co zgodnie z szacunkami odpowiada rocznej korekcie strukturalnego salda budżetowego w wysokości co najmniej 0,7 % PKB w 2024 r., jak opisano w motywie 24.

21

---

| 1.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 312/86 |
| --- | --- | --- | --- |

1.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 312/86

---

ZALECENIE RADY

z dnia 14 lipca 2023 r.

w sprawie krajowego programu reform Francji na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Francję programu stabilności na 2023 r.

(2023/C 312/10)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 121 ust. 2 i art. 148 ust. 4,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych (1), w szczególności jego art. 5 ust. 2,

uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie zapobiegania zakłóceniom równowagi makroekonomicznej i ich korygowania (2), w szczególności jego art. 6 ust. 1,

uwzględniając zalecenie Komisji Europejskiej,

uwzględniając rezolucje Parlamentu Europejskiego,

uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej,

uwzględniając opinię Komitetu ds. Zatrudnienia,

uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Finansowego,

uwzględniając opinię Komitetu Ochrony Socjalnej,

uwzględniając opinię Komitetu Polityki Gospodarczej,

a także mając na uwadze, co następuje:

| (1) | Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(1)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (2) | W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Francję jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia i w przypadku których potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego Francji na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu. |
| --- | --- |

(2)

W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Francję jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia i w przypadku których potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego Francji na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu.

| (3) | Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii. |
| --- | --- |

(3)

Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii.

| (4) | W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów. |
| --- | --- |

(4)

W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów.

| (5) | W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(5)

W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (6) | Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(6)

Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności.

| (7) | W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. |
| --- | --- |

(7)

W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

| (8) | W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa stabilności długu publicznego i wspieranie trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu we wszystkich państwach członkowskich, przez reformy i inwestycje. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r. |
| --- | --- |

(8)

W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa stabilności długu publicznego i wspieranie trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu we wszystkich państwach członkowskich, przez reformy i inwestycje. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r.

| (9) | W dniu 28 kwietnia 2021 r. Francja przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 13 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Francji (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Francja osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone. |
| --- | --- |

(9)

W dniu 28 kwietnia 2021 r. Francja przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 13 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Francji (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Francja osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone.

| (10) | W dniu 11 maja 2023 r. Francja przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r. i swój program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Francji z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(10)

W dniu 11 maja 2023 r. Francja przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r. i swój program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Francji z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (11) | W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Francji na 2023 r. Oceniła w nim postępy Francji we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Francję. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Francji we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

(11)

W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Francji na 2023 r. Oceniła w nim postępy Francji we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Francję. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Francji we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju.

| (12) | Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Francji na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki w dniu 24 maja 2023 r. Komisja stwierdziła, że Francja boryka się z zakłóceniami równowagi makroekonomicznej. W szczególności nadal występują podatności na zagrożenia związane z wysokim poziomem długu sektora instytucji rządowych i samorządowych, konkurencyjnością oraz niskim wzrostem wydajności, które mają wymiar transgraniczny, mimo że zaobserwowano pewne oznaki ich złagodzenia. Dług sektora instytucji rządowych i samorządowych, który wzrósł w czasie pandemii COVID-19, zaczął spadać dzięki przywróceniu wzrostu PKB od 2021 r. W 2022 r. różne środki fiskalne znacznie złagodziły skutki kryzysu energetycznego, lecz spowolniły redukcję długu. Prognozuje się, że w bieżącym i kolejnym roku dług będzie nadal spadał, lecz przy braku działania w ramach polityki zacznie ponownie wykazywać tendencję wzrostową i utrzyma się na wysokim poziomie przekraczającym poziom sprzed pandemii COVID-19. Wyzwania dla średniookresowej stabilności finansów publicznych pozostają znaczące. Środki z zakresu polityki wprowadzone w ostatnich latach mające na celu zwiększenie wzrostu potencjalnego mogą ułatwić korektę prognozowanego wzrostu długu publicznego w średnim okresie. Przyjęto szereg reform w celu zwiększenia konkurencyjności kosztowej. Zaobserwowano już nieznaczny pozytywny wpływ tych reform na konkurencyjność, a ich pełne oddziaływanie powinno być widoczne w nadchodzących latach. Podobnie oczekuje się, że wydajność pracy zwiększy się w wyniku skutecznej realizacji planowanych inwestycji i reform. W ostatnim roku gospodarka francuska wykazała się odpornością, a wzrost cen energii wywarł mniejszy wpływ na konkurencyjność kosztową w tym kraju niż w pozostałych państwach strefy euro. Następuje poprawa wyników eksportu, do czego przyczynia się dalsze ożywienie turystyki transgranicznej oraz przemysłu lotniczego, tj. sektorów, które w znacznym stopniu odczuły skutki pandemii COVID-19. W najgorszym momencie pandemii COVID-19 dług sektora prywatnego wzrósł, natomiast większym potrzebom pożyczkowym przedsiębiorstw towarzyszył wzrost kapitału własnego i akumulacja buforów płynnościowych. Wyższe stopy oprocentowania mogą utrudnić zmniejszenie zadłużenia publicznego i prywatnego. Reakcje polityczne w tym względzie są sprzyjające, jednak nadal utrzymują się pewne wyzwania związane z zarządzaniem finansami publicznymi. Kluczowym elementem pozwalającym w dalszym stopniu eliminować podatność na zagrożenia jest skuteczna realizacja niedawno przyjętych reform, a mianowicie reformy zarządzania finansami publicznymi oraz nowego mechanizmu oceny rocznej wydatków publicznych. Oba działania mają zasadnicze znaczenie dla kontynuacji ograniczania wydatków i utrzymania stałej tendencji spadkowej długu publicznego. Rząd przyjął ponadto reformę publicznego systemu emerytalnego, która ma przyczynić się do zwiększenia stabilności długu publicznego. |
| --- | --- |

(12)

Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Francji na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki w dniu 24 maja 2023 r. Komisja stwierdziła, że Francja boryka się z zakłóceniami równowagi makroekonomicznej. W szczególności nadal występują podatności na zagrożenia związane z wysokim poziomem długu sektora instytucji rządowych i samorządowych, konkurencyjnością oraz niskim wzrostem wydajności, które mają wymiar transgraniczny, mimo że zaobserwowano pewne oznaki ich złagodzenia. Dług sektora instytucji rządowych i samorządowych, który wzrósł w czasie pandemii COVID-19, zaczął spadać dzięki przywróceniu wzrostu PKB od 2021 r. W 2022 r. różne środki fiskalne znacznie złagodziły skutki kryzysu energetycznego, lecz spowolniły redukcję długu. Prognozuje się, że w bieżącym i kolejnym roku dług będzie nadal spadał, lecz przy braku działania w ramach polityki zacznie ponownie wykazywać tendencję wzrostową i utrzyma się na wysokim poziomie przekraczającym poziom sprzed pandemii COVID-19. Wyzwania dla średniookresowej stabilności finansów publicznych pozostają znaczące. Środki z zakresu polityki wprowadzone w ostatnich latach mające na celu zwiększenie wzrostu potencjalnego mogą ułatwić korektę prognozowanego wzrostu długu publicznego w średnim okresie. Przyjęto szereg reform w celu zwiększenia konkurencyjności kosztowej. Zaobserwowano już nieznaczny pozytywny wpływ tych reform na konkurencyjność, a ich pełne oddziaływanie powinno być widoczne w nadchodzących latach. Podobnie oczekuje się, że wydajność pracy zwiększy się w wyniku skutecznej realizacji planowanych inwestycji i reform. W ostatnim roku gospodarka francuska wykazała się odpornością, a wzrost cen energii wywarł mniejszy wpływ na konkurencyjność kosztową w tym kraju niż w pozostałych państwach strefy euro. Następuje poprawa wyników eksportu, do czego przyczynia się dalsze ożywienie turystyki transgranicznej oraz przemysłu lotniczego, tj. sektorów, które w znacznym stopniu odczuły skutki pandemii COVID-19. W najgorszym momencie pandemii COVID-19 dług sektora prywatnego wzrósł, natomiast większym potrzebom pożyczkowym przedsiębiorstw towarzyszył wzrost kapitału własnego i akumulacja buforów płynnościowych. Wyższe stopy oprocentowania mogą utrudnić zmniejszenie zadłużenia publicznego i prywatnego. Reakcje polityczne w tym względzie są sprzyjające, jednak nadal utrzymują się pewne wyzwania związane z zarządzaniem finansami publicznymi. Kluczowym elementem pozwalającym w dalszym stopniu eliminować podatność na zagrożenia jest skuteczna realizacja niedawno przyjętych reform, a mianowicie reformy zarządzania finansami publicznymi oraz nowego mechanizmu oceny rocznej wydatków publicznych. Oba działania mają zasadnicze znaczenie dla kontynuacji ograniczania wydatków i utrzymania stałej tendencji spadkowej długu publicznego. Rząd przyjął ponadto reformę publicznego systemu emerytalnego, która ma przyczynić się do zwiększenia stabilności długu publicznego.

| (13) | Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Francji spadł z 6,5 % PKB w 2021 r. do 4,7 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł ze 112,9 % PKB na koniec 2021 r. do 111,6 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. W sprawozdaniu omówiono sytuację budżetową Francji, ponieważ deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych tego państwa przekroczył w 2022 r. określoną w Traktacie wartość referencyjną wynoszącą 3 % PKB, a dług sektora instytucji rządowych i samorządowych przekroczył określoną w Traktacie wartość referencyjną wynoszącą 60 % PKB, w związku z czym państwo to nie przestrzegało warunków wartości odniesienia dotyczącej redukcji długu. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu ani kryterium długu nie zostały spełnione. Ponadto, zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r., Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r., Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Francja powinna uwzględnić tę kwestię przy wykonywaniu budżetu na 2023 r. i przygotowywaniu projektu planu budżetowego na 2024 r. |
| --- | --- |

(13)

Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Francji spadł z 6,5 % PKB w 2021 r. do 4,7 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł ze 112,9 % PKB na koniec 2021 r. do 111,6 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. W sprawozdaniu omówiono sytuację budżetową Francji, ponieważ deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych tego państwa przekroczył w 2022 r. określoną w Traktacie wartość referencyjną wynoszącą 3 % PKB, a dług sektora instytucji rządowych i samorządowych przekroczył określoną w Traktacie wartość referencyjną wynoszącą 60 % PKB, w związku z czym państwo to nie przestrzegało warunków wartości odniesienia dotyczącej redukcji długu. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu ani kryterium długu nie zostały spełnione. Ponadto, zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r., Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r., Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Francja powinna uwzględnić tę kwestię przy wykonywaniu budżetu na 2023 r. i przygotowywaniu projektu planu budżetowego na 2024 r.

| (14) | Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki zmniejszające dochody obejmowały obniżenie krajowego podatku od końcowego zużycia energii (taxe intérieure sur la consommation finale d’électricité lub TICFE), natomiast środki zwiększające wydatki w ramach polityki fiskalnej obejmowały bezpośrednie dotacje rekompensujące dostawcom gazu i energii elektrycznej pułap regulowanych cen gazu i energii elektrycznej, dotacje mające na celu ograniczenie wzrostu detalicznych cen paliw transportowych oraz dotacje dla przedsiębiorstw energochłonnych, a także transfery na rzecz gospodarstw domowych o niskich dochodach. Koszt tych środków był częściowo kompensowany nowymi podatkami od nieoczekiwanych zysków producentów i dostawców energii, a mianowicie wyjątkowym podatkiem solidarnościowym od przedsiębiorstw działających w sektorze paliw kopalnych i rafinowania oraz mechanizmem wprowadzania limitów w odniesieniu do inframarginalnych dochodów rynkowych z wytwarzania energii elektrycznej, a także dochodami z podatków pośrednich od producentów energii ze źródeł odnawialnych i niższymi dotacjami dla tych producentów, wynikającymi z dodatniej różnicy między cenami rynkowymi a referencyjnymi cenami energii elektrycznej. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 0,9 % PKB. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 2,6 % PKB w 2021 r. do 0,5 % PKB w 2022 r. |
| --- | --- |

(14)

Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki zmniejszające dochody obejmowały obniżenie krajowego podatku od końcowego zużycia energii (taxe intérieure sur la consommation finale d’électricité lub TICFE), natomiast środki zwiększające wydatki w ramach polityki fiskalnej obejmowały bezpośrednie dotacje rekompensujące dostawcom gazu i energii elektrycznej pułap regulowanych cen gazu i energii elektrycznej, dotacje mające na celu ograniczenie wzrostu detalicznych cen paliw transportowych oraz dotacje dla przedsiębiorstw energochłonnych, a także transfery na rzecz gospodarstw domowych o niskich dochodach. Koszt tych środków był częściowo kompensowany nowymi podatkami od nieoczekiwanych zysków producentów i dostawców energii, a mianowicie wyjątkowym podatkiem solidarnościowym od przedsiębiorstw działających w sektorze paliw kopalnych i rafinowania oraz mechanizmem wprowadzania limitów w odniesieniu do inframarginalnych dochodów rynkowych z wytwarzania energii elektrycznej, a także dochodami z podatków pośrednich od producentów energii ze źródeł odnawialnych i niższymi dotacjami dla tych producentów, wynikającymi z dodatniej różnicy między cenami rynkowymi a referencyjnymi cenami energii elektrycznej. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 0,9 % PKB. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 2,6 % PKB w 2021 r. do 0,5 % PKB w 2022 r.

| (15) | W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Francja (7) wykorzystywała Instrument do finansowania dodatkowych inwestycji na rzecz ożywienia gospodarczego i jednocześnie prowadziła rozważną politykę fiskalną. Ponadto Rada zaleciła Francji utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(15)

W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Francja (7) wykorzystywała Instrument do finansowania dodatkowych inwestycji na rzecz ożywienia gospodarczego i jednocześnie prowadziła rozważną politykę fiskalną. Ponadto Rada zaleciła Francji utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych.

| (16) | Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był wspierający, na poziomie ‒ 2,0 % PKB. Zgodnie z zaleceniem Rady Francja nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 0,6 % PKB w 2022 r. (0,7 % PKB w 2021 r.). Marginalny spadek wydatków finansowanych z dotacji w ramach Instrumentu oraz innych funduszy unijnych w 2022 r. wynikał z szybszej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności w ciągu pierwszych dwóch lat. Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9), który to wpływ wyniósł 0,1 pp. Francja utrzymała zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 1,7 pp. Ten znaczny ekspansywny wpływ obejmował dodatkowy wpływ środków polityki fiskalnej mających ograniczyć gospodarcze i społeczne skutki wzrostu cen energii (dodatkowy koszt budżetowy netto wyniósł 0,8 % PKB). Jednocześnie indeksacja rent i emerytur, świadczeń społecznych i wynagrodzeń w sektorze publicznym również przyczyniła się do wzrostu bieżących wydatków pierwotnych netto (wpływ ten wyniósł 0,4 % PKB). W związku z tym Francja w niewystarczającym stopniu ograniczała wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. Znaczący ekspansywny wpływ wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych wynika zatem tylko częściowo ze środków mających zaradzić gospodarczym i społecznym skutkom wzrostu cen energii, a także kosztów zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy. |
| --- | --- |

(16)

Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był wspierający, na poziomie ‒ 2,0 % PKB. Zgodnie z zaleceniem Rady Francja nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 0,6 % PKB w 2022 r. (0,7 % PKB w 2021 r.). Marginalny spadek wydatków finansowanych z dotacji w ramach Instrumentu oraz innych funduszy unijnych w 2022 r. wynikał z szybszej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności w ciągu pierwszych dwóch lat. Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9), który to wpływ wyniósł 0,1 pp. Francja utrzymała zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 1,7 pp. Ten znaczny ekspansywny wpływ obejmował dodatkowy wpływ środków polityki fiskalnej mających ograniczyć gospodarcze i społeczne skutki wzrostu cen energii (dodatkowy koszt budżetowy netto wyniósł 0,8 % PKB). Jednocześnie indeksacja rent i emerytur, świadczeń społecznych i wynagrodzeń w sektorze publicznym również przyczyniła się do wzrostu bieżących wydatków pierwotnych netto (wpływ ten wyniósł 0,4 % PKB). W związku z tym Francja w niewystarczającym stopniu ograniczała wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. Znaczący ekspansywny wpływ wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych wynika zatem tylko częściowo ze środków mających zaradzić gospodarczym i społecznym skutkom wzrostu cen energii, a także kosztów zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy.

| (17) | Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest korzystniejszy niż przewidywała prognoza Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 1,0 %, a w 2024 r. – o 1,6 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy wzrost realnego PKB – o 0,7 % w 2023 r. i o 1,4 % w 2024 r., głównie ze względu na mniejszy wkład popytu krajowego we wzrost gospodarczy w 2023 r., wynikający z nakładów brutto na środki trwałe oraz zapasów, oraz na mniejszy wkład popytu zewnętrznego w 2024 r. |
| --- | --- |

(17)

Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest korzystniejszy niż przewidywała prognoza Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 1,0 %, a w 2024 r. – o 1,6 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy wzrost realnego PKB – o 0,7 % w 2023 r. i o 1,4 % w 2024 r., głównie ze względu na mniejszy wkład popytu krajowego we wzrost gospodarczy w 2023 r., wynikający z nakładów brutto na środki trwałe oraz zapasów, oraz na mniejszy wkład popytu zewnętrznego w 2024 r.

| (18) | W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że wskaźnik deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie w 2023 r. do 4,9 % PKB. Ten wzrost w 2023 r. jest głównie odzwierciedleniem spowolnienia aktywności gospodarczej oraz oczekiwanych niedoborów dochodów. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie ze 111,6 % na koniec 2022 r. do 109,6 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 4,7 % PKB w 2023 r. Jest on niższy niż deficyt przewidywany w programie stabilności na 2023 r., głównie ze względu na wyższą elastyczność podatkową oczekiwaną przez Komisję, co powinno prowadzić do wyższych dochodów. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2023 r. wyniesie 109,6 %. |
| --- | --- |

(18)

W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że wskaźnik deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie w 2023 r. do 4,9 % PKB. Ten wzrost w 2023 r. jest głównie odzwierciedleniem spowolnienia aktywności gospodarczej oraz oczekiwanych niedoborów dochodów. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie ze 111,6 % na koniec 2022 r. do 109,6 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 4,7 % PKB w 2023 r. Jest on niższy niż deficyt przewidywany w programie stabilności na 2023 r., głównie ze względu na wyższą elastyczność podatkową oczekiwaną przez Komisję, co powinno prowadzić do wyższych dochodów. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2023 r. wyniesie 109,6 %.

| (19) | Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki polityki fiskalnej przyjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono, w szczególności zmniejszenie TICFE oraz dotacje bezpośrednie rekompensujące dostawcom gazu i energii elektrycznej stosowanie pułapu regulowanych cen gazu i energii elektrycznej, jak również nowe środki, takie jak bon na paliwo transportowe uzależniony od wysokości dochodów („chèque carburant”) dla gospodarstw domowych o niskich dochodach, zastępujący ogólny rabat stosowany w 2022 r., oraz dotacje dla mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw, które nie podlegają regulowanym opłatom za energię elektryczną, aby pokryć wzrost ich rachunków za energię do końca 2023 r. Koszt tych środków nadal jest częściowo kompensowany podatkami od nieoczekiwanych zysków producentów i dostawców energii, a mianowicie mechanizmem wprowadzania limitów w odniesieniu do inframarginalnych dochodów rynkowych z wytwarzania energii elektrycznej, a także dochodami z podatków pośrednich od producentów energii ze źródeł odnawialnych i niższymi dotacjami dla tych producentów, wynikającymi z dodatniej różnicy między cenami rynkowymi a referencyjnymi cenami energii elektrycznej. Uwzględniając te dochody, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 1,0 % PKB w 2023 r. (10) Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są skierowane do gospodarstw domowych lub przedsiębiorstw znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowują w pełni sygnału cenowego do zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej, mimo że podniesiono pułapy cenowe energii elektrycznej i gazu dla gospodarstw domowych. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,2 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,1 % PKB w 2022 r.). Ostatecznie oczekuje się, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też stopniowe wycofywanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, które oszacowano na 0,5 % PKB. |
| --- | --- |

(19)

Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki polityki fiskalnej przyjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono, w szczególności zmniejszenie TICFE oraz dotacje bezpośrednie rekompensujące dostawcom gazu i energii elektrycznej stosowanie pułapu regulowanych cen gazu i energii elektrycznej, jak również nowe środki, takie jak bon na paliwo transportowe uzależniony od wysokości dochodów („chèque carburant”) dla gospodarstw domowych o niskich dochodach, zastępujący ogólny rabat stosowany w 2022 r., oraz dotacje dla mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw, które nie podlegają regulowanym opłatom za energię elektryczną, aby pokryć wzrost ich rachunków za energię do końca 2023 r. Koszt tych środków nadal jest częściowo kompensowany podatkami od nieoczekiwanych zysków producentów i dostawców energii, a mianowicie mechanizmem wprowadzania limitów w odniesieniu do inframarginalnych dochodów rynkowych z wytwarzania energii elektrycznej, a także dochodami z podatków pośrednich od producentów energii ze źródeł odnawialnych i niższymi dotacjami dla tych producentów, wynikającymi z dodatniej różnicy między cenami rynkowymi a referencyjnymi cenami energii elektrycznej. Uwzględniając te dochody, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 1,0 % PKB w 2023 r. (10) Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są skierowane do gospodarstw domowych lub przedsiębiorstw znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowują w pełni sygnału cenowego do zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej, mimo że podniesiono pułapy cenowe energii elektrycznej i gazu dla gospodarstw domowych. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,2 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,1 % PKB w 2022 r.). Ostatecznie oczekuje się, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też stopniowe wycofywanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, które oszacowano na 0,5 % PKB.

| (20) | W swoim zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Francji, aby zapewniła w 2023 r. rozważną politykę fiskalną, zwłaszcza przez ograniczenie wzrostu bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych do poziomu poniżej średniookresowego wzrostu produktu potencjalnego (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Jednocześnie Francja powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Francji zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(20)

W swoim zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Francji, aby zapewniła w 2023 r. rozważną politykę fiskalną, zwłaszcza przez ograniczenie wzrostu bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych do poziomu poniżej średniookresowego wzrostu produktu potencjalnego (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Jednocześnie Francja powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Francji zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (21) | W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. restrykcyjny (+ 0,5 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był ekspansywny (‒ 2,0 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, wynoszący 0,6 % PKB. Obejmuje to wzrost o 0,1 % PKB kosztów ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz innych funduszy unijnych wyniosły w 2023 r. 0,4 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej (13). W związku z tym Francja planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i planuje utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Państwo to zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takie jak inwestycje w ramach planu inwestycyjnego Francja 2030 mające wspierać inwestycje w nowoczesne badania naukowe i rozwój oraz w dziedziny cyfrowe, jak również inwestycje w energię ze źródeł odnawialnych w systemach ciepłowniczych oraz renowację budynków publicznych i prywatnych, działania wspierające dekarbonizację przemysłu oraz inwestycje w zrównoważony transport, zdrowie i edukację; inwestycje te są finansowane częściowo z Instrumentu i innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(21)

W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. restrykcyjny (+ 0,5 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był ekspansywny (‒ 2,0 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, wynoszący 0,6 % PKB. Obejmuje to wzrost o 0,1 % PKB kosztów ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz innych funduszy unijnych wyniosły w 2023 r. 0,4 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej (13). W związku z tym Francja planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i planuje utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Państwo to zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takie jak inwestycje w ramach planu inwestycyjnego Francja 2030 mające wspierać inwestycje w nowoczesne badania naukowe i rozwój oraz w dziedziny cyfrowe, jak również inwestycje w energię ze źródeł odnawialnych w systemach ciepłowniczych oraz renowację budynków publicznych i prywatnych, działania wspierające dekarbonizację przemysłu oraz inwestycje w zrównoważony transport, zdrowie i edukację; inwestycje te są finansowane częściowo z Instrumentu i innych funduszy unijnych.

| (22) | Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 4,4 % PKB w 2024 r. Ten spadek w 2024 r. wynika głównie z wycofania większości środków wsparcia w dziedzinie energii oraz wyższej elastyczności opodatkowania. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. pozostanie na zasadniczo niezmienionym poziomie 109,5 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 4,3 % PKB. Jest on niższy od deficytu prognozowanego w programie stabilności na 2023 r., a różnica ta wynika głównie z efektu bazy wynikającego z już niższego deficytu prognozowanego przez Komisję na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2024 r. wyniesie 109,5 %. |
| --- | --- |

(22)

Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 4,4 % PKB w 2024 r. Ten spadek w 2024 r. wynika głównie z wycofania większości środków wsparcia w dziedzinie energii oraz wyższej elastyczności opodatkowania. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. pozostanie na zasadniczo niezmienionym poziomie 109,5 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 4,3 % PKB. Jest on niższy od deficytu prognozowanego w programie stabilności na 2023 r., a różnica ta wynika głównie z efektu bazy wynikającego z już niższego deficytu prognozowanego przez Komisję na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2024 r. wyniesie 109,5 %.

| (23) | Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie w 2024 r. większości środków wsparcia w dziedzinie energii. Komisja przyjmuje obecnie, że koszt netto wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii wyniesie w 2024 r. 0,2 % PKB. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. Środki wsparcia w dziedzinie energii, które obecnie planuje się utrzymać do 2024 r., nie wydają się być skierowane do gospodarstw domowych lub przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji. Nie zachowują one w pełni sygnału cenowego do zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. |
| --- | --- |

(23)

Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie w 2024 r. większości środków wsparcia w dziedzinie energii. Komisja przyjmuje obecnie, że koszt netto wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii wyniesie w 2024 r. 0,2 % PKB. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. Środki wsparcia w dziedzinie energii, które obecnie planuje się utrzymać do 2024 r., nie wydają się być skierowane do gospodarstw domowych lub przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji. Nie zachowują one w pełni sygnału cenowego do zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej.

| (24) | W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (14). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej i potrzebę zredukowania deficytu poniżej określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % PKB, według Komisji odpowiednia byłaby korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,7 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (15) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 2,3 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 1,0 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według szacunków Komisji doprowadzi to do wzrostu wydatków pierwotnych netto, który będzie niższy od maksymalnej stopy wzrostu zalecanej na 2024 r. |
| --- | --- |

(24)

W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (14). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej i potrzebę zredukowania deficytu poniżej określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % PKB, według Komisji odpowiednia byłaby korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,7 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (15) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 2,3 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 1,0 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według szacunków Komisji doprowadzi to do wzrostu wydatków pierwotnych netto, który będzie niższy od maksymalnej stopy wzrostu zalecanej na 2024 r.

| (25) | Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że w 2024 r. wydatki pierwotne netto finansowane z zasobów krajowych wzrosną o 3,1 %, czyli powyżej zalecanej stopy wzrostu. Korekta przewidziana w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. jest mniejsza niż oszczędności uzyskane dzięki całkowitemu wycofaniu środków wsparcia w dziedzinie energii. Wynika to głównie ze zwiększenia inwestycji w ramach programu France 2030 oraz pełnego wycofania podatku od produkcji od wartości dodanej przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

(25)

Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że w 2024 r. wydatki pierwotne netto finansowane z zasobów krajowych wzrosną o 3,1 %, czyli powyżej zalecanej stopy wzrostu. Korekta przewidziana w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. jest mniejsza niż oszczędności uzyskane dzięki całkowitemu wycofaniu środków wsparcia w dziedzinie energii. Wynika to głównie ze zwiększenia inwestycji w ramach programu France 2030 oraz pełnego wycofania podatku od produkcji od wartości dodanej przedsiębiorstw.

| (26) | Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne pozostaną w latach 2023–2024 na niezmienionym poziomie 3,8 % PKB. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu. Te reformy i inwestycje obejmują reformę zarządzania finansami publicznymi oraz nowy mechanizm przeglądu wydatków, reformy systemu emerytur i świadczeń dla bezrobotnych, jak również inwestycje wspierające zieloną i cyfrową transformację, które to inwestycje stanowią również część planu odbudowy i zwiększania odporności. W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2027 r. Według programu stabilności na 2023 r. spodziewane jest, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych będzie stopniowo spadać, osiągając poziomy 3,7 % PKB w 2025 r., 3,2 % w 2026 r. i 2,7 % do 2027 r. W związku z tym planuje się, że w 2027 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych spadnie poniżej 3 % PKB. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie ze 109,5 % na koniec 2024 r. do 108,3 % do końca 2027 r. |
| --- | --- |

(26)

Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne pozostaną w latach 2023–2024 na niezmienionym poziomie 3,8 % PKB. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu. Te reformy i inwestycje obejmują reformę zarządzania finansami publicznymi oraz nowy mechanizm przeglądu wydatków, reformy systemu emerytur i świadczeń dla bezrobotnych, jak również inwestycje wspierające zieloną i cyfrową transformację, które to inwestycje stanowią również część planu odbudowy i zwiększania odporności. W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2027 r. Według programu stabilności na 2023 r. spodziewane jest, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych będzie stopniowo spadać, osiągając poziomy 3,7 % PKB w 2025 r., 3,2 % w 2026 r. i 2,7 % do 2027 r. W związku z tym planuje się, że w 2027 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych spadnie poniżej 3 % PKB. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie ze 109,5 % na koniec 2024 r. do 108,3 % do końca 2027 r.

| (27) | Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Francji postępuje. Francja złożyła jeden wniosek o płatność, odpowiadający 38 kamieniom milowym i wartościom docelowym zawartym w planie odbudowy i zwiększania odporności, na podstawie którego dokonano płatności w łącznej wysokości 7 400 000 EUR. Kamienie milowe odzwierciedlają postępy we wdrażaniu reform w dziedzinie finansów publicznych, mieszkalnictwa, mobilności, zatrudnienia, umiejętności i zdrowia. Szereg wartości docelowych odzwierciedla główne inwestycje w dziedzinie renowacji energetycznej budynków, dekarbonizacji przemysłu, czystych ekologicznie pojazdów, badań naukowych, zatrudnienia młodzieży i edukacji. W dniu 20 kwietnia 2023 r. Francja przedłożyła zmianę swojego planu odbudowy i zwiększania odporności, łącznie z rozdziałem REPowerEU. Wniosek Francji dotyczący zmiany jej planu odbudowy i zwiększania odporności jest związany z potrzebą uwzględnienia wysokiej inflacji odnotowanej w 2022 r., zakłóceń w łańcuchach dostaw oraz skorygowania w dół maksymalnego przydziału dotacji na rzecz Francji w ramach Instrumentu. Włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Francji w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny. |
| --- | --- |

(27)

Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Francji postępuje. Francja złożyła jeden wniosek o płatność, odpowiadający 38 kamieniom milowym i wartościom docelowym zawartym w planie odbudowy i zwiększania odporności, na podstawie którego dokonano płatności w łącznej wysokości 7 400 000 EUR. Kamienie milowe odzwierciedlają postępy we wdrażaniu reform w dziedzinie finansów publicznych, mieszkalnictwa, mobilności, zatrudnienia, umiejętności i zdrowia. Szereg wartości docelowych odzwierciedla główne inwestycje w dziedzinie renowacji energetycznej budynków, dekarbonizacji przemysłu, czystych ekologicznie pojazdów, badań naukowych, zatrudnienia młodzieży i edukacji. W dniu 20 kwietnia 2023 r. Francja przedłożyła zmianę swojego planu odbudowy i zwiększania odporności, łącznie z rozdziałem REPowerEU. Wniosek Francji dotyczący zmiany jej planu odbudowy i zwiększania odporności jest związany z potrzebą uwzględnienia wysokiej inflacji odnotowanej w 2022 r., zakłóceń w łańcuchach dostaw oraz skorygowania w dół maksymalnego przydziału dotacji na rzecz Francji w ramach Instrumentu. Włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Francji w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny.

| (28) | W 2022 r. Komisja zatwierdziła większość dokumentów programowych dotyczących polityki spójności Francji, z wyjątkiem programu Saint-Martin, który przyjęto w dniu 20 marca 2023 r. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego we Francji. |
| --- | --- |

(28)

W 2022 r. Komisja zatwierdziła większość dokumentów programowych dotyczących polityki spójności Francji, z wyjątkiem programu Saint-Martin, który przyjęto w dniu 20 marca 2023 r. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego we Francji.

| (29) | Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz w programach polityki spójności Francja mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą niedoboru wykwalifikowanej siły roboczej i nierówności w systemie edukacji, a także polityki energetycznej i zielonej transformacji. Sprostanie tym wyzwaniom mogłoby przyczynić się do podniesienia umiejętności pracowników, zwiększenia wydajności pracy, sprawienia, by francuskie przedsiębiorstwa były bardziej energooszczędne, a tym samym zwiększenia ogólnej konkurencyjności francuskiej gospodarki. |
| --- | --- |

(29)

Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz w programach polityki spójności Francja mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą niedoboru wykwalifikowanej siły roboczej i nierówności w systemie edukacji, a także polityki energetycznej i zielonej transformacji. Sprostanie tym wyzwaniom mogłoby przyczynić się do podniesienia umiejętności pracowników, zwiększenia wydajności pracy, sprawienia, by francuskie przedsiębiorstwa były bardziej energooszczędne, a tym samym zwiększenia ogólnej konkurencyjności francuskiej gospodarki.

| (30) | Niedobór siły roboczej we Francji utrzymuje się na wysokim poziomie. Według badania dotyczącego zapotrzebowania na siłę roboczą (przeprowadzonego przez Pôle Emploi) z 2023 r. 61 % pracodawców przewiduje dalsze trudności z zatrudnianiem pracowników w 2023 r., w szczególności jeśli chodzi o pracowników z odpowiednimi umiejętnościami w budownictwie i przemyśle, tj. w dwóch sektorach, które silnie odczuły skutki zielonej i cyfrowej transformacji. W ostatnich latach Francja zwiększa inwestycje w podnoszenie i zmianę kwalifikacji pracowników, co jest częściowo wspierane przez Instrument. Z przeprowadzonych ocen wynika jednak, że nadal istnieje wiele barier utrudniających podnoszenie kwalifikacji pracownikom o niskich umiejętnościach, co podważa skuteczność ukierunkowanych programów, takich jak plan inwestycji w umiejętności. Choć poziom uczestnictwa pracowników o niskich umiejętnościach w szkoleniach wzrasta, nadal jest on znacznie niższy niż w przypadku innych pracowników, a ponadto pracownicy o niskich umiejętnościach zwykle mniej korzystają ze szkoleń, które prowadzą do zdobycia kwalifikacji. Pokazuje to, że priorytetem systemu edukacji nadal powinno być dalsze zwiększanie liczby osób młodych wchodzących na rynek pracy, które będą wykazywać wystarczające umiejętności i kwalifikacje podstawowe. |
| --- | --- |

(30)

Niedobór siły roboczej we Francji utrzymuje się na wysokim poziomie. Według badania dotyczącego zapotrzebowania na siłę roboczą (przeprowadzonego przez Pôle Emploi) z 2023 r. 61 % pracodawców przewiduje dalsze trudności z zatrudnianiem pracowników w 2023 r., w szczególności jeśli chodzi o pracowników z odpowiednimi umiejętnościami w budownictwie i przemyśle, tj. w dwóch sektorach, które silnie odczuły skutki zielonej i cyfrowej transformacji. W ostatnich latach Francja zwiększa inwestycje w podnoszenie i zmianę kwalifikacji pracowników, co jest częściowo wspierane przez Instrument. Z przeprowadzonych ocen wynika jednak, że nadal istnieje wiele barier utrudniających podnoszenie kwalifikacji pracownikom o niskich umiejętnościach, co podważa skuteczność ukierunkowanych programów, takich jak plan inwestycji w umiejętności. Choć poziom uczestnictwa pracowników o niskich umiejętnościach w szkoleniach wzrasta, nadal jest on znacznie niższy niż w przypadku innych pracowników, a ponadto pracownicy o niskich umiejętnościach zwykle mniej korzystają ze szkoleń, które prowadzą do zdobycia kwalifikacji. Pokazuje to, że priorytetem systemu edukacji nadal powinno być dalsze zwiększanie liczby osób młodych wchodzących na rynek pracy, które będą wykazywać wystarczające umiejętności i kwalifikacje podstawowe.

| (31) | Mimo że ogólny poziom wydatków publicznych na edukację przewyższa średnią OECD, a wyniki kształcenia są dobre, francuski system edukacji charakteryzuje się znacznym odsetkiem osób osiągających słabe wyniki w nauce, a status społeczno-ekonomiczny pozostaje ważnym czynnikiem wpływającym na wyniki uczniów. Szczególnie niepokojące są słabe wyniki w nauce i nierówności w umiejętnościach nabytych w dziedzinie matematyki. Według badań krajowych i międzynarodowych na przestrzeni ostatnich 30 lat średnie wyniki w dziedzinie matematyki we Francji stale się pogarszają. Podjęto pewne kroki, aby wzmocnić nabywanie umiejętności podstawowych, w tym przez wspieranie kształcenia ustawicznego nauczycieli w dziedzinie matematyki i języka francuskiego, co zapoczątkowano w 2019 r., oraz dodanie – od roku szkolnego 2023/24 – godzinnego modułu wspierającego w dziedzinie matematyki i języka francuskiego w pierwszym roku szkoły średniej. Realizacja planu zakładającego zmniejszenie o połowę liczebności klas pierwszych i drugich w defaworyzowanych publicznych przedszkolach i szkołach podstawowych została prawie zakończona, a ponadto prowadzona jest obecnie ocena długofalowego wpływu tego działania na wyniki nauczania 300 000 uczniów, których objął plan. Znaczna część defaworyzowanych uczniów poza obszarami priorytetowymi nie korzysta jednak na tych zmianach. Mimo inwestycji i postępów w odniesieniu do dostępu uczniów i studentów z niepełnosprawnościami do tradycyjnego systemu edukacji nadal utrzymują się pewne wyzwania w tym względzie. |
| --- | --- |

(31)

Mimo że ogólny poziom wydatków publicznych na edukację przewyższa średnią OECD, a wyniki kształcenia są dobre, francuski system edukacji charakteryzuje się znacznym odsetkiem osób osiągających słabe wyniki w nauce, a status społeczno-ekonomiczny pozostaje ważnym czynnikiem wpływającym na wyniki uczniów. Szczególnie niepokojące są słabe wyniki w nauce i nierówności w umiejętnościach nabytych w dziedzinie matematyki. Według badań krajowych i międzynarodowych na przestrzeni ostatnich 30 lat średnie wyniki w dziedzinie matematyki we Francji stale się pogarszają. Podjęto pewne kroki, aby wzmocnić nabywanie umiejętności podstawowych, w tym przez wspieranie kształcenia ustawicznego nauczycieli w dziedzinie matematyki i języka francuskiego, co zapoczątkowano w 2019 r., oraz dodanie – od roku szkolnego 2023/24 – godzinnego modułu wspierającego w dziedzinie matematyki i języka francuskiego w pierwszym roku szkoły średniej. Realizacja planu zakładającego zmniejszenie o połowę liczebności klas pierwszych i drugich w defaworyzowanych publicznych przedszkolach i szkołach podstawowych została prawie zakończona, a ponadto prowadzona jest obecnie ocena długofalowego wpływu tego działania na wyniki nauczania 300 000 uczniów, których objął plan. Znaczna część defaworyzowanych uczniów poza obszarami priorytetowymi nie korzysta jednak na tych zmianach. Mimo inwestycji i postępów w odniesieniu do dostępu uczniów i studentów z niepełnosprawnościami do tradycyjnego systemu edukacji nadal utrzymują się pewne wyzwania w tym względzie.

| (32) | W 2022 r. Francja kontynuowała inwestycje w system praktyk zawodowych oraz w rozwój możliwości uczenia się w miejscu pracy, np. realizując reformę szkolenia zawodowego w szkołach średnich. Środki te mogą przynieść pozytywne wyniki, jednak ich skutki nie są jeszcze widoczne, a ponadto wymagane jest większe zaangażowanie praktyków i nauczycieli w opracowanie programów nauczania. Mimo środków wprowadzonych w celu poprawy warunków nauczania, w tym podwyżki wynagrodzeń nauczycieli, nadal występują obawy związane z atrakcyjnością zawodu nauczyciela i wysokim odsetkiem pracowników kontraktowych, którzy często mają niższe kwalifikacje i doświadczenie niż pracownicy zatrudnieni na czas nieokreślony oraz niewystarczający dostęp do możliwości szkolenia. Ogólnie stosunek liczby nauczycieli do liczby uczniów należy do najwyższych w Unii. |
| --- | --- |

(32)

W 2022 r. Francja kontynuowała inwestycje w system praktyk zawodowych oraz w rozwój możliwości uczenia się w miejscu pracy, np. realizując reformę szkolenia zawodowego w szkołach średnich. Środki te mogą przynieść pozytywne wyniki, jednak ich skutki nie są jeszcze widoczne, a ponadto wymagane jest większe zaangażowanie praktyków i nauczycieli w opracowanie programów nauczania. Mimo środków wprowadzonych w celu poprawy warunków nauczania, w tym podwyżki wynagrodzeń nauczycieli, nadal występują obawy związane z atrakcyjnością zawodu nauczyciela i wysokim odsetkiem pracowników kontraktowych, którzy często mają niższe kwalifikacje i doświadczenie niż pracownicy zatrudnieni na czas nieokreślony oraz niewystarczający dostęp do możliwości szkolenia. Ogólnie stosunek liczby nauczycieli do liczby uczniów należy do najwyższych w Unii.

| (33) | Koszyk energetyczny Francji opiera się na paliwach kopalnych w mniejszym stopniu, niż ma to miejsce w innych państwach członkowskich, lecz nadal jest uzależniony od importu takich paliw. Zużycie gazu ziemnego we Francji w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 16 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, który to wynik jest nieznacznie wyższy od celu określonego w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (16), jakim była redukcja o 15 %. Francja mogłaby kontynuować wysiłki na rzecz tymczasowego zmniejszenia popytu na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (17). Obecna sytuacja geopolityczna i wysokie ceny energii sprawiają też, że kraj ten musi pilnie nasilić starania, aby osiągnąć cele w zakresie energii ze źródeł odnawialnych określone w krajowym planie w dziedzinie energii i klimatu. Francja wykazała końcowe zużycie energii brutto ze źródeł odnawialnych na poziomie 19,1 %, a tym samym nie osiągnęła swojego celu dotyczącego udziału energii ze źródeł odnawialnych wynoszącego 23 % na 2020 r. Nie jest również na dobrej drodze do osiągnięcia swojego celu dotyczącego energii ze źródeł odnawialnych na 2030 r. i wykazuje opóźnienia, jeżeli chodzi o wykorzystanie energii ze źródeł odnawialnych, w szczególności w przypadku wytwarzania energii elektrycznej i ogrzewania. Szybkie wprowadzenie energii ze źródeł odnawialnych, takich jak energia słoneczna i energia wiatru, przyczyniłoby się do bezpieczeństwa energetycznego Francji i dywersyfikacji dostaw energii przez ograniczenie wykorzystania paliw kopalnych. Niski wskaźnik wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych można wyjaśnić powolnymi i skomplikowanymi procedurami administracyjnymi związanymi z udzielaniem pozwoleń. Opóźnienia w uzyskiwaniu pozwoleń w odniesieniu do wszystkich technologii (morskiej i lądowej energii wiatrowej, jak również energii słonecznej) są powiązane z brakiem wsparcia politycznego dla tych projektów, nieodpowiednim planowaniem oraz przewlekłymi i złożonymi procedurami udzielania pozwoleń. Występują ponadto wyzwania dotyczące akceptacji społecznej i kwestii prawnych, co prowadzi do niepewności wśród inwestorów i wykonawców. Proces wydawania pozwoleń można przyspieszyć przez przydzielenie na niego większej liczby personelu i większych zasobów finansowych w administracji centralnej na szczeblu regionalnym, jak również we właściwych organach i u operatorów sieci. Kluczowym czynnikiem dla zabezpieczenia instalacji obiektów w ramach projektów na rzecz energii ze źródeł odnawialnych jest ponadto usprawnienie procedur planowania przestrzennego oraz szybsza realizacja postępowań o udzielenie zamówienia publicznego.
  W 2023 r. Francja przyjęła ustawę o przyspieszeniu wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, w której to ustawie uznano potrzebę znacznego rozwoju energii cieplnej ze źródeł odnawialnych oraz gazu odnawialnego, jak również zwiększenia udziału energii ze źródeł odnawialnych w celu zaspokojenia rosnących potrzeb w zakresie elektryfikacji. Jeżeli ustawa ta zostanie należycie wdrożona, będzie mogła przyspieszyć uruchomienie projektów na rzecz energii ze źródeł odnawialnych. Dzięki temu Francja znalazłaby się na dobrej drodze do osiągnięcia celów na 2030 r. |
| --- | --- |

(33)

Koszyk energetyczny Francji opiera się na paliwach kopalnych w mniejszym stopniu, niż ma to miejsce w innych państwach członkowskich, lecz nadal jest uzależniony od importu takich paliw. Zużycie gazu ziemnego we Francji w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 16 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, który to wynik jest nieznacznie wyższy od celu określonego w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (16), jakim była redukcja o 15 %. Francja mogłaby kontynuować wysiłki na rzecz tymczasowego zmniejszenia popytu na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (17). Obecna sytuacja geopolityczna i wysokie ceny energii sprawiają też, że kraj ten musi pilnie nasilić starania, aby osiągnąć cele w zakresie energii ze źródeł odnawialnych określone w krajowym planie w dziedzinie energii i klimatu. Francja wykazała końcowe zużycie energii brutto ze źródeł odnawialnych na poziomie 19,1 %, a tym samym nie osiągnęła swojego celu dotyczącego udziału energii ze źródeł odnawialnych wynoszącego 23 % na 2020 r. Nie jest również na dobrej drodze do osiągnięcia swojego celu dotyczącego energii ze źródeł odnawialnych na 2030 r. i wykazuje opóźnienia, jeżeli chodzi o wykorzystanie energii ze źródeł odnawialnych, w szczególności w przypadku wytwarzania energii elektrycznej i ogrzewania. Szybkie wprowadzenie energii ze źródeł odnawialnych, takich jak energia słoneczna i energia wiatru, przyczyniłoby się do bezpieczeństwa energetycznego Francji i dywersyfikacji dostaw energii przez ograniczenie wykorzystania paliw kopalnych. Niski wskaźnik wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych można wyjaśnić powolnymi i skomplikowanymi procedurami administracyjnymi związanymi z udzielaniem pozwoleń. Opóźnienia w uzyskiwaniu pozwoleń w odniesieniu do wszystkich technologii (morskiej i lądowej energii wiatrowej, jak również energii słonecznej) są powiązane z brakiem wsparcia politycznego dla tych projektów, nieodpowiednim planowaniem oraz przewlekłymi i złożonymi procedurami udzielania pozwoleń. Występują ponadto wyzwania dotyczące akceptacji społecznej i kwestii prawnych, co prowadzi do niepewności wśród inwestorów i wykonawców. Proces wydawania pozwoleń można przyspieszyć przez przydzielenie na niego większej liczby personelu i większych zasobów finansowych w administracji centralnej na szczeblu regionalnym, jak również we właściwych organach i u operatorów sieci. Kluczowym czynnikiem dla zabezpieczenia instalacji obiektów w ramach projektów na rzecz energii ze źródeł odnawialnych jest ponadto usprawnienie procedur planowania przestrzennego oraz szybsza realizacja postępowań o udzielenie zamówienia publicznego.

W 2023 r. Francja przyjęła ustawę o przyspieszeniu wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, w której to ustawie uznano potrzebę znacznego rozwoju energii cieplnej ze źródeł odnawialnych oraz gazu odnawialnego, jak również zwiększenia udziału energii ze źródeł odnawialnych w celu zaspokojenia rosnących potrzeb w zakresie elektryfikacji. Jeżeli ustawa ta zostanie należycie wdrożona, będzie mogła przyspieszyć uruchomienie projektów na rzecz energii ze źródeł odnawialnych. Dzięki temu Francja znalazłaby się na dobrej drodze do osiągnięcia celów na 2030 r.

| (34) | Aby poziom wzajemnych połączeń osiągnął wartość docelową 10 % ustaloną na 2020 r., dalsze wsparcie transgranicznych elektroenergetycznych połączeń międzysystemowych (opracowywanych lub planowanych) nadal ma zasadnicze znaczenie do celów integracji dużej części energii ze źródeł odnawialnych. Priorytetyzacja inwestycji w infrastrukturę energetyczną, zarówno krajową, jak i transgraniczną, pomoże zmniejszyć zależność od paliw kopalnych, a w szczególności rosyjskiego gazu. Zaleca się, aby nowe inwestycje w infrastrukturę i sieci były w miarę możliwości dostosowane do przyszłych wyzwań, tak by przez zmianę ich przeznaczenia do celów wykorzystania paliw zrównoważonych można było zapewnić im długoterminowy zrównoważony charakter. Połączenia międzysystemowe mają kluczowe znaczenie dla sprawnego funkcjonowania wewnętrznego rynku energii poprzez łączenie zasobów w celu osiągnięcia ogólnego bezpieczeństwa dostaw. |
| --- | --- |

(34)

Aby poziom wzajemnych połączeń osiągnął wartość docelową 10 % ustaloną na 2020 r., dalsze wsparcie transgranicznych elektroenergetycznych połączeń międzysystemowych (opracowywanych lub planowanych) nadal ma zasadnicze znaczenie do celów integracji dużej części energii ze źródeł odnawialnych. Priorytetyzacja inwestycji w infrastrukturę energetyczną, zarówno krajową, jak i transgraniczną, pomoże zmniejszyć zależność od paliw kopalnych, a w szczególności rosyjskiego gazu. Zaleca się, aby nowe inwestycje w infrastrukturę i sieci były w miarę możliwości dostosowane do przyszłych wyzwań, tak by przez zmianę ich przeznaczenia do celów wykorzystania paliw zrównoważonych można było zapewnić im długoterminowy zrównoważony charakter. Połączenia międzysystemowe mają kluczowe znaczenie dla sprawnego funkcjonowania wewnętrznego rynku energii poprzez łączenie zasobów w celu osiągnięcia ogólnego bezpieczeństwa dostaw.

| (35) | Francuski plan odbudowy i zwiększania odporności przewiduje duże projekty dotyczące renowacji budynków na potrzeby mieszkań socjalnych i lokali mieszkalnych, jak również budynków publicznych i mniejszych przedsiębiorstw. Jeżeli chodzi o renowację budynków mieszkaniowych, większość projektów skupia się na pracach jednoetapowych, dzięki którym można przeprowadzić jedynie ograniczoną renowację. W pierwszej połowie 2022 r. tylko 27 % prac obejmowało co najmniej dwa etapy renowacji, a tylko 5 % prowadziło do pełnej renowacji. Szeroko zakrojone renowacje mogłyby w istotny sposób przyczynić się do ograniczenia zużycia energii w sektorze budynków. Ponadto bardziej intensywne starania na rzecz ukierunkowania inwestycji publicznych i prywatnych na pomoc gospodarstwom domowym o niskich dochodach w renowacji budynków oraz na renowację zasobów budowlanych o najgorszej charakterystyce energetycznej mogłyby przyczynić się do zwiększenia efektywności energetycznej 5,2 mln najbardziej nieefektywnych energetycznie budynków mieszkalnych (o wskaźniku efektywności energetycznej F i G) do 2030 r. Ustawą o klimacie i odporności z 2021 r. wprowadzono szereg środków zachęcających do szeroko zakrojonej renowacji budynków, np. zakaz wynajmu lokali o wskaźniku efektywności energetycznej G od 2025 r., F – od 2028 r. i E – od 2034 r. Aby zachęcić do intensywniejszego wzrostu efektywności energetycznej, można by ulepszyć ramy polityki, aby zachęcić do gruntownej renowacji i pomóc Francji w dalszym zwiększaniu efektywności energetycznej jej zasobów budowlanych, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb gospodarstw domowych o niskich dochodach. |
| --- | --- |

(35)

Francuski plan odbudowy i zwiększania odporności przewiduje duże projekty dotyczące renowacji budynków na potrzeby mieszkań socjalnych i lokali mieszkalnych, jak również budynków publicznych i mniejszych przedsiębiorstw. Jeżeli chodzi o renowację budynków mieszkaniowych, większość projektów skupia się na pracach jednoetapowych, dzięki którym można przeprowadzić jedynie ograniczoną renowację. W pierwszej połowie 2022 r. tylko 27 % prac obejmowało co najmniej dwa etapy renowacji, a tylko 5 % prowadziło do pełnej renowacji. Szeroko zakrojone renowacje mogłyby w istotny sposób przyczynić się do ograniczenia zużycia energii w sektorze budynków. Ponadto bardziej intensywne starania na rzecz ukierunkowania inwestycji publicznych i prywatnych na pomoc gospodarstwom domowym o niskich dochodach w renowacji budynków oraz na renowację zasobów budowlanych o najgorszej charakterystyce energetycznej mogłyby przyczynić się do zwiększenia efektywności energetycznej 5,2 mln najbardziej nieefektywnych energetycznie budynków mieszkalnych (o wskaźniku efektywności energetycznej F i G) do 2030 r. Ustawą o klimacie i odporności z 2021 r. wprowadzono szereg środków zachęcających do szeroko zakrojonej renowacji budynków, np. zakaz wynajmu lokali o wskaźniku efektywności energetycznej G od 2025 r., F – od 2028 r. i E – od 2034 r. Aby zachęcić do intensywniejszego wzrostu efektywności energetycznej, można by ulepszyć ramy polityki, aby zachęcić do gruntownej renowacji i pomóc Francji w dalszym zwiększaniu efektywności energetycznej jej zasobów budowlanych, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb gospodarstw domowych o niskich dochodach.

| (36) | Francja realizuje niemal 11 % całkowitych unijnych inwestycji kapitału wysokiego ryzyka w przedsiębiorstwa typu start-up i scale-up w obszarze technologii związanych z klimatem. Mimo dużego wsparcia publicznego jedynie 29 % małych przedsiębiorstw we Francji zainwestowało ponad 1 % swojego obrotu we wprowadzenie zasobooszczędności (w Unii średnia wynosi 40 %). Promotorzy projektów dotyczących produkcji czystych technologii muszą sprostać wysokiemu obciążeniu administracyjnemu i są narażeni na przewlekłe procedury i ryzyko sporu sądowego. Uzyskanie pozwolenia na budowę, otrzymanie zezwolenia środowiskowego i przeprowadzenie procesu dochodzenia publicznego dla projektu przemysłowego trwa średnio 17 miesięcy. W procedurze występują pewne etapy hamujące, kiedy to właściciel projektu musi czekać na odpowiedź od różnych organów (sąd administracyjny, opinia organu ds. środowiska, sprawozdanie podmiotu prowadzącego dochodzenie publiczne). W przypadku dużych projektów przemysłowych należy ponadto przeprowadzić konsultacje publiczne. Proces ten trwa co najmniej sześć miesięcy, do czego należy doliczyć czas poświęcony na uzyskanie pozwolenia na budowę, otrzymanie zezwolenia środowiskowego i przeprowadzenie dochodzenia publicznego. Projekty inwestycyjne mogą również być objęte postępowaniem sądowym, które może trwać kilka lat, co z kolei prowadzi do rezygnowania z projektów. Procedury udzielania pozwoleń są wprawdzie konieczne do zabezpieczenia nadrzędnych interesów publicznych i prywatnych, należy je jednak uprościć i przyspieszyć w przypadku projektów dotyczących produkcji czystych technologii. Uruchamianie kilku procedur administracyjnych jednocześnie i proponowanie obiektów przemysłowych, które są już gotowe do eksploatacji, również mogłoby zaoszczędzić czas. |
| --- | --- |

(36)

Francja realizuje niemal 11 % całkowitych unijnych inwestycji kapitału wysokiego ryzyka w przedsiębiorstwa typu start-up i scale-up w obszarze technologii związanych z klimatem. Mimo dużego wsparcia publicznego jedynie 29 % małych przedsiębiorstw we Francji zainwestowało ponad 1 % swojego obrotu we wprowadzenie zasobooszczędności (w Unii średnia wynosi 40 %). Promotorzy projektów dotyczących produkcji czystych technologii muszą sprostać wysokiemu obciążeniu administracyjnemu i są narażeni na przewlekłe procedury i ryzyko sporu sądowego. Uzyskanie pozwolenia na budowę, otrzymanie zezwolenia środowiskowego i przeprowadzenie procesu dochodzenia publicznego dla projektu przemysłowego trwa średnio 17 miesięcy. W procedurze występują pewne etapy hamujące, kiedy to właściciel projektu musi czekać na odpowiedź od różnych organów (sąd administracyjny, opinia organu ds. środowiska, sprawozdanie podmiotu prowadzącego dochodzenie publiczne). W przypadku dużych projektów przemysłowych należy ponadto przeprowadzić konsultacje publiczne. Proces ten trwa co najmniej sześć miesięcy, do czego należy doliczyć czas poświęcony na uzyskanie pozwolenia na budowę, otrzymanie zezwolenia środowiskowego i przeprowadzenie dochodzenia publicznego. Projekty inwestycyjne mogą również być objęte postępowaniem sądowym, które może trwać kilka lat, co z kolei prowadzi do rezygnowania z projektów. Procedury udzielania pozwoleń są wprawdzie konieczne do zabezpieczenia nadrzędnych interesów publicznych i prywatnych, należy je jednak uprościć i przyspieszyć w przypadku projektów dotyczących produkcji czystych technologii. Uruchamianie kilku procedur administracyjnych jednocześnie i proponowanie obiektów przemysłowych, które są już gotowe do eksploatacji, również mogłoby zaoszczędzić czas.

| (37) | Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania zielonych technologii, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W 2022 r. we Francji odnotowano niedobory siły roboczej w szeregu zawodów, które wymagały szczególnych umiejętności lub wiedzy na potrzeby zielonej transformacji, takich jak technicy inżynierii lądowej, operatorzy elektrowni i inżynierowie. |
| --- | --- |

(37)

Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania zielonych technologii, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W 2022 r. we Francji odnotowano niedobory siły roboczej w szeregu zawodów, które wymagały szczególnych umiejętności lub wiedzy na potrzeby zielonej transformacji, takich jak technicy inżynierii lądowej, operatorzy elektrowni i inżynierowie.

| (38) | W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (18) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1. |
| --- | --- |

(38)

W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (18) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1.

| (39) | W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru wykwalifikowanej kadry; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe, ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Francji zalecenia 1, 2, 3 i 4 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego i trzeciego i czwartego zalecenia, przedstawionych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r. |
| --- | --- |

(39)

W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru wykwalifikowanej kadry; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe, ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Francji zalecenia 1, 2, 3 i 4 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego i trzeciego i czwartego zalecenia, przedstawionych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r.

| (40) | W świetle dokonanej przez Komisję szczegółowej oceny sytuacji i tej ewaluacji Rada przeanalizowała krajowy program reform na 2023 r. i program stabilności na 2023 r. Zalecenia Rady na mocy art. 6 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 znajdują odzwierciedlenie w zaleceniu 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, pomagają zaradzić podatnościom na zagrożenia związanym z wysokim długiem publicznym oraz słabą konkurencyjnością i niskim wzrostem wydajności. Zalecenia 2 i 3 przyczyniają się do realizacji zalecenia 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, przyczyniają się zarówno do korygowania zakłóceń równowagi, jak i do realizacji zaleceń zawartych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r., zgodnie z motywem 39, |
| --- | --- |

(40)

W świetle dokonanej przez Komisję szczegółowej oceny sytuacji i tej ewaluacji Rada przeanalizowała krajowy program reform na 2023 r. i program stabilności na 2023 r. Zalecenia Rady na mocy art. 6 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 znajdują odzwierciedlenie w zaleceniu 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, pomagają zaradzić podatnościom na zagrożenia związanym z wysokim długiem publicznym oraz słabą konkurencyjnością i niskim wzrostem wydajności. Zalecenia 2 i 3 przyczyniają się do realizacji zalecenia 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, przyczyniają się zarówno do korygowania zakłóceń równowagi, jak i do realizacji zaleceń zawartych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r., zgodnie z motywem 39,

NINIEJSZYM ZALECA Francji podjęcie w latach 2023 i 2024 działań mających na celu:

1.

Zapewnienie rozważnej polityki fiskalnej, w szczególności poprzez ograniczenie nominalnego wzrostu wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych do nie więcej niż 2,3 % w 2024 r. (19)

Utrzymanie inwestycji publicznych finansowanych z zasobów krajowych i zapewnienie skutecznej absorpcji dotacji w ramach Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w celu wspierania zielonej i cyfrowej transformacji.

W okresie po 2024 r. kontynuowanie średniookresowej strategii fiskalnej polegającej na stopniowej i zrównoważonej konsolidacji, w połączeniu z inwestycjami i reformami prowadzącymi do wyższego zrównoważonego wzrostu, aby osiągnąć ostrożną sytuację fiskalną w średnim okresie.

Dalszą poprawę warunków ramowych, aby ułatwić inwestycje i innowacje.

2.

Utrzymanie stałego tempa realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności oraz – w związku z niedawnym przedłożeniem addendum, łącznie z rozdziałem REPowerEU – szybkie rozpoczęcie wdrażania powiązanych środków. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności w sposób ściśle komplementarny i synergiczny w stosunku do planu odbudowy i zwiększania odporności.

3.

Zaradzenie niedoborom umiejętności, w szczególności przez zapewnienie dodatkowych możliwości uczenia się w miejscu pracy oraz zwiększenie odsetka osób wykazujących się umiejętnościami podstawowymi. Dostosowanie zasobów i metod do potrzeb defaworyzowanych uczniów i szkół, tak aby system kształcenia i szkolenia stał się bardziej sprawiedliwy i sprzyjał włączeniu społecznemu. Poprawę warunków pracy oraz kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli.

4.

Zmniejszenie ogólnej zależności od paliw kopalnych. Przyspieszenie wprowadzenia energii ze źródeł odnawialnych, przy szczególnym uwzględnieniu energii wiatrowej, słonecznej, geotermalnej i pochodzącej z biogazu, w tym przez wytwarzanie energii ze źródeł odnawialnych na małą skalę i promowanie zbiorowej konsumpcji własnej, oraz promowanie powiązanych technologii przechowywania przez zwiększenie inwestycji publicznych, ułatwienie inwestycji prywatnych oraz usunięcie wąskich gardeł w procedurze udzielania pozwoleń. Dalszą modernizację sieci przesyłowej i sieci dystrybucji energii elektrycznej oraz rozbudowa transgranicznych elektroenergetycznych połączeń międzysystemowych. Dalszą poprawę warunków ramowych zachęcających do gruntownej renowacji budynków i dekarbonizacji systemów ogrzewania, przy szczególnym uwzględnieniu gospodarstw domowych o niskich dochodach oraz zasobów budowlanych o najniższej charakterystyce energetycznej budynku. Stworzenie wspierającego otoczenia regulacyjnego, aby zwiększyć inwestycje w produkcję czystych technologii, w tym przez uproszczenie i przyspieszenie procedur udzielania pozwoleń. Wzmożenie wysiłków w ramach polityki mających na celu zapewnienie i nabywanie umiejętności i kompetencji potrzebnych do zielonej transformacji.

Sporządzono w Brukseli dnia 14 lipca 2023 r.

W imieniu Rady

N. CALVIÑO SANTAMARÍA

Przewodnicząca

---

(1)  Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 1.

1

(2)  Dz.U. L 306 z 23.11.2011, s. 25.

2

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17).

3

(4)  Zalecenie Rady z dnia 16 maja 2023 r. w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (Dz.U. C 180 z 23.5.2023, s. 1).

4

(5)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 z dnia 27 lutego 2023 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/241 w odniesieniu do rozdziałów REPowerEU w planach odbudowy i zwiększania odporności oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1303/2013, (UE) 2021/1060 i (UE) 2021/1755 oraz dyrektywy 2003/87/WE (Dz.U. L 63 z 28.2.2023, s. 1).

5

(6)  ST 10162/21 INIT; ST 10162/21 ADD 1.

6

(7)  Zalecenie Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Francję programu stabilności na 2021 r. (Dz.U. C 304 z 29.7.2021, s. 43).

7

(8)  Kurs polityki fiskalnej jest mierzony zmianą wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów), z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, lecz z uwzględnieniem wydatków finansowanych z bezzwrotnego wsparcia (dotacji) w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych, w stosunku do średniookresowego wzrostu potencjalnego. Więcej szczegółowych informacji można znaleźć w ramce 1 w tablicach statystycznych w dziedzinie fiskalnej.

8

(9)  Prognozuje się, że inne wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ, który wyniesie 0,3 pp. PKB i będzie wynikać głównie z transferów kapitałowych dokonanych w kontekście francuskiego planu odbudowy (France Relance), które nie były finansowane z dotacji z Instrumentu.

9

France Relance

(10)  Podana wartość liczbowa odzwierciedla poziom rocznych kosztów budżetowych tych środków, w tym bieżących dochodów i wydatków, a także – w stosownych przypadkach – środków w zakresie nakładów inwestycyjnych.

10

(11)  Zalecenie Rady z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie krajowego programu reform Francji na 2022 r. (Dz.U. C 334 z 1.9.2022, s. 79).

11

(12)  Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. średniookresowy (średnia z 10 lat) wzrost produktu potencjalnego Francji szacuje się na 6,3 % w ujęciu nominalnym.

12

(13)  Prognozuje się, że inne wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ, który wyniesie 0,3 pp. PKB i będzie wynikać głównie z transferów kapitałowych dokonanych w kontekście francuskiego planu odbudowy (France Relance), które nie były finansowane z dotacji z Instrumentu, i w kontekście planu inwestycyjnego Francja 2030.

13

France Relance

(14)  Art. 5 rozporządzenia (WE) nr 1466/97 wymaga również korekty przekraczającej wartość 0,5 % PKB w przypadku państw członkowskich o poziomie długu publicznego przekraczającym 60 % PKB lub z istotnym ryzykiem dotyczącym długookresowej zdolności do obsługi długu.

14

(15)  Wydatki pierwotne netto definiuje się jako wydatki finansowane z zasobów krajowych po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów i z wyłączeniem wydatków z tytułu odsetek oraz cyklicznych wydatków związanych z bezrobociem.

15

(16)  Rozporządzenie Rady (UE) 2022/1369 z dnia 5 sierpnia 2022 r. w sprawie skoordynowanych środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz (Dz.U. L 206 z 8.8.2022, s. 1).

16

(17)  Rozporządzenie Rady (UE) 2023/706 z dnia 30 marca 2023 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2022/1369 w odniesieniu do przedłużenia okresu zmniejszenia zapotrzebowania w kontekście środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz oraz w odniesieniu do zwiększenia sprawozdawczości i monitorowania realizacji tych środków (Dz.U. L 93 z 31.3.2023, s. 1).

17

(18)  Na podstawie art. 5 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1466/97.

18

(19)  Co zgodnie z szacunkami odpowiada rocznej korekcie strukturalnego salda budżetowego w wysokości co najmniej 0,7 % PKB w 2024 r., jak opisano w motywie 24.

19

---

| 1.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 312/97 |
| --- | --- | --- | --- |

1.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 312/97

---

ZALECENIE RADY

z dnia 14 lipca 2023 r.

w sprawie krajowego programu reform Chorwacji na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Chorwację programu stabilności na 2023 r.

(2023/C 312/11)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 121 ust. 2 i art. 148 ust. 4,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych (1), w szczególności jego art. 5 ust. 2,

uwzględniając zalecenie Komisji Europejskiej,

uwzględniając rezolucje Parlamentu Europejskiego,

uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej,

uwzględniając opinię Komitetu ds. Zatrudnienia,

uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Finansowego,

uwzględniając opinię Komitetu Ochrony Socjalnej,

uwzględniając opinię Komitetu Polityki Gospodarczej,

a także mając na uwadze, co następuje:

| (1) | Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (2), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(1)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (2), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (2) | W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 (3), Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym nie wskazała Chorwacji jako jednego z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia i w przypadku których potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego Chorwacji na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu. |
| --- | --- |

(2)

W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 (3), Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym nie wskazała Chorwacji jako jednego z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia i w przypadku których potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego Chorwacji na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu.

| (3) | Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i produktywności Unii. |
| --- | --- |

(3)

Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i produktywności Unii.

| (4) | W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu technologii neutralnych emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów. |
| --- | --- |

(4)

W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu technologii neutralnych emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów.

| (5) | W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które zostały uzupełnione, zaktualizowane lub zmienione zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(5)

W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które zostały uzupełnione, zaktualizowane lub zmienione zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (6) | Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(6)

Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności.

| (7) | W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Komisja zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób, oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii konieczne okazałoby się przedłużenie środków wsparcia, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. |
| --- | --- |

(7)

W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Komisja zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób, oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii konieczne okazałoby się przedłużenie środków wsparcia, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

| (8) | W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa stabilności długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje trwałego i inkluzywnego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady przyjętymi z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego zakończenie prac legislacyjnych zaplanowano na 2023 r. |
| --- | --- |

(8)

W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa stabilności długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje trwałego i inkluzywnego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady przyjętymi z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego zakończenie prac legislacyjnych zaplanowano na 2023 r.

| (9) | W dniu 14 maja 2021 r. Chorwacja przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 28 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Chorwacji (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia przez Komisję decyzji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Chorwacja osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone. |
| --- | --- |

(9)

W dniu 14 maja 2021 r. Chorwacja przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 28 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Chorwacji (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia przez Komisję decyzji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Chorwacja osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone.

| (10) | W dniu 28 kwietnia 2023 r. Chorwacja przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r. i program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je jednoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Chorwacji z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(10)

W dniu 28 kwietnia 2023 r. Chorwacja przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r. i program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je jednoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Chorwacji z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (11) | W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Chorwacji na 2023 r. Oceniła w nim postępy Chorwacji we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację przez Chorwację planu odbudowy i zwiększania odporności. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Chorwacji we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów UE dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów ONZ w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

(11)

W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Chorwacji na 2023 r. Oceniła w nim postępy Chorwacji we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację przez Chorwację planu odbudowy i zwiększania odporności. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Chorwacji we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów UE dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów ONZ w zakresie zrównoważonego rozwoju.

| (12) | Z danych zweryfikowanych przez Eurostat wynika, że saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych Chorwacji poprawiło się, a mianowicie deficyt wynoszący 2,5 % PKB w 2021 r. zmienił się w nadwyżkę wynoszącą 0,4 % PKB w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 78,4 % PKB na koniec 2021 r. do 68,4 % na koniec 2022 r. |
| --- | --- |

(12)

Z danych zweryfikowanych przez Eurostat wynika, że saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych Chorwacji poprawiło się, a mianowicie deficyt wynoszący 2,5 % PKB w 2021 r. zmienił się w nadwyżkę wynoszącą 0,4 % PKB w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 78,4 % PKB na koniec 2021 r. do 68,4 % na koniec 2022 r.

| (13) | Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki zmniejszające dochody obejmowały obniżki podatku od wartości dodanej (VAT) i podatków akcyzowych, a środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki – pułapy cen energii, dodatki pieniężne dla odbiorców znajdujących się w trudnej sytuacji, programy pomocy dla przedsiębiorstw, a także pomoc społeczną dla emerytów i rencistów oraz gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 1,6 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,1 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 1,3 % PKB w 2021 r. do 0,1 % PKB w 2022 r. |
| --- | --- |

(13)

Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki zmniejszające dochody obejmowały obniżki podatku od wartości dodanej (VAT) i podatków akcyzowych, a środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki – pułapy cen energii, dodatki pieniężne dla odbiorców znajdujących się w trudnej sytuacji, programy pomocy dla przedsiębiorstw, a także pomoc społeczną dla emerytów i rencistów oraz gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 1,6 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,1 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 1,3 % PKB w 2021 r. do 0,1 % PKB w 2022 r.

| (14) | W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Chorwacja (7) utrzymała wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument, oraz utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych. Ponadto Rada zaleciła, by Chorwacja utrzymała pod kontrolą wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(14)

W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Chorwacja (7) utrzymała wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument, oraz utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych. Ponadto Rada zaleciła, by Chorwacja utrzymała pod kontrolą wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych.

| (15) | Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był zasadniczo neutralny, na poziomie + 0,2 % PKB, co było właściwe w kontekście wysokiej inflacji (9). Zgodnie z zaleceniem Rady Chorwacja nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz innych funduszy unijnych wyniosły 2,6 % PKB w 2022 r. (2,7 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej (10), który to wpływ wyniósł 0,6 pp. (11) Chorwacja nie utrzymała zatem inwestycji finansowanych z zasobów krajowych, co nie było zgodne z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał zasadniczo neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,1 pp. W związku z tym Chorwacja w wystarczającym stopniu kontrolowała wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(15)

Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był zasadniczo neutralny, na poziomie + 0,2 % PKB, co było właściwe w kontekście wysokiej inflacji (9). Zgodnie z zaleceniem Rady Chorwacja nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz innych funduszy unijnych wyniosły 2,6 % PKB w 2022 r. (2,7 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej (10), który to wpływ wyniósł 0,6 pp. (11) Chorwacja nie utrzymała zatem inwestycji finansowanych z zasobów krajowych, co nie było zgodne z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał zasadniczo neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,1 pp. W związku z tym Chorwacja w wystarczającym stopniu kontrolowała wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych.

| (16) | Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest korzystniejszy niż przewidywała prognoza Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i zgodny z tą prognozą na kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 2,2 %, a w 2024 r. – o 2,6 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy wzrost realnego PKB, wynoszący 1,6 % w 2023 r. i 2,3 % w 2024 r., głównie ze względu na ostrożniejsze szacunki dotyczące spożycia gospodarstw domowych i spożycia publicznego oraz inwestycji ogółem. |
| --- | --- |

(16)

Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest korzystniejszy niż przewidywała prognoza Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i zgodny z tą prognozą na kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 2,2 %, a w 2024 r. – o 2,6 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy wzrost realnego PKB, wynoszący 1,6 % w 2023 r. i 2,3 % w 2024 r., głównie ze względu na ostrożniejsze szacunki dotyczące spożycia gospodarstw domowych i spożycia publicznego oraz inwestycji ogółem.

| (17) | W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje pogorszenia salda sektora instytucji rządowych i samorządowych, tak że wskaźnik deficytu w 2023 r. wyniesie 0,7 % PKB. To pogorszenie salda w 2023 r. wynika głównie z opóźnionego wpływu inflacji na wydatki publiczne, mianowicie poprzez mechanizmy indeksacji wynagrodzeń w sektorze publicznym oraz świadczeń emerytalno-rentowych i socjalnych. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB zmniejszy się z 68,4 % na koniec 2022 r. do 62,6 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 0,5 % PKB w 2023 r. Odpowiada to zasadniczo poziomowi deficytu prognozowanemu w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2023 r. wyniesie 63,0 %. |
| --- | --- |

(17)

W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje pogorszenia salda sektora instytucji rządowych i samorządowych, tak że wskaźnik deficytu w 2023 r. wyniesie 0,7 % PKB. To pogorszenie salda w 2023 r. wynika głównie z opóźnionego wpływu inflacji na wydatki publiczne, mianowicie poprzez mechanizmy indeksacji wynagrodzeń w sektorze publicznym oraz świadczeń emerytalno-rentowych i socjalnych. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB zmniejszy się z 68,4 % na koniec 2022 r. do 62,6 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 0,5 % PKB w 2023 r. Odpowiada to zasadniczo poziomowi deficytu prognozowanemu w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2023 r. wyniesie 63,0 %.

| (18) | Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono (m.in. po stronie dochodów: obniżki VAT i podatków akcyzowych, jak również po stronie wydatków: pułapy cen energii, dodatki pieniężne dla odbiorców znajdujących się w trudnej sytuacji, programy pomocy dla przedsiębiorstw, a także pomoc społeczną dla emerytów i rencistów oraz gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji). W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 1,5 % PKB w 2023 r. (12) Wydaje się, że środki z 2023 r. nie są w większości ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i wiele z nich nie zachowuje w pełni sygnału cenowego do zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (13), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,2 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,3 % PKB w 2022 r.). Prognozowane jest, że koszty budżetowe tymczasowej ochrony wysiedleńców z Ukrainy pozostaną na podobnym poziomie jak w 2022 r. |
| --- | --- |

(18)

Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono (m.in. po stronie dochodów: obniżki VAT i podatków akcyzowych, jak również po stronie wydatków: pułapy cen energii, dodatki pieniężne dla odbiorców znajdujących się w trudnej sytuacji, programy pomocy dla przedsiębiorstw, a także pomoc społeczną dla emerytów i rencistów oraz gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji). W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 1,5 % PKB w 2023 r. (12) Wydaje się, że środki z 2023 r. nie są w większości ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i wiele z nich nie zachowuje w pełni sygnału cenowego do zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (13), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,2 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,3 % PKB w 2022 r.). Prognozowane jest, że koszty budżetowe tymczasowej ochrony wysiedleńców z Ukrainy pozostaną na podobnym poziomie jak w 2022 r.

| (19) | W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Chorwacji podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (14), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej odczuwających skutki podwyżek cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Jednocześnie Chorwacja powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Chorwacji zalecono również zwiększanie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(19)

W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Chorwacji podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (14), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej odczuwających skutki podwyżek cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Jednocześnie Chorwacja powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Chorwacji zalecono również zwiększanie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (20) | W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. ekspansywny (– 1,0 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był natomiast zasadniczo neutralny (+ 0,2 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,4 % PKB. Obejmuje to zmniejszenie o 0,1 % PKB kosztów ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej odczuwających skutki podwyżek cen energii. Ekspansywny wpływ bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych nie wynika zatem z ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Ekspansywny wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) wynika również z utrzymania nieukierunkowanych środków dotyczących energii, stałego wzrostu wynagrodzeń w sektorze publicznym i świadczeń społecznych oraz niższych stawek VAT na produkty nieenergetyczne. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 3,1 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,7 pp. (15) W związku z tym Chorwacja planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i przewiduje się utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Państwo to zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takie jak renowacja energetyczna budynków, cyfryzacja administracji publicznej, inwestycje w cyfrową diagnostykę i sprzęt w szpitalach oraz wsparcie zielonej i cyfrowej transformacji w sektorze przedsiębiorstw; inwestycje te są finansowane z Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(20)

W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. ekspansywny (– 1,0 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był natomiast zasadniczo neutralny (+ 0,2 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,4 % PKB. Obejmuje to zmniejszenie o 0,1 % PKB kosztów ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej odczuwających skutki podwyżek cen energii. Ekspansywny wpływ bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych nie wynika zatem z ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Ekspansywny wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) wynika również z utrzymania nieukierunkowanych środków dotyczących energii, stałego wzrostu wynagrodzeń w sektorze publicznym i świadczeń społecznych oraz niższych stawek VAT na produkty nieenergetyczne. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 3,1 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,7 pp. (15) W związku z tym Chorwacja planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i przewiduje się utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Państwo to zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takie jak renowacja energetyczna budynków, cyfryzacja administracji publicznej, inwestycje w cyfrową diagnostykę i sprzęt w szpitalach oraz wsparcie zielonej i cyfrowej transformacji w sektorze przedsiębiorstw; inwestycje te są finansowane z Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych.

| (21) | W programie stabilności na 2023 r. przewiduje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie do 1,5 % PKB w 2024 r. Wzrost w 2024 r. wynika głównie z wyższych wydatków kapitałowych, wciąż stosunkowo wysokiej indeksacji płac i świadczeń emerytalno-rentownych oraz wydatków na pomoc społeczną. W programie stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. zmniejszy się do 59,8 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 1,3 % PKB. Odpowiada to zasadniczo poziomowi deficytu prognozowanemu w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wyższą relację długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, wynoszącą 61,8 % na koniec 2024 r., a różnica w stosunku do prognoz z programu stabilności na 2023 r. wynika w dużej mierze z efektu mianownika (inna wartość nominalnego PKB w 2024 r.) oraz – w mniejszym stopniu – z odmiennych założeń dotyczących wartości rezydualnej zmiany długu. |
| --- | --- |

(21)

W programie stabilności na 2023 r. przewiduje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie do 1,5 % PKB w 2024 r. Wzrost w 2024 r. wynika głównie z wyższych wydatków kapitałowych, wciąż stosunkowo wysokiej indeksacji płac i świadczeń emerytalno-rentownych oraz wydatków na pomoc społeczną. W programie stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. zmniejszy się do 59,8 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 1,3 % PKB. Odpowiada to zasadniczo poziomowi deficytu prognozowanemu w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wyższą relację długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, wynoszącą 61,8 % na koniec 2024 r., a różnica w stosunku do prognoz z programu stabilności na 2023 r. wynika w dużej mierze z efektu mianownika (inna wartość nominalnego PKB w 2024 r.) oraz – w mniejszym stopniu – z odmiennych założeń dotyczących wartości rezydualnej zmiany długu.

| (22) | Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie w 2024 r. większości środków wsparcia w dziedzinie energii. Komisja przyjmuje obecnie, że koszty netto środków wsparcia w dziedzinie energii wyniosą w 2024 r. 0,2 % PKB. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. |
| --- | --- |

(22)

Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie w 2024 r. większości środków wsparcia w dziedzinie energii. Komisja przyjmuje obecnie, że koszty netto środków wsparcia w dziedzinie energii wyniosą w 2024 r. 0,2 % PKB. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii.

| (23) | W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (16). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej, według Komisji odpowiednia będzie korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,3 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (17) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 5,1 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 1,5 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według szacunków Komisji doprowadzi to do wzrostu wydatków pierwotnych netto, który będzie niższy od zalecanej maksymalnej stopy wzrostu na 2024 r. Prognoza Komisji z wiosny 2023 r. wskazuje ponadto, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych w 2023 r. nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Jeżeli zostanie to potwierdzone, odpowiedni będzie niższy wzrost wydatków pierwotnych netto w 2024 r. |
| --- | --- |

(23)

W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (16). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej, według Komisji odpowiednia będzie korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,3 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (17) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 5,1 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 1,5 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według szacunków Komisji doprowadzi to do wzrostu wydatków pierwotnych netto, który będzie niższy od zalecanej maksymalnej stopy wzrostu na 2024 r. Prognoza Komisji z wiosny 2023 r. wskazuje ponadto, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych w 2023 r. nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Jeżeli zostanie to potwierdzone, odpowiedni będzie niższy wzrost wydatków pierwotnych netto w 2024 r.

| (24) | Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 6,8 %, czyli będzie wyższy od zalecanej stopy wzrostu. Korekta przewidziana w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. jest mniejsza niż oszczędności uzyskane dzięki całkowitemu wycofaniu środków wsparcia w dziedzinie energii, co wynika ze wzrostu dynamiki wydatków kapitałowych, wydatków na płace i wydatków socjalnych. |
| --- | --- |

(24)

Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 6,8 %, czyli będzie wyższy od zalecanej stopy wzrostu. Korekta przewidziana w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. jest mniejsza niż oszczędności uzyskane dzięki całkowitemu wycofaniu środków wsparcia w dziedzinie energii, co wynika ze wzrostu dynamiki wydatków kapitałowych, wydatków na płace i wydatków socjalnych.

| (25) | Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że w latach 2023–2024 inwestycje publiczne ustabilizują się na poziomie 4,6 % PKB. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego inkluzywnego wzrostu. Obejmują one reformy (sektora opieki zdrowotnej i opieki społecznej, poprawę zarządzania przedsiębiorstwami państwowymi, nowelizację ustawy o odpowiedzialności fiskalnej) oraz inwestycje (w infrastrukturę transportową i wodną, renowację energetyczną budynków wielomieszkaniowych i domów jednorodzinnych, zieloną i cyfrową transformację oraz infrastrukturę edukacyjną); większość tych reform i inwestycji jest również częścią planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(25)

Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że w latach 2023–2024 inwestycje publiczne ustabilizują się na poziomie 4,6 % PKB. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego inkluzywnego wzrostu. Obejmują one reformy (sektora opieki zdrowotnej i opieki społecznej, poprawę zarządzania przedsiębiorstwami państwowymi, nowelizację ustawy o odpowiedzialności fiskalnej) oraz inwestycje (w infrastrukturę transportową i wodną, renowację energetyczną budynków wielomieszkaniowych i domów jednorodzinnych, zieloną i cyfrową transformację oraz infrastrukturę edukacyjną); większość tych reform i inwestycji jest również częścią planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (26) | W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. W programie tym przewidziano, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych spadnie do 0,8 % PKB w 2025 r. i do 0,6 % do 2026 r. W związku z tym planuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzyma się na poziomie poniżej 3 % PKB w okresie objętym programem. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB zmaleje z 59,8 % na koniec 2024 r. do 55,6 % do końca 2026 r. Planuje się zatem, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie i będzie utrzymywać się na poziomie poniżej 60 % w okresie objętym programem. |
| --- | --- |

(26)

W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. W programie tym przewidziano, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych spadnie do 0,8 % PKB w 2025 r. i do 0,6 % do 2026 r. W związku z tym planuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzyma się na poziomie poniżej 3 % PKB w okresie objętym programem. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB zmaleje z 59,8 % na koniec 2024 r. do 55,6 % do końca 2026 r. Planuje się zatem, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie i będzie utrzymywać się na poziomie poniżej 60 % w okresie objętym programem.

| (27) | Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Chorwacji jest na zaawansowanym etapie. Chorwacja złożyła dwa wnioski o płatność, odpowiadające 59 kamieniom milowym i wartościom docelowym zawartym w planie, na podstawie których dokonano płatności w łącznej wysokości 1,4 mld EUR. Oczekuje się, że Chorwacja przedstawi zmianę swojego planu, w której powinna dodać rozdział REPowerEU oraz dodatkowe środki w innych obszarach, które mają być finansowane z komponentu pożyczkowego. Zgodnie z art. 14 ust. 6 rozporządzenia (UE) 2021/241 w dniu 30 marca 2023 r. Chorwacja wyraziła zamiar wystąpienia z wnioskiem o dodatkowe wsparcie w formie pożyczki w wysokości 3 612 000 000 EUR w ramach Instrumentu. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Chorwacji w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny. |
| --- | --- |

(27)

Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Chorwacji jest na zaawansowanym etapie. Chorwacja złożyła dwa wnioski o płatność, odpowiadające 59 kamieniom milowym i wartościom docelowym zawartym w planie, na podstawie których dokonano płatności w łącznej wysokości 1,4 mld EUR. Oczekuje się, że Chorwacja przedstawi zmianę swojego planu, w której powinna dodać rozdział REPowerEU oraz dodatkowe środki w innych obszarach, które mają być finansowane z komponentu pożyczkowego. Zgodnie z art. 14 ust. 6 rozporządzenia (UE) 2021/241 w dniu 30 marca 2023 r. Chorwacja wyraziła zamiar wystąpienia z wnioskiem o dodatkowe wsparcie w formie pożyczki w wysokości 3 612 000 000 EUR w ramach Instrumentu. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Chorwacji w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny.

| (28) | W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Chorwacji. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Chorwacji. |
| --- | --- |

(28)

W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Chorwacji. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Chorwacji.

| (29) | Około 53 % całej energii zużywanej rocznie w Chorwacji pochodzi z importu, przy czym państwo to ma duży potencjał w zakresie energii odnawialnej, w szczególności energii słonecznej, wiatrowej i geotermalnej. Połowa krajowej produkcji energii elektrycznej przypada na elektrownie wodne; udział energii wiatrowej wzrósł do poziomu 14 %, ale udział energii słonecznej nadal wynosi zaledwie 1 %. Działaniami o kluczowym znaczeniu dla szybszego upowszechnienia instalacji słonecznych i wiatrowych są usprawnienie procedur wydawania pozwoleń oraz dokończenie prac nad stosownymi ramami legislacyjnymi, które zapewnią większą pewność prawa producentom i prosumentom. Pozostałe działania obejmują szeroko zakrojoną modernizację sieci przesyłowej i rozszerzenie jej na południową część kraju, gdzie skupia się produkcja energii ze źródeł odnawialnych, oraz wprowadzenie inteligentnych systemów pomiarowych przeznaczonych do małych instalacji słonecznych. Zużycie energii w chorwackim sektorze mieszkaniowym jest dosyć wysokie (35 % całkowitego zużycia energii), a głównym źródłem ogrzewania jest gaz – udział tego paliwa wynosi 71 %. Istotne działania służące renowacji energetycznej w sektorze budowlanym obejmują przegląd i uproszczenie procedur zakładania instalacji fotowoltaicznych w budynkach wielomieszkaniowych, a także szybsze wprowadzanie pomp ciepła do ogrzewania i chłodzenia. Poziom wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych w sektorze transportowym jest niski (7 %, podczas gdy cel na 2030 r. wynosi 14 %), podobnie jak udział transportu kolejowego w przewozie osób (2,5 % w porównaniu z 8 % w Unii). Modernizacja infrastruktury kolejowej i taboru oraz zapewnienie większego upowszechnienia pojazdów bezemisyjnych mogą znacząco przyczynić się do obniżenia emisyjności sektora transportowego. Zużycie gazu ziemnego w Chorwacji w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 22 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, który to wynik przewyższa cel określony w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (18), jakim była redukcja o 15 %. Chorwacja mogłaby kontynuować wysiłki na rzecz tymczasowego zmniejszenia zapotrzebowania na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (19). |
| --- | --- |

(29)

Około 53 % całej energii zużywanej rocznie w Chorwacji pochodzi z importu, przy czym państwo to ma duży potencjał w zakresie energii odnawialnej, w szczególności energii słonecznej, wiatrowej i geotermalnej. Połowa krajowej produkcji energii elektrycznej przypada na elektrownie wodne; udział energii wiatrowej wzrósł do poziomu 14 %, ale udział energii słonecznej nadal wynosi zaledwie 1 %. Działaniami o kluczowym znaczeniu dla szybszego upowszechnienia instalacji słonecznych i wiatrowych są usprawnienie procedur wydawania pozwoleń oraz dokończenie prac nad stosownymi ramami legislacyjnymi, które zapewnią większą pewność prawa producentom i prosumentom. Pozostałe działania obejmują szeroko zakrojoną modernizację sieci przesyłowej i rozszerzenie jej na południową część kraju, gdzie skupia się produkcja energii ze źródeł odnawialnych, oraz wprowadzenie inteligentnych systemów pomiarowych przeznaczonych do małych instalacji słonecznych. Zużycie energii w chorwackim sektorze mieszkaniowym jest dosyć wysokie (35 % całkowitego zużycia energii), a głównym źródłem ogrzewania jest gaz – udział tego paliwa wynosi 71 %. Istotne działania służące renowacji energetycznej w sektorze budowlanym obejmują przegląd i uproszczenie procedur zakładania instalacji fotowoltaicznych w budynkach wielomieszkaniowych, a także szybsze wprowadzanie pomp ciepła do ogrzewania i chłodzenia. Poziom wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych w sektorze transportowym jest niski (7 %, podczas gdy cel na 2030 r. wynosi 14 %), podobnie jak udział transportu kolejowego w przewozie osób (2,5 % w porównaniu z 8 % w Unii). Modernizacja infrastruktury kolejowej i taboru oraz zapewnienie większego upowszechnienia pojazdów bezemisyjnych mogą znacząco przyczynić się do obniżenia emisyjności sektora transportowego. Zużycie gazu ziemnego w Chorwacji w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 22 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, który to wynik przewyższa cel określony w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (18), jakim była redukcja o 15 %. Chorwacja mogłaby kontynuować wysiłki na rzecz tymczasowego zmniejszenia zapotrzebowania na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (19).

| (30) | Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania zielonych technologii, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji mają zasadnicze znaczenie dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W 2022 r. w Chorwacji odnotowano niedobory siły roboczej w 31 zawodach, które wymagały szczególnych umiejętności lub wiedzy na potrzeby zielonej transformacji, m.in. w budownictwie i w przemyśle wytwórczym (w obu tych sektorach niedobory przewyższały średnią unijną). |
| --- | --- |

(30)

Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania zielonych technologii, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji mają zasadnicze znaczenie dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W 2022 r. w Chorwacji odnotowano niedobory siły roboczej w 31 zawodach, które wymagały szczególnych umiejętności lub wiedzy na potrzeby zielonej transformacji, m.in. w budownictwie i w przemyśle wytwórczym (w obu tych sektorach niedobory przewyższały średnią unijną).

| (31) | W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (20) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1. |
| --- | --- |

(31)

W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (20) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1.

| (32) | W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru wykwalifikowanej kadry; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe, ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji; oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Chorwacji zalecenia 1, 2 i 3 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego i trzeciego zalecenia, które zostały określone w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r., |
| --- | --- |

(32)

W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru wykwalifikowanej kadry; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe, ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji; oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Chorwacji zalecenia 1, 2 i 3 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego i trzeciego zalecenia, które zostały określone w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r.,

NINIEJSZYM ZALECA Chorwacji podjęcie w latach 2023 i 2024 działań mających na celu:

1.

Zapewnienie rozważnej polityki fiskalnej, w szczególności poprzez ograniczenie nominalnego wzrostu wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych do nie więcej niż 5,1 % w 2024 r. (21)

Utrzymanie inwestycji publicznych finansowanych z zasobów krajowych i zapewnienie skutecznej absorpcji dotacji w ramach Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w celu wspierania zielonej i cyfrowej transformacji.

W okresie po 2024 r. kontynuowanie średniookresowej strategii fiskalnej polegającej na stopniowej i zrównoważonej konsolidacji, w połączeniu z inwestycjami i reformami prowadzącymi do wyższego zrównoważonego wzrostu, aby osiągnąć ostrożną sytuację fiskalną w średnim okresie.

2.

Dalsze wdrażanie planu odbudowy i zwiększania odporności w stałym tempie oraz sprawne sfinalizowanie rozdziału REPowerEU w celu szybkiego rozpoczęcia jego wdrażania. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności w sposób ściśle komplementarny i synergiczny w stosunku do planu odbudowy i zwiększania odporności.

3.

Zmniejszenie ogólnej zależności od paliw kopalnych dzięki szybszemu wdrażaniu energii ze źródeł odnawialnych, zwłaszcza energii wiatrowej, słonecznej i geotermalnej, dokończeniu prac nad niekompletnymi ramami legislacyjnymi, usprawnieniu procedur administracyjnych dotyczących wydawania pozwoleń, uproszczeniu procedur instalowania odnawialnych źródeł energii (np. instalacji fotowoltaicznych) w budynkach wielomieszkaniowych oraz zapewnieniu większej pewności prawa. Wspieranie mocy wytwórczych umożliwiających produkcję energii odnawialnej na niewielką skalę. Dalszą modernizację elektroenergetycznych sieci przesyłowych i dystrybucyjnych, w szczególności poprzez poprawę linii przesyłowych łączących północ i południe kraju oraz przyspieszenie wprowadzania inteligentnych liczników. Przyspieszenie wdrażania środków na rzecz efektywności energetycznej, w tym instalacji pomp ciepła. Zmniejszenie zależności od paliw kopalnych w sektorze transportowym poprzez promowanie zrównoważonych rozwiązań, w szczególności kolei i elektryfikacji transportu drogowego. Wzmożenie wysiłków w ramach polityki mających na celu zapewnienie i nabywanie umiejętności i kompetencji potrzebnych do zielonej transformacji.

Sporządzono w Brukseli dnia 14 lipca 2023 r.

W imieniu Rady

N. CALVIÑO SANTAMARÍA

Przewodnicząca

---

(1)  Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 1.

1

(2)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17).

2

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie zapobiegania zakłóceniom równowagi makroekonomicznej i ich korygowania (Dz.U. L 306, 23.11.2011, s. 25).

3

(4)  Zalecenie Rady z dnia 16 maja 2023 r. w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (Dz.U. C 180 z 23.5.2023, s. 1).

4

(5)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 z dnia 27 lutego 2023 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/241 w odniesieniu do rozdziałów REPowerEU w planach odbudowy i zwiększania odporności oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1303/2013, (UE) 2021/1060 i (UE) 2021/1755 oraz dyrektywy 2003/87/WE (Dz.U. L 63 z 28.2.2023, s. 1).

5

(6)  ST 10687/2021 INIT; ST 10687/2021 ADD 1.

6

(7)  Zalecenie Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Chorwację programu konwergencji na 2021 r. (Dz.U. C 304 z 29.7.2021, s. 48).

7

(8)  Kurs polityki fiskalnej jest mierzony zmianą wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów), z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, lecz z uwzględnieniem wydatków finansowanych z bezzwrotnego wsparcia (dotacji) w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych, w stosunku do średniookresowego wzrostu potencjalnego. Więcej szczegółowych informacji można znaleźć w ramce 1 w tablicach statystycznych w dziedzinie fiskalnej.

8

(9)  W 2022 r. w Chorwacji odnotowano również silny wzrost realnego PKB.

9

(10)  Pozostałe wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ, który wyniósł 0,5 pp. PKB. Wynikał on częściowo z jednorazowego kosztu międzynarodowego postępowania arbitrażowego.

10

(11)  Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej ze względu na zmniejszenie wydatków inwestycyjnych władz lokalnych.

11

(12)  Podana wartość liczbowa odzwierciedla poziom rocznych kosztów budżetowych tych środków, w tym bieżących dochodów i wydatków, a także – w stosownych przypadkach – środków w zakresie nakładów inwestycyjnych.

12

(13)  Zalecenie Rady z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie krajowego programu reform Chorwacji na 2022 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Chorwację programu konwergencji na 2022 r. (Dz.U. C 334 z 1.9.2022, s. 88).

13

(14)  Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. średniookresowy (średnia z 10 lat) wzrost produktu potencjalnego Chorwacji, wykorzystywany do pomiaru kursu polityki fiskalnej, szacuje się na 10,3 % w ujęciu nominalnym.

14

(15)  Prognozuje się, że pozostałe wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych będą miały restrykcyjny wpływ, który wyniesie 0,5 pp. PKB. Wynika on częściowo z efektu bazy, ponieważ wydatki w 2022 r. były wyższe ze względu na środek jednorazowy, a na 2023 r. planowane jest ograniczenie transferów do przedsiębiorstw użyteczności publicznej.

15

(16)  Art. 5 rozporządzenia (WE) nr 1466/97 wymaga również korekty przekraczającej wartość 0,5 % PKB w przypadku państw członkowskich o poziomie długu publicznego przekraczającym 60 % PKB lub z bardziej istotnym ryzykiem dotyczącym długookresowej zdolności do obsługi długu.

16

(17)  Wydatki pierwotne netto definiuje się jako wydatki finansowane z zasobów krajowych po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów i z wyłączeniem wydatków z tytułu odsetek oraz cyklicznych wydatków związanych z bezrobociem.

17

(18)  Rozporządzenie Rady (UE) 2022/1369 z dnia 5 sierpnia 2022 r. w sprawie skoordynowanych środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz (Dz.U. L 206 z 8.8.2022, s. 1).

18

(19)  Rozporządzenie Rady (UE) 2023/706 z dnia 30 marca 2023 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2022/1369 w odniesieniu do przedłużenia okresu zmniejszenia zapotrzebowania w kontekście środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz oraz w odniesieniu do zwiększenia sprawozdawczości i monitorowania realizacji tych środków (Dz.U. L 93 z 31.3.2023, s. 1).

19

(20)  Na podstawie art. 5 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1466/97.

20

(21)  Co zgodnie z szacunkami odpowiada rocznej korekcie strukturalnego salda budżetowego w wysokości co najmniej 0,3 % PKB w 2024 r., jak opisano w motywie 23.

21

---

| 1.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 312/105 |
| --- | --- | --- | --- |

1.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 312/105

---

ZALECENIE RADY

z dnia 14 lipca 2023 r.

w sprawie krajowego programu reform Włoch na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Włochy programu stabilności na 2023 r.

(2023/C 312/12)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 121 ust. 2 i art. 148 ust. 4,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych (1), w szczególności jego art. 5 ust. 2,

uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie zapobiegania zakłóceniom równowagi makroekonomicznej i ich korygowania (2), w szczególności jego art. 6 ust. 1,

uwzględniając zalecenie Komisji Europejskiej,

uwzględniając rezolucje Parlamentu Europejskiego,

uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej,

uwzględniając opinię Komitetu ds. Zatrudnienia,

uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Finansowego,

uwzględniając opinię Komitetu Ochrony Socjalnej,

uwzględniając opinię Komitetu Polityki Gospodarczej,

a także mając na uwadze, co następuje:

| (1) | Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(1)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (2) | W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Włochy jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia i w przypadku których potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. W dniu 14 grudnia 2022 r. Komisja przyjęła opinię w sprawie projektu planu budżetowego Włoch na 2023 r. W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu. |
| --- | --- |

(2)

W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Włochy jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia i w przypadku których potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. W dniu 14 grudnia 2022 r. Komisja przyjęła opinię w sprawie projektu planu budżetowego Włoch na 2023 r. W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu.

| (3) | Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii. |
| --- | --- |

(3)

Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii.

| (4) | W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów. |
| --- | --- |

(4)

W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów.

| (5) | W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(5)

W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (6) | Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(6)

Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności.

| (7) | W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Komisja zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. |
| --- | --- |

(7)

W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Komisja zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

| (8) | W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa zdolności do obsługi długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r. |
| --- | --- |

(8)

W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa zdolności do obsługi długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r.

| (9) | W dniu 30 kwietnia 2021 r. Włochy przedstawiły Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 13 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Włoch (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Włochy osiągnęły w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone. |
| --- | --- |

(9)

W dniu 30 kwietnia 2021 r. Włochy przedstawiły Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 13 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Włoch (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Włochy osiągnęły w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone.

| (10) | W dniu 2 maja 2023 r. Włochy przedłożyły swój krajowy program reform na 2023 r. i program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je jednoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Włoch z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(10)

W dniu 2 maja 2023 r. Włochy przedłożyły swój krajowy program reform na 2023 r. i program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je jednoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Włoch z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (11) | W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Włoch na 2023 r. Oceniła w nim postępy Włoch we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Włochy. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Włoch we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

(11)

W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Włoch na 2023 r. Oceniła w nim postępy Włoch we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Włochy. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Włoch we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju.

| (12) | Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Włoch na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki 24 maja 2023 r. Komisja stwierdziła, że we Włoszech występują nadmierne zakłócenia równowagi makroekonomicznej. Utrzymuje się w szczególności podatność na zagrożenia związana z wysokim długiem publicznym i słabym wzrostem wydajności w kontekście wrażliwości rynku pracy i pewnych słabości występujących w sektorze finansowym, które mają wymiar transgraniczny, chociaż podatności te zostały w pewnym stopniu ograniczone. Skala tych problemów, które występują we Włoszech od dłuższego czasu, zmniejszyła się wprawdzie nieco w ostatnich latach, ale pozostaje znacząca i nie oczekuje się, że uda się je szybko rozwiązać. Trwale niski wzrost wydajności jest głównym czynnikiem powodującym słabą dynamikę wzrostu gospodarczego utrzymującą się we Włoszech; problem ten spowalnia proces zmniejszania zadłużenia sektora instytucji rządowych i samorządowych, ogranicza możliwości zatrudnienia i wpływa na bilanse banków. Wskaźnik zadłużenia sektora instytucji rządowych i samorządowych dalej spadał w 2022 r., w miarę ożywienia gospodarczego. Pozostaje on jednak wysoki i stanowi poważne wyzwanie z punktu widzenia stabilności fiskalnej. Prognozuje się, że wskaźnik długu publicznego będzie dalej spadał do 2024 r., ale w średnim okresie nastąpi jego wzrost, o ile nie zostaną podjęte działania konsolidacyjne. Rząd wdrożył dodatkowe środki mające na celu zwiększenie odporności sektora finansowego, a poziom kredytów zagrożonych znacząco zmalał, chociaż banki są nadal w poważnym stopniu narażone na ryzyko związane z niewypłacalnością państwa. Poczyniono pewien postęp w dziedzinie polityk mających na celu zlikwidowanie zakłóceń równowagi, ale konieczne jest kontynuowanie tych wysiłków, a wdrażanie planu odbudowy i zwiększania odporności pozostaje głównym priorytetem politycznym, ponieważ plan ten obejmuje kompleksowe reformy i znaczące inwestycje. Osiągnięcie stałej tendencji spadkowej wysokiego długu publicznego w kontekście rosnących kosztów obsługi zadłużenia i kosztów związanych ze starzeniem się społeczeństwa wymaga przyjęcia wielotorowego podejścia opartego na rozważnych politykach fiskalnych zapewniających adekwatne nadwyżki pierwotne, inwestycje i reformy pobudzające wzrost gospodarczy, poprawę przestrzegania przepisów podatkowych oraz efektywne wykorzystanie zasobów krajowych i unijnych. Włochy stoją przed wyzwaniami, do których rozwiązania przyczyniłyby się – obok dalszego intensywnego wdrażania planu odbudowy i zwiększania odporności – dodatkowe wysiłki w ramach polityki, zwłaszcza w dziedzinach opodatkowania, ram fiskalnych i systemów rentowo-emerytalnych, a także w zakresie demografii, rynku pracy i energii. |
| --- | --- |

(12)

Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Włoch na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki 24 maja 2023 r. Komisja stwierdziła, że we Włoszech występują nadmierne zakłócenia równowagi makroekonomicznej. Utrzymuje się w szczególności podatność na zagrożenia związana z wysokim długiem publicznym i słabym wzrostem wydajności w kontekście wrażliwości rynku pracy i pewnych słabości występujących w sektorze finansowym, które mają wymiar transgraniczny, chociaż podatności te zostały w pewnym stopniu ograniczone. Skala tych problemów, które występują we Włoszech od dłuższego czasu, zmniejszyła się wprawdzie nieco w ostatnich latach, ale pozostaje znacząca i nie oczekuje się, że uda się je szybko rozwiązać. Trwale niski wzrost wydajności jest głównym czynnikiem powodującym słabą dynamikę wzrostu gospodarczego utrzymującą się we Włoszech; problem ten spowalnia proces zmniejszania zadłużenia sektora instytucji rządowych i samorządowych, ogranicza możliwości zatrudnienia i wpływa na bilanse banków. Wskaźnik zadłużenia sektora instytucji rządowych i samorządowych dalej spadał w 2022 r., w miarę ożywienia gospodarczego. Pozostaje on jednak wysoki i stanowi poważne wyzwanie z punktu widzenia stabilności fiskalnej. Prognozuje się, że wskaźnik długu publicznego będzie dalej spadał do 2024 r., ale w średnim okresie nastąpi jego wzrost, o ile nie zostaną podjęte działania konsolidacyjne. Rząd wdrożył dodatkowe środki mające na celu zwiększenie odporności sektora finansowego, a poziom kredytów zagrożonych znacząco zmalał, chociaż banki są nadal w poważnym stopniu narażone na ryzyko związane z niewypłacalnością państwa. Poczyniono pewien postęp w dziedzinie polityk mających na celu zlikwidowanie zakłóceń równowagi, ale konieczne jest kontynuowanie tych wysiłków, a wdrażanie planu odbudowy i zwiększania odporności pozostaje głównym priorytetem politycznym, ponieważ plan ten obejmuje kompleksowe reformy i znaczące inwestycje. Osiągnięcie stałej tendencji spadkowej wysokiego długu publicznego w kontekście rosnących kosztów obsługi zadłużenia i kosztów związanych ze starzeniem się społeczeństwa wymaga przyjęcia wielotorowego podejścia opartego na rozważnych politykach fiskalnych zapewniających adekwatne nadwyżki pierwotne, inwestycje i reformy pobudzające wzrost gospodarczy, poprawę przestrzegania przepisów podatkowych oraz efektywne wykorzystanie zasobów krajowych i unijnych. Włochy stoją przed wyzwaniami, do których rozwiązania przyczyniłyby się – obok dalszego intensywnego wdrażania planu odbudowy i zwiększania odporności – dodatkowe wysiłki w ramach polityki, zwłaszcza w dziedzinach opodatkowania, ram fiskalnych i systemów rentowo-emerytalnych, a także w zakresie demografii, rynku pracy i energii.

| (13) | Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Włoch spadł z 9,0 % PKB w 2021 r. do 8,0 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 149,9 % PKB na koniec 2021 r. do 144,4 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. Omówiono w nim sytuację budżetową Włoch, ponieważ deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych tego państwa przekroczył w 2022 r. określoną w Traktacie wartość referencyjną wynoszącą 3 % PKB, a dług sektora instytucji rządowych i samorządowych przekroczył określoną w Traktacie wartość referencyjną wynoszącą 60 % PKB, w związku z czym państwo to nie przestrzegało warunków wartości odniesienia dotyczącej redukcji długu. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu ani kryterium długu nie zostały spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r. Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Włochy powinny uwzględnić tę kwestię przy wykonywaniu budżetu na 2023 r. i przygotowywaniu projektu planu budżetowego na 2024 r. |
| --- | --- |

(13)

Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Włoch spadł z 9,0 % PKB w 2021 r. do 8,0 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 149,9 % PKB na koniec 2021 r. do 144,4 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. Omówiono w nim sytuację budżetową Włoch, ponieważ deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych tego państwa przekroczył w 2022 r. określoną w Traktacie wartość referencyjną wynoszącą 3 % PKB, a dług sektora instytucji rządowych i samorządowych przekroczył określoną w Traktacie wartość referencyjną wynoszącą 60 % PKB, w związku z czym państwo to nie przestrzegało warunków wartości odniesienia dotyczącej redukcji długu. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu ani kryterium długu nie zostały spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r. Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Włochy powinny uwzględnić tę kwestię przy wykonywaniu budżetu na 2023 r. i przygotowywaniu projektu planu budżetowego na 2024 r.

| (14) | Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miał wpływ nowy sposób ujmowania do celów statystycznych niektórych ulg podatkowych na renowację budynków mieszkalnych, które to ulgi są obecnie rejestrowane jako transfery kapitałowe i w większości przypadają na lata 2021–2022 (7). Miały na nie wpływ również środki polityki fiskalnej przedsięwzięte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały środki mające na celu kontrolę ogólnych opłat systemowych w sektorach energii elektrycznej i gazu, obniżenie stawki VAT na gaz, obniżenie podatku akcyzowego od cen paliw, obniżenie składek na ubezpieczenie społeczne dla pracowników poniżej określonego progu dochodu, natomiast środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki obejmowały dotacje dla przedsiębiorstw elektroenergetycznych i gazowych, rozszerzenie „zniżki socjalnej” na energię elektryczną i gaz dla gospodarstw domowych o niskich dochodach, uzależnione od wysokości dochodów świadczenia dla pracowników, emerytów i rencistów oraz osób bezrobotnych, a także podwyższenie emerytur o 2 % w październiku 2022 r. przed ustawową indeksacją związaną z inflacją zwykle wymagalną w 2023 r. Koszt tych środków był częściowo kompensowany przez nowe podatki od nieoczekiwanych zysków producentów i dostawców energii oraz dochody z mechanizmu kompensacji cen energii elektrycznej wytwarzanej ze źródeł odnawialnych oraz ze stosowania mechanizmu kompensacyjnego w sektorze energii elektrycznej, które mają służyć wdrożeniu rozporządzenia Rady (UE) 2022/1854 (8) w sprawie interwencji w sytuacji nadzwyczajnej w celu rozwiązania problemu wysokich cen energii. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 2,5 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,1 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 3,4 % PKB w 2021 r. do 1,1 % PKB w 2022 r. na skutek wycofania przez rząd większości środków wprowadzonych w odpowiedzi na kryzys związany z COVID-19. |
| --- | --- |

(14)

Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miał wpływ nowy sposób ujmowania do celów statystycznych niektórych ulg podatkowych na renowację budynków mieszkalnych, które to ulgi są obecnie rejestrowane jako transfery kapitałowe i w większości przypadają na lata 2021–2022 (7). Miały na nie wpływ również środki polityki fiskalnej przedsięwzięte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały środki mające na celu kontrolę ogólnych opłat systemowych w sektorach energii elektrycznej i gazu, obniżenie stawki VAT na gaz, obniżenie podatku akcyzowego od cen paliw, obniżenie składek na ubezpieczenie społeczne dla pracowników poniżej określonego progu dochodu, natomiast środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki obejmowały dotacje dla przedsiębiorstw elektroenergetycznych i gazowych, rozszerzenie „zniżki socjalnej” na energię elektryczną i gaz dla gospodarstw domowych o niskich dochodach, uzależnione od wysokości dochodów świadczenia dla pracowników, emerytów i rencistów oraz osób bezrobotnych, a także podwyższenie emerytur o 2 % w październiku 2022 r. przed ustawową indeksacją związaną z inflacją zwykle wymagalną w 2023 r. Koszt tych środków był częściowo kompensowany przez nowe podatki od nieoczekiwanych zysków producentów i dostawców energii oraz dochody z mechanizmu kompensacji cen energii elektrycznej wytwarzanej ze źródeł odnawialnych oraz ze stosowania mechanizmu kompensacyjnego w sektorze energii elektrycznej, które mają służyć wdrożeniu rozporządzenia Rady (UE) 2022/1854 (8) w sprawie interwencji w sytuacji nadzwyczajnej w celu rozwiązania problemu wysokich cen energii. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 2,5 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,1 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 3,4 % PKB w 2021 r. do 1,1 % PKB w 2022 r. na skutek wycofania przez rząd większości środków wprowadzonych w odpowiedzi na kryzys związany z COVID-19.

| (15) | W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Włochy (9) wykorzystywały Instrument do finansowania dodatkowych inwestycji na rzecz ożywienia gospodarczego i jednocześnie prowadziły rozważną politykę fiskalną. Ponadto Rada zaleciła Włochom utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Rada zaleciła również Włochom ograniczenie wzrostu wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(15)

W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Włochy (9) wykorzystywały Instrument do finansowania dodatkowych inwestycji na rzecz ożywienia gospodarczego i jednocześnie prowadziły rozważną politykę fiskalną. Ponadto Rada zaleciła Włochom utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Rada zaleciła również Włochom ograniczenie wzrostu wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych.

| (16) | Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (10) w 2022 r. był wspierający, na poziomie – 3,2 % PKB. Zgodnie z zaleceniem Rady Włochy nadal wspierały odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 0,9 % PKB w 2022 r. (0,4 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej (11). Włochy utrzymały zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 2,4 pp. Ten znaczny ekspansywny wpływ obejmował dodatkowy wpływ środków polityki fiskalnej podjętych w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii (dodatkowy koszt budżetowy netto wyniósł 2,2 % PKB), a także koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy (0,1 % PKB). W związku z tym Włochy w wystarczającym stopniu kontrolowały wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(16)

Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (10) w 2022 r. był wspierający, na poziomie – 3,2 % PKB. Zgodnie z zaleceniem Rady Włochy nadal wspierały odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 0,9 % PKB w 2022 r. (0,4 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej (11). Włochy utrzymały zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 2,4 pp. Ten znaczny ekspansywny wpływ obejmował dodatkowy wpływ środków polityki fiskalnej podjętych w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii (dodatkowy koszt budżetowy netto wyniósł 2,2 % PKB), a także koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy (0,1 % PKB). W związku z tym Włochy w wystarczającym stopniu kontrolowały wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych.

| (17) | Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. zarówno na 2023 r., jak i 2024 r. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 1,0 %, a w 2024 r. – o 1,5 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że wzrost realnego PKB w 2023 r. będzie nieco wyższy i wyniesie 1,2 %, a w 2024 r. – nieznacznie niższy i wyniesie 1,1 %, głównie ze względu na mniejszy wkład inwestycji, które według prognoz rządowych wzrosną o 3,4 % w ujęciu rok do roku, a według prognoz Komisji – o 1,4 %. |
| --- | --- |

(17)

Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. zarówno na 2023 r., jak i 2024 r. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 1,0 %, a w 2024 r. – o 1,5 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że wzrost realnego PKB w 2023 r. będzie nieco wyższy i wyniesie 1,2 %, a w 2024 r. – nieznacznie niższy i wyniesie 1,1 %, głównie ze względu na mniejszy wkład inwestycji, które według prognoz rządowych wzrosną o 3,4 % w ujęciu rok do roku, a według prognoz Komisji – o 1,4 %.

| (18) | W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje w 2023 r. do 4,5 % PKB. Spadek w 2023 r. wynika głównie z ograniczenia transferów kapitałowych związanych z ulgami podatkowymi wspierającymi inwestycje prywatne w efektywność energetyczną budynków mieszkalnych; zmniejszenia kosztów związanych z zatrudnieniem dzięki odnowieniu z mocą wsteczną zamówień publicznych na lata 2019–2021, w przypadku których znaczna część zaległych płatności została zaksięgowana w 2022 r.; zmniejszenia dotacji związanych z produkcją w połączeniu z niższymi ulgami podatkowymi dla przedsiębiorstw elektroenergetycznych i gazowych oraz niższych wydatków z tytułu odsetek, co wynika głównie z niższych dochodów od obligacji skarbowych indeksowanych inflacją. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 144,4 % na koniec 2022 r. do 142,1 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 4,5 % PKB w 2023 r. Odpowiada to poziomowi deficytu prognozowanemu w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2023 r. ma wynieść 140,4 %. Różnica ta wynika z faktu, że w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. założono wyższy wzrost nominalnego PKB. |
| --- | --- |

(18)

W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje w 2023 r. do 4,5 % PKB. Spadek w 2023 r. wynika głównie z ograniczenia transferów kapitałowych związanych z ulgami podatkowymi wspierającymi inwestycje prywatne w efektywność energetyczną budynków mieszkalnych; zmniejszenia kosztów związanych z zatrudnieniem dzięki odnowieniu z mocą wsteczną zamówień publicznych na lata 2019–2021, w przypadku których znaczna część zaległych płatności została zaksięgowana w 2022 r.; zmniejszenia dotacji związanych z produkcją w połączeniu z niższymi ulgami podatkowymi dla przedsiębiorstw elektroenergetycznych i gazowych oraz niższych wydatków z tytułu odsetek, co wynika głównie z niższych dochodów od obligacji skarbowych indeksowanych inflacją. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 144,4 % na koniec 2022 r. do 142,1 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 4,5 % PKB w 2023 r. Odpowiada to poziomowi deficytu prognozowanemu w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2023 r. ma wynieść 140,4 %. Różnica ta wynika z faktu, że w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. założono wyższy wzrost nominalnego PKB.

| (19) | Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono, w szczególności: dotacje dla przedsiębiorstw elektroenergetycznych i gazowych, działania mające na celu kontrolę powszechnych opłat systemowych w sektorze gazowym, obniżenie stawki VAT na gaz oraz składek na ubezpieczenie społeczne odprowadzanych od wynagrodzeń pracowników poniżej określonego progu, a także nowe środki, takie jak dodatek grzewczy dla wszystkich gospodarstw domowych w okresie od października do grudnia 2023 r. Koszt tych środków nadal jest częściowo kompensowany przez podatki od nieoczekiwanych zysków producentów i dostawców energii. Uwzględniając te dochody, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 1,0 % PKB w 2023 r. (12) Większość środków z 2023 r. jest skierowana do gospodarstw domowych lub przedsiębiorstw znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji, chociaż większość środków wsparcia w dziedzinie energii nie zachowuje w pełni sygnału cenowego do zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (13), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,7 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 1,2 % PKB w 2022 r.). Oczekuje się ponadto, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też całkowite wycofanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, których wartość oszacowano na 1,1 % PKB. |
| --- | --- |

(19)

Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono, w szczególności: dotacje dla przedsiębiorstw elektroenergetycznych i gazowych, działania mające na celu kontrolę powszechnych opłat systemowych w sektorze gazowym, obniżenie stawki VAT na gaz oraz składek na ubezpieczenie społeczne odprowadzanych od wynagrodzeń pracowników poniżej określonego progu, a także nowe środki, takie jak dodatek grzewczy dla wszystkich gospodarstw domowych w okresie od października do grudnia 2023 r. Koszt tych środków nadal jest częściowo kompensowany przez podatki od nieoczekiwanych zysków producentów i dostawców energii. Uwzględniając te dochody, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 1,0 % PKB w 2023 r. (12) Większość środków z 2023 r. jest skierowana do gospodarstw domowych lub przedsiębiorstw znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji, chociaż większość środków wsparcia w dziedzinie energii nie zachowuje w pełni sygnału cenowego do zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (13), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,7 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 1,2 % PKB w 2022 r.). Oczekuje się ponadto, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też całkowite wycofanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, których wartość oszacowano na 1,1 % PKB.

| (20) | W swym zaleceniu z 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Włochom, aby zapewniły w 2023 r. rozważną politykę fiskalną, zwłaszcza przez ograniczenie wzrostu bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych do poziomu poniżej średniookresowego wzrostu produktu potencjalnego (14), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Jednocześnie Włochy powinny być gotowe do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Włochom zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(20)

W swym zaleceniu z 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Włochom, aby zapewniły w 2023 r. rozważną politykę fiskalną, zwłaszcza przez ograniczenie wzrostu bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych do poziomu poniżej średniookresowego wzrostu produktu potencjalnego (14), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Jednocześnie Włochy powinny być gotowe do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Włochom zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (21) | W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. restrykcyjny (+ 2,6 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był również ekspansywny (– 3,2 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,9 % PKB. Prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych jest zatem zgodny z zaleceniem Rady z 12 lipca 2022 r. Przewidywany restrykcyjny wpływ bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych wynika zasadniczo ze zmniejszonych (o 1,5 pp. PKB) kosztów środków wsparcia (ukierunkowanych i nieukierunkowanych) na rzecz gospodarstw domowych i przedsiębiorstw, które to środki wprowadzono w odpowiedzi na wzrost cen energii. Do wzrostu bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) przyczyniają się głównie wzrost wydatków na renty i emerytury spowodowany częściową indeksacją tych świadczeń o stopę inflacji z ubiegłego roku (15) oraz niedawno uchwalone dalsze obniżenie klina podatkowego w przypadku osób o niskich i średnich dochodach. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 1,4 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,1 pp. (16) W związku z tym Włochy planują sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i przewidują utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Państwo to zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takie jak inwestycje w sieć kolejową, energię odnawialną, wodór, sieci elektroenergetyczne i zrównoważoną mobilność, ochronę gruntów i zasobów wodnych, a także inwestycje związane z infrastrukturą chmury obliczeniowej na potrzeby administracji publicznej, których koszty są częściowo pokrywane z Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych. Jeśli chodzi o niszczycielskie powodzie, które nawiedziły Włochy w maju 2023 r., koszty bezpośredniego wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych udzielonego w związku z tymi powodziami zostaną uwzględnione w kolejnych ocenach zgodności i będą co do zasady uznawane za środki jednorazowe i tymczasowe (17). |
| --- | --- |

(21)

W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. restrykcyjny (+ 2,6 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był również ekspansywny (– 3,2 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,9 % PKB. Prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych jest zatem zgodny z zaleceniem Rady z 12 lipca 2022 r. Przewidywany restrykcyjny wpływ bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych wynika zasadniczo ze zmniejszonych (o 1,5 pp. PKB) kosztów środków wsparcia (ukierunkowanych i nieukierunkowanych) na rzecz gospodarstw domowych i przedsiębiorstw, które to środki wprowadzono w odpowiedzi na wzrost cen energii. Do wzrostu bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) przyczyniają się głównie wzrost wydatków na renty i emerytury spowodowany częściową indeksacją tych świadczeń o stopę inflacji z ubiegłego roku (15) oraz niedawno uchwalone dalsze obniżenie klina podatkowego w przypadku osób o niskich i średnich dochodach. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 1,4 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,1 pp. (16) W związku z tym Włochy planują sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i przewidują utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Państwo to zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takie jak inwestycje w sieć kolejową, energię odnawialną, wodór, sieci elektroenergetyczne i zrównoważoną mobilność, ochronę gruntów i zasobów wodnych, a także inwestycje związane z infrastrukturą chmury obliczeniowej na potrzeby administracji publicznej, których koszty są częściowo pokrywane z Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych. Jeśli chodzi o niszczycielskie powodzie, które nawiedziły Włochy w maju 2023 r., koszty bezpośredniego wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych udzielonego w związku z tymi powodziami zostaną uwzględnione w kolejnych ocenach zgodności i będą co do zasady uznawane za środki jednorazowe i tymczasowe (17).

| (22) | Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 3,7 % PKB w 2024 r. Spadek w 2024 r. wynika głównie z ograniczenia wydatków na zużycie pośrednie i na ulgi podatkowe dla przedsiębiorstw elektroenergetycznych i gazowych. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. spadnie do 141,4 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 3,7 % PKB. Odpowiada to poziomowi deficytu prognozowanemu w programie stabilności na 2023 r., ale prognoza Komisji z wiosny 2023 r. nie uwzględnia planowanych środków zwiększających deficyt o 0,2 % PKB, na temat których brakuje jeszcze szczegółowych informacji. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2024 r. wyniesie 140,3 %. Różnica ta wynika z faktu, że w prognozie Komisji założono wyższy wzrost nominalnego PKB. |
| --- | --- |

(22)

Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 3,7 % PKB w 2024 r. Spadek w 2024 r. wynika głównie z ograniczenia wydatków na zużycie pośrednie i na ulgi podatkowe dla przedsiębiorstw elektroenergetycznych i gazowych. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. spadnie do 141,4 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 3,7 % PKB. Odpowiada to poziomowi deficytu prognozowanemu w programie stabilności na 2023 r., ale prognoza Komisji z wiosny 2023 r. nie uwzględnia planowanych środków zwiększających deficyt o 0,2 % PKB, na temat których brakuje jeszcze szczegółowych informacji. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2024 r. wyniesie 140,3 %. Różnica ta wynika z faktu, że w prognozie Komisji założono wyższy wzrost nominalnego PKB.

| (23) | Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie w 2024 r. wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii. Komisja także zakłada pełne wycofanie wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. |
| --- | --- |

(23)

Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie w 2024 r. wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii. Komisja także zakłada pełne wycofanie wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii.

| (24) | W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (18). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej i potrzebę zredukowania deficytu poniżej określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % PKB, według Komisji odpowiednia byłaby korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,7 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodologią stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych nie powinien przekroczyć w 2024 r. 1,3 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 1,0 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według szacunków Komisji doprowadzi to do wzrostu wydatków pierwotnych netto, który będzie niższy od zalecanego na 2024 r. |
| --- | --- |

(24)

W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (18). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej i potrzebę zredukowania deficytu poniżej określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % PKB, według Komisji odpowiednia byłaby korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,7 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodologią stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych nie powinien przekroczyć w 2024 r. 1,3 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 1,0 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według szacunków Komisji doprowadzi to do wzrostu wydatków pierwotnych netto, który będzie niższy od zalecanego na 2024 r.

| (25) | Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 0,8 %, czyli będzie niższy od zalecanej stopy wzrostu. Jeżeli chodzi o niszczycielskie powodzie, które nawiedziły Włochy w maju 2023 r., koszty bezpośredniego wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych udzielonego w związku z tymi powodziami zostaną uwzględnione w kolejnych ocenach zgodności i będą co do zasady uznawane za środki jednorazowe i tymczasowe. |
| --- | --- |

(25)

Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 0,8 %, czyli będzie niższy od zalecanej stopy wzrostu. Jeżeli chodzi o niszczycielskie powodzie, które nawiedziły Włochy w maju 2023 r., koszty bezpośredniego wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych udzielonego w związku z tymi powodziami zostaną uwzględnione w kolejnych ocenach zgodności i będą co do zasady uznawane za środki jednorazowe i tymczasowe.

| (26) | Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne zwiększą się z 3,3 % PKB w 2023 r. do 3,8 % PKB w 2024 r. Wzrost inwestycji odzwierciedla większe inwestycje finansowane z zasobów krajowych i inwestycje finansowane przez Unię, m.in. za pośrednictwem Instrumentu. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu. Te reformy i inwestycje obejmują reformę kodeksu zamówień publicznych, która również jest częścią planu odbudowy i zwiększania odporności, oraz reformę systemu podatkowego na mocy ustawy z marca 2023 r. („ustawa delegująca w sprawie reformy podatkowej”). |
| --- | --- |

(26)

Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne zwiększą się z 3,3 % PKB w 2023 r. do 3,8 % PKB w 2024 r. Wzrost inwestycji odzwierciedla większe inwestycje finansowane z zasobów krajowych i inwestycje finansowane przez Unię, m.in. za pośrednictwem Instrumentu. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu. Te reformy i inwestycje obejmują reformę kodeksu zamówień publicznych, która również jest częścią planu odbudowy i zwiększania odporności, oraz reformę systemu podatkowego na mocy ustawy z marca 2023 r. („ustawa delegująca w sprawie reformy podatkowej”).

| (27) | W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych spadnie do 3,0 % PKB w 2025 r. i do 2,5 % w 2026 r. W związku z tym planuje się, że od 2025 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych nie przekroczy 3 % PKB. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 141,4 % na koniec 2024 r. do 140,4 % do końca 2026 r. |
| --- | --- |

(27)

W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych spadnie do 3,0 % PKB w 2025 r. i do 2,5 % w 2026 r. W związku z tym planuje się, że od 2025 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych nie przekroczy 3 % PKB. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 141,4 % na koniec 2024 r. do 140,4 % do końca 2026 r.

| (28) | Klin podatkowy na wszystkich poziomach dochodów we Włoszech pozostaje wysoki w porównaniu z innymi państwami członkowskimi, pomimo obniżki podatków dochodowych od osób fizycznych wprowadzonej w 2022 r. Rozszerzenie systemu ryczałtowego na osoby samozatrudnione budzi ponadto niepokój co do sprawiedliwości i efektywności systemu podatkowego. Stopień skomplikowania systemu podatkowego zwiększyło również wprowadzenie nowego systemu ryczałtowego opodatkowania podwyżek wynagrodzeń w 2023 r. W marcu 2023 r. rząd przyjął nową ustawę o generalnej reformie systemu podatkowego („ustawa delegująca w sprawie reformy podatkowej”). Oczekuje się, że reforma ta wyeliminuje pewne utrzymujące się od długiego czasu niedociągnięcia, m.in. poprzez obniżenie opodatkowania pracy oraz zracjonalizowanie i uproszczenie wydatków podatkowych i podatków od osób prawnych. Kluczowe znaczenie przy wdrażaniu tej reformy mają utrzymanie progresywności systemu podatkowego i uproszczenie go, zwiększenie zachęt do pracy, poprawa przestrzegania przepisów podatkowych i zapewnienie neutralności budżetowej. W kontekście tej reformy istnieje możliwość zwiększenia dochodów z innych źródeł, które są mniej szkodliwe dla wzrostu gospodarczego, takich jak podatek od nieruchomości, VAT i zezwolenie na korzystanie z państwowych aktywów przybrzeżnych, aby zmniejszyć obciążenie podatkowe pracy w sposób neutralny dla budżetu. Istnieje również przestrzeń do poprawy struktury podatków ekologicznych, które przynoszą wprawdzie stosunkowo wysokie dochody, ale nie zachęcają w wystarczającym stopniu do przechodzenia na czystsze technologie, m.in. ze względu na powszechne stosowanie dotacji szkodliwych dla środowiska. Należy oprócz tego rozwiązać długotrwały problem, który nie jest uwzględniony w ustawie delegującej w sprawie reformy podatkowej i dotyczy w większości przestarzałych wartości katastralnych, na podstawie których obliczany jest podatek od nieruchomości. |
| --- | --- |

(28)

Klin podatkowy na wszystkich poziomach dochodów we Włoszech pozostaje wysoki w porównaniu z innymi państwami członkowskimi, pomimo obniżki podatków dochodowych od osób fizycznych wprowadzonej w 2022 r. Rozszerzenie systemu ryczałtowego na osoby samozatrudnione budzi ponadto niepokój co do sprawiedliwości i efektywności systemu podatkowego. Stopień skomplikowania systemu podatkowego zwiększyło również wprowadzenie nowego systemu ryczałtowego opodatkowania podwyżek wynagrodzeń w 2023 r. W marcu 2023 r. rząd przyjął nową ustawę o generalnej reformie systemu podatkowego („ustawa delegująca w sprawie reformy podatkowej”). Oczekuje się, że reforma ta wyeliminuje pewne utrzymujące się od długiego czasu niedociągnięcia, m.in. poprzez obniżenie opodatkowania pracy oraz zracjonalizowanie i uproszczenie wydatków podatkowych i podatków od osób prawnych. Kluczowe znaczenie przy wdrażaniu tej reformy mają utrzymanie progresywności systemu podatkowego i uproszczenie go, zwiększenie zachęt do pracy, poprawa przestrzegania przepisów podatkowych i zapewnienie neutralności budżetowej. W kontekście tej reformy istnieje możliwość zwiększenia dochodów z innych źródeł, które są mniej szkodliwe dla wzrostu gospodarczego, takich jak podatek od nieruchomości, VAT i zezwolenie na korzystanie z państwowych aktywów przybrzeżnych, aby zmniejszyć obciążenie podatkowe pracy w sposób neutralny dla budżetu. Istnieje również przestrzeń do poprawy struktury podatków ekologicznych, które przynoszą wprawdzie stosunkowo wysokie dochody, ale nie zachęcają w wystarczającym stopniu do przechodzenia na czystsze technologie, m.in. ze względu na powszechne stosowanie dotacji szkodliwych dla środowiska. Należy oprócz tego rozwiązać długotrwały problem, który nie jest uwzględniony w ustawie delegującej w sprawie reformy podatkowej i dotyczy w większości przestarzałych wartości katastralnych, na podstawie których obliczany jest podatek od nieruchomości.

| (29) | Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Włoch jest w toku, ale rośnie ryzyko opóźnień. Włochy złożyły trzy wnioski o płatność, odpowiadające 151 kamieniom milowym i wartościom docelowym zawartym w planie i skutkujące płatnością w łącznej wysokości 42 mld EUR (kwota ta dotyczy pierwszych dwóch wniosków o płatność, natomiast trzeci wniosek jest rozpatrywany). Szybkie wdrożenie planu odbudowy i zwiększania odporności i negocjacje w sprawie jego zmiany są niezbędne ze względu na tymczasowy charakter Instrumentu, który obowiązuje do 2026 r. Ważne jest, aby Włochy wzmocniły zdolność administracyjną, zwłaszcza na szczeblu niższym niż krajowy, aby mogły nadal wywiązywać się ze zobowiązań podjętych w planie odbudowy i zwiększania odporności, przy czym skuteczne i w pełni działające ramy zarządzania pozostają kluczowe dla jego sprawnej i terminowej realizacji. Niezwykle ważnymi zadaniami pozostają wczesne wykrywanie potencjalnych opóźnień i problemów z wdrażaniem oraz wczesne podejmowanie działań zaradczych. Zgodnie z art. 14 ust. 6 rozporządzenia (UE) 2021/241 w dniu 31 marca 2023 r. Włochy wyraziły zamiar wystąpienia z wnioskiem o dodatkowe wsparcie w formie pożyczki w ramach Instrumentu. Negocjacje w sprawie addendum i rozdziału REPowerEU są w toku, chociaż Włochy nie przedłożyły oficjalnie ich projektów. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Włoch w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron ma duże znaczenie dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny. |
| --- | --- |

(29)

Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Włoch jest w toku, ale rośnie ryzyko opóźnień. Włochy złożyły trzy wnioski o płatność, odpowiadające 151 kamieniom milowym i wartościom docelowym zawartym w planie i skutkujące płatnością w łącznej wysokości 42 mld EUR (kwota ta dotyczy pierwszych dwóch wniosków o płatność, natomiast trzeci wniosek jest rozpatrywany). Szybkie wdrożenie planu odbudowy i zwiększania odporności i negocjacje w sprawie jego zmiany są niezbędne ze względu na tymczasowy charakter Instrumentu, który obowiązuje do 2026 r. Ważne jest, aby Włochy wzmocniły zdolność administracyjną, zwłaszcza na szczeblu niższym niż krajowy, aby mogły nadal wywiązywać się ze zobowiązań podjętych w planie odbudowy i zwiększania odporności, przy czym skuteczne i w pełni działające ramy zarządzania pozostają kluczowe dla jego sprawnej i terminowej realizacji. Niezwykle ważnymi zadaniami pozostają wczesne wykrywanie potencjalnych opóźnień i problemów z wdrażaniem oraz wczesne podejmowanie działań zaradczych. Zgodnie z art. 14 ust. 6 rozporządzenia (UE) 2021/241 w dniu 31 marca 2023 r. Włochy wyraziły zamiar wystąpienia z wnioskiem o dodatkowe wsparcie w formie pożyczki w ramach Instrumentu. Negocjacje w sprawie addendum i rozdziału REPowerEU są w toku, chociaż Włochy nie przedłożyły oficjalnie ich projektów. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Włoch w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron ma duże znaczenie dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny.

| (30) | Komisja zatwierdziła większość dokumentów programowych dotyczących polityki spójności Włoch w 2022 r., a w 2023 r. – jeden taki dokument. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego we Włoszech. |
| --- | --- |

(30)

Komisja zatwierdziła większość dokumentów programowych dotyczących polityki spójności Włoch w 2022 r., a w 2023 r. – jeden taki dokument. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego we Włoszech.

| (31) | Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz w programach polityki spójności Włochy mierzą się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą polityki energetycznej i zielonej transformacji, szczególnie w zakresie wykorzystania odnawialnych źródeł energii, przesyłu gazu, efektywności energetycznej, zapewniania i nabywania umiejętności ekologicznych oraz mobilności zgodnej z zasadami zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

(31)

Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz w programach polityki spójności Włochy mierzą się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą polityki energetycznej i zielonej transformacji, szczególnie w zakresie wykorzystania odnawialnych źródeł energii, przesyłu gazu, efektywności energetycznej, zapewniania i nabywania umiejętności ekologicznych oraz mobilności zgodnej z zasadami zrównoważonego rozwoju.

| (32) | W ostatnim roku moce wytwórcze w zakresie energii ze źródeł odnawialnych rosły bardzo powoli, a udział paliw kopalnych w koszyku energetycznym pozostaje znaczny. Aby przyspieszyć wykorzystanie odnawialnych źródeł energii, Włochy przyjęły pewne zmiany obowiązujących ram prawnych, które regulują procedury wydawania pozwoleń i udzielania zezwoleń dotyczących odnawialnych źródeł energii. Konieczne są dalsze wysiłki w celu zapewnienia spójności między ramami administracyjnymi i legislacyjnymi zarówno na szczeblu krajowym, jak i niższym niż krajowy, a także ich aktualności, tak aby nadążały za najnowocześniejszymi technologiami energetycznymi. Można na przykład dokonać konsolidacji wszystkich powiązanych norm w ramach jednego tekstu (Testo unico); konieczna jest też aktualizacja wytycznych stosowanych do oceny projektów przez organy na szczeblu niższym niż krajowy. Potrzebne są również dalsze inwestycje służące modernizacji sieci krajowej i budowie połączeń międzysystemowych między kontynentalną częścią Włoch a Sycylią i Sardynią, aby przygotować się na spodziewane zwiększenie mocy wytwórczych i umożliwić absorpcję rosnących ilości energii wytwarzanej ze źródeł odnawialnych. |
| --- | --- |

(32)

W ostatnim roku moce wytwórcze w zakresie energii ze źródeł odnawialnych rosły bardzo powoli, a udział paliw kopalnych w koszyku energetycznym pozostaje znaczny. Aby przyspieszyć wykorzystanie odnawialnych źródeł energii, Włochy przyjęły pewne zmiany obowiązujących ram prawnych, które regulują procedury wydawania pozwoleń i udzielania zezwoleń dotyczących odnawialnych źródeł energii. Konieczne są dalsze wysiłki w celu zapewnienia spójności między ramami administracyjnymi i legislacyjnymi zarówno na szczeblu krajowym, jak i niższym niż krajowy, a także ich aktualności, tak aby nadążały za najnowocześniejszymi technologiami energetycznymi. Można na przykład dokonać konsolidacji wszystkich powiązanych norm w ramach jednego tekstu (Testo unico); konieczna jest też aktualizacja wytycznych stosowanych do oceny projektów przez organy na szczeblu niższym niż krajowy. Potrzebne są również dalsze inwestycje służące modernizacji sieci krajowej i budowie połączeń międzysystemowych między kontynentalną częścią Włoch a Sycylią i Sardynią, aby przygotować się na spodziewane zwiększenie mocy wytwórczych i umożliwić absorpcję rosnących ilości energii wytwarzanej ze źródeł odnawialnych.

| (33) | Nadal istnieją wąskie gardła w sieci gazowej. Włochy prowadzą rozmowy z partnerami w Afryce Północnej w sprawie inwestycji, które zwiększą zdolność tego kraju do importu gazu za pośrednictwem istniejących rurociągów i połączeń wzajemnych. Pomogłoby to zdywersyfikować import, a tym samym zwiększyć bezpieczeństwo dostaw. Konieczne są jednak dodatkowe inwestycje w celu zlikwidowania wąskich gardeł w już istniejącej sieci krajowej, której zdolność przesyłowa jest niewystarczająca, aby dystrybuować w kierunku północnym gaz wprowadzany do sieci na południu kraju. Inwestycje w infrastrukturę paliw kopalnych muszą być ograniczone do absolutnie niezbędnego zakresu i zaprojektowane tak, aby uniknąć uzależnienia od technologii, które nie są spójne z celami klimatycznymi lub które zwiększałyby koszty transformacji energetycznej. |
| --- | --- |

(33)

Nadal istnieją wąskie gardła w sieci gazowej. Włochy prowadzą rozmowy z partnerami w Afryce Północnej w sprawie inwestycji, które zwiększą zdolność tego kraju do importu gazu za pośrednictwem istniejących rurociągów i połączeń wzajemnych. Pomogłoby to zdywersyfikować import, a tym samym zwiększyć bezpieczeństwo dostaw. Konieczne są jednak dodatkowe inwestycje w celu zlikwidowania wąskich gardeł w już istniejącej sieci krajowej, której zdolność przesyłowa jest niewystarczająca, aby dystrybuować w kierunku północnym gaz wprowadzany do sieci na południu kraju. Inwestycje w infrastrukturę paliw kopalnych muszą być ograniczone do absolutnie niezbędnego zakresu i zaprojektowane tak, aby uniknąć uzależnienia od technologii, które nie są spójne z celami klimatycznymi lub które zwiększałyby koszty transformacji energetycznej.

| (34) | Zużycie gazu ziemnego we Włoszech w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 19 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu ostatnich pięciu lat, który to wynik przekracza cel określony w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (19), jakim była redukcja o 15 %. Włochy mogłyby kontynuować wysiłki na rzecz tymczasowego zmniejszenia zapotrzebowania na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (20). Działania mające na celu poprawę efektywności energetycznej budynków powinny być ukierunkowane. Istnieją duże możliwości poprawy efektywności energetycznej włoskich zasobów budowlanych, w szczególności w świetle dużego odsetka starych i energochłonnych budynków. Dotychczasowe środki zawarte w planie odbudowy i zwiększania odporności można uzupełnić np. o ukierunkowane programy zachęcające do zwiększenia efektywności energetycznej budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej, w tym budynków komercyjnych i publicznego zasobu mieszkaniowego, zapewniając gospodarstwom domowym znajdującym się w trudnej sytuacji możliwość skorzystania z tych środków i zapobiegając skutkom regresywnym. Tego typu środki byłyby korzystne szczególnie dla małych i średnich przedsiębiorstw oraz mikroprzedsiębiorstw, które często nie mają zdolności technicznych i finansowych potrzebnych do poprawy efektywności energetycznej. Przyczyniłyby się one również do ograniczenia ubóstwa energetycznego; problem ten można dodatkowo zwalczać za pomocą innych środków, na przykład tworząc punkty kompleksowej obsługi, które będą świadczyć spersonalizowane usługi pomagające oszczędzać energię. Do wzrostu efektywności energetycznej przyczyniłoby się również zwiększenie nadzoru rynku w dziedzinach ekoprojektów i etykietowania energetycznego. |
| --- | --- |

(34)

Zużycie gazu ziemnego we Włoszech w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 19 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu ostatnich pięciu lat, który to wynik przekracza cel określony w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (19), jakim była redukcja o 15 %. Włochy mogłyby kontynuować wysiłki na rzecz tymczasowego zmniejszenia zapotrzebowania na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (20). Działania mające na celu poprawę efektywności energetycznej budynków powinny być ukierunkowane. Istnieją duże możliwości poprawy efektywności energetycznej włoskich zasobów budowlanych, w szczególności w świetle dużego odsetka starych i energochłonnych budynków. Dotychczasowe środki zawarte w planie odbudowy i zwiększania odporności można uzupełnić np. o ukierunkowane programy zachęcające do zwiększenia efektywności energetycznej budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej, w tym budynków komercyjnych i publicznego zasobu mieszkaniowego, zapewniając gospodarstwom domowym znajdującym się w trudnej sytuacji możliwość skorzystania z tych środków i zapobiegając skutkom regresywnym. Tego typu środki byłyby korzystne szczególnie dla małych i średnich przedsiębiorstw oraz mikroprzedsiębiorstw, które często nie mają zdolności technicznych i finansowych potrzebnych do poprawy efektywności energetycznej. Przyczyniłyby się one również do ograniczenia ubóstwa energetycznego; problem ten można dodatkowo zwalczać za pomocą innych środków, na przykład tworząc punkty kompleksowej obsługi, które będą świadczyć spersonalizowane usługi pomagające oszczędzać energię. Do wzrostu efektywności energetycznej przyczyniłoby się również zwiększenie nadzoru rynku w dziedzinach ekoprojektów i etykietowania energetycznego.

| (35) | Wciąż duże luki w infrastrukturze i często stosowane dotacje o skutkach szkodliwych dla środowiska, w tym w transporcie drogowym, zniechęcają do przechodzenia na bardziej zrównoważone rozwiązania transportowe. Na przykład średnia liczba punktów ładowania pozostaje niższa od średniej unijnej. Dotacje o skutkach szkodliwych dla środowiska obejmują zryczałtowane opodatkowanie samochodów służbowych udostępnionych do użytku prywatnego oraz zwrot podatku akcyzowego od oleju napędowego wykorzystywanego do celów transportu towarów. Dalsze wysiłki na rzecz rozbudowy sieci stacji ładowania i zniesienie wspomnianych dotacji są niezwykle ważne dla konsolidacji rynku pojazdów bezemisyjnych. |
| --- | --- |

(35)

Wciąż duże luki w infrastrukturze i często stosowane dotacje o skutkach szkodliwych dla środowiska, w tym w transporcie drogowym, zniechęcają do przechodzenia na bardziej zrównoważone rozwiązania transportowe. Na przykład średnia liczba punktów ładowania pozostaje niższa od średniej unijnej. Dotacje o skutkach szkodliwych dla środowiska obejmują zryczałtowane opodatkowanie samochodów służbowych udostępnionych do użytku prywatnego oraz zwrot podatku akcyzowego od oleju napędowego wykorzystywanego do celów transportu towarów. Dalsze wysiłki na rzecz rozbudowy sieci stacji ładowania i zniesienie wspomnianych dotacji są niezwykle ważne dla konsolidacji rynku pojazdów bezemisyjnych.

| (36) | Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, znacznie utrudniają przechodzenie na gospodarkę neutralną emisyjnie. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji mają zasadnicze znaczenie dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. We Włoszech występują niedobory siły roboczej w zawodach, które mają kluczowe znaczenie dla zielonej transformacji, zarówno tych wymagających wysokich, jak i niskich kwalifikacji. Jednocześnie wsparcie szkoleniowe często nie dociera do pracowników najbardziej odczuwających skutki zielonej transformacji. Brak umiejętności koniecznych do zielonej transformacji w sektorze publicznym, zwłaszcza na szczeblu lokalnym, hamuje ponadto zielone inwestycje. We Włoszech istnieją duże dysproporcje regionalne, które mogą się jeszcze pogłębić, jeżeli lokalne rynki pracy nie będą w stanie wykorzystać szans oferowanych przez zieloną transformację. Podnoszenie umiejętności koniecznych do zielonej transformacji, w tym w zakresie zrównoważonego gospodarowania glebami, miałoby również kluczowe znaczenie dla przeciwdziałania skutkom zmiany klimatu, w szczególności bardziej katastroficznym powodziom i długotrwałym suszom. |
| --- | --- |

(36)

Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, znacznie utrudniają przechodzenie na gospodarkę neutralną emisyjnie. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji mają zasadnicze znaczenie dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. We Włoszech występują niedobory siły roboczej w zawodach, które mają kluczowe znaczenie dla zielonej transformacji, zarówno tych wymagających wysokich, jak i niskich kwalifikacji. Jednocześnie wsparcie szkoleniowe często nie dociera do pracowników najbardziej odczuwających skutki zielonej transformacji. Brak umiejętności koniecznych do zielonej transformacji w sektorze publicznym, zwłaszcza na szczeblu lokalnym, hamuje ponadto zielone inwestycje. We Włoszech istnieją duże dysproporcje regionalne, które mogą się jeszcze pogłębić, jeżeli lokalne rynki pracy nie będą w stanie wykorzystać szans oferowanych przez zieloną transformację. Podnoszenie umiejętności koniecznych do zielonej transformacji, w tym w zakresie zrównoważonego gospodarowania glebami, miałoby również kluczowe znaczenie dla przeciwdziałania skutkom zmiany klimatu, w szczególności bardziej katastroficznym powodziom i długotrwałym suszom.

| (37) | W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (21) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1. |
| --- | --- |

(37)

W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (21) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1.

| (38) | W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru wykwalifikowanej kadry; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji; oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Włoch zalecenia 1, 2 i 3 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego, trzeciego i czwartego zalecenia, zamieszczonych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r. |
| --- | --- |

(38)

W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru wykwalifikowanej kadry; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji; oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Włoch zalecenia 1, 2 i 3 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego, trzeciego i czwartego zalecenia, zamieszczonych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r.

| (39) | W świetle dokonanej przez Komisję szczegółowej oceny sytuacji i tej ewaluacji Rada przeanalizowała krajowy program reform na 2023 r. i program stabilności na 2023 r. Zalecenia Rady na mocy art. 6 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 znajdują odzwierciedlenie w zaleceniu 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, pomagają zaradzić podatnościom na zagrożenia związanym z wysokim długiem publicznym i słabym wzrostem wydajności. Zalecenie 2 przyczynia się do realizacji zalecenia 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, przyczyniają się zarówno do korygowania zakłóceń równowagi, jak i do realizacji zaleceń zamieszczonych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r., zgodnie z motywem 38, |
| --- | --- |

(39)

W świetle dokonanej przez Komisję szczegółowej oceny sytuacji i tej ewaluacji Rada przeanalizowała krajowy program reform na 2023 r. i program stabilności na 2023 r. Zalecenia Rady na mocy art. 6 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 znajdują odzwierciedlenie w zaleceniu 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, pomagają zaradzić podatnościom na zagrożenia związanym z wysokim długiem publicznym i słabym wzrostem wydajności. Zalecenie 2 przyczynia się do realizacji zalecenia 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, przyczyniają się zarówno do korygowania zakłóceń równowagi, jak i do realizacji zaleceń zamieszczonych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r., zgodnie z motywem 38,

NINIEJSZYM ZALECA Włochom podjęcie w latach 2023 i 2024 działań mających na celu:

1.

Zapewnienie rozważnej polityki fiskalnej, w szczególności poprzez ograniczenie nominalnego wzrostu wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych do nie więcej niż 1,3 % w 2024 r. (22)

Utrzymanie inwestycji publicznych finansowanych z zasobów krajowych i zapewnienie skutecznej absorpcji dotacji w ramach Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w celu wspierania zielonej i cyfrowej transformacji.

W okresie po 2024 r. kontynuowanie średniookresowej strategii fiskalnej polegającej na stopniowej i zrównoważonej konsolidacji, w połączeniu z inwestycjami i reformami prowadzącymi do większej wydajności i bardziej zrównoważonego wzrostu gospodarczego, aby osiągnąć ostrożną sytuację fiskalną w średnim okresie.

Dalsze obniżenie opodatkowania pracy i zwiększenie efektywności systemu podatkowego poprzez przyjęcie i należyte wdrożenie ustawy o reformie podatkowej przy jednoczesnym utrzymaniu progresywności systemu podatkowego i zwiększeniu jego sprawiedliwości, w szczególności poprzez uproszczenie i ograniczenie wydatków podatkowych, w tym VAT i dotacji o skutkach szkodliwych dla środowiska, oraz poprzez zmniejszenie złożoności kodeksu podatkowego. Dostosowanie wartości katastralnych do obecnych wartości rynkowych.

2.

Zapewnienie skutecznego zarządzania i wzmocnienie zdolności administracyjnych, zwłaszcza na szczeblu niższym niż krajowy, aby umożliwić szybką realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przy utrzymaniu stałego tempa. Sprawne sfinalizowanie rozdziału REPowerEU, aby szybko rozpocząć jego wdrażanie. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem ścisłej komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności.

3.

Zmniejszenie zależności od paliw kopalnych. Usprawnienie procedur wydawania zezwoleń w celu przyspieszenia wytwarzania dodatkowej energii ze źródeł odnawialnych oraz rozbudowę elektroenergetycznych połączeń międzysystemowych, aby umożliwić absorpcję tej dodatkowej energii. Zwiększenie zdolności wewnętrznego przesyłu gazu w celu zdywersyfikowania importu energii i zwiększenia bezpieczeństwa dostaw. Zwiększenie efektywności energetycznej w sektorach nieruchomości mieszkaniowych i komercyjnych, w tym poprzez lepiej sprofilowane systemy zachęt, ukierunkowane w szczególności na gospodarstwa domowe znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i na budynki o najgorszej charakterystyce energetycznej. Promowanie zrównoważonej mobilności, w tym poprzez zniesienie dotacji o skutkach szkodliwych dla środowiska i szybszą rozbudowę sieci stacji ładowania. Wzmożenie wysiłków w ramach polityki mających na celu zapewnienie i nabywanie umiejętności i kompetencji potrzebnych do zielonej transformacji.

Sporządzono w Brukseli dnia 14 lipca 2023 r.

W imieniu Rady

N. CALVIÑO SANTAMARÍA

Przewodnicząca

---

(1)  Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 1.

1

(2)  Dz.U. L 306 z 23.11.2011, s. 25.

2

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17).

3

(4)  Zalecenie Rady z dnia 16 maja 2023 r. w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (Dz.U. C 180 z 23.5.2023, s. 1).

4

(5)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 z dnia 27 lutego 2023 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/241 w odniesieniu do rozdziałów REPowerEU w planach odbudowy i zwiększania odporności oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1303/2013, (UE) 2021/1060 i (UE) 2021/1755 oraz dyrektywy 2003/87/WE (Dz.U. L 63 z 28.2.2023, s. 1).

5

(6)  ST 10160/21 INIT; ST 10160/21 ADD 1; ST 10160/21 ADD 1 REV 1; ST 10160/21 ADD 1 REV 2; ST 10160/21 ADD 1 REV 2 COR 1.

6

(7)  W związku z tym nowym ujęciem statystycznym deficyt w 2021 r. został skorygowany w górę o 1,8 pp. PKB. Wpływ ulg podatkowych, których dotyczyło nowe ujęcie statystyczne, na wzrost deficytu w 2022 r. jest szacowany natomiast na 2,6 pp. PKB.

7

(8)  Rozporządzenie Rady (UE) 2022/1854 z dnia 6 października 2022 r. w sprawie interwencji w sytuacji nadzwyczajnej w celu rozwiązania problemu wysokich cen energii (Dz.U. L 261 z 7.10.2022, s. 1).

8

(9)  Zalecenie Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Włochy programu stabilności na 2021 r. (Dz.U. C 304 z 29.7.2021, s. 53).

9

(10)  Kurs polityki fiskalnej jest mierzony zmianą wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów), z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, lecz z uwzględnieniem wydatków finansowanych z bezzwrotnego wsparcia (dotacji) w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych, w stosunku do średniookresowego wzrostu potencjalnego. Więcej szczegółowych informacji można znaleźć w ramce 1 w tablicach statystycznych w dziedzinie fiskalnej.

10

(11)  Prognozuje się, że pozostałe wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ, który wyniesie 0,3 pp. PKB. Wynika on ze wzrostu wydatków objętych ulgami podatkowymi na renowację budynków, które to ulgi są rejestrowane jako transfery kapitałowe.

11

(12)  Podana wartość liczbowa odzwierciedla poziom rocznych kosztów budżetowych tych środków, w tym bieżących dochodów i wydatków, a także – w stosownych przypadkach – środków w zakresie nakładów inwestycyjnych.

12

(13)  Zalecenie Rady z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie krajowego programu reform Włoch, zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Włochy programu stabilności na 2022 r. (Dz.U. C 334 z 1.9.2022, s. 96).

13

(14)  Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. średniookresowy (średnia z 10 lat) wzrost produktu potencjalnego Włoch szacuje się na 6,4 % w ujęciu nominalnym.

14

(15)  Ustawa nr 197/2022 przewiduje częściowy przegląd mechanizmu indeksacji emerytur w odniesieniu do emerytur wypłacanych w latach 2023–2024, co ograniczyło wpływ inflacji na prognozy budżetowe.

15

(16)  Prognozuje się, że pozostałe wydatki kapitałowe finansowane ze środków krajowych będą miały restrykcyjny wpływ, który wyniesie 2,3 pp. PKB. Wynika on ze spodziewanego zmniejszenia wydatków związanych z ulgami podatkowymi na renowacje budynków.

16

(17)  Definicję środka jednorazowego można znaleźć w publikacji European Commission Report on Public Finances in EMU 2015 (Sprawozdanie Komisji Europejskiej na temat finansów publicznych w unii gospodarczej i walutowej za 2015 r.).

17

European Commission Report on Public Finances in EMU 2015

(18)  Art. 5 rozporządzenia (WE) nr 1466/97 wymaga również korekty przekraczającej wartość 0,5 % PKB w przypadku państw członkowskich o poziomie długu publicznego przekraczającym 60 % PKB lub z istotnym ryzykiem dotyczącym długookresowej zdolności do obsługi długu.

18

(19)  Rozporządzenie Rady (UE) 2022/1369 z dnia 5 sierpnia 2022 r. w sprawie skoordynowanych środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz (Dz.U. L 206 z 8.8.2022, s. 1).

19

(20)  Rozporządzenie Rady (UE) 2023/706 z dnia 30 marca 2023 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2022/1369 w odniesieniu do przedłużenia okresu zmniejszenia zapotrzebowania w kontekście środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz oraz w odniesieniu do zwiększenia sprawozdawczości i monitorowania realizacji tych środków (Dz.U. L 93 z 31.3.2023, s. 1).

20

(21)  Na podstawie art. 5 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1466/97.

21

(22)  Co zgodnie z szacunkami odpowiada rocznej korekcie strukturalnego salda budżetowego w wysokości co najmniej 0,7 % PKB w 2024 r., jak opisano w motywie 24.

22

---

| 1.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 312/116 |
| --- | --- | --- | --- |

1.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 312/116

---

ZALECENIE RADY

z dnia 14 lipca 2023 r.

w sprawie krajowego programu reform Cypru na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Cypr programu stabilności na 2023 r.

(2023/C 312/13)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 121 ust. 2 i art. 148 ust. 4,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych (1), w szczególności jego art. 5 ust. 2,

uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie zapobiegania zakłóceniom równowagi makroekonomicznej i ich korygowania (2), w szczególności jego art. 6 ust. 1,

uwzględniając zalecenie Komisji Europejskiej,

uwzględniając rezolucje Parlamentu Europejskiego,

uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej,

uwzględniając opinię Komitetu ds. Zatrudnienia,

uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Finansowego,

uwzględniając opinię Komitetu Ochrony Socjalnej,

uwzględniając opinię Komitetu Polityki Gospodarczej,

a także mając na uwadze, co następuje:

| (1) | Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(1)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (2) | W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Cypr jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które mogą być narażone na takie zakłócenia. W związku z tym potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego na 2023 r. Cypru. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu. |
| --- | --- |

(2)

W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Cypr jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które mogą być narażone na takie zakłócenia. W związku z tym potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego na 2023 r. Cypru. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu.

| (3) | Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii. |
| --- | --- |

(3)

Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii.

| (4) | W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu technologii neutralnych emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów. |
| --- | --- |

(4)

W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu technologii neutralnych emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów.

| (5) | W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które zostały uzupełnione, aktualizowane lub zmienione zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(5)

W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które zostały uzupełnione, aktualizowane lub zmienione zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (6) | Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu technologii neutralnych emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz w stosownych przypadkach w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(6)

Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu technologii neutralnych emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz w stosownych przypadkach w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności.

| (7) | W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Komisja zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób, oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. |
| --- | --- |

(7)

W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Komisja zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób, oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

| (8) | W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa stabilności długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady przyjętymi z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego zakończenie prac legislacyjnych zaplanowano na 2023 r. |
| --- | --- |

(8)

W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa stabilności długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady przyjętymi z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego zakończenie prac legislacyjnych zaplanowano na 2023 r.

| (9) | W dniu 17 maja 2021 r. Cypr przedstawił Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 28 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Cypru (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia przez Komisję decyzji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Cypr osiągnął w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone. |
| --- | --- |

(9)

W dniu 17 maja 2021 r. Cypr przedstawił Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 28 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Cypru (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia przez Komisję decyzji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Cypr osiągnął w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone.

| (10) | W dniu 9 maja 2023 r. Cypr przedłożył swój krajowy program reform na 2023 r., a w dniu 2 maja 2023 r. – swój program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Cypru z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(10)

W dniu 9 maja 2023 r. Cypr przedłożył swój krajowy program reform na 2023 r., a w dniu 2 maja 2023 r. – swój program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Cypru z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (11) | W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Cypru na 2023 r. Oceniła w nim postępy Cypru we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Cypr. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Cypru we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów ONZ w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

(11)

W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Cypru na 2023 r. Oceniła w nim postępy Cypru we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Cypr. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Cypru we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów ONZ w zakresie zrównoważonego rozwoju.

| (12) | Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Cypru na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki w dniu 24 maja 2023 r. Komisja stwierdziła, że na Cyprze występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej. W szczególności podatność na zagrożenia związana z zadłużeniem sektora prywatnego, sektora instytucji rządowych i samorządowych i zadłużeniem zewnętrznym ogólnie zmniejszyła się, ale nadal budzi obawy. W szczególności wysokie zadłużenie, w tym kredyty zagrożone, znacznie się zmniejszyło i oczekuje się, że nadal będzie spadać, natomiast deficyt obrotów bieżących nadal stanowi problem. Zadłużenie sektora prywatnego zmniejsza się od 2015 r., z wyjątkiem 2020 r. w związku z kryzysem związanym z COVID-19, i oczekuje się, że w 2023 r. i w 2024 r. będzie nadal spadać, czemu sprzyja wzrost nominalnego PKB. Mimo to wyższe stopy oprocentowania mogłyby wywrzeć presję na obsługę zadłużenia, przeważają bowiem kredyty o zmiennej stopie oprocentowania. Na stan zadłużenia prywatnego i zewnętrznego ma wpływ obecność na Cyprze spółek celowych, które podnoszą poziom zadłużenia, stanowią jednak ograniczone ryzyko dla gospodarki. Poziom kredytów zagrożonych posiadanych przez banki znacznie się zmniejszył w ostatnich latach dzięki sprzedaży, odpisom, spłatom pieniężnym kredytów zagrożonych oraz działaniom zaradczym i zamianom długu na aktywa. Dług sektora instytucji rządowych i samorządowych stale się zmniejsza; spadł on poniżej poziomu sprzed pandemii i oczekuje się, że w 2023 i 2024 r. będzie dalej spadał. Pomimo ponownego ożywienia w turystyce w 2022 r. zwiększył się duży deficyt obrotów bieżących, co jest odzwierciedleniem silnego popytu krajowego oraz wysokich cen energii; oczekuje się, że w 2023 r. i w 2024 r. deficyt ten nieco spadnie, ale utrzyma się na wysokim poziomie. Reakcja polityczna była pozytywna. Oczekuje się, że szereg środków zawartych w planie odbudowy i zwiększania odporności pomoże zdywersyfikować gospodarkę, wesprze wzrost eksportu i zmniejszy nadmierne uzależnienie od importu ropy naftowej. W ramach planu odbudowy i zwiększania odporności przyjęto w połowie 2022 r. pakiet ustaw zmieniających przepisy w sprawie spółek nabywających kredyty i podmiotów obsługujących kredyty, co poprawi ich środowisko pracy i przyczyni się do ograniczenia liczby kredytów zagrożonych. Zawieszenie egzekucji z nieruchomości, po kilku przedłużeniach, wygasło w lutym: skuteczne ramy egzekucji z nieruchomości mają kluczowe znaczenie, jeśli chodzi o zachęcenie kredytobiorców do udziału w restrukturyzacji kredytów, jeszcze większe ograniczenie kredytów zagrożonych w gospodarce, przyczynienie się do zmniejszenia zadłużenia sektora prywatnego oraz wzmocnienie dyscypliny płatniczej. |
| --- | --- |

(12)

Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Cypru na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki w dniu 24 maja 2023 r. Komisja stwierdziła, że na Cyprze występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej. W szczególności podatność na zagrożenia związana z zadłużeniem sektora prywatnego, sektora instytucji rządowych i samorządowych i zadłużeniem zewnętrznym ogólnie zmniejszyła się, ale nadal budzi obawy. W szczególności wysokie zadłużenie, w tym kredyty zagrożone, znacznie się zmniejszyło i oczekuje się, że nadal będzie spadać, natomiast deficyt obrotów bieżących nadal stanowi problem. Zadłużenie sektora prywatnego zmniejsza się od 2015 r., z wyjątkiem 2020 r. w związku z kryzysem związanym z COVID-19, i oczekuje się, że w 2023 r. i w 2024 r. będzie nadal spadać, czemu sprzyja wzrost nominalnego PKB. Mimo to wyższe stopy oprocentowania mogłyby wywrzeć presję na obsługę zadłużenia, przeważają bowiem kredyty o zmiennej stopie oprocentowania. Na stan zadłużenia prywatnego i zewnętrznego ma wpływ obecność na Cyprze spółek celowych, które podnoszą poziom zadłużenia, stanowią jednak ograniczone ryzyko dla gospodarki. Poziom kredytów zagrożonych posiadanych przez banki znacznie się zmniejszył w ostatnich latach dzięki sprzedaży, odpisom, spłatom pieniężnym kredytów zagrożonych oraz działaniom zaradczym i zamianom długu na aktywa. Dług sektora instytucji rządowych i samorządowych stale się zmniejsza; spadł on poniżej poziomu sprzed pandemii i oczekuje się, że w 2023 i 2024 r. będzie dalej spadał. Pomimo ponownego ożywienia w turystyce w 2022 r. zwiększył się duży deficyt obrotów bieżących, co jest odzwierciedleniem silnego popytu krajowego oraz wysokich cen energii; oczekuje się, że w 2023 r. i w 2024 r. deficyt ten nieco spadnie, ale utrzyma się na wysokim poziomie. Reakcja polityczna była pozytywna. Oczekuje się, że szereg środków zawartych w planie odbudowy i zwiększania odporności pomoże zdywersyfikować gospodarkę, wesprze wzrost eksportu i zmniejszy nadmierne uzależnienie od importu ropy naftowej. W ramach planu odbudowy i zwiększania odporności przyjęto w połowie 2022 r. pakiet ustaw zmieniających przepisy w sprawie spółek nabywających kredyty i podmiotów obsługujących kredyty, co poprawi ich środowisko pracy i przyczyni się do ograniczenia liczby kredytów zagrożonych. Zawieszenie egzekucji z nieruchomości, po kilku przedłużeniach, wygasło w lutym: skuteczne ramy egzekucji z nieruchomości mają kluczowe znaczenie, jeśli chodzi o zachęcenie kredytobiorców do udziału w restrukturyzacji kredytów, jeszcze większe ograniczenie kredytów zagrożonych w gospodarce, przyczynienie się do zmniejszenia zadłużenia sektora prywatnego oraz wzmocnienie dyscypliny płatniczej.

| (13) | Z danych zweryfikowanych przez Eurostat wynika, że saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych Cypru poprawiło się z deficytu wynoszącego 2,0 % PKB w 2021 r. do nadwyżki w wysokości 2,1 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych zmniejszył się z 101,2 % PKB na koniec 2021 r. do 86,5 % na koniec 2022 r. |
| --- | --- |

(13)

Z danych zweryfikowanych przez Eurostat wynika, że saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych Cypru poprawiło się z deficytu wynoszącego 2,0 % PKB w 2021 r. do nadwyżki w wysokości 2,1 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych zmniejszył się z 101,2 % PKB na koniec 2021 r. do 86,5 % na koniec 2022 r.

| (14) | Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki zmniejszające dochody obejmowały obniżenie podatku akcyzowego od produktów paliwowych (benzyny i oleju napędowego – o 7 centów za litr, i paliwa grzewczego – o 5,37 centów za litr) dla wszystkich konsumentów oraz obniżenie stawki podatku od wartości dodanej na zużycie energii elektrycznej dla gospodarstw domowych z 19 % do 9 % (i do 5 % dla gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji); środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki obejmowały natomiast subsydiowanie odnośnie do wzrostu cen energii elektrycznej, pokrywające od 50 % do 100 % podwyżki. W celu wdrożenia tego ostatniego środka polegającego na subsydiowaniu rząd dokonuje płatności na rzecz cypryjskiego Urzędu ds. Energii Elektrycznej – podmiotu w pełni należącego do państwa. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto wszystkich tych środków wyniosły w 2022 r. 0,7 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,1 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 2,9 % PKB w 2021 r. do 0,3 % PKB w 2022 r. |
| --- | --- |

(14)

Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki zmniejszające dochody obejmowały obniżenie podatku akcyzowego od produktów paliwowych (benzyny i oleju napędowego – o 7 centów za litr, i paliwa grzewczego – o 5,37 centów za litr) dla wszystkich konsumentów oraz obniżenie stawki podatku od wartości dodanej na zużycie energii elektrycznej dla gospodarstw domowych z 19 % do 9 % (i do 5 % dla gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji); środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki obejmowały natomiast subsydiowanie odnośnie do wzrostu cen energii elektrycznej, pokrywające od 50 % do 100 % podwyżki. W celu wdrożenia tego ostatniego środka polegającego na subsydiowaniu rząd dokonuje płatności na rzecz cypryjskiego Urzędu ds. Energii Elektrycznej – podmiotu w pełni należącego do państwa. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto wszystkich tych środków wyniosły w 2022 r. 0,7 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,1 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 2,9 % PKB w 2021 r. do 0,3 % PKB w 2022 r.

| (15) | W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Cypr (7) utrzymał wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument, oraz utrzymał inwestycje finansowane z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(15)

W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Cypr (7) utrzymał wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument, oraz utrzymał inwestycje finansowane z zasobów krajowych.

| (16) | Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był neutralny, co było odpowiednie w kontekście wysokiej inflacji. Zgodnie z zaleceniem Rady Cypr nadal wspierał odbudowę poprzez inwestycje, które mają być finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 1,4 % PKB w 2022 r. (1,6 % PKB w 2021 r.). Spadek wydatków finansowanych z dotacji w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności z innych funduszy unijnych w 2022 r. wynikał z faktu, że nowy okres programowania dla innych funduszy unijnych znajdował się w fazie początkowej. Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9), który to wpływ wyniósł 0,1 pp. Cypr nie utrzymał zatem inwestycji finansowanych z zasobów krajowych, co jest niezgodne z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej. W związku z tym Cypr w wystarczającym stopniu kontrolował wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(16)

Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był neutralny, co było odpowiednie w kontekście wysokiej inflacji. Zgodnie z zaleceniem Rady Cypr nadal wspierał odbudowę poprzez inwestycje, które mają być finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 1,4 % PKB w 2022 r. (1,6 % PKB w 2021 r.). Spadek wydatków finansowanych z dotacji w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności z innych funduszy unijnych w 2022 r. wynikał z faktu, że nowy okres programowania dla innych funduszy unijnych znajdował się w fazie początkowej. Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9), który to wpływ wyniósł 0,1 pp. Cypr nie utrzymał zatem inwestycji finansowanych z zasobów krajowych, co jest niezgodne z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej. W związku z tym Cypr w wystarczającym stopniu kontrolował wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych.

| (17) | Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest korzystniejszy niż przewidywała prognoza Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i zgodny z tą prognozą na kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 2,8 %, a w 2024 r. – o 3,0 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy wzrost realnego PKB – o 2,3 % w 2023 r. i o 2,7 % w 2024 r., głównie ze względu na mniejszy wkład popytu krajowego we wzrost gospodarczy. |
| --- | --- |

(17)

Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest korzystniejszy niż przewidywała prognoza Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i zgodny z tą prognozą na kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 2,8 %, a w 2024 r. – o 3,0 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy wzrost realnego PKB – o 2,3 % w 2023 r. i o 2,7 % w 2024 r., głównie ze względu na mniejszy wkład popytu krajowego we wzrost gospodarczy.

| (18) | W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że nadwyżka sektora instytucji rządowych i samorządowych zmniejszy się nieznacznie z 2,1 % w 2022 r. do 2,0 % PKB w 2023 r. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 86,5 % na koniec 2022 r. do 81,1 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się nadwyżkę sektora instytucji rządowych i samorządowych w wysokości 1,8 % PKB w 2023 r. Jest to zgodne z poziomem nadwyżki prognozowanym w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2023 r. wyniesie 80,4 %. |
| --- | --- |

(18)

W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że nadwyżka sektora instytucji rządowych i samorządowych zmniejszy się nieznacznie z 2,1 % w 2022 r. do 2,0 % PKB w 2023 r. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 86,5 % na koniec 2022 r. do 81,1 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się nadwyżkę sektora instytucji rządowych i samorządowych w wysokości 1,8 % PKB w 2023 r. Jest to zgodne z poziomem nadwyżki prognozowanym w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2023 r. wyniesie 80,4 %.

| (19) | Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki fiskalne podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono, w szczególności: obniżenie podatku akcyzowego od produktów paliwowych dla wszystkich konsumentów oraz subsydiowanie odnośnie do wzrostu cen energii elektrycznej. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 0,4 % PKB w 2023 r. (10) Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i wiele z tych środków nie zachowuje w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,0 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,1 % PKB w 2022 r.). |
| --- | --- |

(19)

Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki fiskalne podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono, w szczególności: obniżenie podatku akcyzowego od produktów paliwowych dla wszystkich konsumentów oraz subsydiowanie odnośnie do wzrostu cen energii elektrycznej. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 0,4 % PKB w 2023 r. (10) Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i wiele z tych środków nie zachowuje w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,0 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,1 % PKB w 2022 r.).

| (20) | W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Cyprowi podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Cypr powinien być gotowy do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Cyprowi zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(20)

W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Cyprowi podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Cypr powinien być gotowy do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Cyprowi zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (21) | W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. zasadniczo neutralny (‒ 0,1 % PKB). W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był również neutralny (0,0 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,0 % PKB. Obejmuje to zmniejszenie o 0,1 % PKB kosztów ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 0,8 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,8 pp. (13) W związku z tym Cypr planuje sfinansować dodatkowe inwestycje z zasobów Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i przewiduje utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Cypr planuje finansowanie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takich jak system zarządzania rynkiem dla cypryjskiego rynku energii elektrycznej, budowa nowych energooszczędnych budynków, w tym nowego szpitala psychiatrycznego, poprawa efektywności energetycznej szkół i zwiększenie bezpieczeństwa wodnego w regionach Nikozji i Larnaki poprzez budowę zbiornika; inwestycje te są finansowane częściowo z Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(21)

W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. zasadniczo neutralny (‒ 0,1 % PKB). W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był również neutralny (0,0 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,0 % PKB. Obejmuje to zmniejszenie o 0,1 % PKB kosztów ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 0,8 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,8 pp. (13) W związku z tym Cypr planuje sfinansować dodatkowe inwestycje z zasobów Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i przewiduje utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Cypr planuje finansowanie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takich jak system zarządzania rynkiem dla cypryjskiego rynku energii elektrycznej, budowa nowych energooszczędnych budynków, w tym nowego szpitala psychiatrycznego, poprawa efektywności energetycznej szkół i zwiększenie bezpieczeństwa wodnego w regionach Nikozji i Larnaki poprzez budowę zbiornika; inwestycje te są finansowane częściowo z Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (22) | Zgodnie z programem stabilności na 2023 r. przewiduje się, że nadwyżka sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie do 2,3 % PKB w 2024 r. Wzrost w 2024 r. odzwierciedla głównie wzrost składek na ubezpieczenie społeczne od dnia 1 stycznia 2024 r. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. zmaleje do 72,9 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy nadwyżka sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2024 r. przewidziana w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 2,1 % PKB. Jest to zgodne z poziomem nadwyżki prognozowanym w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2024 r. wyniesie 72,5 %. |
| --- | --- |

(22)

Zgodnie z programem stabilności na 2023 r. przewiduje się, że nadwyżka sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie do 2,3 % PKB w 2024 r. Wzrost w 2024 r. odzwierciedla głównie wzrost składek na ubezpieczenie społeczne od dnia 1 stycznia 2024 r. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. zmaleje do 72,9 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy nadwyżka sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2024 r. przewidziana w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 2,1 % PKB. Jest to zgodne z poziomem nadwyżki prognozowanym w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2024 r. wyniesie 72,5 %.

| (23) | Program stabilności przewiduje stopniowe znoszenie wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Komisja również zakłada całkowite stopniowe zniesienie środków wsparcia energetycznego w 2024 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. |
| --- | --- |

(23)

Program stabilności przewiduje stopniowe znoszenie wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Komisja również zakłada całkowite stopniowe zniesienie środków wsparcia energetycznego w 2024 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii.

| (24) | W programie Cypr planuje osiągnąć średniookresowy cel budżetowy – strukturalne saldo budżetowe wynoszące 0,0 % PKB – w 2023 r. i utrzymać je przez pozostałą część okresu objętego programem. Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że saldo strukturalne wyniesie +0,9 % PKB w 2023 r. i + 1,3 % PKB w 2024 r., powyżej średniookresowego celu budżetowego. Rozważna polityka fiskalna w 2024 r. przyczyni się też do wzmocnienia pozycji zewnętrznej. |
| --- | --- |

(24)

W programie Cypr planuje osiągnąć średniookresowy cel budżetowy – strukturalne saldo budżetowe wynoszące 0,0 % PKB – w 2023 r. i utrzymać je przez pozostałą część okresu objętego programem. Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że saldo strukturalne wyniesie +0,9 % PKB w 2023 r. i + 1,3 % PKB w 2024 r., powyżej średniookresowego celu budżetowego. Rozważna polityka fiskalna w 2024 r. przyczyni się też do wzmocnienia pozycji zewnętrznej.

| (25) | Przy założeniu, że kurs polityki nie zmieni się, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że w 2024 r. wydatki pierwotne netto finansowane z zasobów krajowych (14) wzrosną o 3,6 %. |
| --- | --- |

(25)

Przy założeniu, że kurs polityki nie zmieni się, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że w 2024 r. wydatki pierwotne netto finansowane z zasobów krajowych (14) wzrosną o 3,6 %.

| (26) | Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne zmniejszą się z 3,0 % PKB w 2023 r. do 2,8 % PKB w 2024 r. Niższy poziom inwestycji odzwierciedla stały nominalny poziom inwestycji przy wyższym PKB. |
| --- | --- |

(26)

Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne zmniejszą się z 3,0 % PKB w 2023 r. do 2,8 % PKB w 2024 r. Niższy poziom inwestycji odzwierciedla stały nominalny poziom inwestycji przy wyższym PKB.

| (27) | W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. Zgodnie z programem stabilności na 2023 r. przewiduje się, że nadwyżka sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzyma się na poziomie 2,3 % PKB w 2025 r. i wzrośnie do 2,4 % PKB do 2026 r. Planuje się zatem, że saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych osiągnie odpowiednią określoną w Traktacie wartość odniesienia w okresie objętym programem. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB zmaleje z 72,9 % na koniec 2024 r. do 60,1 % do końca 2026 r. |
| --- | --- |

(27)

W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. Zgodnie z programem stabilności na 2023 r. przewiduje się, że nadwyżka sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzyma się na poziomie 2,3 % PKB w 2025 r. i wzrośnie do 2,4 % PKB do 2026 r. Planuje się zatem, że saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych osiągnie odpowiednią określoną w Traktacie wartość odniesienia w okresie objętym programem. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB zmaleje z 72,9 % na koniec 2024 r. do 60,1 % do końca 2026 r.

| (28) | Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Cypru jest w toku, ale istnieje ryzyko pewnych opóźnień. Cypr złożył jeden wniosek o płatność, który odpowiada 14 kamieniom milowym zawartym w planie odbudowy i zwiększania odporności i na podstawie którego dokonano płatności w łącznej wysokości 85 mln EUR. Cypryjski plan odbudowy i zwiększania odporności jest stosunkowo obszerny i ma złożony charakter. Aby zminimalizować ryzyko opóźnień, niezbędne jest silne zarządzanie i stałe monitorowanie tego planu. Oczekuje się, że cypryjski plan odbudowy i zwiększania odporności zostanie zaktualizowany w celu uwzględnienia środków REPowerEU i uwzględnienia zmniejszonego maksymalnego wkładu finansowego. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Cypru w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, aby zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny. |
| --- | --- |

(28)

Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Cypru jest w toku, ale istnieje ryzyko pewnych opóźnień. Cypr złożył jeden wniosek o płatność, który odpowiada 14 kamieniom milowym zawartym w planie odbudowy i zwiększania odporności i na podstawie którego dokonano płatności w łącznej wysokości 85 mln EUR. Cypryjski plan odbudowy i zwiększania odporności jest stosunkowo obszerny i ma złożony charakter. Aby zminimalizować ryzyko opóźnień, niezbędne jest silne zarządzanie i stałe monitorowanie tego planu. Oczekuje się, że cypryjski plan odbudowy i zwiększania odporności zostanie zaktualizowany w celu uwzględnienia środków REPowerEU i uwzględnienia zmniejszonego maksymalnego wkładu finansowego. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Cypru w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, aby zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny.

| (29) | W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Cypru. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego na Cyprze. |
| --- | --- |

(29)

W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Cypru. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego na Cyprze.

| (30) | Cypr stoi nie tylko przed wyzwaniami gospodarczymi i społecznymi uwzględnionymi w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności, ale też przed szeregiem dodatkowych wyzwań związanych z otoczeniem działalności gospodarczej, w szczególności dotyczących zarządzania przedsiębiorstwami państwowymi, wdrażania odnawialnych źródeł energii, ulepszenia i modernizacji sieci elektroenergetycznej, połączeń międzysystemowych, efektywności energetycznej, zrównoważonego transportu i umiejętności potrzebnych do zielonej transformacji. |
| --- | --- |

(30)

Cypr stoi nie tylko przed wyzwaniami gospodarczymi i społecznymi uwzględnionymi w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności, ale też przed szeregiem dodatkowych wyzwań związanych z otoczeniem działalności gospodarczej, w szczególności dotyczących zarządzania przedsiębiorstwami państwowymi, wdrażania odnawialnych źródeł energii, ulepszenia i modernizacji sieci elektroenergetycznej, połączeń międzysystemowych, efektywności energetycznej, zrównoważonego transportu i umiejętności potrzebnych do zielonej transformacji.

| (31) | System zarządzania odbiega pod niektórymi względami od norm międzynarodowych, np. wytycznych OECD dotyczących ładu korporacyjnego w przedsiębiorstwach państwowych oraz zestawu narzędzi dotyczącego ładu korporacyjnego w przedsiębiorstwach państwowych autorstwa Banku Światowego. W szczególności większa przejrzystość i większa rozliczalność w zakresie wyników finansowych i celów publicznych zwiększyłyby efektywność i skuteczność przedsiębiorstw państwowych, podobnie jak wdrażanie najlepszych praktyk, takich jak oparty na zasługach i przejrzysty proces mianowania członków organów zarządzających przedsiębiorstwami państwowymi. Obecną sytuację poprawiłoby również przeniesienie funkcji związanych z własnością przedsiębiorstw państwowych z właściwych ministerstw realizujących daną politykę do specjalnego organu centralnego lub przynajmniej utworzenie scentralizowanej jednostki monitorującej w Ministerstwie Finansów. Poprawa zarządzania pomogłaby zagwarantować, że przedsiębiorstwa państwowe terminowo ukończą kluczowe projekty inwestycji publicznych, co z kolei ułatwiłoby zieloną i cyfrową transformację. Podjęcie działań w odniesieniu przedsiębiorstw państwowych poprawiłoby na Cyprze skuteczność zarządzania, a rynek dla lokalnych i zagranicznych przedsiębiorstw stałby się bardziej sprawiedliwy i przejrzysty. Jest to zgodne z celami długoterminowej strategii dla Cypru i planem działania stanowiącym jej podstawę (w ramach inicjatywy „Modernizacja organizacji półrządowych i stworzenie odpowiednich zachęt do innowacji i efektywności”). Polityka mająca na celu poprawę zarządzania przedsiębiorstwami państwowymi może przyczynić się też do zwiększenia efektywności sektora publicznego. Cypr zwrócił się do Międzynarodowego Funduszu Walutowego o pomoc techniczną w zakresie zarządzania przedsiębiorstwami państwowymi. |
| --- | --- |

(31)

System zarządzania odbiega pod niektórymi względami od norm międzynarodowych, np. wytycznych OECD dotyczących ładu korporacyjnego w przedsiębiorstwach państwowych oraz zestawu narzędzi dotyczącego ładu korporacyjnego w przedsiębiorstwach państwowych autorstwa Banku Światowego. W szczególności większa przejrzystość i większa rozliczalność w zakresie wyników finansowych i celów publicznych zwiększyłyby efektywność i skuteczność przedsiębiorstw państwowych, podobnie jak wdrażanie najlepszych praktyk, takich jak oparty na zasługach i przejrzysty proces mianowania członków organów zarządzających przedsiębiorstwami państwowymi. Obecną sytuację poprawiłoby również przeniesienie funkcji związanych z własnością przedsiębiorstw państwowych z właściwych ministerstw realizujących daną politykę do specjalnego organu centralnego lub przynajmniej utworzenie scentralizowanej jednostki monitorującej w Ministerstwie Finansów. Poprawa zarządzania pomogłaby zagwarantować, że przedsiębiorstwa państwowe terminowo ukończą kluczowe projekty inwestycji publicznych, co z kolei ułatwiłoby zieloną i cyfrową transformację. Podjęcie działań w odniesieniu przedsiębiorstw państwowych poprawiłoby na Cyprze skuteczność zarządzania, a rynek dla lokalnych i zagranicznych przedsiębiorstw stałby się bardziej sprawiedliwy i przejrzysty. Jest to zgodne z celami długoterminowej strategii dla Cypru i planem działania stanowiącym jej podstawę (w ramach inicjatywy „Modernizacja organizacji półrządowych i stworzenie odpowiednich zachęt do innowacji i efektywności”). Polityka mająca na celu poprawę zarządzania przedsiębiorstwami państwowymi może przyczynić się też do zwiększenia efektywności sektora publicznego. Cypr zwrócił się do Międzynarodowego Funduszu Walutowego o pomoc techniczną w zakresie zarządzania przedsiębiorstwami państwowymi.

| (32) | Możliwe jest odblokowanie pełnego potencjału energii ze źródeł odnawialnych na Cyprze, szczególnie poprzez dalsze inwestycje w ulepszenie i modernizację sieci elektroenergetycznej oraz zdecydowanie się na instalacje magazynowania energii w skali sieci. Odpowiednimi instrumentami ekonomicznymi przyspieszającymi wprowadzanie odnawialnych źródeł energii mogą być umowy zakupu energii elektrycznej i kontrakty na transakcje różnicowe. Cypr nie wykorzystuje obecnie gazu, ale ropa naftowa stanowi 83,2 % koszyka energetycznego ogółem. Z uwagi na znaczne wahania cen energii na rynkach światowych zmniejszenie silnego uzależnienia od ropy naftowej – pochodzącej w całości z importu – ma zasadnicze znaczenie dla zrównoważonego charakteru cypryjskiej gospodarki. W ramach dążeń do zdywersyfikowania dostaw energii i zmniejszenia zależności od importu Cypr może odnieść korzyści z elektroenergetycznych połączeń międzysystemowych i rozwoju odnawialnych źródeł energii, a także nowej infrastruktury i inwestycji sieciowych. Ponadto można by rozszerzyć zakres i przyspieszyć realizację polityki na rzecz poprawy efektywności energetycznej, aby ograniczyć wzrost zużycia energii. Oczekuje się także, że środki na rzecz efektywności energetycznej, wprowadzane m.in. z wykorzystaniem w odpowiednich przypadkach funduszy polityki spójności, pomogą również rozwiązać problem ubóstwa energetycznego, którego doświadcza wysoki odsetek ludności (19,4 % w 2021 r.). Korzystne dla Cypru byłoby też przejście na zrównoważony transport. Wyspa jest obecnie uzależniona od transportu prywatnego, a cały sektor transportu odpowiadał za 21 % całkowitej emisji gazów cieplarnianych w 2020 r.; z kolei odsetek pojazdów elektrycznych wśród nowo zarejestrowanych pojazdów i liczba stacji ładowania w przeliczeniu na liczbę pojazdów są najniższe w Unii. W zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz zwiększenia wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych i efektywności energetycznej niezbędny jest wyższy poziom ambicji, tak by Cypr był w stanie realizować cele pakietu „Gotowi na 55”. |
| --- | --- |

(32)

Możliwe jest odblokowanie pełnego potencjału energii ze źródeł odnawialnych na Cyprze, szczególnie poprzez dalsze inwestycje w ulepszenie i modernizację sieci elektroenergetycznej oraz zdecydowanie się na instalacje magazynowania energii w skali sieci. Odpowiednimi instrumentami ekonomicznymi przyspieszającymi wprowadzanie odnawialnych źródeł energii mogą być umowy zakupu energii elektrycznej i kontrakty na transakcje różnicowe. Cypr nie wykorzystuje obecnie gazu, ale ropa naftowa stanowi 83,2 % koszyka energetycznego ogółem. Z uwagi na znaczne wahania cen energii na rynkach światowych zmniejszenie silnego uzależnienia od ropy naftowej – pochodzącej w całości z importu – ma zasadnicze znaczenie dla zrównoważonego charakteru cypryjskiej gospodarki. W ramach dążeń do zdywersyfikowania dostaw energii i zmniejszenia zależności od importu Cypr może odnieść korzyści z elektroenergetycznych połączeń międzysystemowych i rozwoju odnawialnych źródeł energii, a także nowej infrastruktury i inwestycji sieciowych. Ponadto można by rozszerzyć zakres i przyspieszyć realizację polityki na rzecz poprawy efektywności energetycznej, aby ograniczyć wzrost zużycia energii. Oczekuje się także, że środki na rzecz efektywności energetycznej, wprowadzane m.in. z wykorzystaniem w odpowiednich przypadkach funduszy polityki spójności, pomogą również rozwiązać problem ubóstwa energetycznego, którego doświadcza wysoki odsetek ludności (19,4 % w 2021 r.). Korzystne dla Cypru byłoby też przejście na zrównoważony transport. Wyspa jest obecnie uzależniona od transportu prywatnego, a cały sektor transportu odpowiadał za 21 % całkowitej emisji gazów cieplarnianych w 2020 r.; z kolei odsetek pojazdów elektrycznych wśród nowo zarejestrowanych pojazdów i liczba stacji ładowania w przeliczeniu na liczbę pojazdów są najniższe w Unii. W zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz zwiększenia wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych i efektywności energetycznej niezbędny jest wyższy poziom ambicji, tak by Cypr był w stanie realizować cele pakietu „Gotowi na 55”.

| (33) | Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. W 2022 r. odnotowano niedobór pracowników w kilku niezbędnych do zielonej transformacji zawodach wymagających szczególnych umiejętności lub wiedzy, a kluczowe sektory (np. budownictwo, przetwórstwo przemysłowe) zgłaszały rosnący odsetek niewykorzystania wolnych miejsc pracy. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. |
| --- | --- |

(33)

Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. W 2022 r. odnotowano niedobór pracowników w kilku niezbędnych do zielonej transformacji zawodach wymagających szczególnych umiejętności lub wiedzy, a kluczowe sektory (np. budownictwo, przetwórstwo przemysłowe) zgłaszały rosnący odsetek niewykorzystania wolnych miejsc pracy. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją.

| (34) | W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (15) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1. |
| --- | --- |

(34)

W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (15) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1.

| (35) | W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru wykwalifikowanej kadry; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Cypru zalecenia 1, 2, 3 i 4 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego i trzeciego i czwartego zalecenia zawartego w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r. |
| --- | --- |

(35)

W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru wykwalifikowanej kadry; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Cypru zalecenia 1, 2, 3 i 4 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego i trzeciego i czwartego zalecenia zawartego w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r.

| (36) | W świetle dokonanej przez Komisję szczegółowej oceny sytuacji i jej ewaluacji Rada przeanalizowała krajowy program reform na 2023 r. i program stabilności na 2023 r. Zalecenia Rady na mocy art. 6 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 znajdują odzwierciedlenie w zaleceniu 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, pomagają zaradzić podatnościom na zagrożenia związanym z wysokim zadłużeniem sektora prywatnego, sektora instytucji rządowych i samorządowych i zadłużeniem zewnętrznym. Zalecenie 2 przyczynia się do realizacji zalecenia 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, przyczyniają się zarówno do korygowania zakłóceń równowagi, jak i do realizacji zaleceń zawartych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r., zgodnie z motywem 35, |
| --- | --- |

(36)

W świetle dokonanej przez Komisję szczegółowej oceny sytuacji i jej ewaluacji Rada przeanalizowała krajowy program reform na 2023 r. i program stabilności na 2023 r. Zalecenia Rady na mocy art. 6 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 znajdują odzwierciedlenie w zaleceniu 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, pomagają zaradzić podatnościom na zagrożenia związanym z wysokim zadłużeniem sektora prywatnego, sektora instytucji rządowych i samorządowych i zadłużeniem zewnętrznym. Zalecenie 2 przyczynia się do realizacji zalecenia 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, przyczyniają się zarówno do korygowania zakłóceń równowagi, jak i do realizacji zaleceń zawartych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r., zgodnie z motywem 35,

NINIEJSZYM ZALECA Cyprowi podjęcie w latach 2023 i 2024 działań mających na celu:

1.

Ułatwienie redukcji zadłużenia sektora prywatnego, w tym poprzez wdrożenie skutecznych ram egzekucji z nieruchomości.

W okresie po 2024 r. kontynuowanie inwestycji i reform prowadzących do wyższego zrównoważonego wzrostu gospodarczego i utrzymanie ostrożnej średniookresowej sytuacji fiskalnej.

2.

Przyspieszenie tempa wdrażania planu odbudowy i zwiększania odporności, w tym przez zapewnienie odpowiednich zdolności administracyjnych, oraz szybkie sfinalizowanie rozdziału dotyczącego REPowerEU w celu szybkiego rozpoczęcia jego wdrażania. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem ścisłej komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności.

3.

Wprowadzenie środków w celu poprawy zarządzania przedsiębiorstwami państwowymi zgodnie z międzynarodowymi standardami.

4.

Zmniejszenie zależności od paliw kopalnych i dywersyfikację dostaw energii. Lepsze wykorzystanie całego niewykorzystanego potencjału w zakresie wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, przyspieszenie wdrażania odnawialnych źródeł energii poprzez wykorzystanie odpowiednich instrumentów ekonomicznych oraz dalsze inwestycje w ulepszenie i modernizację sieci elektroenergetycznej, w tym instalacji magazynowania energii. Przyspieszenie rozwoju elektroenergetycznych połączeń międzysystemowych. Rozszerzenie i przyspieszenie działań na rzecz efektywności energetycznej w celu m.in. rozwiązania problemu ubóstwa energetycznego. Rozszerzenie i przyspieszenie działań na rzecz przejścia na zrównoważony transport. Wzmożenie wysiłków w ramach polityki mających na celu zapewnienie i nabywanie umiejętności i kompetencji potrzebnych do zielonej transformacji.

Sporządzono w Brukseli dnia 14 lipca 2023 r.

W imieniu Rady

N. CALVIÑO SANTAMARÍA

Przewodnicząca

---

(1)  Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 1.

1

(2)  Dz.U. L 306 z 23.11.2011, s. 25.

2

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17).

3

(4)  Zalecenie Rady z dnia 16 maja 2023 r. w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (Dz.U. C 180 z 23.5.2023, s. 1).

4

(5)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 z dnia 27 lutego 2023 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/241 w odniesieniu do rozdziałów REPowerEU w planach odbudowy i zwiększania odporności oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1303/2013, (UE) 2021/1060 i (UE) 2021/1755 oraz dyrektywy 2003/87/WE (Dz.U. L 63 z 28.2.2023, s. 1).

5

(6)  Dok. ST 10686/2021; ST 10686/2021 ADD 1.

6

(7)  Zalecenie Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Cypr programu stabilności na 2021 r. (Dz.U. C 304 z 29.7.2021, s. 58).

7

(8)  Kurs polityki fiskalnej jest mierzony zmianą wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów), z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, lecz z uwzględnieniem wydatków finansowanych z bezzwrotnego wsparcia (dotacji) w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych, w stosunku do średniookresowego wzrostu potencjalnego. Więcej szczegółowych informacji można znaleźć w ramce 1 w tablicach statystycznych w dziedzinie fiskalnej.

8

(9)  Inne wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ, wynoszący 0,2 pp. PKB.

9

(10)  Podana wartość liczbowa odzwierciedla poziom rocznych kosztów budżetowych tych środków, w tym bieżących dochodów i wydatków, a także – w stosownych przypadkach – środków w zakresie nakładów inwestycyjnych.

10

(11)  Zalecenie Rady z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie krajowego programu reform Cypru na 2022 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Cypr programu stabilności na 2022 r. (Dz.U. C 334 z 1.9.2022, s. 104).

11

(12)  Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. średniookresowy (średnia z 10 lat) wzrost produktu potencjalnego Cypru, wykorzystywany do pomiaru kursu polityki fiskalnej, szacuje się na 8,2 % w ujęciu nominalnym.

12

(13)  Inne wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych miały neutralny wpływ, wynoszący 0,0 pp. PKB.

13

(14)  Wydatki pierwotne netto definiuje się jako wydatki finansowane z zasobów krajowych po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów i z wyłączeniem wydatków z tytułu odsetek oraz cyklicznych wydatków związanych z bezrobociem.

14

(15)  Na podstawie art. 5 ust. 2 i art. 9 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1466/97.

15

---

| 1.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 312/125 |
| --- | --- | --- | --- |

1.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 312/125

---

ZALECENIE RADY

z dnia 14 lipca 2023 r.

w sprawie krajowego programu reform Łotwy na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Łotwę programu stabilności

(2023/C 312/14)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 121 ust. 2 i art. 148 ust. 4,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych (1), w szczególności jego art. 5 ust. 2,

uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie zapobiegania zakłóceniom równowagi makroekonomicznej i ich korygowania (2), w szczególności jego art. 6 ust. 1,

uwzględniając zalecenie Komisji Europejskiej,

uwzględniając rezolucje Parlamentu Europejskiego,

uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej,

uwzględniając opinię Komitetu ds. Zatrudnienia,

uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Finansowego,

uwzględniając opinię Komitetu Ochrony Socjalnej,

uwzględniając opinię Komitetu Polityki Gospodarczej,

a także mając na uwadze, co następuje:

| (1) | Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(1)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (2) | W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Łotwę jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia i w przypadku których potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. W dniu 24 lutego 2023 r. Komisja przyjęła także opinię w sprawie projektu planu budżetowego Łotwy na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu. |
| --- | --- |

(2)

W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Łotwę jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia i w przypadku których potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. W dniu 24 lutego 2023 r. Komisja przyjęła także opinię w sprawie projektu planu budżetowego Łotwy na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu.

| (3) | Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii. |
| --- | --- |

(3)

Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii.

| (4) | W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów. |
| --- | --- |

(4)

W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów.

| (5) | W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów politycznych w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(5)

W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów politycznych w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (6) | Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim na finansowanie nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(6)

Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim na finansowanie nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności.

| (7) | W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz wezwała państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w jej komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. |
| --- | --- |

(7)

W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz wezwała państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w jej komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

| (8) | W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa stabilności długu publicznego i wspieranie – przez reformy i inwestycje – trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r. |
| --- | --- |

(8)

W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa stabilności długu publicznego i wspieranie – przez reformy i inwestycje – trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r.

| (9) | W dniu 30 kwietnia 2021 r. Łotwa przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny określonymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 13 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Łotwy (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Łotwa osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone. |
| --- | --- |

(9)

W dniu 30 kwietnia 2021 r. Łotwa przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny określonymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 13 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Łotwy (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Łotwa osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone.

| (10) | W dniu 25 kwietnia 2023 r. Łotwa przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r., a w dniu 17 kwietnia 2023 r. – swój program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Łotwy z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(10)

W dniu 25 kwietnia 2023 r. Łotwa przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r., a w dniu 17 kwietnia 2023 r. – swój program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Łotwy z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (11) | W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Łotwy na 2023 r. Oceniła w nim postępy Łotwy we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Łotwę. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Łotwy we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Organizacji Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

(11)

W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Łotwy na 2023 r. Oceniła w nim postępy Łotwy we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Łotwę. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Łotwy we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Organizacji Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju.

| (12) | Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Łotwy na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki w dniu 24 maja 2023 r. Stwierdziła, że na Łotwie nie występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej. W szczególności podatność na zagrożenia związane z zadłużeniem zewnętrznym oraz mieszkalnictwem jest wciąż niewielka; nadal występuje natomiast podatność na zagrożenia związane z konkurencyjnością, ale oczekuje się, że w ogólnym ujęciu w najbliższej przyszłości będzie ona ograniczona. Niedawne zwiększenie deficytu obrotów bieżących było znaczne, ale oczekuje się, że w 2023 r., a następnie w 2024 r. nastąpi jego istotne zmniejszenie. Przewiduje się, że międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto Łotwy, która w ostatnim dziesięcioleciu wyraźnie się poprawiła, nie ulegnie znaczącym zmianom. Niemniej jednak inflacja i presje płacowe, jeżeli się utrzymają, stwarzają ryzyko pogorszenia konkurencyjności Łotwy, zwłaszcza ze względu na inflację bazową, która znacznie przekracza średnią w strefie euro. Mimo że w ostatnim czasie wzrost cen nieruchomości mieszkalnych nasilił się, zawyżanie tych cen nie wydaje się znaczne. Ponadto pod koniec 2022 r. nastąpiło spowolnienie wzrostu cen nieruchomości mieszkalnych, udzielanie kredytów hipotecznych jest na niskim poziomie, a zadłużenie gospodarstw domowych jest ograniczone i zmniejsza się w relacji do dochodów gospodarstw domowych. Łotwa zmaga się z kluczowymi strukturalnymi wyzwaniami gospodarczymi związanymi z malejącą podażą pracy, co przyczynia się do szybkiego wzrostu jednostkowych kosztów pracy i stwarza ryzyko pogorszenia konkurencyjności w perspektywie średnioterminowej. Otoczenie polityki jest ogólnie korzystne, ale dodatkowe wysiłki mogłyby pomóc przeciwdziałać ryzyku wynikającemu ze wskazanych podatności na zagrożenia. Ważna pod tym względem byłaby polityka mająca na celu ochronę konkurencyjności, w tym środki podnoszące jakość i wielkość podaży pracy. Skrócenie procesu udzielania pozwoleń na budowę przyczyniłoby się do wspierania podaży mieszkań i do poprawy sytuacji na rynku nieruchomości mieszkalnych. |
| --- | --- |

(12)

Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Łotwy na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki w dniu 24 maja 2023 r. Stwierdziła, że na Łotwie nie występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej. W szczególności podatność na zagrożenia związane z zadłużeniem zewnętrznym oraz mieszkalnictwem jest wciąż niewielka; nadal występuje natomiast podatność na zagrożenia związane z konkurencyjnością, ale oczekuje się, że w ogólnym ujęciu w najbliższej przyszłości będzie ona ograniczona. Niedawne zwiększenie deficytu obrotów bieżących było znaczne, ale oczekuje się, że w 2023 r., a następnie w 2024 r. nastąpi jego istotne zmniejszenie. Przewiduje się, że międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto Łotwy, która w ostatnim dziesięcioleciu wyraźnie się poprawiła, nie ulegnie znaczącym zmianom. Niemniej jednak inflacja i presje płacowe, jeżeli się utrzymają, stwarzają ryzyko pogorszenia konkurencyjności Łotwy, zwłaszcza ze względu na inflację bazową, która znacznie przekracza średnią w strefie euro. Mimo że w ostatnim czasie wzrost cen nieruchomości mieszkalnych nasilił się, zawyżanie tych cen nie wydaje się znaczne. Ponadto pod koniec 2022 r. nastąpiło spowolnienie wzrostu cen nieruchomości mieszkalnych, udzielanie kredytów hipotecznych jest na niskim poziomie, a zadłużenie gospodarstw domowych jest ograniczone i zmniejsza się w relacji do dochodów gospodarstw domowych. Łotwa zmaga się z kluczowymi strukturalnymi wyzwaniami gospodarczymi związanymi z malejącą podażą pracy, co przyczynia się do szybkiego wzrostu jednostkowych kosztów pracy i stwarza ryzyko pogorszenia konkurencyjności w perspektywie średnioterminowej. Otoczenie polityki jest ogólnie korzystne, ale dodatkowe wysiłki mogłyby pomóc przeciwdziałać ryzyku wynikającemu ze wskazanych podatności na zagrożenia. Ważna pod tym względem byłaby polityka mająca na celu ochronę konkurencyjności, w tym środki podnoszące jakość i wielkość podaży pracy. Skrócenie procesu udzielania pozwoleń na budowę przyczyniłoby się do wspierania podaży mieszkań i do poprawy sytuacji na rynku nieruchomości mieszkalnych.

| (13) | Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Łotwy spadł z 7,1 % PKB w 2021 r. do 4,4 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych zmniejszył się z 43,7 % PKB na koniec 2021 r. do 40,8 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. W sprawozdaniu tym omówiono sytuację budżetową Łotwy, ponieważ deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych tego państwa przekroczył w 2022 r. określoną w Traktacie wartość referencyjną wynoszącą 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu nie zostało spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r., Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Łotwa powinna uwzględnić tę kwestię przy wykonywaniu budżetu na 2023 r. i przygotowywaniu projektu planu budżetowego na 2024 r. |
| --- | --- |

(13)

Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Łotwy spadł z 7,1 % PKB w 2021 r. do 4,4 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych zmniejszył się z 43,7 % PKB na koniec 2021 r. do 40,8 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. W sprawozdaniu tym omówiono sytuację budżetową Łotwy, ponieważ deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych tego państwa przekroczył w 2022 r. określoną w Traktacie wartość referencyjną wynoszącą 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu nie zostało spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r., Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Łotwa powinna uwzględnić tę kwestię przy wykonywaniu budżetu na 2023 r. i przygotowywaniu projektu planu budżetowego na 2024 r.

| (14) | Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki obejmowały: rekompensatę kosztów ogrzewania (w zależności od wykorzystywanego źródła energii) oraz obniżkę rachunków za energię elektryczną dla gospodarstw domowych; miesięczne świadczenia dla gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji i rodzin z dziećmi, jak również wcześniejszą indeksację emerytur; dotacje dla przedsiębiorstw energochłonnych oraz rekompensatę wzrostu kosztów energii elektrycznej dla przedsiębiorstw. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 1,5 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,2 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 5,0 % PKB w 2021 r. do 1,2 % PKB w 2022 r. |
| --- | --- |

(14)

Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki obejmowały: rekompensatę kosztów ogrzewania (w zależności od wykorzystywanego źródła energii) oraz obniżkę rachunków za energię elektryczną dla gospodarstw domowych; miesięczne świadczenia dla gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji i rodzin z dziećmi, jak również wcześniejszą indeksację emerytur; dotacje dla przedsiębiorstw energochłonnych oraz rekompensatę wzrostu kosztów energii elektrycznej dla przedsiębiorstw. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 1,5 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,2 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 5,0 % PKB w 2021 r. do 1,2 % PKB w 2022 r.

| (15) | W dniu 18 czerwca 2021 Rada zaleciła, by w 2022 r. Łotwa (7) kontynuowała wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument, oraz utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych. Rada zaleciła również Łotwie utrzymanie pod kontrolą wzrostu wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(15)

W dniu 18 czerwca 2021 Rada zaleciła, by w 2022 r. Łotwa (7) kontynuowała wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument, oraz utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych. Rada zaleciła również Łotwie utrzymanie pod kontrolą wzrostu wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych.

| (16) | Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był neutralny, na poziomie 0,0 % PKB, co było odpowiednie w kontekście wysokiej inflacji. Zgodnie z zaleceniem Rady Łotwa nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 1,1 % PKB w 2022 r. (1,3 % PKB w 2021 r.). Ze względu na ograniczone zdolności oraz wzrost cen w budownictwie niektóre inwestycje finansowane z dotacji w ramach Instrumentu i z innych funduszy unijnych w 2022 r. zostały opóźnione, co spowodowało niewielkie zmniejszenie wydatków. Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały restrykcyjny, wynoszący 1,2 pp., wpływ na kurs polityki fiskalnej (9). Łotwa nie utrzymała zatem inwestycji finansowanych z zasobów krajowych, co nie jest zgodne z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał restrykcyjny, wynoszący 0,3 pp., wpływ na kurs polityki fiskalnej. W związku z tym Łotwa w wystarczającym stopniu kontrolowała wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(16)

Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był neutralny, na poziomie 0,0 % PKB, co było odpowiednie w kontekście wysokiej inflacji. Zgodnie z zaleceniem Rady Łotwa nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 1,1 % PKB w 2022 r. (1,3 % PKB w 2021 r.). Ze względu na ograniczone zdolności oraz wzrost cen w budownictwie niektóre inwestycje finansowane z dotacji w ramach Instrumentu i z innych funduszy unijnych w 2022 r. zostały opóźnione, co spowodowało niewielkie zmniejszenie wydatków. Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały restrykcyjny, wynoszący 1,2 pp., wpływ na kurs polityki fiskalnej (9). Łotwa nie utrzymała zatem inwestycji finansowanych z zasobów krajowych, co nie jest zgodne z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał restrykcyjny, wynoszący 0,3 pp., wpływ na kurs polityki fiskalnej. W związku z tym Łotwa w wystarczającym stopniu kontrolowała wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych.

| (17) | Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest ostrożny w 2023 r. i w późniejszym okresie. Rząd prognozuje, że realny PKB nie zmieni się w 2023 r., a następnie wzrośnie o 2,0 % w 2024 r. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wyższy wzrost realnego PKB – o 1,4 % w 2023 i o 2,8 % w 2024 r., co wynika z uwzględnienia nowo przekazanych danych nieuwzględnionych w programie stabilności na 2023 r., mianowicie rewizji danych dotyczących wzrostu PKB w 2022 r. oraz szybkich szacunków za pierwszy kwartał 2023 r., które wskazują na wyższy wzrost PKB, niż wcześniej przewidywano. W obu prognozach przewiduje się jednak podobny wzrost nominalnego prognozowanego PKB – w programie stabilności na 2023 r. prognozuje się wzrost o 11,7 % w 2023 r. i o 5,5 % w 2024 r., natomiast w prognozie Komisji odpowiednio o 10,5 % i 5,6 %. |
| --- | --- |

(17)

Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest ostrożny w 2023 r. i w późniejszym okresie. Rząd prognozuje, że realny PKB nie zmieni się w 2023 r., a następnie wzrośnie o 2,0 % w 2024 r. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wyższy wzrost realnego PKB – o 1,4 % w 2023 i o 2,8 % w 2024 r., co wynika z uwzględnienia nowo przekazanych danych nieuwzględnionych w programie stabilności na 2023 r., mianowicie rewizji danych dotyczących wzrostu PKB w 2022 r. oraz szybkich szacunków za pierwszy kwartał 2023 r., które wskazują na wyższy wzrost PKB, niż wcześniej przewidywano. W obu prognozach przewiduje się jednak podobny wzrost nominalnego prognozowanego PKB – w programie stabilności na 2023 r. prognozuje się wzrost o 11,7 % w 2023 r. i o 5,5 % w 2024 r., natomiast w prognozie Komisji odpowiednio o 10,5 % i 5,6 %.

| (18) | W programie stabilności na 2023 r. rząd przewiduje, że wskaźnik deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych obniży się w 2023 r. do 4,0 % PKB. Korekta deficytu w 2023 r. odzwierciedla głównie zmiany wydatków. Oczekuje się, że stopniowe znoszenie większości środków wsparcia związanych z pandemią będzie miało wpływ zmniejszający deficyt, ponadto zryczałtowany wydatek w 2022 r. na utworzenie krajowej rezerwy gazu nie jest przewidziany na 2023 r. Oszczędności te zostaną częściowo zrównoważone środkami po stronie wydatków, ujętymi w pakiecie budżetowym na 2023 r., takimi jak podwyżki płac pracowników administracji publicznej i personelu medycznego, wyższe wydatki bieżące na świadczenia opieki zdrowotnej, naukę, badania i szkolnictwo wyższe, a także znaczny pakiet inwestycji publicznych w obszarze obrony i bezpieczeństwa wewnętrznego. Spodziewane są też większe wydatki na emerytury i dodatki w związku z wyższymi współczynnikami indeksacji. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 40,8 % na koniec 2022 r. do 39,6 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych w wysokości 3,8 % PKB w 2023 r. Jest to zgodne z poziomem deficytu prognozowanym w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się nieco wyższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, wynoszący 39,8 % na koniec 2023 r. |
| --- | --- |

(18)

W programie stabilności na 2023 r. rząd przewiduje, że wskaźnik deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych obniży się w 2023 r. do 4,0 % PKB. Korekta deficytu w 2023 r. odzwierciedla głównie zmiany wydatków. Oczekuje się, że stopniowe znoszenie większości środków wsparcia związanych z pandemią będzie miało wpływ zmniejszający deficyt, ponadto zryczałtowany wydatek w 2022 r. na utworzenie krajowej rezerwy gazu nie jest przewidziany na 2023 r. Oszczędności te zostaną częściowo zrównoważone środkami po stronie wydatków, ujętymi w pakiecie budżetowym na 2023 r., takimi jak podwyżki płac pracowników administracji publicznej i personelu medycznego, wyższe wydatki bieżące na świadczenia opieki zdrowotnej, naukę, badania i szkolnictwo wyższe, a także znaczny pakiet inwestycji publicznych w obszarze obrony i bezpieczeństwa wewnętrznego. Spodziewane są też większe wydatki na emerytury i dodatki w związku z wyższymi współczynnikami indeksacji. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 40,8 % na koniec 2022 r. do 39,6 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych w wysokości 3,8 % PKB w 2023 r. Jest to zgodne z poziomem deficytu prognozowanym w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się nieco wyższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, wynoszący 39,8 % na koniec 2023 r.

| (19) | Oczekuje się, że na ogólne saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki przyjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one głównie środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 1,0 % PKB w 2023 r. (10) Wydaje się, że większość środków w 2023 r. nie jest skierowana do gospodarstw domowych ani przedsiębiorstw znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowuje w pełni sygnału cenowego do zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,1 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,5 % PKB w 2022 r.). Prognozuje się, że koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy wzrosną o 0,1 punktu procentowego PKB w porównaniu z 2022 r. Ostatecznie oczekuje się, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też stopniowe wycofywanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, które oszacowano na 1,2 % PKB. |
| --- | --- |

(19)

Oczekuje się, że na ogólne saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki przyjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one głównie środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 1,0 % PKB w 2023 r. (10) Wydaje się, że większość środków w 2023 r. nie jest skierowana do gospodarstw domowych ani przedsiębiorstw znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowuje w pełni sygnału cenowego do zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,1 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,5 % PKB w 2022 r.). Prognozuje się, że koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy wzrosną o 0,1 punktu procentowego PKB w porównaniu z 2022 r. Ostatecznie oczekuje się, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też stopniowe wycofywanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, które oszacowano na 1,2 % PKB.

| (20) | W swoim zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Łotwie podjęcie działań dla zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Łotwa powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Łotwie zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(20)

W swoim zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Łotwie podjęcie działań dla zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Łotwa powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Łotwie zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (21) | W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. ekspansywny (– 0,9 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był neutralny (0,0 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć ekspansywny, wynoszący 0,5 % PKB, wpływ na kurs polityki fiskalnej. Obejmuje to zmniejszenie o 0,4 % PKB kosztów ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii. Obejmuje to również wyższe (o 0,1 % PKB) koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy. Ekspansywny wpływ bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych nie wynika zatem z ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Ekspansywny wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) napędzany jest przez środki po stronie wydatków ujęte w pakiecie budżetowym na 2023 r., m.in. podwyżki płac pracowników administracji publicznej i personelu medycznego, dodatkowe wydatki bieżące na onkologię, naukę i działalność badawczą oraz inne dyskrecjonalne wydatki bieżące na rzecz krajowej administracji, jak również wyższe nakłady na emerytury i dodatki. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 2,2 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 1,0 pp. (13)

  W związku z tym Łotwa planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i przewiduje się, że utrzyma inwestycje finansowane z zasobów krajowych. Łotwa planuje sfinansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, m.in. zakup pojazdów z napędem elektrycznym na potrzeby transportu publicznego, zwiększenie efektywności energetycznej budynków wielomieszkaniowych i nieruchomości komercyjnych, modernizację elektroenergetycznych sieci przesyłowych i dystrybucyjnych, poprawę zdolności reagowania służb ratownictwa, centralizację platform cyfrowych i systemów zarządzania w sektorze publicznym, rozwój umiejętności cyfrowych oraz cyfryzację procesów w przedsiębiorstwach, rozwój infrastruktury szerokopasmowej, jak i poprawę cyfryzacji sektora edukacji. Te inwestycje publiczne są w dużej mierze finansowane z Instrumentu i innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(21)

W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. ekspansywny (– 0,9 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był neutralny (0,0 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć ekspansywny, wynoszący 0,5 % PKB, wpływ na kurs polityki fiskalnej. Obejmuje to zmniejszenie o 0,4 % PKB kosztów ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii. Obejmuje to również wyższe (o 0,1 % PKB) koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy. Ekspansywny wpływ bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych nie wynika zatem z ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Ekspansywny wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) napędzany jest przez środki po stronie wydatków ujęte w pakiecie budżetowym na 2023 r., m.in. podwyżki płac pracowników administracji publicznej i personelu medycznego, dodatkowe wydatki bieżące na onkologię, naukę i działalność badawczą oraz inne dyskrecjonalne wydatki bieżące na rzecz krajowej administracji, jak również wyższe nakłady na emerytury i dodatki. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 2,2 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 1,0 pp. (13)

W związku z tym Łotwa planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i przewiduje się, że utrzyma inwestycje finansowane z zasobów krajowych. Łotwa planuje sfinansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, m.in. zakup pojazdów z napędem elektrycznym na potrzeby transportu publicznego, zwiększenie efektywności energetycznej budynków wielomieszkaniowych i nieruchomości komercyjnych, modernizację elektroenergetycznych sieci przesyłowych i dystrybucyjnych, poprawę zdolności reagowania służb ratownictwa, centralizację platform cyfrowych i systemów zarządzania w sektorze publicznym, rozwój umiejętności cyfrowych oraz cyfryzację procesów w przedsiębiorstwach, rozwój infrastruktury szerokopasmowej, jak i poprawę cyfryzacji sektora edukacji. Te inwestycje publiczne są w dużej mierze finansowane z Instrumentu i innych funduszy unijnych.

| (22) | Według programu stabilności na 2023 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 2,5 % PKB w 2024 r. Spadek w 2024 r. wynika głównie z wycofywania środków wsparcia łagodzących skutki wysokich cen energii oraz z braku wydatków bieżących związanych z pandemią COVID-19, a także z faktu, że inwestycje wspierające odbudowę po pandemii zakończą się w 2023 r. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. lekko wzrośnie do 39,7 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 2,7 % PKB. Jest to zgodne z poziomem deficytu prognozowanym w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wyższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, wynoszący 40,5 % na koniec 2024 r., głównie z uwagi na niższy nominalny PKB. |
| --- | --- |

(22)

Według programu stabilności na 2023 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 2,5 % PKB w 2024 r. Spadek w 2024 r. wynika głównie z wycofywania środków wsparcia łagodzących skutki wysokich cen energii oraz z braku wydatków bieżących związanych z pandemią COVID-19, a także z faktu, że inwestycje wspierające odbudowę po pandemii zakończą się w 2023 r. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. lekko wzrośnie do 39,7 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 2,7 % PKB. Jest to zgodne z poziomem deficytu prognozowanym w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wyższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, wynoszący 40,5 % na koniec 2024 r., głównie z uwagi na niższy nominalny PKB.

| (23) | Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe znoszenie wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Komisja również zakłada całkowite stopniowe znoszenie środków wsparcia energetycznego w 2024 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. |
| --- | --- |

(23)

Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe znoszenie wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Komisja również zakłada całkowite stopniowe znoszenie środków wsparcia energetycznego w 2024 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii.

| (24) | W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (14). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej i potrzebę zredukowania deficytu poniżej określonej w Traktatach wartości referencyjnej wynoszącej 3 % PKB, według Komisji odpowiednia byłaby korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,5 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (15) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 3,0 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Przyczyni się to również do ograniczenia inflacji bazowej, której poziom znacznie przekracza średnią dla strefy euro i która – jeśli się utrzyma – mogłaby doprowadzić do spadku konkurencyjności. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 1,0 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według szacunków Komisji doprowadzi to do wzrostu wydatków pierwotnych netto, który będzie niższy od maksymalnej stopy wzrostu zalecanej na 2024 r. Prognoza Komisji z wiosny 2023 r. wskazuje ponadto, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych w 2023 r. nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Jeżeli zostanie to potwierdzone, odpowiedni byłby niższy wzrost wydatków pierwotnych netto w 2024 r. |
| --- | --- |

(24)

W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (14). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej i potrzebę zredukowania deficytu poniżej określonej w Traktatach wartości referencyjnej wynoszącej 3 % PKB, według Komisji odpowiednia byłaby korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,5 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (15) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 3,0 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Przyczyni się to również do ograniczenia inflacji bazowej, której poziom znacznie przekracza średnią dla strefy euro i która – jeśli się utrzyma – mogłaby doprowadzić do spadku konkurencyjności. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 1,0 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według szacunków Komisji doprowadzi to do wzrostu wydatków pierwotnych netto, który będzie niższy od maksymalnej stopy wzrostu zalecanej na 2024 r. Prognoza Komisji z wiosny 2023 r. wskazuje ponadto, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych w 2023 r. nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Jeżeli zostanie to potwierdzone, odpowiedni byłby niższy wzrost wydatków pierwotnych netto w 2024 r.

| (25) | Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 1,3 %, czyli będzie niższy od zalecanej stopy wzrostu. |
| --- | --- |

(25)

Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 1,3 %, czyli będzie niższy od zalecanej stopy wzrostu.

| (26) | Zgodnie z programem stabilności na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne wzrosną z 5,5 % PKB w 2023 r. do 6,1 % PKB w 2024 r. Wzrost inwestycji odzwierciedla wyższe inwestycje finansowane z zasobów krajowych i wyższe inwestycje finansowane przez Unię, m.in. za pośrednictwem Instrumentu. |
| --- | --- |

(26)

Zgodnie z programem stabilności na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne wzrosną z 5,5 % PKB w 2023 r. do 6,1 % PKB w 2024 r. Wzrost inwestycji odzwierciedla wyższe inwestycje finansowane z zasobów krajowych i wyższe inwestycje finansowane przez Unię, m.in. za pośrednictwem Instrumentu.

| (27) | W programie stabilności na 2023 r. przedstawiono średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. Według programu stabilności na 2023 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych ma się zmniejszyć do 2,2 % PKB w 2025 r. i do 0,7 % PKB w 2026 r. W związku z tym planuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmniejszy się do poniżej 3 % PKB w 2024 r. i utrzyma się na poziomie poniżej 3 % PKB w okresie objętym programem. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 39,7 % na koniec 2024 r. do 38,9 % na koniec 2023 r. |
| --- | --- |

(27)

W programie stabilności na 2023 r. przedstawiono średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. Według programu stabilności na 2023 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych ma się zmniejszyć do 2,2 % PKB w 2025 r. i do 0,7 % PKB w 2026 r. W związku z tym planuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmniejszy się do poniżej 3 % PKB w 2024 r. i utrzyma się na poziomie poniżej 3 % PKB w okresie objętym programem. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 39,7 % na koniec 2024 r. do 38,9 % na koniec 2023 r.

| (28) | Udział dochodów podatkowych w PKB Łotwy jest znacznie niższy od średniej unijnej. Ogranicza to świadczenie usług użyteczności publicznej, zwłaszcza w zakresie opieki zdrowotnej i ochrony socjalnej. Kapitał i majątek są niedostatecznie opodatkowane w porównaniu ze średnią unijną, co oznacza, że istnieją możliwości zwiększenia dochodów podatkowych. Pomimo stosunkowo wysokich stawek podatkowych dochody Łotwy z opodatkowania pracy są relatywnie niskie. Konieczne są zatem dalsze wysiłki na rzecz poprawy przestrzegania przepisów podatkowych i zwalczania szarej strefy gospodarki. W dalszym ciągu wysoki jest poziom ubóstwa i nierówności, w szczególności z powodu niewielkich nakładów na ochronę socjalną. Adekwatność siatki bezpieczeństwa socjalnego poprawiła się, ale zagrożenie ubóstwem lub wykluczeniem społecznym wciąż jest wysokie, zwłaszcza wśród osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji. Zagrożenie ubóstwem lub wykluczeniem społecznym w starszym wieku jest najwyższe w Unii (45,9 % na Łotwie w porównaniu z 19,5 % w Unii w 2021 r.) i bardzo wysokie także wśród osób z niepełnosprawnościami (41,2 % na Łotwie w porównaniu z 29,7 % w Unii w 2021 r.). Dostęp do indywidualnych i dostosowanych do potrzeb usług społecznych oraz ich jakość wciąż stanowią wyzwanie z powodu niedoboru pracowników socjalnych i ich dużego obciążenia pracą, a także nierówności między poszczególnymi gminami. System opieki długoterminowej jest rozdrobniony i notuje się niewielkie postępy w procesie przechodzenia od opieki instytucjonalnej do opieki domowej i usług świadczonych na poziomie społeczności lokalnych. Adekwatność i dostępność mieszkalnictwa socjalnego jest ograniczona ze względu na niewystarczające długoterminowe finansowanie. Udział wydatków publicznych na opiekę zdrowotną w PKB jest niski w porównaniu ze średnią unijną, a według programu stabilności na 2023 r. średnioterminowe plany budżetowe przewidują dalszy jego spadek, z 5,6 % PKB w 2022 r. do 3,6 % PKB w 2026 r. To znacznie mniej niż wynosi poziom zapotrzebowania na finansowanie publiczne w opiece zdrowotnej, szacowane na 6 % PKB do 2027 r. według wytycznych łotewskiej polityki w dziedzinie zdrowia publicznego na lata 2021–2027. Choć spadek ten wynika głównie ze stopniowego wycofywania tymczasowych środków wsparcia związanych z COVID-19, brakuje także planów zrównoważonego finansowania opieki zdrowotnej. Ponadto Łotwa boryka się z niedoborem pracowników w sektorze opieki zdrowotnej, w szczególności pielęgniarek. W rezultacie terminowy i równy dostęp do opieki zdrowotnej jest ograniczony. |
| --- | --- |

(28)

Udział dochodów podatkowych w PKB Łotwy jest znacznie niższy od średniej unijnej. Ogranicza to świadczenie usług użyteczności publicznej, zwłaszcza w zakresie opieki zdrowotnej i ochrony socjalnej. Kapitał i majątek są niedostatecznie opodatkowane w porównaniu ze średnią unijną, co oznacza, że istnieją możliwości zwiększenia dochodów podatkowych. Pomimo stosunkowo wysokich stawek podatkowych dochody Łotwy z opodatkowania pracy są relatywnie niskie. Konieczne są zatem dalsze wysiłki na rzecz poprawy przestrzegania przepisów podatkowych i zwalczania szarej strefy gospodarki. W dalszym ciągu wysoki jest poziom ubóstwa i nierówności, w szczególności z powodu niewielkich nakładów na ochronę socjalną. Adekwatność siatki bezpieczeństwa socjalnego poprawiła się, ale zagrożenie ubóstwem lub wykluczeniem społecznym wciąż jest wysokie, zwłaszcza wśród osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji. Zagrożenie ubóstwem lub wykluczeniem społecznym w starszym wieku jest najwyższe w Unii (45,9 % na Łotwie w porównaniu z 19,5 % w Unii w 2021 r.) i bardzo wysokie także wśród osób z niepełnosprawnościami (41,2 % na Łotwie w porównaniu z 29,7 % w Unii w 2021 r.). Dostęp do indywidualnych i dostosowanych do potrzeb usług społecznych oraz ich jakość wciąż stanowią wyzwanie z powodu niedoboru pracowników socjalnych i ich dużego obciążenia pracą, a także nierówności między poszczególnymi gminami. System opieki długoterminowej jest rozdrobniony i notuje się niewielkie postępy w procesie przechodzenia od opieki instytucjonalnej do opieki domowej i usług świadczonych na poziomie społeczności lokalnych. Adekwatność i dostępność mieszkalnictwa socjalnego jest ograniczona ze względu na niewystarczające długoterminowe finansowanie. Udział wydatków publicznych na opiekę zdrowotną w PKB jest niski w porównaniu ze średnią unijną, a według programu stabilności na 2023 r. średnioterminowe plany budżetowe przewidują dalszy jego spadek, z 5,6 % PKB w 2022 r. do 3,6 % PKB w 2026 r. To znacznie mniej niż wynosi poziom zapotrzebowania na finansowanie publiczne w opiece zdrowotnej, szacowane na 6 % PKB do 2027 r. według wytycznych łotewskiej polityki w dziedzinie zdrowia publicznego na lata 2021–2027. Choć spadek ten wynika głównie ze stopniowego wycofywania tymczasowych środków wsparcia związanych z COVID-19, brakuje także planów zrównoważonego finansowania opieki zdrowotnej. Ponadto Łotwa boryka się z niedoborem pracowników w sektorze opieki zdrowotnej, w szczególności pielęgniarek. W rezultacie terminowy i równy dostęp do opieki zdrowotnej jest ograniczony.

| (29) | Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Łotwy jest na zaawansowanym etapie. Łotwa złożyła jeden wniosek o płatność, który odpowiada 9 kamieniom milowym i na podstawie którego dokonano płatności w wysokości 201 mln EUR. Na skutek obiektywnych okoliczności, związanych ze wzrostem cen energii i materiałów budowlanych oraz z ograniczeniami w łańcuchu dostaw spowodowanymi rosyjską wojną napastniczą przeciwko Ukrainie, Łotwa zamierza przedłożyć zmiany w swoim planie, jak również dodać nowy rozdział REPowerEU, aby przyspieszyć dekarbonizację gospodarki i ograniczyć zależność od paliw kopalnych. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Łotwy w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych właściwych zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny. |
| --- | --- |

(29)

Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Łotwy jest na zaawansowanym etapie. Łotwa złożyła jeden wniosek o płatność, który odpowiada 9 kamieniom milowym i na podstawie którego dokonano płatności w wysokości 201 mln EUR. Na skutek obiektywnych okoliczności, związanych ze wzrostem cen energii i materiałów budowlanych oraz z ograniczeniami w łańcuchu dostaw spowodowanymi rosyjską wojną napastniczą przeciwko Ukrainie, Łotwa zamierza przedłożyć zmiany w swoim planie, jak również dodać nowy rozdział REPowerEU, aby przyspieszyć dekarbonizację gospodarki i ograniczyć zależność od paliw kopalnych. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Łotwy w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych właściwych zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny.

| (30) | W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Łotwy. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego na Łotwie. |
| --- | --- |

(30)

W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Łotwy. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego na Łotwie.

| (31) | Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Łotwa mierzy się z wyzwaniami, które dotyczą dostępu do finansowania, energii i zielonej transformacji. |
| --- | --- |

(31)

Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Łotwa mierzy się z wyzwaniami, które dotyczą dostępu do finansowania, energii i zielonej transformacji.

| (32) | Przepływ kredytowy do sektora prywatnego wyniósł 1 % PKB w 2021 r., znacznie poniżej stopy wzrostu gospodarki. Skutkuje to dalszą redukcją zadłużenia sektora prywatnego, które należy do najniższych w Unii. Ten słaby wzrost akcji kredytowej do pewnego stopnia wiąże się ze słabym popytem, ale oddziałuje na niego także szereg wyzwań po stronie podaży. Małym i średnim przedsiębiorstwom szczególnie trudno jest uzyskać kredyt, częściowo ze względu na wyższe ryzyko kredytowe, a także z powodu wysokich kosztów kredytu i uciążliwych formalności. Ponadto słaba płynność aktywów dostępnych jako zabezpieczenie sprawia, że szczególnie trudno jest otrzymać kredyt poza regionem Rygi. Stanowi to istotną przeszkodę zarówno dla udzielania kredytów hipotecznych, jak i kredytów dla przedsiębiorstw. Działania w ramach polityki skupiały się głównie na wspieraniu kredytowania przez łączenie go z dotacjami publicznymi. Wiąże się to jednak ze znacznymi kosztami dla budżetu państwa, nie jest więc zrównoważonym sposobem na pobudzenie akcji kredytowej. Złagodzenie ograniczeń w podaży kredytów wymaga ogólnej poprawy przejrzystości i zaufania w otoczeniu działalności gospodarczej, w tym ograniczenia skali szarej strefy gospodarki. Ponadto usprawnienie postępowań upadłościowych – zmierzające do osiągnięcia wysokiego odsetka restrukturyzacji przedsiębiorstw i w miarę możliwości wyższych wskaźników egzekwowania kredytów – ograniczyłoby postrzegane ryzyko dla banków i pobudziło akcję kredytową. Ukierunkowane systemy pożyczek i gwarancji mogłyby pomóc zmniejszyć ryzyko utraty płynności przez banki przyjmujące zabezpieczenia na stosunkowo niepłynnych rynkach. Publiczne systemy kredytowania strategicznie ważnych obszarów inwestycji, takich jak zielona transformacja i rozwój regionalny, mogłyby zwiększyć efektywną konkurencję na rynku banków lub wypełnić lukę na rynku, w przypadku gdy kredyt bankowy jest zbyt drogi lub niedostępny. Publiczne systemy gwarancji i kredytowania oferują ponadto dużo bardziej opłacalny sposób wspierania prywatnych pożyczek niż systemy dotacji. Oprócz barier w dostępie do kredytów bankowych słabo rozwinięty jest też łotewski rynek alternatywnych źródeł finansowania, który ma potencjał, by poprawić dostęp firm do finansowania. |
| --- | --- |

(32)

Przepływ kredytowy do sektora prywatnego wyniósł 1 % PKB w 2021 r., znacznie poniżej stopy wzrostu gospodarki. Skutkuje to dalszą redukcją zadłużenia sektora prywatnego, które należy do najniższych w Unii. Ten słaby wzrost akcji kredytowej do pewnego stopnia wiąże się ze słabym popytem, ale oddziałuje na niego także szereg wyzwań po stronie podaży. Małym i średnim przedsiębiorstwom szczególnie trudno jest uzyskać kredyt, częściowo ze względu na wyższe ryzyko kredytowe, a także z powodu wysokich kosztów kredytu i uciążliwych formalności. Ponadto słaba płynność aktywów dostępnych jako zabezpieczenie sprawia, że szczególnie trudno jest otrzymać kredyt poza regionem Rygi. Stanowi to istotną przeszkodę zarówno dla udzielania kredytów hipotecznych, jak i kredytów dla przedsiębiorstw. Działania w ramach polityki skupiały się głównie na wspieraniu kredytowania przez łączenie go z dotacjami publicznymi. Wiąże się to jednak ze znacznymi kosztami dla budżetu państwa, nie jest więc zrównoważonym sposobem na pobudzenie akcji kredytowej. Złagodzenie ograniczeń w podaży kredytów wymaga ogólnej poprawy przejrzystości i zaufania w otoczeniu działalności gospodarczej, w tym ograniczenia skali szarej strefy gospodarki. Ponadto usprawnienie postępowań upadłościowych – zmierzające do osiągnięcia wysokiego odsetka restrukturyzacji przedsiębiorstw i w miarę możliwości wyższych wskaźników egzekwowania kredytów – ograniczyłoby postrzegane ryzyko dla banków i pobudziło akcję kredytową. Ukierunkowane systemy pożyczek i gwarancji mogłyby pomóc zmniejszyć ryzyko utraty płynności przez banki przyjmujące zabezpieczenia na stosunkowo niepłynnych rynkach. Publiczne systemy kredytowania strategicznie ważnych obszarów inwestycji, takich jak zielona transformacja i rozwój regionalny, mogłyby zwiększyć efektywną konkurencję na rynku banków lub wypełnić lukę na rynku, w przypadku gdy kredyt bankowy jest zbyt drogi lub niedostępny. Publiczne systemy gwarancji i kredytowania oferują ponadto dużo bardziej opłacalny sposób wspierania prywatnych pożyczek niż systemy dotacji. Oprócz barier w dostępie do kredytów bankowych słabo rozwinięty jest też łotewski rynek alternatywnych źródeł finansowania, który ma potencjał, by poprawić dostęp firm do finansowania.

| (33) | Łotwa zapewniła swoją niezależność od rosyjskiego gazu, po tym jak parlament w lipcu 2022 r. podjął decyzję o zaprzestaniu kupowania gazu ziemnego od Rosji z dniem 1 stycznia 2023 r. Krajowi dostawcy gazu byli w stanie znaleźć alternatywne źródła gazu ziemnego dzięki importowi skroplonego gazu ziemnego (LNG) z terminala LNG w Kłajpedzie (Litwa) oraz terminala LNG w Inkoo (Finlandia). Obecna sytuacja pokazuje, że konieczne jest przyspieszenie powolnego uruchamiania instalacji do wytwarzania energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii. Udział energii odnawialnej na Łotwie należy do najwyższych w Unii, ale w latach 2020–2021 jego poziom uległ stagnacji. Korzystne dla Łotwy byłoby przyspieszenie działań na rzecz wykorzystania energii wiatrowej i słonecznej, co jest najbardziej opłacalnym i długoterminowym rozwiązaniem w celu zwiększenia udziału odnawialnych źródeł energii. Plan odbudowy i zwiększania odporności Łotwy już teraz obejmuje środki mające na celu usunięcie barier regulacyjnych w wykorzystaniu lądowej energii wiatrowej. Można by jednak podjąć dalsze wysiłki, aby przyspieszyć wykorzystanie energii odnawialnej do wytwarzania energii elektrycznej, ogrzewania i chłodzenia. Wymagałoby to modernizacji sieci elektroenergetycznej, promowania zdecentralizowanego wytwarzania odnawialnej energii elektrycznej, elastyczności systemu elektroenergetycznego (reakcja strony popytowej i magazynowanie), dalszego usprawnienia procedur wydawania zezwoleń oraz ustanowienia ram prawnych i zachęt w celu promowania społeczności energetycznych. Dokończenie synchronizacji sieci elektroenergetycznej Łotwy z Unią zwiększyłoby zdolności przesyłowe, umożliwiając integrację z siecią coraz większej części lądowych i morskich odnawialnych źródeł energii. Łotewska sieć elektroenergetyczna, podobnie jak sieci pozostałych bałtyckich państw członkowskich, pozostaje narażona na zagrożenia, ponieważ jest zsynchronizowana z siecią elektroenergetyczną BRELL (Białoruś, Rosja, Estonia, Litwa i Łotwa). Regionalna synchronizacja sieci elektroenergetycznej z resztą UE postępuje, ale nie jest jeszcze zakończona. W tym celu konieczna jest współpraca z Estonią i Litwą. Zużycie gazu ziemnego na Łotwie w okresie od sierpnia 2022 r. do marca 2023 r. spadło o 30 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, co przewyższa cel, jakim była redukcja o 15 %. Łotwa mogłaby kontynuować wysiłki na rzecz tymczasowego zmniejszenia zapotrzebowania na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2022/1369 (16). |
| --- | --- |

(33)

Łotwa zapewniła swoją niezależność od rosyjskiego gazu, po tym jak parlament w lipcu 2022 r. podjął decyzję o zaprzestaniu kupowania gazu ziemnego od Rosji z dniem 1 stycznia 2023 r. Krajowi dostawcy gazu byli w stanie znaleźć alternatywne źródła gazu ziemnego dzięki importowi skroplonego gazu ziemnego (LNG) z terminala LNG w Kłajpedzie (Litwa) oraz terminala LNG w Inkoo (Finlandia). Obecna sytuacja pokazuje, że konieczne jest przyspieszenie powolnego uruchamiania instalacji do wytwarzania energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii. Udział energii odnawialnej na Łotwie należy do najwyższych w Unii, ale w latach 2020–2021 jego poziom uległ stagnacji. Korzystne dla Łotwy byłoby przyspieszenie działań na rzecz wykorzystania energii wiatrowej i słonecznej, co jest najbardziej opłacalnym i długoterminowym rozwiązaniem w celu zwiększenia udziału odnawialnych źródeł energii. Plan odbudowy i zwiększania odporności Łotwy już teraz obejmuje środki mające na celu usunięcie barier regulacyjnych w wykorzystaniu lądowej energii wiatrowej. Można by jednak podjąć dalsze wysiłki, aby przyspieszyć wykorzystanie energii odnawialnej do wytwarzania energii elektrycznej, ogrzewania i chłodzenia. Wymagałoby to modernizacji sieci elektroenergetycznej, promowania zdecentralizowanego wytwarzania odnawialnej energii elektrycznej, elastyczności systemu elektroenergetycznego (reakcja strony popytowej i magazynowanie), dalszego usprawnienia procedur wydawania zezwoleń oraz ustanowienia ram prawnych i zachęt w celu promowania społeczności energetycznych. Dokończenie synchronizacji sieci elektroenergetycznej Łotwy z Unią zwiększyłoby zdolności przesyłowe, umożliwiając integrację z siecią coraz większej części lądowych i morskich odnawialnych źródeł energii. Łotewska sieć elektroenergetyczna, podobnie jak sieci pozostałych bałtyckich państw członkowskich, pozostaje narażona na zagrożenia, ponieważ jest zsynchronizowana z siecią elektroenergetyczną BRELL (Białoruś, Rosja, Estonia, Litwa i Łotwa). Regionalna synchronizacja sieci elektroenergetycznej z resztą UE postępuje, ale nie jest jeszcze zakończona. W tym celu konieczna jest współpraca z Estonią i Litwą. Zużycie gazu ziemnego na Łotwie w okresie od sierpnia 2022 r. do marca 2023 r. spadło o 30 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, co przewyższa cel, jakim była redukcja o 15 %. Łotwa mogłaby kontynuować wysiłki na rzecz tymczasowego zmniejszenia zapotrzebowania na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2022/1369 (16).

| (34) | Łotwa powinna przyspieszyć starania o zwiększenie skali środków na rzecz efektywności energetycznej w celu dekarbonizacji zasobów budowlanych, transportu i przemysłu, a także wprowadzić nowe środki finansowania i wsparcia, aby osiągnąć cele wyznaczone w strategii renowacji. |
| --- | --- |

(34)

Łotwa powinna przyspieszyć starania o zwiększenie skali środków na rzecz efektywności energetycznej w celu dekarbonizacji zasobów budowlanych, transportu i przemysłu, a także wprowadzić nowe środki finansowania i wsparcia, aby osiągnąć cele wyznaczone w strategii renowacji.

| (35) | Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W 2022 r. odnotowano niedobory siły roboczej w 25 z 436 zawodów, które wymagają szczególnych umiejętności lub wiedzy na potrzeby zielonej transformacji, m.in. w zawodzie elektryka i inżyniera mechanika. Niedobory siły roboczej zgłoszono jako czynnik, który ogranicza produkcję w przemyśle i budownictwie. |
| --- | --- |

(35)

Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W 2022 r. odnotowano niedobory siły roboczej w 25 z 436 zawodów, które wymagają szczególnych umiejętności lub wiedzy na potrzeby zielonej transformacji, m.in. w zawodzie elektryka i inżyniera mechanika. Niedobory siły roboczej zgłoszono jako czynnik, który ogranicza produkcję w przemyśle i budownictwie.

| (36) | W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (17) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1. |
| --- | --- |

(36)

W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (17) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1.

| (37) | W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru wykwalifikowanej kadry; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji; oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Łotwy zalecenia 1, 2, 3 i 4 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego, trzeciego i czwartego zalecenia, przedstawionych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r., |
| --- | --- |

(37)

W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru wykwalifikowanej kadry; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji; oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Łotwy zalecenia 1, 2, 3 i 4 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego, trzeciego i czwartego zalecenia, przedstawionych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r.,

NINIEJSZYM ZALECA Łotwie podjęcie w latach 2023 i 2024 działań mających na celu:

1.

Zapewnienie rozważnej polityki fiskalnej, w szczególności poprzez ograniczenie nominalnego wzrostu wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych do nie więcej niż 3,0 % w 2024 r. (18)

Utrzymanie inwestycji publicznych finansowanych z zasobów krajowych i zapewnienie skutecznej absorpcji dotacji w ramach Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w celu wspierania zielonej i cyfrowej transformacji.

W okresie po 2024 r. kontynuowanie średniookresowej strategii fiskalnej polegającej na stopniowej i zrównoważonej konsolidacji, w połączeniu z inwestycjami i reformami prowadzącymi do wyższego zrównoważonego wzrostu, aby osiągnąć ostrożną sytuację fiskalną w średnim okresie.

Rozszerzenie opodatkowania, w tym podatków od majątku i kapitału, oraz poprawę adekwatności opieki zdrowotnej i ochrony socjalnej.

2.

Dalsze wdrażanie planu odbudowy i zwiększania odporności w stałym tempie oraz sprawne sfinalizowanie rozdziału REPowerEU w celu szybkiego rozpoczęcia jego wdrażania. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem ścisłej komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności.

3.

Poprawę dostępu do finansowania dla małych i średnich przedsiębiorstw za pomocą publicznych systemów kredytowania i gwarancji mających na celu ułatwienie inwestycji o strategicznym znaczeniu, w szczególności w dziedzinie zielonej transformacji i rozwoju regionalnego.

4.

Ograniczenie ogólnej zależności od paliw kopalnych przez przyspieszenie wykorzystania odnawialnych źródeł energii, w szczególności lądowej i morskiej energii wiatrowej oraz energii słonecznej, a także wzmocnienie środków na rzecz efektywności energetycznej, na przykład za pomocą nowych środków finansowania i wsparcia służących osiągnięciu celów długoterminowej strategii renowacji. Zapewnienie wystarczającej przepustowości połączeń międzysystemowych w celu zwiększenia bezpieczeństwa dostaw oraz kontynuowanie synchronizacji z siecią elektroenergetyczną Unii. Wzmożenie wysiłków w ramach polityki mających na celu zapewnienie i nabywanie umiejętności i kompetencji potrzebnych do zielonej transformacji.

Sporządzono w Brukseli dnia 14 lipca 2023 r.

W imieniu Rady

N. CALVIÑO SANTAMARÍA

Przewodnicząca

---

(1)  Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 1.

1

(2)  Dz.U. L 306 z 23.11.2011, s. 25.

2

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17).

3

(4)  Zalecenie Rady z dnia 16 maja 2023 r. w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (Dz.U. C 180 z 23.5.2023, s. 1).

4

(5)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 z dnia 27 lutego 2023 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/241 w odniesieniu do rozdziałów REPowerEU w planach odbudowy i zwiększania odporności oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1303/2013, (UE) 2021/1060 i (UE) 2021/1755 oraz dyrektywy 2003/87/WE (Dz.U. L 63 z 28.2.2023, s. 1).

5

(6)  ST 10157/2021 INIT; ST 10157/2021 ADD 1; ST 10157/2021 ADD 1 COR 1.

6

(7)  Zalecenie Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Łotwę programu stabilności na 2021 r. (Dz.U. C 304 z 29.7.2021, s. 63).

7

(8)  Kurs polityki fiskalnej jest mierzony zmianą wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów), z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, lecz z uwzględnieniem wydatków finansowanych z bezzwrotnego wsparcia (dotacji) w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych, w stosunku do średniookresowego wzrostu potencjalnego. Więcej szczegółowych informacji można znaleźć w ramce 1 w tablicach statystycznych w dziedzinie fiskalnej.

8

(9)  Ten restrykcyjny wpływ jest w szczególności spowodowany niższymi wydatkami na projekty inwestycyjne współfinansowane z funduszy unijnych, która to obniżka wpłynęła też na zmiany współfinansowania krajowego (zwłaszcza instytucji samorządowych na szczeblu lokalnym), a także przekazaniem sprzętu wojskowego Ukrainie, co rejestruje się jako ujemne nakłady brutto na środki trwałe kompensowane przez transfer kapitałowy.

9

Jednocześnie inne wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ, który wyniósł 1,7 pp. PKB. Wzrost pozostałych wydatków kapitałowych można wyjaśnić głównie dwoma czynnikami – utworzeniem rezerw gazu ziemnego dla zapewnienia bezpieczeństwa krajowych dostaw energii oraz przekazaniem sprzętu wojskowego Ukrainie.

(10)  Podana wartość liczbowa odzwierciedla poziom rocznych kosztów budżetowych tych środków, w tym bieżących dochodów i wydatków, a także – w stosownych przypadkach – środków w zakresie nakładów inwestycyjnych.

10

(11)  Zalecenie Rady z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie krajowego programu reform Łotwy na 2022 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Łotwę programu stabilności na 2022 r. (Dz.U. C 334 z 1.9.2022, s. 112).

11

(12)  Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. średniookresowy (średnia z 10 lat) wzrost produktu potencjalnego Łotwy, wykorzystywany do pomiaru kursu polityki fiskalnej, szacuje się na 11,5 % w ujęciu nominalnym.

12

(13)  Przewiduje się, że pozostałe wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych będą miały restrykcyjny wpływ, który wyniesie 1,7 pp. PKB, ze względu na fakt, że w prognozie Komisji na 2023 r. nie uwzględniono utworzenia rezerwy gazu ziemnego w celu zapewnienia bezpieczeństwa dostaw energii ani pomocy wojskowej dla Ukrainy.

13

(14)  Art. 5 rozporządzenia Rady (WE) nr 1466/97 wymaga również korekty przekraczającej wartość 0,5 % PKB w przypadku państw członkowskich o poziomie długu publicznego przekraczającym 60 % PKB lub z istotnym ryzykiem dotyczącym długookresowej zdolności do obsługi długu.

14

(15)  Wydatki pierwotne netto definiuje się jako wydatki finansowane z zasobów krajowych po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów i z wyłączeniem wydatków z tytułu odsetek oraz cyklicznych wydatków związanych z bezrobociem.

15

(16)  Rozporządzenie Rady (UE) 2022/1369 z dnia 5 sierpnia 2022 r. w sprawie skoordynowanych środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz (Dz.U. L 206 z 8.8.2022, s. 1).

16

(17)  Na podstawie art. 5 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1466/97.

17

(18)  Co zgodnie z szacunkami odpowiada rocznej korekcie strukturalnego salda budżetowego w wysokości co najmniej 0,5 % PKB w 2024 r., jak opisano w motywie 24.

18

---

| 1.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 312/135 |
| --- | --- | --- | --- |

1.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 312/135

---

ZALECENIE RADY

z dnia 14 lipca 2023 r.

w sprawie krajowego programu reform Litwy na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Litwę programu stabilności na 2023 r.

(2023/C 312/15)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 121 ust. 2 i art. 148 ust. 4,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych (1), w szczególności jego art. 5 ust. 2,

uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie zapobiegania zakłóceniom równowagi makroekonomicznej i ich korygowania (2), w szczególności jego art. 6 ust. 1,

uwzględniając zalecenie Komisji Europejskiej,

uwzględniając rezolucje Parlamentu Europejskiego,

uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej,

uwzględniając opinię Komitetu ds. Zatrudnienia,

uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Finansowego,

uwzględniając opinię Komitetu Ochrony Socjalnej,

uwzględniając opinię Komitetu Polityki Gospodarczej,

a także mając na uwadze, co następuje:

| (1) | Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(1)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (2) | W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Litwę jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia i w przypadku których potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego Litwy na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu. |
| --- | --- |

(2)

W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Litwę jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia i w przypadku których potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego Litwy na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu.

| (3) | Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii. |
| --- | --- |

(3)

Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii.

| (4) | W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów. |
| --- | --- |

(4)

W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów.

| (5) | W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(5)

W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (6) | Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(6)

Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności.

| (7) | W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Komisja zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. |
| --- | --- |

(7)

W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Komisja zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

| (8) | W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa stabilności długu publicznego i wspieranie – w drodze reform i inwestycji – trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r. |
| --- | --- |

(8)

W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa stabilności długu publicznego i wspieranie – w drodze reform i inwestycji – trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r.

| (9) | 14 maja 2021 r. Litwa przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny określonymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 20 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Litwy (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Litwa osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone. |
| --- | --- |

(9)

14 maja 2021 r. Litwa przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny określonymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 20 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Litwy (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Litwa osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone.

| (10) | W dniu 27 kwietnia 2023 r. Litwa przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r., a w dniu 28 kwietnia 2023 r. – swój program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Litwy z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(10)

W dniu 27 kwietnia 2023 r. Litwa przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r., a w dniu 28 kwietnia 2023 r. – swój program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Litwy z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (11) | W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Litwy na 2023 r. Oceniła w nim postępy Litwy we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Litwę. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Litwy we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

(11)

W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Litwy na 2023 r. Oceniła w nim postępy Litwy we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Litwę. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Litwy we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju.

| (12) | Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Litwy na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki 24 maja 2023 r. Komisja stwierdziła, że na Litwie nie występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej. W ostatnim czasie wzrosły w szczególności podatności na zagrożenia związane z konkurencyjnością cen, równowagą zewnętrzną i zmianami cen nieruchomości mieszkalnych, ale ogólnie wydaje się, że są one obecnie ograniczone. Silny wpływ na gospodarkę wywołał wstrząs spowodowany cenami energii, któremu towarzyszył szybki wzrost inflacji; przewiduje się jednak, że konkurencyjność Litwy będzie powoli rosnąć wraz ze spadkiem cen energii. Saldo obrotów bieżących uległo wyraźnemu pogorszeniu w 2022 r. z powodu wyższych cen importowych energii, ale prognozuje się, że w tym roku zbliży się do równowagi. W przyszłości niewielkie deficyty obrotów bieżących nie zagrożą stabilności zewnętrznej, ponieważ saldo zobowiązań zagranicznych jest korzystne. Niemniej jednak inflacja i presja płacowa, jeżeli się utrzymają, stwarzają ryzyko pogorszenia konkurencyjności Litwy, zwłaszcza że inflacja bazowa znacznie przekracza średnią w strefie euro. Ceny nieruchomości mieszkalnych znacznie wzrosły od czasu pandemii, ale nie ma oznak zawyżania cen i obecnie ich wzrost spowalnia na skutek podwyżek stóp procentowych i trwającej recesji gospodarczej. Ponadto zadłużenie gospodarstw domowych jest niskie, a sektor bankowy jest dobrze skapitalizowany i wysoce rentowny oraz odnotowuje niski poziom kredytów zagrożonych. Otoczenie polityki jest ogólnie korzystne, ale pewne działania w ramach polityki mogłyby pomóc przeciwdziałać ryzyku wynikającemu ze wskazanych podatności na zagrożenia. W tym względzie istotna byłaby kontynuacja antycyklicznej polityki fiskalnej i makroostrożnościowej, w razie potrzeby wzmacnianej. Jednocześnie większy nacisk na wspieranie konkurencji na rynku krajowym oraz polityka mająca na celu poprawę jakości i wielkości podaży pracy mogłyby pomóc w zarządzaniu cenami i jednostkowymi kosztami pracy. |
| --- | --- |

(12)

Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Litwy na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki 24 maja 2023 r. Komisja stwierdziła, że na Litwie nie występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej. W ostatnim czasie wzrosły w szczególności podatności na zagrożenia związane z konkurencyjnością cen, równowagą zewnętrzną i zmianami cen nieruchomości mieszkalnych, ale ogólnie wydaje się, że są one obecnie ograniczone. Silny wpływ na gospodarkę wywołał wstrząs spowodowany cenami energii, któremu towarzyszył szybki wzrost inflacji; przewiduje się jednak, że konkurencyjność Litwy będzie powoli rosnąć wraz ze spadkiem cen energii. Saldo obrotów bieżących uległo wyraźnemu pogorszeniu w 2022 r. z powodu wyższych cen importowych energii, ale prognozuje się, że w tym roku zbliży się do równowagi. W przyszłości niewielkie deficyty obrotów bieżących nie zagrożą stabilności zewnętrznej, ponieważ saldo zobowiązań zagranicznych jest korzystne. Niemniej jednak inflacja i presja płacowa, jeżeli się utrzymają, stwarzają ryzyko pogorszenia konkurencyjności Litwy, zwłaszcza że inflacja bazowa znacznie przekracza średnią w strefie euro. Ceny nieruchomości mieszkalnych znacznie wzrosły od czasu pandemii, ale nie ma oznak zawyżania cen i obecnie ich wzrost spowalnia na skutek podwyżek stóp procentowych i trwającej recesji gospodarczej. Ponadto zadłużenie gospodarstw domowych jest niskie, a sektor bankowy jest dobrze skapitalizowany i wysoce rentowny oraz odnotowuje niski poziom kredytów zagrożonych. Otoczenie polityki jest ogólnie korzystne, ale pewne działania w ramach polityki mogłyby pomóc przeciwdziałać ryzyku wynikającemu ze wskazanych podatności na zagrożenia. W tym względzie istotna byłaby kontynuacja antycyklicznej polityki fiskalnej i makroostrożnościowej, w razie potrzeby wzmacnianej. Jednocześnie większy nacisk na wspieranie konkurencji na rynku krajowym oraz polityka mająca na celu poprawę jakości i wielkości podaży pracy mogłyby pomóc w zarządzaniu cenami i jednostkowymi kosztami pracy.

| (13) | Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Litwy spadł z 1,2 % PKB w 2021 r. do 0,6 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 43,7 % PKB na koniec 2021 r. do 38,4 % na koniec 2022 r. |
| --- | --- |

(13)

Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Litwy spadł z 1,2 % PKB w 2021 r. do 0,6 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 43,7 % PKB na koniec 2021 r. do 38,4 % na koniec 2022 r.

| (14) | Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały rekompensatę podatku od wartości dodanej (VAT) dla gospodarstw domowych za ogrzewanie z systemów ciepłowniczych, natomiast środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki obejmowały pułapy cenowe taryf za energię elektryczną dla gospodarstw domowych i odbiorców niebędących gospodarstwami domowymi oraz taryf za gaz ziemny dla gospodarstw domowych, a także subsydia dla przedsiębiorstw działających w sektorach, na które wpływ mają wysokie ceny energii. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 1,3 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,3 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 0,6 % PKB w 2021 r. do 0,4 % PKB w 2022 r. |
| --- | --- |

(14)

Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały rekompensatę podatku od wartości dodanej (VAT) dla gospodarstw domowych za ogrzewanie z systemów ciepłowniczych, natomiast środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki obejmowały pułapy cenowe taryf za energię elektryczną dla gospodarstw domowych i odbiorców niebędących gospodarstwami domowymi oraz taryf za gaz ziemny dla gospodarstw domowych, a także subsydia dla przedsiębiorstw działających w sektorach, na które wpływ mają wysokie ceny energii. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 1,3 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,3 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 0,6 % PKB w 2021 r. do 0,4 % PKB w 2022 r.

| (15) | W dniu 18 czerwca 2021 Rada zaleciła, by w 2022 r. Litwa (7) kontynuowała wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniony przez Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, oraz utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych. Ponadto Rada zaleciła Litwie utrzymanie pod kontrolą wzrostu wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(15)

W dniu 18 czerwca 2021 Rada zaleciła, by w 2022 r. Litwa (7) kontynuowała wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniony przez Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, oraz utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych. Ponadto Rada zaleciła Litwie utrzymanie pod kontrolą wzrostu wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych.

| (16) | Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był restrykcyjny, na poziomie 0,9 % PKB, co było odpowiednie w kontekście wysokiej inflacji. Zgodnie z zaleceniem Rady Litwa nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 1,1 % PKB w 2022 r. (1,3 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9). Litwa utrzymała zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,9 pp. W związku z tym Litwa w wystarczającym stopniu kontrolowała wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(16)

Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był restrykcyjny, na poziomie 0,9 % PKB, co było odpowiednie w kontekście wysokiej inflacji. Zgodnie z zaleceniem Rady Litwa nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 1,1 % PKB w 2022 r. (1,3 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9). Litwa utrzymała zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,9 pp. W związku z tym Litwa w wystarczającym stopniu kontrolowała wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych.

| (17) | Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 0,5 %, a w 2024 r. – o 3,0 %. Dla porównania w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się taki sam wzrost realnego PKB o 0,5 % w 2023 r. i niższy wzrost realnego PKB o 2,7 % w 2024 r., głównie ze względu na przewidywany bardziej powolny wzrost konsumpcji i inwestycji w 2024 r. |
| --- | --- |

(17)

Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 0,5 %, a w 2024 r. – o 3,0 %. Dla porównania w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się taki sam wzrost realnego PKB o 0,5 % w 2023 r. i niższy wzrost realnego PKB o 2,7 % w 2024 r., głównie ze względu na przewidywany bardziej powolny wzrost konsumpcji i inwestycji w 2024 r.

| (18) | W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie w 2023 r. do 2,2 % PKB. Wzrost w 2023 r. wynika głównie ze środków zwiększających wydatki mających na celu wspieranie gospodarstw domowych o niższych dochodach (np. podwyżki świadczeń społecznych i emerytur), a także z szacowanych niższych dochodów z podatków i składek na ubezpieczenia społeczne (wyrażonych jako udział w PKB). W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 38,4 % na koniec 2022 r. do 37,8 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 1,7 % PKB w 2023 r. To deficyt mniejszy niż prognozowany w programie stabilności na 2023 r., głównie ze względu na przewidywane wyższe dochody ze składek na ubezpieczenia społeczne i nieco niższe wydatki publiczne na zużycie pośrednie i inwestycje. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, wynoszący 37,1 % na koniec 2023 r. Różnica ta wynika z niższego prognozowanego deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych. |
| --- | --- |

(18)

W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie w 2023 r. do 2,2 % PKB. Wzrost w 2023 r. wynika głównie ze środków zwiększających wydatki mających na celu wspieranie gospodarstw domowych o niższych dochodach (np. podwyżki świadczeń społecznych i emerytur), a także z szacowanych niższych dochodów z podatków i składek na ubezpieczenia społeczne (wyrażonych jako udział w PKB). W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 38,4 % na koniec 2022 r. do 37,8 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 1,7 % PKB w 2023 r. To deficyt mniejszy niż prognozowany w programie stabilności na 2023 r., głównie ze względu na przewidywane wyższe dochody ze składek na ubezpieczenia społeczne i nieco niższe wydatki publiczne na zużycie pośrednie i inwestycje. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, wynoszący 37,1 % na koniec 2023 r. Różnica ta wynika z niższego prognozowanego deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych.

| (19) | Oczekuje się, że na ogólne saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono (w szczególności pułapy cenowe taryf za energię elektryczną i gaz ziemny dla gospodarstw domowych i odbiorców niebędących gospodarstwami domowymi). W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 0,7 % PKB w 2023 r. (10) Środki w 2023 r. nie wydają się być skierowane do gospodarstw domowych lub przedsiębiorstw znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowują one sygnału cenowego do zmniejszenia popytu na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie nie ma ukierunkowanych środków wsparcia, które należałoby uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z 12 lipca 2023 r. (11). Przewiduje się, że koszty budżetowe tymczasowej ochrony wysiedleńców z Ukrainy pozostaną na podobnym poziomie jak w 2023 r. – 0,3 % PKB. |
| --- | --- |

(19)

Oczekuje się, że na ogólne saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono (w szczególności pułapy cenowe taryf za energię elektryczną i gaz ziemny dla gospodarstw domowych i odbiorców niebędących gospodarstwami domowymi). W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 0,7 % PKB w 2023 r. (10) Środki w 2023 r. nie wydają się być skierowane do gospodarstw domowych lub przedsiębiorstw znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowują one sygnału cenowego do zmniejszenia popytu na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie nie ma ukierunkowanych środków wsparcia, które należałoby uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z 12 lipca 2023 r. (11). Przewiduje się, że koszty budżetowe tymczasowej ochrony wysiedleńców z Ukrainy pozostaną na podobnym poziomie jak w 2023 r. – 0,3 % PKB.

| (20) | W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Litwie podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Jednocześnie Litwa powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Litwie zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(20)

W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Litwie podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Jednocześnie Litwa powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Litwie zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (21) | W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. ekspansywny (– 0,8 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był restrykcyjny (+ 0,9 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć restrykcyjny, wynoszący 0,4 %, wpływ na kurs polityki fiskalnej. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 2,0 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,1 pp. (13) W związku z tym Litwa planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i przewiduje utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Planuje sfinansować inwestycje publiczne w dziedzinie zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, m.in. inwestycje w rozwój lokalnych odnawialnych źródeł energii oraz instalację infrastruktury magazynowania energii elektrycznej, co ułatwi Litwie starania o odłączenie się od sieci elektroenergetycznej, która działa w synchronizacji z systemami rosyjskimi i białoruskimi. Te projekty inwestycyjne są częściowo finansowane z Instrumentu i innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(21)

W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. ekspansywny (– 0,8 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był restrykcyjny (+ 0,9 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć restrykcyjny, wynoszący 0,4 %, wpływ na kurs polityki fiskalnej. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 2,0 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,1 pp. (13) W związku z tym Litwa planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i przewiduje utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Planuje sfinansować inwestycje publiczne w dziedzinie zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, m.in. inwestycje w rozwój lokalnych odnawialnych źródeł energii oraz instalację infrastruktury magazynowania energii elektrycznej, co ułatwi Litwie starania o odłączenie się od sieci elektroenergetycznej, która działa w synchronizacji z systemami rosyjskimi i białoruskimi. Te projekty inwestycyjne są częściowo finansowane z Instrumentu i innych funduszy unijnych.

| (22) | Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 1,7 % PKB w 2024 r. Spadek w 2024 r. wynika głównie ze stopniowego wycofywania środków przyjętych w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. spadnie do 37,7 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 1,4 % PKB. To deficyt mniejszy niż prognozowany w programie stabilności na 2023 r., głównie ze względu na niższe wydatki publiczne na zużycie pośrednie oraz wyższy nominalny PKB. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który na koniec 2024 r. ma wynieść 36,6 %. |
| --- | --- |

(22)

Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 1,7 % PKB w 2024 r. Spadek w 2024 r. wynika głównie ze stopniowego wycofywania środków przyjętych w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. spadnie do 37,7 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 1,4 % PKB. To deficyt mniejszy niż prognozowany w programie stabilności na 2023 r., głównie ze względu na niższe wydatki publiczne na zużycie pośrednie oraz wyższy nominalny PKB. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który na koniec 2024 r. ma wynieść 36,6 %.

| (23) | Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie w 2024 r. większości środków wsparcia w dziedzinie energii. Komisja także zakłada stopniowe zniesienie niemal wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii (koszt netto 0,1 % PKB w 2024 r.). Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. |
| --- | --- |

(23)

Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie w 2024 r. większości środków wsparcia w dziedzinie energii. Komisja także zakłada stopniowe zniesienie niemal wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii (koszt netto 0,1 % PKB w 2024 r.). Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii.

| (24) | W programie stabilności na 2023 r. Litwa planuje osiągnąć średniookresowy cel budżetowy – strukturalne saldo budżetowe wynoszące – 1,0 % PKB (14) – w 2023 r. i utrzymać go przez pozostałą część okresu objętego programem. Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że saldo strukturalne wyniesie – 0,6 % PKB w 2023 r. i – 0,3 % PKB w 2024 r., powyżej średniookresowego celu budżetowego. Rozważna polityka fiskalna w 2024 r. przyczyni się również do ograniczenia inflacji bazowej, której poziom znacznie przekracza średnią dla strefy euro i która – jeśli się utrzyma – mogłaby doprowadzić do spadku konkurencyjności. |
| --- | --- |

(24)

W programie stabilności na 2023 r. Litwa planuje osiągnąć średniookresowy cel budżetowy – strukturalne saldo budżetowe wynoszące – 1,0 % PKB (14) – w 2023 r. i utrzymać go przez pozostałą część okresu objętego programem. Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że saldo strukturalne wyniesie – 0,6 % PKB w 2023 r. i – 0,3 % PKB w 2024 r., powyżej średniookresowego celu budżetowego. Rozważna polityka fiskalna w 2024 r. przyczyni się również do ograniczenia inflacji bazowej, której poziom znacznie przekracza średnią dla strefy euro i która – jeśli się utrzyma – mogłaby doprowadzić do spadku konkurencyjności.

| (25) | Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że w 2024 r. wydatki pierwotne netto finansowane z zasobów krajowych wzrosną o 2,7 %. |
| --- | --- |

(25)

Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że w 2024 r. wydatki pierwotne netto finansowane z zasobów krajowych wzrosną o 2,7 %.

| (26) | Według programu stabilności na 2023 r. inwestycje publiczne mają się zmniejszyć z 4,0 % PKB w 2023 r. do 3,9 % PKB w 2024 r. Mniejsze inwestycje odzwierciedlają niższy poziom inwestycji finansowanych z zasobów krajowych i inwestycji finansowanych przez Unię. |
| --- | --- |

(26)

Według programu stabilności na 2023 r. inwestycje publiczne mają się zmniejszyć z 4,0 % PKB w 2023 r. do 3,9 % PKB w 2024 r. Mniejsze inwestycje odzwierciedlają niższy poziom inwestycji finansowanych z zasobów krajowych i inwestycji finansowanych przez Unię.

| (27) | W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. Według programu stabilności na 2023 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmniejszy się stopniowo do 1,4 % PKB w 2025 r. i do 0,9 % w 2026 r. W związku z tym planuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzyma się na poziomie poniżej 3 % PKB w okresie objętym programem. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 37,7 % na koniec 2024 r. do 38,6 % do końca 2026 r. |
| --- | --- |

(27)

W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. Według programu stabilności na 2023 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmniejszy się stopniowo do 1,4 % PKB w 2025 r. i do 0,9 % w 2026 r. W związku z tym planuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzyma się na poziomie poniżej 3 % PKB w okresie objętym programem. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 37,7 % na koniec 2024 r. do 38,6 % do końca 2026 r.

| (28) | Dochody podatkowe Litwy wyrażone jako udział w PKB są znacznie niższe od średniej UE, co ogranicza dostępne środki finansowe na wydatki publiczne w dziedzinie opieki zdrowotnej, ochrony socjalnej i ogólnych usług użyteczności publicznej. Luka w podatku VAT (różnica między spodziewanymi dochodami z VAT a kwotą pobraną) wciąż należy do największych w Unii, mimo że wstępne szacunki pokazują, że w 2021 r. mogła ulec znacznemu zmniejszeniu. W 2021 r. dochody z podatków od majątku, które należą do podatków najmniej niekorzystnych dla wzrostu, wyniosły zaledwie 0,3 % PKB, w przybliżeniu siedmiokrotnie mniej niż średnia unijna. Pobory Litwy z podatku dochodowego od osób prawnych wyniosły połowę średniej unijnej (jako udział w PKB), podatki od transportu należały do najniższych w Unii i Litwa jest jednym z niewielu państw członkowskich, w których nie płaci się rocznego podatku od środków transportowych. Wydatki publiczne na ochronę socjalną wzrosły w latach 2015–2021, ale wciąż są znacznie niższe od średniej unijnej. Przekłada się to na stosunkowo niski poziom i ograniczony zakres świadczeń społecznych, m.in. emerytur, które należą do najniższych w Unii w relacji do dochodów z zatrudnienia. Wydatki na ogólne usługi użyteczności publicznej są szczególnie niskie, wynoszą prawie połowę średniej unijnej (wyrażone jako odsetek PKB). Skutkiem niedostatecznych środków finansowych na opiekę zdrowotną są długie okresy oczekiwania na świadczenia i wysoki poziom niezaspokojonych potrzeb w zakresie opieki medycznej, duże wydatki własne pacjentów oraz niemożność zaoferowania konkurencyjnych wynagrodzeń pracownikom ochrony zdrowia. W latach 2021–2023 Litwa wprowadziła szereg istotnych stałych środków po stronie wydatków (np. podwyżki płac w sektorze publicznym, emerytur i innych świadczeń społecznych), którym nie towarzyszą w wystarczającym stopniu odpowiednie środki w zakresie finansowania, co może stwarzać ryzyko dla stabilności fiskalnej Litwy w perspektywie długoterminowej. |
| --- | --- |

(28)

Dochody podatkowe Litwy wyrażone jako udział w PKB są znacznie niższe od średniej UE, co ogranicza dostępne środki finansowe na wydatki publiczne w dziedzinie opieki zdrowotnej, ochrony socjalnej i ogólnych usług użyteczności publicznej. Luka w podatku VAT (różnica między spodziewanymi dochodami z VAT a kwotą pobraną) wciąż należy do największych w Unii, mimo że wstępne szacunki pokazują, że w 2021 r. mogła ulec znacznemu zmniejszeniu. W 2021 r. dochody z podatków od majątku, które należą do podatków najmniej niekorzystnych dla wzrostu, wyniosły zaledwie 0,3 % PKB, w przybliżeniu siedmiokrotnie mniej niż średnia unijna. Pobory Litwy z podatku dochodowego od osób prawnych wyniosły połowę średniej unijnej (jako udział w PKB), podatki od transportu należały do najniższych w Unii i Litwa jest jednym z niewielu państw członkowskich, w których nie płaci się rocznego podatku od środków transportowych. Wydatki publiczne na ochronę socjalną wzrosły w latach 2015–2021, ale wciąż są znacznie niższe od średniej unijnej. Przekłada się to na stosunkowo niski poziom i ograniczony zakres świadczeń społecznych, m.in. emerytur, które należą do najniższych w Unii w relacji do dochodów z zatrudnienia. Wydatki na ogólne usługi użyteczności publicznej są szczególnie niskie, wynoszą prawie połowę średniej unijnej (wyrażone jako odsetek PKB). Skutkiem niedostatecznych środków finansowych na opiekę zdrowotną są długie okresy oczekiwania na świadczenia i wysoki poziom niezaspokojonych potrzeb w zakresie opieki medycznej, duże wydatki własne pacjentów oraz niemożność zaoferowania konkurencyjnych wynagrodzeń pracownikom ochrony zdrowia. W latach 2021–2023 Litwa wprowadziła szereg istotnych stałych środków po stronie wydatków (np. podwyżki płac w sektorze publicznym, emerytur i innych świadczeń społecznych), którym nie towarzyszą w wystarczającym stopniu odpowiednie środki w zakresie finansowania, co może stwarzać ryzyko dla stabilności fiskalnej Litwy w perspektywie długoterminowej.

| (29) | Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Litwy jest na zaawansowanym etapie. W dniu 30 listopada 2022 r. Litwa złożyła pierwszy wniosek o płatność, a Komisja przyjęła pozytywną ocenę 31 z 33 kamieni milowych obejmujących sześć z siedmiu komponentów planu, natomiast w przypadku dwóch kamieni milowych dotyczących reform podatkowych stwierdzono, że nie zostały one osiągnięte w zadowalającym stopniu. W związku z tym Komisja uruchomiła procedurę „zawieszenia płatności”, która daje Litwie dodatkowy czas na zrealizowanie tych kamieni milowych, a jednocześnie zapewnia jej częściową płatność w wysokości 542,3 mln EUR (po odliczeniu płatności zaliczkowych) powiązaną z kamieniami milowymi, które wypełniono w zadowalającym stopniu. Na skutek obiektywnych okoliczności, związanych ze wzrostem cen energii i materiałów budowlanych oraz z ograniczeniami w łańcuchu dostaw spowodowanymi rosyjską napaścią na Ukrainę, Litwa zamierza przedłożyć zmiany w swoim planie, jak również rozdział REPowerEU, aby przyspieszyć dekarbonizację gospodarki i ograniczyć zależność od paliw kopalnych. Zgodnie z art. 14 ust. 6 rozporządzenia (UE) 2021/241 w dniu 30 marca 2023 r. Litwa wyraziła zamiar wystąpienia z wnioskiem o dodatkowe wsparcie w formie pożyczki w wysokości 1 800 000 000 EUR w ramach Instrumentu. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Litwy w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych właściwych zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, co służy zapewnieniu szerokiego poczucia odpowiedzialności za cały program polityczny. |
| --- | --- |

(29)

Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Litwy jest na zaawansowanym etapie. W dniu 30 listopada 2022 r. Litwa złożyła pierwszy wniosek o płatność, a Komisja przyjęła pozytywną ocenę 31 z 33 kamieni milowych obejmujących sześć z siedmiu komponentów planu, natomiast w przypadku dwóch kamieni milowych dotyczących reform podatkowych stwierdzono, że nie zostały one osiągnięte w zadowalającym stopniu. W związku z tym Komisja uruchomiła procedurę „zawieszenia płatności”, która daje Litwie dodatkowy czas na zrealizowanie tych kamieni milowych, a jednocześnie zapewnia jej częściową płatność w wysokości 542,3 mln EUR (po odliczeniu płatności zaliczkowych) powiązaną z kamieniami milowymi, które wypełniono w zadowalającym stopniu. Na skutek obiektywnych okoliczności, związanych ze wzrostem cen energii i materiałów budowlanych oraz z ograniczeniami w łańcuchu dostaw spowodowanymi rosyjską napaścią na Ukrainę, Litwa zamierza przedłożyć zmiany w swoim planie, jak również rozdział REPowerEU, aby przyspieszyć dekarbonizację gospodarki i ograniczyć zależność od paliw kopalnych. Zgodnie z art. 14 ust. 6 rozporządzenia (UE) 2021/241 w dniu 30 marca 2023 r. Litwa wyraziła zamiar wystąpienia z wnioskiem o dodatkowe wsparcie w formie pożyczki w wysokości 1 800 000 000 EUR w ramach Instrumentu. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Litwy w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych właściwych zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, co służy zapewnieniu szerokiego poczucia odpowiedzialności za cały program polityczny.

| (30) | W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Litwy. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego na Litwie. |
| --- | --- |

(30)

W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Litwy. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego na Litwie.

| (31) | Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Litwa mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą systemu opieki zdrowotnej, usług społecznych i mieszkalnictwa socjalnego, energii i zielonej transformacji. |
| --- | --- |

(31)

Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Litwa mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą systemu opieki zdrowotnej, usług społecznych i mieszkalnictwa socjalnego, energii i zielonej transformacji.

| (32) | Efekty zdrowotne Litwy cechuje jeden z najniższych w Unii wskaźników średniego dalszego trwania życia. Wysokie w porównaniu ze średnią unijną są wskaźniki zgonów możliwych do uniknięcia dzięki profilaktyce i interwencji medycznej. Liczba możliwych do uniknięcia przyjęć do szpitala jest wysoka, a umieralność w wyniku samobójstwa najwyższa w Unii. Wskazuje to na konieczność poprawy skuteczności opieki zdrowotnej i potrzebę uwzględnienia w większym stopniu działań profilaktycznych w litewskim podejściu do ochrony zdrowia. Do pogorszenia problemów w sektorze opieki zdrowotnej przyczyniają się niedobory pracowników, niedopasowanie umiejętności i nierówne rozmieszczenie pracowników medycznych, ograniczające dostęp do podstawowej opieki zdrowotnej i świadczenie usług w tym zakresie. Plan odbudowy i zwiększania odporności Litwy obejmuje istotne działania, m.in. reformę, która ma przekształcić sieć szpitali i usługi ratownictwa medycznego, oraz inwestycje w modernizację placówek opieki zdrowotnej i budowę infrastruktury na potrzeby ośrodków chorób zakaźnych. Oczekuje się, że wdrożenie tych działań przyczyni się do rozwiązania niektórych kluczowych problemów. Aby wzmocnić podstawową opiekę zdrowotną i rozszerzyć profilaktykę zdrowotną, konieczne są jednak dodatkowe wysiłki, oprócz działań przewidzianych w planie odbudowy i zwiększania odporności, w tym mające na celu zwiększenie odporności systemu opieki zdrowotnej. |
| --- | --- |

(32)

Efekty zdrowotne Litwy cechuje jeden z najniższych w Unii wskaźników średniego dalszego trwania życia. Wysokie w porównaniu ze średnią unijną są wskaźniki zgonów możliwych do uniknięcia dzięki profilaktyce i interwencji medycznej. Liczba możliwych do uniknięcia przyjęć do szpitala jest wysoka, a umieralność w wyniku samobójstwa najwyższa w Unii. Wskazuje to na konieczność poprawy skuteczności opieki zdrowotnej i potrzebę uwzględnienia w większym stopniu działań profilaktycznych w litewskim podejściu do ochrony zdrowia. Do pogorszenia problemów w sektorze opieki zdrowotnej przyczyniają się niedobory pracowników, niedopasowanie umiejętności i nierówne rozmieszczenie pracowników medycznych, ograniczające dostęp do podstawowej opieki zdrowotnej i świadczenie usług w tym zakresie. Plan odbudowy i zwiększania odporności Litwy obejmuje istotne działania, m.in. reformę, która ma przekształcić sieć szpitali i usługi ratownictwa medycznego, oraz inwestycje w modernizację placówek opieki zdrowotnej i budowę infrastruktury na potrzeby ośrodków chorób zakaźnych. Oczekuje się, że wdrożenie tych działań przyczyni się do rozwiązania niektórych kluczowych problemów. Aby wzmocnić podstawową opiekę zdrowotną i rozszerzyć profilaktykę zdrowotną, konieczne są jednak dodatkowe wysiłki, oprócz działań przewidzianych w planie odbudowy i zwiększania odporności, w tym mające na celu zwiększenie odporności systemu opieki zdrowotnej.

| (33) | Planowanie i świadczenie usług społecznych jest utrudnione, ponieważ gminy w niedostatecznym stopniu angażują organizacje pozarządowe, a pomoc społeczna i środki w zakresie szkoleń nadal nie są wystarczająco zintegrowane z aktywnymi politykami rynku pracy, zwłaszcza jeśli chodzi o osoby bezrobotne. Litwa osiągnęła pewien postęp dzięki projektom pilotażowym przeprowadzonym w niektórych gminach, dotyczącym zapewnienia zintegrowanych usług osobom bezrobotnym, czego efektem było zalecenie wydane dla wszystkich gmin, aby od 2023 r. stosowały metodykę z tych projektów w swoich programach promocji zatrudnienia. Choć jest to krok w dobrym kierunku, na efekty trzeba jeszcze poczekać, a tymczasem potrzebne są dodatkowe działania. Plan odbudowy i zwiększania odporności przewiduje istotne środki, m.in. reformę systemu dochodu minimalnego i systemu ulg podatkowych, a także zwiększenie zakresu ubezpieczenia społecznego z tytułu bezrobocia. Oczekuje się, że wdrożenie tych środków przyczyni się do rozwiązania niektórych z kluczowych wyzwań w zakresie ochrony socjalnej. Do poprawy planowania i świadczenia usług społecznych konieczne są jednak dodatkowe wysiłki wykraczające poza działania przewidziane w planie, |
| --- | --- |

(33)

Planowanie i świadczenie usług społecznych jest utrudnione, ponieważ gminy w niedostatecznym stopniu angażują organizacje pozarządowe, a pomoc społeczna i środki w zakresie szkoleń nadal nie są wystarczająco zintegrowane z aktywnymi politykami rynku pracy, zwłaszcza jeśli chodzi o osoby bezrobotne. Litwa osiągnęła pewien postęp dzięki projektom pilotażowym przeprowadzonym w niektórych gminach, dotyczącym zapewnienia zintegrowanych usług osobom bezrobotnym, czego efektem było zalecenie wydane dla wszystkich gmin, aby od 2023 r. stosowały metodykę z tych projektów w swoich programach promocji zatrudnienia. Choć jest to krok w dobrym kierunku, na efekty trzeba jeszcze poczekać, a tymczasem potrzebne są dodatkowe działania. Plan odbudowy i zwiększania odporności przewiduje istotne środki, m.in. reformę systemu dochodu minimalnego i systemu ulg podatkowych, a także zwiększenie zakresu ubezpieczenia społecznego z tytułu bezrobocia. Oczekuje się, że wdrożenie tych środków przyczyni się do rozwiązania niektórych z kluczowych wyzwań w zakresie ochrony socjalnej. Do poprawy planowania i świadczenia usług społecznych konieczne są jednak dodatkowe wysiłki wykraczające poza działania przewidziane w planie,

| (34) | Dostęp do mieszkalnictwa socjalnego jest na Litwie ograniczony. Pod koniec 2022 r. około 9 700 rodzin (blisko 19 000 osób) czekało na mieszkanie socjalne, a średni czas oczekiwania wynosi 5,85 roku. W dalszym ciągu niska jest ogólna jakość mieszkań socjalnych. Choć na Litwie podjęto pewne działania, aby zreformować mieszkalnictwo socjalne, m.in. wprowadzono prawo priorytetowego traktowania rodzin z jednym rodzicem, podniesiono limit dochodów i aktywów przy ocenie kwalifikowalności oraz dodano specjalne przepisy na wypadek sytuacji wyjątkowej lub kwarantanny na poziomie krajowym, brakuje jednak ogólnej strategii dotyczącej sposobów przeciwdziałania ciągłym niedoborom mieszkań socjalnych oraz podniesienia ich jakości. |
| --- | --- |

(34)

Dostęp do mieszkalnictwa socjalnego jest na Litwie ograniczony. Pod koniec 2022 r. około 9 700 rodzin (blisko 19 000 osób) czekało na mieszkanie socjalne, a średni czas oczekiwania wynosi 5,85 roku. W dalszym ciągu niska jest ogólna jakość mieszkań socjalnych. Choć na Litwie podjęto pewne działania, aby zreformować mieszkalnictwo socjalne, m.in. wprowadzono prawo priorytetowego traktowania rodzin z jednym rodzicem, podniesiono limit dochodów i aktywów przy ocenie kwalifikowalności oraz dodano specjalne przepisy na wypadek sytuacji wyjątkowej lub kwarantanny na poziomie krajowym, brakuje jednak ogólnej strategii dotyczącej sposobów przeciwdziałania ciągłym niedoborom mieszkań socjalnych oraz podniesienia ich jakości.

| (35) | Po rosyjskiej inwazji na Ukrainę Litwie udało się zrezygnować z importu gazu, ropy naftowej, energii elektrycznej i węgla z Rosji dzięki przekierowaniu importu energii, tak aby odbywał się za pośrednictwem terminala skroplonego gazu ziemnego (LNG) w Kłajpedzie, terminala naftowego w Būtingė, nowego gazowego połączenia międzysystemowego z Polską, usprawnionego połączenia międzysystemowego z Łotwą oraz istniejących elektroenergetycznych połączeń międzysystemowych z Polską, Łotwą i Szwecją. Zużycie gazu ziemnego na Litwie w okresie od sierpnia 2022 r. do marca 2023 r. spadło o 41 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, co przewyższa cel, jakim była redukcja o 15 % określona w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (15), głównie dzięki spadkowi zapotrzebowania na gaz w przemyśle chemicznym na skutek wzrostu cen energii. Zachęca się Litwę do większych wysiłków na rzecz tymczasowego zmniejszenia popytu na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (16). Mimo wszystko dostawy energii na Litwie wciąż są wysoce uzależnione od importu. Import pokrywa około dwóch trzecich zapotrzebowania na energię elektryczną brutto i prawie całość zapotrzebowania na ropę naftową i gaz. Ponadto ropa i gaz stanowią trzy czwarte koszyka energetycznego kraju. |
| --- | --- |

(35)

Po rosyjskiej inwazji na Ukrainę Litwie udało się zrezygnować z importu gazu, ropy naftowej, energii elektrycznej i węgla z Rosji dzięki przekierowaniu importu energii, tak aby odbywał się za pośrednictwem terminala skroplonego gazu ziemnego (LNG) w Kłajpedzie, terminala naftowego w Būtingė, nowego gazowego połączenia międzysystemowego z Polską, usprawnionego połączenia międzysystemowego z Łotwą oraz istniejących elektroenergetycznych połączeń międzysystemowych z Polską, Łotwą i Szwecją. Zużycie gazu ziemnego na Litwie w okresie od sierpnia 2022 r. do marca 2023 r. spadło o 41 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, co przewyższa cel, jakim była redukcja o 15 % określona w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (15), głównie dzięki spadkowi zapotrzebowania na gaz w przemyśle chemicznym na skutek wzrostu cen energii. Zachęca się Litwę do większych wysiłków na rzecz tymczasowego zmniejszenia popytu na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (16). Mimo wszystko dostawy energii na Litwie wciąż są wysoce uzależnione od importu. Import pokrywa około dwóch trzecich zapotrzebowania na energię elektryczną brutto i prawie całość zapotrzebowania na ropę naftową i gaz. Ponadto ropa i gaz stanowią trzy czwarte koszyka energetycznego kraju.

| (36) | Do wysokiego zapotrzebowania na energię przyczynia się duża i przestarzała flota pojazdów, niedostatecznie wykorzystywany transport publiczny i kolejowy, duża liczba nieefektywnych energetycznie budynków oraz wysoce energochłonny przemysł. Przed kryzysem energetycznym przemysł odpowiadał za 58 % łącznego zużycia gazu na Litwie. Zależność Litwy od importu energii można by ograniczyć dzięki dodatkowym wysiłkom na rzecz zmniejszenia energochłonności w tych sektorach, polegającym na wspieraniu transformacji przemysłowej, w tym innowacyjnych procesów produkcyjnych, oraz dalszym promowaniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii. Zachęty do korzystania z mniej zanieczyszczających pojazdów są na Litwie wciąż niewielkie, a system transportu publicznego jest rozdrobniony i cechuje go brak koordynacji. Dlatego priorytetem jest nadal promowanie mniej zanieczyszczających środków transportu. Jednocześnie wskaźnik renowacji budynków wielomieszkaniowych jest wciąż zbyt niski, aby sektor ten mógł osiągnąć cele neutralności klimatycznej do 2050 r. Świadczy to o potrzebie usprawnienia procedur i zwiększenia zachęt do renowacji oraz wspierania zdolności sektora prywatnego do realizacji projektów renowacyjnych. Litwa nadal ma jedne z najgorszych w Unii wskaźników ubóstwa energetycznego, które mogą się jeszcze pogorszyć w przypadku kolejnej trwałej podwyżki cen energii, a tempo renowacji wciąż jest powolne. |
| --- | --- |

(36)

Do wysokiego zapotrzebowania na energię przyczynia się duża i przestarzała flota pojazdów, niedostatecznie wykorzystywany transport publiczny i kolejowy, duża liczba nieefektywnych energetycznie budynków oraz wysoce energochłonny przemysł. Przed kryzysem energetycznym przemysł odpowiadał za 58 % łącznego zużycia gazu na Litwie. Zależność Litwy od importu energii można by ograniczyć dzięki dodatkowym wysiłkom na rzecz zmniejszenia energochłonności w tych sektorach, polegającym na wspieraniu transformacji przemysłowej, w tym innowacyjnych procesów produkcyjnych, oraz dalszym promowaniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii. Zachęty do korzystania z mniej zanieczyszczających pojazdów są na Litwie wciąż niewielkie, a system transportu publicznego jest rozdrobniony i cechuje go brak koordynacji. Dlatego priorytetem jest nadal promowanie mniej zanieczyszczających środków transportu. Jednocześnie wskaźnik renowacji budynków wielomieszkaniowych jest wciąż zbyt niski, aby sektor ten mógł osiągnąć cele neutralności klimatycznej do 2050 r. Świadczy to o potrzebie usprawnienia procedur i zwiększenia zachęt do renowacji oraz wspierania zdolności sektora prywatnego do realizacji projektów renowacyjnych. Litwa nadal ma jedne z najgorszych w Unii wskaźników ubóstwa energetycznego, które mogą się jeszcze pogorszyć w przypadku kolejnej trwałej podwyżki cen energii, a tempo renowacji wciąż jest powolne.

| (37) | Litewska sieć elektroenergetyczna, podobnie jak sieci pozostałych bałtyckich państw członkowskich, pozostaje narażona na zagrożenia, ponieważ jest zsynchronizowana z siecią elektroenergetyczną BRELL. Regionalna synchronizacja sieci elektroenergetycznej z resztą Unii postępuje, ale nie jest jeszcze gotowa (oczekuje się jej zakończenia do 2025 r.). W tym celu konieczna jest współpraca z Łotwą i Estonią. Wzrasta krajowa produkcja energii na Litwie; kraj ten podjął działania w celu usprawnienia procedur wydawania zezwoleń i promowania wytwarzania energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii, co w latach 2020–2021 spowodowało znaczne zwiększenie mocy produkcyjnych w zakresie energii słonecznej i wiatrowej. Realizacja przez Litwę celów pakietu „Gotowi na 55” będzie wymagać jeszcze większego poziomu ambicji w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz zwiększenia poziomów docelowych w zakresie odnawialnych źródeł energii i efektywności energetycznej. |
| --- | --- |

(37)

Litewska sieć elektroenergetyczna, podobnie jak sieci pozostałych bałtyckich państw członkowskich, pozostaje narażona na zagrożenia, ponieważ jest zsynchronizowana z siecią elektroenergetyczną BRELL. Regionalna synchronizacja sieci elektroenergetycznej z resztą Unii postępuje, ale nie jest jeszcze gotowa (oczekuje się jej zakończenia do 2025 r.). W tym celu konieczna jest współpraca z Łotwą i Estonią. Wzrasta krajowa produkcja energii na Litwie; kraj ten podjął działania w celu usprawnienia procedur wydawania zezwoleń i promowania wytwarzania energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii, co w latach 2020–2021 spowodowało znaczne zwiększenie mocy produkcyjnych w zakresie energii słonecznej i wiatrowej. Realizacja przez Litwę celów pakietu „Gotowi na 55” będzie wymagać jeszcze większego poziomu ambicji w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz zwiększenia poziomów docelowych w zakresie odnawialnych źródeł energii i efektywności energetycznej.

| (38) | Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. Od 2015 r. wskaźnik wakatów wzrósł w większości kluczowych sektorów, takich jak budownictwo (z 0,8 % do 1,5 % w 2021 r.) i przemysł wytwórczy (z 1,4 % do 1,8 % w 2021 r.). W 2021 r. wskaźnik ten był jednak wciąż niższy od średniej unijnej, wynoszącej odpowiednio 3,6 % i 1,9 %. W ostatnich latach na Litwie odnotowano niedobory pracowników w 28 zawodach, które wymagają szczególnych umiejętności lub wiedzy na potrzeby zielonej transformacji. W szczególności niedobory pracowników zgłoszono jako czynnik, który ograniczył produkcję w przemyśle i budownictwie w 2022 r. |
| --- | --- |

(38)

Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. Od 2015 r. wskaźnik wakatów wzrósł w większości kluczowych sektorów, takich jak budownictwo (z 0,8 % do 1,5 % w 2021 r.) i przemysł wytwórczy (z 1,4 % do 1,8 % w 2021 r.). W 2021 r. wskaźnik ten był jednak wciąż niższy od średniej unijnej, wynoszącej odpowiednio 3,6 % i 1,9 %. W ostatnich latach na Litwie odnotowano niedobory pracowników w 28 zawodach, które wymagają szczególnych umiejętności lub wiedzy na potrzeby zielonej transformacji. W szczególności niedobory pracowników zgłoszono jako czynnik, który ograniczył produkcję w przemyśle i budownictwie w 2022 r.

| (39) | W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (17) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1. |
| --- | --- |

(39)

W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (17) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1.

| (40) | W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków polityki fiskalnej służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja w zakresie cen energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru wykwalifikowanej kadry; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji; oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Litwy zalecenia 1, 2, 3 i 4 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego i trzeciego zalecenia określonego w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r., |
| --- | --- |

(40)

W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków polityki fiskalnej służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja w zakresie cen energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru wykwalifikowanej kadry; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji; oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Litwy zalecenia 1, 2, 3 i 4 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego i trzeciego zalecenia określonego w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r.,

NINIEJSZYM ZALECA Litwie podjęcie w latach 2023 i 2024 działań mających na celu:

1.

Utrzymanie inwestycji publicznych finansowanych ze środków krajowych i zapewnienie skutecznej absorpcji dotacji w ramach Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w celu wspierania zielonej i cyfrowej transformacji, przy jednoczesnym utrzymaniu stabilnej sytuacji fiskalnej w 2024 r.

W okresie po 2024 r. kontynuowanie inwestycji i reform prowadzących do wyższego zrównoważonego wzrostu gospodarczego oraz utrzymanie ostrożnej średniookresowej sytuacji fiskalnej.

Zwiększenie adekwatności opieki zdrowotnej i ochrony socjalnej oraz poprawę ogólnych usług użyteczności publicznej.

2.

Utrzymanie stałego tempa wdrażania planu odbudowy i zwiększania odporności oraz sprawne sfinalizowanie rozdziału REPowerEU w celu szybkiego rozpoczęcia jego wdrażania. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem ścisłej komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności.

3.

Wzmocnienie podstawowej opieki zdrowotnej i rozszerzenie profilaktyki zdrowotnej, w tym zwiększenie odporności systemu opieki zdrowotnej. Usprawnienie planowania i świadczenia usług społecznych. Poprawę dostępności i jakości mieszkań socjalnych.

4.

Dalsze ograniczenie zależności od paliw kopalnych i importu energii przez przyspieszenie wykorzystania odnawialnych źródeł energii, w szczególności przez zapewnienie wystarczającej przepustowości i dostępności sieci, zapewnienie transformacji i dekarbonizacji produkcji przemysłowej, upowszechnienie transportu publicznego i zrównoważonego transportu oraz zwiększenie energooszczędności budynków, między innymi z myślą o ograniczeniu ubóstwa energetycznego. Zapewnienie wystarczającej przepustowości elektroenergetycznych połączeń międzysystemowych w celu zwiększenia bezpieczeństwa dostaw, kontynuowanie terminowej synchronizacji z siecią elektroenergetyczną Unii. Wzmożenie wysiłków w ramach polityki mających na celu zapewnienie i nabywanie umiejętności i kompetencji potrzebnych do zielonej transformacji.

Sporządzono w Brukseli dnia 14 lipca 2023 r.

W imieniu Rady

N. CALVIÑO SANTAMARÍA

Przewodnicząca

---

(1)  Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 1.

1

(2)  Dz.U. L 306 z 23.11.2011, s. 25.

2

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17).

3

(4)  Zalecenie Rady z dnia 16 maja 2023 r. w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (Dz.U. C 180 z 23.5.2023, s. 1).

4

(5)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 z dnia 27 lutego 2023 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/241 w odniesieniu do rozdziałów REPowerEU w planach odbudowy i zwiększania odporności oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1303/2013, (UE) 2021/1060 i (UE) 2021/1755 oraz dyrektywy 2003/87/WE (Dz.U. L 63 z 28.2.2023, s. 1).

5

(6)  ST 10477/2021 INIT; ST 10477/2021 ADD 1.

6

(7)  Zalecenie Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Litwę programu stabilności na 2021 r. (Dz.U. C 304 z 29.7.2021, s. 68).

7

(8)  Kurs polityki fiskalnej jest mierzony zmianą wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów), z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, lecz z uwzględnieniem wydatków finansowanych z bezzwrotnego wsparcia (dotacji) w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych, w stosunku do średniookresowego wzrostu potencjalnego. Więcej szczegółowych informacji można znaleźć w ramce 1 w tablicach statystycznych w dziedzinie fiskalnej.

8

(9)  Pozostałe wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ, który wyniósł 0,2 pp. PKB.

9

(10)  Podana wartość liczbowa odzwierciedla poziom rocznych kosztów budżetowych tych środków, w tym bieżących dochodów i wydatków, a także – w stosownych przypadkach – środków w zakresie nakładów inwestycyjnych.

10

(11)  Zalecenie Rady z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie krajowego programu reform Litwy na 2022 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Litwę programu stabilności na 2022 r. (Dz.U. C 334 z 1.9.2022, s. 120).

11

(12)  Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. średniookresowy (średnia z dziesięciu lat) wzrost produktu potencjalnego Litwy, wykorzystywany do pomiaru kursu polityki fiskalnej, szacuje się na 14,0 % w ujęciu nominalnym.

12

(13)  Prognozuje się, że pozostałe wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ, który wyniesie 0,2 pp. PKB.

13

(14)  Saldo strukturalne (saldo w ujęciu uwzględniającym zmiany cykliczne, po skorygowaniu o działania jednorazowe i tymczasowe) przeliczone przez Komisję na podstawie wspólnie uzgodnionej metodyki wskazuje na deficyt strukturalny wynoszący 0,6 % PKB w 2023 r. i 0,2 % w 2024 r.

14

(15)  Rozporządzenie Rady (UE) 2022/1369 z dnia 5 sierpnia 2022 r. w sprawie skoordynowanych środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz (Dz.U. L 206 z 8.8.2022, s. 1).

15

(16)  Rozporządzenie Rady (UE) 2023/706 z dnia 30 marca 2023 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2022/1369 w odniesieniu do przedłużenia okresu zmniejszenia zapotrzebowania w kontekście środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz oraz w odniesieniu do zwiększenia sprawozdawczości i monitorowania realizacji tych środków (Dz.U. L 93 z 31.3.2023, s. 1).

16

(17)  Na podstawie art. 5 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1466/97.

17

---

| 1.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 312/145 |
| --- | --- | --- | --- |

1.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 312/145

---

ZALECENIE RADY

z dnia 14 lipca 2023 r.

w sprawie krajowego programu reform Luksemburga na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Luksemburg programu stabilności na 2023 r.

(2023/C 312/16)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 121 ust. 2 i art. 148 ust. 4,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych (1), w szczególności jego art. 5 ust. 2,

uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie zapobiegania zakłóceniom równowagi makroekonomicznej i ich korygowania (2), w szczególności jego art. 6 ust. 1,

uwzględniając zalecenie Komisji Europejskiej,

uwzględniając rezolucje Parlamentu Europejskiego,

uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej,

uwzględniając opinię Komitetu ds. Zatrudnienia,

uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Finansowego,

uwzględniając opinię Komitetu Ochrony Socjalnej,

uwzględniając opinię Komitetu Polityki Gospodarczej,

a także mając na uwadze, co następuje:

| (1) | Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(1)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (2) | W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Luksemburg jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia i w przypadku których potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego Luksemburga na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu. |
| --- | --- |

(2)

W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Luksemburg jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia i w przypadku których potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego Luksemburga na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu.

| (3) | Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii. |
| --- | --- |

(3)

Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii.

| (4) | W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu technologii neutralnych emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów. |
| --- | --- |

(4)

W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu technologii neutralnych emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów.

| (5) | W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(5)

W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (6) | Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu technologii neutralnych emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz w stosownych przypadkach w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(6)

Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu technologii neutralnych emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz w stosownych przypadkach w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności.

| (7) | W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Komisja zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. |
| --- | --- |

(7)

W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Komisja zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

| (8) | W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa zdolności do obsługi długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady przyjętymi z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego zakończenie prac legislacyjnych zaplanowano na 2023 r. |
| --- | --- |

(8)

W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa zdolności do obsługi długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady przyjętymi z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego zakończenie prac legislacyjnych zaplanowano na 2023 r.

| (9) | W dniu 21 kwietnia 2021 r. Luksemburg przedłożył Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 13 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Luksemburga (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Luksemburg osiągnął w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone. |
| --- | --- |

(9)

W dniu 21 kwietnia 2021 r. Luksemburg przedłożył Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 13 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Luksemburga (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Luksemburg osiągnął w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone.

| (10) | W dniu 28 kwietnia 2023 r. Luksemburg przedłożył swój krajowy program reform na 2023 r., a w dniu 27 kwietnia 2023 r. – swój program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je jednoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Luksemburga z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(10)

W dniu 28 kwietnia 2023 r. Luksemburg przedłożył swój krajowy program reform na 2023 r., a w dniu 27 kwietnia 2023 r. – swój program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je jednoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Luksemburga z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (11) | W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Luksemburga na 2023 r. Oceniła w nim postępy Luksemburga we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Luksemburg. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Luksemburga we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

(11)

W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Luksemburga na 2023 r. Oceniła w nim postępy Luksemburga we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Luksemburg. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Luksemburga we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju.

| (12) | Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Luksemburga na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki w dniu 24 maja 2023 r. Stwierdziła, że w Luksemburgu nie występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej. W szczególności podatności na zagrożenia związane z wysokimi cenami nieruchomości mieszkaniowych i wysokim zadłużeniem gospodarstw domowych ostatnio wzrosły, ale ogólnie wydają się być pod kontrolą i oczekuje się, że zmniejszą się w perspektywie średnioterminowej. Znaczny wzrost liczby ludności oraz wyższe kredyty hipoteczne, do których zachęcają środki wsparcia fiskalnego, zwiększyły popyt na mieszkalnictwo, natomiast podaż jest ograniczona ze względu na niewielką ilość gruntów dostępnych pod zabudowę i skupowanie gruntów w celach spekulacyjnych. Pogłębiająca się różnica między popytem na nieruchomości mieszkalne a ich podażą spowodowała silny wzrost cen nieruchomości mieszkaniowych, przy rosnącym ryzyku zawyżenia cen nieruchomości mieszkaniowych i pogarszającej się przystępności cenowej. Pod koniec 2022 r. ceny nieruchomości mieszkalnych wyraźnie spadły, a liczba transakcji z nimi związanych gwałtownie zmalała, ponieważ wzrost stóp procentowych doprowadził do zmiany na rynku. Nie przewiduje się jednak gwałtownej korekty cen nieruchomości mieszkalnych, ponieważ dochody utrzymują się na dobrym poziomie i oczekuje się, że utrzyma się niedobór podaży. Zadłużenie gospodarstw domowych jest bardzo wysokie pod względem dochodu do dyspozycji i rośnie; pod koniec 2022 r. nieco ustało zaciąganie pożyczek. Aktywa finansowe gospodarstw domowych są również znaczne, zadłużenie wzrasta w kierunku wyższego poziomu dochodów i majątku, a sektor bankowy jest zdrowy, co ogólnie łagodzi ryzyko makrofinansowe. Dodatkowe wysiłki polityczne, takie jak intensyfikacja i priorytetowe traktowanie przyjmowania i wdrażania najnowszych środków, obejmujące między innymi pobierane okresowo podatki mające zwiększyć podaż gruntów pod zabudowę, w połączeniu z trwającą reformą planowania przestrzennego, mogłyby przyczynić się do zwiększenia podaży mieszkań, w szczególności poprzez zapewnienie przystępnych cenowo mieszkań socjalnych przeznaczonych dla osób najbardziej potrzebujących. Można by również poprawić wydajność rynku najmu. Ponadto ograniczenie możliwości odliczania od podatku odsetek od kredytów hipotecznych (wysokość tego odliczenia ostatnio znacznie podniesiono) zmniejszyłoby zachęty podatkowe do zaciągania pożyczek, które wspierają z kolei wysokie ceny nieruchomości mieszkalnych. |
| --- | --- |

(12)

Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Luksemburga na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki w dniu 24 maja 2023 r. Stwierdziła, że w Luksemburgu nie występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej. W szczególności podatności na zagrożenia związane z wysokimi cenami nieruchomości mieszkaniowych i wysokim zadłużeniem gospodarstw domowych ostatnio wzrosły, ale ogólnie wydają się być pod kontrolą i oczekuje się, że zmniejszą się w perspektywie średnioterminowej. Znaczny wzrost liczby ludności oraz wyższe kredyty hipoteczne, do których zachęcają środki wsparcia fiskalnego, zwiększyły popyt na mieszkalnictwo, natomiast podaż jest ograniczona ze względu na niewielką ilość gruntów dostępnych pod zabudowę i skupowanie gruntów w celach spekulacyjnych. Pogłębiająca się różnica między popytem na nieruchomości mieszkalne a ich podażą spowodowała silny wzrost cen nieruchomości mieszkaniowych, przy rosnącym ryzyku zawyżenia cen nieruchomości mieszkaniowych i pogarszającej się przystępności cenowej. Pod koniec 2022 r. ceny nieruchomości mieszkalnych wyraźnie spadły, a liczba transakcji z nimi związanych gwałtownie zmalała, ponieważ wzrost stóp procentowych doprowadził do zmiany na rynku. Nie przewiduje się jednak gwałtownej korekty cen nieruchomości mieszkalnych, ponieważ dochody utrzymują się na dobrym poziomie i oczekuje się, że utrzyma się niedobór podaży. Zadłużenie gospodarstw domowych jest bardzo wysokie pod względem dochodu do dyspozycji i rośnie; pod koniec 2022 r. nieco ustało zaciąganie pożyczek. Aktywa finansowe gospodarstw domowych są również znaczne, zadłużenie wzrasta w kierunku wyższego poziomu dochodów i majątku, a sektor bankowy jest zdrowy, co ogólnie łagodzi ryzyko makrofinansowe. Dodatkowe wysiłki polityczne, takie jak intensyfikacja i priorytetowe traktowanie przyjmowania i wdrażania najnowszych środków, obejmujące między innymi pobierane okresowo podatki mające zwiększyć podaż gruntów pod zabudowę, w połączeniu z trwającą reformą planowania przestrzennego, mogłyby przyczynić się do zwiększenia podaży mieszkań, w szczególności poprzez zapewnienie przystępnych cenowo mieszkań socjalnych przeznaczonych dla osób najbardziej potrzebujących. Można by również poprawić wydajność rynku najmu. Ponadto ograniczenie możliwości odliczania od podatku odsetek od kredytów hipotecznych (wysokość tego odliczenia ostatnio znacznie podniesiono) zmniejszyłoby zachęty podatkowe do zaciągania pożyczek, które wspierają z kolei wysokie ceny nieruchomości mieszkalnych.

| (13) | Z danych zweryfikowanych przez Eurostat wynika, że nadwyżka sektora instytucji rządowych i samorządowych Luksemburga zmniejszyła się z 0,7 % PKB w 2021 r. do 0,2 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrósł nieznacznie z 24,5 % PKB na koniec 2021 r. do 24,6 % na koniec 2022 r. |
| --- | --- |

(13)

Z danych zweryfikowanych przez Eurostat wynika, że nadwyżka sektora instytucji rządowych i samorządowych Luksemburga zmniejszyła się z 0,7 % PKB w 2021 r. do 0,2 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrósł nieznacznie z 24,5 % PKB na koniec 2021 r. do 24,6 % na koniec 2022 r.

| (14) | Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki zmniejszające dochody obejmowały obniżenie podatków od produktów w celu obniżenia cen konsumpcyjnych benzyny, oleju napędowego i oleju opałowego o 7,5 centa na litr, natomiast środki zwiększające wydatki obejmowały wprowadzenie ulgi podatkowej w zakresie energii (7), pomoc dla przedsiębiorstw dotkniętych wzrostem cen energii i ograniczenie wzrostu cen gazu. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 0,5 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,1 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 1,0 % PKB w 2021 r. do 0,2 % PKB w 2022 r. |
| --- | --- |

(14)

Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki zmniejszające dochody obejmowały obniżenie podatków od produktów w celu obniżenia cen konsumpcyjnych benzyny, oleju napędowego i oleju opałowego o 7,5 centa na litr, natomiast środki zwiększające wydatki obejmowały wprowadzenie ulgi podatkowej w zakresie energii (7), pomoc dla przedsiębiorstw dotkniętych wzrostem cen energii i ograniczenie wzrostu cen gazu. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 0,5 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,1 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 1,0 % PKB w 2021 r. do 0,2 % PKB w 2022 r.

| (15) | W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Luksemburg (8) realizował wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument, oraz utrzymał inwestycje finansowane z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(15)

W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Luksemburg (8) realizował wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument, oraz utrzymał inwestycje finansowane z zasobów krajowych.

| (16) | Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (9) w 2022 r. był wspierający, na poziomie – 0,9 % PKB, zgodnie z zaleceniem Rady. Zgodnie z zaleceniem Rady Luksemburg nadal wspierał odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 0,1 % PKB w 2022 r. (0,1 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej (10). Luksemburg utrzymał zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 1,3 pp. Ten znaczny ekspansywny wpływ obejmował dodatkowy wpływ podjętych środków mających złagodzić gospodarcze i społeczne skutki wzrostu cen energii (dodatkowy koszt budżetowy netto wyniósł 0,5 % PKB), a także koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy (0,1 % PKB). Jednocześnie dotacje, inne wydatki bieżące i zużycie pośrednie również przyczyniły się do wzrostu bieżących wydatków pierwotnych netto (wpływ ten wyniósł 0,3 % PKB). W związku z tym Luksemburg kontrolował w niewystarczającym stopniu wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. Znaczący ekspansywny wpływ wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych wynika zatem tylko częściowo ze środków mających zaradzić gospodarczym i społecznym skutkom wzrostu cen energii, a także kosztów zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy. |
| --- | --- |

(16)

Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (9) w 2022 r. był wspierający, na poziomie – 0,9 % PKB, zgodnie z zaleceniem Rady. Zgodnie z zaleceniem Rady Luksemburg nadal wspierał odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 0,1 % PKB w 2022 r. (0,1 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej (10). Luksemburg utrzymał zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 1,3 pp. Ten znaczny ekspansywny wpływ obejmował dodatkowy wpływ podjętych środków mających złagodzić gospodarcze i społeczne skutki wzrostu cen energii (dodatkowy koszt budżetowy netto wyniósł 0,5 % PKB), a także koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy (0,1 % PKB). Jednocześnie dotacje, inne wydatki bieżące i zużycie pośrednie również przyczyniły się do wzrostu bieżących wydatków pierwotnych netto (wpływ ten wyniósł 0,3 % PKB). W związku z tym Luksemburg kontrolował w niewystarczającym stopniu wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. Znaczący ekspansywny wpływ wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych wynika zatem tylko częściowo ze środków mających zaradzić gospodarczym i społecznym skutkom wzrostu cen energii, a także kosztów zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy.

| (17) | Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest korzystniejszy, niż przewidywała prognoza Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 2,4 %, a w 2024 r. – o 3,8 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy wzrost realnego PKB – o 1,6 % w 2023 r. i o 2,4 % w 2024 r., głównie ze względu na mniejszy wkład eksportu netto w 2023 r. i popytu krajowego w 2024 r. (11) |
| --- | --- |

(17)

Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest korzystniejszy, niż przewidywała prognoza Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 2,4 %, a w 2024 r. – o 3,8 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy wzrost realnego PKB – o 1,6 % w 2023 r. i o 2,4 % w 2024 r., głównie ze względu na mniejszy wkład eksportu netto w 2023 r. i popytu krajowego w 2024 r. (11)

| (18) | W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje pogorszenia salda sektora instytucji rządowych i samorządowych, tak że deficyt będzie wynosić w 2023 r. 1,5 % PKB. Pogorszenie sytuacji w 2023 r. odzwierciedla głównie dodatkowe środki mające na celu wsparcie dochodów gospodarstw domowych i przedsiębiorstw w związku z wysokimi cenami energii i wysoką inflacją. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 24,6 % na koniec 2022 r. do 26,1 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 1,7 % PKB w 2023 r. Jest on nieco wyższy niż deficyt prognozowany w programie stabilności na 2023 r., głównie ze względu na nieco niższe dochody podatkowe, zgodnie z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się nieznacznie niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2023 r. wyniesie 25,9 %. Różnica ta wynika z faktu, że w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. założono wyższy wzrost nominalnego PKB w 2023 r. |
| --- | --- |

(18)

W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje pogorszenia salda sektora instytucji rządowych i samorządowych, tak że deficyt będzie wynosić w 2023 r. 1,5 % PKB. Pogorszenie sytuacji w 2023 r. odzwierciedla głównie dodatkowe środki mające na celu wsparcie dochodów gospodarstw domowych i przedsiębiorstw w związku z wysokimi cenami energii i wysoką inflacją. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 24,6 % na koniec 2022 r. do 26,1 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 1,7 % PKB w 2023 r. Jest on nieco wyższy niż deficyt prognozowany w programie stabilności na 2023 r., głównie ze względu na nieco niższe dochody podatkowe, zgodnie z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się nieznacznie niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2023 r. wyniesie 25,9 %. Różnica ta wynika z faktu, że w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. założono wyższy wzrost nominalnego PKB w 2023 r.

| (19) | Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono, w szczególności ograniczenie wzrostu cen gazu poprzez subsydiowanie kosztów energii i opłat sieciowych dla gospodarstw domowych, stabilizację cen energii elektrycznej poprzez dotacje dla gospodarstw domowych i środki wspierające przedsiębiorstwa, a także nowe środki. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 1,1 % PKB w 2023 r. (12) Niektóre środki z 2023 r. są skierowane do gospodarstw domowych lub przedsiębiorstw znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji; większość środków nie zachowuje w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia popytu na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (13), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,6 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,4 % PKB w 2022 r.). |
| --- | --- |

(19)

Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono, w szczególności ograniczenie wzrostu cen gazu poprzez subsydiowanie kosztów energii i opłat sieciowych dla gospodarstw domowych, stabilizację cen energii elektrycznej poprzez dotacje dla gospodarstw domowych i środki wspierające przedsiębiorstwa, a także nowe środki. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 1,1 % PKB w 2023 r. (12) Niektóre środki z 2023 r. są skierowane do gospodarstw domowych lub przedsiębiorstw znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji; większość środków nie zachowuje w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia popytu na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (13), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,6 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,4 % PKB w 2022 r.).

| (20) | W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Luksemburgowi podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (14), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Luksemburg powinien być gotowy do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Luksemburgowi zalecono również rozwijanie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(20)

W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Luksemburgowi podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (14), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Luksemburg powinien być gotowy do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Luksemburgowi zalecono również rozwijanie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (21) | W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. ekspansywny (– 1,5 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był również ekspansywny (– 0,9 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 1,3 pp. Obejmuje to podwyższenie o 0,3 % PKB kosztów ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii. Ekspansywny wpływ bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wynika zatem jedynie częściowo z ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii. Ekspansywny wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) wynika m.in. również ze świadczeń społecznych innych niż rzeczowe, dotacji związanych z nieukierunkowanymi środkami dotyczącymi energii, trwałego wzrostu wynagrodzeń w sektorze publicznym, jednorazowego wkładu do budżetu Unii oraz obniżenia stawek VAT. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 0,2 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,1 pp. W związku z tym Luksemburg planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i przewiduje utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych (15). Planuje się w nim finansowanie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takich jak elektryfikacja transportu publicznego, rozbudowa sieci tramwajowej i kolejowej, fundusz klimatyczny i energetyczny wspierający nabywanie paneli fotowoltaicznych, cyfryzacja usług publicznych i bezpieczeństwo komunikacji cyfrowej (technologia kwantowa), które są częściowo finansowane z Instrumentu oraz z innych funduszy UE. |
| --- | --- |

(21)

W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. ekspansywny (– 1,5 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był również ekspansywny (– 0,9 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 1,3 pp. Obejmuje to podwyższenie o 0,3 % PKB kosztów ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii. Ekspansywny wpływ bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wynika zatem jedynie częściowo z ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii. Ekspansywny wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) wynika m.in. również ze świadczeń społecznych innych niż rzeczowe, dotacji związanych z nieukierunkowanymi środkami dotyczącymi energii, trwałego wzrostu wynagrodzeń w sektorze publicznym, jednorazowego wkładu do budżetu Unii oraz obniżenia stawek VAT. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 0,2 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,1 pp. W związku z tym Luksemburg planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i przewiduje utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych (15). Planuje się w nim finansowanie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takich jak elektryfikacja transportu publicznego, rozbudowa sieci tramwajowej i kolejowej, fundusz klimatyczny i energetyczny wspierający nabywanie paneli fotowoltaicznych, cyfryzacja usług publicznych i bezpieczeństwo komunikacji cyfrowej (technologia kwantowa), które są częściowo finansowane z Instrumentu oraz z innych funduszy UE.

| (22) | Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie do 1,7 % PKB w 2024 r. Wzrost w 2024 r. wynika głównie z rozszerzenia środków wsparcia mających na celu złagodzenie spadku dochodów gospodarstw domowych i przedsiębiorstw w wyniku gwałtownego wzrostu inflacji. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. wzrośnie do 27,5 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 1,5 % PKB. Jest to wartość nieco niższa niż deficyt prognozowany w programie stabilności na 2023 r., głównie ze względu na nieco niższy wzrost kosztów związanych z zatrudnieniem i transfery socjalne, zgodnie z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który na koniec 2024 r. wyniesie 27,0 %. |
| --- | --- |

(22)

Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie do 1,7 % PKB w 2024 r. Wzrost w 2024 r. wynika głównie z rozszerzenia środków wsparcia mających na celu złagodzenie spadku dochodów gospodarstw domowych i przedsiębiorstw w wyniku gwałtownego wzrostu inflacji. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. wzrośnie do 27,5 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 1,5 % PKB. Jest to wartość nieco niższa niż deficyt prognozowany w programie stabilności na 2023 r., głównie ze względu na nieco niższy wzrost kosztów związanych z zatrudnieniem i transfery socjalne, zgodnie z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który na koniec 2024 r. wyniesie 27,0 %.

| (23) | W programie stabilności na 2023 r. przewiduje się przedłużenie okresu obowiązywania środków wsparcia w dziedzinie energii do końca 2024 r. Komisja przyjmuje obecnie, że koszty netto środków wsparcia w dziedzinie energii wyniosą w 2024 r. 0,5 % PKB (16), w porównaniu z 1,1 % PKB w 2023 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. Środki wsparcia w dziedzinie energii, które obecnie planuje się utrzymać do 2024 r., nie wydają się być skierowane do gospodarstw domowych lub przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji. Większość z nich nie zachowuje w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia popytu na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. |
| --- | --- |

(23)

W programie stabilności na 2023 r. przewiduje się przedłużenie okresu obowiązywania środków wsparcia w dziedzinie energii do końca 2024 r. Komisja przyjmuje obecnie, że koszty netto środków wsparcia w dziedzinie energii wyniosą w 2024 r. 0,5 % PKB (16), w porównaniu z 1,1 % PKB w 2023 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. Środki wsparcia w dziedzinie energii, które obecnie planuje się utrzymać do 2024 r., nie wydają się być skierowane do gospodarstw domowych lub przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji. Większość z nich nie zachowuje w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia popytu na energię i zwiększenia efektywności energetycznej.

| (24) | W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (17). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej, według Komisji odpowiednia będzie poprawa salda strukturalnego o co najmniej 0,3 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (18) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 4,8 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Jednocześnie w 2023 r. należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 1,1 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według szacunków Komisji doprowadzi to do wzrostu wydatków pierwotnych netto, który będzie niższy od zalecanej maksymalnej stopy wzrostu na 2024 r. Prognoza Komisji z wiosny 2023 r. wskazuje jednak, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych w 2023 r. nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Jeżeli zostanie to potwierdzone, odpowiedni byłby niższy wzrost wydatków pierwotnych netto w 2024 r. |
| --- | --- |

(24)

W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (17). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej, według Komisji odpowiednia będzie poprawa salda strukturalnego o co najmniej 0,3 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (18) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 4,8 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Jednocześnie w 2023 r. należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 1,1 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według szacunków Komisji doprowadzi to do wzrostu wydatków pierwotnych netto, który będzie niższy od zalecanej maksymalnej stopy wzrostu na 2024 r. Prognoza Komisji z wiosny 2023 r. wskazuje jednak, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych w 2023 r. nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Jeżeli zostanie to potwierdzone, odpowiedni byłby niższy wzrost wydatków pierwotnych netto w 2024 r.

| (25) | Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 2,9 %, czyli będzie niższy od zalecanej stopy wzrostu. |
| --- | --- |

(25)

Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 2,9 %, czyli będzie niższy od zalecanej stopy wzrostu.

| (26) | Według programu stabilności na 2023 r. spodziewane jest, że inwestycje publiczne pozostaną stabilne na poziomie 4,5 % PKB w 2023 i 2024 r. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu gospodarczego. Te reformy i inwestycje obejmują inwestycje wspierające transformację energetyczną i cyfrową, które są również częścią planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(26)

Według programu stabilności na 2023 r. spodziewane jest, że inwestycje publiczne pozostaną stabilne na poziomie 4,5 % PKB w 2023 i 2024 r. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu gospodarczego. Te reformy i inwestycje obejmują inwestycje wspierające transformację energetyczną i cyfrową, które są również częścią planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (27) | W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2027 r. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych stopniowo spadnie do 1,0 % PKB w 2025 r. i do 0,8 % do 2026 r., a następnie nieznacznie wzrośnie do 0,9 % w 2027 r. W związku z tym planuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzyma się na poziomie poniżej 3 % PKB w okresie objętym programem. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 27,5 % na koniec 2024 r. do 29,0 % do końca 2027 r. |
| --- | --- |

(27)

W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2027 r. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych stopniowo spadnie do 1,0 % PKB w 2025 r. i do 0,8 % do 2026 r., a następnie nieznacznie wzrośnie do 0,9 % w 2027 r. W związku z tym planuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzyma się na poziomie poniżej 3 % PKB w okresie objętym programem. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 27,5 % na koniec 2024 r. do 29,0 % do końca 2027 r.

| (28) | Wpływ tendencji demograficznych na wydatki publiczne będzie w nadchodzących dziesięcioleciach bardziej dotkliwy, ponieważ oczekuje się, że liczba emerytów i rencistów przypadająca na pracownika będzie stale rosła ze względu na starzenie się społeczeństwa i spowolnienie przepływów migracyjnych netto. W scenariuszu, w którym nie nastąpi żadna zmiana polityki, Luksemburg stanie w obliczu jednego z największych wzrostów wydatków na emerytury w Unii wyrażonego jako odsetek PKB, który zgodnie z prognozami zwiększy się dwukrotnie do około 18 % PKB do 2070 r. Stanowi to najwyższy wzrost w Unii. Doprowadzi to do znacznego wzrostu długu publicznego, zagrażając stabilności finansów publicznych. Plan odbudowy i zwiększania odporności nie uwzględnia długoterminowej stabilności systemu emerytalnego. W szczególności w planie tym nie uwzględniono negatywnych skutków systemów wczesnych emerytur ani zachęt finansowych do wczesnego opuszczania rynku pracy, które przyczyniają się do niskiego wskaźnika zatrudnienia wśród pracowników starszych. Podniesienie rzeczywistego wieku przejścia na emeryturę miałoby korzystne skutki makroekonomiczne i mogłoby zmniejszyć wydatki na emerytury, ponieważ wyższy wskaźnik zatrudnienia pracowników w starszym wieku przyczyniłby się do wzrostu gospodarczego. Zwalczanie agresywnego planowania podatkowego w Unii ma zasadnicze znaczenie dla: (i) zapobiegania zakłóceniom konkurencji między przedsiębiorstwami; (ii) zapewnienia sprawiedliwego traktowania podatników; oraz (iii) ochrony finansów publicznych. Luksemburg jest małą gospodarką otwartą o dużym międzynarodowym sektorze finansowym, co w dużym stopniu wyjaśnia znaczne przepływy finansowe. Przepływy te odzwierciedlają jednak również obecność w kraju wielu przedsiębiorstw w posiadaniu kapitału zagranicznego, które są zaangażowane w wewnątrzgrupowe operacje skarbcowe. Szczególnie niepokojący jest brak podatków u źródła lub równoważnych środków dotyczących odsetek i tantiem przekazywanych do jurysdykcji o niskich lub zerowych stawkach podatkowych poza państwami ujętymi w unijnym wykazie jurysdykcji niechętnych współpracy (19). Jest prawdopodobne, że wychodzące płatności odsetek i tantiem dokonywane przez przedsiębiorstwa z siedzibą w Luksemburgu na rzecz jurysdykcji państw trzecich są opodatkowane na niskim poziomie lub w ogóle nieopodatkowane, jeżeli płatności te nie są opodatkowane lub są opodatkowane na niskim poziomie w jurysdykcji odbiorcy. Luksemburg podjął pewne kroki, aby zwalczać agresywne planowanie podatkowe. Jak dotąd środki te były jednak niewystarczające, aby zaradzić tym elementom systemu podatkowego, które mogą być wykorzystywane przez przedsiębiorstwa wielonarodowe do angażowania się w agresywne planowanie podatkowe. |
| --- | --- |

(28)

Wpływ tendencji demograficznych na wydatki publiczne będzie w nadchodzących dziesięcioleciach bardziej dotkliwy, ponieważ oczekuje się, że liczba emerytów i rencistów przypadająca na pracownika będzie stale rosła ze względu na starzenie się społeczeństwa i spowolnienie przepływów migracyjnych netto. W scenariuszu, w którym nie nastąpi żadna zmiana polityki, Luksemburg stanie w obliczu jednego z największych wzrostów wydatków na emerytury w Unii wyrażonego jako odsetek PKB, który zgodnie z prognozami zwiększy się dwukrotnie do około 18 % PKB do 2070 r. Stanowi to najwyższy wzrost w Unii. Doprowadzi to do znacznego wzrostu długu publicznego, zagrażając stabilności finansów publicznych. Plan odbudowy i zwiększania odporności nie uwzględnia długoterminowej stabilności systemu emerytalnego. W szczególności w planie tym nie uwzględniono negatywnych skutków systemów wczesnych emerytur ani zachęt finansowych do wczesnego opuszczania rynku pracy, które przyczyniają się do niskiego wskaźnika zatrudnienia wśród pracowników starszych. Podniesienie rzeczywistego wieku przejścia na emeryturę miałoby korzystne skutki makroekonomiczne i mogłoby zmniejszyć wydatki na emerytury, ponieważ wyższy wskaźnik zatrudnienia pracowników w starszym wieku przyczyniłby się do wzrostu gospodarczego. Zwalczanie agresywnego planowania podatkowego w Unii ma zasadnicze znaczenie dla: (i) zapobiegania zakłóceniom konkurencji między przedsiębiorstwami; (ii) zapewnienia sprawiedliwego traktowania podatników; oraz (iii) ochrony finansów publicznych. Luksemburg jest małą gospodarką otwartą o dużym międzynarodowym sektorze finansowym, co w dużym stopniu wyjaśnia znaczne przepływy finansowe. Przepływy te odzwierciedlają jednak również obecność w kraju wielu przedsiębiorstw w posiadaniu kapitału zagranicznego, które są zaangażowane w wewnątrzgrupowe operacje skarbcowe. Szczególnie niepokojący jest brak podatków u źródła lub równoważnych środków dotyczących odsetek i tantiem przekazywanych do jurysdykcji o niskich lub zerowych stawkach podatkowych poza państwami ujętymi w unijnym wykazie jurysdykcji niechętnych współpracy (19). Jest prawdopodobne, że wychodzące płatności odsetek i tantiem dokonywane przez przedsiębiorstwa z siedzibą w Luksemburgu na rzecz jurysdykcji państw trzecich są opodatkowane na niskim poziomie lub w ogóle nieopodatkowane, jeżeli płatności te nie są opodatkowane lub są opodatkowane na niskim poziomie w jurysdykcji odbiorcy. Luksemburg podjął pewne kroki, aby zwalczać agresywne planowanie podatkowe. Jak dotąd środki te były jednak niewystarczające, aby zaradzić tym elementom systemu podatkowego, które mogą być wykorzystywane przez przedsiębiorstwa wielonarodowe do angażowania się w agresywne planowanie podatkowe.

| (29) | Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Luksemburga postępuje. W dniu 28 grudnia 2022 r. Luksemburg złożył pierwszy wniosek o płatność, odpowiadający 26 kamieniom milowym i wartościom docelowym określonym w decyzji wykonawczej Rady, dotyczący wypłaty 20 mln EUR w ramach Instrumentu. W dniu 28 kwietnia 2023 r. Komisja opublikowała pozytywną ocenę wstępną. Wniosek o płatność jest obecnie omawiany przez Radę. Przedmiotowe kamienie milowe i wartości docelowe obejmują wejście w życie reformy zwanej paktem mieszkaniowym („Housing Pact 2.0”) mającej na celu zwiększenie podaży przystępnych cenowo mieszkań na wynajem oferowanych przez gminy, inwestycje na rzecz cyfryzacji sektora publicznego i rozwoju ultrabezpiecznej łączności, podnoszenie kwalifikacji pracowników dzięki uruchomieniu programu „FutureSkills”, a także reformę zamówień publicznych na czyste ekologicznie pojazdy. W dniu 11 listopada 2022 r. Luksemburg przedstawił zmianę swojego planu odbudowy i zwiększania odporności, którą Rada zatwierdziła w dniu 17 stycznia 2023 r. Oczekuje się, że Luksemburg przedstawi rozdział REPowerEU. Podjął już też decyzję o przeniesieniu 128,5 mln EUR z pobrexitowej rezerwy dostosowawczej do Instrumentu w celu sfinansowania jego wdrożenia. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Luksemburga w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, aby zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny. |
| --- | --- |

(29)

Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Luksemburga postępuje. W dniu 28 grudnia 2022 r. Luksemburg złożył pierwszy wniosek o płatność, odpowiadający 26 kamieniom milowym i wartościom docelowym określonym w decyzji wykonawczej Rady, dotyczący wypłaty 20 mln EUR w ramach Instrumentu. W dniu 28 kwietnia 2023 r. Komisja opublikowała pozytywną ocenę wstępną. Wniosek o płatność jest obecnie omawiany przez Radę. Przedmiotowe kamienie milowe i wartości docelowe obejmują wejście w życie reformy zwanej paktem mieszkaniowym („Housing Pact 2.0”) mającej na celu zwiększenie podaży przystępnych cenowo mieszkań na wynajem oferowanych przez gminy, inwestycje na rzecz cyfryzacji sektora publicznego i rozwoju ultrabezpiecznej łączności, podnoszenie kwalifikacji pracowników dzięki uruchomieniu programu „FutureSkills”, a także reformę zamówień publicznych na czyste ekologicznie pojazdy. W dniu 11 listopada 2022 r. Luksemburg przedstawił zmianę swojego planu odbudowy i zwiększania odporności, którą Rada zatwierdziła w dniu 17 stycznia 2023 r. Oczekuje się, że Luksemburg przedstawi rozdział REPowerEU. Podjął już też decyzję o przeniesieniu 128,5 mln EUR z pobrexitowej rezerwy dostosowawczej do Instrumentu w celu sfinansowania jego wdrożenia. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Luksemburga w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, aby zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny.

| (30) | W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Luksemburga. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Luksemburgu. |
| --- | --- |

(30)

W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Luksemburga. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Luksemburgu.

| (31) | Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Luksemburg stoi w obliczu szeregu dodatkowych wyzwań, w szczególności dotyczących długoterminowej stabilności finansów publicznych powiązanej głównie z systemem emerytalnym, luk prawnych, które mogłyby zostać wykorzystane przez korporacje wielonarodowe zaangażowane w agresywne planowanie podatkowe, podatności na zagrożenia wynikających z wysokich cen nieruchomości mieszkaniowych i zadłużenia gospodarstw domowych, słabości systemu edukacji, które pogłębiają nierówności, oraz kwestii związanych z polityką energetyczną i zieloną transformacją, w tym potencjalnych przeszkód w odchodzeniu od wykorzystania paliw kopalnych i problemów związanych z siecią transportową. |
| --- | --- |

(31)

Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Luksemburg stoi w obliczu szeregu dodatkowych wyzwań, w szczególności dotyczących długoterminowej stabilności finansów publicznych powiązanej głównie z systemem emerytalnym, luk prawnych, które mogłyby zostać wykorzystane przez korporacje wielonarodowe zaangażowane w agresywne planowanie podatkowe, podatności na zagrożenia wynikających z wysokich cen nieruchomości mieszkaniowych i zadłużenia gospodarstw domowych, słabości systemu edukacji, które pogłębiają nierówności, oraz kwestii związanych z polityką energetyczną i zieloną transformacją, w tym potencjalnych przeszkód w odchodzeniu od wykorzystania paliw kopalnych i problemów związanych z siecią transportową.

| (32) | Podstawowe umiejętności i ogólne wyniki uczniów zależą w dużej mierze od ich pochodzenia społeczno-ekonomicznego i językowego. Średni poziom niezbędnej wiedzy i umiejętności w wieku 15 lat, mierzony w ramach Programu międzynarodowej oceny umiejętności uczniów OECD (PISA), jest w Luksemburgu znacznie niższy niż średnia Unii. Luka między uczniami pochodzącymi ze środowisk faworyzowanych a ich rówieśnikami znajdującymi się w niekorzystnej sytuacji jest większa w Luksemburgu niż w jakimkolwiek innym państwie Unii. System edukacji nie zapewnia wszystkim uczniom niezbędnych umiejętności podstawowych, które byłyby wystarczające do zaspokojenia potrzeb krajowego rynku pracy. Językiem mówionym używanym w krajowym systemie szkolnictwa podstawowego jest język luksemburski, podczas gdy uczniowie uczą się czytać i pisać w języku niemieckim. Wszystkie przedmioty (z wyjątkiem języka francuskiego) są nauczane w języku niemieckim. Oznacza to bardzo duże zapotrzebowanie na umiejętności językowe w kraju, w którym tylko jeden na trzech uczniów posługuje się językiem luksemburskim jako językiem ojczystym. Odsetek osób młodych w wieku 18–24 lat, które zakończyły kształcenie i szkolenie bez ukończenia szkoły średniej II stopnia, wzrósł z 6,3 % w 2018 r. do 8,2 % w 2022 r. We wrześniu 2022 r. w Luksemburgu rozpoczęto projekt pilotażowy w czterech szkołach podstawowych, w ramach którego uczniowie rozpoczynają naukę najpierw w języku francuskim, a następnie niemieckim. Gdyby podejście to zostało rozszerzone na więcej szkół, mogłoby przyczynić się do poprawy wyników uczniów, których pierwszym językiem nie jest francuski. Luksemburg zwiększył również podaż publicznych szkół międzynarodowych: od 2022/2023 r. 4 % uczniów na poziomie przedszkolnym i podstawowym jest zapisanych do takich szkół, w których jako język nauczania mogą wybrać język angielski, francuski lub niemiecki. Gdyby ta opcja nauczania w jednym języku głównym została rozszerzona na większą część populacji szkolnej, mogłaby znacznie zwiększyć szanse uczniów na osiągnięcie lepszych efektów uczenia się. |
| --- | --- |

(32)

Podstawowe umiejętności i ogólne wyniki uczniów zależą w dużej mierze od ich pochodzenia społeczno-ekonomicznego i językowego. Średni poziom niezbędnej wiedzy i umiejętności w wieku 15 lat, mierzony w ramach Programu międzynarodowej oceny umiejętności uczniów OECD (PISA), jest w Luksemburgu znacznie niższy niż średnia Unii. Luka między uczniami pochodzącymi ze środowisk faworyzowanych a ich rówieśnikami znajdującymi się w niekorzystnej sytuacji jest większa w Luksemburgu niż w jakimkolwiek innym państwie Unii. System edukacji nie zapewnia wszystkim uczniom niezbędnych umiejętności podstawowych, które byłyby wystarczające do zaspokojenia potrzeb krajowego rynku pracy. Językiem mówionym używanym w krajowym systemie szkolnictwa podstawowego jest język luksemburski, podczas gdy uczniowie uczą się czytać i pisać w języku niemieckim. Wszystkie przedmioty (z wyjątkiem języka francuskiego) są nauczane w języku niemieckim. Oznacza to bardzo duże zapotrzebowanie na umiejętności językowe w kraju, w którym tylko jeden na trzech uczniów posługuje się językiem luksemburskim jako językiem ojczystym. Odsetek osób młodych w wieku 18–24 lat, które zakończyły kształcenie i szkolenie bez ukończenia szkoły średniej II stopnia, wzrósł z 6,3 % w 2018 r. do 8,2 % w 2022 r. We wrześniu 2022 r. w Luksemburgu rozpoczęto projekt pilotażowy w czterech szkołach podstawowych, w ramach którego uczniowie rozpoczynają naukę najpierw w języku francuskim, a następnie niemieckim. Gdyby podejście to zostało rozszerzone na więcej szkół, mogłoby przyczynić się do poprawy wyników uczniów, których pierwszym językiem nie jest francuski. Luksemburg zwiększył również podaż publicznych szkół międzynarodowych: od 2022/2023 r. 4 % uczniów na poziomie przedszkolnym i podstawowym jest zapisanych do takich szkół, w których jako język nauczania mogą wybrać język angielski, francuski lub niemiecki. Gdyby ta opcja nauczania w jednym języku głównym została rozszerzona na większą część populacji szkolnej, mogłaby znacznie zwiększyć szanse uczniów na osiągnięcie lepszych efektów uczenia się.

| (33) | Luksemburski system energetyczny charakteryzuje się dużą zależnością od importu i od paliw kopalnych. Kraj ten jest dużym importerem netto energii. Jest on prawie całkowicie uzależniony od importu energii pierwotnej, a wskaźnik zależności wyniósł 92 % w 2021 r. W 2022 r. ropa naftowa stanowiła 69 % koszyka energetycznego Luksemburga, a gaz ziemny – 18 %, podczas gdy 12 % energii pochodziło ze źródeł odnawialnych, osiągając moc 572 MW. Luksemburg nie importuje ropy naftowej z Rosji. Jeśli chodzi o gaz, zależność od Rosji jest ograniczona, ponieważ prawie 100 % zużywanego w Luksemburgu gazu było importowane gazociągami z Belgii i Niemiec i pochodziło z Norwegii i Niderlandów. Zużycie gazu ziemnego w Luksemburgu w okresie od sierpnia 2022 r. do marca 2023 r. spadło o 26 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, co przewyższa określony w rozporządzeniu Rady (UE) 1369/2022 (20) cel, jakim była redukcja o 15 %. Luksemburg mógłby kontynuować wysiłki na rzecz tymczasowego zmniejszenia popytu na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (21). |
| --- | --- |

(33)

Luksemburski system energetyczny charakteryzuje się dużą zależnością od importu i od paliw kopalnych. Kraj ten jest dużym importerem netto energii. Jest on prawie całkowicie uzależniony od importu energii pierwotnej, a wskaźnik zależności wyniósł 92 % w 2021 r. W 2022 r. ropa naftowa stanowiła 69 % koszyka energetycznego Luksemburga, a gaz ziemny – 18 %, podczas gdy 12 % energii pochodziło ze źródeł odnawialnych, osiągając moc 572 MW. Luksemburg nie importuje ropy naftowej z Rosji. Jeśli chodzi o gaz, zależność od Rosji jest ograniczona, ponieważ prawie 100 % zużywanego w Luksemburgu gazu było importowane gazociągami z Belgii i Niemiec i pochodziło z Norwegii i Niderlandów. Zużycie gazu ziemnego w Luksemburgu w okresie od sierpnia 2022 r. do marca 2023 r. spadło o 26 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, co przewyższa określony w rozporządzeniu Rady (UE) 1369/2022 (20) cel, jakim była redukcja o 15 %. Luksemburg mógłby kontynuować wysiłki na rzecz tymczasowego zmniejszenia popytu na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (21).

| (34) | Chociaż Luksemburg jest w dużym stopniu wzajemnie powiązany zarówno pod względem energii, jak i gazu, konieczne będą dalsze inwestycje w perspektywie rosnącej produkcji energii ze źródeł odnawialnych i zapotrzebowania na energię elektryczną. Luksemburg musi stawić czoła wyzwaniu związanemu z niewystarczającą podażą mieszkań, a jednocześnie osiągnąć swoje cele w zakresie energii i klimatu. Konieczna jest również renowacja istniejących zasobów budowlanych. Sektor budynków mieszkalnych i renowacji, dysponujący 20,8 % całkowitego potencjału w zakresie oszczędności energii (wyrażonych jako GWh), stanowi drugie co do wielkości źródło łącznych oszczędności energii do 2030 r. Około 89 % budynków mieszkalnych korzysta z systemów grzewczych opartych na paliwach kopalnych (olej opałowy i gaz ziemny). Kluczową rolę w tym względzie będą odgrywać gminy. Zagęszczenie ruchu drogowego wpływa na gospodarkę i zrównoważenie środowiskowe. Transport ma znaczny udział w zużyciu ropy naftowej i odpowiada za 59 % całkowitych emisji gazów cieplarnianych (w porównaniu ze średnią Unii wynoszącą 24 % w 2019 r.). Chociaż Luksemburg przyjął pewne istotne środki mające na celu poprawę zrównoważonego transportu, dodatkowe, bardziej ukierunkowane interwencje znacznie pomogłyby zmniejszyć zależność od ropy naftowej i emisje gazów cieplarnianych. Znajduje to odzwierciedlenie w krajowym planie w dziedzinie energii i klimatu Luksemburga, w którym ustalono, że do 2030 r. 40 % parku samochodowego będą stanowić pojazdy elektryczne i pojazdy typu plug-in. Luksemburg postawił sobie za cel osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 r. W ostatnich latach poczyniono znaczne postępy w dziedzinie energii ze źródeł odnawialnych, ale Luksemburg pozostaje jednym z państw członkowskich o najniższym odsetku wykorzystania tej energii. Aby Luksemburg osiągnął swoje cele w zakresie energii na 2030 r. – 25 % energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych i zmniejszenie zużycia energii końcowej o 40–44 % w porównaniu z 2007 r. – niezbędne będzie dalsze zwiększenie ambicji w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz zwiększenie wykorzystania energii odnawialnej oraz efektywności energetycznej. |
| --- | --- |

(34)

Chociaż Luksemburg jest w dużym stopniu wzajemnie powiązany zarówno pod względem energii, jak i gazu, konieczne będą dalsze inwestycje w perspektywie rosnącej produkcji energii ze źródeł odnawialnych i zapotrzebowania na energię elektryczną. Luksemburg musi stawić czoła wyzwaniu związanemu z niewystarczającą podażą mieszkań, a jednocześnie osiągnąć swoje cele w zakresie energii i klimatu. Konieczna jest również renowacja istniejących zasobów budowlanych. Sektor budynków mieszkalnych i renowacji, dysponujący 20,8 % całkowitego potencjału w zakresie oszczędności energii (wyrażonych jako GWh), stanowi drugie co do wielkości źródło łącznych oszczędności energii do 2030 r. Około 89 % budynków mieszkalnych korzysta z systemów grzewczych opartych na paliwach kopalnych (olej opałowy i gaz ziemny). Kluczową rolę w tym względzie będą odgrywać gminy. Zagęszczenie ruchu drogowego wpływa na gospodarkę i zrównoważenie środowiskowe. Transport ma znaczny udział w zużyciu ropy naftowej i odpowiada za 59 % całkowitych emisji gazów cieplarnianych (w porównaniu ze średnią Unii wynoszącą 24 % w 2019 r.). Chociaż Luksemburg przyjął pewne istotne środki mające na celu poprawę zrównoważonego transportu, dodatkowe, bardziej ukierunkowane interwencje znacznie pomogłyby zmniejszyć zależność od ropy naftowej i emisje gazów cieplarnianych. Znajduje to odzwierciedlenie w krajowym planie w dziedzinie energii i klimatu Luksemburga, w którym ustalono, że do 2030 r. 40 % parku samochodowego będą stanowić pojazdy elektryczne i pojazdy typu plug-in. Luksemburg postawił sobie za cel osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 r. W ostatnich latach poczyniono znaczne postępy w dziedzinie energii ze źródeł odnawialnych, ale Luksemburg pozostaje jednym z państw członkowskich o najniższym odsetku wykorzystania tej energii. Aby Luksemburg osiągnął swoje cele w zakresie energii na 2030 r. – 25 % energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych i zmniejszenie zużycia energii końcowej o 40–44 % w porównaniu z 2007 r. – niezbędne będzie dalsze zwiększenie ambicji w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz zwiększenie wykorzystania energii odnawialnej oraz efektywności energetycznej.

| (35) | Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji mają zasadnicze znaczenie dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach najbardziej dotkniętych tą transformacją. Luksemburg zwiększył wysiłki na rzecz podnoszenia i zmiany kwalifikacji pracowników w sektorach upadających i doświadczających przemian, jednak niedobory siły roboczej utrzymują się w niektórych zawodach, w tym w kierownictwie do spraw strategicznych i planowania. Te niedobory siły roboczej mogłyby stanowić możliwe wąskie gardło w kontekście zielonej transformacji i we wdrażaniu REPowerEU. |
| --- | --- |

(35)

Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji mają zasadnicze znaczenie dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach najbardziej dotkniętych tą transformacją. Luksemburg zwiększył wysiłki na rzecz podnoszenia i zmiany kwalifikacji pracowników w sektorach upadających i doświadczających przemian, jednak niedobory siły roboczej utrzymują się w niektórych zawodach, w tym w kierownictwie do spraw strategicznych i planowania. Te niedobory siły roboczej mogłyby stanowić możliwe wąskie gardło w kontekście zielonej transformacji i we wdrażaniu REPowerEU.

| (36) | W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (22) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1. |
| --- | --- |

(36)

W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (22) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1.

| (37) | W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu: (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru kwalifikacji; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe, ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Luksemburga zalecenia 1, 2 i 4 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego, trzeciego, czwartego i piątego zalecenia zawartego w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r., |
| --- | --- |

(37)

W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu: (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru kwalifikacji; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe, ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Luksemburga zalecenia 1, 2 i 4 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego, trzeciego, czwartego i piątego zalecenia zawartego w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r.,

NINIEJSZYM ZALECA Luksemburgowi podjęcie w latach 2023 i 2024 działań mających na celu:

1.

Zapewnienie rozważnej polityki fiskalnej, w szczególności poprzez ograniczenie nominalnego wzrostu wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych do nie więcej niż 4,8 % w 2024 r. (23)

Utrzymanie inwestycji publicznych finansowanych z zasobów krajowych i zapewnienie skutecznej absorpcji dotacji w ramach Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w celu wspierania zielonej i cyfrowej transformacji.

W okresie po 2024 r. kontynuowanie średniookresowej strategii fiskalnej polegającej na stopniowej i zrównoważonej konsolidacji, w połączeniu z inwestycjami i reformami prowadzącymi do wyższego zrównoważonego wzrostu, aby osiągnąć ostrożną sytuację fiskalną w średnim okresie.

Ograniczenie ryzyka związanego z rynkiem mieszkaniowym, w szczególności poprzez ograniczenie możliwości odliczania odsetek od kredytów hipotecznych oraz poprzez podjęcie działań mających na celu zwiększenie podaży gruntów pod zabudowę. Wzmocnienie długoterminowej stabilności systemu emerytalnego, w szczególności przez ograniczenie możliwości wcześniejszego przechodzenia na emeryturę i zwiększenie wskaźnika zatrudnienia pracowników starszych. Wzmożenie działań w celu skutecznego zwalczania agresywnego planowania podatkowego, w szczególności poprzez zapewnienie wystarczającego opodatkowania wychodzących płatności odsetek i tantiem do jurysdykcji o zerowych lub niskich stawkach podatkowych.

2.

Utrzymanie stałego tempa wdrażania uzupełnionego planu odbudowy i zwiększania odporności oraz szybkie sfinalizowanie rozdziału REPowerEU, aby szybko rozpocząć jego wdrażanie. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem ścisłej komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności.

3.

Poprawę wyników systemu edukacji szkolnej i promowanie równych szans dla wszystkich uczniów, w szczególności poprzez dostosowanie nauczania do potrzeb uczniów znajdujących się w niekorzystnej sytuacji i pochodzących z różnych środowisk językowych.

4.

Ograniczenie zależności od paliw kopalnych poprzez przyspieszenie wprowadzania odnawialnych źródeł energii, zwiększenie zdolności przesyłowej energii elektrycznej, uproszczenie procesu wydawania pozwoleń oraz inwestycje w efektywność energetyczną zarówno w sektorze mieszkaniowym, jak i niemieszkaniowym. Wspieranie gmin w opracowywaniu szczegółowych lokalnych planów wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych, w tym energii wiatrowej i fotowoltaicznej, oraz dotyczących systemów ciepłowniczych i chłodniczych. Dalsze wspieranie elektryfikacji transportu oraz inwestowanie w sieci i infrastrukturę transportu publicznego. Wzmożenie wysiłków w ramach polityki mających na celu zapewnienie i nabywanie umiejętności i kompetencji potrzebnych do zielonej transformacji.

Sporządzono w Brukseli dnia 14 lipca 2023 r.

W imieniu Rady

N. CALVIÑO SANTAMARÍA

Przewodnicząca

---

(1)  Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 1.

1

(2)  Dz.U. L 306 z 23.11.2011, s. 25.

2

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17).

3

(4)  Zalecenie Rady z dnia 16 maja 2023 r. w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (Dz.U. C 180 z 23.5.2023, s. 1).

4

(5)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 z dnia 27 lutego 2023 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/241 w odniesieniu do rozdziałów REPowerEU w planach odbudowy i zwiększania odporności oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1303/2013, (UE) 2021/1060 i (UE) 2021/1755 oraz dyrektywy 2003/87/WE (Dz.U. L 63 z 28.2.2023, s. 1).

5

(6)  ST 10155/21 INIT; ST 10155/21 ADD 1.

6

(7)  Ulgi podatkowe do zapłacenia mogą przekraczać zobowiązanie podatkowe i dotyczyć zarówno podmiotów niebędących podatnikami, jak i podatników; w związku z tym klasyfikuje się je jako wydatki w rachunkach narodowych (ESA 2010, art. 20.167 i 20.168).

7

(8)  Zalecenie Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. zawierające opinię Rady w sprawie programu stabilności Luksemburga na 2021 r. (Dz.U. C 304 z 29.7.2021, s. 73).

8

(9)  Kurs polityki fiskalnej jest mierzony zmianą wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów), z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, lecz z uwzględnieniem wydatków finansowanych z bezzwrotnego wsparcia (dotacji) w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych, w stosunku do średniookresowego wzrostu potencjalnego. Więcej szczegółowych informacji można znaleźć w ramce 1 w tablicach statystycznych w dziedzinie fiskalnej.

9

(10)  Inne wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych miały restrykcyjny wpływ w wysokości 0,4 pp. PKB ze względu na spadek „Innych transferów kapitałowych” związany głównie ze stopniowym wycofywaniem wsparcia dla przedsiębiorstw i pomocy na rzecz odbudowy w kontekście pandemii COVID-19 (Fundusz odbudowy i solidarności dla przedsiębiorstw).

10

(11)  W przypadku nominalnego PKB sytuacja jest nieco inna; w programie stabilności na 2023 r. przewiduje się stopy wzrostu nominalnego PKB na poziomie 4,7 % w 2023 r. i 6,0 % w 2024 r., natomiast w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wyższą stopę wzrostu wynoszącą 7,1 % w 2023 r. i porównywalną stopę wzrostu wynoszącą 5,9 % w 2024 r.

11

(12)  Podana wartość liczbowa odzwierciedla poziom rocznych kosztów budżetowych tych środków, w tym bieżących dochodów i wydatków, a także – w stosownych przypadkach – środków w zakresie nakładów inwestycyjnych.

12

(13)  Zalecenie Rady z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie krajowego programu reform Luksemburga, zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Luksemburg programu stabilności na 2022 r. (Dz.U. C 334 z 1.9.2022, s. 128).

13

(14)  Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. średniookresowy (średnia z 10 lat) wzrost produktu potencjalnego Luksemburga, wykorzystywany do pomiaru kursu polityki fiskalnej, szacuje się na 7,8 % w ujęciu nominalnym.

14

(15)  Przewiduje się, że pozostałe wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych będą miały neutralny wpływ na PKB.

15

(16)  Przyjęta przez Komisję definicja środków dotyczących energii obejmuje jedynie środki polityki fiskalnej mające bezpośredni wpływ na ceny energii lub zapewniające tymczasowe wsparcie dochodu z tytułu zużycia energii. Ogólne środki wsparcia związane z inflacją nie są klasyfikowane jako środki dotyczące energii, co wyjaśnia różnicę w szacowanych kosztach budżetowych środków wsparcia w dziedzinie energii między programem stabilności na 2023 r. a prognozą Komisji z wiosny 2023 r.

16

(17)  Art. 5 rozporządzenia (WE) nr 1466/97 wymaga również korekty przekraczającej wartość 0,5 % PKB w przypadku państw członkowskich o poziomie długu publicznego przekraczającym 60 % PKB lub z istotnym ryzykiem dotyczącym długookresowej zdolności do obsługi długu.

17

(18)  Wydatki pierwotne netto definiuje się jako wydatki finansowane z zasobów krajowych po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów i z wyłączeniem wydatków z tytułu odsetek oraz cyklicznych wydatków związanych z bezrobociem.

18

(19)  Konkluzje Rady w sprawie zmienionego unijnego wykazu jurysdykcji niechętnych współpracy do celów podatkowych (Dz.U. C 64 z 21.2.2023, s. 17).

19

(20)  Rozporządzenie Rady (UE) 2022/1369 z dnia 5 sierpnia 2022 r. w sprawie skoordynowanych środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz (Dz.U. L 206 z 8.8.2022, s. 1).

20

(21)  Rozporządzenie Rady (UE) 2023/706 z dnia 30 marca 2023 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2022/1369 w odniesieniu do przedłużenia okresu zmniejszenia zapotrzebowania w kontekście środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz oraz w odniesieniu do zwiększenia sprawozdawczości i monitorowania realizacji tych środków (Dz.U. L 93 z 31.3.2023, s. 1).

21

(22)  Na podstawie art. 5 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1466/97.

22

(23)  Co zgodnie z szacunkami odpowiada rocznej korekcie strukturalnego salda budżetowego w wysokości co najmniej 0,3 % PKB w 2024 r., jak opisano w motywie 24.

23

---

| 1.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 312/155 |
| --- | --- | --- | --- |

1.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 312/155

---

ZALECENIE RADY

z dnia 14 lipca 2023 r.

w sprawie krajowego programu reform Węgier na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Węgry programu konwergencji na 2023 r.

(2023/C 312/17)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 121 ust. 2 i art. 148 ust. 4,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych (1), w szczególności jego art. 9 ust. 2,

uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie zapobiegania zakłóceniom równowagi makroekonomicznej i ich korygowania (2), w szczególności jego art. 6 ust. 1,

uwzględniając zalecenie Komisji Europejskiej,

uwzględniając rezolucje Parlamentu Europejskiego,

uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej,

uwzględniając opinię Komitetu ds. Zatrudnienia,

uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Finansowego,

uwzględniając opinię Komitetu Ochrony Socjalnej,

uwzględniając opinię Komitetu Polityki Gospodarczej,

a także mając na uwadze, co następuje:

| (1) | Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(1)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (2) | W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Węgry jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia. W związku z tym potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”) (4), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu. |
| --- | --- |

(2)

W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Węgry jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia. W związku z tym potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”) (4), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu.

| (3) | Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii. |
| --- | --- |

(3)

Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii.

| (4) | W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów. |
| --- | --- |

(4)

W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów.

| (5) | W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(5)

W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (6) | Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(6)

Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności.

| (7) | W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób, oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. |
| --- | --- |

(7)

W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób, oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

| (8) | W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa zdolności do obsługi długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r. |
| --- | --- |

(8)

W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa zdolności do obsługi długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r.

| (9) | W dniu 11 maja 2021 r. Węgry przedstawiły Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 15 grudnia 2022 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Węgier (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Węgry osiągnęły w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone. |
| --- | --- |

(9)

W dniu 11 maja 2021 r. Węgry przedstawiły Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 15 grudnia 2022 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Węgier (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Węgry osiągnęły w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone.

| (10) | W dniu 2 maja 2023 r. Węgry przedłożyły swój krajowy program reform na 2023 r. i program konwergencji na 2023 r., zgodnie z art. 8 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Węgier z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. W dniu 1 czerwca 2023 r. weszła w życie nowa ustawa o systemie sądownictwa. |
| --- | --- |

(10)

W dniu 2 maja 2023 r. Węgry przedłożyły swój krajowy program reform na 2023 r. i program konwergencji na 2023 r., zgodnie z art. 8 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Węgier z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. W dniu 1 czerwca 2023 r. weszła w życie nowa ustawa o systemie sądownictwa.

| (11) | W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Węgier na 2023 r. Oceniła w nim postępy Węgier we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Węgry. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Węgier we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Organizacji Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

(11)

W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Węgier na 2023 r. Oceniła w nim postępy Węgier we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Węgry. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Węgier we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Organizacji Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju.

| (12) | Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Węgier na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki w dniu 24 maja 2023 r. Stwierdziła, że na Węgrzech występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej. Wzrosła w szczególności podatność na zagrożenia związane z bardzo silnymi presjami cenowymi, a także potrzebami w zakresie finansowania zewnętrznego i finansowania sektora instytucji rządowych i samorządowych; podatność ta jest obecnie znacząca. Inflacja znacznie wzrosła i nie zaczęła jeszcze widocznie zwalniać tempa. Jeżeli utrzyma się na wysokim poziomie przez dłuższy okres, wpłynie niekorzystnie na konkurencyjność kosztową i może doprowadzić do zwiększenia kosztów finansowania. Duży deficyt obrotów bieżących znacznie się zwiększył przez wyższe ceny energii w 2022 r., wskutek czego powstało krótkoterminowe zadłużenie zewnętrzne. Poprawa salda obrotów bieżących w latach 2023 i 2024 zależy od oczekiwanego dalszego ograniczenia cen energii, niemniej jednak według prognoz deficyt obrotów bieżących pozostanie istotny w latach 2023 i 2024. Wysoka energochłonność gospodarki ma znaczenie dla dynamiki salda obrotów bieżących. Deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych jest duży i tylko częściowo spowodowany reakcją polityczną na pandemię i kryzys energetyczny; stanowi on znaczną część zadłużenia zagranicznego gospodarki. Dzięki wyraźnemu wzrostowi nominalnego PKB relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB zmniejszyła się, lecz może na nią niekorzystnie wpłynąć spowolnienie gospodarcze oraz utrzymujący się wysoki deficyt. Od 2021 r. państwowe koszty finansowania zewnętrznego wzrosły, a rząd narażony jest na coraz większe obciążenie odsetkami, natomiast terminy zapadalności długu są nadal stosunkowo krótkie. W ciągu pięciu lat ceny nieruchomości mieszkalnych podwoiły się, lecz wzrost cen zatrzymał się pod koniec 2022 r. Prawdopodobieństwo znacznego nominalnego spadku cen jest jednak ograniczone ze względu na niski poziom zadłużenia gospodarstw domowych, również w związku z aktualną wysoką inflacją. Niespójność polityki jeszcze bardziej nasiliła stwierdzone podatności na zagrożenia. Aby zabezpieczyć stabilność fiskalną i zewnętrzną, jak również sformułować odpowiednie oczekiwania, zasadniczą rolę odgrywa skuteczna koordynacja i wyraźne rozgraniczenie polityk makroekonomicznych, czego podstawą są silne ramy polityki instytucjonalnej. Oczekuje się, że terminowa i pełna realizacja reform strukturalnych przewidzianych w planie odbudowy i zwiększania odporności Węgier przyczyni się ograniczenia słabości makroekonomicznych oraz będzie wspierać wzrost gospodarczy i dostosowanie w średnim okresie. |
| --- | --- |

(12)

Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Węgier na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki w dniu 24 maja 2023 r. Stwierdziła, że na Węgrzech występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej. Wzrosła w szczególności podatność na zagrożenia związane z bardzo silnymi presjami cenowymi, a także potrzebami w zakresie finansowania zewnętrznego i finansowania sektora instytucji rządowych i samorządowych; podatność ta jest obecnie znacząca. Inflacja znacznie wzrosła i nie zaczęła jeszcze widocznie zwalniać tempa. Jeżeli utrzyma się na wysokim poziomie przez dłuższy okres, wpłynie niekorzystnie na konkurencyjność kosztową i może doprowadzić do zwiększenia kosztów finansowania. Duży deficyt obrotów bieżących znacznie się zwiększył przez wyższe ceny energii w 2022 r., wskutek czego powstało krótkoterminowe zadłużenie zewnętrzne. Poprawa salda obrotów bieżących w latach 2023 i 2024 zależy od oczekiwanego dalszego ograniczenia cen energii, niemniej jednak według prognoz deficyt obrotów bieżących pozostanie istotny w latach 2023 i 2024. Wysoka energochłonność gospodarki ma znaczenie dla dynamiki salda obrotów bieżących. Deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych jest duży i tylko częściowo spowodowany reakcją polityczną na pandemię i kryzys energetyczny; stanowi on znaczną część zadłużenia zagranicznego gospodarki. Dzięki wyraźnemu wzrostowi nominalnego PKB relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB zmniejszyła się, lecz może na nią niekorzystnie wpłynąć spowolnienie gospodarcze oraz utrzymujący się wysoki deficyt. Od 2021 r. państwowe koszty finansowania zewnętrznego wzrosły, a rząd narażony jest na coraz większe obciążenie odsetkami, natomiast terminy zapadalności długu są nadal stosunkowo krótkie. W ciągu pięciu lat ceny nieruchomości mieszkalnych podwoiły się, lecz wzrost cen zatrzymał się pod koniec 2022 r. Prawdopodobieństwo znacznego nominalnego spadku cen jest jednak ograniczone ze względu na niski poziom zadłużenia gospodarstw domowych, również w związku z aktualną wysoką inflacją. Niespójność polityki jeszcze bardziej nasiliła stwierdzone podatności na zagrożenia. Aby zabezpieczyć stabilność fiskalną i zewnętrzną, jak również sformułować odpowiednie oczekiwania, zasadniczą rolę odgrywa skuteczna koordynacja i wyraźne rozgraniczenie polityk makroekonomicznych, czego podstawą są silne ramy polityki instytucjonalnej. Oczekuje się, że terminowa i pełna realizacja reform strukturalnych przewidzianych w planie odbudowy i zwiększania odporności Węgier przyczyni się ograniczenia słabości makroekonomicznych oraz będzie wspierać wzrost gospodarczy i dostosowanie w średnim okresie.

| (13) | Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Węgier spadł z 7,1 % PKB w 2021 r. do 6,2 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 76,6 % PKB na koniec 2021 r. do 73,3 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. W sprawozdaniu tym omówiono sytuację budżetową Węgier, ponieważ deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych tego państwa przekroczył w 2022 r. określoną w Traktacie wartość odniesienia wynoszącą 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu nie zostało spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r. Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Węgry powinny uwzględnić tę kwestię przy wykonywaniu budżetu na 2023 r. i przygotowywaniu budżetu na 2024 r. |
| --- | --- |

(13)

Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Węgier spadł z 7,1 % PKB w 2021 r. do 6,2 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 76,6 % PKB na koniec 2021 r. do 73,3 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. W sprawozdaniu tym omówiono sytuację budżetową Węgier, ponieważ deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych tego państwa przekroczył w 2022 r. określoną w Traktacie wartość odniesienia wynoszącą 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu nie zostało spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r. Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Węgry powinny uwzględnić tę kwestię przy wykonywaniu budżetu na 2023 r. i przygotowywaniu budżetu na 2024 r.

| (14) | Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały obniżkę podatków akcyzowych od paliw, a środki zwiększające wydatki – dotacje dla przedsiębiorstw użyteczności publicznej rekompensujące im straty związane z pułapami cen energii dostarczanej do budynków mieszkalnych oraz programy wsparcia dla przedsiębiorstw energochłonnych. Koszt tych środków był częściowo kompensowany przez nowe podatki od nieoczekiwanych zysków producentów i dostawców energii, a mianowicie tymczasowy podatek od różnicy między ropą naftową Brent i Ural, tymczasowy podatek od dochodów dostawców energii oraz tymczasowy wzrost tantiem eksploatacyjnych. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 1,0 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,1 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 1,9 % PKB w 2021 r. do 0,1 % PKB w 2022 r. |
| --- | --- |

(14)

Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały obniżkę podatków akcyzowych od paliw, a środki zwiększające wydatki – dotacje dla przedsiębiorstw użyteczności publicznej rekompensujące im straty związane z pułapami cen energii dostarczanej do budynków mieszkalnych oraz programy wsparcia dla przedsiębiorstw energochłonnych. Koszt tych środków był częściowo kompensowany przez nowe podatki od nieoczekiwanych zysków producentów i dostawców energii, a mianowicie tymczasowy podatek od różnicy między ropą naftową Brent i Ural, tymczasowy podatek od dochodów dostawców energii oraz tymczasowy wzrost tantiem eksploatacyjnych. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 1,0 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,1 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 1,9 % PKB w 2021 r. do 0,1 % PKB w 2022 r.

| (15) | W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Węgry (7) utrzymały wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument, oraz utrzymały inwestycje finansowane z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(15)

W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Węgry (7) utrzymały wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument, oraz utrzymały inwestycje finansowane z zasobów krajowych.

| (16) | Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był wspierający, na poziomie 0,4 % PKB, zgodnie z zaleceniem Rady. Zgodnie z zaleceniem Rady Węgry nadal wspierały odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 1,5 % PKB w 2022 r. (2,1 % PKB w 2021 r.). Spadek wydatków finansowanych z dotacji w ramach Instrumentu oraz innych funduszy unijnych w 2022 r. wynikał z niższej absorpcji europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9), który to wpływ wyniósł 0,2 pp. Węgry nie utrzymały zatem inwestycji finansowanych z zasobów krajowych, co nie było zgodne z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,6 pp. W związku z tym Węgry w wystarczającym stopniu kontrolowały wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(16)

Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był wspierający, na poziomie 0,4 % PKB, zgodnie z zaleceniem Rady. Zgodnie z zaleceniem Rady Węgry nadal wspierały odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 1,5 % PKB w 2022 r. (2,1 % PKB w 2021 r.). Spadek wydatków finansowanych z dotacji w ramach Instrumentu oraz innych funduszy unijnych w 2022 r. wynikał z niższej absorpcji europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9), który to wpływ wyniósł 0,2 pp. Węgry nie utrzymały zatem inwestycji finansowanych z zasobów krajowych, co nie było zgodne z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,6 pp. W związku z tym Węgry w wystarczającym stopniu kontrolowały wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych.

| (17) | Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie konwergencji na 2023 r., jest korzystniejszy niż przewidywała prognoza Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 1,5 %, a w 2024 r. – o 4,0 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy wzrost realnego PKB, wynoszący 0,5 % w 2023 r. i 2,8 % w 2024 r., głównie ze względu na oczekiwany mniejszy wzrost spożycia prywatnego w związku ze spodziewanym niższym wzrostem płac nominalnych i nieznacznie wyższą stopą bezrobocia. Komisja prognozuje również niższy wzrost spożycia sektora instytucji rządowych i samorządowych i eksportu netto. Wzrost nominalnego PKB określony w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. jest niższy w okresie objętym prognozą ze względu na niższy oczekiwany wzrost PKB i deflator PKB. |
| --- | --- |

(17)

Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie konwergencji na 2023 r., jest korzystniejszy niż przewidywała prognoza Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 1,5 %, a w 2024 r. – o 4,0 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy wzrost realnego PKB, wynoszący 0,5 % w 2023 r. i 2,8 % w 2024 r., głównie ze względu na oczekiwany mniejszy wzrost spożycia prywatnego w związku ze spodziewanym niższym wzrostem płac nominalnych i nieznacznie wyższą stopą bezrobocia. Komisja prognozuje również niższy wzrost spożycia sektora instytucji rządowych i samorządowych i eksportu netto. Wzrost nominalnego PKB określony w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. jest niższy w okresie objętym prognozą ze względu na niższy oczekiwany wzrost PKB i deflator PKB.

| (18) | W programie konwergencji na 2023 r. rząd oczekuje, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje w 2023 r. do 3,9 % PKB. Spadek w 2023 r. wyniknie głównie z wyższych dochodów podatkowych związanych z wysoką inflacją oraz tymczasowymi podatkami od nieoczekiwanych zysków i podatkami sektorowymi, które są szacowane na 1,5 % PKB w 2023 r. W programie konwergencji na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB zmaleje z 73,3 % na koniec 2022 r. do 69,7 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 4,0 % PKB w 2023 r. Odpowiada to poziomowi deficytu prognozowanemu w programie konwergencji. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wyższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB – 70,7 % na koniec 2023 r. Różnica ta wynika z niższego wzrostu PKB i deflatora PKB określonego w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. |
| --- | --- |

(18)

W programie konwergencji na 2023 r. rząd oczekuje, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje w 2023 r. do 3,9 % PKB. Spadek w 2023 r. wyniknie głównie z wyższych dochodów podatkowych związanych z wysoką inflacją oraz tymczasowymi podatkami od nieoczekiwanych zysków i podatkami sektorowymi, które są szacowane na 1,5 % PKB w 2023 r. W programie konwergencji na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB zmaleje z 73,3 % na koniec 2022 r. do 69,7 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 4,0 % PKB w 2023 r. Odpowiada to poziomowi deficytu prognozowanemu w programie konwergencji. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wyższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB – 70,7 % na koniec 2023 r. Różnica ta wynika z niższego wzrostu PKB i deflatora PKB określonego w prognozie Komisji z wiosny 2023 r.

| (19) | Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki fiskalne przyjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono, w szczególności: dotacje dla przedsiębiorstw użyteczności publicznej rekompensujące im straty związane z pułapami cen energii dostarczanej do budynków mieszkalnych oraz programy wsparcia dla przedsiębiorstw energochłonnych. Koszt tych środków nadal jest częściowo kompensowany przez podatki od nieoczekiwanych zysków dostawców energii. Uwzględniając te dochody, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 1,2 % PKB w 2023 r. (10) Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i większość z nich nie zachowuje w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W związku z tym w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11) nie należy uwzględniać ukierunkowanych środków wsparcia. |
| --- | --- |

(19)

Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki fiskalne przyjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono, w szczególności: dotacje dla przedsiębiorstw użyteczności publicznej rekompensujące im straty związane z pułapami cen energii dostarczanej do budynków mieszkalnych oraz programy wsparcia dla przedsiębiorstw energochłonnych. Koszt tych środków nadal jest częściowo kompensowany przez podatki od nieoczekiwanych zysków dostawców energii. Uwzględniając te dochody, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 1,2 % PKB w 2023 r. (10) Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i większość z nich nie zachowuje w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W związku z tym w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11) nie należy uwzględniać ukierunkowanych środków wsparcia.

| (20) | W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Węgrom podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Węgry powinny być gotowe do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Węgrom zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(20)

W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Węgrom podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Węgry powinny być gotowe do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Węgrom zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (21) | W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. restrykcyjny (+ 4,2 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był również ekspansywny (– 0,4 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 2,2 % PKB. Prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych jest zatem zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 2,3 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,6 pp. (13) W związku z tym Węgry planują sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i nie przewidują utrzymania inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Państwo to zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takich jak rozwój sieci elektroenergetycznej, modernizacja kolei podmiejskich, wsparcie na rzecz korzystania z paneli słonecznych do użytku domowego, dostarczanie laptopów nauczycielom i uczniom szkół średnich I i II stopnia oraz działania na rzecz cyfryzacji w opiece zdrowotnej; inwestycje te są finansowane z Instrumentu i innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(21)

W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. restrykcyjny (+ 4,2 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był również ekspansywny (– 0,4 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 2,2 % PKB. Prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych jest zatem zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 2,3 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,6 pp. (13) W związku z tym Węgry planują sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i nie przewidują utrzymania inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Państwo to zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takich jak rozwój sieci elektroenergetycznej, modernizacja kolei podmiejskich, wsparcie na rzecz korzystania z paneli słonecznych do użytku domowego, dostarczanie laptopów nauczycielom i uczniom szkół średnich I i II stopnia oraz działania na rzecz cyfryzacji w opiece zdrowotnej; inwestycje te są finansowane z Instrumentu i innych funduszy unijnych.

| (22) | Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 2,9 % PKB w 2024 r. Spadek w 2024 r. będzie wynikał głównie ze znacznego zmniejszenia wydatków sektora instytucji rządowych i samorządowych wyrażonych jako odsetek PKB, w szczególności wydatków na nakłady brutto na środki trwałe, zużycie pośrednie i koszty związane z zatrudnieniem. Według programu konwergencji na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. zmaleje do 66,7 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 4,4 % PKB. Jest on wyższy niż deficyt prognozowany w programie konwergencji na 2023 r., co wynika głównie z wyższych prognozowanych wydatków na nakłady brutto na środki trwałe zgodnie z ostatnimi tendencjami oraz wyższym zużyciem pośrednim spowodowanym utrzymującą się presją inflacyjną. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wyższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB – 71,1 % na koniec 2024 r. |
| --- | --- |

(22)

Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 2,9 % PKB w 2024 r. Spadek w 2024 r. będzie wynikał głównie ze znacznego zmniejszenia wydatków sektora instytucji rządowych i samorządowych wyrażonych jako odsetek PKB, w szczególności wydatków na nakłady brutto na środki trwałe, zużycie pośrednie i koszty związane z zatrudnieniem. Według programu konwergencji na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. zmaleje do 66,7 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 4,4 % PKB. Jest on wyższy niż deficyt prognozowany w programie konwergencji na 2023 r., co wynika głównie z wyższych prognozowanych wydatków na nakłady brutto na środki trwałe zgodnie z ostatnimi tendencjami oraz wyższym zużyciem pośrednim spowodowanym utrzymującą się presją inflacyjną. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wyższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB – 71,1 % na koniec 2024 r.

| (23) | Program konwergencji na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie w 2024 r. większości środków wsparcia w dziedzinie energii. Komisja przyjmuje obecnie, że koszty netto środków wsparcia w dziedzinie energii wyniosą w 2024 r. 0,4 % PKB, w porównaniu z 1,2 % PKB w 2023 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. Środki wsparcia w dziedzinie energii, które obecnie planuje się utrzymać do 2024 r., nie wydają się być skierowane do gospodarstw domowych lub przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji. Nie zachowują one w pełni sygnału cenowego do zmniejszenia popytu na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. |
| --- | --- |

(23)

Program konwergencji na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie w 2024 r. większości środków wsparcia w dziedzinie energii. Komisja przyjmuje obecnie, że koszty netto środków wsparcia w dziedzinie energii wyniosą w 2024 r. 0,4 % PKB, w porównaniu z 1,2 % PKB w 2023 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. Środki wsparcia w dziedzinie energii, które obecnie planuje się utrzymać do 2024 r., nie wydają się być skierowane do gospodarstw domowych lub przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji. Nie zachowują one w pełni sygnału cenowego do zmniejszenia popytu na energię i zwiększenia efektywności energetycznej.

| (24) | W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (14). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej i potrzebę zredukowania deficytu poniżej określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % PKB, według Komisji odpowiednia byłaby korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,5 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (15) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 4,4 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Przyczyni się to również do zabezpieczenia pozycji zewnętrznej i do ograniczenia inflacji bazowej, która znacznie przewyższa średnią unijną i która, jeżeli będzie się utrzymywała, mogłaby doprowadzić do utraty konkurencyjności. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 1,2 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według szacunków Komisji doprowadzi to do wzrostu wydatków pierwotnych netto, który będzie niższy od zalecanego na 2024 r. |
| --- | --- |

(24)

W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (14). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej i potrzebę zredukowania deficytu poniżej określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % PKB, według Komisji odpowiednia byłaby korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,5 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (15) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 4,4 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Przyczyni się to również do zabezpieczenia pozycji zewnętrznej i do ograniczenia inflacji bazowej, która znacznie przewyższa średnią unijną i która, jeżeli będzie się utrzymywała, mogłaby doprowadzić do utraty konkurencyjności. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 1,2 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według szacunków Komisji doprowadzi to do wzrostu wydatków pierwotnych netto, który będzie niższy od zalecanego na 2024 r.

| (25) | Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 7,0 %, czyli będzie wyższy od zalecanej stopy wzrostu. Korekta przewidziana w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. jest mniejsza niż oszczędności uzyskane dzięki całkowitemu wycofaniu środków wsparcia w dziedzinie energii, co wynika z wyższych wydatków na zużycie pośrednie i nakładów brutto na środki trwałe, a także z oczekiwanego stopniowego znoszenia tymczasowych podatków od nieoczekiwanych zysków i podatków sektorowych. |
| --- | --- |

(25)

Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 7,0 %, czyli będzie wyższy od zalecanej stopy wzrostu. Korekta przewidziana w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. jest mniejsza niż oszczędności uzyskane dzięki całkowitemu wycofaniu środków wsparcia w dziedzinie energii, co wynika z wyższych wydatków na zużycie pośrednie i nakładów brutto na środki trwałe, a także z oczekiwanego stopniowego znoszenia tymczasowych podatków od nieoczekiwanych zysków i podatków sektorowych.

| (26) | Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne zmniejszą się z 5,1 % PKB w 2023 r. do 3,7 % PKB w 2024 r. Niższe inwestycje odzwierciedlają niższe inwestycje finansowane z zasobów krajowych oraz niższe inwestycje finansowane przez Unię. |
| --- | --- |

(26)

Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne zmniejszą się z 5,1 % PKB w 2023 r. do 3,7 % PKB w 2024 r. Niższe inwestycje odzwierciedlają niższe inwestycje finansowane z zasobów krajowych oraz niższe inwestycje finansowane przez Unię.

| (27) | W programie konwergencji na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2027 r. Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych będzie stopniowo malał do 1,9 % PKB w 2025 r., 1,4 % w 2026 r. i 0,9 % w 2027 r. W związku z tym planuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzyma się na poziomie poniżej 3 % PKB w okresie objętym tym programem. Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB zmaleje z 66,7 % na koniec 2024 r. do 56,3 % do końca 2027 r. |
| --- | --- |

(27)

W programie konwergencji na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2027 r. Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych będzie stopniowo malał do 1,9 % PKB w 2025 r., 1,4 % w 2026 r. i 0,9 % w 2027 r. W związku z tym planuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzyma się na poziomie poniżej 3 % PKB w okresie objętym tym programem. Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB zmaleje z 66,7 % na koniec 2024 r. do 56,3 % do końca 2027 r.

| (28) | Reakcje polityki pieniężnej, fiskalnej i polityki rozwoju gospodarczego na niedawne wyzwania gospodarcze były nieskoordynowane, co osłabiło skuteczność ogólnej reakcji politycznej. Zaostrzanie polityki pieniężnej rozpoczęto w 2021 r., natomiast ekspansja fiskalna była prowadzona do początku 2022 r. Tymczasowe środki z zakresu polityki wprowadzane od 2021 r. mają na celu utrzymanie siły nabywczej gospodarstw domowych w sposób nieukierunkowany, przez wprowadzanie pułapów cen i stóp procentowych oraz dotacje w energetyce, które były dużym obciążeniem dla budżetu. Wprowadzono pułapy cen paliw silnikowych i niektórych podstawowych produktów spożywczych. Ponadto wprowadzono pułap stóp procentowych dotyczących kredytów hipotecznych o zmiennej stopie procentowej, kredytów dla małych i średnich przedsiębiorstw, niektórych kredytów studenckich oraz dużych depozytów bankowych. Większość z tych pułapów ma wygasnąć w 2023 r. Koszty środków pokrywane są głównie przez przedsiębiorstwa i sektor finansowy, przez wyższe podatki pośrednie, a zakłócający wpływ tych środków przyczynia się do obniżenia produkcji krajowej i podwyżek cen produktów, których pułapy cenowe bezpośrednio nie dotyczą. Środki te utrudniły również dostosowanie popytu do nowego otoczenia gospodarczego. Polityki rozwoju gospodarczego opierają się na subsydiowanych systemach kredytów, które mają pomóc przedsiębiorstwom w dostosowaniu się do wstrząsów gospodarczych. W lutym 2023 r. uruchomiono duży subsydiowany program kredytów o stałych stopach procentowych, aby wesprzeć przedsiębiorstwa, które borykają się z rosnącymi kosztami energii. Wprowadzenie pułapów cen i stóp procentowych oraz subsydiowanie kredytów niwelowały działania w ramach polityki pieniężnej na rzecz zmniejszenia inflacji, m.in. przez ograniczenie skuteczności instrumentów banku centralnego. Europejski Bank Centralny stwierdził, że niektóre środki regulacyjne, w tym pułap oprocentowania depozytów bankowych, utrudniają prowadzenie wydajnej polityki pieniężnej. |
| --- | --- |

(28)

Reakcje polityki pieniężnej, fiskalnej i polityki rozwoju gospodarczego na niedawne wyzwania gospodarcze były nieskoordynowane, co osłabiło skuteczność ogólnej reakcji politycznej. Zaostrzanie polityki pieniężnej rozpoczęto w 2021 r., natomiast ekspansja fiskalna była prowadzona do początku 2022 r. Tymczasowe środki z zakresu polityki wprowadzane od 2021 r. mają na celu utrzymanie siły nabywczej gospodarstw domowych w sposób nieukierunkowany, przez wprowadzanie pułapów cen i stóp procentowych oraz dotacje w energetyce, które były dużym obciążeniem dla budżetu. Wprowadzono pułapy cen paliw silnikowych i niektórych podstawowych produktów spożywczych. Ponadto wprowadzono pułap stóp procentowych dotyczących kredytów hipotecznych o zmiennej stopie procentowej, kredytów dla małych i średnich przedsiębiorstw, niektórych kredytów studenckich oraz dużych depozytów bankowych. Większość z tych pułapów ma wygasnąć w 2023 r. Koszty środków pokrywane są głównie przez przedsiębiorstwa i sektor finansowy, przez wyższe podatki pośrednie, a zakłócający wpływ tych środków przyczynia się do obniżenia produkcji krajowej i podwyżek cen produktów, których pułapy cenowe bezpośrednio nie dotyczą. Środki te utrudniły również dostosowanie popytu do nowego otoczenia gospodarczego. Polityki rozwoju gospodarczego opierają się na subsydiowanych systemach kredytów, które mają pomóc przedsiębiorstwom w dostosowaniu się do wstrząsów gospodarczych. W lutym 2023 r. uruchomiono duży subsydiowany program kredytów o stałych stopach procentowych, aby wesprzeć przedsiębiorstwa, które borykają się z rosnącymi kosztami energii. Wprowadzenie pułapów cen i stóp procentowych oraz subsydiowanie kredytów niwelowały działania w ramach polityki pieniężnej na rzecz zmniejszenia inflacji, m.in. przez ograniczenie skuteczności instrumentów banku centralnego. Europejski Bank Centralny stwierdził, że niektóre środki regulacyjne, w tym pułap oprocentowania depozytów bankowych, utrudniają prowadzenie wydajnej polityki pieniężnej.

| (29) | Niedociągnięcia w planowaniu i wykonaniu budżetu nasiliły ekspansywne nastawienie polityki fiskalnej, przyczyniając się w efekcie do wielu problemów makroekonomicznych, z którymi borykają się obecnie Węgry. Stosowana od 2016 r. praktyka bardzo wczesnego uchwalania budżetów rocznych spowodowała obniżenie jakości prognoz makroekonomicznych i budżetowych. Szereg zasad dotyczących elastyczności budżetu i duże rezerwy budżetowe umożliwiły zwiększenie wydatków uznaniowych, co zaostrzyło procykliczność polityki fiskalnej. Decyzje w sprawie wydatków ad hoc podejmowano często pod koniec roku budżetowego albo przyjmowano dekretami rządowymi na przestrzeni całego roku, bez odpowiedniego nadzoru parlamentarnego ani konsultacji publicznych, co z kolei zmniejszało przejrzystość budżetu. Krajowe ramy fiskalne nie zapobiegły wysokim poziomom deficytu publicznego ze względu na wadliwą konstrukcję krajowych reguł fiskalnych, w tym reguły dotyczącej zadłużenia, która ma wpływ procykliczny, słabe egzekwowanie średniookresowego planowania budżetowego, który to problem pogłębiają szczególne przepisy dotyczące „stanu zagrożenia”, oraz niewielką rolę i ograniczone zasoby krajowej rady fiskalnej. Ograniczone uprawnienia i zasoby krajowej rady fiskalnej zmniejszają jej skuteczność, jeżeli chodzi o kierowanie debatą publiczną w kwestiach fiskalnych. |
| --- | --- |

(29)

Niedociągnięcia w planowaniu i wykonaniu budżetu nasiliły ekspansywne nastawienie polityki fiskalnej, przyczyniając się w efekcie do wielu problemów makroekonomicznych, z którymi borykają się obecnie Węgry. Stosowana od 2016 r. praktyka bardzo wczesnego uchwalania budżetów rocznych spowodowała obniżenie jakości prognoz makroekonomicznych i budżetowych. Szereg zasad dotyczących elastyczności budżetu i duże rezerwy budżetowe umożliwiły zwiększenie wydatków uznaniowych, co zaostrzyło procykliczność polityki fiskalnej. Decyzje w sprawie wydatków ad hoc podejmowano często pod koniec roku budżetowego albo przyjmowano dekretami rządowymi na przestrzeni całego roku, bez odpowiedniego nadzoru parlamentarnego ani konsultacji publicznych, co z kolei zmniejszało przejrzystość budżetu. Krajowe ramy fiskalne nie zapobiegły wysokim poziomom deficytu publicznego ze względu na wadliwą konstrukcję krajowych reguł fiskalnych, w tym reguły dotyczącej zadłużenia, która ma wpływ procykliczny, słabe egzekwowanie średniookresowego planowania budżetowego, który to problem pogłębiają szczególne przepisy dotyczące „stanu zagrożenia”, oraz niewielką rolę i ograniczone zasoby krajowej rady fiskalnej. Ograniczone uprawnienia i zasoby krajowej rady fiskalnej zmniejszają jej skuteczność, jeżeli chodzi o kierowanie debatą publiczną w kwestiach fiskalnych.

| (30) | W ostatniej dekadzie nastąpił znaczny wzrost cen nieruchomości mieszkalnych na Węgrzech, podczas gdy ich podaż pozostaje ograniczona. Do niedawnych podwyżek cen przyczyniły się niedostatecznie ukierunkowane programy subsydiów do zakupu domów lub mieszkań, dostępne również dla gospodarstw domowych o wyższych dochodach, które posiadają już mieszkanie. Subsydia na budowę domów, w tym dotacje, subsydiowane kredyty oraz preferencyjne stawki VAT, również nie są ukierunkowane. |
| --- | --- |

(30)

W ostatniej dekadzie nastąpił znaczny wzrost cen nieruchomości mieszkalnych na Węgrzech, podczas gdy ich podaż pozostaje ograniczona. Do niedawnych podwyżek cen przyczyniły się niedostatecznie ukierunkowane programy subsydiów do zakupu domów lub mieszkań, dostępne również dla gospodarstw domowych o wyższych dochodach, które posiadają już mieszkanie. Subsydia na budowę domów, w tym dotacje, subsydiowane kredyty oraz preferencyjne stawki VAT, również nie są ukierunkowane.

| (31) | Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Zgodnie z art. 14 ust. 6 rozporządzenia (UE) 2021/241 Węgry wyraziły zamiar wystąpienia z wnioskiem o dodatkowe wsparcie w formie pożyczki do maksymalnej wysokości 6 600 000 000 EUR w ramach Instrumentu. Szybkie wdrożenie planu odbudowy i zwiększania odporności jest niezbędne ze względu na tymczasowy charakter Instrumentu, który obowiązuje do 2026 r. Równie ważne dla Węgier jest zapewnienie odpowiednich zdolności administracyjnych do wypełnienia zobowiązań ujętych w planie odbudowy i zwiększania odporności. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Węgier w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny. Ze względu na późne przyjęcie decyzji wykonawczej Rady w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Węgier, co nastąpiło w grudniu 2022 r., realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Węgier jest znacząco opóźniona. Szybkie wdrażanie planu odbudowy i zwiększania odporności przy utrzymaniu stałego tempa wymagałoby osiągnięcia 27 kamieni milowych związanych ze wzmocnieniem niezależności sądownictwa i zapewnieniem ochrony interesów finansowych Unii. Do czasu pełnego i prawidłowego osiągnięcia tych kamieni milowych niemożliwe będzie dokonanie jakichkolwiek płatności w ramach planu odbudowy i zwiększania odporności. Przydział dotacji dla Węgier w ramach REPowerEU wynosi 701,6 mln EUR. Węgry planują wykorzystać dotację i dodatkową pożyczkę w ramach REPowerEU na inwestycje związane z energią. |
| --- | --- |

(31)

Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Zgodnie z art. 14 ust. 6 rozporządzenia (UE) 2021/241 Węgry wyraziły zamiar wystąpienia z wnioskiem o dodatkowe wsparcie w formie pożyczki do maksymalnej wysokości 6 600 000 000 EUR w ramach Instrumentu. Szybkie wdrożenie planu odbudowy i zwiększania odporności jest niezbędne ze względu na tymczasowy charakter Instrumentu, który obowiązuje do 2026 r. Równie ważne dla Węgier jest zapewnienie odpowiednich zdolności administracyjnych do wypełnienia zobowiązań ujętych w planie odbudowy i zwiększania odporności. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Węgier w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny. Ze względu na późne przyjęcie decyzji wykonawczej Rady w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Węgier, co nastąpiło w grudniu 2022 r., realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Węgier jest znacząco opóźniona. Szybkie wdrażanie planu odbudowy i zwiększania odporności przy utrzymaniu stałego tempa wymagałoby osiągnięcia 27 kamieni milowych związanych ze wzmocnieniem niezależności sądownictwa i zapewnieniem ochrony interesów finansowych Unii. Do czasu pełnego i prawidłowego osiągnięcia tych kamieni milowych niemożliwe będzie dokonanie jakichkolwiek płatności w ramach planu odbudowy i zwiększania odporności. Przydział dotacji dla Węgier w ramach REPowerEU wynosi 701,6 mln EUR. Węgry planują wykorzystać dotację i dodatkową pożyczkę w ramach REPowerEU na inwestycje związane z energią.

| (32) | W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Węgier. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego na Węgrzech. |
| --- | --- |

(32)

W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Węgier. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego na Węgrzech.

| (33) | Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Węgry mierzą się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą ubóstwa oraz konkurencji na rynku pracy w sektorze usług i sektorze energetycznym. |
| --- | --- |

(33)

Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Węgry mierzą się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą ubóstwa oraz konkurencji na rynku pracy w sektorze usług i sektorze energetycznym.

| (34) | Chociaż ogólne wskaźniki ubóstwa poprawiły się w ostatnim dziesięcioleciu, pogorszyła się względna sytuacja niektórych grup defaworyzowanych, takich jak gospodarstwa domowe o niskich dochodach, dzieci, osoby z niepełnosprawnościami, Romowie i osoby mieszkające w osadach na oddalonych obszarach wiejskich. Wskaźnik pogłębionej deprywacji materialnej i społecznej na Węgrzech jest jednym z najwyższych w Unii i utrzymują się znaczne różnice między regionami. Wskaźnik ten jest szczególnie wysoki w przypadku dzieci i Romów. Grupy defaworyzowane mają utrudniony dostęp do adekwatnej pomocy społecznej, edukacji, opieki zdrowotnej i usług w zakresie poszukiwania pracy. Osłabiona siatka bezpieczeństwa socjalnego nie chroni w dostatecznym stopniu gospodarstw domowych pozbawionych stabilnych dochodów. System podatkowy nieproporcjonalnie obciąża pracowników o niższych wynagrodzeniach. W ostatnim dziesięcioleciu główne źródła dochodów gospodarstw domowych o niskich dochodach nie nadążały za wzrostem kosztów utrzymania. Adekwatność dochodu minimalnego należy do najniższych w Unii. Niedawne podwyżki cen energii i żywności obciążają nieproporcjonalnie osoby o niskich dochodach, podczas gdy większość środków wsparcia nie jest ukierunkowana. Niedawna zmiana przepisów dotyczących ochrony socjalnej ograniczyła odpowiedzialność państwa za zapewnienie opieki społecznej. |
| --- | --- |

(34)

Chociaż ogólne wskaźniki ubóstwa poprawiły się w ostatnim dziesięcioleciu, pogorszyła się względna sytuacja niektórych grup defaworyzowanych, takich jak gospodarstwa domowe o niskich dochodach, dzieci, osoby z niepełnosprawnościami, Romowie i osoby mieszkające w osadach na oddalonych obszarach wiejskich. Wskaźnik pogłębionej deprywacji materialnej i społecznej na Węgrzech jest jednym z najwyższych w Unii i utrzymują się znaczne różnice między regionami. Wskaźnik ten jest szczególnie wysoki w przypadku dzieci i Romów. Grupy defaworyzowane mają utrudniony dostęp do adekwatnej pomocy społecznej, edukacji, opieki zdrowotnej i usług w zakresie poszukiwania pracy. Osłabiona siatka bezpieczeństwa socjalnego nie chroni w dostatecznym stopniu gospodarstw domowych pozbawionych stabilnych dochodów. System podatkowy nieproporcjonalnie obciąża pracowników o niższych wynagrodzeniach. W ostatnim dziesięcioleciu główne źródła dochodów gospodarstw domowych o niskich dochodach nie nadążały za wzrostem kosztów utrzymania. Adekwatność dochodu minimalnego należy do najniższych w Unii. Niedawne podwyżki cen energii i żywności obciążają nieproporcjonalnie osoby o niskich dochodach, podczas gdy większość środków wsparcia nie jest ukierunkowana. Niedawna zmiana przepisów dotyczących ochrony socjalnej ograniczyła odpowiedzialność państwa za zapewnienie opieki społecznej.

| (35) | Główny wskaźnik zatrudnienia jest stosunkowo wysoki, ale niektóre grupy defaworyzowane, takie jak Romowie, osoby o niskich kwalifikacjach, kobiety pełniące obowiązki opiekuńcze i osoby z niepełnosprawnościami, mają trudności z wejściem na otwarty rynek pracy ze względu na niedomagania systemów kształcenia i szkolenia, pomocy społecznej oraz struktur wspierających osoby poszukujące pracy. Różnice w poziomie zatrudnienia osób o niskich kwalifikacjach, Romów i osób z niepełnosprawnościami pozostają wysokie. Co piąta kobieta poszukująca pracy zarobkowej jest wykluczona z rynku pracy z powodu obowiązków związanych z opieką nad dziećmi lub pozostającymi na utrzymaniu osobami z niepełnosprawnościami. Świadczenia i dostęp do skutecznych aktywnych instrumentów rynku pracy dla grup defaworyzowanych są niewystarczające. Okres wypłacania zasiłku dla bezrobotnych wynosi trzy miesiące, podczas gdy według danych z badania aktywności ekonomicznej ludności przeprowadzonego w 2022 r. średnia długość okresu bezrobocia wynosiła 9,4 miesiąca. Czterech na dziesięciu zarejestrowanych bezrobotnych nie otrzymuje świadczeń. Długi średni okres rejestracji wskazuje na problemy ze sprawnością działania publicznych służb zatrudnienia. Odsetek poszukujących pracy osób, które mają tylko niskie umiejętności podstawowe, jest ponad dwukrotnie wyższy niż średnia krajowa. Odsetek uczących się dorosłych pozostaje niski, zwłaszcza wśród osób o niskich kwalifikacjach i bezrobotnych. |
| --- | --- |

(35)

Główny wskaźnik zatrudnienia jest stosunkowo wysoki, ale niektóre grupy defaworyzowane, takie jak Romowie, osoby o niskich kwalifikacjach, kobiety pełniące obowiązki opiekuńcze i osoby z niepełnosprawnościami, mają trudności z wejściem na otwarty rynek pracy ze względu na niedomagania systemów kształcenia i szkolenia, pomocy społecznej oraz struktur wspierających osoby poszukujące pracy. Różnice w poziomie zatrudnienia osób o niskich kwalifikacjach, Romów i osób z niepełnosprawnościami pozostają wysokie. Co piąta kobieta poszukująca pracy zarobkowej jest wykluczona z rynku pracy z powodu obowiązków związanych z opieką nad dziećmi lub pozostającymi na utrzymaniu osobami z niepełnosprawnościami. Świadczenia i dostęp do skutecznych aktywnych instrumentów rynku pracy dla grup defaworyzowanych są niewystarczające. Okres wypłacania zasiłku dla bezrobotnych wynosi trzy miesiące, podczas gdy według danych z badania aktywności ekonomicznej ludności przeprowadzonego w 2022 r. średnia długość okresu bezrobocia wynosiła 9,4 miesiąca. Czterech na dziesięciu zarejestrowanych bezrobotnych nie otrzymuje świadczeń. Długi średni okres rejestracji wskazuje na problemy ze sprawnością działania publicznych służb zatrudnienia. Odsetek poszukujących pracy osób, które mają tylko niskie umiejętności podstawowe, jest ponad dwukrotnie wyższy niż średnia krajowa. Odsetek uczących się dorosłych pozostaje niski, zwłaszcza wśród osób o niskich kwalifikacjach i bezrobotnych.

| (36) | Dialog społeczny pozostaje jednym z najsłabszych w Unii, a niedawno nastąpiło jego dalsze pogorszenie. Główny organ trójstronny służy głównie jako forum wymiany informacji oraz konsultacji, nie jest regulowany przez żadne formalne ramy prawne, a jedyne konstruktywne dialogi, które prowadzi, dotyczą ustalania płacy minimalnej. Chociaż niedobór nauczycieli stanowi coraz większe wyzwanie, nowe przepisy prawne ograniczyły prawa nauczycieli do działań zbiorowych i zwiększyły uprawnienia pracodawców do zwalniania z mocą wsteczną nauczycieli, którzy uczestniczyli w aktach nieposłuszeństwa obywatelskiego w proteście przeciwko warunkom pracy. Niedawne reformy, które wprowadzono bez przeprowadzenia konstruktywnego dialogu z odpowiednimi związkami zawodowymi, wpłynęły niekorzystnie na warunki pracy i osłabiły samoreprezentację pracowników ochrony zdrowia. |
| --- | --- |

(36)

Dialog społeczny pozostaje jednym z najsłabszych w Unii, a niedawno nastąpiło jego dalsze pogorszenie. Główny organ trójstronny służy głównie jako forum wymiany informacji oraz konsultacji, nie jest regulowany przez żadne formalne ramy prawne, a jedyne konstruktywne dialogi, które prowadzi, dotyczą ustalania płacy minimalnej. Chociaż niedobór nauczycieli stanowi coraz większe wyzwanie, nowe przepisy prawne ograniczyły prawa nauczycieli do działań zbiorowych i zwiększyły uprawnienia pracodawców do zwalniania z mocą wsteczną nauczycieli, którzy uczestniczyli w aktach nieposłuszeństwa obywatelskiego w proteście przeciwko warunkom pracy. Niedawne reformy, które wprowadzono bez przeprowadzenia konstruktywnego dialogu z odpowiednimi związkami zawodowymi, wpłynęły niekorzystnie na warunki pracy i osłabiły samoreprezentację pracowników ochrony zdrowia.

| (37) | W ostatnim czasie doszło do przypadków ingerencji publicznej na szeregu rynków, co osłabiło pewność prawa. Interwencje te miały zwykle na celu zniechęcenie do inwestycji unijnych i zagranicznych na niektórych rynkach lub ograniczenie takich inwestycji, tak aby doprowadzić do zakupu spółek przez przedsiębiorstwa państwowe albo przedsiębiorstwa prywatne mające bliskie powiązania z rządem. Interwencje te mają także poważny niekorzystny wpływ na zasady rynku wewnętrznego i praworządność oraz ograniczają możliwości zrównoważonego wzrostu gospodarczego. Na przykład niektóre przedsiębiorstwa i gałęzie przemysłu są dyskryminowane w związku z wprowadzeniem wymierzonych w nie podatków, pułapów cenowych i regulacji, które są nakładane w krótkim terminie i bez uprzednich konsultacji. Od 2020 r. rząd wykorzystuje do stosowania takich środków również nadzwyczajne uprawnienia przyznane mu w związku z obowiązywaniem „stanu zagrożenia”. Dochody budżetowe z podatków specyficznych dla sektorów są znaczne. Niedawno rząd wprowadził np. administracyjne pułapy cenowe i 90-procentową stawkę podatku od zysków w sektorze produkcji cementu i materiałów ceramicznych. Są to gałęzie przemysłu, w których podmioty zagraniczne posiadają wysokie udziały własnościowe. W grudniu 2022 r. rząd podwyższył nagle podatek od firm ubezpieczeniowych i farmaceutycznych. Wprowadzenie pułapu ograniczającego wysokość zmiennych stóp oprocentowania kredytów hipotecznych obciążyło banki, pogarszając ich zdolność udzielania kredytów i rentowność. W celu wywierania nieuprawnionej presji na niektóre przedsiębiorstwa, zwłaszcza w sektorze handlu detalicznego i transportu, stosowano wybiórcze i arbitralne kontrole administracyjne, grzywny i odmowy wydania pozwoleń. Wydaje się, że brakuje skutecznych środków odwoławczych przeciwko arbitralnym działaniom podejmowanym przez władze. Sektor detaliczny dalej boryka się z nieprzewidywalnością regulacji. Warunki udzielania pozwoleń na budowę nowych lub modyfikację już istniejących sklepów o powierzchni powyżej 400 metrów kwadratowych wydają się nieprzejrzyste, a dostępność kontroli sądowej jest wątpliwa. Podatek od sprzedaży detalicznej obciąża w nieproporcjonalny sposób większe przedsiębiorstwa, które nie mają siedziby głównej na Węgrzech. Rząd często wykorzystuje swoje uprawnienia, aby wyłączyć operacje łączenia przedsiębiorstw z procedury kontroli.
  Nie są przeprowadzane oceny wpływu takich operacji na gospodarkę, konkurencję ani jednolity rynek. Kryteria dotyczące tych wyłączeń nie są wyraźnie określone i nie istnieje oficjalna procedura zaskarżenia tych kryteriów lub samej decyzji o wyłączeniu. W wyniku interwencji wzrósł udział własnościowy prorządowych podmiotów krajowych lub przedsiębiorstw państwowych w sektorach bankowości, telekomunikacji, usług użyteczności publicznej, mediów, telewizji i radiofonii, kosztem udziału podmiotów zagranicznych. Z zapowiedzi członków rządu wynika, że podobnych operacji łączenia przedsiębiorstw można się spodziewać w sektorach ubezpieczeń, handlu detalicznego i transportu, szczególnie w odniesieniu do portu lotniczego w Budapeszcie. Istnieje zagrożenie, że mniejsza obecność zagranicznego kapitału i mniejsza dostępność wiedzy fachowej z zagranicy, zwłaszcza w sektorach o wysokiej wartości dodanej, takich jak bankowość i telekomunikacja, ograniczą perspektywy wzrostu wydajności i innowacyjność na Węgrzech. |
| --- | --- |

(37)

W ostatnim czasie doszło do przypadków ingerencji publicznej na szeregu rynków, co osłabiło pewność prawa. Interwencje te miały zwykle na celu zniechęcenie do inwestycji unijnych i zagranicznych na niektórych rynkach lub ograniczenie takich inwestycji, tak aby doprowadzić do zakupu spółek przez przedsiębiorstwa państwowe albo przedsiębiorstwa prywatne mające bliskie powiązania z rządem. Interwencje te mają także poważny niekorzystny wpływ na zasady rynku wewnętrznego i praworządność oraz ograniczają możliwości zrównoważonego wzrostu gospodarczego. Na przykład niektóre przedsiębiorstwa i gałęzie przemysłu są dyskryminowane w związku z wprowadzeniem wymierzonych w nie podatków, pułapów cenowych i regulacji, które są nakładane w krótkim terminie i bez uprzednich konsultacji. Od 2020 r. rząd wykorzystuje do stosowania takich środków również nadzwyczajne uprawnienia przyznane mu w związku z obowiązywaniem „stanu zagrożenia”. Dochody budżetowe z podatków specyficznych dla sektorów są znaczne. Niedawno rząd wprowadził np. administracyjne pułapy cenowe i 90-procentową stawkę podatku od zysków w sektorze produkcji cementu i materiałów ceramicznych. Są to gałęzie przemysłu, w których podmioty zagraniczne posiadają wysokie udziały własnościowe. W grudniu 2022 r. rząd podwyższył nagle podatek od firm ubezpieczeniowych i farmaceutycznych. Wprowadzenie pułapu ograniczającego wysokość zmiennych stóp oprocentowania kredytów hipotecznych obciążyło banki, pogarszając ich zdolność udzielania kredytów i rentowność. W celu wywierania nieuprawnionej presji na niektóre przedsiębiorstwa, zwłaszcza w sektorze handlu detalicznego i transportu, stosowano wybiórcze i arbitralne kontrole administracyjne, grzywny i odmowy wydania pozwoleń. Wydaje się, że brakuje skutecznych środków odwoławczych przeciwko arbitralnym działaniom podejmowanym przez władze. Sektor detaliczny dalej boryka się z nieprzewidywalnością regulacji. Warunki udzielania pozwoleń na budowę nowych lub modyfikację już istniejących sklepów o powierzchni powyżej 400 metrów kwadratowych wydają się nieprzejrzyste, a dostępność kontroli sądowej jest wątpliwa. Podatek od sprzedaży detalicznej obciąża w nieproporcjonalny sposób większe przedsiębiorstwa, które nie mają siedziby głównej na Węgrzech. Rząd często wykorzystuje swoje uprawnienia, aby wyłączyć operacje łączenia przedsiębiorstw z procedury kontroli.

Nie są przeprowadzane oceny wpływu takich operacji na gospodarkę, konkurencję ani jednolity rynek. Kryteria dotyczące tych wyłączeń nie są wyraźnie określone i nie istnieje oficjalna procedura zaskarżenia tych kryteriów lub samej decyzji o wyłączeniu. W wyniku interwencji wzrósł udział własnościowy prorządowych podmiotów krajowych lub przedsiębiorstw państwowych w sektorach bankowości, telekomunikacji, usług użyteczności publicznej, mediów, telewizji i radiofonii, kosztem udziału podmiotów zagranicznych. Z zapowiedzi członków rządu wynika, że podobnych operacji łączenia przedsiębiorstw można się spodziewać w sektorach ubezpieczeń, handlu detalicznego i transportu, szczególnie w odniesieniu do portu lotniczego w Budapeszcie. Istnieje zagrożenie, że mniejsza obecność zagranicznego kapitału i mniejsza dostępność wiedzy fachowej z zagranicy, zwłaszcza w sektorach o wysokiej wartości dodanej, takich jak bankowość i telekomunikacja, ograniczą perspektywy wzrostu wydajności i innowacyjność na Węgrzech.

| (38) | W koszyku energetycznym Węgier dominują ropa naftowa i gaz ziemny – każde z tych paliw pokrywa około jedną trzecią całkowitego zużycia energii. Udziały energii jądrowej i odnawialnych źródeł energii wynoszą odpowiednio 15 % i około 14 %. Węgry nadal w dużym stopniu polegają na imporcie paliw kopalnych oraz energii jądrowej z Rosji, a ich wysiłki na rzecz ograniczenia tej zależności od Rosji postępują powoli. Trzy czwarte krajowego zużycia gazu jest pokrywane przez import z Rosji. W 2021 r. Węgry podpisały z Gazpromem długoterminową umowę na dostawy gazu, a w kwietniu 2023 r. wynegocjowały jej zmianę, dodając możliwość zakupu dodatkowych ilości. Zmniejszenie zależności od rosyjskich paliw kopalnych będzie wymagało znaczących dodatkowych działań, służących w szczególności wzmocnieniu współpracy z państwami sąsiadującymi, w tym – w razie potrzeby – w zakresie infrastruktury, aby zapewnić dostęp do alternatywnych źródeł paliw kopalnych. Elektryfikacja i planowana inwestycja w sektory energochłonne zwiększą zapotrzebowanie na produkcję energii elektrycznej. W ostatnich latach odnotowano wprawdzie znaczny wzrost zdolności wytwórczych energii słonecznej, ale udział energii ze źródeł odnawialnych w mocy wytwórczej należy wciąż do najniższych w Unii. Instalowanie elektrowni wiatrowych zostało wstrzymane, ale zostanie prawdopodobnie wznowione po zniesieniu ograniczeń prawnych. Stopień wykorzystania energii geotermalnej jest niewystarczający. Często zmieniające się otoczenie regulacyjne powoduje wiele wyzwań dla rozwoju energii ze źródeł odnawialnych. Dochodzą do tego ograniczenia przepustowości sieci elektroenergetycznej, które poważnie utrudniają przyłączanie odnawialnych źródeł energii do sieci, a brak rozwiązań zapewniających elastyczność po stronie popytu i podaży oraz słaba pozycja odbiorców energii są silnym hamulcem spowalniającym rozwój produkcji czystej energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych. Również nieoptymalna integracja z unijnym rynkiem bilansującym jest straconą szansą na optymalizację sieci pod kątem dodatkowych mocy wytwórczych energii odnawialnej. |
| --- | --- |

(38)

W koszyku energetycznym Węgier dominują ropa naftowa i gaz ziemny – każde z tych paliw pokrywa około jedną trzecią całkowitego zużycia energii. Udziały energii jądrowej i odnawialnych źródeł energii wynoszą odpowiednio 15 % i około 14 %. Węgry nadal w dużym stopniu polegają na imporcie paliw kopalnych oraz energii jądrowej z Rosji, a ich wysiłki na rzecz ograniczenia tej zależności od Rosji postępują powoli. Trzy czwarte krajowego zużycia gazu jest pokrywane przez import z Rosji. W 2021 r. Węgry podpisały z Gazpromem długoterminową umowę na dostawy gazu, a w kwietniu 2023 r. wynegocjowały jej zmianę, dodając możliwość zakupu dodatkowych ilości. Zmniejszenie zależności od rosyjskich paliw kopalnych będzie wymagało znaczących dodatkowych działań, służących w szczególności wzmocnieniu współpracy z państwami sąsiadującymi, w tym – w razie potrzeby – w zakresie infrastruktury, aby zapewnić dostęp do alternatywnych źródeł paliw kopalnych. Elektryfikacja i planowana inwestycja w sektory energochłonne zwiększą zapotrzebowanie na produkcję energii elektrycznej. W ostatnich latach odnotowano wprawdzie znaczny wzrost zdolności wytwórczych energii słonecznej, ale udział energii ze źródeł odnawialnych w mocy wytwórczej należy wciąż do najniższych w Unii. Instalowanie elektrowni wiatrowych zostało wstrzymane, ale zostanie prawdopodobnie wznowione po zniesieniu ograniczeń prawnych. Stopień wykorzystania energii geotermalnej jest niewystarczający. Często zmieniające się otoczenie regulacyjne powoduje wiele wyzwań dla rozwoju energii ze źródeł odnawialnych. Dochodzą do tego ograniczenia przepustowości sieci elektroenergetycznej, które poważnie utrudniają przyłączanie odnawialnych źródeł energii do sieci, a brak rozwiązań zapewniających elastyczność po stronie popytu i podaży oraz słaba pozycja odbiorców energii są silnym hamulcem spowalniającym rozwój produkcji czystej energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych. Również nieoptymalna integracja z unijnym rynkiem bilansującym jest straconą szansą na optymalizację sieci pod kątem dodatkowych mocy wytwórczych energii odnawialnej.

| (39) | Na Węgrzech istnieją znaczne możliwości zwiększenia efektywności energetycznej, zwłaszcza budynków mieszkalnych. Zużycie gazu ziemnego na Węgrzech w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 20 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, co przewyższa cel określony w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (16), jakim była redukcja o 15 %; osiągnięto to także dzięki środkom wprowadzonym w sektorze publicznym i zmianie systemu pułapów cen energii mającego zastosowanie do gospodarstw domowych. Zachęca się Węgry do kontynuowania wysiłków na rzecz tymczasowego zmniejszenia popytu na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (17). Pomimo tych niedawnych zmian system cen administracyjnych energii nadal uniemożliwia prawidłowe działanie sygnałów cenowych i nie zachęca w wystarczającym stopniu do oszczędzania energii. Pułapy cenowe mają jednakowe zastosowanie wobec wszystkich gospodarstw domowych. Do subsydiowanej ceny administracyjnej uprawnione są także gospodarstwa domowe o wysokich dochodach, podczas gdy rodziny o niskich dochodach żyją często w mniej energooszczędnych domach. Programy ukierunkowane na gospodarstwa domowe o niskich dochodach byłyby bardziej efektywne, zarówno pod względem pomocy dla gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji, jak i pod względem oszczędności energii. |
| --- | --- |

(39)

Na Węgrzech istnieją znaczne możliwości zwiększenia efektywności energetycznej, zwłaszcza budynków mieszkalnych. Zużycie gazu ziemnego na Węgrzech w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 20 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, co przewyższa cel określony w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (16), jakim była redukcja o 15 %; osiągnięto to także dzięki środkom wprowadzonym w sektorze publicznym i zmianie systemu pułapów cen energii mającego zastosowanie do gospodarstw domowych. Zachęca się Węgry do kontynuowania wysiłków na rzecz tymczasowego zmniejszenia popytu na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (17). Pomimo tych niedawnych zmian system cen administracyjnych energii nadal uniemożliwia prawidłowe działanie sygnałów cenowych i nie zachęca w wystarczającym stopniu do oszczędzania energii. Pułapy cenowe mają jednakowe zastosowanie wobec wszystkich gospodarstw domowych. Do subsydiowanej ceny administracyjnej uprawnione są także gospodarstwa domowe o wysokich dochodach, podczas gdy rodziny o niskich dochodach żyją często w mniej energooszczędnych domach. Programy ukierunkowane na gospodarstwa domowe o niskich dochodach byłyby bardziej efektywne, zarówno pod względem pomocy dla gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji, jak i pod względem oszczędności energii.

| (40) | Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach mających kluczowe znaczenie dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, znacznie utrudniają przechodzenie na gospodarkę neutralną emisyjnie. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W 2022 r. na Węgrzech odnotowano niedobory siły roboczej w 31 zawodach, które wymagają szczególnych umiejętności lub wiedzy na potrzeby zielonej transformacji. Jednocześnie udział pracowników w szkoleniach w sektorach energochłonnych znacznie zmalał i jest obecnie niższy od średniej unijnej. |
| --- | --- |

(40)

Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach mających kluczowe znaczenie dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, znacznie utrudniają przechodzenie na gospodarkę neutralną emisyjnie. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W 2022 r. na Węgrzech odnotowano niedobory siły roboczej w 31 zawodach, które wymagają szczególnych umiejętności lub wiedzy na potrzeby zielonej transformacji. Jednocześnie udział pracowników w szkoleniach w sektorach energochłonnych znacznie zmalał i jest obecnie niższy od średniej unijnej.

| (41) | W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program konwergencji na 2023 r., a jej opinia (18) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1. |
| --- | --- |

(41)

W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program konwergencji na 2023 r., a jej opinia (18) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1.

| (42) | W świetle dokonanej przez Komisję szczegółowej oceny sytuacji i niniejszej ewaluacji Rada przeanalizowała krajowy program reform na 2023 r. i program konwergencji na 2023 r. Zalecenia Rady na mocy art. 6 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 znajdują odzwierciedlenie w zaleceniu 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, pomagają zaradzić podatnościom na zagrożenia związanym z bardzo silnymi presjami cenowymi oraz potrzebami w zakresie finansowania zewnętrznego i finansowania sektora instytucji rządowych i samorządowych. Zalecenia 2 i 4 przyczyniają się do realizacji zalecenia 1, |
| --- | --- |

(42)

W świetle dokonanej przez Komisję szczegółowej oceny sytuacji i niniejszej ewaluacji Rada przeanalizowała krajowy program reform na 2023 r. i program konwergencji na 2023 r. Zalecenia Rady na mocy art. 6 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 znajdują odzwierciedlenie w zaleceniu 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, pomagają zaradzić podatnościom na zagrożenia związanym z bardzo silnymi presjami cenowymi oraz potrzebami w zakresie finansowania zewnętrznego i finansowania sektora instytucji rządowych i samorządowych. Zalecenia 2 i 4 przyczyniają się do realizacji zalecenia 1,

NINIEJSZYM ZALECA Węgrom podjęcie w latach 2023 i 2024 działań mających na celu:

1.

Zapewnienie rozważnej polityki fiskalnej, w szczególności poprzez ograniczenie nominalnego wzrostu wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych do nie więcej niż 4,4 % w 2024 r. (19)

Utrzymanie inwestycji publicznych finansowanych z zasobów krajowych i zapewnienie skutecznej absorpcji dotacji w ramach Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w celu wspierania zielonej i cyfrowej transformacji.

W okresie po 2024 r. kontynuowanie średniookresowej strategii fiskalnej polegającej na stopniowej i zrównoważonej konsolidacji, w połączeniu z inwestycjami i reformami prowadzącymi do wyższego zrównoważonego wzrostu, aby osiągnąć ostrożną sytuację fiskalną w średnim okresie.

Dążenie do skutecznej koordynacji i wyraźnego rozgraniczenia polityk makroekonomicznych, aby zapewnić stabilność fiskalną i zewnętrzną. Stopniowe wycofanie pułapów cen i stóp procentowych, aby ograniczyć zakłócający wpływ tych środków i ułatwić sprawną realizację polityki pieniężnej. Ukierunkowanie środków wsparcia w sektorze mieszkalnictwa na gospodarstwa domowe o niskich dochodach. Wzmocnienie średniookresowych ram budżetowych, dostosowanie przygotowywania budżetów rocznych względem roku budżetowego oraz ograniczenie swobody uznania przy wykonywaniu budżetów rocznych.

2.

Pilne osiągnięcie wymaganych kamieni milowych i wartości docelowych związanych ze wzmocnieniem niezależności sądownictwa i zapewnieniem ochrony interesów finansowych Unii, aby umożliwić szybkie wdrażanie planu odbudowy i zwiększania odporności przy utrzymaniu stałego tempa. Sprawne sfinalizowanie rozdziału REPowerEU, aby szybko rozpocząć jego wdrażanie. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem ścisłej komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności.

3.

Poprawę adekwatności systemu pomocy społecznej, w tym świadczeń dla bezrobotnych. Poprawę dostępu do skutecznie działających aktywnych instrumentów rynku pracy, w szczególności do możliwości podnoszenia kwalifikacji dla grup defaworyzowanych, oraz zapewnienie efektywnego dialogu społecznego. Ulepszenie ram regulacyjnych i poprawę konkurencji w sektorze usług poprzez unikanie selektywnych i arbitralnych interwencji administracyjnych oraz stosowania szczególnych przepisów prawnych dotyczących określonych przedsiębiorstw, które to przepisy dają im nienależną korzyść albo niesłusznie pogarszają ich sytuację, poprzez systematyczne prowadzenie kontroli konkurencji w przypadku transakcji biznesowych oraz poprzez ograniczenie stosowania środków nadzwyczajnych do absolutnie niezbędnego zakresu, zgodnie z zasadami jednolitego rynku i praworządności.

4.

Zmniejszenie ogólnej zależności od paliw kopalnych dzięki szybszemu wdrażaniu odnawialnych źródeł energii, w tym energii wiatrowej, geotermalnej i zrównoważonego biometanu, w szczególności poprzez usprawnienie procedur wydawania zezwoleń i jednoczesne przeprowadzanie regularnych ocen oddziaływania na środowisko oraz poprzez stworzenie sprzyjającego i przewidywalnego otoczenia regulacyjnego. Stopniowe wycofywanie dopłat do paliw kopalnych. Reformę zasad rynku bilansującego energii elektrycznej i ustalania taryf, aby umożliwić odzyskiwanie kosztów i optymalne wykorzystanie sieci. W razie potrzeby, modernizację infrastruktury elektroenergetycznej, w tym zwiększenie przepustowości sieci i zdolności magazynowania. Dywersyfikację importu paliw kopalnych w celu znacznego ograniczenia zależności od Rosji, w tym poprzez wzmocnienie współpracy z innymi państwami członkowskimi, w tym – w razie potrzeby – w zakresie infrastruktury. Poprawę efektywności energetycznej, zwłaszcza budynków, oraz kontynuowanie wysiłków mających na celu ograniczenie łącznego zużycia gazu. Skorygowanie obecnego systemu regulowanych cen energii, aby zachęcić do jej oszczędzania i jednocześnie zapewnić ukierunkowane wsparcie gospodarstwom domowym o niskich dochodach. Wzmożenie wysiłków w ramach polityki mających na celu zapewnienie i nabywanie umiejętności i kompetencji potrzebnych do zielonej transformacji.

Sporządzono w Brukseli dnia 14 lipca 2023 r.

W imieniu Rady

N. CALVIÑO SANTAMARÍA

Przewodnicząca

---

(1)  Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 1.

1

(2)  Dz.U. L 306 z 23.11.2011, s. 25.

2

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17).

3

(4)  Zalecenie Rady z dnia 16 maja 2023 r. w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (Dz.U. C 180 z 23.5.2023, s. 1).

4

(5)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 z dnia 27 lutego 2023 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/241 w odniesieniu do rozdziałów REPowerEU w planach odbudowy i zwiększania odporności oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1303/2013, (UE) 2021/1060 i (UE) 2021/1755 oraz dyrektywy 2003/87/WE (Dz.U. L 63 z 28.2.2023, s. 1).

5

(6)  ST 15447/22; ST 15447/22 ADD 1.

6

(7)  Zalecenie Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Węgry programu konwergencji na 2021 r. (Dz.U. C 304 z 29.7.2021, s. 78).

7

(8)  Kurs polityki fiskalnej jest mierzony zmianą wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów), z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, lecz z uwzględnieniem wydatków finansowanych z bezzwrotnego wsparcia (dotacji) w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych, w stosunku do średniookresowego wzrostu potencjalnego. Więcej szczegółowych informacji można znaleźć w ramce 1 w tablicach statystycznych w dziedzinie fiskalnej.

8

(9)  Pozostałe wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ, który wyniósł 1,7 pp. PKB i wynikał z zakupu zapasów gazu przez specjalny podmiot zaklasyfikowany jako część sektora instytucji rządowych i samorządowych.

9

(10)  Podana wartość liczbowa odzwierciedla poziom rocznych kosztów budżetowych tych środków, w tym bieżących dochodów i wydatków, a także – w stosownych przypadkach – środków w zakresie nakładów inwestycyjnych.

10

(11)  Zalecenie Rady z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie krajowego programu reform Węgier, zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Węgry programu konwergencji na 2022 r. (Dz.U. C 334 z 1.9.2022, s. 136).

11

(12)  Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. średniookresowy (średnia z dziesięciu lat) wzrost produktu potencjalnego Węgier, wykorzystywany do pomiaru kursu polityki fiskalnej, szacuje się na 16,6 % w ujęciu nominalnym.

12

(13)  Prognozuje się, że pozostałe wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych będą miały restrykcyjny wpływ, który wyniesie 2,2 pp. PKB. Duży spadek innych wydatków kapitałowych w 2023 r. związany jest z dużym wpływem zakupu zapasów gazu przez specjalny podmiot zaklasyfikowany jako część sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2022 r.

13

(14)  Art. 5 rozporządzenia Rady (WE) nr 1466/97 wymaga również korekty przekraczającej wartość 0,5 % PKB w przypadku państw członkowskich o poziomie długu publicznego przekraczającym 60 % PKB lub z istotnym ryzykiem dotyczącym długookresowej zdolności do obsługi długu.

14

(15)  Wydatki pierwotne netto definiuje się jako wydatki finansowane z zasobów krajowych po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów i z wyłączeniem wydatków z tytułu odsetek oraz cyklicznych wydatków związanych z bezrobociem.

15

(16)  Rozporządzenie Rady (UE) 2022/1369 z dnia 5 sierpnia 2022 r. w sprawie skoordynowanych środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz (Dz.U. L 206 z 8.8.2022, s. 1).

16

(17)  Rozporządzenie Rady (UE) 2023/706 z dnia 30 marca 2023 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2022/1369 w odniesieniu do przedłużenia okresu zmniejszenia zapotrzebowania w kontekście środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz oraz w odniesieniu do zwiększenia sprawozdawczości i monitorowania realizacji tych środków (Dz.U. L 93 z 31.3.2023, s. 1).

17

(18)  Na podstawie art. 9 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1466/97.

18

(19)  Co zgodnie z szacunkami odpowiada rocznej korekcie strukturalnego salda budżetowego w wysokości co najmniej 0,5 % PKB w 2024 r., jak opisano w motywie 24.

19

---

| 1.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 312/167 |
| --- | --- | --- | --- |

1.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 312/167

---

ZALECENIE RADY

z dnia 14 lipca 2023 r.

w sprawie krajowego programu reform Malty na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Maltę programu stabilności na 2023 r.

(2023/C 312/18)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 121 ust. 2 i art. 148 ust. 4,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych (1), w szczególności jego art. 5 ust. 2,

uwzględniając zalecenie Komisji Europejskiej,

uwzględniając rezolucje Parlamentu Europejskiego,

uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej,

uwzględniając opinię Komitetu ds. Zatrudnienia,

uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Finansowego,

uwzględniając opinię Komitetu Ochrony Socjalnej,

uwzględniając opinię Komitetu Polityki Gospodarczej,

a także mając na uwadze, co następuje:

| (1) | Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (2), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(1)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (2), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (2) | W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 (3), Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym nie wskazała Malty jako jednego z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia. W związku z tym szczegółowa ocena sytuacji nie będzie potrzebna. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego Malty na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”) (4), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu. |
| --- | --- |

(2)

W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 (3), Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym nie wskazała Malty jako jednego z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia. W związku z tym szczegółowa ocena sytuacji nie będzie potrzebna. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego Malty na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”) (4), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu.

| (3) | Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii. |
| --- | --- |

(3)

Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii.

| (4) | W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów. |
| --- | --- |

(4)

W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów.

| (5) | W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(5)

W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (6) | Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(6)

Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności.

| (7) | W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. |
| --- | --- |

(7)

W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

| (8) | W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa zdolności do obsługi długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r. |
| --- | --- |

(8)

W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa zdolności do obsługi długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r.

| (9) | W dniu 13 lipca 2021 r. Malta przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 5 października 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Malty (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Malta osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone. |
| --- | --- |

(9)

W dniu 13 lipca 2021 r. Malta przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 5 października 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Malty (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Malta osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone.

| (10) | W dniu 25 kwietnia 2023 r. Malta przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r., a w dniu 3 maja 2023 r. – swój program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Malty z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(10)

W dniu 25 kwietnia 2023 r. Malta przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r., a w dniu 3 maja 2023 r. – swój program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Malty z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (11) | W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Malty na 2023 r. Oceniła w nim postępy Malty we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Maltę. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Malty we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Organizacji Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

(11)

W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Malty na 2023 r. Oceniła w nim postępy Malty we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Maltę. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Malty we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Organizacji Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju.

| (12) | Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Malty obniżył się z 7,8 % PKB w 2021 r. do 5,8 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 55,1 % PKB na koniec 2021 r. do 53,4 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. W sprawozdaniu tym omówiono sytuację budżetową Malty, ponieważ deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych tego państwa przekroczył w 2022 r. określoną w Traktacie wartość odniesienia wynoszącą 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu nie zostało spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r. Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Malta powinna uwzględnić tę kwestię przy wykonywaniu budżetu na 2023 r. i przygotowywaniu projektu planu budżetowego na 2024 r. |
| --- | --- |

(12)

Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Malty obniżył się z 7,8 % PKB w 2021 r. do 5,8 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 55,1 % PKB na koniec 2021 r. do 53,4 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. W sprawozdaniu tym omówiono sytuację budżetową Malty, ponieważ deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych tego państwa przekroczył w 2022 r. określoną w Traktacie wartość odniesienia wynoszącą 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu nie zostało spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r. Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Malta powinna uwzględnić tę kwestię przy wykonywaniu budżetu na 2023 r. i przygotowywaniu projektu planu budżetowego na 2024 r.

| (13) | Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały obniżenie podatków pośrednich od zużycia energii, natomiast środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki obejmowały subsydia do produkcji energii w celu zrekompensowania wzrostu cen importowanej energii elektrycznej i cen emisji dwutlenku węgla. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 2,5 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,1 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 3,2 % PKB w 2021 r. do 0,8 % PKB w 2022 r. |
| --- | --- |

(13)

Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały obniżenie podatków pośrednich od zużycia energii, natomiast środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki obejmowały subsydia do produkcji energii w celu zrekompensowania wzrostu cen importowanej energii elektrycznej i cen emisji dwutlenku węgla. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 2,5 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,1 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 3,2 % PKB w 2021 r. do 0,8 % PKB w 2022 r.

| (14) | W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Malta (7) utrzymała wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument, oraz utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(14)

W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Malta (7) utrzymała wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument, oraz utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych.

| (15) | Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był zasadniczo neutralny, na poziomie – 0,2 % PKB, zgodnie z zaleceniem Rady. Zgodnie z zaleceniem Rady Malta nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 0,9 % PKB w 2022 r. (1,1 % PKB w 2021 r.). Spadek wydatków finansowanych z dotacji w ramach Instrumentu oraz innych funduszy unijnych w 2022 r. wynikał z niższej absorpcji innych funduszy unijnych. Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9), który to wpływ wyniósł 0,2 pp. Malta nie utrzymała zatem inwestycji finansowanych z zasobów krajowych, co nie było zgodne z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,9 pp. Ten znaczny ekspansywny wpływ obejmował dodatkowy wpływ środków polityki fiskalnej przyjętych w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii (dodatkowy koszt budżetowy netto wyniósł 1,9 % PKB), a także koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy (0,1 % PKB). W związku z tym Malta w wystarczającym stopniu kontrolowała wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(15)

Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był zasadniczo neutralny, na poziomie – 0,2 % PKB, zgodnie z zaleceniem Rady. Zgodnie z zaleceniem Rady Malta nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 0,9 % PKB w 2022 r. (1,1 % PKB w 2021 r.). Spadek wydatków finansowanych z dotacji w ramach Instrumentu oraz innych funduszy unijnych w 2022 r. wynikał z niższej absorpcji innych funduszy unijnych. Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9), który to wpływ wyniósł 0,2 pp. Malta nie utrzymała zatem inwestycji finansowanych z zasobów krajowych, co nie było zgodne z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,9 pp. Ten znaczny ekspansywny wpływ obejmował dodatkowy wpływ środków polityki fiskalnej przyjętych w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii (dodatkowy koszt budżetowy netto wyniósł 1,9 % PKB), a także koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy (0,1 % PKB). W związku z tym Malta w wystarczającym stopniu kontrolowała wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych.

| (16) | Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 4,1 %, a w 2024 r. – o 4,5 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy wzrost realnego PKB – o 3,9 % w 2023 r. i o 4,1 % w 2024 r., głównie ze względu na mniejszy wkład eksportu netto we wzrost gospodarczy. |
| --- | --- |

(16)

Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 4,1 %, a w 2024 r. – o 4,5 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy wzrost realnego PKB – o 3,9 % w 2023 r. i o 4,1 % w 2024 r., głównie ze względu na mniejszy wkład eksportu netto we wzrost gospodarczy.

| (17) | W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmniejszy się w 2023 r. do 5,0 % PKB. Spadek w 2023 r. odzwierciedla głównie wzrost innych dochodów, w tym pochodzących z krajowych programów obywatelstwa i ułatwień pobytowych dla inwestorów, natomiast zmniejszenie dotacji, w tym oczekiwane stopniowe zmniejszanie kosztów restrukturyzacji krajowych linii lotniczych, jest częściowo kompensowane przez wzrost zużycia pośredniego i nakłady brutto na środki trwałe. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 53,4 % na koniec 2022 r. do 54,5 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 5,1 % PKB w 2023 r. Odpowiada to poziomowi deficytu prognozowanemu w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB – 54,8 % na koniec 2023 r. |
| --- | --- |

(17)

W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmniejszy się w 2023 r. do 5,0 % PKB. Spadek w 2023 r. odzwierciedla głównie wzrost innych dochodów, w tym pochodzących z krajowych programów obywatelstwa i ułatwień pobytowych dla inwestorów, natomiast zmniejszenie dotacji, w tym oczekiwane stopniowe zmniejszanie kosztów restrukturyzacji krajowych linii lotniczych, jest częściowo kompensowane przez wzrost zużycia pośredniego i nakłady brutto na środki trwałe. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 53,4 % na koniec 2022 r. do 54,5 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 5,1 % PKB w 2023 r. Odpowiada to poziomowi deficytu prognozowanemu w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB – 54,8 % na koniec 2023 r.

| (18) | Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki fiskalne przyjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Składają się na nie środki przedłużone od 2022 r., w szczególności obniżenie podatków pośrednich od zużycia energii oraz subsydia do produkcji energii w celu zrekompensowania wzrostu cen importowanej energii elektrycznej i cen emisji dwutlenku węgla. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 1,7 % PKB w 2023 r. (10). Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowują w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,1 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,1 % PKB w 2022 r.). Ostatecznie oczekuje się, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też stopniowe wycofywanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, które oszacowano na 0,8 % PKB. |
| --- | --- |

(18)

Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki fiskalne przyjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Składają się na nie środki przedłużone od 2022 r., w szczególności obniżenie podatków pośrednich od zużycia energii oraz subsydia do produkcji energii w celu zrekompensowania wzrostu cen importowanej energii elektrycznej i cen emisji dwutlenku węgla. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 1,7 % PKB w 2023 r. (10). Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowują w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,1 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,1 % PKB w 2022 r.). Ostatecznie oczekuje się, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też stopniowe wycofywanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, które oszacowano na 0,8 % PKB.

| (19) | W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Malcie podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Malta powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Malcie zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(19)

W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Malcie podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Malta powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Malcie zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (20) | W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. restrykcyjny (+ 0,4 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był zasadniczo neutralny (– 0,2 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, wynoszący 0,8 % PKB. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły w 2023 r. 1,6 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,3 pp. (13). W związku z tym Malta planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i nie przewiduje utrzymania inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Planuje finansowanie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, w szczególności w zakresie renowacji budynków prywatnych i publicznych, w tym szpitali i szkół, elektryfikacji sektora transportu oraz projektów związanych z cyfryzacją administracji publicznej i sektora prywatnego, które to inwestycje są finansowane częściowo z Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(20)

W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. restrykcyjny (+ 0,4 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był zasadniczo neutralny (– 0,2 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, wynoszący 0,8 % PKB. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły w 2023 r. 1,6 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,3 pp. (13). W związku z tym Malta planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i nie przewiduje utrzymania inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Planuje finansowanie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, w szczególności w zakresie renowacji budynków prywatnych i publicznych, w tym szpitali i szkół, elektryfikacji sektora transportu oraz projektów związanych z cyfryzacją administracji publicznej i sektora prywatnego, które to inwestycje są finansowane częściowo z Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (21) | Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 4,3 % PKB w 2024 r. Ten spadek w 2024 r. wynika głównie ze zmniejszenia dotacji, w tym stopniowego wycofywania systemów wcześniejszych emerytur dla pracowników krajowych linii lotniczych, oraz ograniczonego wzrostu kosztów wynagrodzeń, a także wydatków związanych ze zużyciem pośrednim częściowo zrekompensowanego wzrostem wydatków z tytułu odsetek. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. wzrośnie do 55,7 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 4,5 % PKB. Odpowiada to poziomowi deficytu prognozowanemu w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2024 r. wyniesie 56,1 %. |
| --- | --- |

(21)

Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 4,3 % PKB w 2024 r. Ten spadek w 2024 r. wynika głównie ze zmniejszenia dotacji, w tym stopniowego wycofywania systemów wcześniejszych emerytur dla pracowników krajowych linii lotniczych, oraz ograniczonego wzrostu kosztów wynagrodzeń, a także wydatków związanych ze zużyciem pośrednim częściowo zrekompensowanego wzrostem wydatków z tytułu odsetek. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. wzrośnie do 55,7 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 4,5 % PKB. Odpowiada to poziomowi deficytu prognozowanemu w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2024 r. wyniesie 56,1 %.

| (22) | Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe znoszenie w 2024 r. niektórych środków wsparcia w dziedzinie energii. Komisja przyjmuje obecnie, że koszty netto wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii wyniosą 1,5 % PKB. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. Większość środków wsparcia w dziedzinie energii, które obecnie planuje się utrzymać do 2024 r., nie wydaje się być skierowana do gospodarstw domowych lub przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji. Nie zachowują one w pełni sygnału cenowego do zmniejszenia popytu na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. |
| --- | --- |

(22)

Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe znoszenie w 2024 r. niektórych środków wsparcia w dziedzinie energii. Komisja przyjmuje obecnie, że koszty netto wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii wyniosą 1,5 % PKB. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. Większość środków wsparcia w dziedzinie energii, które obecnie planuje się utrzymać do 2024 r., nie wydaje się być skierowana do gospodarstw domowych lub przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji. Nie zachowują one w pełni sygnału cenowego do zmniejszenia popytu na energię i zwiększenia efektywności energetycznej.

| (23) | W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (14). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej i potrzebę zredukowania deficytu poniżej określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % PKB, według Komisji odpowiednia byłaby korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,5 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodologią stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych nie powinien przekroczyć w 2024 r. 5,9 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 1,7 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według szacunków Komisji doprowadzi to do wzrostu wydatków pierwotnych netto, który będzie niższy od zalecanego na 2024 r. |
| --- | --- |

(23)

W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (14). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej i potrzebę zredukowania deficytu poniżej określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % PKB, według Komisji odpowiednia byłaby korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,5 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodologią stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych nie powinien przekroczyć w 2024 r. 5,9 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 1,7 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według szacunków Komisji doprowadzi to do wzrostu wydatków pierwotnych netto, który będzie niższy od zalecanego na 2024 r.

| (24) | Przy założeniu, że kurs polityki nie zmieni się, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 3,3 %, czyli będzie niższy od zalecanej stopy wzrostu. Korekta przewidziana w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. jest mniejsza niż oszczędności uzyskane dzięki całkowitemu wycofaniu środków wsparcia w dziedzinie energii, co w dużej mierze wynika z utrzymywania większości takich środków. |
| --- | --- |

(24)

Przy założeniu, że kurs polityki nie zmieni się, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 3,3 %, czyli będzie niższy od zalecanej stopy wzrostu. Korekta przewidziana w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. jest mniejsza niż oszczędności uzyskane dzięki całkowitemu wycofaniu środków wsparcia w dziedzinie energii, co w dużej mierze wynika z utrzymywania większości takich środków.

| (25) | Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne zmniejszą się z 3,8 % PKB w 2023 r. do 3,1 % PKB w 2024 r. Mniejsze inwestycje odzwierciedlają mniejsze inwestycje finansowane z zasobów krajowych i inwestycje finansowane przez Unię, nieobjęte Instrumentem. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu. Te reformy i inwestycje obejmują inwestycje o wysokiej wartości dodanej i reformy strukturalne na rzecz zielonej, cyfrowej i energetycznej transformacji, w tym reformy zdrowia i zarządzania, które również stanowią część planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(25)

Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne zmniejszą się z 3,8 % PKB w 2023 r. do 3,1 % PKB w 2024 r. Mniejsze inwestycje odzwierciedlają mniejsze inwestycje finansowane z zasobów krajowych i inwestycje finansowane przez Unię, nieobjęte Instrumentem. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu. Te reformy i inwestycje obejmują inwestycje o wysokiej wartości dodanej i reformy strukturalne na rzecz zielonej, cyfrowej i energetycznej transformacji, w tym reformy zdrowia i zarządzania, które również stanowią część planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (26) | W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmniejszy się do 3,6 % PKB w 2025 i do 2,9 % w 2026 r. W związku z tym planuje się, że w 2026 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych nie przekroczy 3 % PKB. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 55,7 % na koniec 2024 r. do 56,1 % do końca 2026 r. |
| --- | --- |

(26)

W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmniejszy się do 3,6 % PKB w 2025 i do 2,9 % w 2026 r. W związku z tym planuje się, że w 2026 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych nie przekroczy 3 % PKB. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 55,7 % na koniec 2024 r. do 56,1 % do końca 2026 r.

| (27) | Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Malty jest na zaawansowanym etapie. Malta złożyła jeden wniosek o płatność, który odpowiada 19 kamieniom milowym i wartościom docelowym zawartym w planie odbudowy i zwiększania odporności i na podstawie którego w dniu 8 marca 2023 r. dokonano płatności w łącznej wysokości 52,3 mln EUR (w dotacjach). W dniu 26 kwietnia 2023 r. Malta przedłożyła zmianę swojego planu wraz z nowym rozdziałem REPowerEU. Oczekuje się, że nowy rozdział REPowerEU pomoże sprostać wyzwaniom związanym z dostawami energii i bezpieczeństwem energetycznym oraz przyspieszy przejście na odnawialne źródła energii. Ponadto Malta proponuje pewne zmiany w pierwotnym planie odbudowy i zwiększania odporności w związku ze zmniejszeniem całkowitego przydziału środków i w celu dostosowania planu odbudowy i zwiększania odporności do obiektywnych okoliczności. Włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Malty w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron ma duże znaczenie dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny. |
| --- | --- |

(27)

Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Malty jest na zaawansowanym etapie. Malta złożyła jeden wniosek o płatność, który odpowiada 19 kamieniom milowym i wartościom docelowym zawartym w planie odbudowy i zwiększania odporności i na podstawie którego w dniu 8 marca 2023 r. dokonano płatności w łącznej wysokości 52,3 mln EUR (w dotacjach). W dniu 26 kwietnia 2023 r. Malta przedłożyła zmianę swojego planu wraz z nowym rozdziałem REPowerEU. Oczekuje się, że nowy rozdział REPowerEU pomoże sprostać wyzwaniom związanym z dostawami energii i bezpieczeństwem energetycznym oraz przyspieszy przejście na odnawialne źródła energii. Ponadto Malta proponuje pewne zmiany w pierwotnym planie odbudowy i zwiększania odporności w związku ze zmniejszeniem całkowitego przydziału środków i w celu dostosowania planu odbudowy i zwiększania odporności do obiektywnych okoliczności. Włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Malty w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron ma duże znaczenie dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny.

| (28) | W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Malty. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego na Malcie. |
| --- | --- |

(28)

W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Malty. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego na Malcie.

| (29) | Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Malta mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań związanych z cechami jej systemu podatkowego, które sprzyjają agresywnemu planowaniu podatkowemu, z polityką energetyczną i z zieloną transformacją. |
| --- | --- |

(29)

Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Malta mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań związanych z cechami jej systemu podatkowego, które sprzyjają agresywnemu planowaniu podatkowemu, z polityką energetyczną i z zieloną transformacją.

| (30) | Kluczowe znaczenie dla poprawy skuteczności i sprawiedliwości systemów podatkowych ma rozwiązanie problemu agresywnego planowania podatkowego. Z uwagi na skutki uboczne strategii agresywnego planowania podatkowego zachodzące między państwami członkowskimi niezwykle ważne są skoordynowane działania mające na celu uzupełnienie prawodawstwa Unii za pomocą polityk krajowych wszystkich państw członkowskich. Malta podjęła kroki w celu rozwiązania problemu praktyk agresywnego planowania podatkowego poprzez wdrożenie wcześniej uzgodnionych inicjatyw międzynarodowych i europejskich. Malta zobowiązuje się ponadto do zajęcia się tą kwestią w swoim planie odbudowy i zwiększania odporności. Zobowiązania do wprowadzenia zasad ustalania cen transferowych i zlecenia niezależnego badania dotyczącego płatności wychodzących i przychodzących (tj. między rezydentami Unii a rezydentami państw trzecich), a następnie do przyjęcia przepisów zgodnych z ustaleniami badania, wskazują na właściwy kierunek. Jednak do czasu zastosowania przez Maltę podatków u źródła od odsetek, dywidend i należności licencyjnych wypłacanych przez przedsiębiorstwa z siedzibą na Malcie na rzecz jurysdykcji o zerowych i niskich stawkach podatkowych (w tym przypadku oznacza to każdą jurysdykcję, w której ustawowa stawka podatku dochodowego od osób prawnych wynosi poniżej 9 %, tj. najniższej ustawowej stawki podatku dochodowego od osób prawnych w Unii) lub równoważnych środków ochronnych w celu zapewnienia, aby przedsiębiorstwa nie mogły przenosić zysków nieopodatkowanych do państw trzecich, ryzyko podwójnego nieopodatkowania tych zysków pozostaje wysokie. Ponadto traktowanie spółek mających na Malcie rezydencję podatkową, ale nie domicyl podatkowy, nadal stwarza ryzyko podwójnego nieopodatkowania zarówno przedsiębiorstw, jak i osób fizycznych. Kwestia ta zostanie jedynie częściowo rozwiązana poprzez zapewnienie zgodności z dyrektywą Rady (UE) 2022/2523 (15), która będzie miała zastosowanie do dużych przedsiębiorstw dopiero po wdrożeniu przez Maltę. |
| --- | --- |

(30)

Kluczowe znaczenie dla poprawy skuteczności i sprawiedliwości systemów podatkowych ma rozwiązanie problemu agresywnego planowania podatkowego. Z uwagi na skutki uboczne strategii agresywnego planowania podatkowego zachodzące między państwami członkowskimi niezwykle ważne są skoordynowane działania mające na celu uzupełnienie prawodawstwa Unii za pomocą polityk krajowych wszystkich państw członkowskich. Malta podjęła kroki w celu rozwiązania problemu praktyk agresywnego planowania podatkowego poprzez wdrożenie wcześniej uzgodnionych inicjatyw międzynarodowych i europejskich. Malta zobowiązuje się ponadto do zajęcia się tą kwestią w swoim planie odbudowy i zwiększania odporności. Zobowiązania do wprowadzenia zasad ustalania cen transferowych i zlecenia niezależnego badania dotyczącego płatności wychodzących i przychodzących (tj. między rezydentami Unii a rezydentami państw trzecich), a następnie do przyjęcia przepisów zgodnych z ustaleniami badania, wskazują na właściwy kierunek. Jednak do czasu zastosowania przez Maltę podatków u źródła od odsetek, dywidend i należności licencyjnych wypłacanych przez przedsiębiorstwa z siedzibą na Malcie na rzecz jurysdykcji o zerowych i niskich stawkach podatkowych (w tym przypadku oznacza to każdą jurysdykcję, w której ustawowa stawka podatku dochodowego od osób prawnych wynosi poniżej 9 %, tj. najniższej ustawowej stawki podatku dochodowego od osób prawnych w Unii) lub równoważnych środków ochronnych w celu zapewnienia, aby przedsiębiorstwa nie mogły przenosić zysków nieopodatkowanych do państw trzecich, ryzyko podwójnego nieopodatkowania tych zysków pozostaje wysokie. Ponadto traktowanie spółek mających na Malcie rezydencję podatkową, ale nie domicyl podatkowy, nadal stwarza ryzyko podwójnego nieopodatkowania zarówno przedsiębiorstw, jak i osób fizycznych. Kwestia ta zostanie jedynie częściowo rozwiązana poprzez zapewnienie zgodności z dyrektywą Rady (UE) 2022/2523 (15), która będzie miała zastosowanie do dużych przedsiębiorstw dopiero po wdrożeniu przez Maltę.

| (31) | Paliwa kopalne nadal odgrywają istotną rolę w gospodarce Malty, co sprawia, że jest ona w dużym stopniu zależna od importu energii i narażona na zmiany cen na świecie, chociaż Malta nie importuje bezpośrednio ropy naftowej ani gazu z Rosji. W 2021 r. paliwa kopalne stanowiły większość produkcji energii elektrycznej na Malcie, natomiast odnawialne źródła energii odpowiadały jedynie za 11,9 % produkcji. Malta ma znaczny potencjał morskiej energii słonecznej i wiatrowej, który nie jest wykorzystywany. Zobowiązanie rządu do wprowadzenia w przyszłości technologii produkcji energii z morskich źródeł odnawialnych, a także wskazanie niewiążącego udziału tego kraju w realizacji celów Unii w zakresie energii z morskich źródeł odnawialnych jest pozytywną zmianą polityki, ale nie wskazano jeszcze konkretnych projektów. Przepustowość i elastyczność sieci elektroenergetycznej stanowią wąskie gardło dla integracji odnawialnych źródeł energii oraz zwiększenia efektywności, niezawodności i bezpieczeństwa dostaw energii. Aby wyeliminować to wąskie gardło, konieczne jest inwestowanie w modernizację sieci, w tym z maltańskiego budżetu dotacji REPowerEU. Malta poprawia swoje bezpieczeństwo dostaw energii poprzez budowę drugiego elektroenergetycznego połączenia międzysystemowego z Włochami. |
| --- | --- |

(31)

Paliwa kopalne nadal odgrywają istotną rolę w gospodarce Malty, co sprawia, że jest ona w dużym stopniu zależna od importu energii i narażona na zmiany cen na świecie, chociaż Malta nie importuje bezpośrednio ropy naftowej ani gazu z Rosji. W 2021 r. paliwa kopalne stanowiły większość produkcji energii elektrycznej na Malcie, natomiast odnawialne źródła energii odpowiadały jedynie za 11,9 % produkcji. Malta ma znaczny potencjał morskiej energii słonecznej i wiatrowej, który nie jest wykorzystywany. Zobowiązanie rządu do wprowadzenia w przyszłości technologii produkcji energii z morskich źródeł odnawialnych, a także wskazanie niewiążącego udziału tego kraju w realizacji celów Unii w zakresie energii z morskich źródeł odnawialnych jest pozytywną zmianą polityki, ale nie wskazano jeszcze konkretnych projektów. Przepustowość i elastyczność sieci elektroenergetycznej stanowią wąskie gardło dla integracji odnawialnych źródeł energii oraz zwiększenia efektywności, niezawodności i bezpieczeństwa dostaw energii. Aby wyeliminować to wąskie gardło, konieczne jest inwestowanie w modernizację sieci, w tym z maltańskiego budżetu dotacji REPowerEU. Malta poprawia swoje bezpieczeństwo dostaw energii poprzez budowę drugiego elektroenergetycznego połączenia międzysystemowego z Włochami.

| (32) | Wkład Malty w realizację celów Unii w zakresie efektywności energetycznej na 2030 r. jest niski, a zużycie energii w budynkach mieszkalnych nadal rośnie. Malta mogłaby zwiększyć skalę środków w zakresie efektywności energetycznej i zmniejszyć zapotrzebowanie na energię poprzez: zachęcanie do instalowania paneli słonecznych na wszystkich nowych budynkach; zapewnienie rozmieszczenia odpowiednich instalacji energii słonecznej na wszystkich nowych budynkach publicznych i niemieszkalnych o powierzchni użytkowej powyżej 250 m2; usunięcie przeszkód prawnych i zapewnienie dodatkowych zachęt ekonomicznych dla właścicieli domów. Wykorzystanie technologii cyfrowych, takich jak aplikacje do monitorowania i regulowania zużycia energii, mogłoby przyczynić się do zwiększenia efektywności energetycznej. Skuteczne wdrożenie nowych krajowych ram regulacyjnych dla przemysłu budowlanego zwiększyłoby jakość (w tym efektywność energetyczną) budynków i bezpieczeństwo procesu budowlanego. Zużycie gazu ziemnego na Malcie w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. wzrosło o 12,7 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, co stanowi tendencję odwrotną do celu określonego w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (16), jakim była redukcja o 15 %. Chociaż Malta kwalifikuje się do objęcia jej zwolnieniem z tego celu, zachęca się Maltę do większych wysiłków na rzecz tymczasowego zmniejszenia popytu na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (17). |
| --- | --- |

(32)

Wkład Malty w realizację celów Unii w zakresie efektywności energetycznej na 2030 r. jest niski, a zużycie energii w budynkach mieszkalnych nadal rośnie. Malta mogłaby zwiększyć skalę środków w zakresie efektywności energetycznej i zmniejszyć zapotrzebowanie na energię poprzez: zachęcanie do instalowania paneli słonecznych na wszystkich nowych budynkach; zapewnienie rozmieszczenia odpowiednich instalacji energii słonecznej na wszystkich nowych budynkach publicznych i niemieszkalnych o powierzchni użytkowej powyżej 250 m2; usunięcie przeszkód prawnych i zapewnienie dodatkowych zachęt ekonomicznych dla właścicieli domów. Wykorzystanie technologii cyfrowych, takich jak aplikacje do monitorowania i regulowania zużycia energii, mogłoby przyczynić się do zwiększenia efektywności energetycznej. Skuteczne wdrożenie nowych krajowych ram regulacyjnych dla przemysłu budowlanego zwiększyłoby jakość (w tym efektywność energetyczną) budynków i bezpieczeństwo procesu budowlanego. Zużycie gazu ziemnego na Malcie w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. wzrosło o 12,7 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, co stanowi tendencję odwrotną do celu określonego w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (16), jakim była redukcja o 15 %. Chociaż Malta kwalifikuje się do objęcia jej zwolnieniem z tego celu, zachęca się Maltę do większych wysiłków na rzecz tymczasowego zmniejszenia popytu na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (17).

| (33) | Ponadto w świetle utrzymującego się uzależnienia od samochodów prywatnych emisje z transportu drogowego nadal rosną, stanowiąc największe źródło emisji gazów cieplarnianych nieobjętych systemem handlu uprawnieniami do emisji na Malcie. Udział pojazdów bezemisyjnych jest znacznie niższy niż średnia unijna i rośnie bardzo powoli. Ograniczenie emisji i zagęszczenia ruchu wymagałoby od Malty poprawy transportu publicznego (punktualność, skrócenie czasu podróży), wdrożenia inteligentnych systemów transportowych (w celu poprawy potoków ruchu, bezpieczeństwa i egzekwowania przepisów ruchu drogowego) oraz zainwestowania w infrastrukturę „miękkiej mobilności” w celu zapewnienia bezpiecznych alternatyw dla prywatnego użytkowania samochodów (takich jak bezpieczne, wydzielone i wzajemnie połączone chodniki oraz trasy dla rowerów / skuterów elektrycznych). |
| --- | --- |

(33)

Ponadto w świetle utrzymującego się uzależnienia od samochodów prywatnych emisje z transportu drogowego nadal rosną, stanowiąc największe źródło emisji gazów cieplarnianych nieobjętych systemem handlu uprawnieniami do emisji na Malcie. Udział pojazdów bezemisyjnych jest znacznie niższy niż średnia unijna i rośnie bardzo powoli. Ograniczenie emisji i zagęszczenia ruchu wymagałoby od Malty poprawy transportu publicznego (punktualność, skrócenie czasu podróży), wdrożenia inteligentnych systemów transportowych (w celu poprawy potoków ruchu, bezpieczeństwa i egzekwowania przepisów ruchu drogowego) oraz zainwestowania w infrastrukturę „miękkiej mobilności” w celu zapewnienia bezpiecznych alternatyw dla prywatnego użytkowania samochodów (takich jak bezpieczne, wydzielone i wzajemnie połączone chodniki oraz trasy dla rowerów / skuterów elektrycznych).

| (34) | Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach mających kluczowe znaczenie dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, znacznie utrudniają przechodzenie na gospodarkę neutralną emisyjnie. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W 2022 r. na Malcie odnotowano niedobory pracowników w sześciu zawodach, które wymagają szczególnych umiejętności lub wiedzy na potrzeby zielonej transformacji, w tym pracowników produkcji i pracowników sektora budownictwa. |
| --- | --- |

(34)

Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach mających kluczowe znaczenie dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, znacznie utrudniają przechodzenie na gospodarkę neutralną emisyjnie. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W 2022 r. na Malcie odnotowano niedobory pracowników w sześciu zawodach, które wymagają szczególnych umiejętności lub wiedzy na potrzeby zielonej transformacji, w tym pracowników produkcji i pracowników sektora budownictwa.

| (35) | W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (18) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1. |
| --- | --- |

(35)

W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (18) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1.

| (36) | W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru wykwalifikowanej kadry; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe, ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Malty zalecenia 1, 2, 3 i 4 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego, trzeciego i czwartego zalecenia dla strefy euro, określonych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r., |
| --- | --- |

(36)

W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru wykwalifikowanej kadry; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe, ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Malty zalecenia 1, 2, 3 i 4 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego, trzeciego i czwartego zalecenia dla strefy euro, określonych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r.,

NINIEJSZYM ZALECA Malcie podjęcie w latach 2023 i 2024 działań mających na celu:

1.

Zapewnienie rozważnej polityki fiskalnej, w szczególności poprzez ograniczenie nominalnego wzrostu wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych do nie więcej niż 5,9 % w 2024 r. (19).

Utrzymanie inwestycji publicznych finansowanych z zasobów krajowych i zapewnienie skutecznej absorpcji dotacji w ramach Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w celu wspierania zielonej i cyfrowej transformacji.

W okresie po 2024 r. kontynuowanie średniookresowej strategii fiskalnej polegającej na stopniowej i zrównoważonej konsolidacji, w połączeniu z inwestycjami i reformami prowadzącymi do wyższego zrównoważonego wzrostu, aby osiągnąć ostrożną sytuację fiskalną w średnim okresie.

2.

Utrzymanie stałego tempa realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności oraz – w związku z niedawnym przedłożeniem addendum, łącznie z rozdziałem REPowerEU – szybkie rozpoczęcie wdrażania powiązanych środków. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem ścisłej komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności.

3.

Podjęcie skutecznych działań w odniesieniu do tych cech systemu podatkowego, które sprzyjają stosowaniu agresywnego planowania podatkowego przez osoby fizyczne i przedsiębiorstwa wielonarodowe, m.in. poprzez zapewnienie wystarczającego opodatkowania wychodzących płatności odsetek, opłat licencyjnych i dywidend oraz zmianę przepisów dotyczących spółek niemających domicylu podatkowego na Malcie.

4.

Zmniejszenie zależności od paliw kopalnych poprzez przyspieszenie stosowania odnawialnych źródeł energii, w tym morskiej energii wiatrowej i słonecznej, oraz modernizację i zwiększenie zdolności systemu sieci elektroenergetycznej, w tym przesyłu, dystrybucji i magazynowania w akumulatorach. Zmniejszenie zapotrzebowania na energię poprzez poprawę efektywności energetycznej, zwłaszcza w budynkach mieszkalnych. Ograniczenie emisji pochodzących z transportu drogowego poprzez rozwiązanie problemu zagęszczenia ruchu dzięki poprawie jakości usług transportu publicznego, inteligentnym systemom transportowym oraz inwestycjom w infrastrukturę „miękkiej” mobilności. Wzmożenie wysiłków w ramach polityki mających na celu zapewnienie i nabywanie umiejętności i kompetencji potrzebnych do zielonej transformacji.

Sporządzono w Brukseli dnia 14 lipca 2023 r.

W imieniu Rady

N. CALVIÑO SANTAMARÍA

Przewodnicząca

---

(1)  Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 1.

1

(2)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17).

2

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie zapobiegania zakłóceniom równowagi makroekonomicznej i ich korygowania (Dz.U. L 306 z 23.11.2011, s. 25).

3

(4)  Zalecenie Rady z dnia 16 maja 2023 r. w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (Dz.U. C 180 z 23.5.2023, s. 1).

4

(5)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 z dnia 27 lutego 2023 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/241 w odniesieniu do rozdziałów REPowerEU w planach odbudowy i zwiększania odporności oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1303/2013, (UE) 2021/1060 i (UE) 2021/1755 oraz dyrektywy 2003/87/WE (Dz.U. L 63 z 28.2.2023, s. 1).

5

(6)  ST 11941/2021 INIT; ST 11941/2021 ADD 1.

6

(7)  Zalecenie Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Maltę programu stabilności na 2021 r. (Dz.U. C 304 z 29.7.2021, s. 83).

7

(8)  Kurs polityki fiskalnej jest mierzony zmianą wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów), z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, lecz z uwzględnieniem wydatków finansowanych z bezzwrotnego wsparcia (dotacji) w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych, w stosunku do średniookresowego wzrostu potencjalnego. Więcej szczegółowych informacji można znaleźć w ramce 1 w tablicach statystycznych w dziedzinie fiskalnej.

8

(9)  Inne wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych miały restrykcyjny wpływ, który wyniósł 0,3 pp. PKB.

9

(10)  Podana wartość liczbowa odzwierciedla poziom rocznych kosztów budżetowych tych środków, w tym bieżących dochodów i wydatków, a także – w stosownych przypadkach – środków w zakresie nakładów inwestycyjnych.

10

(11)  Zalecenie Rady z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie krajowego programu reform Malty, zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Maltę programu stabilności na 2022 r. (Dz.U. C 334 z 1.9.2022, s. 146).

11

(12)  Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. średniookresowy (średnia z dziesięciu lat) wzrost produktu potencjalnego Malty, wykorzystywany do pomiaru kursu polityki fiskalnej, szacuje się na 9,5 % w ujęciu nominalnym.

12

(13)  Prognozuje się, że pozostałe wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych będą miały neutralny wpływ, który wyniesie 0,0 pp. PKB.

13

(14)  Art. 5 rozporządzenia (WE) nr 1466/97 wymaga również korekty przekraczającej wartość 0,5 % PKB w przypadku państw członkowskich o poziomie długu publicznego przekraczającym 60 % PKB lub z istotnym ryzykiem dotyczącym długookresowej zdolności do obsługi długu.

14

(15)  Dyrektywa Rady (UE) 2022/2523 z dnia 14 grudnia 2022 r. w sprawie zapewnienia globalnego minimalnego poziomu opodatkowania międzynarodowych grup przedsiębiorstw oraz dużych grup krajowych w Unii (Dz.U. L 328 z 22.12.2022, s. 1).

15

(16)  Rozporządzenie Rady (UE) 2022/1369 z dnia 5 sierpnia 2022 r. w sprawie skoordynowanych środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz (Dz.U. L 206 z 8.8.2022, s. 1).

16

(17)  Rozporządzenie Rady (UE) 2023/706 z dnia 30 marca 2023 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2022/1369 w odniesieniu do przedłużenia okresu zmniejszenia zapotrzebowania w kontekście środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz oraz w odniesieniu do zwiększenia sprawozdawczości i monitorowania realizacji tych środków (Dz.U. L 93 z 31.3.2023, s. 1).

17

(18)  Na podstawie art. 5 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1466/97.

18

(19)  Co zgodnie z szacunkami odpowiada rocznej korekcie strukturalnego salda budżetowego w wysokości co najmniej 0,5 % PKB w 2024 r., jak opisano w motywie 23.

19

---

| 1.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 312/176 |
| --- | --- | --- | --- |

1.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 312/176

---

ZALECENIE RADY

z dnia 14 lipca 2023 r.

w sprawie krajowego programu reform Niderlandów na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Niderlandy programu stabilności na 2023 r.

(2023/C 312/19)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 121 ust. 2 i art. 148 ust. 4,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych (1), w szczególności jego art. 5 ust. 2,

uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie zapobiegania zakłóceniom równowagi makroekonomicznej i ich korygowania (2), w szczególności jego art. 6 ust. 1,

uwzględniając zalecenie Komisji Europejskiej,

uwzględniając rezolucje Parlamentu Europejskiego,

uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej,

uwzględniając opinię Komitetu ds. Zatrudnienia,

uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Finansowego,

uwzględniając opinię Komitetu Ochrony Socjalnej,

uwzględniając opinię Komitetu Polityki Gospodarczej,

a także mając na uwadze, co następuje:

| (1) | Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(1)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (2) | W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Niderlandy jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia i w przypadku których potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego Niderlandów na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu. |
| --- | --- |

(2)

W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Niderlandy jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia i w przypadku których potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego Niderlandów na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu.

| (3) | Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii. |
| --- | --- |

(3)

Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii.

| (4) | W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na czynne zapewnianie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów. |
| --- | --- |

(4)

W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na czynne zapewnianie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów.

| (5) | W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(5)

W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (6) | Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(6)

Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności.

| (7) | W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Komisja zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. |
| --- | --- |

(7)

W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Komisja zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

| (8) | W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa stabilności długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r. |
| --- | --- |

(8)

W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa stabilności długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r.

| (9) | W dniu 8 lipca 2022 r. Niderlandy przedstawiły Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 4 października 2022 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Niderlandów (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Niderlandy osiągnęły w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone. |
| --- | --- |

(9)

W dniu 8 lipca 2022 r. Niderlandy przedstawiły Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 4 października 2022 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Niderlandów (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Niderlandy osiągnęły w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone.

| (10) | W dniu 28 kwietnia 2023 r. Niderlandy przedłożyły swój krajowy program reform na 2023 r. i program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Niderlandów z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(10)

W dniu 28 kwietnia 2023 r. Niderlandy przedłożyły swój krajowy program reform na 2023 r. i program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Niderlandów z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (11) | W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała swoje sprawozdanie krajowe za 2023 r. dotyczące Niderlandów. Oceniła w nim postępy Niderlandów we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Niderlandy. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Niderlandów we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

(11)

W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała swoje sprawozdanie krajowe za 2023 r. dotyczące Niderlandów. Oceniła w nim postępy Niderlandów we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Niderlandy. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Niderlandów we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju.

| (12) | Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Niderlandów na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki 24 maja 2023 r. Komisja stwierdziła, że Niderlandy borykają się z zakłóceniami równowagi makroekonomicznej. Utrzymuje się w szczególności podatność na zagrożenia związana z wysokim poziomem zadłużenia sektora prywatnego oraz dużą nadwyżką obrotów bieżących, które mają wymiar transgraniczny, chociaż zaobserwowano pewne oznaki ograniczenia tej podatności. Nadwyżka na rachunku obrotów bieżących (pomimo ostatnich korekt danych) i dług sektora prywatnego są wysokie nie tylko w porównaniu z innymi państwami, ale przewyższają też poziomy, które są uzasadnione w świetle fundamentów gospodarczych. Duża nadwyżka obrotów bieżących zmalała w 2022 r. w związku z gorszymi terms of trade, przy jednoczesnym wzroście salda obrotów bieżących mierzonych w cenach stałych, oraz w wyniku pogłębienia się deficytu dochodów pierwotnych. Oczekuje się, że wraz z poprawą terms of trade nadwyżka ponownie znacząco wzrośnie w 2023 r. i ustabilizuje się w 2024 r. Zrobiono ograniczony postęp w realizacji polityk, ale konieczne są dodatkowe działania w celu zmniejszenia przeszkód dla inwestycji. Poziom zadłużenia przedsiębiorstw niefinansowych i gospodarstw domowych jest nadal wysoki: problem ten jest bardziej niepokojący w przypadku gospodarstw domowych, ponieważ naraża je na wstrząsy, a już nadmiernie wysokie i dalej rosnące ceny nieruchomości mieszkalnych potęgują to ryzyko. W dalszej perspektywie spodziewana jest kontynuacja umiarkowanego spadku długu. Nastąpił wprawdzie umiarkowany spadek cen nieruchomości mieszkalnych, ale utrzymuje się presja na rynku mieszkaniowym; jedną z jej głównych przyczyn jest niedostateczna liczba nowo budowanych mieszkań, która pozostaje znacznie niższa od celów wyznaczonych przez rząd. Jednocześnie finansowanie zakupu domu lub mieszkania kredytem jest dalej wspierane za pomocą korzystnych przepisów podatkowych, a realizowane polityki grożą osłabieniem rozwoju prywatnego rynku wynajmu. |
| --- | --- |

(12)

Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Niderlandów na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki 24 maja 2023 r. Komisja stwierdziła, że Niderlandy borykają się z zakłóceniami równowagi makroekonomicznej. Utrzymuje się w szczególności podatność na zagrożenia związana z wysokim poziomem zadłużenia sektora prywatnego oraz dużą nadwyżką obrotów bieżących, które mają wymiar transgraniczny, chociaż zaobserwowano pewne oznaki ograniczenia tej podatności. Nadwyżka na rachunku obrotów bieżących (pomimo ostatnich korekt danych) i dług sektora prywatnego są wysokie nie tylko w porównaniu z innymi państwami, ale przewyższają też poziomy, które są uzasadnione w świetle fundamentów gospodarczych. Duża nadwyżka obrotów bieżących zmalała w 2022 r. w związku z gorszymi terms of trade, przy jednoczesnym wzroście salda obrotów bieżących mierzonych w cenach stałych, oraz w wyniku pogłębienia się deficytu dochodów pierwotnych. Oczekuje się, że wraz z poprawą terms of trade nadwyżka ponownie znacząco wzrośnie w 2023 r. i ustabilizuje się w 2024 r. Zrobiono ograniczony postęp w realizacji polityk, ale konieczne są dodatkowe działania w celu zmniejszenia przeszkód dla inwestycji. Poziom zadłużenia przedsiębiorstw niefinansowych i gospodarstw domowych jest nadal wysoki: problem ten jest bardziej niepokojący w przypadku gospodarstw domowych, ponieważ naraża je na wstrząsy, a już nadmiernie wysokie i dalej rosnące ceny nieruchomości mieszkalnych potęgują to ryzyko. W dalszej perspektywie spodziewana jest kontynuacja umiarkowanego spadku długu. Nastąpił wprawdzie umiarkowany spadek cen nieruchomości mieszkalnych, ale utrzymuje się presja na rynku mieszkaniowym; jedną z jej głównych przyczyn jest niedostateczna liczba nowo budowanych mieszkań, która pozostaje znacznie niższa od celów wyznaczonych przez rząd. Jednocześnie finansowanie zakupu domu lub mieszkania kredytem jest dalej wspierane za pomocą korzystnych przepisów podatkowych, a realizowane polityki grożą osłabieniem rozwoju prywatnego rynku wynajmu.

| (13) | Z danych zweryfikowanych przez Eurostat wynika, że saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych Niderlandów uległo poprawie, a mianowicie deficyt wynoszący 2,4 % PKB w 2021 r. zmienił się w zrównoważony budżet w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 52,5 % PKB na koniec 2021 r. do 51,0 % na koniec 2022 r. |
| --- | --- |

(13)

Z danych zweryfikowanych przez Eurostat wynika, że saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych Niderlandów uległo poprawie, a mianowicie deficyt wynoszący 2,4 % PKB w 2021 r. zmienił się w zrównoważony budżet w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 52,5 % PKB na koniec 2021 r. do 51,0 % na koniec 2022 r.

| (14) | Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki przyjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki zmniejszające dochody obejmowały obniżenie VAT od energii elektrycznej i podatku akcyzowego od benzyny i oleju napędowego, natomiast środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki obejmowały rekompensatę za rachunki za energię elektryczną w listopadzie i grudniu oraz wsparcie dla gospodarstw domowych o niskich dochodach, które mają wysokie rachunki za energię. Koszt tych środków był częściowo kompensowany przez nowe podatki od nieoczekiwanych zysków producentów i dostawców energii, a mianowicie składkę solidarnościową nałożoną przy zastosowaniu rozporządzenia Rady (UE) 2022/1854 (7), której stawka wynosi 33 %. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 0,6 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,1 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 1,8 % PKB w 2021 r. do 0,3 % PKB w 2022 r. |
| --- | --- |

(14)

Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki przyjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki zmniejszające dochody obejmowały obniżenie VAT od energii elektrycznej i podatku akcyzowego od benzyny i oleju napędowego, natomiast środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki obejmowały rekompensatę za rachunki za energię elektryczną w listopadzie i grudniu oraz wsparcie dla gospodarstw domowych o niskich dochodach, które mają wysokie rachunki za energię. Koszt tych środków był częściowo kompensowany przez nowe podatki od nieoczekiwanych zysków producentów i dostawców energii, a mianowicie składkę solidarnościową nałożoną przy zastosowaniu rozporządzenia Rady (UE) 2022/1854 (7), której stawka wynosi 33 %. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 0,6 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,1 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 1,8 % PKB w 2021 r. do 0,3 % PKB w 2022 r.

| (15) | W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Niderlandy (8) realizowały wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument, oraz utrzymały inwestycje finansowane z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(15)

W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Niderlandy (8) realizowały wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument, oraz utrzymały inwestycje finansowane z zasobów krajowych.

| (16) | Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (9) w 2022 r. był wspierający, na poziomie ‒ 0,5 % PKB, zgodnie z zaleceniem Rady. Zgodnie z zaleceniem Rady Niderlandy nadal wspierały odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 0,2 % PKB w 2022 r. (0,2 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej (10), który to wpływ wyniósł 0,1 pp. Niderlandy nie utrzymały zatem inwestycji finansowanych z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,4 pp. W związku z tym Niderlandy utrzymały wystarczająco pod kontrolą wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(16)

Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (9) w 2022 r. był wspierający, na poziomie ‒ 0,5 % PKB, zgodnie z zaleceniem Rady. Zgodnie z zaleceniem Rady Niderlandy nadal wspierały odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 0,2 % PKB w 2022 r. (0,2 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej (10), który to wpływ wyniósł 0,1 pp. Niderlandy nie utrzymały zatem inwestycji finansowanych z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,4 pp. W związku z tym Niderlandy utrzymały wystarczająco pod kontrolą wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych.

| (17) | Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 1,6 %, a w 2024 r. – o 1,4 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że wzrost realnego PKB w 2023 r. będzie nieco wyższy i wyniesie 1,8 %, a w 2024 r. – nieco niższy i wyniesie 1,2 %. Wynika to głównie z niewielkich różnic w ocenie perspektyw popytu krajowego w obu latach. |
| --- | --- |

(17)

Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 1,6 %, a w 2024 r. – o 1,4 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że wzrost realnego PKB w 2023 r. będzie nieco wyższy i wyniesie 1,8 %, a w 2024 r. – nieco niższy i wyniesie 1,2 %. Wynika to głównie z niewielkich różnic w ocenie perspektyw popytu krajowego w obu latach.

| (18) | W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie w 2023 r. do 3,0 % PKB. Wzrost w 2023 r. wynika głównie z kosztu pakietu energetycznego, rosnących wydatków z tytułu odsetek i planowanych dodatkowych wydatków związanych z wyzwaniami społecznymi, takimi jak zielona transformacja, kształcenie i podaż nieruchomości mieszkalnych. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 49,3 % na koniec 2022 r. do 48,4 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 2,1 % PKB w 2023 r. Jest on niższy od deficytu prognozowanego w programie stabilności na 2023 r., a różnica ta wynika głównie z faktu, że saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2022 r. okazało się lepsze, niż założono w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wyższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2023 r. wyniesie 49,3 %. Różnica ta wynika z faktu, że dane dotyczące salda budżetowego za 2022 r. okazały się wyższe, niż zakładano w programie stabilności na 2023 r., co wynikało z wysokiej wartości rezydualnej zmiany długu w 2022 r. |
| --- | --- |

(18)

W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie w 2023 r. do 3,0 % PKB. Wzrost w 2023 r. wynika głównie z kosztu pakietu energetycznego, rosnących wydatków z tytułu odsetek i planowanych dodatkowych wydatków związanych z wyzwaniami społecznymi, takimi jak zielona transformacja, kształcenie i podaż nieruchomości mieszkalnych. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 49,3 % na koniec 2022 r. do 48,4 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 2,1 % PKB w 2023 r. Jest on niższy od deficytu prognozowanego w programie stabilności na 2023 r., a różnica ta wynika głównie z faktu, że saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2022 r. okazało się lepsze, niż założono w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wyższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2023 r. wyniesie 49,3 %. Różnica ta wynika z faktu, że dane dotyczące salda budżetowego za 2022 r. okazały się wyższe, niż zakładano w programie stabilności na 2023 r., co wynikało z wysokiej wartości rezydualnej zmiany długu w 2022 r.

| (19) | Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki fiskalne podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono, w szczególności obniżenie podatku akcyzowego od benzyny i oleju napędowego oraz wsparcie dla gospodarstw domowych o niskich dochodach, a także nowe środki, takie jak pułapy cen energii elektrycznej i gazu oraz program pomocy dla energochłonnych MŚP. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 1,1 % PKB w 2023 r. (11) Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowują sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (12), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,5 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,1 % PKB w 2022 r.). Prognozowane jest, że koszty budżetowe tymczasowej ochrony wysiedleńców z Ukrainy pozostaną na podobnym poziomie jak w 2022 r. |
| --- | --- |

(19)

Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki fiskalne podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono, w szczególności obniżenie podatku akcyzowego od benzyny i oleju napędowego oraz wsparcie dla gospodarstw domowych o niskich dochodach, a także nowe środki, takie jak pułapy cen energii elektrycznej i gazu oraz program pomocy dla energochłonnych MŚP. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 1,1 % PKB w 2023 r. (11) Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowują sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (12), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,5 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,1 % PKB w 2022 r.). Prognozowane jest, że koszty budżetowe tymczasowej ochrony wysiedleńców z Ukrainy pozostaną na podobnym poziomie jak w 2022 r.

| (20) | W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Niderlandom podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (13), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Niderlandy powinny być gotowe do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Niderlandom zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(20)

W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Niderlandom podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (13), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Niderlandy powinny być gotowe do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Niderlandom zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (21) | W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. ekspansywny (‒ 1,1 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był również ekspansywny (‒ 0,5 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej; wpływ ten wyniesie 0,9 % PKB. Obejmuje to wzrost o 0,4 % PKB kosztów ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii. Ekspansywny wpływ bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wynika zatem jedynie częściowo z ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Ekspansywny wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) wynika również z nieukierunkowanych środków dotyczących energii, stałego wzrostu wynagrodzeń w sektorze publicznym i świadczeń socjalnych oraz wyższych wydatków na ochronę zdrowia. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz innych funduszy unijnych wyniosły w 2023 r. 0,2 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,0 pp. W związku z tym Niderlandy planują sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i nie przewidują utrzymania inwestycji finansowanych z zasobów krajowych (14). Państwo zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takie jak inwestycje w budowę morskich farm wiatrowych i ułatwienia budowy tych farm, zachęty do korzystania z wodoru i poprawa umiejętności cyfrowych uczniów; inwestycje te są finansowane częściowo z Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(21)

W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. ekspansywny (‒ 1,1 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był również ekspansywny (‒ 0,5 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej; wpływ ten wyniesie 0,9 % PKB. Obejmuje to wzrost o 0,4 % PKB kosztów ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii. Ekspansywny wpływ bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wynika zatem jedynie częściowo z ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Ekspansywny wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) wynika również z nieukierunkowanych środków dotyczących energii, stałego wzrostu wynagrodzeń w sektorze publicznym i świadczeń socjalnych oraz wyższych wydatków na ochronę zdrowia. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz innych funduszy unijnych wyniosły w 2023 r. 0,2 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,0 pp. W związku z tym Niderlandy planują sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i nie przewidują utrzymania inwestycji finansowanych z zasobów krajowych (14). Państwo zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takie jak inwestycje w budowę morskich farm wiatrowych i ułatwienia budowy tych farm, zachęty do korzystania z wodoru i poprawa umiejętności cyfrowych uczniów; inwestycje te są finansowane częściowo z Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (22) | Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 2,6 % PKB w 2024 r. Spadek w 2024 r. wynika głównie z wycofywania środków dotyczących energii. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. wzrośnie do 48,7 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 1,7 % PKB. Jest on niższy od deficytu prognozowanego w programie stabilności na 2023 r., a różnica ta wynika głównie z efektu bazy związanego z niższą relacją deficytu do PKB prognozowaną na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2024 r. wyniesie 48,8 %. |
| --- | --- |

(22)

Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 2,6 % PKB w 2024 r. Spadek w 2024 r. wynika głównie z wycofywania środków dotyczących energii. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. wzrośnie do 48,7 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 1,7 % PKB. Jest on niższy od deficytu prognozowanego w programie stabilności na 2023 r., a różnica ta wynika głównie z efektu bazy związanego z niższą relacją deficytu do PKB prognozowaną na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2024 r. wyniesie 48,8 %.

| (23) | Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe zniesienie w 2024 r. wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii. Komisja także zakłada stopniowe zniesienie wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. |
| --- | --- |

(23)

Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe zniesienie w 2024 r. wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii. Komisja także zakłada stopniowe zniesienie wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii.

| (24) | W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (15). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej, według Komisji odpowiednia będzie poprawa salda strukturalnego o co najmniej 0,3 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (16) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 3,5 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 1,1 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według szacunków Komisji doprowadzi to do wzrostu wydatków pierwotnych netto, który będzie niższy od zalecanego maksymalnej stopy wzrostu na 2024 r. Prognoza Komisji z wiosny 2023 r. wskazuje jednak, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych w 2023 r. nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Jeżeli zostanie to potwierdzone, odpowiedni byłby niższy wzrost wydatków pierwotnych netto w 2024 r. |
| --- | --- |

(24)

W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (15). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej, według Komisji odpowiednia będzie poprawa salda strukturalnego o co najmniej 0,3 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (16) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 3,5 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 1,1 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według szacunków Komisji doprowadzi to do wzrostu wydatków pierwotnych netto, który będzie niższy od zalecanego maksymalnej stopy wzrostu na 2024 r. Prognoza Komisji z wiosny 2023 r. wskazuje jednak, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych w 2023 r. nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Jeżeli zostanie to potwierdzone, odpowiedni byłby niższy wzrost wydatków pierwotnych netto w 2024 r.

| (25) | Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 1,7 %, czyli będzie niższy od zalecanej stopy wzrostu. Korekta przewidziana w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. odpowiada oszczędnościom uzyskanym dzięki całkowitemu wycofaniu środków wsparcia w dziedzinie energii. |
| --- | --- |

(25)

Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 1,7 %, czyli będzie niższy od zalecanej stopy wzrostu. Korekta przewidziana w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. odpowiada oszczędnościom uzyskanym dzięki całkowitemu wycofaniu środków wsparcia w dziedzinie energii.

| (26) | Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne zwiększą się z 3,4 % PKB w 2023 r. do 3,5 % PKB w 2024 r. Większe inwestycje odzwierciedlają większe inwestycje finansowane z zasobów krajowych i inwestycje finansowane przez Unię, a mianowicie za pośrednictwem Instrumentu. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu. Te reformy i inwestycje obejmują reformy i inwestycje w dziedzinach kształcenia, badań i rozwoju, rynku pracy oraz zielonej i cyfrowej transformacji, które to reformy i inwestycje są również częścią planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(26)

Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne zwiększą się z 3,4 % PKB w 2023 r. do 3,5 % PKB w 2024 r. Większe inwestycje odzwierciedlają większe inwestycje finansowane z zasobów krajowych i inwestycje finansowane przez Unię, a mianowicie za pośrednictwem Instrumentu. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu. Te reformy i inwestycje obejmują reformy i inwestycje w dziedzinach kształcenia, badań i rozwoju, rynku pracy oraz zielonej i cyfrowej transformacji, które to reformy i inwestycje są również częścią planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (27) | W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2027 r. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie do 2,8 % PKB w 2026 r. i 3,2 % PKB w 2027 r. W związku z tym planowane jest, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzyma się na poziomie poniżej 3 % PKB do 2026 r., a następnie wzrośnie powyżej 3 % PKB w 2027 r. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 48,7 % na koniec 2024 r. do 52,7 % do końca 2027 r. |
| --- | --- |

(27)

W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2027 r. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie do 2,8 % PKB w 2026 r. i 3,2 % PKB w 2027 r. W związku z tym planowane jest, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzyma się na poziomie poniżej 3 % PKB do 2026 r., a następnie wzrośnie powyżej 3 % PKB w 2027 r. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 48,7 % na koniec 2024 r. do 52,7 % do końca 2027 r.

| (28) | Gwałtowny wzrost cen nieruchomości mieszkalnych w ostatnich latach doprowadził do przeszacowania rynku mieszkaniowego. Za sprawą zaostrzających się warunków finansowania rynek mieszkaniowy osiągnął jednak punkt zwrotny w połowie 2022 r., kiedy to ceny nieruchomości mieszkalnych zaczęły spadać w reakcji na wzrost oprocentowania kredytów hipotecznych. Miarą, która pozwala porównywać poziom długu hipotecznego w skali międzynarodowej, jest jego relacja do PKB, która jest w Niderlandach nadal wysoka. Jest to związane ze stosunkowo wysokimi limitami wysokości kredytu do wartości zabezpieczenia i ze znacznymi ulgami podatkowymi przysługującymi z tytułu spłat kredytu hipotecznego. Możliwości odliczania od podatku odsetek od kredytu hipotecznego są stopniowo zmniejszane, ale ich skala pozostaje duża. Wynikające stąd wysokie zadłużenie gospodarstw domowych sprawia, że gospodarstwa domowe są narażone na wstrząsy gospodarcze, który to problem nabiera obecnie szczególnej wagi, gdyż rośnie ryzyko korekty cen nieruchomości mieszkalnych. Jednocześnie ze względu na niewielkie rozmiary rynku wynajmu prywatnego dostępność przystępnych cenowo alternatyw dla zakupu domu lub mieszkania jest ograniczona. Brak przystępnych cenowo nieruchomości mieszkalnych na wynajem zmniejsza również mobilność pracowników. Usunięcie przeszkód, które hamują obecnie inwestycje, w tym w sektorze budownictwa mieszkaniowego, mogłoby umożliwić rządowi pomyślną realizację planów zwiększenia podaży nieruchomości mieszkalnych, przyczyniając się jednocześnie do przywrócenia równowagi zewnętrznej i do lepszego funkcjonowania rynku mieszkaniowego. |
| --- | --- |

(28)

Gwałtowny wzrost cen nieruchomości mieszkalnych w ostatnich latach doprowadził do przeszacowania rynku mieszkaniowego. Za sprawą zaostrzających się warunków finansowania rynek mieszkaniowy osiągnął jednak punkt zwrotny w połowie 2022 r., kiedy to ceny nieruchomości mieszkalnych zaczęły spadać w reakcji na wzrost oprocentowania kredytów hipotecznych. Miarą, która pozwala porównywać poziom długu hipotecznego w skali międzynarodowej, jest jego relacja do PKB, która jest w Niderlandach nadal wysoka. Jest to związane ze stosunkowo wysokimi limitami wysokości kredytu do wartości zabezpieczenia i ze znacznymi ulgami podatkowymi przysługującymi z tytułu spłat kredytu hipotecznego. Możliwości odliczania od podatku odsetek od kredytu hipotecznego są stopniowo zmniejszane, ale ich skala pozostaje duża. Wynikające stąd wysokie zadłużenie gospodarstw domowych sprawia, że gospodarstwa domowe są narażone na wstrząsy gospodarcze, który to problem nabiera obecnie szczególnej wagi, gdyż rośnie ryzyko korekty cen nieruchomości mieszkalnych. Jednocześnie ze względu na niewielkie rozmiary rynku wynajmu prywatnego dostępność przystępnych cenowo alternatyw dla zakupu domu lub mieszkania jest ograniczona. Brak przystępnych cenowo nieruchomości mieszkalnych na wynajem zmniejsza również mobilność pracowników. Usunięcie przeszkód, które hamują obecnie inwestycje, w tym w sektorze budownictwa mieszkaniowego, mogłoby umożliwić rządowi pomyślną realizację planów zwiększenia podaży nieruchomości mieszkalnych, przyczyniając się jednocześnie do przywrócenia równowagi zewnętrznej i do lepszego funkcjonowania rynku mieszkaniowego.

| (29) | Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Chociaż niderlandzki plan odbudowy i zwiększania odporności przyjęto dopiero w 2022 r., jego realizacja postępuje. Szybkie negocjacje w sprawie umowy operacyjnej pomogą w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności i są konieczne do przedłożenia pierwszego wniosku o płatność w zakładanym terminie, tzn. do końca 2023 r. Na obecnym etapie realizacji planu ryzyko niezdolności do absorpcji środków wydaje się ograniczone w świetle stosunkowo niedużej kwoty alokacji finansowej. Prace nad przygotowaniem rozdziału dotyczącego REPowerEU są w toku. Szybkie włączenie nowego rozdziału dotyczącego REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Niderlandów w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, ponieważ służy zapewnieniu szerokiego poczucia odpowiedzialności za cały program polityczny. |
| --- | --- |

(29)

Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Chociaż niderlandzki plan odbudowy i zwiększania odporności przyjęto dopiero w 2022 r., jego realizacja postępuje. Szybkie negocjacje w sprawie umowy operacyjnej pomogą w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności i są konieczne do przedłożenia pierwszego wniosku o płatność w zakładanym terminie, tzn. do końca 2023 r. Na obecnym etapie realizacji planu ryzyko niezdolności do absorpcji środków wydaje się ograniczone w świetle stosunkowo niedużej kwoty alokacji finansowej. Prace nad przygotowaniem rozdziału dotyczącego REPowerEU są w toku. Szybkie włączenie nowego rozdziału dotyczącego REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Niderlandów w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, ponieważ służy zapewnieniu szerokiego poczucia odpowiedzialności za cały program polityczny.

| (30) | W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Niderlandów. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Niderlandach. |
| --- | --- |

(30)

W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Niderlandów. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Niderlandach.

| (31) | Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Niderlandy mierzą się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą segmentacji rynków pracy, niedoborów siły roboczej i kwalifikacji, zależności od paliw kopalnych oraz nadmiernej depozycji azotu. |
| --- | --- |

(31)

Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Niderlandy mierzą się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą segmentacji rynków pracy, niedoborów siły roboczej i kwalifikacji, zależności od paliw kopalnych oraz nadmiernej depozycji azotu.

| (32) | Udział elastycznego zatrudnienia w niderlandzkim rynku pracy (zarówno pracowników zatrudnionych na podstawie umów elastycznych lub tymczasowych, jak i osób pracujących na własny rachunek niezatrudniających pracowników) utrzymuje się na wysokim poziomie. Wskazuje to na rosnące ryzyko segmentacji, która w szczególny sposób zakłóca sytuację na marginesie rynku pracy. Segmentacja rynków pracy może pogłębić nierówność szans i osłabić wydajność. Pewien stopień elastyczności na rynku pracy może zwiększać zdolność adaptacji gospodarki, a także zwiększać wybór form zatrudnienia w zależności od indywidualnych preferencji. Nadmierne wykorzystanie elastycznych form zatrudnienia może mieć jednak negatywne skutki dla pracowników i całej gospodarki. Na przykład uczestnictwo w szkoleniach i kształceniu przez całe życie stanowi wyzwanie dla osób zatrudnionych na podstawie elastycznych umów o pracę, co z kolei ogranicza inwestycje w umiejętności. Rząd Niderlandów planuje podjąć współpracę z partnerami społecznymi, aby zająć się różnicami między zatrudnieniem na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony a elastycznymi formami zatrudnienia. Plany te obejmują zniesienie umów zerogodzinowych, zastąpienie umów o pracę na wezwanie w ich obecnej formie nowym rodzajem umowy, która zwiększy bezpieczeństwo dochodów pracowników, a także poprawę bezpieczeństwa zatrudnienia pracowników tymczasowych. Szybkie postępy w realizacji tych planów będą miały duże znaczenie dla zapewnienia, aby wybór określonego rodzaju umowy o pracę wynikał z potrzeb danego stanowiska pracy lub preferencji pracowników, i jednocześnie dla poprawy pozycji zawodowej oraz społecznej osób korzystających z elastycznych form zatrudnienia, a także dla ograniczenia segmentacji rynków pracy. |
| --- | --- |

(32)

Udział elastycznego zatrudnienia w niderlandzkim rynku pracy (zarówno pracowników zatrudnionych na podstawie umów elastycznych lub tymczasowych, jak i osób pracujących na własny rachunek niezatrudniających pracowników) utrzymuje się na wysokim poziomie. Wskazuje to na rosnące ryzyko segmentacji, która w szczególny sposób zakłóca sytuację na marginesie rynku pracy. Segmentacja rynków pracy może pogłębić nierówność szans i osłabić wydajność. Pewien stopień elastyczności na rynku pracy może zwiększać zdolność adaptacji gospodarki, a także zwiększać wybór form zatrudnienia w zależności od indywidualnych preferencji. Nadmierne wykorzystanie elastycznych form zatrudnienia może mieć jednak negatywne skutki dla pracowników i całej gospodarki. Na przykład uczestnictwo w szkoleniach i kształceniu przez całe życie stanowi wyzwanie dla osób zatrudnionych na podstawie elastycznych umów o pracę, co z kolei ogranicza inwestycje w umiejętności. Rząd Niderlandów planuje podjąć współpracę z partnerami społecznymi, aby zająć się różnicami między zatrudnieniem na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony a elastycznymi formami zatrudnienia. Plany te obejmują zniesienie umów zerogodzinowych, zastąpienie umów o pracę na wezwanie w ich obecnej formie nowym rodzajem umowy, która zwiększy bezpieczeństwo dochodów pracowników, a także poprawę bezpieczeństwa zatrudnienia pracowników tymczasowych. Szybkie postępy w realizacji tych planów będą miały duże znaczenie dla zapewnienia, aby wybór określonego rodzaju umowy o pracę wynikał z potrzeb danego stanowiska pracy lub preferencji pracowników, i jednocześnie dla poprawy pozycji zawodowej oraz społecznej osób korzystających z elastycznych form zatrudnienia, a także dla ograniczenia segmentacji rynków pracy.

| (33) | Niedobory siły roboczej i kwalifikacji cechowały niderlandzki rynek pracy jeszcze przed pandemią COVID-19, ale od tego czasu stały się powszechniejsze we wszystkich sektorach. W sektorach takich jak technologie informacyjno-komunikacyjne (ICT), opieka zdrowotna i edukacja oraz w zawodach technicznych istnieją niedobory strukturalne, które występowały już przed pandemią COVID-19 i prawdopodobnie będą się dalej utrzymywać, m.in. ze względu na zmiany demograficzne. Pomimo ogółem wysokiego współczynnika aktywności zawodowej w Niderlandach nadal istnieją niewykorzystane lub niedostatecznie wykorzystywane zasoby pracowników, takich jak osoby ze środowisk migracyjnych i osoby zatrudnione w niepełnym wymiarze godzin. Po podjęciu zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy tylko nieliczne osoby decydują się na jego zwiększenie. Powodami, które stoją za taką decyzją, mogą być wysokie krańcowe stawki podatkowe, obowiązki związane z opieką nieformalną nad dziećmi lub innymi członkami rodziny (sprawowane obecnie albo spodziewane w przyszłości), czy też względy jakości pracy lub równowagi między życiem zawodowym a prywatnym. Wyrównanie niedoboru pracowników i kwalifikacji wymagać będzie przyjęcia kompleksowego podejścia, które powinno również uwzględniać potrzeby poszczególnych sektorów i występujące w nich bariery oraz inwestycje zwiększające wydajność. W związku z tym można rozważyć połączenie różnych strategii politycznych, które mogłyby obejmować: (i) dalszą obniżkę krańcowej stawki podatkowej lub poprawę przejrzystości krańcowej stawki podatkowej płaconej przez osoby fizyczne; (ii) podwyższenie wynagrodzeń w sektorach, które borykają się ze strukturalnym niedoborem pracowników, zwłaszcza tych, w których dominują pracodawcy publiczni i półpubliczni; (iii) promowanie dobrej jakości pracy i równowagi między życiem zawodowym a prywatnym; (iv) poprawę jakości poradnictwa zawodowego oraz (v) zwiększenie dostępu do wysokiej jakości przystępnych cenowo usług opieki nad dziećmi. Ponadto zwiększenie możliwości podnoszenia lub zmiany kwalifikacji za pomocą ukierunkowanych i odpowiednio dostosowanych działań – skierowanych w szczególności do osób znajdujących się na marginesie rynku pracy i osób biernych zawodowo – mogłoby przyczynić się do złagodzenia niedoborów pracowników i kwalifikacji oraz poprawić społeczne efekty edukacji. |
| --- | --- |

(33)

Niedobory siły roboczej i kwalifikacji cechowały niderlandzki rynek pracy jeszcze przed pandemią COVID-19, ale od tego czasu stały się powszechniejsze we wszystkich sektorach. W sektorach takich jak technologie informacyjno-komunikacyjne (ICT), opieka zdrowotna i edukacja oraz w zawodach technicznych istnieją niedobory strukturalne, które występowały już przed pandemią COVID-19 i prawdopodobnie będą się dalej utrzymywać, m.in. ze względu na zmiany demograficzne. Pomimo ogółem wysokiego współczynnika aktywności zawodowej w Niderlandach nadal istnieją niewykorzystane lub niedostatecznie wykorzystywane zasoby pracowników, takich jak osoby ze środowisk migracyjnych i osoby zatrudnione w niepełnym wymiarze godzin. Po podjęciu zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy tylko nieliczne osoby decydują się na jego zwiększenie. Powodami, które stoją za taką decyzją, mogą być wysokie krańcowe stawki podatkowe, obowiązki związane z opieką nieformalną nad dziećmi lub innymi członkami rodziny (sprawowane obecnie albo spodziewane w przyszłości), czy też względy jakości pracy lub równowagi między życiem zawodowym a prywatnym. Wyrównanie niedoboru pracowników i kwalifikacji wymagać będzie przyjęcia kompleksowego podejścia, które powinno również uwzględniać potrzeby poszczególnych sektorów i występujące w nich bariery oraz inwestycje zwiększające wydajność. W związku z tym można rozważyć połączenie różnych strategii politycznych, które mogłyby obejmować: (i) dalszą obniżkę krańcowej stawki podatkowej lub poprawę przejrzystości krańcowej stawki podatkowej płaconej przez osoby fizyczne; (ii) podwyższenie wynagrodzeń w sektorach, które borykają się ze strukturalnym niedoborem pracowników, zwłaszcza tych, w których dominują pracodawcy publiczni i półpubliczni; (iii) promowanie dobrej jakości pracy i równowagi między życiem zawodowym a prywatnym; (iv) poprawę jakości poradnictwa zawodowego oraz (v) zwiększenie dostępu do wysokiej jakości przystępnych cenowo usług opieki nad dziećmi. Ponadto zwiększenie możliwości podnoszenia lub zmiany kwalifikacji za pomocą ukierunkowanych i odpowiednio dostosowanych działań – skierowanych w szczególności do osób znajdujących się na marginesie rynku pracy i osób biernych zawodowo – mogłoby przyczynić się do złagodzenia niedoborów pracowników i kwalifikacji oraz poprawić społeczne efekty edukacji.

| (34) | Niderlandy wprowadziły wprawdzie środki mające na celu ograniczenie zależności od rosyjskich paliw kopalnych, ale ropa naftowa i gaz ziemny stanowiły odpowiednio 38 % i 41 % koszyka energetycznego tego państwa, co naraża niderlandzką gospodarkę na ryzyko związane ze zmianami cen na rynku globalnym. Niderlandy powinny podjąć dodatkowe wysiłki, aby osiągnąć wyznaczone na 2030 r. cele unijne dotyczące energii odnawialnej. Pomimo ambitniejszych planów dotyczących instalacji dodatkowych zdolności wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych udział odnawialnej energii w zużyciu energii końcowej wyniósł w 2021 r. zaledwie 13,0 %, czyli poniżej celu uzgodnionego na politycznym szczeblu Unii i średniej unijnej wynoszącej 21,8 %. W rezultacie udział odnawialnych źródeł energii w końcowym zużyciu energii brutto w Niderlandach pozostaje jednym z najniższych wśród państw członkowskich, a luka między udziałem tych źródeł w 2021 r. a docelowym udziałem w 2030 r. jest jedną z największych. Rozbudowa sieci elektroenergetycznej – zarówno przesyłowej, jak i dystrybucyjnej – jest nieodzowna do przyspieszenia rozwoju infrastruktury produkującej energię z lądowych i morskich źródeł odnawialnych. Ze względu na rosnące przeciążenie sieci elektroenergetycznej jej operatorzy są często zmuszeni odrzucać wnioski o dostęp do sieci składane przez nowych producentów i odbiorców energii elektrycznej. Ponieważ zużycie gazu w budynkach mieszkalnych stanowi około 25 % całkowitego zużycia gazu ziemnego w Niderlandach, poprawa efektywności energetycznej zasobów budowlanych (np. poprzez wprowadzenie minimalnych norm charakterystyki energetycznej w celu nakłonienia do renowacji budynków i poprzez bardziej rygorystyczne egzekwowanie wymogów w zakresie audytu energetycznego w sektorze przemysłowym) może znacząco przyczynić się do dalszego ograniczania emisji dwutlenku węgla i mniejszego uzależnienia od paliw kopalnych. Zużycie gazu ziemnego w Niderlandach w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 29 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, który to wynik jest wyższy od celu określonego w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (17), jakim była redukcja o 15 %. Zachęca się Niderlandy do kontynuowania wysiłków na rzecz tymczasowego zmniejszenia popytu na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (18). |
| --- | --- |

(34)

Niderlandy wprowadziły wprawdzie środki mające na celu ograniczenie zależności od rosyjskich paliw kopalnych, ale ropa naftowa i gaz ziemny stanowiły odpowiednio 38 % i 41 % koszyka energetycznego tego państwa, co naraża niderlandzką gospodarkę na ryzyko związane ze zmianami cen na rynku globalnym. Niderlandy powinny podjąć dodatkowe wysiłki, aby osiągnąć wyznaczone na 2030 r. cele unijne dotyczące energii odnawialnej. Pomimo ambitniejszych planów dotyczących instalacji dodatkowych zdolności wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych udział odnawialnej energii w zużyciu energii końcowej wyniósł w 2021 r. zaledwie 13,0 %, czyli poniżej celu uzgodnionego na politycznym szczeblu Unii i średniej unijnej wynoszącej 21,8 %. W rezultacie udział odnawialnych źródeł energii w końcowym zużyciu energii brutto w Niderlandach pozostaje jednym z najniższych wśród państw członkowskich, a luka między udziałem tych źródeł w 2021 r. a docelowym udziałem w 2030 r. jest jedną z największych. Rozbudowa sieci elektroenergetycznej – zarówno przesyłowej, jak i dystrybucyjnej – jest nieodzowna do przyspieszenia rozwoju infrastruktury produkującej energię z lądowych i morskich źródeł odnawialnych. Ze względu na rosnące przeciążenie sieci elektroenergetycznej jej operatorzy są często zmuszeni odrzucać wnioski o dostęp do sieci składane przez nowych producentów i odbiorców energii elektrycznej. Ponieważ zużycie gazu w budynkach mieszkalnych stanowi około 25 % całkowitego zużycia gazu ziemnego w Niderlandach, poprawa efektywności energetycznej zasobów budowlanych (np. poprzez wprowadzenie minimalnych norm charakterystyki energetycznej w celu nakłonienia do renowacji budynków i poprzez bardziej rygorystyczne egzekwowanie wymogów w zakresie audytu energetycznego w sektorze przemysłowym) może znacząco przyczynić się do dalszego ograniczania emisji dwutlenku węgla i mniejszego uzależnienia od paliw kopalnych. Zużycie gazu ziemnego w Niderlandach w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 29 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, który to wynik jest wyższy od celu określonego w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (17), jakim była redukcja o 15 %. Zachęca się Niderlandy do kontynuowania wysiłków na rzecz tymczasowego zmniejszenia popytu na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (18).

| (35) | Ze względu na negatywne skutki nadmiernej depozycji azotu na obszarach naturalnych, której głównym źródłem jest intensywna działalność niderlandzkiego sektora rolnego, zaprzestano obecnie wydawania zezwoleń na niektóre projekty powodujące emisję azotu, w szczególności na projekty budowlane. Rząd Niderlandów podejmuje działania mające na celu ograniczenie depozycji azotu, w szczególności poprzez zintegrowane programy obszarowe na szczeblu prowincji. Konieczne jest udzielanie dalszego wsparcia na rzecz większej zrównoważoności rolnictwa, dbając jednocześnie o zapewnienie konkurencyjności, na przykład poprzez pomoc na ograniczenie hodowli zwierząt gospodarskich, przyspieszenie przejścia na rolnictwo o obiegu zamkniętym lub rolnictwo ekologiczne oraz zwiększenie cyfryzacji i innowacji. |
| --- | --- |

(35)

Ze względu na negatywne skutki nadmiernej depozycji azotu na obszarach naturalnych, której głównym źródłem jest intensywna działalność niderlandzkiego sektora rolnego, zaprzestano obecnie wydawania zezwoleń na niektóre projekty powodujące emisję azotu, w szczególności na projekty budowlane. Rząd Niderlandów podejmuje działania mające na celu ograniczenie depozycji azotu, w szczególności poprzez zintegrowane programy obszarowe na szczeblu prowincji. Konieczne jest udzielanie dalszego wsparcia na rzecz większej zrównoważoności rolnictwa, dbając jednocześnie o zapewnienie konkurencyjności, na przykład poprzez pomoc na ograniczenie hodowli zwierząt gospodarskich, przyspieszenie przejścia na rolnictwo o obiegu zamkniętym lub rolnictwo ekologiczne oraz zwiększenie cyfryzacji i innowacji.

| (36) | Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania zielonych technologii, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W 2022 r. odnotowano w Niderlandach niedobory siły roboczej w 108 zawodach, które wymagały szczególnych umiejętności i wiedzy na potrzeby zielonej transformacji, takich jak specjaliści do spraw ochrony środowiska, monterzy izolacji i technicy inżynierii lądowej. |
| --- | --- |

(36)

Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania zielonych technologii, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W 2022 r. odnotowano w Niderlandach niedobory siły roboczej w 108 zawodach, które wymagały szczególnych umiejętności i wiedzy na potrzeby zielonej transformacji, takich jak specjaliści do spraw ochrony środowiska, monterzy izolacji i technicy inżynierii lądowej.

| (37) | W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (19) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1. |
| --- | --- |

(37)

W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (19) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1.

| (38) | W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu: (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru wykwalifikowanej kadry; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji; oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Niderlandów zalecenia 1, 2, 3 i 4 przyczyniają się do realizacji zaleceń pierwszego, drugiego, trzeciego, czwartego i piątego określonych w zaleceniu na 2023 r. dla strefy euro. |
| --- | --- |

(38)

W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu: (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru wykwalifikowanej kadry; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji; oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Niderlandów zalecenia 1, 2, 3 i 4 przyczyniają się do realizacji zaleceń pierwszego, drugiego, trzeciego, czwartego i piątego określonych w zaleceniu na 2023 r. dla strefy euro.

| (39) | W świetle dokonanej przez Komisję szczegółowej oceny sytuacji i tej ewaluacji Rada przeanalizowała krajowy program reform na 2023 r. i program stabilności na 2023 r. Zalecenia Rady na mocy art. 6 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 znajdują odzwierciedlenie w zaleceniu 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, pomagają zaradzić podatnościom na zagrożenia związanym z wysokim zadłużeniem sektora prywatnego i wysoką nadwyżką obrotów bieżących. Zalecenia 2 i 4 przyczyniają się do realizacji zalecenia 1 w stopniu, w jakim chodzi o wyższe inwestycje. Zalecenie 1 przyczynia się zarówno do korygowania zakłóceń równowagi, jak i do realizacji zalecenia określonego w zaleceniu na 2023 r. dla strefy euro, zgodnie z motywem 38, |
| --- | --- |

(39)

W świetle dokonanej przez Komisję szczegółowej oceny sytuacji i tej ewaluacji Rada przeanalizowała krajowy program reform na 2023 r. i program stabilności na 2023 r. Zalecenia Rady na mocy art. 6 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 znajdują odzwierciedlenie w zaleceniu 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, pomagają zaradzić podatnościom na zagrożenia związanym z wysokim zadłużeniem sektora prywatnego i wysoką nadwyżką obrotów bieżących. Zalecenia 2 i 4 przyczyniają się do realizacji zalecenia 1 w stopniu, w jakim chodzi o wyższe inwestycje. Zalecenie 1 przyczynia się zarówno do korygowania zakłóceń równowagi, jak i do realizacji zalecenia określonego w zaleceniu na 2023 r. dla strefy euro, zgodnie z motywem 38,

NINIEJSZYM ZALECA Niderlandom podjęcie w latach 2023 i 2024 działań mających na celu:

1.

Zapewnienie rozważnej polityki fiskalnej, w szczególności poprzez ograniczenie nominalnego wzrostu wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych do nie więcej niż 3,5 % w 2024 r. (20).

Utrzymanie inwestycji publicznych finansowanych z zasobów krajowych i zapewnienie skutecznej absorpcji dotacji w ramach Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w celu wspierania zielonej i cyfrowej transformacji.

W okresie po 2024 r. kontynuowanie średniookresowej strategii fiskalnej polegającej na stopniowej i zrównoważonej konsolidacji, w połączeniu z inwestycjami i reformami prowadzącymi do wyższego zrównoważonego wzrostu, aby osiągnąć ostrożną sytuację fiskalną w średnim okresie.

Ograniczenie preferencyjnego traktowania zadłużenia gospodarstw domowych w systemie podatkowym oraz zakłóceń na rynku mieszkaniowym. Działanie na rzecz dostępności i przystępności cenowej nieruchomości mieszkalnych na rynku wynajmu prywatnego. Usunięcie przeszkód hamujących inwestycje, w tym w sektorze budownictwa mieszkaniowego.

2.

Wdrażanie planu odbudowy i zwiększania odporności w stałym tempie oraz sprawne sfinalizowanie rozdziału dotyczącego REPowerEU, aby szybko rozpocząć jego wdrażanie. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem ścisłej komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności.

3.

Ograniczenie zachęt do korzystania z elastycznych lub tymczasowych umów. Wyrównanie strukturalnych niedoborów pracowników i kwalifikacji, uwzględniając przy tym potrzeby poszczególnych sektorów, m.in. poprzez spożytkowanie niedostatecznie wykorzystywanego potencjału siły roboczej oraz zwiększenie możliwości w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji, w szczególności w stosunku do osób znajdujących się na marginesie rynku pracy i osób biernych zawodowo.

4.

Zmniejszenie zależności od paliw kopalnych dzięki szybszemu wdrażaniu odnawialnych źródeł energii, poprawie warunków ramowych w celu pobudzenia inwestycji w rozbudowę elektroenergetycznych sieci przesyłowych i dystrybucyjnych, rozszerzeniu i przyspieszeniu działań na rzecz efektywności energetycznej w celu zmniejszenia zużycia energii, zwłaszcza w środowisku zabudowanym. Wspieranie przejścia na rolnictwo zrównoważone. Wzmożenie wysiłków w ramach polityki mających na celu zapewnienie i nabywanie umiejętności i kompetencji potrzebnych do zielonej transformacji.

Sporządzono w Brukseli dnia 14 lipca 2023 r.

W imieniu Rady

N. CALVIÑO SANTAMARÍA

Przewodnicząca

---

(1)  Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 1.

1

(2)  Dz.U. L 306 z 23.11.2011, s. 25.

2

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17).

3

(4)  Zalecenie Rady z dnia 16 maja 2023 r. w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (Dz.U. C 180 z 23.5.2023, s. 1).

4

(5)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 z dnia 27 lutego 2023 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/241 w odniesieniu do rozdziałów REPowerEU w planach odbudowy i zwiększania odporności oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1303/2013, (UE) 2021/1060 i (UE) 2021/1755 oraz dyrektywy 2003/87/WE (Dz.U. L 63 z 28.2.2023, s. 1).

5

(6)  ST 12275/22 INIT; ST 12275/22 ADD 1.

6

(7)  Rozporządzenie Rady (UE) 2022/1854 z dnia 6 października 2022 r. w sprawie interwencji w sytuacji nadzwyczajnej w celu rozwiązania problemu wysokich cen energii (Dz.U. L 261 I z 7.10.2022, s. 1).

7

(8)  Zalecenie Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Niderlandy programu stabilności na 2021 r. (Dz.U. C 304 z 29.7.2021, s. 88).

8

(9)  Kurs polityki fiskalnej jest mierzony zmianą wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów), z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, lecz z uwzględnieniem wydatków finansowanych z bezzwrotnego wsparcia (dotacji) w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych, w stosunku do średniookresowego wzrostu potencjalnego. Więcej szczegółowych informacji można znaleźć w ramce 1 w tablicach statystycznych w dziedzinie fiskalnej.

9

(10)  Pozostałe wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ, który wyniósł 0,2 pp. PKB.

10

(11)  Podana wartość liczbowa odzwierciedla poziom rocznych kosztów budżetowych tych środków, w tym bieżących dochodów i wydatków, a także – w stosownych przypadkach – środków w zakresie nakładów inwestycyjnych.

11

(12)  Zalecenie Rady z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie krajowego programu reform Niderlandów, zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Niderlandy programu stabilności na 2022 r. (Dz.U. C 334 z 1.9.2022, s. 154).

12

(13)  Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. średniookresowy (średnia z 10 lat) wzrost produktu potencjalnego Niderlandów, wykorzystywany do pomiaru kursu polityki fiskalnej, szacuje się na 7,9 % w ujęciu nominalnym.

13

(14)  Prognozuje się, że pozostałe wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ, który wyniesie ‒ 0,2 pp. PKB.

14

(15)  Art. 5 rozporządzenia (WE) nr 1466/97 wymaga również korekty przekraczającej wartość 0,5 % PKB w przypadku państw członkowskich o poziomie długu publicznego przekraczającym 60 % PKB lub z bardziej istotnym ryzykiem dotyczącym długookresowej zdolności do obsługi długu.

15

(16)  Wydatki pierwotne netto definiuje się jako wydatki finansowane z zasobów krajowych po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów i z wyłączeniem wydatków z tytułu odsetek oraz cyklicznych wydatków związanych z bezrobociem.

16

(17)  Rozporządzenie Rady (UE) 2022/1369 z dnia 5 sierpnia 2022 r. w sprawie skoordynowanych środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz (Dz.U. L 206 z 8.8.2022, s. 1).

17

(18)  Rozporządzenie Rady (UE) 2023/706 z dnia 30 marca 2023 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2022/1369 w odniesieniu do przedłużenia okresu zmniejszenia zapotrzebowania w kontekście środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz oraz w odniesieniu do zwiększenia sprawozdawczości i monitorowania realizacji tych środków (Dz.U. L 93 z 31.3.2023, s. 1).

18

(19)  Na podstawie art. 5 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1466/97.

19

(20)  Co zgodnie z szacunkami odpowiada rocznej korekcie strukturalnego salda budżetowego w wysokości co najmniej 0,3 % PKB w 2024 r., jak opisano w motywie 24.

20

---

| 1.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 312/186 |
| --- | --- | --- | --- |

1.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 312/186

---

ZALECENIE RADY

z dnia 14 lipca 2023 r.

w sprawie krajowego programu reform Austrii na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Austrię programu stabilności na 2023 r.

(2023/C 312/20)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 121 ust. 2 i art. 148 ust. 4,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych (1), w szczególności jego art. 5 ust. 2,

uwzględniając zalecenie Komisji Europejskiej,

uwzględniając rezolucje Parlamentu Europejskiego,

uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej,

uwzględniając opinię Komitetu ds. Zatrudnienia,

uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Finansowego,

uwzględniając opinię Komitetu Ochrony Socjalnej,

uwzględniając opinię Komitetu Polityki Gospodarczej,

a także mając na uwadze, co następuje:

| (1) | Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (2), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(1)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (2), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (2) | W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym nie wskazała Austrii jako jednego z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia. W związku z tym szczegółowa ocena sytuacji nie będzie potrzebna. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego Austrii na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (3) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu. |
| --- | --- |

(2)

W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym nie wskazała Austrii jako jednego z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia. W związku z tym szczegółowa ocena sytuacji nie będzie potrzebna. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego Austrii na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (3) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu.

| (3) | Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii. |
| --- | --- |

(3)

Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii.

| (4) | W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów. |
| --- | --- |

(4)

W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów.

| (5) | W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(5)

W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (6) | Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (4) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(6)

Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (4) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności.

| (7) | W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane oraz że – zgodnie z propozycją przedstawioną w jej komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego – będą formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. |
| --- | --- |

(7)

W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane oraz że – zgodnie z propozycją przedstawioną w jej komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego – będą formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

| (8) | W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa stabilności długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r. |
| --- | --- |

(8)

W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa stabilności długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r.

| (9) | W dniu 30 kwietnia 2021 r. Austria przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 13 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Austrii (5). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Austria osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone. |
| --- | --- |

(9)

W dniu 30 kwietnia 2021 r. Austria przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 13 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Austrii (5). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Austria osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone.

| (10) | W dniu 26 kwietnia 2023 r. Austria przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r. i program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Austrii z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(10)

W dniu 26 kwietnia 2023 r. Austria przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r. i program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Austrii z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (11) | W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Austrii na 2023 r. Oceniła w nim postępy Austrii we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Austrię. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Austrii we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

(11)

W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Austrii na 2023 r. Oceniła w nim postępy Austrii we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Austrię. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Austrii we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju.

| (12) | Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Austrii zmalał z 5,8 % PKB w 2021 r. do 3,2 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 82,3 % PKB na koniec 2021 r. do 78,4 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. W sprawozdaniu tym omówiono sytuację budżetową Austrii, ponieważ deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych tego państwa przekroczył w 2022 r. określoną w Traktacie wartość odniesienia wynoszącą 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu zostało spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r. Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Austria powinna uwzględnić tę kwestię przy wykonywaniu budżetu na 2023 r. i przygotowywaniu projektu planu budżetowego na 2024 r. |
| --- | --- |

(12)

Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Austrii zmalał z 5,8 % PKB w 2021 r. do 3,2 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 82,3 % PKB na koniec 2021 r. do 78,4 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. W sprawozdaniu tym omówiono sytuację budżetową Austrii, ponieważ deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych tego państwa przekroczył w 2022 r. określoną w Traktacie wartość odniesienia wynoszącą 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu zostało spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r. Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Austria powinna uwzględnić tę kwestię przy wykonywaniu budżetu na 2023 r. i przygotowywaniu projektu planu budżetowego na 2024 r.

| (13) | Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały odroczenie wprowadzenia opłat za emisję CO2, obniżenie opłat dotyczących energii oraz ulgi podatkowe dla osób dojeżdżających do pracy, natomiast środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki obejmowały dopłaty do kosztów energii dla przedsiębiorstw, płatności ryczałtowe na rzecz gospodarstw domowych oraz płatności bezpośrednie na rzecz emerytów i rencistów. Koszt tych środków był częściowo kompensowany przez nowe podatki od nieoczekiwanych zysków producentów i dostawców energii. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 1,5 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,2 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 4,3 % PKB w 2021 r. do 0,8 % PKB w 2022 r. |
| --- | --- |

(13)

Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały odroczenie wprowadzenia opłat za emisję CO2, obniżenie opłat dotyczących energii oraz ulgi podatkowe dla osób dojeżdżających do pracy, natomiast środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki obejmowały dopłaty do kosztów energii dla przedsiębiorstw, płatności ryczałtowe na rzecz gospodarstw domowych oraz płatności bezpośrednie na rzecz emerytów i rencistów. Koszt tych środków był częściowo kompensowany przez nowe podatki od nieoczekiwanych zysków producentów i dostawców energii. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 1,5 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,2 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 4,3 % PKB w 2021 r. do 0,8 % PKB w 2022 r.

| (14) | W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Austria (6) utrzymała wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument, oraz utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(14)

W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Austria (6) utrzymała wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument, oraz utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych.

| (15) | Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (7) w 2022 r. był wspierający, na poziomie – 2,8 % PKB, zgodnie z zaleceniem Rady. Zgodnie z zaleceniem Rady Austria nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 0,2 % PKB w 2022 r. (0,2 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,1 pp (8). Austria nie utrzymała zatem inwestycji finansowanych z zasobów krajowych, co nie jest zgodne z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 1,8 pp. Ten znaczny ekspansywny wpływ obejmował dodatkowy wpływ środków podjętych w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii (dodatkowy koszt budżetowy netto wyniósł 1,5 % PKB), a także koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy (0,2 % PKB). W związku z tym Austria w wystarczającym stopniu kontrolowała wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(15)

Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (7) w 2022 r. był wspierający, na poziomie – 2,8 % PKB, zgodnie z zaleceniem Rady. Zgodnie z zaleceniem Rady Austria nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 0,2 % PKB w 2022 r. (0,2 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,1 pp (8). Austria nie utrzymała zatem inwestycji finansowanych z zasobów krajowych, co nie jest zgodne z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 1,8 pp. Ten znaczny ekspansywny wpływ obejmował dodatkowy wpływ środków podjętych w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii (dodatkowy koszt budżetowy netto wyniósł 1,5 % PKB), a także koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy (0,2 % PKB). W związku z tym Austria w wystarczającym stopniu kontrolowała wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych.

| (16) | Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 0,3 %, a w 2024 r. – o 1,8 %. Dla porównania w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wyższy wzrost realnego PKB o 0,4 % w 2023 r. i niższą stopę wzrostu realnego PKB wynoszącą 1,6 % w 2024 r., głównie ze względu na większy wpływ spożycia prywatnego na wzrost w 2023 r. oraz mniejszy wpływ spożycia publicznego na wzrost w 2024 r. |
| --- | --- |

(16)

Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 0,3 %, a w 2024 r. – o 1,8 %. Dla porównania w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wyższy wzrost realnego PKB o 0,4 % w 2023 r. i niższą stopę wzrostu realnego PKB wynoszącą 1,6 % w 2024 r., głównie ze względu na większy wpływ spożycia prywatnego na wzrost w 2023 r. oraz mniejszy wpływ spożycia publicznego na wzrost w 2024 r.

| (17) | W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że w 2023 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzyma się na poziomie 3,2 % PKB. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 78,4 % na koniec 2022 r. do 77,0 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 2,4 % PKB w 2023 r. To mniej niż deficyt przewidziany w programie stabilności na 2023 r., głównie ze względu na różnice w oczekiwaniach co do wpływu na budżet niektórych środków związanych z energią, zwłaszcza w odniesieniu do dotacji w energetyce dla przedsiębiorstw. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2023 r. wyniesie 75,4 %. Różnica ta wynika z różnicy w prognozowanym deficycie sektora instytucji rządowych i samorządowych. |
| --- | --- |

(17)

W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że w 2023 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzyma się na poziomie 3,2 % PKB. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 78,4 % na koniec 2022 r. do 77,0 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 2,4 % PKB w 2023 r. To mniej niż deficyt przewidziany w programie stabilności na 2023 r., głównie ze względu na różnice w oczekiwaniach co do wpływu na budżet niektórych środków związanych z energią, zwłaszcza w odniesieniu do dotacji w energetyce dla przedsiębiorstw. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2023 r. wyniesie 75,4 %. Różnica ta wynika z różnicy w prognozowanym deficycie sektora instytucji rządowych i samorządowych.

| (18) | Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono (w szczególności: hamulec cenowy dla cen energii elektrycznej) oraz nowe środki, takie jak nowy program dopłat do kosztów energii dla przedsiębiorstw. Koszt tych środków nadal jest częściowo kompensowany przez podatki od nieoczekiwanych zysków dostawców energii. Uwzględniając te dochody, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 1,8 % PKB w 2023 r. (9). Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowują w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (10), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,4 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,2 % PKB w 2022 r.). Ostatecznie oczekuje się, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też stopniowe wycofywanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, które oszacowano na 0,8 % PKB. |
| --- | --- |

(18)

Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono (w szczególności: hamulec cenowy dla cen energii elektrycznej) oraz nowe środki, takie jak nowy program dopłat do kosztów energii dla przedsiębiorstw. Koszt tych środków nadal jest częściowo kompensowany przez podatki od nieoczekiwanych zysków dostawców energii. Uwzględniając te dochody, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 1,8 % PKB w 2023 r. (9). Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowują w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (10), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,4 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,2 % PKB w 2022 r.). Ostatecznie oczekuje się, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też stopniowe wycofywanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, które oszacowano na 0,8 % PKB.

| (19) | W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Austrii podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (11), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Austria powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Austrii zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(19)

W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Austrii podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (11), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Austria powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Austrii zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (20) | W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. restrykcyjny (1,0 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był ekspansywny (– 2,8 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,3 pp. PKB. Obejmuje to wzrost o 0,2 % PKB kosztów ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 0,3 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,1 pp. W związku z tym Austria planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu i z innych funduszy unijnych oraz przewiduje się, że utrzyma inwestycje finansowane z zasobów krajowych. (12) Państwo to zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takie jak udział w ważnym projekcie będącym przedmiotem wspólnego europejskiego zainteresowania dotyczącym mikroelektroniki i łączności, cyfryzacja małych i średnich przedsiębiorstw i administracji publicznej oraz wymiana systemów ogrzewania; inwestycje te są finansowane częściowo z Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(20)

W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. restrykcyjny (1,0 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był ekspansywny (– 2,8 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,3 pp. PKB. Obejmuje to wzrost o 0,2 % PKB kosztów ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 0,3 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,1 pp. W związku z tym Austria planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu i z innych funduszy unijnych oraz przewiduje się, że utrzyma inwestycje finansowane z zasobów krajowych. (12) Państwo to zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takie jak udział w ważnym projekcie będącym przedmiotem wspólnego europejskiego zainteresowania dotyczącym mikroelektroniki i łączności, cyfryzacja małych i średnich przedsiębiorstw i administracji publicznej oraz wymiana systemów ogrzewania; inwestycje te są finansowane częściowo z Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (21) | Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 1,6 % PKB w 2024 r. Spadek w 2024 r. wynika głównie ze stopniowego wycofywania środków dotyczących energii. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. zmaleje do 75,1 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 1,3 % PKB. Wartość ta jest zbliżona do poziomu deficytu prognozowanego w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2024 r. wyniesie 73,3 %. |
| --- | --- |

(21)

Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 1,6 % PKB w 2024 r. Spadek w 2024 r. wynika głównie ze stopniowego wycofywania środków dotyczących energii. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. zmaleje do 75,1 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 1,3 % PKB. Wartość ta jest zbliżona do poziomu deficytu prognozowanego w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2024 r. wyniesie 73,3 %.

| (22) | W programie stabilności na 2023 r. przewiduje się stopniowe wycofanie prawie wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r., przy założeniu, że ceny energii utrzymają tendencję spadkową. Komisja zakłada również prawie całkowite stopniowe wycofanie środków wsparcia w dziedzinie energii (koszt netto 0,1 % PKB w 2024 r.). Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. |
| --- | --- |

(22)

W programie stabilności na 2023 r. przewiduje się stopniowe wycofanie prawie wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r., przy założeniu, że ceny energii utrzymają tendencję spadkową. Komisja zakłada również prawie całkowite stopniowe wycofanie środków wsparcia w dziedzinie energii (koszt netto 0,1 % PKB w 2024 r.). Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii.

| (23) | W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (13). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej, według Komisji odpowiednia byłaby korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,3 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (14) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 4,6 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 1,8 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według szacunków Komisji doprowadzi to do wzrostu wydatków pierwotnych netto, który będzie niższy od zalecanej maksymalnej stopy wzrostu na 2024 r. |
| --- | --- |

(23)

W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (13). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej, według Komisji odpowiednia byłaby korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,3 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (14) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 4,6 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 1,8 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według szacunków Komisji doprowadzi to do wzrostu wydatków pierwotnych netto, który będzie niższy od zalecanej maksymalnej stopy wzrostu na 2024 r.

| (24) | Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 4,0 %, czyli będzie niższy od zalecanej stopy wzrostu. Korekta przewidywana w prognozie Komisji jest mniejsza niż oszczędności wynikające z całkowitego wycofania środków wsparcia w dziedzinie energii ze względu na wydatki, które zależą od zmian inflacji w 2023 r., na przykład wydatki na renty i emerytury, koszty związane z zatrudnieniem i niektóre świadczenia społeczne, a także ze względu na niektóre środki w dziedzinie energii, które nie są jeszcze wycofywane. |
| --- | --- |

(24)

Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 4,0 %, czyli będzie niższy od zalecanej stopy wzrostu. Korekta przewidywana w prognozie Komisji jest mniejsza niż oszczędności wynikające z całkowitego wycofania środków wsparcia w dziedzinie energii ze względu na wydatki, które zależą od zmian inflacji w 2023 r., na przykład wydatki na renty i emerytury, koszty związane z zatrudnieniem i niektóre świadczenia społeczne, a także ze względu na niektóre środki w dziedzinie energii, które nie są jeszcze wycofywane.

| (25) | Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne zmniejszą się z 3,5 % PKB w 2023 r. do 3,4 % PKB w 2024 r. Niższe inwestycje odzwierciedlają niższe inwestycje finansowane z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(25)

Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne zmniejszą się z 3,5 % PKB w 2023 r. do 3,4 % PKB w 2024 r. Niższe inwestycje odzwierciedlają niższe inwestycje finansowane z zasobów krajowych.

| (26) | W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. Według programu stabilności na 2023 r. spodziewane jest, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych będzie się stopniowo zmniejszać do 1,4 % PKB w 2025 i 1,3 % do 2026 r. W związku z tym planuje się, że w okresie objętym programem deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzyma się na poziomie poniżej 3 % PKB. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 75,1 % na koniec 2024 r. do 71,4 % do końca 2026 r. Austria zmaga się ze średnimi zagrożeniami dla stabilności finansów publicznych w perspektywie długoterminowej, które wynikają głównie z presji budżetowej związanej ze starzeniem się społeczeństwa (w szczególności ze względu na rosnące wydatki na opiekę długoterminową i opiekę zdrowotną) oraz zwiększonego zadłużenia ze względu na środki mające na celu zaradzenie gospodarczym i społecznym skutkom kryzysu związanego z COVID-19 i kryzysu energetycznego. Sektory opieki długoterminowej i opieki zdrowotnej zmagają się też z niedoborami siły roboczej, co jest częściowo związane z niską atrakcyjnością pracy w tych sektorach. Pakiet reform sektorów opieki wdrożony niedawno w celu rozwiązania problemu niedoboru siły roboczej, który to pakiet podnosi płace i zapewnia transfery na rzecz opiekunów w perspektywie krótkoterminowej, jest dobrym krokiem w kierunku podniesienia atrakcyjności zawodu, ale również zwiększy koszty fiskalne. W 2021 r. grupa zadaniowa ds. opieki długoterminowej zaproponowała środki mające na celu poprawę adekwatności opieki przy jednoczesnym zachowaniu stabilności fiskalnej. Środki te obejmują ustanowienie skoordynowanego mechanizmu kontroli z jasno określonymi obowiązkami przypisanymi na różnych szczeblach zarządzania, co pomogłoby podnieść jakość i porównywalność wydatków publicznych, na przykład poprzez określenie jednolitych zasad dotyczących opłat za usługi opieki długoterminowej. Trwające negocjacje w sprawie federalnych ram fiskalnych stanowią okazję do wsparcia wdrożenia takiego mechanizmu. |
| --- | --- |

(26)

W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. Według programu stabilności na 2023 r. spodziewane jest, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych będzie się stopniowo zmniejszać do 1,4 % PKB w 2025 i 1,3 % do 2026 r. W związku z tym planuje się, że w okresie objętym programem deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzyma się na poziomie poniżej 3 % PKB. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 75,1 % na koniec 2024 r. do 71,4 % do końca 2026 r. Austria zmaga się ze średnimi zagrożeniami dla stabilności finansów publicznych w perspektywie długoterminowej, które wynikają głównie z presji budżetowej związanej ze starzeniem się społeczeństwa (w szczególności ze względu na rosnące wydatki na opiekę długoterminową i opiekę zdrowotną) oraz zwiększonego zadłużenia ze względu na środki mające na celu zaradzenie gospodarczym i społecznym skutkom kryzysu związanego z COVID-19 i kryzysu energetycznego. Sektory opieki długoterminowej i opieki zdrowotnej zmagają się też z niedoborami siły roboczej, co jest częściowo związane z niską atrakcyjnością pracy w tych sektorach. Pakiet reform sektorów opieki wdrożony niedawno w celu rozwiązania problemu niedoboru siły roboczej, który to pakiet podnosi płace i zapewnia transfery na rzecz opiekunów w perspektywie krótkoterminowej, jest dobrym krokiem w kierunku podniesienia atrakcyjności zawodu, ale również zwiększy koszty fiskalne. W 2021 r. grupa zadaniowa ds. opieki długoterminowej zaproponowała środki mające na celu poprawę adekwatności opieki przy jednoczesnym zachowaniu stabilności fiskalnej. Środki te obejmują ustanowienie skoordynowanego mechanizmu kontroli z jasno określonymi obowiązkami przypisanymi na różnych szczeblach zarządzania, co pomogłoby podnieść jakość i porównywalność wydatków publicznych, na przykład poprzez określenie jednolitych zasad dotyczących opłat za usługi opieki długoterminowej. Trwające negocjacje w sprawie federalnych ram fiskalnych stanowią okazję do wsparcia wdrożenia takiego mechanizmu.

| (27) | Podczas pandemii COVID-19 system opieki zdrowotnej wykazał się odpornością. Prognozuje się jednak, że do 2070 r. wydatki na opiekę zdrowotną wzrosną o 1,2 pp. PKB. Ponadto nadal w niewystarczającym stopniu wykorzystywane są środki profilaktyczne i ambulatoryjna podstawowa opieka zdrowotna, podczas gdy wiele usług opieki zdrowotnej jest wciąż świadczonych przez szpitale, co jest kosztownym i nieefektywnym sposobem świadczenia opieki. Plan odbudowy i zwiększania odporności przyczyni się do wzmocnienia ambulatoryjnej podstawowej opieki zdrowotnej, w szczególności poprzez wspieranie nowych i istniejących ośrodków podstawowej opieki zdrowotnej na obszarach lokalnych. Jednak z uwagi na obawy związane ze stabilnością fiskalną kluczowe znaczenie będzie miało zapewnienie, by sposób kierowania pacjentów w ramach systemu opieki zdrowotnej był spójny, w tym poprzez dopilnowanie, by zwiększona dostępność usług podstawowej opieki zdrowotnej przełożyła się na mniejsze wykorzystanie istniejących usług opieki szpitalnej lub ambulatoryjnej specjalistycznej opieki zdrowotnej. |
| --- | --- |

(27)

Podczas pandemii COVID-19 system opieki zdrowotnej wykazał się odpornością. Prognozuje się jednak, że do 2070 r. wydatki na opiekę zdrowotną wzrosną o 1,2 pp. PKB. Ponadto nadal w niewystarczającym stopniu wykorzystywane są środki profilaktyczne i ambulatoryjna podstawowa opieka zdrowotna, podczas gdy wiele usług opieki zdrowotnej jest wciąż świadczonych przez szpitale, co jest kosztownym i nieefektywnym sposobem świadczenia opieki. Plan odbudowy i zwiększania odporności przyczyni się do wzmocnienia ambulatoryjnej podstawowej opieki zdrowotnej, w szczególności poprzez wspieranie nowych i istniejących ośrodków podstawowej opieki zdrowotnej na obszarach lokalnych. Jednak z uwagi na obawy związane ze stabilnością fiskalną kluczowe znaczenie będzie miało zapewnienie, by sposób kierowania pacjentów w ramach systemu opieki zdrowotnej był spójny, w tym poprzez dopilnowanie, by zwiększona dostępność usług podstawowej opieki zdrowotnej przełożyła się na mniejsze wykorzystanie istniejących usług opieki szpitalnej lub ambulatoryjnej specjalistycznej opieki zdrowotnej.

| (28) | Ramy fiskalne Austrii opierają się obecnie na złożonym systemie transferów międzyrządowych między władzami federalnymi i regionalnymi, zapewniającym ograniczone zachęty do efektywnego wydatkowania środków publicznych. Brak autonomii podatkowej w dużym stopniu uzależnia finansowanie wydatków na różnych szczeblach federacji od tego systemu. W 2022 r. jedynie 7,2 % wszystkich dochodów publicznych pochodziło z własnych źródeł dochodów krajów związkowych. (15) Jednocześnie podstawowe usługi, takie jak opieka zdrowotna, opieka nad dziećmi i inwestycje w transport publiczny, zależą częściowo od wydatków krajów związkowych i gmin. Zmiany demograficzne i zielona transformacja dodatkowo zwiększają presję kosztową na kraje związkowe i gminy, natomiast własne źródła dochodów nie są powiązane z dynamiką wydatków. Obecne ramy fiskalne cechuje brak efektywności i brak przejrzystości, ponieważ zacierają związek między obciążeniem podatkowym a wydatkami publicznymi. Lepsze dostosowanie dochodów ze źródeł własnych do wydatków podmiotów administracji poniżej szczebla centralnego oraz zwiększenie przejrzystości i koordynacji mają kluczowe znaczenie dla poprawy ogólnej jakości wydatków publicznych. Ułatwienie regionalnej autonomii podatkowej poprzez reformę systemu podatku od nieruchomości mogłoby zostać wykorzystane do poprawy federalizmu fiskalnego i ogólnego systemu podatkowego. Trwające negocjacje, które rozpoczęły się pod koniec 2022 r., stanowią okazję do poczynienia postępów. |
| --- | --- |

(28)

Ramy fiskalne Austrii opierają się obecnie na złożonym systemie transferów międzyrządowych między władzami federalnymi i regionalnymi, zapewniającym ograniczone zachęty do efektywnego wydatkowania środków publicznych. Brak autonomii podatkowej w dużym stopniu uzależnia finansowanie wydatków na różnych szczeblach federacji od tego systemu. W 2022 r. jedynie 7,2 % wszystkich dochodów publicznych pochodziło z własnych źródeł dochodów krajów związkowych. (15) Jednocześnie podstawowe usługi, takie jak opieka zdrowotna, opieka nad dziećmi i inwestycje w transport publiczny, zależą częściowo od wydatków krajów związkowych i gmin. Zmiany demograficzne i zielona transformacja dodatkowo zwiększają presję kosztową na kraje związkowe i gminy, natomiast własne źródła dochodów nie są powiązane z dynamiką wydatków. Obecne ramy fiskalne cechuje brak efektywności i brak przejrzystości, ponieważ zacierają związek między obciążeniem podatkowym a wydatkami publicznymi. Lepsze dostosowanie dochodów ze źródeł własnych do wydatków podmiotów administracji poniżej szczebla centralnego oraz zwiększenie przejrzystości i koordynacji mają kluczowe znaczenie dla poprawy ogólnej jakości wydatków publicznych. Ułatwienie regionalnej autonomii podatkowej poprzez reformę systemu podatku od nieruchomości mogłoby zostać wykorzystane do poprawy federalizmu fiskalnego i ogólnego systemu podatkowego. Trwające negocjacje, które rozpoczęły się pod koniec 2022 r., stanowią okazję do poczynienia postępów.

| (29) | Nadal istnieje możliwość przeniesienia obciążeń podatkowych z pracy na źródła dochodów bardziej sprzyjające wzrostowi i włączeniu społecznemu. System podatkowy charakteryzuje się wysokim obciążeniem pracy spowodowanym podatkami od wynagrodzeń i składkami na ubezpieczenie społeczne, przy czym składki na ubezpieczenie społeczne płacą zarówno pracownicy, jak i pracodawcy. Utrudnia to tworzenie miejsc pracy i uczestnictwo w rynku pracy, zwłaszcza w przypadku osób o niskich dochodach i drugich żywicieli rodziny. Jednocześnie inne źródła dochodów, które są mniej szkodliwe dla sprawiedliwego i zrównoważonego wzrostu gospodarczego, takie jak podatki środowiskowe lub podatki od nieruchomości, pozostają niedostatecznie wykorzystywane, nawet po uwzględnieniu niedawnych reform. Dotacje o skutkach szkodliwych dla środowiska utrudniają zieloną transformację. Niedawna ekologiczno-społeczna reforma podatkowa zapewnia ulgi podatkowe gospodarstwom domowym i przedsiębiorstwom oraz stanowi podstawę ustalania cen emisji CO2 nieobjętych zakresem stosowania unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS). Automatyczna indeksacja podatku dochodowego od osób fizycznych o inflację jest ponadto istotną reformą, która znacznie zmniejsza wzrost obciążenia podatników podatkiem dochodowym od osób fizycznych spowodowany zjawiskiem pułapki inflacyjnej. Utrzymują się jednak wyzwania strukturalne i istnieje możliwość dalszego ograniczenia obciążeń podatkowych związanych z pracą w celu pobudzenia tworzenia miejsc pracy i podaży pracy, zwłaszcza w przypadku osób o niskich dochodach. Lepsze wykorzystanie podatków bardziej sprzyjających wzrostowi gospodarczemu mogłoby też przyczynić się do stworzenia niezbędnej przestrzeni budżetowej i zwiększyć sprawiedliwość systemu podatkowego. |
| --- | --- |

(29)

Nadal istnieje możliwość przeniesienia obciążeń podatkowych z pracy na źródła dochodów bardziej sprzyjające wzrostowi i włączeniu społecznemu. System podatkowy charakteryzuje się wysokim obciążeniem pracy spowodowanym podatkami od wynagrodzeń i składkami na ubezpieczenie społeczne, przy czym składki na ubezpieczenie społeczne płacą zarówno pracownicy, jak i pracodawcy. Utrudnia to tworzenie miejsc pracy i uczestnictwo w rynku pracy, zwłaszcza w przypadku osób o niskich dochodach i drugich żywicieli rodziny. Jednocześnie inne źródła dochodów, które są mniej szkodliwe dla sprawiedliwego i zrównoważonego wzrostu gospodarczego, takie jak podatki środowiskowe lub podatki od nieruchomości, pozostają niedostatecznie wykorzystywane, nawet po uwzględnieniu niedawnych reform. Dotacje o skutkach szkodliwych dla środowiska utrudniają zieloną transformację. Niedawna ekologiczno-społeczna reforma podatkowa zapewnia ulgi podatkowe gospodarstwom domowym i przedsiębiorstwom oraz stanowi podstawę ustalania cen emisji CO2 nieobjętych zakresem stosowania unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS). Automatyczna indeksacja podatku dochodowego od osób fizycznych o inflację jest ponadto istotną reformą, która znacznie zmniejsza wzrost obciążenia podatników podatkiem dochodowym od osób fizycznych spowodowany zjawiskiem pułapki inflacyjnej. Utrzymują się jednak wyzwania strukturalne i istnieje możliwość dalszego ograniczenia obciążeń podatkowych związanych z pracą w celu pobudzenia tworzenia miejsc pracy i podaży pracy, zwłaszcza w przypadku osób o niskich dochodach. Lepsze wykorzystanie podatków bardziej sprzyjających wzrostowi gospodarczemu mogłoby też przyczynić się do stworzenia niezbędnej przestrzeni budżetowej i zwiększyć sprawiedliwość systemu podatkowego.

| (30) | Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Szybkie wdrożenie planu jest niezbędne ze względu na tymczasowy charakter Instrumentu, który obowiązuje do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Austrii jest na zaawansowanym etapie. Austria złożyła jeden wniosek o płatność, który odpowiada 44 kamieniom milowym i wartościom docelowym zawartym w planie i na podstawie którego w dniu 20 kwietnia 2023 r. dokonano płatności w łącznej wysokości 700 mln EUR. Realizacja planu po złożeniu pierwszego wniosku o płatność przebiega zgodnie z planem. Oczekuje się, że Austria złoży wniosek o zmianę kilku środków ze względu na obiektywne okoliczności, takie jak wzrost cen i niedobory w łańcuchu dostaw. Trwają również prace nad nowym rozdziałem REPowerEU; austriackie władze ściśle współpracują ze służbami Komisji w celu przedstawienia go w najbliższym czasie. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Austrii w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, aby zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny. |
| --- | --- |

(30)

Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Szybkie wdrożenie planu jest niezbędne ze względu na tymczasowy charakter Instrumentu, który obowiązuje do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Austrii jest na zaawansowanym etapie. Austria złożyła jeden wniosek o płatność, który odpowiada 44 kamieniom milowym i wartościom docelowym zawartym w planie i na podstawie którego w dniu 20 kwietnia 2023 r. dokonano płatności w łącznej wysokości 700 mln EUR. Realizacja planu po złożeniu pierwszego wniosku o płatność przebiega zgodnie z planem. Oczekuje się, że Austria złoży wniosek o zmianę kilku środków ze względu na obiektywne okoliczności, takie jak wzrost cen i niedobory w łańcuchu dostaw. Trwają również prace nad nowym rozdziałem REPowerEU; austriackie władze ściśle współpracują ze służbami Komisji w celu przedstawienia go w najbliższym czasie. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Austrii w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, aby zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny.

| (31) | W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Austrii. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Austrii. |
| --- | --- |

(31)

W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Austrii. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Austrii.

| (32) | Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Austria mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą jej rynku pracy. Silny system ochrony socjalnej Austrii i szeroko zakrojone środki z zakresu polityki ograniczyły społeczne skutki pandemii COVID-19. Austria osiąga dobre wyniki w większości wymiarów Europejskiego filaru praw socjalnych, utrzymują się jednak pewne wyzwania. Dotyczą one w szczególności niedostatecznego wykorzystania na rynku pracy potencjału kobiet, pracowników o niskich kwalifikacjach, pracowników starszych i osób ze środowisk migracyjnych. Jest to szczególnie problematyczne ze względu na niedobór pracowników z odpowiednimi umiejętnościami. Uwolnienie niewykorzystywanego potencjału tych grup mogłoby zmniejszyć presję na austriacki rynek pracy. |
| --- | --- |

(32)

Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Austria mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą jej rynku pracy. Silny system ochrony socjalnej Austrii i szeroko zakrojone środki z zakresu polityki ograniczyły społeczne skutki pandemii COVID-19. Austria osiąga dobre wyniki w większości wymiarów Europejskiego filaru praw socjalnych, utrzymują się jednak pewne wyzwania. Dotyczą one w szczególności niedostatecznego wykorzystania na rynku pracy potencjału kobiet, pracowników o niskich kwalifikacjach, pracowników starszych i osób ze środowisk migracyjnych. Jest to szczególnie problematyczne ze względu na niedobór pracowników z odpowiednimi umiejętnościami. Uwolnienie niewykorzystywanego potencjału tych grup mogłoby zmniejszyć presję na austriacki rynek pracy.

| (33) | Chociaż wskaźnik zatrudnienia kobiet w Austrii jest wyższy niż średnia unijna, kraj ten zajmuje drugie miejsce pod względem wskaźnika zatrudnienia kobiet w niepełnym wymiarze czasu pracy. W 2022 r. ponad połowa austriackich kobiet pracowała w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kobiety są też nieproporcjonalnie często zatrudnione w nisko opłacanych sektorach. Oznacza to, że istnieje znaczny potencjał zwiększenia pełnowymiarowego uczestnictwa kobiet w rynku pracy. Niewystarczająca podaż przystępnej cenowo i wysokiej jakości opieki nad dziećmi, zwłaszcza na obszarach wiejskich, utrudnia jednak aktywne uczestnictwo matek w rynku pracy. Austria ma jeden z najniższych wskaźników formalnej opieki nad dziećmi w wieku poniżej trzech lat w Unii – tylko 28 % dzieci w wieku poniżej trzech lat jest objętych formalną opieką nad dziećmi. Aby rozwiązać te problemy, kluczowe znaczenie ma zwiększenie oferty wysokiej jakości opieki nad dziećmi poprzez poprawę standardów jakości i zwiększenie dostępności oraz zachęcanie do zatrudnienia w pełnym wymiarze godzin, np. poprzez zachęty podatkowe. Włączenie większej liczby kobiet do pracy w pełnym wymiarze godzin mogłoby również pomóc w zniwelowaniu utrzymującego się w Austrii wysokiego zróżnicowania wynagrodzenia ze względu na płeć, a także wysokiego zróżnicowania emerytur ze względu na płeć, a jednocześnie rozwiązać problem niedoborów na rynku pracy. |
| --- | --- |

(33)

Chociaż wskaźnik zatrudnienia kobiet w Austrii jest wyższy niż średnia unijna, kraj ten zajmuje drugie miejsce pod względem wskaźnika zatrudnienia kobiet w niepełnym wymiarze czasu pracy. W 2022 r. ponad połowa austriackich kobiet pracowała w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kobiety są też nieproporcjonalnie często zatrudnione w nisko opłacanych sektorach. Oznacza to, że istnieje znaczny potencjał zwiększenia pełnowymiarowego uczestnictwa kobiet w rynku pracy. Niewystarczająca podaż przystępnej cenowo i wysokiej jakości opieki nad dziećmi, zwłaszcza na obszarach wiejskich, utrudnia jednak aktywne uczestnictwo matek w rynku pracy. Austria ma jeden z najniższych wskaźników formalnej opieki nad dziećmi w wieku poniżej trzech lat w Unii – tylko 28 % dzieci w wieku poniżej trzech lat jest objętych formalną opieką nad dziećmi. Aby rozwiązać te problemy, kluczowe znaczenie ma zwiększenie oferty wysokiej jakości opieki nad dziećmi poprzez poprawę standardów jakości i zwiększenie dostępności oraz zachęcanie do zatrudnienia w pełnym wymiarze godzin, np. poprzez zachęty podatkowe. Włączenie większej liczby kobiet do pracy w pełnym wymiarze godzin mogłoby również pomóc w zniwelowaniu utrzymującego się w Austrii wysokiego zróżnicowania wynagrodzenia ze względu na płeć, a także wysokiego zróżnicowania emerytur ze względu na płeć, a jednocześnie rozwiązać problem niedoborów na rynku pracy.

| (34) | Nadal istnieje potencjał poprawy integracji na rynku pracy kilku grup defaworyzowanych, w szczególności pracowników o niskich umiejętnościach i osób ze środowisk migracyjnych. Około 45 % osób długotrwale bezrobotnych w Austrii ukończyło co najwyżej szkołę średnią I stopnia. Osoby ze środowisk migracyjnych ogólnie znacznie rzadziej uczestniczą w rynku pracy niż rodowici mieszkańcy, a przyszłe poziomy dochodów dzieci w Austrii są często skorelowane z dochodami ich rodziców. Chociaż austriacki plan odbudowy i zwiększania odporności obejmuje środki mające na celu promowanie przekwalifikowania i podnoszenia kwalifikacji pracowników o niskich umiejętnościach i osób długotrwale bezrobotnych, środki te nie rozwiązują w pełni problemu niskiego uczestnictwa w rynku pracy osób ze środowisk migracyjnych i pracowników o niskich umiejętnościach. Aby zmniejszyć utrzymującą się w Austrii korelację między wynikami kształcenia rodziców i ich dzieci (16), należy zwiększyć dostępność wysokiej jakości wczesnej edukacji, całodziennej edukacji szkolnej i ulepszonej infrastruktury cyfrowej. W celu integracji niedawnych migrantów i innych grup defaworyzowanych szkoły mogłyby zapewnić lepszą indywidualną opiekę mentorską, zwiększyć dostępność nauki języka oraz skuteczniej wykorzystywać austriacki system przyuczania do zawodu. Jednocześnie zasadnicze znaczenie ma zapewnienie wystarczających możliwości uczenia się przez całe życie, aby dotrzeć do osób z grup defaworyzowanych we wszystkich grupach wiekowych. |
| --- | --- |

(34)

Nadal istnieje potencjał poprawy integracji na rynku pracy kilku grup defaworyzowanych, w szczególności pracowników o niskich umiejętnościach i osób ze środowisk migracyjnych. Około 45 % osób długotrwale bezrobotnych w Austrii ukończyło co najwyżej szkołę średnią I stopnia. Osoby ze środowisk migracyjnych ogólnie znacznie rzadziej uczestniczą w rynku pracy niż rodowici mieszkańcy, a przyszłe poziomy dochodów dzieci w Austrii są często skorelowane z dochodami ich rodziców. Chociaż austriacki plan odbudowy i zwiększania odporności obejmuje środki mające na celu promowanie przekwalifikowania i podnoszenia kwalifikacji pracowników o niskich umiejętnościach i osób długotrwale bezrobotnych, środki te nie rozwiązują w pełni problemu niskiego uczestnictwa w rynku pracy osób ze środowisk migracyjnych i pracowników o niskich umiejętnościach. Aby zmniejszyć utrzymującą się w Austrii korelację między wynikami kształcenia rodziców i ich dzieci (16), należy zwiększyć dostępność wysokiej jakości wczesnej edukacji, całodziennej edukacji szkolnej i ulepszonej infrastruktury cyfrowej. W celu integracji niedawnych migrantów i innych grup defaworyzowanych szkoły mogłyby zapewnić lepszą indywidualną opiekę mentorską, zwiększyć dostępność nauki języka oraz skuteczniej wykorzystywać austriacki system przyuczania do zawodu. Jednocześnie zasadnicze znaczenie ma zapewnienie wystarczających możliwości uczenia się przez całe życie, aby dotrzeć do osób z grup defaworyzowanych we wszystkich grupach wiekowych.

| (35) | Istnieje możliwość zwiększenia współczynnika aktywności zawodowej starszych pracowników, tj. osób w wieku 55–64 lata. Długookresowa tendencja do zwiększania uczestnictwa starszych pracowników w rynku pracy uległa ostatnio znacznemu spowolnieniu, a całkowity współczynnik aktywności zawodowej starszych pracowników jest niższy od unijnej średniej. Dostosowanie zadań pracowników do ich cyklu życia zawodowego i uwzględnienie potrzeb starzejących się osób będzie miało coraz większe znaczenie dla dłuższego utrzymania starzejącej się populacji na rynku pracy. Lepsze zachęty do podnoszenia rzeczywistego wieku przejścia na emeryturę, takie jak niższe opodatkowanie pracy lub mniejsze pozapłacowe koszty pracy dla osób, które dłużej pozostają na rynku pracy, sprzyjałyby zmniejszeniu niedoborów na austriackim rynku pracy. |
| --- | --- |

(35)

Istnieje możliwość zwiększenia współczynnika aktywności zawodowej starszych pracowników, tj. osób w wieku 55–64 lata. Długookresowa tendencja do zwiększania uczestnictwa starszych pracowników w rynku pracy uległa ostatnio znacznemu spowolnieniu, a całkowity współczynnik aktywności zawodowej starszych pracowników jest niższy od unijnej średniej. Dostosowanie zadań pracowników do ich cyklu życia zawodowego i uwzględnienie potrzeb starzejących się osób będzie miało coraz większe znaczenie dla dłuższego utrzymania starzejącej się populacji na rynku pracy. Lepsze zachęty do podnoszenia rzeczywistego wieku przejścia na emeryturę, takie jak niższe opodatkowanie pracy lub mniejsze pozapłacowe koszty pracy dla osób, które dłużej pozostają na rynku pracy, sprzyjałyby zmniejszeniu niedoborów na austriackim rynku pracy.

| (36) | Rosyjska inwazja na Ukrainę ujawniła podatność Austrii na zagrożenia w zakresie bezpieczeństwa dostaw energii. Chociaż Austrii udało się zmniejszyć swoją zależność od importu gazu z Rosji, który w 2022 r. wyniósł 57 % całkowitego importu gazu, w porównaniu z 80 % w 2021 r., pozostaje on znacznie powyżej unijnej średniej. Aby zdywersyfikować swoje źródła energii, rząd wprowadził zachęty finansowe dla przedsiębiorstw do importu gazu ze źródeł innych niż rosyjskie i ustanowił strategiczną rezerwę gazu w 2022 r. Austria nadal stoi jednak przed poważnymi wyzwaniami związanymi z zapewnieniem bezpieczeństwa energetycznego. Kraj ten nadal nie ma jasno określonej ścieżki, która pozwoliłaby na całkowite uniezależnienie się od importu gazu z Rosji. Nadal istnieje ponadto niewykorzystany potencjał w zakresie produkcji i przesyłu gazów odnawialnych, takich jak wodór, zwłaszcza w sektorach i regionach narażonych na zakłócenia w dostawach. |
| --- | --- |

(36)

Rosyjska inwazja na Ukrainę ujawniła podatność Austrii na zagrożenia w zakresie bezpieczeństwa dostaw energii. Chociaż Austrii udało się zmniejszyć swoją zależność od importu gazu z Rosji, który w 2022 r. wyniósł 57 % całkowitego importu gazu, w porównaniu z 80 % w 2021 r., pozostaje on znacznie powyżej unijnej średniej. Aby zdywersyfikować swoje źródła energii, rząd wprowadził zachęty finansowe dla przedsiębiorstw do importu gazu ze źródeł innych niż rosyjskie i ustanowił strategiczną rezerwę gazu w 2022 r. Austria nadal stoi jednak przed poważnymi wyzwaniami związanymi z zapewnieniem bezpieczeństwa energetycznego. Kraj ten nadal nie ma jasno określonej ścieżki, która pozwoliłaby na całkowite uniezależnienie się od importu gazu z Rosji. Nadal istnieje ponadto niewykorzystany potencjał w zakresie produkcji i przesyłu gazów odnawialnych, takich jak wodór, zwłaszcza w sektorach i regionach narażonych na zakłócenia w dostawach.

| (37) | W 2021 r. udział energii ze źródeł odnawialnych w zużyciu energii końcowej wynosił w Austrii 36 %, czyli znacznie powyżej unijnej średniej. Aby osiągnąć cele klimatyczne Austrii, które obejmują osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2040 r., kraj ten musi jeszcze bardziej zwiększyć ten udział. Ustawa o wspieraniu energii ze źródeł odnawialnych z 2021 r., uwzględniona w planie odbudowy i zwiększania odporności, stworzyła ramy, które pomogą zwiększyć udział energii ze źródeł odnawialnych w zużyciu energii elektrycznej. Celem reformy jest osiągnięcie do 2030 r. rocznej mocy wytwórczej energii elektrycznej w wysokości 27 TWh ze źródeł odnawialnych, co przyczyni się do osiągnięcia krajowego celu, jakim jest osiągnięcie 100 % zużycia energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych do tego roku, w porównaniu z obecnym poziomem 81 % odnotowanym w 2020 r. Dalszy rozwój odnawialnych źródeł energii nadal stoi jednak w obliczu wyzwań, takich jak czas trwania procedur zagospodarowania przestrzennego i wydawania zezwoleń, złożony podział kompetencji między rządami federalnymi i regionalnymi oraz kwestie kadrowe w administracji. Austria zrobiła pierwszy krok w kierunku wprowadzenia usprawnionej oceny oddziaływania na środowisko projektów dotyczących energii ze źródeł odnawialnych. Ponadto Austria mogłaby lepiej dostosować podział na strefy do swoich celów zielonej transformacji, rozwiązać problemy związane z personelem i zwiększyć inwestycje w infrastrukturę sieciową, np. magazynowanie, dystrybucję i przesył. Korzystne dla rozwoju odnawialnych źródeł energii byłoby również ustanowienie specjalnych obszarów przyspieszonego rozwoju odnawialnych źródeł energii (w szczególności w przypadku energii wiatrowej) z krótkimi i prostymi procedurami wydawania zezwoleń oraz uznanie energii ze źródeł odnawialnych za nadrzędny interes publiczny, zgodnie z ambitniejszymi celami w zakresie energii ze źródeł odnawialnych określonymi w pakiecie „Gotowi na 55” i w planie REPowerEU. Ponadto można by dokładniej przeanalizować możliwości dotyczące dodatkowych źródeł energii odnawialnej, takich jak energia geotermalna. |
| --- | --- |

(37)

W 2021 r. udział energii ze źródeł odnawialnych w zużyciu energii końcowej wynosił w Austrii 36 %, czyli znacznie powyżej unijnej średniej. Aby osiągnąć cele klimatyczne Austrii, które obejmują osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2040 r., kraj ten musi jeszcze bardziej zwiększyć ten udział. Ustawa o wspieraniu energii ze źródeł odnawialnych z 2021 r., uwzględniona w planie odbudowy i zwiększania odporności, stworzyła ramy, które pomogą zwiększyć udział energii ze źródeł odnawialnych w zużyciu energii elektrycznej. Celem reformy jest osiągnięcie do 2030 r. rocznej mocy wytwórczej energii elektrycznej w wysokości 27 TWh ze źródeł odnawialnych, co przyczyni się do osiągnięcia krajowego celu, jakim jest osiągnięcie 100 % zużycia energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych do tego roku, w porównaniu z obecnym poziomem 81 % odnotowanym w 2020 r. Dalszy rozwój odnawialnych źródeł energii nadal stoi jednak w obliczu wyzwań, takich jak czas trwania procedur zagospodarowania przestrzennego i wydawania zezwoleń, złożony podział kompetencji między rządami federalnymi i regionalnymi oraz kwestie kadrowe w administracji. Austria zrobiła pierwszy krok w kierunku wprowadzenia usprawnionej oceny oddziaływania na środowisko projektów dotyczących energii ze źródeł odnawialnych. Ponadto Austria mogłaby lepiej dostosować podział na strefy do swoich celów zielonej transformacji, rozwiązać problemy związane z personelem i zwiększyć inwestycje w infrastrukturę sieciową, np. magazynowanie, dystrybucję i przesył. Korzystne dla rozwoju odnawialnych źródeł energii byłoby również ustanowienie specjalnych obszarów przyspieszonego rozwoju odnawialnych źródeł energii (w szczególności w przypadku energii wiatrowej) z krótkimi i prostymi procedurami wydawania zezwoleń oraz uznanie energii ze źródeł odnawialnych za nadrzędny interes publiczny, zgodnie z ambitniejszymi celami w zakresie energii ze źródeł odnawialnych określonymi w pakiecie „Gotowi na 55” i w planie REPowerEU. Ponadto można by dokładniej przeanalizować możliwości dotyczące dodatkowych źródeł energii odnawialnej, takich jak energia geotermalna.

| (38) | Zużycie gazu ziemnego w Austrii w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 19 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, co przewyższa cel, jakim była redukcja o 15 %. Austria mogłaby kontynuować wysiłki na rzecz tymczasowego zmniejszenia zapotrzebowania na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2022/1369 (17). Również podniesienie poziomu ambicji w zakresie efektywności energetycznej w sektorach budownictwa i przetwórstwa przemysłowego zmniejszyłoby zależność od paliw kopalnych. W długoterminowej strategii renowacji Austrii określono jasne kamienie milowe na 2050 r. i dąży się do osiągnięcia 80 % dekarbonizacji jej zasobów budowlanych. Plan odbudowy i zwiększania odporności ma też na celu stopniowe wycofywanie kotłów na paliwa kopalne w sektorze budowlanym i zastąpienie ich technologią grzewczą opartą na odnawialnych źródłach energii lub systemem ciepłowniczym. Cele Austrii w zakresie efektywności energetycznej na 2030 r. nie są jednak wystarczająco ambitne, aby osiągnąć cele pakietu „Gotowi na 55” i planu REPowerEU. Kwestia ta powinna zostać rozwiązana dzięki nowej ustawie o efektywności energetycznej, która to ustawa jest oczekiwana w 2023 r. i ma na celu zmniejszenie zużycia energii końcowej o 18 % do 2030 r. Ogólnie rzecz biorąc, Austria będzie musiała przyspieszyć inwestycje w gruntowną renowację budynków, zastąpienie paliw kopalnych ogrzewaniem ze źródeł odnawialnych oraz lepsze zarządzanie zużyciem energii poprzez cyfryzację użytkową (np. inteligentne liczniki i termostaty). Zasadnicze znaczenie będzie miało ponadto zwiększenie obecnego powolnego tempa termomodernizacji budynków. Terminowe wdrożenie ustawy o ogrzewaniu wykorzystującym energię ze źródeł odnawialnych – sztandarowej reformy austriackiego planu odbudowy i zwiększania odporności – będzie miało kluczowe znaczenie dla rozwiązania tego problemu. |
| --- | --- |

(38)

Zużycie gazu ziemnego w Austrii w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 19 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, co przewyższa cel, jakim była redukcja o 15 %. Austria mogłaby kontynuować wysiłki na rzecz tymczasowego zmniejszenia zapotrzebowania na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2022/1369 (17). Również podniesienie poziomu ambicji w zakresie efektywności energetycznej w sektorach budownictwa i przetwórstwa przemysłowego zmniejszyłoby zależność od paliw kopalnych. W długoterminowej strategii renowacji Austrii określono jasne kamienie milowe na 2050 r. i dąży się do osiągnięcia 80 % dekarbonizacji jej zasobów budowlanych. Plan odbudowy i zwiększania odporności ma też na celu stopniowe wycofywanie kotłów na paliwa kopalne w sektorze budowlanym i zastąpienie ich technologią grzewczą opartą na odnawialnych źródłach energii lub systemem ciepłowniczym. Cele Austrii w zakresie efektywności energetycznej na 2030 r. nie są jednak wystarczająco ambitne, aby osiągnąć cele pakietu „Gotowi na 55” i planu REPowerEU. Kwestia ta powinna zostać rozwiązana dzięki nowej ustawie o efektywności energetycznej, która to ustawa jest oczekiwana w 2023 r. i ma na celu zmniejszenie zużycia energii końcowej o 18 % do 2030 r. Ogólnie rzecz biorąc, Austria będzie musiała przyspieszyć inwestycje w gruntowną renowację budynków, zastąpienie paliw kopalnych ogrzewaniem ze źródeł odnawialnych oraz lepsze zarządzanie zużyciem energii poprzez cyfryzację użytkową (np. inteligentne liczniki i termostaty). Zasadnicze znaczenie będzie miało ponadto zwiększenie obecnego powolnego tempa termomodernizacji budynków. Terminowe wdrożenie ustawy o ogrzewaniu wykorzystującym energię ze źródeł odnawialnych – sztandarowej reformy austriackiego planu odbudowy i zwiększania odporności – będzie miało kluczowe znaczenie dla rozwiązania tego problemu.

| (39) | Rozpoczęcie zielonej transformacji będzie również obejmować redukcję emisji w kilku sektorach, zwłaszcza emisji pochodzących z transportu, ponieważ sektory te mają znaczny potencjał w zakresie redukcji emisji. Austria jest obecnie znaczącym krajem tranzytu dla transalpejskiego transportu drogowego towarów. Pomimo szeregu inwestycji w zrównoważony transport w ramach austriackiego planu odbudowy i zwiększania odporności, dalsze ograniczenie emisji związanych z transportem, przy jednoczesnym rozwiązaniu problemu ubóstwa transportowego, będzie miało zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia neutralności klimatycznej. Kluczowe znaczenie będzie miało również opracowanie dodatkowych rozwiązań w zakresie transportu, takich jak połączenia lokalne i alternatywy dla korzystania z samochodów, zwłaszcza na obszarach wiejskich. |
| --- | --- |

(39)

Rozpoczęcie zielonej transformacji będzie również obejmować redukcję emisji w kilku sektorach, zwłaszcza emisji pochodzących z transportu, ponieważ sektory te mają znaczny potencjał w zakresie redukcji emisji. Austria jest obecnie znaczącym krajem tranzytu dla transalpejskiego transportu drogowego towarów. Pomimo szeregu inwestycji w zrównoważony transport w ramach austriackiego planu odbudowy i zwiększania odporności, dalsze ograniczenie emisji związanych z transportem, przy jednoczesnym rozwiązaniu problemu ubóstwa transportowego, będzie miało zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia neutralności klimatycznej. Kluczowe znaczenie będzie miało również opracowanie dodatkowych rozwiązań w zakresie transportu, takich jak połączenia lokalne i alternatywy dla korzystania z samochodów, zwłaszcza na obszarach wiejskich.

| (40) | Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W 2022 r. w Austrii odnotowano niedobory siły roboczej w 17 zawodach, które wymagają szczególnych umiejętności lub wiedzy na potrzeby zielonej transformacji, takich jak technicy budownictwa, dekarze i inżynierzy mechanicy. W ramach swojego planu dotyczącego zielonych miejsc pracy Austria wprowadziła platformę na rzecz zielonych miejsc pracy, aby pomóc w dopasowaniu popytu na pracę do podaży. Wdrożenie tego planu będzie miało kluczowe znaczenie dla zapewnienia terminowego przejścia na zieloną gospodarkę. W swoim „Planie działania na rzecz sprawiedliwej transformacji dotyczącym szkolenia i zmiany kwalifikacji” Austria określiła środki mające na celu zwiększenie liczby pracowników z odpowiednimi umiejętnościami w sektorze energii odnawialnej, zachęcanie do podnoszenia kwalifikacji siły roboczej i poprawę standardów edukacyjnych. |
| --- | --- |

(40)

Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W 2022 r. w Austrii odnotowano niedobory siły roboczej w 17 zawodach, które wymagają szczególnych umiejętności lub wiedzy na potrzeby zielonej transformacji, takich jak technicy budownictwa, dekarze i inżynierzy mechanicy. W ramach swojego planu dotyczącego zielonych miejsc pracy Austria wprowadziła platformę na rzecz zielonych miejsc pracy, aby pomóc w dopasowaniu popytu na pracę do podaży. Wdrożenie tego planu będzie miało kluczowe znaczenie dla zapewnienia terminowego przejścia na zieloną gospodarkę. W swoim „Planie działania na rzecz sprawiedliwej transformacji dotyczącym szkolenia i zmiany kwalifikacji” Austria określiła środki mające na celu zwiększenie liczby pracowników z odpowiednimi umiejętnościami w sektorze energii odnawialnej, zachęcanie do podnoszenia kwalifikacji siły roboczej i poprawę standardów edukacyjnych.

| (41) | W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (18) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1. |
| --- | --- |

(41)

W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (18) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1.

| (42) | W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru kwalifikacji; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Austrii zalecenia 1, 2, 3 i 4 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego i trzeciego zalecenia dla strefy euro, przedstawionych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r., |
| --- | --- |

(42)

W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru kwalifikacji; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Austrii zalecenia 1, 2, 3 i 4 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego i trzeciego zalecenia dla strefy euro, przedstawionych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r.,

NINIEJSZYM ZALECA Austrii podjęcie w latach 2023 i 2024 działań mających na celu:

1.

Zapewnienie rozważnej polityki fiskalnej, w szczególności poprzez ograniczenie nominalnego wzrostu wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych do nie więcej niż 4,6 % w 2024 r. (19).

Utrzymanie inwestycji publicznych finansowanych z zasobów krajowych i zapewnienie skutecznej absorpcji dotacji w ramach Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w celu wspierania zielonej i cyfrowej transformacji.

W okresie po 2024 r. kontynuowanie średniookresowej strategii fiskalnej polegającej na stopniowej i zrównoważonej konsolidacji, w połączeniu z inwestycjami i reformami prowadzącymi do wyższego zrównoważonego wzrostu, aby osiągnąć ostrożną sytuację fiskalną w średnim okresie.

Zapewnienie adekwatności i stabilności fiskalnej systemu opieki długoterminowej oraz stabilności fiskalnej systemu opieki zdrowotnej. Uproszczenie i racjonalizację relacji i kompetencji fiskalnych na wszystkich szczeblach administracji państwowej oraz dostosowanie zadań w zakresie finansowania i wydatkowania. Poprawę struktury podatkowej, by wspierać trwały wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu.

2.

Utrzymanie stałego tempa wdrażania planu odbudowy i zwiększania odporności oraz szybkie sfinalizowanie rozdziału REPowerEU w celu szybkiego rozpoczęcia jego wdrażania. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem ścisłej komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności.

3.

Zwiększenie udziału kobiet, w tym poprzez poprawę jakości usług opieki nad dziećmi, oraz udziału pracowników starszych w rynku pracy. Poprawę wyników na rynku pracy w odniesieniu do grup defaworyzowanych, takich jak poszukujące pracy osoby o niskich umiejętnościach i osoby ze środowisk migracyjnych, w tym poprzez podniesienie poziomu ich umiejętności podstawowych.

4.

Zmniejszenie ogólnej zależności od paliw kopalnych i dywersyfikację źródeł dostaw gazu w celu znacznego zmniejszenia zależności od Rosji. Przyspieszenie wdrażania energii ze źródeł odnawialnych i niezbędnej infrastruktury, w szczególności poprzez uproszczenie procedur wydawania zezwoleń i wprowadzenie specjalnych obszarów przyspieszonego rozwoju odnawialnych źródeł energii. Poprawę efektywności energetycznej. Ograniczenie emisji, w szczególności w sektorze transportu. Wzmożenie wysiłków w ramach polityki mających na celu zapewnienie i nabywanie umiejętności i kompetencji potrzebnych do zielonej transformacji.

Sporządzono w Brukseli dnia 14 lipca 2023 r.

W imieniu Rady

N. CALVIÑO SANTAMARÍA

Przewodnicząca

---

(1)  Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 1.

1

(2)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17).

2

(3)  Zalecenie Rady z dnia 16 maja 2023 r. w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (Dz.U. C 180 z 23.5.2023, s. 1).

3

(4)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 z dnia 27 lutego 2023 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/241 w odniesieniu do rozdziałów REPowerEU w planach odbudowy i zwiększania odporności oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1303/2013, (UE) 2021/1060 i (UE) 2021/1755 oraz dyrektywy 2003/87/WE (Dz.U. L 63 z 28.2.2023, s. 1).

4

(5)  ST 10159/2021 INIT; ST 10159/2021 COR 1; ST 10159/2021 ADD 1.

5

(6)  Zalecenie Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Austrię programu stabilności na 2021 r. (Dz.U. C 304 z 29.7.2021, s. 93).

6

(7)  Kurs polityki fiskalnej jest mierzony zmianą wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów), z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, lecz z uwzględnieniem wydatków finansowanych z bezzwrotnego wsparcia (dotacji) w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych, w stosunku do średniookresowego wzrostu potencjalnego. Więcej szczegółowych informacji można znaleźć w ramce 1 w tablicach statystycznych w dziedzinie fiskalnej.

7

(8)  Inne wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ, wynoszący 0,9 pp. PKB. Ten ekspansywny wpływ wynika w dużej mierze z zakupu strategicznej rezerwy gazu o wartości około 0,8 % PKB.

8

(9)  Podana wartość liczbowa odzwierciedla poziom rocznych kosztów budżetowych tych środków, w tym bieżących dochodów i wydatków, a także – w stosownych przypadkach – środków w zakresie nakładów inwestycyjnych.

9

(10)  Zalecenie Rady z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie krajowego programu reform Austrii na 2022 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Austrię programu stabilności na 2022 r. (Dz.U. C 334 z 1.9.2022, s. 162).

10

(11)  Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. średniookresowy (średnia z 10 lat) wzrost produktu potencjalnego Austrii, wykorzystywany do pomiaru kursu polityki fiskalnej, szacuje się na 8,6 % w ujęciu nominalnym.

11

(12)  Prognozuje się, że inne wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych będą miały restrykcyjny wpływ, wynoszący 0,9 pp. PKB. Ten restrykcyjny wpływ jest wynikiem zakupu strategicznej rezerwy gazu w 2022 r.

12

(13)  Art. 5 rozporządzenia (WE) nr 1466/97 wymaga również korekty przekraczającej wartość 0,5 % PKB w przypadku państw członkowskich o poziomie długu publicznego przekraczającym 60 % PKB lub z istotnym ryzykiem dotyczącym długookresowej zdolności do obsługi długu.

13

(14)  Wydatki pierwotne netto definiuje się jako wydatki finansowane z zasobów krajowych po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów i z wyłączeniem wydatków z tytułu odsetek oraz cyklicznych wydatków związanych z bezrobociem.

14

(15)  Liczba ta odnosi się do podsektora 1312 Europejskiego Systemu Rachunków 2010 (ESA).

15

(16)  Komisja Europejska, Monitor kształcenia i szkolenia, 2022, sprawozdanie krajowe dotyczące Austrii.

16

(17)  Rozporządzenie Rady (UE) 2022/1369 z dnia 5 sierpnia 2022 r. w sprawie skoordynowanych środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz (Dz.U. L 206 z 8.8.2022, s. 1).

17

(18)  Na podstawie art. 5 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1466/97.

18

(19)  Co zgodnie z szacunkami odpowiada rocznej korekcie strukturalnego salda budżetowego w wysokości co najmniej 0,3 % PKB w 2024 r., jak opisano w motywie 23.

19

---

| 1.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 312/197 |
| --- | --- | --- | --- |

1.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 312/197

---

ZALECENIE RADY

z dnia 14 lipca 2023 r.

w sprawie krajowego programu reform Polski na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Polskę programu konwergencji na 2023 r.

(2023/C 312/21)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 121 ust. 2 i art. 148 ust. 4,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych (1), w szczególności jego art. 9 ust. 2,

uwzględniając zalecenie Komisji Europejskiej,

uwzględniając rezolucje Parlamentu Europejskiego,

uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej,

uwzględniając opinię Komitetu ds. Zatrudnienia,

uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Finansowego,

uwzględniając opinię Komitetu Ochrony Socjalnej,

uwzględniając opinię Komitetu Polityki Gospodarczej,

a także mając na uwadze, co następuje:

| (1) | Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (2), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(1)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (2), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (2) | W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 (3), Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym nie wskazała Polski jako jednego z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia. W związku z tym szczegółowa ocena sytuacji nie będzie potrzebna. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu. |
| --- | --- |

(2)

W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 (3), Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym nie wskazała Polski jako jednego z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia. W związku z tym szczegółowa ocena sytuacji nie będzie potrzebna. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu.

| (3) | Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii. |
| --- | --- |

(3)

Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii.

| (4) | W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów. |
| --- | --- |

(4)

W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów.

| (5) | W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(5)

W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (6) | Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(6)

Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności.

| (7) | W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. W komunikacie przypomniano, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Komisja zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. |
| --- | --- |

(7)

W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. W komunikacie przypomniano, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Komisja zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

| (8) | W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa zdolności do obsługi długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r. |
| --- | --- |

(8)

W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa zdolności do obsługi długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r.

| (9) | W dniu 3 maja 2021 r. Polska przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 17 czerwca 2022 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Polski (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Polska osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone. |
| --- | --- |

(9)

W dniu 3 maja 2021 r. Polska przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 17 czerwca 2022 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Polski (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Polska osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone.

| (10) | W dniu 27 kwietnia 2023 r. Polska przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r. i program konwergencji na 2023 r., zgodnie z art. 8 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Polski z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(10)

W dniu 27 kwietnia 2023 r. Polska przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r. i program konwergencji na 2023 r., zgodnie z art. 8 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Polski z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (11) | W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Polski na 2023 r. Oceniła w nim postępy Polski we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Polskę. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Polski we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

(11)

W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Polski na 2023 r. Oceniła w nim postępy Polski we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Polskę. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Polski we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju.

| (12) | Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Polski wzrósł z 1,8 % PKB w 2021 r. do 3,7 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 53,6 % PKB na koniec 2021 r. do 49,1 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. W sprawozdaniu tym omówiono sytuację budżetową Polski, ponieważ deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych tego państwa przekroczył w 2022 r. określoną w Traktacie wartość odniesienia wynoszącą 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu nie zostało spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r. Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Polska powinna uwzględnić tę kwestię przy wykonywaniu budżetu na 2023 r. i przygotowywaniu budżetu na 2024 r. |
| --- | --- |

(12)

Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Polski wzrósł z 1,8 % PKB w 2021 r. do 3,7 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 53,6 % PKB na koniec 2021 r. do 49,1 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. W sprawozdaniu tym omówiono sytuację budżetową Polski, ponieważ deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych tego państwa przekroczył w 2022 r. określoną w Traktacie wartość odniesienia wynoszącą 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu nie zostało spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r. Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Polska powinna uwzględnić tę kwestię przy wykonywaniu budżetu na 2023 r. i przygotowywaniu budżetu na 2024 r.

| (13) | Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały obniżone stawki podatku od wartości dodanej i podatków akcyzowych od energii i paliw, a środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki – dodatki pieniężne i limit cen energii elektrycznej dla gospodarstw domowych oraz pomoc dla przedsiębiorstw związaną z kosztami gazu. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 1,9 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,5 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 2,4 % PKB w 2021 r. do 0,7 % PKB w 2022 r. |
| --- | --- |

(13)

Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały obniżone stawki podatku od wartości dodanej i podatków akcyzowych od energii i paliw, a środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki – dodatki pieniężne i limit cen energii elektrycznej dla gospodarstw domowych oraz pomoc dla przedsiębiorstw związaną z kosztami gazu. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 1,9 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,5 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 2,4 % PKB w 2021 r. do 0,7 % PKB w 2022 r.

| (14) | W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Polska (7) realizowała wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument, oraz utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(14)

W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Polska (7) realizowała wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument, oraz utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych.

| (15) | Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był wspierający, na poziomie – 3,0 % PKB, zgodnie z zaleceniem Rady. Zgodnie z zaleceniem Rady Polska nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 1,0 % PKB w 2022 r. (1,3 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9), który to wpływ wyniósł 0,2 pp. Polska utrzymała zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 2,3 pp. Ten znaczny ekspansywny wpływ obejmował dodatkowy wpływ środków podjętych w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii (dodatkowy koszt budżetowy netto wyniósł 1,9 % PKB), a także koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy (0,5 % PKB). W związku z tym Polska w wystarczającym stopniu kontrolowała wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(15)

Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był wspierający, na poziomie – 3,0 % PKB, zgodnie z zaleceniem Rady. Zgodnie z zaleceniem Rady Polska nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 1,0 % PKB w 2022 r. (1,3 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9), który to wpływ wyniósł 0,2 pp. Polska utrzymała zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 2,3 pp. Ten znaczny ekspansywny wpływ obejmował dodatkowy wpływ środków podjętych w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii (dodatkowy koszt budżetowy netto wyniósł 1,9 % PKB), a także koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy (0,5 % PKB). W związku z tym Polska w wystarczającym stopniu kontrolowała wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych.

| (16) | Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie konwergencji na 2023 r., jest zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 0,9 %, a w 2024 r. – o 2,8 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się nieco niższy wzrost realnego PKB – o 0,7 % w 2023 r. i o 2,7 % w 2024 r., głównie ze względu na mniejszy prognozowany wkład popytu krajowego. |
| --- | --- |

(16)

Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie konwergencji na 2023 r., jest zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 0,9 %, a w 2024 r. – o 2,8 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się nieco niższy wzrost realnego PKB – o 0,7 % w 2023 r. i o 2,7 % w 2024 r., głównie ze względu na mniejszy prognozowany wkład popytu krajowego.

| (17) | W programie konwergencji na 2023 r. rząd oczekuje, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie w 2023 r. do 4,7 % PKB. Ten wzrost w 2023 r. odzwierciedla głównie wyższe wydatki na obronność, ochronę zdrowia, wynagrodzenia w sektorze publicznym i waloryzację emerytur, w sytuacji gdy koszty środków mających na celu złagodzenie gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii mają pozostać wysokie. W programie konwergencji na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 49,1 % na koniec 2022 r. do 50,5 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 5,0 % PKB w 2023 r. Jest on wyższy niż deficyt prognozowany w programie konwergencji na 2023 r., a różnica ta wynika głównie z wpływu środków stanowiących nadzwyczajną pomoc dla rolników, których to środków nie uwzględniono jeszcze w programie konwergencji na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB – 50,5 % na koniec 2023 r. |
| --- | --- |

(17)

W programie konwergencji na 2023 r. rząd oczekuje, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie w 2023 r. do 4,7 % PKB. Ten wzrost w 2023 r. odzwierciedla głównie wyższe wydatki na obronność, ochronę zdrowia, wynagrodzenia w sektorze publicznym i waloryzację emerytur, w sytuacji gdy koszty środków mających na celu złagodzenie gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii mają pozostać wysokie. W programie konwergencji na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 49,1 % na koniec 2022 r. do 50,5 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 5,0 % PKB w 2023 r. Jest on wyższy niż deficyt prognozowany w programie konwergencji na 2023 r., a różnica ta wynika głównie z wpływu środków stanowiących nadzwyczajną pomoc dla rolników, których to środków nie uwzględniono jeszcze w programie konwergencji na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB – 50,5 % na koniec 2023 r.

| (18) | Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Są to głównie nowe środki, takie jak programy zamrożenia cen energii elektrycznej i gazu oraz środki wsparcia dla sektorów energochłonnych. Koszt tych środków jest częściowo kompensowany przez podatki od nieoczekiwanych zysków producentów gazu i energii elektrycznej. Uwzględniając te dochody, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 1,7 % PKB w 2023 r. (10) Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowują w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,2 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,1 % PKB w 2022 r.). Prognozuje się, że koszty budżetowe tymczasowej ochrony wysiedleńców z Ukrainy zmniejszą się o 0,2 pp. PKB w porównaniu z 2022 r. Ostatecznie oczekuje się, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też stopniowe wycofywanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, które oszacowano na 0,7 % PKB. |
| --- | --- |

(18)

Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Są to głównie nowe środki, takie jak programy zamrożenia cen energii elektrycznej i gazu oraz środki wsparcia dla sektorów energochłonnych. Koszt tych środków jest częściowo kompensowany przez podatki od nieoczekiwanych zysków producentów gazu i energii elektrycznej. Uwzględniając te dochody, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 1,7 % PKB w 2023 r. (10) Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowują w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,2 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,1 % PKB w 2022 r.). Prognozuje się, że koszty budżetowe tymczasowej ochrony wysiedleńców z Ukrainy zmniejszą się o 0,2 pp. PKB w porównaniu z 2022 r. Ostatecznie oczekuje się, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też stopniowe wycofywanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, które oszacowano na 0,7 % PKB.

| (19) | W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Polsce podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Jednocześnie Polska powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Polsce zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(19)

W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Polsce podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Jednocześnie Polska powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Polsce zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (20) | W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. ekspansywny (– 0,8 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był również ekspansywny (– 3,0 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, wynoszący 0,8 % PKB. Obejmuje to wzrost o 0,1 % PKB kosztów ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii. Uwzględnione są również niższe (o 0,2 % PKB) koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy. Ekspansywny wpływ bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych nie wynika zatem z ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Ekspansywny wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych wynika z nieukierunkowanych środków dotyczących energii, wyższych wydatków na obronność i ochronę zdrowia, a także ze stałego wzrostu wynagrodzeń w sektorze publicznym i świadczeń socjalnych. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 1,8 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,2 pp. (13) W związku z tym Polska planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i nie przewiduje utrzymania inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Polska zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego w obszarach takich jak efektywność energetyczna budynków, lądowa i morska energia wiatrowa, magazynowanie energii, modernizacja sieci, wytwarzanie wodoru i zrównoważona mobilność, których koszty są pokrywane z Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(20)

W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. ekspansywny (– 0,8 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był również ekspansywny (– 3,0 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, wynoszący 0,8 % PKB. Obejmuje to wzrost o 0,1 % PKB kosztów ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii. Uwzględnione są również niższe (o 0,2 % PKB) koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy. Ekspansywny wpływ bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych nie wynika zatem z ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Ekspansywny wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych wynika z nieukierunkowanych środków dotyczących energii, wyższych wydatków na obronność i ochronę zdrowia, a także ze stałego wzrostu wynagrodzeń w sektorze publicznym i świadczeń socjalnych. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 1,8 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,2 pp. (13) W związku z tym Polska planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i nie przewiduje utrzymania inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Polska zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego w obszarach takich jak efektywność energetyczna budynków, lądowa i morska energia wiatrowa, magazynowanie energii, modernizacja sieci, wytwarzanie wodoru i zrównoważona mobilność, których koszty są pokrywane z Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych.

| (21) | Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 3,4 % PKB w 2024 r. Ten spadek w 2024 r. wynika głównie z wycofania środków wsparcia związanych z kryzysem energetycznym. Według programu konwergencji na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. wzrośnie do 52,4 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 3,7 % PKB. Jest on wyższy niż deficyt prognozowany w programie konwergencji na 2023 r., a różnica ta wynika głównie z wpływu środków, których nie uwzględniono jeszcze w programie. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2024 r. wyniesie 53,0 %. |
| --- | --- |

(21)

Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 3,4 % PKB w 2024 r. Ten spadek w 2024 r. wynika głównie z wycofania środków wsparcia związanych z kryzysem energetycznym. Według programu konwergencji na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. wzrośnie do 52,4 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 3,7 % PKB. Jest on wyższy niż deficyt prognozowany w programie konwergencji na 2023 r., a różnica ta wynika głównie z wpływu środków, których nie uwzględniono jeszcze w programie. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2024 r. wyniesie 53,0 %.

| (22) | Program konwergencji na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie w 2024 r. większości środków wsparcia w dziedzinie energii. Komisja przyjmuje obecnie, że koszty netto wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii wyniosą w 2024 r. 0,3 % PKB. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. Wydaje się, że środki wsparcia w dziedzinie energii, które obecnie planuje się utrzymać w 2024 r., w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji i nie zachowują w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. |
| --- | --- |

(22)

Program konwergencji na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie w 2024 r. większości środków wsparcia w dziedzinie energii. Komisja przyjmuje obecnie, że koszty netto wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii wyniosą w 2024 r. 0,3 % PKB. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. Wydaje się, że środki wsparcia w dziedzinie energii, które obecnie planuje się utrzymać w 2024 r., w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji i nie zachowują w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej.

| (23) | W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (14). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej i potrzebę zredukowania deficytu poniżej określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % PKB, według Komisji odpowiednia byłaby korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,5 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (15) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 7,8 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 1,7 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według szacunków Komisji doprowadzi to do wzrostu wydatków pierwotnych netto, który będzie niższy od zalecanego maksymalnego wzrostu na 2024 r. Prognoza Komisji z wiosny 2023 r. wskazuje ponadto, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych w 2023 r. nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Jeżeli zostanie to potwierdzone, odpowiedni byłby niższy wzrost wydatków pierwotnych netto w 2024 r. |
| --- | --- |

(23)

W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (14). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej i potrzebę zredukowania deficytu poniżej określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % PKB, według Komisji odpowiednia byłaby korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,5 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (15) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 7,8 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 1,7 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według szacunków Komisji doprowadzi to do wzrostu wydatków pierwotnych netto, który będzie niższy od zalecanego maksymalnego wzrostu na 2024 r. Prognoza Komisji z wiosny 2023 r. wskazuje ponadto, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych w 2023 r. nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Jeżeli zostanie to potwierdzone, odpowiedni byłby niższy wzrost wydatków pierwotnych netto w 2024 r.

| (24) | Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 5,6 %, czyli będzie niższy od zalecanej stopy wzrostu. Korekta przewidziana w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. jest nieco mniejsza niż oszczędności uzyskane dzięki całkowitemu wycofaniu środków wsparcia w dziedzinie energii ze względu na plany utrzymania w 2024 r. niektórych z tych środków w mocy. |
| --- | --- |

(24)

Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 5,6 %, czyli będzie niższy od zalecanej stopy wzrostu. Korekta przewidziana w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. jest nieco mniejsza niż oszczędności uzyskane dzięki całkowitemu wycofaniu środków wsparcia w dziedzinie energii ze względu na plany utrzymania w 2024 r. niektórych z tych środków w mocy.

| (25) | Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne pozostaną stabilne w 2024 r. i utrzymają się na poziomie 4,2 % PKB, który to poziom jest zbliżony do poziomu inwestycji publicznych w 2023 r. W programie konwergencji na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu. Obejmują one reformy ram fiskalnych, które są również uwzględnione w planie odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(25)

Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne pozostaną stabilne w 2024 r. i utrzymają się na poziomie 4,2 % PKB, który to poziom jest zbliżony do poziomu inwestycji publicznych w 2023 r. W programie konwergencji na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu. Obejmują one reformy ram fiskalnych, które są również uwzględnione w planie odbudowy i zwiększania odporności.

| (26) | W programie konwergencji na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 2,9 % PKB w 2025 r. i pozostanie na tym poziomie w 2026 r. W związku z tym planuje się, że w 2025 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych spadnie poniżej 3 % PKB. Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 52,4 % na koniec 2024 r. do 55,4 % do końca 2026 r. |
| --- | --- |

(26)

W programie konwergencji na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 2,9 % PKB w 2025 r. i pozostanie na tym poziomie w 2026 r. W związku z tym planuje się, że w 2025 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych spadnie poniżej 3 % PKB. Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 52,4 % na koniec 2024 r. do 55,4 % do końca 2026 r.

| (27) | Istnieje duże pole do zwiększenia efektywności wydatków publicznych na świadczenia społeczne. Świadczenia społeczne są w dużej mierze nieukierunkowane i nieuzależnione od kryterium dochodowego na poziomie gospodarstwa domowego. Lepsze ukierunkowanie świadczeń prowadziłoby do bardziej efektywnego wykorzystania zasobów publicznych w walce z ubóstwem i wspieraniu osób najbardziej potrzebujących. |
| --- | --- |

(27)

Istnieje duże pole do zwiększenia efektywności wydatków publicznych na świadczenia społeczne. Świadczenia społeczne są w dużej mierze nieukierunkowane i nieuzależnione od kryterium dochodowego na poziomie gospodarstwa domowego. Lepsze ukierunkowanie świadczeń prowadziłoby do bardziej efektywnego wykorzystania zasobów publicznych w walce z ubóstwem i wspieraniu osób najbardziej potrzebujących.

| (28) | Szybkie starzenie się społeczeństwa stwarza wyzwania dla polskiego systemu emerytalnego. Obowiązujący system emerytalny zakłada wiek emerytalny, który nie wzrasta, mimo że przeciętne dalsze trwanie życia i liczba lat spędzonych na emeryturze stale rosną. Obecny system emerytalny o zdefiniowanej składce ma zapewnioną równowagę finansową, ale doprowadzi w przyszłości do znacznego spadku stopy zastąpienia, czyli relacji między nowo przyznawanym świadczeniem emerytalnym a ostatnim wynagrodzeniem. Taki spadek oznaczałby, że znaczna część emerytów byłaby zagrożona ubóstwem. Z analizy Komisji wynika, że na samo utrzymanie świadczeń na poziomie zbliżonym do obecnego Polska musiałaby wydać dodatkowe 6,7 % PKB do 2070 r. Ostatnie zmiany w powszechnym systemie emerytalnym i kosztownych specjalnych systemach emerytalnych zwiększyły hojność świadczeń emerytalnych wypłacanych obecnym emerytom. Osłabiły one zachęty do kontynuowania pracy po osiągnięciu stosunkowo niskiego wieku emerytalnego, który został ustalony na poziomie 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn, oraz nasiliły presję na wydatki związane ze starzeniem się społeczeństwa. |
| --- | --- |

(28)

Szybkie starzenie się społeczeństwa stwarza wyzwania dla polskiego systemu emerytalnego. Obowiązujący system emerytalny zakłada wiek emerytalny, który nie wzrasta, mimo że przeciętne dalsze trwanie życia i liczba lat spędzonych na emeryturze stale rosną. Obecny system emerytalny o zdefiniowanej składce ma zapewnioną równowagę finansową, ale doprowadzi w przyszłości do znacznego spadku stopy zastąpienia, czyli relacji między nowo przyznawanym świadczeniem emerytalnym a ostatnim wynagrodzeniem. Taki spadek oznaczałby, że znaczna część emerytów byłaby zagrożona ubóstwem. Z analizy Komisji wynika, że na samo utrzymanie świadczeń na poziomie zbliżonym do obecnego Polska musiałaby wydać dodatkowe 6,7 % PKB do 2070 r. Ostatnie zmiany w powszechnym systemie emerytalnym i kosztownych specjalnych systemach emerytalnych zwiększyły hojność świadczeń emerytalnych wypłacanych obecnym emerytom. Osłabiły one zachęty do kontynuowania pracy po osiągnięciu stosunkowo niskiego wieku emerytalnego, który został ustalony na poziomie 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn, oraz nasiliły presję na wydatki związane ze starzeniem się społeczeństwa.

| (29) | Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Ze względu na jego późne przyjęcie, w czerwcu 2022 r., realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Polski jest znacząco opóźniona. Wzmocnienie niezależności i bezstronności sądów oraz naprawa sytuacji sędziów, wobec których Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego wydała orzeczenia w sprawach dyscyplinarnych i sprawach dotyczących immunitetu sędziowskiego, to warunki wstępne, od których spełnienia zależy dokonanie przez Komisję jakichkolwiek wypłat na rzecz Polski i zapewnienie ochrony interesów finansowych Unii, co pozwoli na szybkie wdrażanie planu przy utrzymaniu stałego tempa. Polska rozpoczęła realizację najważniejszych działań zawartych w planie odbudowy i zwiększania odporności, w tym reform w dziedzinie ram fiskalnych, ochrony zdrowia, transformacji cyfrowej, efektywności energetycznej i rynku pracy. Polska nie przedłożyła wprawdzie oficjalnie addendów do planu ani rozdziału REPowerEU, ale prowadzi obecnie rozmowy z Komisją. Zgodnie z art. 14 ust. 6 rozporządzenia (UE) 2021/241 w dniu 31 marca 2023 r. Polska wyraziła zamiar wystąpienia z wnioskiem o dodatkowe wsparcie w formie pożyczki w wysokości 23 mld EUR w ramach Instrumentu. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Polski w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron, a także ogólna jakość dialogu społecznego dalej mają duże znaczenie dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny. |
| --- | --- |

(29)

Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Ze względu na jego późne przyjęcie, w czerwcu 2022 r., realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Polski jest znacząco opóźniona. Wzmocnienie niezależności i bezstronności sądów oraz naprawa sytuacji sędziów, wobec których Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego wydała orzeczenia w sprawach dyscyplinarnych i sprawach dotyczących immunitetu sędziowskiego, to warunki wstępne, od których spełnienia zależy dokonanie przez Komisję jakichkolwiek wypłat na rzecz Polski i zapewnienie ochrony interesów finansowych Unii, co pozwoli na szybkie wdrażanie planu przy utrzymaniu stałego tempa. Polska rozpoczęła realizację najważniejszych działań zawartych w planie odbudowy i zwiększania odporności, w tym reform w dziedzinie ram fiskalnych, ochrony zdrowia, transformacji cyfrowej, efektywności energetycznej i rynku pracy. Polska nie przedłożyła wprawdzie oficjalnie addendów do planu ani rozdziału REPowerEU, ale prowadzi obecnie rozmowy z Komisją. Zgodnie z art. 14 ust. 6 rozporządzenia (UE) 2021/241 w dniu 31 marca 2023 r. Polska wyraziła zamiar wystąpienia z wnioskiem o dodatkowe wsparcie w formie pożyczki w wysokości 23 mld EUR w ramach Instrumentu. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Polski w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron, a także ogólna jakość dialogu społecznego dalej mają duże znaczenie dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny.

| (30) | W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Polski. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Polsce. |
| --- | --- |

(30)

W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Polski. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Polsce.

| (31) | Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Polska mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą klimatu inwestycyjnego, polityki energetycznej i zielonej transformacji. |
| --- | --- |

(31)

Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Polska mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą klimatu inwestycyjnego, polityki energetycznej i zielonej transformacji.

| (32) | Niezależność, efektywność i wysoka jakość systemu wymiaru sprawiedliwości mają zasadnicze znaczenie dla stabilnego i przewidywalnego otoczenia biznesowego oraz przyjaznego klimatu inwestycyjnego. Mają one duże znaczenie dla osiągnięcia zrównoważonego wzrostu gospodarczego w średnim i długim okresie. Na klimat inwestycyjny w Polsce nadal niekorzystnie wpływają poważne obawy dotyczące praworządności, w tym niezależności sądownictwa, na które wskazano w orzeczeniach Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zwanego dalej „Trybunałem Sprawiedliwości”) i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Ponadto w dniu 15 lutego 2023 r. Komisja skierowała do Trybunału Sprawiedliwości sprawę przeciwko Polsce dotyczącą naruszeń prawa Unii przez polski Trybunał Konstytucyjny i jego orzecznictwo, które polegały w szczególności na zakwestionowaniu pierwszeństwa prawa Unii. |
| --- | --- |

(32)

Niezależność, efektywność i wysoka jakość systemu wymiaru sprawiedliwości mają zasadnicze znaczenie dla stabilnego i przewidywalnego otoczenia biznesowego oraz przyjaznego klimatu inwestycyjnego. Mają one duże znaczenie dla osiągnięcia zrównoważonego wzrostu gospodarczego w średnim i długim okresie. Na klimat inwestycyjny w Polsce nadal niekorzystnie wpływają poważne obawy dotyczące praworządności, w tym niezależności sądownictwa, na które wskazano w orzeczeniach Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zwanego dalej „Trybunałem Sprawiedliwości”) i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Ponadto w dniu 15 lutego 2023 r. Komisja skierowała do Trybunału Sprawiedliwości sprawę przeciwko Polsce dotyczącą naruszeń prawa Unii przez polski Trybunał Konstytucyjny i jego orzecznictwo, które polegały w szczególności na zakwestionowaniu pierwszeństwa prawa Unii.

| (33) | W koszyku energetycznym Polski nadal znacznie przeważają paliwa kopalne: w 2021 r. węgiel stanowił około 60 % tego koszyka, a energia odnawialna zaledwie 13 %. Polska zaprzestała importu gazu ziemnego z Rosji od kwietnia 2022 r., a ropy naftowej od lutego 2023 r. Wpływ na bezpieczeństwo energetyczne Polski okazał się łagodniejszy dzięki podjętym w ostatnich latach wysiłkom na rzecz dywersyfikacji źródeł dostaw. Proces dekarbonizacji w Polsce przebiega znacznie wolniej niż w innych państwach członkowskich. Państwo to ma jeszcze wiele do zrobienia, jeżeli chodzi o znoszenie barier regulacyjnych i administracyjnych utrudniających przyspieszenie wykorzystywania odnawialnych źródeł energii. Zwiększenie produkcji energii ze źródeł odnawialnych ma zasadnicze znaczenie dla dekarbonizacji polskiej gospodarki i osiągnięcia neutralności klimatycznej. Aby uwolnić potencjał źródeł odnawialnych, Polska powinna usprawnić wewnętrzne sieci przesyłu, dystrybucji i magazynowania energii, a także zreformować otoczenie regulacyjne. Powinna ona w szczególności podjąć działania w celu usunięcia barier w wydawaniu zezwoleń na odnawialne źródła energii. W ramach tych działań należy skupić się na: (i) przyspieszeniu włączenia odnawialnych źródeł energii do planów zagospodarowania przestrzennego, (ii) ustanowieniu obszarów docelowych energii odnawialnej, (iii) zmianie przepisów dotyczących zezwoleń na podłączenie do sieci oraz (iv) modernizacji przestarzałych i nieefektywnych sieci dystrybucyjnych. Dalsze reformy są konieczne, aby: (i) umożliwić przemysłowi korzystanie z czystej energii dzięki długoterminowym umowom regulującym podaż energii i popyt na nią, takich jak umowy zakupu energii elektrycznej, (ii) usunąć ograniczenia dla społeczności energetycznych oraz (iii) promować wykorzystanie odnawialnych źródeł energii w sektorze ciepłowniczym. |
| --- | --- |

(33)

W koszyku energetycznym Polski nadal znacznie przeważają paliwa kopalne: w 2021 r. węgiel stanowił około 60 % tego koszyka, a energia odnawialna zaledwie 13 %. Polska zaprzestała importu gazu ziemnego z Rosji od kwietnia 2022 r., a ropy naftowej od lutego 2023 r. Wpływ na bezpieczeństwo energetyczne Polski okazał się łagodniejszy dzięki podjętym w ostatnich latach wysiłkom na rzecz dywersyfikacji źródeł dostaw. Proces dekarbonizacji w Polsce przebiega znacznie wolniej niż w innych państwach członkowskich. Państwo to ma jeszcze wiele do zrobienia, jeżeli chodzi o znoszenie barier regulacyjnych i administracyjnych utrudniających przyspieszenie wykorzystywania odnawialnych źródeł energii. Zwiększenie produkcji energii ze źródeł odnawialnych ma zasadnicze znaczenie dla dekarbonizacji polskiej gospodarki i osiągnięcia neutralności klimatycznej. Aby uwolnić potencjał źródeł odnawialnych, Polska powinna usprawnić wewnętrzne sieci przesyłu, dystrybucji i magazynowania energii, a także zreformować otoczenie regulacyjne. Powinna ona w szczególności podjąć działania w celu usunięcia barier w wydawaniu zezwoleń na odnawialne źródła energii. W ramach tych działań należy skupić się na: (i) przyspieszeniu włączenia odnawialnych źródeł energii do planów zagospodarowania przestrzennego, (ii) ustanowieniu obszarów docelowych energii odnawialnej, (iii) zmianie przepisów dotyczących zezwoleń na podłączenie do sieci oraz (iv) modernizacji przestarzałych i nieefektywnych sieci dystrybucyjnych. Dalsze reformy są konieczne, aby: (i) umożliwić przemysłowi korzystanie z czystej energii dzięki długoterminowym umowom regulującym podaż energii i popyt na nią, takich jak umowy zakupu energii elektrycznej, (ii) usunąć ograniczenia dla społeczności energetycznych oraz (iii) promować wykorzystanie odnawialnych źródeł energii w sektorze ciepłowniczym.

| (34) | Zużycie gazu ziemnego w Polsce w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 13 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, który to wynik jest nieznacznie niższy od celu określonego w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (16), jakim była redukcja o 15 %. Zachęca się Polskę do większych wysiłków na rzecz tymczasowego zmniejszenia popytu na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (17). Pomimo szeregu obowiązujących środków mających ograniczyć popyt na energię, konieczne są dalsze wysiłki, aby poprawić efektywność energetyczną, zwłaszcza budynków mieszkalnych i systemów ciepłowniczych. Zużycie energii końcowej w Polsce wyniosło 75,2 Mtoe w 2021 r. i w ostatnim dziesięcioleciu wykazywało tendencję wzrostową. Obecnie ponad połowę popytu na energię do ogrzewania budynków mieszkalnych zaspokaja węgiel, stosowany bezpośrednio albo pośrednio w systemie ciepłowniczym. Budynki mieszkalne w dalszym ciągu są jednak w dużej mierze nieefektywne energetycznie, co przyczynia się do większych potrzeb inwestycyjnych w porównaniu z innymi państwami członkowskimi. W sektorze ciepłowniczym potrzebne są ponadto ukierunkowane reformy i zwiększone inwestycje, aby przyspieszyć jego dekarbonizację, zwiększyć efektywność i zapewnić długoterminową rentowność finansową. |
| --- | --- |

(34)

Zużycie gazu ziemnego w Polsce w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 13 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, który to wynik jest nieznacznie niższy od celu określonego w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (16), jakim była redukcja o 15 %. Zachęca się Polskę do większych wysiłków na rzecz tymczasowego zmniejszenia popytu na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (17). Pomimo szeregu obowiązujących środków mających ograniczyć popyt na energię, konieczne są dalsze wysiłki, aby poprawić efektywność energetyczną, zwłaszcza budynków mieszkalnych i systemów ciepłowniczych. Zużycie energii końcowej w Polsce wyniosło 75,2 Mtoe w 2021 r. i w ostatnim dziesięcioleciu wykazywało tendencję wzrostową. Obecnie ponad połowę popytu na energię do ogrzewania budynków mieszkalnych zaspokaja węgiel, stosowany bezpośrednio albo pośrednio w systemie ciepłowniczym. Budynki mieszkalne w dalszym ciągu są jednak w dużej mierze nieefektywne energetycznie, co przyczynia się do większych potrzeb inwestycyjnych w porównaniu z innymi państwami członkowskimi. W sektorze ciepłowniczym potrzebne są ponadto ukierunkowane reformy i zwiększone inwestycje, aby przyspieszyć jego dekarbonizację, zwiększyć efektywność i zapewnić długoterminową rentowność finansową.

| (35) | W latach 2005–2021 emisje gazów cieplarnianych z krajowego sektora transportowego w Polsce, z wyjątkiem lotnictwa, wzrosły o 88,3 %, co wyraźnie kontrastuje ze spadkiem średnio o 7,5 % w Unii. Nawet przy uwzględnieniu dodatkowych środków zawartych w polskim planie w dziedzinie energii i klimatu prognozy wskazują, że do 2030 r. emisje gazów cieplarnianych z tego sektora będą nadal o 56 % wyższe niż w 2005 r. Konieczne są dodatkowe wysiłki na rzecz promowania zrównoważonych rodzajów transportu publicznego, które to wysiłki powinny opierać się na reformach i inwestycjach zawartych w polskim planie odbudowy i zwiększania odporności. Elektryfikacja transportu krajowego musi iść w parze z dekarbonizacją podaży energii elektrycznej, aby skutecznie ograniczyć emisje sektorowe. |
| --- | --- |

(35)

W latach 2005–2021 emisje gazów cieplarnianych z krajowego sektora transportowego w Polsce, z wyjątkiem lotnictwa, wzrosły o 88,3 %, co wyraźnie kontrastuje ze spadkiem średnio o 7,5 % w Unii. Nawet przy uwzględnieniu dodatkowych środków zawartych w polskim planie w dziedzinie energii i klimatu prognozy wskazują, że do 2030 r. emisje gazów cieplarnianych z tego sektora będą nadal o 56 % wyższe niż w 2005 r. Konieczne są dodatkowe wysiłki na rzecz promowania zrównoważonych rodzajów transportu publicznego, które to wysiłki powinny opierać się na reformach i inwestycjach zawartych w polskim planie odbudowy i zwiększania odporności. Elektryfikacja transportu krajowego musi iść w parze z dekarbonizacją podaży energii elektrycznej, aby skutecznie ograniczyć emisje sektorowe.

| (36) | Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach mających kluczowe znaczenie dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, znacznie utrudniają przechodzenie na gospodarkę neutralną emisyjnie. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W kontekście zielonej transformacji w ostatnich latach w Polsce wzrosły niedobory siły roboczej w sektorach mających kluczowe znaczenie, co wynika m.in. z braku odpowiednich umiejętności i prowadzi do znacznego utrudniania przechodzenia na gospodarkę neutralną emisyjnie. W 2022 r. niedobory siły roboczej zgłoszono jako czynnik ograniczający produkcję w przemyśle (63,4 % przedsiębiorstw) i budownictwie (74,6 % przedsiębiorstw). |
| --- | --- |

(36)

Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach mających kluczowe znaczenie dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, znacznie utrudniają przechodzenie na gospodarkę neutralną emisyjnie. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W kontekście zielonej transformacji w ostatnich latach w Polsce wzrosły niedobory siły roboczej w sektorach mających kluczowe znaczenie, co wynika m.in. z braku odpowiednich umiejętności i prowadzi do znacznego utrudniania przechodzenia na gospodarkę neutralną emisyjnie. W 2022 r. niedobory siły roboczej zgłoszono jako czynnik ograniczający produkcję w przemyśle (63,4 % przedsiębiorstw) i budownictwie (74,6 % przedsiębiorstw).

| (37) | W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program konwergencji na 2023 r., a jej opinia (18) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1, |
| --- | --- |

(37)

W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program konwergencji na 2023 r., a jej opinia (18) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1,

NINIEJSZYM ZALECA Polsce podjęcie w latach 2023 i 2024 działań mających na celu:

1.

Zapewnienie rozważnej polityki fiskalnej, w szczególności poprzez ograniczenie nominalnego wzrostu wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych do nie więcej niż 7,8 % w 2024 r. (19).

Utrzymanie inwestycji publicznych finansowanych z zasobów krajowych i zapewnienie skutecznej absorpcji dotacji w ramach Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w celu wspierania zielonej i cyfrowej transformacji.

W okresie po 2024 r. kontynuowanie średniookresowej strategii fiskalnej polegającej na stopniowej i zrównoważonej konsolidacji, w połączeniu z inwestycjami i reformami prowadzącymi do wyższego zrównoważonego wzrostu, aby osiągnąć ostrożną sytuację fiskalną w średnim okresie.

Zwiększenie efektywności wydatków publicznych, w tym poprzez lepsze ukierunkowanie świadczeń społecznych. Zapewnienie adekwatności przyszłych świadczeń emerytalnych i stabilności systemu emerytalnego przez wprowadzenie środków służących podwyższaniu rzeczywistego wieku przejścia na emeryturę i przez reformę preferencyjnych systemów emerytalnych.

2.

Pilne osiągnięcie wymaganych kamieni milowych i wartości docelowych związanych z ochroną interesów finansowych Unii, aby umożliwić szybkie wdrażanie planu odbudowy i zwiększania odporności przy utrzymaniu stałego tempa. Sprawne sfinalizowanie rozdziału REPowerEU, aby szybko rozpocząć jego wdrażanie. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem ścisłej komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności.

3.

Poprawę klimatu inwestycyjnego, w tym poprzez ochronę niezależności sądów.

4.

Szybsze wycofywanie paliw kopalnych i wprowadzanie energii ze źródeł odnawialnych. Zreformowanie ram prawnych dotyczących pozwoleń na podłączenie do sieci oraz odnawialnych źródeł energii, w tym społeczności energetycznych, biometanu i wodoru odnawialnego. Wdrożenie środków wspierających oszczędzanie energii i ograniczenie popytu na gaz. Zwiększenie skali inwestycji w efektywność energetyczną budynków i dekarbonizacja dostaw ciepła w ramach systemów ciepłowniczych, aby rozwiązać problem ubóstwa energetycznego. Dalsze promowanie zrównoważonych rodzajów transportu publicznego. Wzmożenie wysiłków w ramach polityki mających na celu zapewnienie i nabywanie umiejętności i kompetencji potrzebnych do zielonej transformacji, w tym renowacji budynków.

Sporządzono w Brukseli dnia 14 lipca 2023 r.

W imieniu Rady

N. CALVIÑO SANTAMARÍA

Przewodnicząca

---

(1)  Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 1.

1

(2)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17).

2

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie zapobiegania zakłóceniom równowagi makroekonomicznej i ich korygowania (Dz.U. L 306, 23.11.2011, p. 25).

3

(4)  Zalecenie Rady z dnia 16 maja 2023 r. w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (Dz.U. C 180 z 23.5.2023, s. 1).

4

(5)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 z dnia 27 lutego 2023 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/241 w odniesieniu do rozdziałów REPowerEU w planach odbudowy i zwiększania odporności oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1303/2013, (UE) 2021/1060 i (UE) 2021/1755 oraz dyrektywy 2003/87/WE (Dz.U. L 63 z 28.2.2023, s. 1).

5

(6)  ST 9728/2022 INIT; ST 9728/2022 ADD 1.

6

(7)  Zalecenie Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Polskę programu konwergencji na 2021 r. (Dz.U. C 304 z 29.7.2021, s. 98).

7

(8)  Kurs polityki fiskalnej jest mierzony zmianą wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów), z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, lecz z uwzględnieniem wydatków finansowanych z bezzwrotnego wsparcia (dotacji) w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych, w stosunku do średniookresowego wzrostu potencjalnego. Więcej szczegółowych informacji można znaleźć w ramce 1 w tablicach statystycznych w dziedzinie fiskalnej.

8

(9)  Inne wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ, wynoszący 0,8 pp. PKB, i większość z nich była związana ze wsparciem rządowym dla instytucji finansowych.

9

(10)  Podana wartość liczbowa odzwierciedla poziom rocznych kosztów budżetowych tych środków, w tym bieżących dochodów i wydatków, a także – w stosownych przypadkach – środków w zakresie nakładów inwestycyjnych.

10

(11)  Zalecenie Rady z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie krajowego programu reform Polski na 2022 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Polskę programu konwergencji na 2022 r., (Dz.U. C 334 z 1.9.2022, s. 171).

11

(12)  Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. średniookresowy (średnia z 10 lat) wzrost produktu potencjalnego Polski, wykorzystywany do pomiaru kursu polityki fiskalnej, szacuje się na 15,5 % w ujęciu nominalnym.

12

(13)  Prognozuje się, że inne wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych będą miały restrykcyjny wpływ, który wyniesie 0,6 pp. PKB i będzie odzwierciedlał efekt wycofania w 2022 r. wsparcia rządowego dla instytucji finansowych.

13

(14)  Art. 5 rozporządzenia Rady (WE) nr 1466/97 wymaga również korekty przekraczającej wartość 0,5 % PKB w przypadku państw członkowskich o poziomie długu publicznego przekraczającym 60 % PKB lub z istotnym ryzykiem dotyczącym długookresowej zdolności do obsługi długu.

14

(15)  Wydatki pierwotne netto definiuje się jako wydatki finansowane z zasobów krajowych po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów i z wyłączeniem wydatków z tytułu odsetek oraz cyklicznych wydatków związanych z bezrobociem.

15

(16)  Rozporządzenie Rady (UE) 2022/1369 z dnia 5 sierpnia 2022 r. w sprawie skoordynowanych środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz (Dz.U. L 206 z 8.8.2022, s. 1).

16

(17)  Rozporządzenie Rady (UE) 2023/706 z dnia 30 marca 2023 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2022/1369 w odniesieniu do przedłużenia okresu zmniejszenia zapotrzebowania w kontekście środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz oraz w odniesieniu do zwiększenia sprawozdawczości i monitorowania realizacji tych środków (Dz.U. L 93 z 31.3.2023, s. 1).

17

(18)  Na podstawie art. 9 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1466/97.

18

(19)  Co zgodnie z szacunkami odpowiada rocznej korekcie strukturalnego salda budżetowego w wysokości co najmniej 0,5 % PKB w 2024 r., jak opisano w motywie 23.

19

---

| 1.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 312/206 |
| --- | --- | --- | --- |

1.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 312/206

---

ZALECENIE RADY

z dnia 14 lipca 2023 r.

w sprawie krajowego programu reform Portugalii na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Portugalię programu stabilności na 2023 r.

(2023/C 312/22)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 121 ust. 2 i art. 148 ust. 4,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych (1), w szczególności jego art. 5 ust. 2,

uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie zapobiegania zakłóceniom równowagi makroekonomicznej i ich korygowania (2), w szczególności jego art. 6 ust. 1,

uwzględniając zalecenie Komisji Europejskiej,

uwzględniając rezolucje Parlamentu Europejskiego,

uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej,

uwzględniając opinię Komitetu ds. Zatrudnienia,

uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Finansowego,

uwzględniając opinię Komitetu Ochrony Socjalnej,

uwzględniając opinię Komitetu Polityki Gospodarczej,

a także mając na uwadze, co następuje:

| (1) | Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(1)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (2) | W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Portugalię jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia. W związku z tym potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. W tym samym dniu Komisja przyjęła też opinię w sprawie projektu planu budżetowego Portugalii na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”) (4), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu. |
| --- | --- |

(2)

W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Portugalię jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia. W związku z tym potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. W tym samym dniu Komisja przyjęła też opinię w sprawie projektu planu budżetowego Portugalii na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”) (4), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu.

| (3) | Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii. |
| --- | --- |

(3)

Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii.

| (4) | W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów. |
| --- | --- |

(4)

W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów.

| (5) | W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(5)

W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (6) | Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(6)

Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności.

| (7) | W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. |
| --- | --- |

(7)

W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

| (8) | W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa zdolności do obsługi długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r. |
| --- | --- |

(8)

W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa zdolności do obsługi długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r.

| (9) | W dniu 22 kwietnia 2021 r. Portugalia przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 13 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Portugalii (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Portugalia osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone. |
| --- | --- |

(9)

W dniu 22 kwietnia 2021 r. Portugalia przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 13 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Portugalii (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Portugalia osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone.

| (10) | W dniu 29 kwietnia 2023 r. Portugalia przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r., a w dniu 29 kwietnia 2023 r. – swój program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Portugalii z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(10)

W dniu 29 kwietnia 2023 r. Portugalia przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r., a w dniu 29 kwietnia 2023 r. – swój program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Portugalii z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (11) | W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Portugalii na 2023 r. Oceniła w nim postępy Portugalii we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Portugalię. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Portugalii we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Organizacji Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

(11)

W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Portugalii na 2023 r. Oceniła w nim postępy Portugalii we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Portugalię. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Portugalii we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Organizacji Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju.

| (12) | Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Portugalii na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki w dniu 24 maja 2023 r. Stwierdziła, że w Portugalii występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej. W szczególności podatność na zagrożenia związane z wysokim zadłużeniem sektora prywatnego, sektora instytucji rządowych i samorządowych i zadłużeniem zewnętrznym zmniejszyła się, ale nadal się utrzymuje. Po tymczasowej przerwie związanej z wybuchem pandemii COVID-19 wskaźniki zadłużenia sektora prywatnego i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych powróciły w 2021 r. do tendencji spadkowej i oczekuje się, że będą nadal spadać, czemu sprzyja wzrost gospodarczy. Chociaż wskaźniki te znajdują się obecnie poniżej poziomów sprzed pandemii, nadal są wysokie. Wyraźnie ujemna międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto również się poprawiła, zarówno przed pandemią COVID-19, jak i po niej; prognozuje się, że zadłużenie zagraniczne jeszcze się zmniejszy, czemu sprzyjać będzie dalszy wzrost gospodarczy pomimo pewnego spowolnienia gospodarczego w 2023 r. Niewielki deficyt obrotów bieżących nieznacznie się pogorszył w 2022 r., odzwierciedlając wyższe ceny energii, ale pogorszenie to zostało złagodzone przez dalsze wyraźne ożywienie eksportu, zwłaszcza eksportu usług turystycznych. Prognozuje się, że zakładane dalsze obniżenie cen energii i dalszy wzrost eksportu usług turystycznych, a także bieżące polityki wspierające efektywność energetyczną i odnawialne źródła energii zrównoważą saldo obrotów bieżących i będą w przyszłości dalej wspierać korektę międzynarodowej pozycji inwestycyjnej netto. Ceny nieruchomości mieszkalnych przez ostatnich kilka lat znacznie wzrosły, natomiast liczba kredytów zagrożonych nadal spadała z już i tak umiarkowanego poziomu. Dalsze zmniejszanie podatności na zagrożenia może zostać utrudnione przez wpływ zaostrzenia warunków finansowych oraz niepewne otoczenie zewnętrzne, a także ich potencjalny wpływ na wzrost gospodarczy. Postęp w realizacji polityki był korzystny, ze szczególnym uwzględnieniem planu odbudowy i zwiększania odporności, a dalsze wdrażanie planu odbudowy i zwiększania odporności powinno przynieść dalszą poprawę. |
| --- | --- |

(12)

Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Portugalii na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki w dniu 24 maja 2023 r. Stwierdziła, że w Portugalii występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej. W szczególności podatność na zagrożenia związane z wysokim zadłużeniem sektora prywatnego, sektora instytucji rządowych i samorządowych i zadłużeniem zewnętrznym zmniejszyła się, ale nadal się utrzymuje. Po tymczasowej przerwie związanej z wybuchem pandemii COVID-19 wskaźniki zadłużenia sektora prywatnego i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych powróciły w 2021 r. do tendencji spadkowej i oczekuje się, że będą nadal spadać, czemu sprzyja wzrost gospodarczy. Chociaż wskaźniki te znajdują się obecnie poniżej poziomów sprzed pandemii, nadal są wysokie. Wyraźnie ujemna międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto również się poprawiła, zarówno przed pandemią COVID-19, jak i po niej; prognozuje się, że zadłużenie zagraniczne jeszcze się zmniejszy, czemu sprzyjać będzie dalszy wzrost gospodarczy pomimo pewnego spowolnienia gospodarczego w 2023 r. Niewielki deficyt obrotów bieżących nieznacznie się pogorszył w 2022 r., odzwierciedlając wyższe ceny energii, ale pogorszenie to zostało złagodzone przez dalsze wyraźne ożywienie eksportu, zwłaszcza eksportu usług turystycznych. Prognozuje się, że zakładane dalsze obniżenie cen energii i dalszy wzrost eksportu usług turystycznych, a także bieżące polityki wspierające efektywność energetyczną i odnawialne źródła energii zrównoważą saldo obrotów bieżących i będą w przyszłości dalej wspierać korektę międzynarodowej pozycji inwestycyjnej netto. Ceny nieruchomości mieszkalnych przez ostatnich kilka lat znacznie wzrosły, natomiast liczba kredytów zagrożonych nadal spadała z już i tak umiarkowanego poziomu. Dalsze zmniejszanie podatności na zagrożenia może zostać utrudnione przez wpływ zaostrzenia warunków finansowych oraz niepewne otoczenie zewnętrzne, a także ich potencjalny wpływ na wzrost gospodarczy. Postęp w realizacji polityki był korzystny, ze szczególnym uwzględnieniem planu odbudowy i zwiększania odporności, a dalsze wdrażanie planu odbudowy i zwiększania odporności powinno przynieść dalszą poprawę.

| (13) | Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Portugalii obniżył się z 2,9 % PKB w 2021 r. do 0,4 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł ze 125,4 % PKB na koniec 2021 r. do 113,9 % na koniec 2022 r. |
| --- | --- |

(13)

Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Portugalii obniżył się z 2,9 % PKB w 2021 r. do 0,4 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł ze 125,4 % PKB na koniec 2021 r. do 113,9 % na koniec 2022 r.

| (14) | Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały ogólną obniżkę podatku paliwowego i zamrożenie aktualizacji stawki podatku od emisji dwutlenku węgla w ramach podatku paliwowego, natomiast środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki – jednorazowe wsparcie płatności płatne w październiku 2022 r. dla różnych grup ludności, takich jak emeryci i renciści, pracownicy, dzieci i młodzież, płatności ryczałtowe dla gospodarstw domowych o niskich dochodach najbardziej narażonych na rosnące ceny energii, a także przydział na rzecz krajowego systemu elektroenergetycznego w celu obniżenia taryf sieci elektroenergetycznych. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 2,0 % PKB. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 2,0 % PKB w 2021 r. do 0,8 % PKB w 2022 r. |
| --- | --- |

(14)

Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały ogólną obniżkę podatku paliwowego i zamrożenie aktualizacji stawki podatku od emisji dwutlenku węgla w ramach podatku paliwowego, natomiast środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki – jednorazowe wsparcie płatności płatne w październiku 2022 r. dla różnych grup ludności, takich jak emeryci i renciści, pracownicy, dzieci i młodzież, płatności ryczałtowe dla gospodarstw domowych o niskich dochodach najbardziej narażonych na rosnące ceny energii, a także przydział na rzecz krajowego systemu elektroenergetycznego w celu obniżenia taryf sieci elektroenergetycznych. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 2,0 % PKB. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 2,0 % PKB w 2021 r. do 0,8 % PKB w 2022 r.

| (15) | W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Portugalia (7) wykorzystywała Instrument do finansowania dodatkowych inwestycji na rzecz ożywienia gospodarczego i jednocześnie prowadziła rozważną politykę fiskalną. Ponadto Rada zaleciła, by Portugalia utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych i ograniczyła wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(15)

W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Portugalia (7) wykorzystywała Instrument do finansowania dodatkowych inwestycji na rzecz ożywienia gospodarczego i jednocześnie prowadziła rozważną politykę fiskalną. Ponadto Rada zaleciła, by Portugalia utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych i ograniczyła wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych.

| (16) | Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był wspierający, na poziomie ‒ 1,5 % PKB. Zgodnie z zaleceniem Rady Portugalia nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 1,2 % PKB w 2022 r. (1,7 % PKB w 2021 r.). Spadek wydatków w 2022 r. wynikał z niższych wydatków finansowanych z innych funduszy unijnych, podczas gdy wydatki finansowane z Instrumentu wzrosły w latach 2021–2022. Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9), który to wpływ wyniósł 0,1 pp. Portugalia nie utrzymała zatem inwestycji finansowanych z zasobów krajowych, co nie było zgodne z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 1,9 pp. Ten znaczny ekspansywny wpływ obejmował dodatkowy wpływ środków podjętych w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii (dodatkowy koszt budżetowy netto wyniósł 2,0 % PKB). W związku z tym Portugalia w wystarczającym stopniu ograniczyła wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(16)

Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był wspierający, na poziomie ‒ 1,5 % PKB. Zgodnie z zaleceniem Rady Portugalia nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 1,2 % PKB w 2022 r. (1,7 % PKB w 2021 r.). Spadek wydatków w 2022 r. wynikał z niższych wydatków finansowanych z innych funduszy unijnych, podczas gdy wydatki finansowane z Instrumentu wzrosły w latach 2021–2022. Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9), który to wpływ wyniósł 0,1 pp. Portugalia nie utrzymała zatem inwestycji finansowanych z zasobów krajowych, co nie było zgodne z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 1,9 pp. Ten znaczny ekspansywny wpływ obejmował dodatkowy wpływ środków podjętych w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii (dodatkowy koszt budżetowy netto wyniósł 2,0 % PKB). W związku z tym Portugalia w wystarczającym stopniu ograniczyła wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych.

| (17) | Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest ostrożny w 2023 r. i zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. na kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 1,8 %, a w 2024 r. – o 2,0 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się większy wzrost realnego PKB w 2023 r. – o 2,4 %, natomiast nieco mniejszy wzrost w 2024 r. – o 1,8 %. Różnica ta wynika z wyższego udziału eksportu netto w prognozie Komisji z wiosny 2023 r., podczas gdy rząd spodziewa się wyższego wzrostu inwestycji zarówno w 2023 r., jak i 2024 r. |
| --- | --- |

(17)

Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest ostrożny w 2023 r. i zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. na kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 1,8 %, a w 2024 r. – o 2,0 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się większy wzrost realnego PKB w 2023 r. – o 2,4 %, natomiast nieco mniejszy wzrost w 2024 r. – o 1,8 %. Różnica ta wynika z wyższego udziału eksportu netto w prognozie Komisji z wiosny 2023 r., podczas gdy rząd spodziewa się wyższego wzrostu inwestycji zarówno w 2023 r., jak i 2024 r.

| (18) | W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że w 2023 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzyma się na poziomie 0,4 % PKB. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB zmaleje ze 113,9 % na koniec 2022 r. do 107,5 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 0,1 % PKB w 2023 r. To mniej niż deficyt prognozowany w programie stabilności na 2023 r., głównie ze względu na wyższe dochody przewidywane w prognozie Komisji z wiosny 2023 r., mianowicie z podatków pośrednich i bezpośrednich. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2023 r. wyniesie 106,2 %. Różnica ta wynika głównie z korzystniejszej zmniejszającej zadłużenie różnicy między stopą wzrostu gospodarczego a stopą procentową w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. |
| --- | --- |

(18)

W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że w 2023 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzyma się na poziomie 0,4 % PKB. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB zmaleje ze 113,9 % na koniec 2022 r. do 107,5 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 0,1 % PKB w 2023 r. To mniej niż deficyt prognozowany w programie stabilności na 2023 r., głównie ze względu na wyższe dochody przewidywane w prognozie Komisji z wiosny 2023 r., mianowicie z podatków pośrednich i bezpośrednich. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2023 r. wyniesie 106,2 %. Różnica ta wynika głównie z korzystniejszej zmniejszającej zadłużenie różnicy między stopą wzrostu gospodarczego a stopą procentową w prognozie Komisji z wiosny 2023 r.

| (19) | Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono (w szczególności: płatności ryczałtowe dla gospodarstw domowych o niskich dochodach najbardziej narażonych na wzrost cen energii, ogólną obniżkę podatku paliwowego i zamrożenie aktualizacji stawki podatku od emisji dwutlenku węgla w ramach podatku paliwowego), oraz środki zapowiedziane już w 2022 r., ale mające wpływ na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r., takie jak przydział środków na wsparcie przejściowego systemu stabilizacji cen gazu płaconego przez przedsiębiorstwa, który obowiązuje przez cały rok. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 0,8 % PKB w 2023 r. (10) Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowują w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,3 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 1 % PKB w 2022 r.). Ostatecznie oczekuje się, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też stopniowe wycofywanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, które oszacowano na 0,8 % PKB. |
| --- | --- |

(19)

Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono (w szczególności: płatności ryczałtowe dla gospodarstw domowych o niskich dochodach najbardziej narażonych na wzrost cen energii, ogólną obniżkę podatku paliwowego i zamrożenie aktualizacji stawki podatku od emisji dwutlenku węgla w ramach podatku paliwowego), oraz środki zapowiedziane już w 2022 r., ale mające wpływ na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r., takie jak przydział środków na wsparcie przejściowego systemu stabilizacji cen gazu płaconego przez przedsiębiorstwa, który obowiązuje przez cały rok. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 0,8 % PKB w 2023 r. (10) Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowują w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,3 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 1 % PKB w 2022 r.). Ostatecznie oczekuje się, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też stopniowe wycofywanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, które oszacowano na 0,8 % PKB.

| (20) | W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Portugalii, aby zapewniła w 2023 r. rozważną politykę fiskalną, zwłaszcza przez ograniczenie wzrostu bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych do poziomu poniżej średniookresowego wzrostu produktu potencjalnego (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Jednocześnie Portugalia powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Portugalii zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(20)

W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Portugalii, aby zapewniła w 2023 r. rozważną politykę fiskalną, zwłaszcza przez ograniczenie wzrostu bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych do poziomu poniżej średniookresowego wzrostu produktu potencjalnego (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Jednocześnie Portugalia powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Portugalii zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (21) | W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. ekspansywny (‒ 0,7 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był również ekspansywny (‒ 1,5 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,3 pp. PKB. Prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych jest zatem zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewidywany restrykcyjny wpływ bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych wynika zasadniczo z obniżenia kosztów środków wsparcia (ukierunkowanych i nieukierunkowanych) dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw w odpowiedzi na podwyżki cen energii (o 1,1 pp. PKB). Głównymi czynnikami napędzającymi wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe środki po stronie dochodów) są utrzymujące się naciski na bieżące wydatki publiczne, w tym na wynagrodzenia w sektorze publicznym, renty i emerytury, spowodowane w szczególności stałym wzrostem wynagrodzeń w sektorze publicznym i uznaniowym wzrostem rent i emerytur. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 2,2 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,3 pp. (13) W związku z tym Portugalia planuje sfinansować inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i przewiduje utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych (14). Państwo to zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, m.in. za pośrednictwem projektów dekarbonizacji, wytwarzania wodoru odnawialnego i innych gazów odnawialnych oraz cyfryzacji szkół; koszty tych inwestycji są finansowane częściowo z Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(21)

W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. ekspansywny (‒ 0,7 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był również ekspansywny (‒ 1,5 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,3 pp. PKB. Prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych jest zatem zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewidywany restrykcyjny wpływ bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych wynika zasadniczo z obniżenia kosztów środków wsparcia (ukierunkowanych i nieukierunkowanych) dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw w odpowiedzi na podwyżki cen energii (o 1,1 pp. PKB). Głównymi czynnikami napędzającymi wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe środki po stronie dochodów) są utrzymujące się naciski na bieżące wydatki publiczne, w tym na wynagrodzenia w sektorze publicznym, renty i emerytury, spowodowane w szczególności stałym wzrostem wynagrodzeń w sektorze publicznym i uznaniowym wzrostem rent i emerytur. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 2,2 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,3 pp. (13) W związku z tym Portugalia planuje sfinansować inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i przewiduje utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych (14). Państwo to zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, m.in. za pośrednictwem projektów dekarbonizacji, wytwarzania wodoru odnawialnego i innych gazów odnawialnych oraz cyfryzacji szkół; koszty tych inwestycji są finansowane częściowo z Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (22) | Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 0,2 % PKB w 2024 r. Spadek w 2024 r. odzwierciedla głównie planowane ograniczenie wydatków bieżących, w szczególności zużycia pośredniego, kosztów związanych z zatrudnieniem oraz dotacji, a także trwały wzrost po stronie dochodów. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. zmaleje do 103,0 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 0,1 % PKB. To nieco mniej niż deficyt przewidziany w programie stabilności na 2023 r., głównie ze względu na większy wzrost dochodów, w szczególności w dziedzinie podatków, przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2024 r. wyniesie 103,1 %. |
| --- | --- |

(22)

Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 0,2 % PKB w 2024 r. Spadek w 2024 r. odzwierciedla głównie planowane ograniczenie wydatków bieżących, w szczególności zużycia pośredniego, kosztów związanych z zatrudnieniem oraz dotacji, a także trwały wzrost po stronie dochodów. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. zmaleje do 103,0 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 0,1 % PKB. To nieco mniej niż deficyt przewidziany w programie stabilności na 2023 r., głównie ze względu na większy wzrost dochodów, w szczególności w dziedzinie podatków, przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2024 r. wyniesie 103,1 %.

| (23) | Program stabilności na 2023 r. nie zawiera informacji na temat stopniowego wycofywania środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Komisja obecnie zakłada stopniowe zniesienie wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. |
| --- | --- |

(23)

Program stabilności na 2023 r. nie zawiera informacji na temat stopniowego wycofywania środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Komisja obecnie zakłada stopniowe zniesienie wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii.

| (24) | W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (15). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej, według Komisji odpowiednia będzie poprawa salda strukturalnego o co najmniej 0,3 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (16) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 1,8 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Jednocześnie w 2023 r. należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 0,8 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. |
| --- | --- |

(24)

W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (15). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej, według Komisji odpowiednia będzie poprawa salda strukturalnego o co najmniej 0,3 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (16) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 1,8 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Jednocześnie w 2023 r. należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 0,8 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego.

| (25) | Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 2,8 %, czyli będzie wyższy od zalecanej stopy wzrostu. Korekta przewidywana w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. jest mniejsza niż oszczędności uzyskane dzięki całkowitemu wycofaniu środków wsparcia w dziedzinie energii. Wynika to ze środków o przewidywanym, stałym i zwiększającym wydatki wpływie, a także ze zmniejszających dochody reform podatku dochodowego od osób fizycznych. |
| --- | --- |

(25)

Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 2,8 %, czyli będzie wyższy od zalecanej stopy wzrostu. Korekta przewidywana w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. jest mniejsza niż oszczędności uzyskane dzięki całkowitemu wycofaniu środków wsparcia w dziedzinie energii. Wynika to ze środków o przewidywanym, stałym i zwiększającym wydatki wpływie, a także ze zmniejszających dochody reform podatku dochodowego od osób fizycznych.

| (26) | Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne wzrosną z 3,2 % PKB w 2023 r. do 3,4 % PKB w 2024 r. Większe inwestycje odzwierciedlają większe inwestycje finansowane z zasobów krajowych i inwestycje finansowane przez Unię, czyli za pośrednictwem Instrumentu. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu. Te reformy i inwestycje obejmują środki mające na celu modernizację i uproszczenie zarządzania finansami publicznymi oraz aktualizację systemów informacji w zakresie zarządzania finansami publicznymi, takie jak opracowanie modelu monitorowania wykonania budżetu i finansów sektora instytucji rządowych i samorządowych, operacjonalizacja państwowego podmiotu księgowego, a także włączenie budżetowania programów i przeglądów wydatków do regularnej procedury budżetowej; środki te stanowią część planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(26)

Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne wzrosną z 3,2 % PKB w 2023 r. do 3,4 % PKB w 2024 r. Większe inwestycje odzwierciedlają większe inwestycje finansowane z zasobów krajowych i inwestycje finansowane przez Unię, czyli za pośrednictwem Instrumentu. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu. Te reformy i inwestycje obejmują środki mające na celu modernizację i uproszczenie zarządzania finansami publicznymi oraz aktualizację systemów informacji w zakresie zarządzania finansami publicznymi, takie jak opracowanie modelu monitorowania wykonania budżetu i finansów sektora instytucji rządowych i samorządowych, operacjonalizacja państwowego podmiotu księgowego, a także włączenie budżetowania programów i przeglądów wydatków do regularnej procedury budżetowej; środki te stanowią część planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (27) | W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2027 r. Zgodnie z programem stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych będzie się stopniowo zmniejszał do 0,1 % PKB w 2025 r., osiągając zrównoważoną sytuację budżetową w 2026 r., a następnie osiągnie niewielką nadwyżkę w wysokości 0,1 % PKB w 2027 r. W związku z tym planuje się, że w okresie objętym programem deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzyma się na poziomie poniżej 3 % PKB. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB obniży się ze 103,0 % na koniec 2024 r. do 92,0 % do końca 2027 r. Struktura finansów publicznych bardziej sprzyjająca wzrostowi gospodarczemu, zarówno po stronie dochodów, jak i wydatków w budżecie publicznym, wzmocni długoterminową stabilność fiskalną Portugalii, poprawiając jednocześnie otoczenie działalności gospodarczej i przyczyniając się do zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu gospodarczego. Korzyści podatkowe są powszechnie stosowane w portugalskim systemie podatkowym; ponad 500 korzyści podatkowych wynika z ponad 60 tekstów prawnych. Zwiększa to złożoność systemu i zmniejsza jego przejrzystość, a jednocześnie skutkuje utratą dochodów. Korzystne dla efektywności kosztowej istniejących korzyści podatkowych byłyby ich systematyczne monitorowanie i ocena, co pozwoliłoby na znaczną poprawę w tym obszarze. Ponadto system podatku dochodowego od osób prawnych jest skomplikowany ze względu na dodatkowe opłaty państwowe i gminne, co stanowi dodatkowe obciążenie zarówno dla administracji podatkowej, jak i dla przedsiębiorstw. Efektywność portugalskiej administracji skarbowej mogłaby zostać zwiększona, aby wspierać dobrowolne przestrzeganie przepisów, przyczyniając się jednocześnie do ograniczenia uchylania się od opodatkowania i oszustw podatkowych. Koszty administracyjne poboru podatków są wysokie i w ostatnich latach jeszcze bardziej wzrosły (o około 5 % w latach 2018–2020). Jednocześnie wydaje się, że czas potrzebny do opłacenia podatków w Portugalii jest dłuższy niż w innych państwach członkowskich. Nadal rosły już wysokie zaległości podatkowe (wyniosły one do końca 2020 r. 45,9 % całkowitych dochodów – znacznie powyżej średniej unijnej). |
| --- | --- |

(27)

W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2027 r. Zgodnie z programem stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych będzie się stopniowo zmniejszał do 0,1 % PKB w 2025 r., osiągając zrównoważoną sytuację budżetową w 2026 r., a następnie osiągnie niewielką nadwyżkę w wysokości 0,1 % PKB w 2027 r. W związku z tym planuje się, że w okresie objętym programem deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzyma się na poziomie poniżej 3 % PKB. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB obniży się ze 103,0 % na koniec 2024 r. do 92,0 % do końca 2027 r. Struktura finansów publicznych bardziej sprzyjająca wzrostowi gospodarczemu, zarówno po stronie dochodów, jak i wydatków w budżecie publicznym, wzmocni długoterminową stabilność fiskalną Portugalii, poprawiając jednocześnie otoczenie działalności gospodarczej i przyczyniając się do zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu gospodarczego. Korzyści podatkowe są powszechnie stosowane w portugalskim systemie podatkowym; ponad 500 korzyści podatkowych wynika z ponad 60 tekstów prawnych. Zwiększa to złożoność systemu i zmniejsza jego przejrzystość, a jednocześnie skutkuje utratą dochodów. Korzystne dla efektywności kosztowej istniejących korzyści podatkowych byłyby ich systematyczne monitorowanie i ocena, co pozwoliłoby na znaczną poprawę w tym obszarze. Ponadto system podatku dochodowego od osób prawnych jest skomplikowany ze względu na dodatkowe opłaty państwowe i gminne, co stanowi dodatkowe obciążenie zarówno dla administracji podatkowej, jak i dla przedsiębiorstw. Efektywność portugalskiej administracji skarbowej mogłaby zostać zwiększona, aby wspierać dobrowolne przestrzeganie przepisów, przyczyniając się jednocześnie do ograniczenia uchylania się od opodatkowania i oszustw podatkowych. Koszty administracyjne poboru podatków są wysokie i w ostatnich latach jeszcze bardziej wzrosły (o około 5 % w latach 2018–2020). Jednocześnie wydaje się, że czas potrzebny do opłacenia podatków w Portugalii jest dłuższy niż w innych państwach członkowskich. Nadal rosły już wysokie zaległości podatkowe (wyniosły one do końca 2020 r. 45,9 % całkowitych dochodów – znacznie powyżej średniej unijnej).

| (28) | Zdolność świadczeń społecznych w ramach portugalskiego systemu ochrony socjalnej do ograniczania ubóstwa jest niska i w 2021 r. jeszcze bardziej się zmniejszyła, natomiast ewolucja odsetka osób zagrożonych ubóstwem należała do najgorszych w Unii (wzrost o 2,4 pp.) w kontekście ogólnej stabilności w większości państw członkowskich. Adekwatność dochodu minimalnego wciąż jest niska i znajduje się znacznie poniżej progu ubóstwa. Dane te podają w wątpliwość zdolność Portugalii do osiągnięcia celów w zakresie ograniczenia ubóstwa określonych w Planie działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych. Jednocześnie system ochrony socjalnej nadal jest skomplikowany, ponieważ różne rodzaje świadczeń społecznych wydają się służyć podobnym celom. Wynikające z tego złożoność i fragmentacja powodują stosunkowo niską absorpcję świadczeń i brak skutecznego ukierunkowania na osoby najbardziej potrzebujące, utrudniając objęcie ich świadczeniami społecznymi i – co za tym idzie – obniżając adekwatność tych świadczeń. Uproszczenie istniejących świadczeń wraz z terminową realizacją krajowej strategii zwalczania ubóstwa zwiększy zdolność Portugalii do stawienia czoła przyszłym wyzwaniom społecznym. |
| --- | --- |

(28)

Zdolność świadczeń społecznych w ramach portugalskiego systemu ochrony socjalnej do ograniczania ubóstwa jest niska i w 2021 r. jeszcze bardziej się zmniejszyła, natomiast ewolucja odsetka osób zagrożonych ubóstwem należała do najgorszych w Unii (wzrost o 2,4 pp.) w kontekście ogólnej stabilności w większości państw członkowskich. Adekwatność dochodu minimalnego wciąż jest niska i znajduje się znacznie poniżej progu ubóstwa. Dane te podają w wątpliwość zdolność Portugalii do osiągnięcia celów w zakresie ograniczenia ubóstwa określonych w Planie działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych. Jednocześnie system ochrony socjalnej nadal jest skomplikowany, ponieważ różne rodzaje świadczeń społecznych wydają się służyć podobnym celom. Wynikające z tego złożoność i fragmentacja powodują stosunkowo niską absorpcję świadczeń i brak skutecznego ukierunkowania na osoby najbardziej potrzebujące, utrudniając objęcie ich świadczeniami społecznymi i – co za tym idzie – obniżając adekwatność tych świadczeń. Uproszczenie istniejących świadczeń wraz z terminową realizacją krajowej strategii zwalczania ubóstwa zwiększy zdolność Portugalii do stawienia czoła przyszłym wyzwaniom społecznym.

| (29) | Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Portugalii postępuje, ale istnieje ryzyko pewnych opóźnień. Portugalia złożyła dwa wnioski o płatność, które odpowiadają 58 kamieniom milowym i wartościom docelowym zawartym w planie odbudowy i zwiększania odporności i na podstawie których dokonano płatności w łącznej wysokości 2,98 mld EUR. Portugalski plan odbudowy i zwiększania odporności ma ambitny i złożony charakter. Silne zarządzanie i stałe monitorowanie planu mają zasadnicze znaczenie dla zminimalizowania ryzyka opóźnień. Włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności pozwoli sfinansować dodatkowe reformy i inwestycje wspierające cele strategiczne Portugalii w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny. W dniu 26 maja 2023 r. Portugalia przedłożyła zmianę swojego planu, obejmującą nowe środki, w tym rozdział REPowerEU, i uwzględniającą zwiększony maksymalny wkład finansowy (17). Zgodnie z art. 14 ust. 6 rozporządzenia (UE) 2021/241 Portugalia wystąpiła również z wnioskiem o dodatkowe wsparcie w formie pożyczki w ramach Instrumentu. |
| --- | --- |

(29)

Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Portugalii postępuje, ale istnieje ryzyko pewnych opóźnień. Portugalia złożyła dwa wnioski o płatność, które odpowiadają 58 kamieniom milowym i wartościom docelowym zawartym w planie odbudowy i zwiększania odporności i na podstawie których dokonano płatności w łącznej wysokości 2,98 mld EUR. Portugalski plan odbudowy i zwiększania odporności ma ambitny i złożony charakter. Silne zarządzanie i stałe monitorowanie planu mają zasadnicze znaczenie dla zminimalizowania ryzyka opóźnień. Włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności pozwoli sfinansować dodatkowe reformy i inwestycje wspierające cele strategiczne Portugalii w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny. W dniu 26 maja 2023 r. Portugalia przedłożyła zmianę swojego planu, obejmującą nowe środki, w tym rozdział REPowerEU, i uwzględniającą zwiększony maksymalny wkład finansowy (17). Zgodnie z art. 14 ust. 6 rozporządzenia (UE) 2021/241 Portugalia wystąpiła również z wnioskiem o dodatkowe wsparcie w formie pożyczki w ramach Instrumentu.

| (30) | W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Portugalii. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Portugalii. |
| --- | --- |

(30)

W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Portugalii. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Portugalii.

| (31) | Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Portugalia mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą gospodarki o obiegu zamkniętym, energii i zielonej transformacji. |
| --- | --- |

(31)

Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Portugalia mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą gospodarki o obiegu zamkniętym, energii i zielonej transformacji.

| (32) | Portugalia jest znacznie poniżej średniej unijnej, jeśli chodzi o postępy w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym, a także o efektywność wykorzystania zasobów w przemyśle i w odniesieniu do wskaźników gospodarowania odpadami, przy czym występują znaczne różnice regionalne. Średni współczynnik recyklingu na szczeblu gminnym jest szczególnie niski (30,5 % w 2021 r. – znacznie poniżej unijnego celu 50 % do 2020 r.); występują też duże różnice między regionami. Osiągnięcie celów unijnych na kolejną dekadę, w tym osiągnięcie poziomu 55 % recyklingu odpadów komunalnych do 2025 r., będzie wymagało znacznych wysiłków. Konieczne są usprawnienia w celu zwiększenia zapobiegania powstawaniu odpadów, ich minimalizacji, sortowania, ponownego użycia i recyklingu – zgodnie z wyższymi stopniami hierarchii postępowania z odpadami – a tym samym zmniejszenia odsetka odpadów trafiających na składowiska lub do spalarni, a także w celu modernizacji zakładów recyklingu i przetwarzania odpadów. Przykłady sposobów lepszego osiągnięcia tych celów obejmują podwyższenie opłat za składowanie i spalanie odpadów, wprowadzenie podatku od odpadów resztkowych oraz podniesienie opłat od gmin, które nie osiągają celów dotyczących recyklingu. Proces ten można ponadto przyspieszyć poprzez rozszerzenie selektywnej zbiórki odpadów i dalszy rozwój systemów takich jak system opłat proporcjonalnych do ilości wyrzucanych odpadów, system kaucyjny i rozszerzona odpowiedzialność producenta. |
| --- | --- |

(32)

Portugalia jest znacznie poniżej średniej unijnej, jeśli chodzi o postępy w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym, a także o efektywność wykorzystania zasobów w przemyśle i w odniesieniu do wskaźników gospodarowania odpadami, przy czym występują znaczne różnice regionalne. Średni współczynnik recyklingu na szczeblu gminnym jest szczególnie niski (30,5 % w 2021 r. – znacznie poniżej unijnego celu 50 % do 2020 r.); występują też duże różnice między regionami. Osiągnięcie celów unijnych na kolejną dekadę, w tym osiągnięcie poziomu 55 % recyklingu odpadów komunalnych do 2025 r., będzie wymagało znacznych wysiłków. Konieczne są usprawnienia w celu zwiększenia zapobiegania powstawaniu odpadów, ich minimalizacji, sortowania, ponownego użycia i recyklingu – zgodnie z wyższymi stopniami hierarchii postępowania z odpadami – a tym samym zmniejszenia odsetka odpadów trafiających na składowiska lub do spalarni, a także w celu modernizacji zakładów recyklingu i przetwarzania odpadów. Przykłady sposobów lepszego osiągnięcia tych celów obejmują podwyższenie opłat za składowanie i spalanie odpadów, wprowadzenie podatku od odpadów resztkowych oraz podniesienie opłat od gmin, które nie osiągają celów dotyczących recyklingu. Proces ten można ponadto przyspieszyć poprzez rozszerzenie selektywnej zbiórki odpadów i dalszy rozwój systemów takich jak system opłat proporcjonalnych do ilości wyrzucanych odpadów, system kaucyjny i rozszerzona odpowiedzialność producenta.

| (33) | Pomimo postępów poczynionych również w kontekście kryzysu energetycznego Portugalia nadal jest w dużym stopniu uzależniona od importowanych paliw kopalnych, przy czym ropa naftowa i gaz stanowiły w 2021 r., odpowiednio, 45 % i 23 % koszyka energetycznego tego kraju. Co więcej, duże uzależnienie Portugalii od gazu do produkcji energii elektrycznej stwarza zagrożenie dla bezpieczeństwa dostaw, zwłaszcza z uwagi na niedobór energii hydroelektrycznej spowodowany częstszymi suszami. Aby przyspieszyć działania na rzecz obniżenia emisyjności, można dalej realizować szereg środków, które opierają się na reformach i inwestycjach stanowiących część portugalskiego planu odbudowy i zwiększania odporności i wykraczają poza te reformy i inwestycje. Aby przyspieszyć upowszechnienie odnawialnych źródeł energii, Portugalia mogłaby wykorzystać postępy poczynione w zeszłym roku w zakresie usprawnienia procesu wydawania zezwoleń, w tym poprzez zwiększenie zdolności administracji w zakresie wydawania zezwoleń, zwiększenie cyfryzacji produkcji energii ze źródeł odnawialnych oraz wprowadzenie korzystniejszych rozwiązań w zakresie planowania przestrzennego dla morskiej energii wiatrowej, której potencjał nadal jest niedostatecznie wykorzystywany. Korzystne byłyby również dalsze działania na rzecz wspierania konsumpcji własnej, w tym energii słonecznej z paneli dachowych, i społeczności energetycznych działających w zakresie energii odnawialnej. Liczba społeczności energetycznych działających w zakresie energii odnawialnej w Portugalii jest nadal niska, choć wzrasta; istnieje pod tym względem możliwość ułatwiania udzielania licencji i tworzenia systemów zachęt. |
| --- | --- |

(33)

Pomimo postępów poczynionych również w kontekście kryzysu energetycznego Portugalia nadal jest w dużym stopniu uzależniona od importowanych paliw kopalnych, przy czym ropa naftowa i gaz stanowiły w 2021 r., odpowiednio, 45 % i 23 % koszyka energetycznego tego kraju. Co więcej, duże uzależnienie Portugalii od gazu do produkcji energii elektrycznej stwarza zagrożenie dla bezpieczeństwa dostaw, zwłaszcza z uwagi na niedobór energii hydroelektrycznej spowodowany częstszymi suszami. Aby przyspieszyć działania na rzecz obniżenia emisyjności, można dalej realizować szereg środków, które opierają się na reformach i inwestycjach stanowiących część portugalskiego planu odbudowy i zwiększania odporności i wykraczają poza te reformy i inwestycje. Aby przyspieszyć upowszechnienie odnawialnych źródeł energii, Portugalia mogłaby wykorzystać postępy poczynione w zeszłym roku w zakresie usprawnienia procesu wydawania zezwoleń, w tym poprzez zwiększenie zdolności administracji w zakresie wydawania zezwoleń, zwiększenie cyfryzacji produkcji energii ze źródeł odnawialnych oraz wprowadzenie korzystniejszych rozwiązań w zakresie planowania przestrzennego dla morskiej energii wiatrowej, której potencjał nadal jest niedostatecznie wykorzystywany. Korzystne byłyby również dalsze działania na rzecz wspierania konsumpcji własnej, w tym energii słonecznej z paneli dachowych, i społeczności energetycznych działających w zakresie energii odnawialnej. Liczba społeczności energetycznych działających w zakresie energii odnawialnej w Portugalii jest nadal niska, choć wzrasta; istnieje pod tym względem możliwość ułatwiania udzielania licencji i tworzenia systemów zachęt.

| (34) | Z uwagi na większą integrację odnawialnych źródeł energii niezbędne będą dalsze inwestycje mające na celu zwiększenie zdolności magazynowania i wydajności sieci, aby zapewnić równowagę sieci elektroenergetycznej. Portugalia mogłaby odnieść korzyści ze wzmocnienia elektroenergetycznych połączeń międzysystemowych, ponieważ poziom połączeń międzysystemowych z Hiszpanią nadal jest niski w porównaniu z celami na 2030 r. Status sieci przesyłowej i dystrybucyjnej można poprawić poprzez wzmocnienie sieci wewnętrznej, dodatkowe inwestycje w magazynowanie energii elektrycznej i dalszą cyfryzację sieci. Stosunkowo niski poziom rozpowszechnienia inteligentnych liczników utrudnia rozwój zdecentralizowanego systemu produkcji energii ze źródeł odnawialnych. Aby rozwiązać problem wysokiego stopnia zależności od paliw kopalnych w budynkach i zmniejszyć zużycie energii, Portugalia musi przyspieszyć wysiłki na rzecz efektywności energetycznej wykraczające poza to, co określono w portugalskim planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności. Dalsze środki powinny również przyczynić się do rozwiązania problemu wysokiego odsetka ludności Portugalii doświadczającej ubóstwa energetycznego. Wzmożenie wysiłków na rzecz zachęcania do gruntownych renowacji, w tym poprzez zapewnienie wnioskodawcom pomocy technicznej, mogłoby przyspieszyć wdrażanie projektów renowacji. Portugalia mogłaby skorzystać też ze wzmocnionych ram dla programów finansowych, aby pozyskać inwestycje prywatne na rzecz energooszczędnej renowacji. W ten sposób Portugalia mogłaby przeznaczyć więcej zasobów opartych na dotacjach na gospodarstwa domowe w potrzebie. Zużycie gazu ziemnego w Portugalii w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 16 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, który to wynik jest lepszy od celu określonego w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (18), jakim była redukcja o 15 %. Portugalia mogłaby kontynuować wysiłki na rzecz tymczasowego zmniejszenia popytu na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (19). |
| --- | --- |

(34)

Z uwagi na większą integrację odnawialnych źródeł energii niezbędne będą dalsze inwestycje mające na celu zwiększenie zdolności magazynowania i wydajności sieci, aby zapewnić równowagę sieci elektroenergetycznej. Portugalia mogłaby odnieść korzyści ze wzmocnienia elektroenergetycznych połączeń międzysystemowych, ponieważ poziom połączeń międzysystemowych z Hiszpanią nadal jest niski w porównaniu z celami na 2030 r. Status sieci przesyłowej i dystrybucyjnej można poprawić poprzez wzmocnienie sieci wewnętrznej, dodatkowe inwestycje w magazynowanie energii elektrycznej i dalszą cyfryzację sieci. Stosunkowo niski poziom rozpowszechnienia inteligentnych liczników utrudnia rozwój zdecentralizowanego systemu produkcji energii ze źródeł odnawialnych. Aby rozwiązać problem wysokiego stopnia zależności od paliw kopalnych w budynkach i zmniejszyć zużycie energii, Portugalia musi przyspieszyć wysiłki na rzecz efektywności energetycznej wykraczające poza to, co określono w portugalskim planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności. Dalsze środki powinny również przyczynić się do rozwiązania problemu wysokiego odsetka ludności Portugalii doświadczającej ubóstwa energetycznego. Wzmożenie wysiłków na rzecz zachęcania do gruntownych renowacji, w tym poprzez zapewnienie wnioskodawcom pomocy technicznej, mogłoby przyspieszyć wdrażanie projektów renowacji. Portugalia mogłaby skorzystać też ze wzmocnionych ram dla programów finansowych, aby pozyskać inwestycje prywatne na rzecz energooszczędnej renowacji. W ten sposób Portugalia mogłaby przeznaczyć więcej zasobów opartych na dotacjach na gospodarstwa domowe w potrzebie. Zużycie gazu ziemnego w Portugalii w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 16 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, który to wynik jest lepszy od celu określonego w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (18), jakim była redukcja o 15 %. Portugalia mogłaby kontynuować wysiłki na rzecz tymczasowego zmniejszenia popytu na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (19).

| (35) | Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach mających kluczowe znaczenie dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, znacznie utrudniają przechodzenie na gospodarkę neutralną emisyjnie. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. Portugalia boryka się z niedoborem wykwalifikowanej siły roboczej potrzebnej do zielonej transformacji, w szczególności w budownictwie i przetwórstwie przemysłowym. Korzystne byłoby wzmocnienie portugalskiej polityki podnoszenia i zmiany kwalifikacji w związku z zieloną transformacją. |
| --- | --- |

(35)

Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach mających kluczowe znaczenie dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, znacznie utrudniają przechodzenie na gospodarkę neutralną emisyjnie. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. Portugalia boryka się z niedoborem wykwalifikowanej siły roboczej potrzebnej do zielonej transformacji, w szczególności w budownictwie i przetwórstwie przemysłowym. Korzystne byłoby wzmocnienie portugalskiej polityki podnoszenia i zmiany kwalifikacji w związku z zieloną transformacją.

| (36) | W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (20) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1 poniżej. |
| --- | --- |

(36)

W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (20) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1 poniżej.

| (37) | W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu: (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru kwalifikacji; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Portugalii zalecenia 1, 2 i 4 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego i trzeciego zalecenia określonych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r. |
| --- | --- |

(37)

W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu: (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru kwalifikacji; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Portugalii zalecenia 1, 2 i 4 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego i trzeciego zalecenia określonych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r.

| (38) | W świetle dokonanej przez Komisję szczegółowej oceny sytuacji i niniejszej ewaluacji Rada przeanalizowała krajowy program reform na 2023 r. i program stabilności na 2023 r. Zalecenia Rady na mocy art. 6 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 znajdują odzwierciedlenie w zaleceniu 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, pomagają zaradzić podatnościom na zagrożenia związanym z długiem publicznym. Zalecenie 2 przyczynia się do realizacji zalecenia 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, przyczyniają się zarówno do korygowania zakłóceń równowagi, jak i do realizacji zaleceń określonych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r., zgodnie z motywem 37, |
| --- | --- |

(38)

W świetle dokonanej przez Komisję szczegółowej oceny sytuacji i niniejszej ewaluacji Rada przeanalizowała krajowy program reform na 2023 r. i program stabilności na 2023 r. Zalecenia Rady na mocy art. 6 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 znajdują odzwierciedlenie w zaleceniu 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, pomagają zaradzić podatnościom na zagrożenia związanym z długiem publicznym. Zalecenie 2 przyczynia się do realizacji zalecenia 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, przyczyniają się zarówno do korygowania zakłóceń równowagi, jak i do realizacji zaleceń określonych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r., zgodnie z motywem 37,

NINIEJSZYM ZALECA Portugalii podjęcie w latach 2023 i 2024 działań mających na celu:

1.

Zapewnienie rozważnej polityki fiskalnej, w szczególności poprzez ograniczenie nominalnego wzrostu wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych do nie więcej niż 1,8 % (21) w 2024 r., chyba że szacuje się, iż wyższa stopa referencyjna wzrostu wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych umożliwia osiągnięcie przez Portugalię średniookresowego celu budżetowego wynoszącego ‒ 0,5 % PKB, między innymi jeżeli wydatki z tytułu odsetek są niższe, niż obecnie prognozuje Komisja.

Utrzymanie inwestycji publicznych finansowanych z zasobów krajowych i zapewnienie skutecznej absorpcji dotacji w ramach Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w celu wspierania zielonej i cyfrowej transformacji.

W okresie po 2024 r. kontynuowanie średniookresowej strategii fiskalnej polegającej na stopniowej i zrównoważonej konsolidacji, w połączeniu z inwestycjami i reformami prowadzącymi do wyższego zrównoważonego wzrostu, aby osiągnąć ostrożną sytuację fiskalną w średnim okresie.

Poprawę skuteczności systemu podatkowego i systemu ochrony socjalnej, zwłaszcza dzięki nadaniu priorytetu uproszczeniu ich ram, zwiększeniu efektywności ich administracji i zmniejszeniu powiązanych obciążeń administracyjnych.

2.

Przyspieszenie tempa wdrażania planu odbudowy i zwiększania odporności, w tym przez zapewnienie odpowiednich zdolności administracyjnych, oraz – po niedawnym przedłożeniu addendum zawierającego rozdział REPowerEU i wniosek o dodatkowe wsparcie w formie pożyczki – szybkie rozpoczęcie wdrażania powiązanych środków. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem ścisłej komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności.

3.

Poprawę warunków przejścia na gospodarkę o obiegu zamkniętym, w szczególności przez skuteczniejsze zapobieganie powstawaniu odpadów oraz zwiększenie udziału recyklingu i ponownego użycia w celu zmniejszenia odsetka odpadów trafiających na składowiska i do spalarni.

4.

Zmniejszenie zależności od paliw kopalnych ogółem. Dalsze przyspieszenie wdrażania odnawialnych źródeł energii poprzez dalsze uproszczenie i cyfryzację procedury wydawania zezwoleń, aby umożliwić dodatkową produkcję energii wiatrowej, w szczególności na obszarach morskich, i energii słonecznej, a także wspierania konsumpcji własnej i społeczności energetycznych działających w zakresie energii odnawialnej. Zwiększenie zdolności elektroenergetycznych połączeń międzysystemowych oraz modernizację sieci przesyłowych i dystrybucyjnych energii elektrycznej, umożliwiając inwestycje w magazynowanie energii elektrycznej i cyfryzację sieci, w tym szybsze wprowadzanie inteligentnych liczników. Przyspieszenie inwestycji w efektywność energetyczną poprzez wspieranie programów finansowych mających na celu przyciągnięcie inwestycji prywatnych i wspieranie gospodarstw domowych w potrzebie. Wzmożenie wysiłków w ramach polityki mających na celu zapewnienie i nabywanie umiejętności i kompetencji potrzebnych do zielonej transformacji.

Sporządzono w Brukseli dnia 14 lipca 2023 r.

W imieniu Rady

N. CALVIÑO SANTAMARÍA

Przewodnicząca

---

(1)  Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 1.

1

(2)  Dz.U. L 306 z 23.11.2011, s. 25.

2

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17).

3

(4)  Zalecenie Rady z dnia 16 maja 2023 r. w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (Dz.U. C 180 z 23.5.2023, s. 1).

4

(5)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 z dnia 27 lutego 2023 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/241 w odniesieniu do rozdziałów REPowerEU w planach odbudowy i zwiększania odporności oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1303/2013, (UE) 2021/1060 i (UE) 2021/1755 oraz dyrektywy 2003/87/WE (Dz.U. L 63 z 28.2.2023, s. 1).

5

(6)  ST 10149/21; ST 10149/21 ADD 1; ST 10149/21 ADD 1 REV 1.

6

(7)  Zalecenie Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Portugalię programu stabilności na 2021 r. (Dz.U. C 304 z 29.7.2021, s. 102).

7

(8)  Kurs polityki fiskalnej jest mierzony zmianą wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów), z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, lecz z uwzględnieniem wydatków finansowanych z bezzwrotnego wsparcia (dotacji) w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych, w stosunku do średniookresowego wzrostu potencjalnego. Więcej szczegółowych informacji można znaleźć w ramce 1 w tablicach statystycznych w dziedzinie fiskalnej.

8

(9)  Inne wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ, wynoszący 0,2 pp. PKB.

9

(10)  Podana wartość liczbowa odzwierciedla poziom rocznych kosztów budżetowych tych środków, w tym bieżących dochodów i wydatków, a także – w stosownych przypadkach – środków w zakresie nakładów inwestycyjnych.

10

(11)  Zalecenie Rady z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie krajowego programu reform Portugalii na 2022 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Portugalię programu stabilności na 2022 r. (Dz.U. C 334 z 1.9.2022, s. 181).

11

(12)  Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. średniookresowy (średnia z 10 lat) wzrost produktu potencjalnego Portugalii szacuje się na 7,6 % w ujęciu nominalnym.

12

(13)  Prognozuje się, że inne wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych będą miały restrykcyjny wpływ, który wyniesie 0,3 pp. PKB, spowodowany w szczególności szacunkowymi zmniejszonymi transferami kapitału do przedsiębiorstw państwowych w 2023 r.

13

(14)  Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz innych funduszy unijnych wyniosły w 2023 r. 2,2 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,3 pp. Prognozuje się, że inne wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ, wynoszący 0,1 pp. PKB.

14

(15)  Art. 5 rozporządzenia (WE) nr 1466/97 wymaga również korekty przekraczającej wartość 0,5 % PKB w przypadku państw członkowskich o poziomie długu publicznego przekraczającym 60 % PKB lub z istotnym ryzykiem dotyczącym długookresowej zdolności do obsługi długu.

15

(16)  Wydatki pierwotne netto definiuje się jako wydatki finansowane z zasobów krajowych po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów i z wyłączeniem wydatków z tytułu odsetek oraz cyklicznych wydatków związanych z bezrobociem.

16

(17)  Maksymalny wkład finansowy dla Portugalii zaktualizowano w dniu 30 czerwca 2022 r. na kwotę 15,5 mld EUR w formie dotacji, zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

17

(18)  Rozporządzenie Rady (UE) 2022/1369 z dnia 5 sierpnia 2022 r. w sprawie skoordynowanych środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz (Dz.U. L 206 z 8.8.2022, s. 1).

18

(19)  Rozporządzenie Rady (UE) 2023/706 z dnia 30 marca 2023 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2022/1369 w odniesieniu do przedłużenia okresu zmniejszenia zapotrzebowania w kontekście środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz oraz w odniesieniu do zwiększenia sprawozdawczości i monitorowania realizacji tych środków (Dz.U. L 93 z 31.3.2023, s. 1).

19

(20)  Na podstawie art. 5 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1466/97.

20

(21)  Co zgodnie z szacunkami odpowiada rocznej korekcie strukturalnego salda budżetowego w wysokości co najmniej 0,3 % PKB w 2024 r., jak opisano w motywie 24.

21

---

| 1.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 312/216 |
| --- | --- | --- | --- |

1.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 312/216

---

ZALECENIE RADY

z dnia 14 lipca 2023 r.

w sprawie krajowego programu reform Rumunii na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Rumunię programu konwergencji na 2023 r.

(2023/C 312/23)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 121 ust. 2 i art. 148 ust. 4,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych (1), w szczególności jego art. 9 ust. 2,

uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie zapobiegania zakłóceniom równowagi makroekonomicznej i ich korygowania (2), w szczególności jego art. 6 ust. 1,

uwzględniając zalecenie Komisji Europejskiej,

uwzględniając rezolucje Parlamentu Europejskiego,

uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej,

uwzględniając opinię Komitetu ds. Zatrudnienia,

uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Finansowego,

uwzględniając opinię Komitetu Ochrony Socjalnej,

uwzględniając opinię Komitetu Polityki Gospodarczej,

a także mając na uwadze, co następuje:

| (1) | Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(1)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (2) | W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Rumunię jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia. W związku z tym potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) (zwane dalej „zaleceniem dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu. |
| --- | --- |

(2)

W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Rumunię jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia. W związku z tym potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) (zwane dalej „zaleceniem dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu.

| (3) | Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii. |
| --- | --- |

(3)

Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii.

| (4) | W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów. |
| --- | --- |

(4)

W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów.

| (5) | W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(5)

W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (6) | Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(6)

Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności.

| (7) | W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. |
| --- | --- |

(7)

W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

| (8) | W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa stabilności długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu gospodarczego we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r. |
| --- | --- |

(8)

W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa stabilności długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu gospodarczego we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r.

| (9) | W dniu 31 maja 2021 r. Rumunia przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 3 listopada 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Rumunii (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Rumunia osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone. |
| --- | --- |

(9)

W dniu 31 maja 2021 r. Rumunia przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 3 listopada 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Rumunii (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Rumunia osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone.

| (10) | W dniu 11 maja 2023 r. Rumunia przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r., a w dniu 10 maja 2023 r. program konwergencji na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Rumunii z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(10)

W dniu 11 maja 2023 r. Rumunia przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r., a w dniu 10 maja 2023 r. program konwergencji na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Rumunii z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (11) | W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Rumunii na 2023 r. Oceniła w nim postępy Rumunii we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Rumunię. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Rumunii we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

(11)

W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Rumunii na 2023 r. Oceniła w nim postępy Rumunii we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Rumunię. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Rumunii we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju.

| (12) | Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Rumunii na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki w dniu 24 maja 2023 r. Komisja stwierdziła, że Rumunia boryka się z zakłóceniami równowagi makroekonomicznej. W szczególności podatności tego państwa na zagrożenia dotyczą rachunków zewnętrznych, w związku ze znaczącymi deficytami publicznymi, w sytuacji, gdy zwiększyła się presja związana z przegrzaniem. Duży deficyt obrotów bieżących znacznie się pogłębił po recesji wywołanej pandemią COVID-19 i sprawił, że gospodarka jest podatna na wstrząsy związane z finansowaniem zewnętrznym. Utrzymywanie się dużego deficytu obrotów bieżących może doprowadzić do dalszego obniżania ujemnej międzynarodowej pozycji inwestycyjnej netto. Wyraźnie widoczne są oznaki przegrzania, przy czym inflacja bazowa jest na uciążliwie wysokim poziomie, wzrost płac – swobodnie na poziomie wartości dwucyfrowej, a stopa bezrobocia – stosunkowo niska. Oczekuje się, że wskaźniki konkurencyjności kosztowej ustabilizują się, ale utrzymują się problemy strukturalne. Wydaje się, że kurs walutowy przekracza poziom sugerowany przez fundamentalne parametry gospodarcze i jest w dużym stopniu odgórnie zarządzany. Deficyt publiczny od kilku lat jest wysoki i odpowiada za znaczną część nadmiernego popytu i wynikającego z niego deficytu bilansu płatniczego; pomimo tego, że deficyt publiczny się zmniejsza, nadal przewiduje się, że pozostanie znaczący w latach 2023 i 2024. Ograniczenie deficytu publicznego w 2022 r. było spowodowane głównie wyraźnym wzrostem nominalnego PKB, który z kolei w dużej mierze wynika z przegrzania będącego skutkiem wysokiego popytu krajowego. Premie z tytułu ryzyka i koszty finansowania zewnętrznego państwa są znacznie wyższe niż w latach poprzedzających pandemię. Biorąc pod uwagę stale pogarszające się warunki globalnej płynności, ważne będzie odwrócenie bieżących tendencji. W przyszłości preferowanym sposobem dostosowania popytu do podaży oraz ograniczenia deficytu wewnętrznego i deficytu bilansu płatniczego powinna być korekta fiskalna. Pełne wdrożenie reform podatkowych i emerytalnych zawartych w planie odbudowy i zwiększania odporności, a także przestrzeganie celów fiskalnych w ramach procedury nadmiernego deficytu pomogłoby znacznie ograniczyć obecną dynamikę. |
| --- | --- |

(12)

Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Rumunii na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki w dniu 24 maja 2023 r. Komisja stwierdziła, że Rumunia boryka się z zakłóceniami równowagi makroekonomicznej. W szczególności podatności tego państwa na zagrożenia dotyczą rachunków zewnętrznych, w związku ze znaczącymi deficytami publicznymi, w sytuacji, gdy zwiększyła się presja związana z przegrzaniem. Duży deficyt obrotów bieżących znacznie się pogłębił po recesji wywołanej pandemią COVID-19 i sprawił, że gospodarka jest podatna na wstrząsy związane z finansowaniem zewnętrznym. Utrzymywanie się dużego deficytu obrotów bieżących może doprowadzić do dalszego obniżania ujemnej międzynarodowej pozycji inwestycyjnej netto. Wyraźnie widoczne są oznaki przegrzania, przy czym inflacja bazowa jest na uciążliwie wysokim poziomie, wzrost płac – swobodnie na poziomie wartości dwucyfrowej, a stopa bezrobocia – stosunkowo niska. Oczekuje się, że wskaźniki konkurencyjności kosztowej ustabilizują się, ale utrzymują się problemy strukturalne. Wydaje się, że kurs walutowy przekracza poziom sugerowany przez fundamentalne parametry gospodarcze i jest w dużym stopniu odgórnie zarządzany. Deficyt publiczny od kilku lat jest wysoki i odpowiada za znaczną część nadmiernego popytu i wynikającego z niego deficytu bilansu płatniczego; pomimo tego, że deficyt publiczny się zmniejsza, nadal przewiduje się, że pozostanie znaczący w latach 2023 i 2024. Ograniczenie deficytu publicznego w 2022 r. było spowodowane głównie wyraźnym wzrostem nominalnego PKB, który z kolei w dużej mierze wynika z przegrzania będącego skutkiem wysokiego popytu krajowego. Premie z tytułu ryzyka i koszty finansowania zewnętrznego państwa są znacznie wyższe niż w latach poprzedzających pandemię. Biorąc pod uwagę stale pogarszające się warunki globalnej płynności, ważne będzie odwrócenie bieżących tendencji. W przyszłości preferowanym sposobem dostosowania popytu do podaży oraz ograniczenia deficytu wewnętrznego i deficytu bilansu płatniczego powinna być korekta fiskalna. Pełne wdrożenie reform podatkowych i emerytalnych zawartych w planie odbudowy i zwiększania odporności, a także przestrzeganie celów fiskalnych w ramach procedury nadmiernego deficytu pomogłoby znacznie ograniczyć obecną dynamikę.

| (13) | W dniu 3 kwietnia 2020 r. Rada przyjęła decyzję (UE) 2020/509 (7) w sprawie istnienia nadmiernego deficytu w Rumunii w wyniku nieprzestrzegania przez to państwo kryterium deficytu w 2019 r. W dniu 3 kwietnia 2020 r. Rada wydała również zalecenie (8) mające na celu likwidację nadmiernego deficytu budżetowego w Rumunii najpóźniej do 2022 r. W obliczu głębokiego spadku aktywności gospodarczej w związku z pandemią COVID-19 oraz wynikającej z tego potrzeby wsparcia odbudowy przez politykę fiskalną Rada wydała w dniu 18 czerwca 2021 r. nowe zalecenie (9) mające na celu likwidację nadmiernego deficytu w Rumunii najpóźniej do 2024 r. W swoim zaleceniu z dnia 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła Rumunii zmniejszenie deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych do 8,0 % PKB w 2021 r., 6,2 % PKB w 2022 r., 4,4 % PKB w 2023 r. i 2,9 % PKB w 2024 r. Było to zgodne z utrzymaniem nominalnej stopy wzrostu publicznych wydatków pierwotnych netto na poziomie 3,4 % w 2021 r., 1,3 % w 2022 r., 0,9 % w 2023 r. i 0,0 % w 2024 r. Odpowiada to rocznej korekcie strukturalnej wynoszącej 0,7 % PKB w 2021 r., 1,8 % PKB w 2022 r., 1,7 % PKB w 2023 r. oraz 1,5 % PKB w 2024 r. W zaleceniu z dnia 18 czerwca 2021 r. określono również, że wszelkie nadzwyczajne dochody należy wykorzystać do zmniejszenia deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych oraz że Rumunia powinna zapewnić pełne i skuteczne stosowanie swoich krajowych ram fiskalnych. Ponadto Rada stwierdziła również, że aby zapewnić skuteczną realizację średniookresowej strategii fiskalnej, konieczne będzie też wsparcie konsolidacji fiskalnej kompleksowymi reformami. |
| --- | --- |

(13)

W dniu 3 kwietnia 2020 r. Rada przyjęła decyzję (UE) 2020/509 (7) w sprawie istnienia nadmiernego deficytu w Rumunii w wyniku nieprzestrzegania przez to państwo kryterium deficytu w 2019 r. W dniu 3 kwietnia 2020 r. Rada wydała również zalecenie (8) mające na celu likwidację nadmiernego deficytu budżetowego w Rumunii najpóźniej do 2022 r. W obliczu głębokiego spadku aktywności gospodarczej w związku z pandemią COVID-19 oraz wynikającej z tego potrzeby wsparcia odbudowy przez politykę fiskalną Rada wydała w dniu 18 czerwca 2021 r. nowe zalecenie (9) mające na celu likwidację nadmiernego deficytu w Rumunii najpóźniej do 2024 r. W swoim zaleceniu z dnia 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła Rumunii zmniejszenie deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych do 8,0 % PKB w 2021 r., 6,2 % PKB w 2022 r., 4,4 % PKB w 2023 r. i 2,9 % PKB w 2024 r. Było to zgodne z utrzymaniem nominalnej stopy wzrostu publicznych wydatków pierwotnych netto na poziomie 3,4 % w 2021 r., 1,3 % w 2022 r., 0,9 % w 2023 r. i 0,0 % w 2024 r. Odpowiada to rocznej korekcie strukturalnej wynoszącej 0,7 % PKB w 2021 r., 1,8 % PKB w 2022 r., 1,7 % PKB w 2023 r. oraz 1,5 % PKB w 2024 r. W zaleceniu z dnia 18 czerwca 2021 r. określono również, że wszelkie nadzwyczajne dochody należy wykorzystać do zmniejszenia deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych oraz że Rumunia powinna zapewnić pełne i skuteczne stosowanie swoich krajowych ram fiskalnych. Ponadto Rada stwierdziła również, że aby zapewnić skuteczną realizację średniookresowej strategii fiskalnej, konieczne będzie też wsparcie konsolidacji fiskalnej kompleksowymi reformami.

| (14) | Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Rumunii zmalał z 7,1 % PKB w 2021 r. do 6,2 % PKB w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 48,6 % PKB na koniec 2021 r. do 47,3 % na koniec 2022 r. Jest to zgodne z celem dotyczącym deficytu nominalnego na 2022 r. zaleconym przez Radę. Korekta salda strukturalnego na 2022 r. wyniosła 0,4 punktu procentowego (pp.) PKB, znacznie poniżej zalecanego poziomu 1,8 pp. PKB. Z tego względu konieczna jest staranna analiza w oparciu o wartość odniesienia dotyczącą wydatków. W 2022 r. wzrost wydatków pierwotnych netto (po skorygowaniu o środki jednorazowe i środki polityki fiskalnej po stronie dochodów) wyniósł 14,1 %, a więc powyżej zalecanego poziomu 1,3 %. Poprawa salda strukturalnego prawie ustała w 2022 r., mimo że dochody sektora instytucji rządowych i samorządowych były znacznie wyższe niż oczekiwano, co było spowodowane silnym wzrostem realnego PKB, wysoką inflacją i sprzyjającą strukturą wzrostu gospodarczego. Po stronie wydatków wynagrodzenia w sektorze publicznym oraz rządowe zakupy towarów i usług jako odsetek nominalnego PKB zmniejszyły się ze względu na częściową indeksację i samonarzucone ograniczenie zakupów. Większość innych pozycji wydatków rosła jednak w znacznie szybszym tempie niż planowano, częściowo z powodu dużej niespodziewanej inflacji, co oznacza, że część zysków z nadzwyczajnych dochodów została wykorzystana na sfinansowanie wydatków dodatkowych w stosunku do planów. |
| --- | --- |

(14)

Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Rumunii zmalał z 7,1 % PKB w 2021 r. do 6,2 % PKB w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 48,6 % PKB na koniec 2021 r. do 47,3 % na koniec 2022 r. Jest to zgodne z celem dotyczącym deficytu nominalnego na 2022 r. zaleconym przez Radę. Korekta salda strukturalnego na 2022 r. wyniosła 0,4 punktu procentowego (pp.) PKB, znacznie poniżej zalecanego poziomu 1,8 pp. PKB. Z tego względu konieczna jest staranna analiza w oparciu o wartość odniesienia dotyczącą wydatków. W 2022 r. wzrost wydatków pierwotnych netto (po skorygowaniu o środki jednorazowe i środki polityki fiskalnej po stronie dochodów) wyniósł 14,1 %, a więc powyżej zalecanego poziomu 1,3 %. Poprawa salda strukturalnego prawie ustała w 2022 r., mimo że dochody sektora instytucji rządowych i samorządowych były znacznie wyższe niż oczekiwano, co było spowodowane silnym wzrostem realnego PKB, wysoką inflacją i sprzyjającą strukturą wzrostu gospodarczego. Po stronie wydatków wynagrodzenia w sektorze publicznym oraz rządowe zakupy towarów i usług jako odsetek nominalnego PKB zmniejszyły się ze względu na częściową indeksację i samonarzucone ograniczenie zakupów. Większość innych pozycji wydatków rosła jednak w znacznie szybszym tempie niż planowano, częściowo z powodu dużej niespodziewanej inflacji, co oznacza, że część zysków z nadzwyczajnych dochodów została wykorzystana na sfinansowanie wydatków dodatkowych w stosunku do planów.

| (15) | Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki fiskalne obejmowały pułapy cenowe dla taryf za energię elektryczną i gaz ziemny zarówno w przypadku gospodarstw domowych, jak i odbiorców niebędących gospodarstwami domowymi. Obejmowały one również specjalne płatności na rzecz emerytów o niskich dochodach, bony na żywność dla gospodarstw domowych o niskich dochodach (w tym emerytów i studentów) oraz dotacje na paliwo. Koszt tych środków był częściowo kompensowany przez nowe podatki od nadzwyczajnych dochodów krajowych producentów energii. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 0,4 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych nieznaczny wpływ miały również koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,0–0,1 % PKB w 2022 r. |
| --- | --- |

(15)

Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki fiskalne obejmowały pułapy cenowe dla taryf za energię elektryczną i gaz ziemny zarówno w przypadku gospodarstw domowych, jak i odbiorców niebędących gospodarstwami domowymi. Obejmowały one również specjalne płatności na rzecz emerytów o niskich dochodach, bony na żywność dla gospodarstw domowych o niskich dochodach (w tym emerytów i studentów) oraz dotacje na paliwo. Koszt tych środków był częściowo kompensowany przez nowe podatki od nadzwyczajnych dochodów krajowych producentów energii. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 0,4 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych nieznaczny wpływ miały również koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,0–0,1 % PKB w 2022 r.

| (16) | Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie konwergencji na 2023 r., jest stosunkowo ostrożny i korzystniejszy niż prognoza Komisji z wiosny 2023 r. na kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 2,8 %, a w 2024 r. – o 4,8 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wzrost realnego PKB o 3,2 % w 2023 r. i o 3,5 % w 2024 r. Prognoza Komisji dotycząca znacznie niższego wzrostu gospodarczego na 2024 r. odzwierciedla opinię Komisji na temat opóźnionego wpływu zaostrzenia polityki pieniężnej na gospodarkę. Odzwierciedla ona również opinię Komisji, że rumuńska gospodarka działa obecnie na poziomie zbliżonym do jej poziomu potencjalnego, co wydaje się rozważne, z uwagi na wysokie i niezmieniające się stopy inflacji bazowej oraz stosunkowo niską stopę bezrobocia. Ogranicza to potencjał wzrostu nieinflacyjnego. |
| --- | --- |

(16)

Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie konwergencji na 2023 r., jest stosunkowo ostrożny i korzystniejszy niż prognoza Komisji z wiosny 2023 r. na kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 2,8 %, a w 2024 r. – o 4,8 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wzrost realnego PKB o 3,2 % w 2023 r. i o 3,5 % w 2024 r. Prognoza Komisji dotycząca znacznie niższego wzrostu gospodarczego na 2024 r. odzwierciedla opinię Komisji na temat opóźnionego wpływu zaostrzenia polityki pieniężnej na gospodarkę. Odzwierciedla ona również opinię Komisji, że rumuńska gospodarka działa obecnie na poziomie zbliżonym do jej poziomu potencjalnego, co wydaje się rozważne, z uwagi na wysokie i niezmieniające się stopy inflacji bazowej oraz stosunkowo niską stopę bezrobocia. Ogranicza to potencjał wzrostu nieinflacyjnego.

| (17) | Zgodnie z oczekiwaniami rządu określonymi w programie konwergencji na 2023 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych ma spaść z 6,2 % PKB w 2022 r. do 4,4 % w 2023 r., stosownie do zalecenia Rady. Ten duży spadek odzwierciedla planowane ograniczenie wydatków, w tym znaczny spadek płac realnych pracowników sektora publicznego, oraz niektóre środki zwiększające dochody, w tym podwyższenie stawki podatku od dywidend, obniżenie progu uprawniającego do korzystania z niskiej stawki podatkowej w ramach systemu dla mikroprzedsiębiorstw oraz podwyżki stawek VAT na wybrane produkty. W programie konwergencji na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 47,3 % na koniec 2022 r. do 47,1 % na koniec 2023 r. |
| --- | --- |

(17)

Zgodnie z oczekiwaniami rządu określonymi w programie konwergencji na 2023 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych ma spaść z 6,2 % PKB w 2022 r. do 4,4 % w 2023 r., stosownie do zalecenia Rady. Ten duży spadek odzwierciedla planowane ograniczenie wydatków, w tym znaczny spadek płac realnych pracowników sektora publicznego, oraz niektóre środki zwiększające dochody, w tym podwyższenie stawki podatku od dywidend, obniżenie progu uprawniającego do korzystania z niskiej stawki podatkowej w ramach systemu dla mikroprzedsiębiorstw oraz podwyżki stawek VAT na wybrane produkty. W programie konwergencji na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 47,3 % na koniec 2022 r. do 47,1 % na koniec 2023 r.

| (18) | Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one przedłużone środki z 2022 r., mianowicie pułapy cenowe dla taryf za energię elektryczną i gaz ziemny, dotacje dla grup ludności o niskich dochodach i specjalne płatności dla emerytów o niskich dochodach. Koszt tych środków nadal jest w dużej mierze kompensowany przez podatki od nadzwyczajnych dochodów krajowych dostawców energii oraz od marż zysku. Uwzględniając te dochody, szacuje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 0,3 % PKB w 2023 r. Większość środków z 2023 r. jest ukierunkowana na gospodarstwa domowe znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji, chociaż środki te nie zachowują w pełni sygnału cenowego do zmniejszenia popytu na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. |
| --- | --- |

(18)

Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one przedłużone środki z 2022 r., mianowicie pułapy cenowe dla taryf za energię elektryczną i gaz ziemny, dotacje dla grup ludności o niskich dochodach i specjalne płatności dla emerytów o niskich dochodach. Koszt tych środków nadal jest w dużej mierze kompensowany przez podatki od nadzwyczajnych dochodów krajowych dostawców energii oraz od marż zysku. Uwzględniając te dochody, szacuje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 0,3 % PKB w 2023 r. Większość środków z 2023 r. jest ukierunkowana na gospodarstwa domowe znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji, chociaż środki te nie zachowują w pełni sygnału cenowego do zmniejszenia popytu na energię i zwiększenia efektywności energetycznej.

| (19) | W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 4,7 % PKB w 2023 r. Jest to o 0,3 pp. PKB więcej niż deficyt przewidywany w programie konwergencji na 2023 r., głównie ze względu na wyższe prognozowane wydatki, w szczególności na towary i usługi, transfery socjalne i inne wydatki bieżące, które zgodnie z przewidywaniami w programie konwergencji na 2023 r. będą rosły znacznie wolniej niż inflacja. Komisja przewiduje również nieco wyższy niż w programie konwergencji na 2023 r. wzrost dochodów podatkowych, odzwierciedlający głównie wyższy wzrost PKB. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się nieco niższy niż w programie konwergencji na 2023 r. poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB (45,6 % na koniec 2023 r.). |
| --- | --- |

(19)

W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 4,7 % PKB w 2023 r. Jest to o 0,3 pp. PKB więcej niż deficyt przewidywany w programie konwergencji na 2023 r., głównie ze względu na wyższe prognozowane wydatki, w szczególności na towary i usługi, transfery socjalne i inne wydatki bieżące, które zgodnie z przewidywaniami w programie konwergencji na 2023 r. będą rosły znacznie wolniej niż inflacja. Komisja przewiduje również nieco wyższy niż w programie konwergencji na 2023 r. wzrost dochodów podatkowych, odzwierciedlający głównie wyższy wzrost PKB. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się nieco niższy niż w programie konwergencji na 2023 r. poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB (45,6 % na koniec 2023 r.).

| (20) | Przewidywany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. deficyt nominalny na 2023 r. jest o 0,3 pp. PKB wyższy od docelowej wartości deficytu nominalnego zalecanej przez Radę. Szacuje się, że korekta strukturalna wyniesie około 1,5 % PKB, co odzwierciedla spadek płac realnych w sektorze publicznym oraz zamrożenie naboru nowych pracowników sektora publicznego, a także opisane powyżej środki po stronie dochodów. Korekta jest jednak nieco niższa niż zalecane 1,7 pp. PKB. Z tego względu konieczna jest staranna analiza w oparciu o wartość odniesienia dotyczącą wydatków. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że wzrost wydatków pierwotnych netto (po skorygowaniu o środki jednorazowe i środki polityki fiskalnej po stronie dochodów) w 2023 r. wyniesie 8,3 %, a więc powyżej zalecanego poziomu 0,9 %. W związku z tym wszystkie trzy wskaźniki wskazują na ryzyko odchylenia od zalecanej korekty. W kontekście wysokiej inflacji wydatki publiczne będą nadal rosły szybciej niż tempo wzrostu zalecane przez Radę w dniu 18 czerwca 2021 r. Ze starannej analizy wynika, że istnieje ryzyko, iż Rumunia nie zapewni zgodności z celami fiskalnymi na 2023 r. określonymi w zaleceniu Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. |
| --- | --- |

(20)

Przewidywany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. deficyt nominalny na 2023 r. jest o 0,3 pp. PKB wyższy od docelowej wartości deficytu nominalnego zalecanej przez Radę. Szacuje się, że korekta strukturalna wyniesie około 1,5 % PKB, co odzwierciedla spadek płac realnych w sektorze publicznym oraz zamrożenie naboru nowych pracowników sektora publicznego, a także opisane powyżej środki po stronie dochodów. Korekta jest jednak nieco niższa niż zalecane 1,7 pp. PKB. Z tego względu konieczna jest staranna analiza w oparciu o wartość odniesienia dotyczącą wydatków. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że wzrost wydatków pierwotnych netto (po skorygowaniu o środki jednorazowe i środki polityki fiskalnej po stronie dochodów) w 2023 r. wyniesie 8,3 %, a więc powyżej zalecanego poziomu 0,9 %. W związku z tym wszystkie trzy wskaźniki wskazują na ryzyko odchylenia od zalecanej korekty. W kontekście wysokiej inflacji wydatki publiczne będą nadal rosły szybciej niż tempo wzrostu zalecane przez Radę w dniu 18 czerwca 2021 r. Ze starannej analizy wynika, że istnieje ryzyko, iż Rumunia nie zapewni zgodności z celami fiskalnymi na 2023 r. określonymi w zaleceniu Rady z dnia 18 czerwca 2021 r.

| (21) | Według programu konwergencji na 2023 r. spodziewane jest, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 2,9 % PKB w 2024 r., zgodnie z zaleceniem Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. w ramach procedury nadmiernego deficytu. Spadek planowany na 2024 r. wynika głównie z dalszego ograniczania wydatków, przy prognozowanym spadku wydatków publicznych z 38,4 % PKB do 36,9 % PKB. Według programu konwergencji na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. spadnie do 46,1 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 4,4 % PKB. Jest on wyższy niż deficyt przewidywany w programie konwergencji na 2023 r., ponieważ zapowiedziane środki wydają się niewystarczające do osiągnięcia wysiłku fiskalnego zalecanego przez Radę w ramach procedury nadmiernego deficytu. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wyższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB (46,1 %) na koniec 2024 r. |
| --- | --- |

(21)

Według programu konwergencji na 2023 r. spodziewane jest, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 2,9 % PKB w 2024 r., zgodnie z zaleceniem Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. w ramach procedury nadmiernego deficytu. Spadek planowany na 2024 r. wynika głównie z dalszego ograniczania wydatków, przy prognozowanym spadku wydatków publicznych z 38,4 % PKB do 36,9 % PKB. Według programu konwergencji na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. spadnie do 46,1 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 4,4 % PKB. Jest on wyższy niż deficyt przewidywany w programie konwergencji na 2023 r., ponieważ zapowiedziane środki wydają się niewystarczające do osiągnięcia wysiłku fiskalnego zalecanego przez Radę w ramach procedury nadmiernego deficytu. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wyższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB (46,1 %) na koniec 2024 r.

| (22) | Według prognozy Komisji z wiosny 2023 r. przewidywany deficyt nominalny w 2024 r. jest o 1,5 pp. PKB wyższy niż zalecany przez Radę docelowy deficyt nominalny, natomiast korekta salda strukturalnego ma wynieść tylko 0,3 pp. PKB w 2024 r. w porównaniu z zalecaną korektą w wysokości 1,5 pp. PKB. Z tego względu konieczna jest staranna analiza w oparciu o wartość odniesienia dotyczącą wydatków. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że wzrost wydatków pierwotnych netto (po skorygowaniu o środki jednorazowe i środki polityki fiskalnej po stronie dochodów) w 2024 r. wyniesie 9,5 %, a więc powyżej zalecanego poziomu 0,0 %. W związku z tym wszystkie trzy wskaźniki wskazują na ryzyko odchylenia od zalecanej korekty. Brak znacznych wysiłków fiskalnych prognozowanych na 2024 r. częściowo odzwierciedla wpływ zasad indeksacji w Rumunii (runda indeksacji emerytur i płacy minimalnej w 2024 r. będzie odzwierciedlać wysokie stopy inflacji odnotowane w 2022 r.). Należy jednak zauważyć, że plan odbudowy i zwiększania odporności obejmuje szereg środków i reform, które – jeżeli zostaną przyjęte i wdrożone na czas – mogłyby doprowadzić do znacznego wzrostu dochodów sektora instytucji rządowych i samorządowych już w 2024 r. i pomóc w osiągnięciu docelowego deficytu. W ujęciu ogólnym, ze starannej analizy wynika, że istnieje ryzyko, iż Rumunia nie zapewni zgodności z celami fiskalnymi na 2024 r. określonymi w zaleceniu Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. W świetle ryzyka, że zalecane cele fiskalne nie zostaną osiągnięte w 2023 r. ani w 2024 r., dodatkowe środki budżetowe wydają się potrzebne do zapewnienia zgodności ze ścieżką dostosowania i osiągnięcia korekty nadmiernego deficytu do 2024 r. oraz do wzmocnienia pozycji zewnętrznej. |
| --- | --- |

(22)

Według prognozy Komisji z wiosny 2023 r. przewidywany deficyt nominalny w 2024 r. jest o 1,5 pp. PKB wyższy niż zalecany przez Radę docelowy deficyt nominalny, natomiast korekta salda strukturalnego ma wynieść tylko 0,3 pp. PKB w 2024 r. w porównaniu z zalecaną korektą w wysokości 1,5 pp. PKB. Z tego względu konieczna jest staranna analiza w oparciu o wartość odniesienia dotyczącą wydatków. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że wzrost wydatków pierwotnych netto (po skorygowaniu o środki jednorazowe i środki polityki fiskalnej po stronie dochodów) w 2024 r. wyniesie 9,5 %, a więc powyżej zalecanego poziomu 0,0 %. W związku z tym wszystkie trzy wskaźniki wskazują na ryzyko odchylenia od zalecanej korekty. Brak znacznych wysiłków fiskalnych prognozowanych na 2024 r. częściowo odzwierciedla wpływ zasad indeksacji w Rumunii (runda indeksacji emerytur i płacy minimalnej w 2024 r. będzie odzwierciedlać wysokie stopy inflacji odnotowane w 2022 r.). Należy jednak zauważyć, że plan odbudowy i zwiększania odporności obejmuje szereg środków i reform, które – jeżeli zostaną przyjęte i wdrożone na czas – mogłyby doprowadzić do znacznego wzrostu dochodów sektora instytucji rządowych i samorządowych już w 2024 r. i pomóc w osiągnięciu docelowego deficytu. W ujęciu ogólnym, ze starannej analizy wynika, że istnieje ryzyko, iż Rumunia nie zapewni zgodności z celami fiskalnymi na 2024 r. określonymi w zaleceniu Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. W świetle ryzyka, że zalecane cele fiskalne nie zostaną osiągnięte w 2023 r. ani w 2024 r., dodatkowe środki budżetowe wydają się potrzebne do zapewnienia zgodności ze ścieżką dostosowania i osiągnięcia korekty nadmiernego deficytu do 2024 r. oraz do wzmocnienia pozycji zewnętrznej.

| (23) | W programie konwergencji na 2023 r. odniesiono się do reform i inwestycji zaplanowanych w planie odbudowy i zwiększania odporności, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu gospodarczego. Te reformy i inwestycje obejmują istotne reformy systemu emerytalnego (zarówno specjalne programy emerytalne, jak i system ogólny), ambitną reformę podatkową, wysiłki na rzecz wzmocnienia administracji podatkowej oraz reformy przedsiębiorstw państwowych. Pełne wdrożenie tych reform pomogłoby osiągnąć docelowe poziomy deficytu określone przez Radę w ramach procedury nadmiernego deficytu. |
| --- | --- |

(23)

W programie konwergencji na 2023 r. odniesiono się do reform i inwestycji zaplanowanych w planie odbudowy i zwiększania odporności, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu gospodarczego. Te reformy i inwestycje obejmują istotne reformy systemu emerytalnego (zarówno specjalne programy emerytalne, jak i system ogólny), ambitną reformę podatkową, wysiłki na rzecz wzmocnienia administracji podatkowej oraz reformy przedsiębiorstw państwowych. Pełne wdrożenie tych reform pomogłoby osiągnąć docelowe poziomy deficytu określone przez Radę w ramach procedury nadmiernego deficytu.

| (24) | Program konwergencji na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie w 2025 r. większości środków wsparcia w dziedzinie energii. Komisja także zakłada stopniowe wycofywanie niemal wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii (dochód netto 0,1 % PKB w 2024 r.). Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. |
| --- | --- |

(24)

Program konwergencji na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie w 2025 r. większości środków wsparcia w dziedzinie energii. Komisja także zakłada stopniowe wycofywanie niemal wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii (dochód netto 0,1 % PKB w 2024 r.). Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii.

| (25) | W programie konwergencji na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. W programie konwergencji na 2023 r. zakłada się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzyma się na poziomie 2,9 % PKB w 2025 r. i 2026 r., przy czym realny PKB wzrośnie o 5,0 % w 2025 r. i o 4,6 % w 2026 r., czyli znacznie powyżej potencjału. Po znacznym spadku z 39,8 % w 2021 r. do 36,9 % w 2024 r. relacja wydatków do PKB pozostałaby mniej więcej niezmieniona w latach 2025 i 2026. Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB zmaleje z 46,1 % na koniec 2024 r. do 45,4 % do końca 2026 r. |
| --- | --- |

(25)

W programie konwergencji na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. W programie konwergencji na 2023 r. zakłada się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzyma się na poziomie 2,9 % PKB w 2025 r. i 2026 r., przy czym realny PKB wzrośnie o 5,0 % w 2025 r. i o 4,6 % w 2026 r., czyli znacznie powyżej potencjału. Po znacznym spadku z 39,8 % w 2021 r. do 36,9 % w 2024 r. relacja wydatków do PKB pozostałaby mniej więcej niezmieniona w latach 2025 i 2026. Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB zmaleje z 46,1 % na koniec 2024 r. do 45,4 % do końca 2026 r.

| (26) | Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Rumunii jest w toku, ale rośnie ryzyko opóźnień. Rumunia złożyła dwa wnioski o płatność, odpowiadające 72 kamieniom milowym i wartościom docelowym zawartym w planie odbudowy i zwiększania odporności; na tej podstawie dokonano płatności w wysokości 2,6 mld EUR po odliczeniu płatności zaliczkowych w odniesieniu do pierwszego wniosku o płatność, podczas gdy drugi wniosek jest rozpatrywany. Rosnące ryzyko opóźnień w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności wynika ze słabego zarządzania i ograniczonych zdolności administracji publicznej. Rozwiązanie tych problemów, w tym poprzez zapewnienie odpowiednich zasobów ludzkich, ma kluczowe znaczenie dla lepszej koordynacji planu i terminowej realizacji inwestycji. Ponadto zakończenie ważnych reform strukturalnych będzie wymagało stałego zaangażowania politycznego i poczucia odpowiedzialności. Biorąc pod uwagę duże znaczenie makroekonomiczne i fiskalne planu, terminowe i pełne wdrożenie środków miałoby zasadniczy wpływ na ograniczenie podatności na zagrożenia zewnętrzne i fiskalne. Oczekuje się, że plan zostanie zmieniony w 2023 r. w celu włączenia m.in. rozdziału REPowerEU, przy jednoczesnym uwzględnieniu zmniejszenia bezzwrotnego wsparcia w związku z silnym ożywieniem gospodarczym w Rumunii. W tym celu prowadzone są jeszcze dyskusje. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Rumunii w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i zatrudnieniowych wykraczających poza zakres tego planu, z myślą o zapewnieniu szerokiego poczucia odpowiedzialności za cały program polityczny. |
| --- | --- |

(26)

Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Rumunii jest w toku, ale rośnie ryzyko opóźnień. Rumunia złożyła dwa wnioski o płatność, odpowiadające 72 kamieniom milowym i wartościom docelowym zawartym w planie odbudowy i zwiększania odporności; na tej podstawie dokonano płatności w wysokości 2,6 mld EUR po odliczeniu płatności zaliczkowych w odniesieniu do pierwszego wniosku o płatność, podczas gdy drugi wniosek jest rozpatrywany. Rosnące ryzyko opóźnień w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności wynika ze słabego zarządzania i ograniczonych zdolności administracji publicznej. Rozwiązanie tych problemów, w tym poprzez zapewnienie odpowiednich zasobów ludzkich, ma kluczowe znaczenie dla lepszej koordynacji planu i terminowej realizacji inwestycji. Ponadto zakończenie ważnych reform strukturalnych będzie wymagało stałego zaangażowania politycznego i poczucia odpowiedzialności. Biorąc pod uwagę duże znaczenie makroekonomiczne i fiskalne planu, terminowe i pełne wdrożenie środków miałoby zasadniczy wpływ na ograniczenie podatności na zagrożenia zewnętrzne i fiskalne. Oczekuje się, że plan zostanie zmieniony w 2023 r. w celu włączenia m.in. rozdziału REPowerEU, przy jednoczesnym uwzględnieniu zmniejszenia bezzwrotnego wsparcia w związku z silnym ożywieniem gospodarczym w Rumunii. W tym celu prowadzone są jeszcze dyskusje. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Rumunii w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i zatrudnieniowych wykraczających poza zakres tego planu, z myślą o zapewnieniu szerokiego poczucia odpowiedzialności za cały program polityczny.

| (27) | W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Rumunii. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Rumunii. |
| --- | --- |

(27)

W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Rumunii. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Rumunii.

| (28) | Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Rumunia mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą polityki energetycznej i zielonej transformacji. |
| --- | --- |

(28)

Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Rumunia mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą polityki energetycznej i zielonej transformacji.

| (29) | Przed Rumunią stoją także wyzwania związane z dekarbonizacją, ponieważ kraj ten nadal w dużym stopniu polega na paliwach kopalnych. Udział paliw kopalnych (węgiel, ropa naftowa i gaz) nieznacznie wzrósł w 2021 r. w porównaniu z 2020 r. W 2021 r. wyniósł on 72 %, podczas gdy źródła odnawialne stanowiły jedynie około 20 %. Rumunia jest drugim co do wielkości producentem gazu w Unii, obsługującym głównie rynek krajowy. Skupienie się na skutecznym wprowadzaniu odnawialnych źródeł energii, znacznie bardziej energooszczędnym sektorze mieszkaniowym i wykorzystaniu nowych technologii w przemyśle pomogłoby Rumunii w osiągnięciu unijnych i krajowych celów w zakresie energii i klimatu na 2030 r. określonych w pakiecie „Gotowi na 55”. Zużycie gazu ziemnego w Rumunii między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 20 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, który to wynik jest wyższy od celu określonego w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (10), jakim była redukcja o 15 %. Rumunia mogłaby nadal stosować tymczasowe środki ograniczające zapotrzebowanie na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (11). |
| --- | --- |

(29)

Przed Rumunią stoją także wyzwania związane z dekarbonizacją, ponieważ kraj ten nadal w dużym stopniu polega na paliwach kopalnych. Udział paliw kopalnych (węgiel, ropa naftowa i gaz) nieznacznie wzrósł w 2021 r. w porównaniu z 2020 r. W 2021 r. wyniósł on 72 %, podczas gdy źródła odnawialne stanowiły jedynie około 20 %. Rumunia jest drugim co do wielkości producentem gazu w Unii, obsługującym głównie rynek krajowy. Skupienie się na skutecznym wprowadzaniu odnawialnych źródeł energii, znacznie bardziej energooszczędnym sektorze mieszkaniowym i wykorzystaniu nowych technologii w przemyśle pomogłoby Rumunii w osiągnięciu unijnych i krajowych celów w zakresie energii i klimatu na 2030 r. określonych w pakiecie „Gotowi na 55”. Zużycie gazu ziemnego w Rumunii między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 20 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, który to wynik jest wyższy od celu określonego w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (10), jakim była redukcja o 15 %. Rumunia mogłaby nadal stosować tymczasowe środki ograniczające zapotrzebowanie na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (11).

| (30) | Zwiększenie przepustowości sieci ma zasadnicze znaczenie dla ograniczenia wykorzystania paliw kopalnych i przyspieszenia transformacji energetycznej. Wycofane z eksploatacji moce wytwórcze oparte na węglu kamiennym i brunatnym, które mają zostać zlikwidowane do 2032 r., jak określono w rumuńskim planie odbudowy i zwiększania odporności, powinny zostać zastąpione odnawialnymi źródłami energii. Istniejące przesyłowe i dystrybucyjne sieci elektroenergetyczne ograniczają jednak absorpcję nowych zdolności wytwórczych energii ze źródeł odnawialnych. Wąskie gardła w sieci utrudniają wprowadzanie energii ze źródeł odnawialnych. Konieczne są inwestycje w modernizację i cyfryzację istniejących sieci w celu zintegrowania nowej produkcji ze źródeł odnawialnych i zwiększenia zdolności połączeń międzysystemowych z sąsiadującymi państwami członkowskimi, zgodnie z celami klimatycznymi. Aby zaspokoić popyt i potrzeby w zakresie elastyczności, należałoby zapewnić wystarczające i zaawansowane planowanie w ramach zintegrowanego systemu służące modernizacji i rozbudowie sieci (zarówno na poziomie przesyłu, jak i dystrybucji). Ponadto uproszczenie wyznaczania obszarów docelowych i dalsze usprawnienie powiązanych procedur, w tym uproszczenie wdrażania instalacji opartych na odnawialnych źródłach energii o małej mocy (takich jak panele słoneczne) w budynkach, poprawiłoby obecną sytuację, w której uzyskanie pozwoleń na instalację elektrowni wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych jest stosunkowo łatwe, ale uzyskanie niezbędnych zezwoleń na podłączenie ich do sieci jest trudniejsze. |
| --- | --- |

(30)

Zwiększenie przepustowości sieci ma zasadnicze znaczenie dla ograniczenia wykorzystania paliw kopalnych i przyspieszenia transformacji energetycznej. Wycofane z eksploatacji moce wytwórcze oparte na węglu kamiennym i brunatnym, które mają zostać zlikwidowane do 2032 r., jak określono w rumuńskim planie odbudowy i zwiększania odporności, powinny zostać zastąpione odnawialnymi źródłami energii. Istniejące przesyłowe i dystrybucyjne sieci elektroenergetyczne ograniczają jednak absorpcję nowych zdolności wytwórczych energii ze źródeł odnawialnych. Wąskie gardła w sieci utrudniają wprowadzanie energii ze źródeł odnawialnych. Konieczne są inwestycje w modernizację i cyfryzację istniejących sieci w celu zintegrowania nowej produkcji ze źródeł odnawialnych i zwiększenia zdolności połączeń międzysystemowych z sąsiadującymi państwami członkowskimi, zgodnie z celami klimatycznymi. Aby zaspokoić popyt i potrzeby w zakresie elastyczności, należałoby zapewnić wystarczające i zaawansowane planowanie w ramach zintegrowanego systemu służące modernizacji i rozbudowie sieci (zarówno na poziomie przesyłu, jak i dystrybucji). Ponadto uproszczenie wyznaczania obszarów docelowych i dalsze usprawnienie powiązanych procedur, w tym uproszczenie wdrażania instalacji opartych na odnawialnych źródłach energii o małej mocy (takich jak panele słoneczne) w budynkach, poprawiłoby obecną sytuację, w której uzyskanie pozwoleń na instalację elektrowni wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych jest stosunkowo łatwe, ale uzyskanie niezbędnych zezwoleń na podłączenie ich do sieci jest trudniejsze.

| (31) | W sektorze budowlanym wyższe cele krajowe na 2030 r. wymagałyby dodatkowego finansowania na rzecz krajowych zasobów budowlanych. W krajowym planie odbudowy i zwiększania odporności Rumunii przewidziano renowację 2,4 mln m2 budynków publicznych i 4,4 mln m2 budynków mieszkalnych, natomiast w ramach polityki spójności przeznaczono środki na renowację 1,6 mln m2 w obu sektorach. Ograniczony dostęp do informacji i finansowania na potrzeby renowacji energetycznych i instalacji wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych poważnie utrudnia jednak dalsze usprawnienia. W szczególności lepszy dostęp do finansowania dla gospodarstw domowych i małych przedsiębiorstw w celu zwiększenia efektywności energetycznej znacznie pomógłby zmniejszyć zależność Rumunii od paliw kopalnych, jednocześnie przyczyniając się do rozwiązania problemu ubóstwa energetycznego. Ponadto władze regionalne i lokalne mogłyby zapewniać więcej informacji na temat tego, w jaki sposób uzyskać dostęp do środków na renowację energetyczną oraz jakiego rodzaju małe instalacje wytwarzające energię ze źródeł odnawialnych mogłyby zostać uruchomione w budynkach i gospodarstwach domowych. |
| --- | --- |

(31)

W sektorze budowlanym wyższe cele krajowe na 2030 r. wymagałyby dodatkowego finansowania na rzecz krajowych zasobów budowlanych. W krajowym planie odbudowy i zwiększania odporności Rumunii przewidziano renowację 2,4 mln m2 budynków publicznych i 4,4 mln m2 budynków mieszkalnych, natomiast w ramach polityki spójności przeznaczono środki na renowację 1,6 mln m2 w obu sektorach. Ograniczony dostęp do informacji i finansowania na potrzeby renowacji energetycznych i instalacji wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych poważnie utrudnia jednak dalsze usprawnienia. W szczególności lepszy dostęp do finansowania dla gospodarstw domowych i małych przedsiębiorstw w celu zwiększenia efektywności energetycznej znacznie pomógłby zmniejszyć zależność Rumunii od paliw kopalnych, jednocześnie przyczyniając się do rozwiązania problemu ubóstwa energetycznego. Ponadto władze regionalne i lokalne mogłyby zapewniać więcej informacji na temat tego, w jaki sposób uzyskać dostęp do środków na renowację energetyczną oraz jakiego rodzaju małe instalacje wytwarzające energię ze źródeł odnawialnych mogłyby zostać uruchomione w budynkach i gospodarstwach domowych.

| (32) | Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, znacznie utrudniają przechodzenie na gospodarkę neutralną emisyjnie. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji, przy wsparciu w ramach skutecznych polityk w zakresie rynku pracy, mają zasadnicze znaczenie dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia zawodowego i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W 2022 r. w Rumunii odnotowano niedobory siły roboczej w kilku zawodach, które wymagają szczególnych umiejętności lub wiedzy na potrzeby zielonej transformacji, takich jak monterzy izolacji, inżynierowie budownictwa lądowego i wodnego oraz kierownicy budów. |
| --- | --- |

(32)

Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, znacznie utrudniają przechodzenie na gospodarkę neutralną emisyjnie. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji, przy wsparciu w ramach skutecznych polityk w zakresie rynku pracy, mają zasadnicze znaczenie dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia zawodowego i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W 2022 r. w Rumunii odnotowano niedobory siły roboczej w kilku zawodach, które wymagają szczególnych umiejętności lub wiedzy na potrzeby zielonej transformacji, takich jak monterzy izolacji, inżynierowie budownictwa lądowego i wodnego oraz kierownicy budów.

| (33) | W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program konwergencji na 2023 r., a jej opinia (12) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1. |
| --- | --- |

(33)

W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program konwergencji na 2023 r., a jej opinia (12) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1.

| (34) | W świetle dokonanej przez Komisję szczegółowej oceny sytuacji i powyższej oceny Rada przeanalizowała krajowy program reform na 2023 r. i program konwergencji na 2023 r. Zalecenia Rady na mocy art. 6 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 znajdują odzwierciedlenie w zaleceniu 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, pomagają zaradzić podatnościom na zagrożenia związanym z rachunkami zewnętrznymi, napędzanym dużym deficytem budżetowym, oraz podatnościom związanym z ponownym pojawieniem się problemów z konkurencyjnością. Zalecenia 2 i 3 przyczyniają się do realizacji zalecenia 1, |
| --- | --- |

(34)

W świetle dokonanej przez Komisję szczegółowej oceny sytuacji i powyższej oceny Rada przeanalizowała krajowy program reform na 2023 r. i program konwergencji na 2023 r. Zalecenia Rady na mocy art. 6 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 znajdują odzwierciedlenie w zaleceniu 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, pomagają zaradzić podatnościom na zagrożenia związanym z rachunkami zewnętrznymi, napędzanym dużym deficytem budżetowym, oraz podatnościom związanym z ponownym pojawieniem się problemów z konkurencyjnością. Zalecenia 2 i 3 przyczyniają się do realizacji zalecenia 1,

NINIEJSZYM ZALECA Rumunii podjęcie w latach 2023 i 2024 działań mających na celu:

1.

Wycofanie obowiązujących nadzwyczajnych środków wsparcia w dziedzinie energii i wykorzystanie uzyskanych w ten sposób oszczędności do zmniejszenia deficytu publicznego jak najszybciej w latach 2023 i 2024. Gdyby ponowne podwyżki cen energii wymagały wdrożenia nowych środków wsparcia lub dalszego stosowania obecnych środków wsparcia, zapewnienie, by takie środki wsparcia były ukierunkowane na ochronę gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, były możliwe do udźwignięcia przez budżet i utrzymywały zachęty do oszczędzania energii.

Utrzymanie inwestycji publicznych finansowanych z zasobów krajowych i zapewnienie skutecznej absorpcji dotacji w ramach Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w celu wspierania zielonej i cyfrowej transformacji.

W okresie po 2024 r. kontynuowanie średniookresowej strategii fiskalnej polegającej na stopniowej i zrównoważonej konsolidacji, w połączeniu z inwestycjami i reformami prowadzącymi do wyższego zrównoważonego wzrostu, aby osiągnąć ostrożną sytuację fiskalną w średnim okresie.

2.

Zapewnienie skutecznego zarządzania i wzmocnienie zdolności administracyjnych, aby umożliwić szybką realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przy utrzymaniu stałego tempa. Sprawne sfinalizowanie rozdziału REPowerEU, aby szybko rozpocząć jego wdrażanie. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem ścisłej komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności.

3.

Zmniejszenie zależności od paliw kopalnych i przyspieszenie transformacji energetycznej, w szczególności dzięki szybszemu wprowadzaniu energii ze źródeł odnawialnych i poprawie przepustowości sieci, tak aby umożliwić funkcjonowanie nowych zdolności na rynku. Zwiększenie efektywności energetycznej i ambicji w zakresie renowacji budynków, w tym poprzez zapewnienie lepszego dostępu do informacji i możliwości zrównoważonego finansowania. Wzmożenie wysiłków w ramach polityki mających na celu zapewnienie i nabywanie umiejętności i kompetencji potrzebnych do zielonej transformacji.

Sporządzono w Brukseli dnia 14 lipca 2023 r.

W imieniu Rady

N. CALVIÑO SANTAMARÍA

Przewodnicząca

---

(1)  Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 1.

1

(2)  Dz.U. L 306 z 23.11.2011, s. 25.

2

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17).

3

(4)  Zalecenie Rady z dnia 16 maja 2023 r. w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (Dz.U. C 180 z 23.5.2023, s. 1).

4

(5)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 z dnia 27 lutego 2023 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/241 w odniesieniu do rozdziałów REPowerEU w planach odbudowy i zwiększania odporności oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1303/2013, (UE) 2021/1060 i (UE) 2021/1755 oraz dyrektywy 2003/87/WE (Dz.U. L 63 z 28.2.2023, s. 1).

5

(6)  ST 12319/2021; ST 12319/2021 ADD 1.

6

(7)  Decyzja Rady (UE) 2020/509 z dnia 3 kwietnia 2020 r. w sprawie istnienia nadmiernego deficytu w Rumunii (Dz.U. L 110 z 8.4.2020, s. 58).

7

(8)  Zalecenie Rady z dnia 3 kwietnia 2020 r. mające na celu likwidację nadmiernego deficytu budżetowego w Rumunii (Dz.U. C 116 z 8.4.2020, s. 1).

8

(9)  Zalecenie Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. mające na celu likwidację nadmiernego deficytu budżetowego w Rumunii (Dz.U. C 304 z 29.7.2021, s. 111).

9

(10)  Rozporządzenie Rady (UE) 2022/1369 z dnia 5 sierpnia 2022 r. w sprawie skoordynowanych środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz (Dz.U. L 206 z 8.8.2022, s. 1).

10

(11)  Rozporządzenie Rady (UE) 2023/706 z dnia 30 marca 2023 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2022/1369 w odniesieniu do przedłużenia okresu zmniejszenia zapotrzebowania w kontekście środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz oraz w odniesieniu do zwiększenia sprawozdawczości i monitorowania realizacji tych środków (Dz.U. L 93 z 31.3.2023, s. 1).

11

(12)  Na podstawie art. 9 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1466/97.

12

---

| 1.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 312/224 |
| --- | --- | --- | --- |

1.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 312/224

---

ZALECENIE RADY

z dnia 14 lipca 2023 r.

w sprawie krajowego programu reform Słowenii na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Słowenię programu stabilności na 2023 r.

(2023/C 312/24)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 121 ust. 2 i art. 148 ust. 4,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych (1), w szczególności jego art. 5 ust. 2,

uwzględniając zalecenie Komisji Europejskiej,

uwzględniając rezolucje Parlamentu Europejskiego,

uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej,

uwzględniając opinię Komitetu ds. Zatrudnienia,

uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Finansowego,

uwzględniając opinię Komitetu Ochrony Socjalnej,

uwzględniając opinię Komitetu Polityki Gospodarczej,

a także mając na uwadze, co następuje:

| (1) | Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (2), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(1)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (2), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (2) | W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 (3), Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym nie wskazała Słowenii jako jednego z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia. W związku z tym szczegółowa ocena sytuacji nie będzie potrzebna. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego Słowenii na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) (zwane dalej „zaleceniem dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu. |
| --- | --- |

(2)

W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 (3), Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym nie wskazała Słowenii jako jednego z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia. W związku z tym szczegółowa ocena sytuacji nie będzie potrzebna. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego Słowenii na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) (zwane dalej „zaleceniem dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu.

| (3) | Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii. |
| --- | --- |

(3)

Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii.

| (4) | W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów. |
| --- | --- |

(4)

W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów.

| (5) | W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(5)

W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (6) | Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(6)

Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności.

| (7) | W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. |
| --- | --- |

(7)

W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

| (8) | W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa stabilności długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r. |
| --- | --- |

(8)

W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa stabilności długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r.

| (9) | W dniu 30 kwietnia 2021 r. Słowenia przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 28 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Słowenii (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia przez Komisję decyzji, podejmowanej zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241, stwierdzającej, że Słowenia osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone. |
| --- | --- |

(9)

W dniu 30 kwietnia 2021 r. Słowenia przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 28 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Słowenii (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia przez Komisję decyzji, podejmowanej zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241, stwierdzającej, że Słowenia osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone.

| (10) | W dniu 14 kwietnia 2023 r. Słowenia przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r., a w dniu 26 kwietnia 2023 r. – swój program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Słowenii z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(10)

W dniu 14 kwietnia 2023 r. Słowenia przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r., a w dniu 26 kwietnia 2023 r. – swój program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Słowenii z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (11) | W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Słowenii na 2023 r. Oceniła w nim postępy Słowenii we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Słowenię. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Słowenii we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

(11)

W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Słowenii na 2023 r. Oceniła w nim postępy Słowenii we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Słowenię. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Słowenii we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju.

| (12) | Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Słowenii zmalał z 4,6 % PKB w 2021 r. do 3,0 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 74,5 % PKB na koniec 2021 r. do 69,9 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. W sprawozdaniu tym omówiono sytuację budżetową Słowenii, ponieważ planuje się, że jej deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych przekroczy w 2023 r. określoną w Traktacie wartość odniesienia wynoszącą 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu nie zostało spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r. Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Słowenia powinna uwzględnić tę kwestię przy wykonywaniu budżetu na 2023 r. i przygotowywaniu projektu planu budżetowego na 2024 r. |
| --- | --- |

(12)

Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Słowenii zmalał z 4,6 % PKB w 2021 r. do 3,0 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 74,5 % PKB na koniec 2021 r. do 69,9 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. W sprawozdaniu tym omówiono sytuację budżetową Słowenii, ponieważ planuje się, że jej deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych przekroczy w 2023 r. określoną w Traktacie wartość odniesienia wynoszącą 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu nie zostało spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r. Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Słowenia powinna uwzględnić tę kwestię przy wykonywaniu budżetu na 2023 r. i przygotowywaniu projektu planu budżetowego na 2024 r.

| (13) | Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały tymczasowe obniżenie podatku od wartości dodanej (VAT) od energii elektrycznej, gazu, systemów ciepłowniczych i drewna opałowego oraz podatków akcyzowych od paliw, gazu i energii elektrycznej, a także tymczasowe obniżenie podatku od emisji CO2 od paliw; natomiast takie środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki obejmowały zwiększenie świadczenia na dziecko przez okres dwóch miesięcy, dodatek energetyczny dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji społecznej oraz dotacje dla przedsiębiorstw oparte na cenach płaconych w porównaniu z 2021 r. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 1,0 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,1 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 4,1 % PKB w 2021 r. do 1,0 % PKB w 2022 r. |
| --- | --- |

(13)

Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały tymczasowe obniżenie podatku od wartości dodanej (VAT) od energii elektrycznej, gazu, systemów ciepłowniczych i drewna opałowego oraz podatków akcyzowych od paliw, gazu i energii elektrycznej, a także tymczasowe obniżenie podatku od emisji CO2 od paliw; natomiast takie środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki obejmowały zwiększenie świadczenia na dziecko przez okres dwóch miesięcy, dodatek energetyczny dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji społecznej oraz dotacje dla przedsiębiorstw oparte na cenach płaconych w porównaniu z 2021 r. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 1,0 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,1 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 4,1 % PKB w 2021 r. do 1,0 % PKB w 2022 r.

| (14) | W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Słowenia (7) utrzymała wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument, oraz utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(14)

W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Słowenia (7) utrzymała wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument, oraz utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych.

| (15) | Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był wspierający, na poziomie 1,2 % PKB, zgodnie z zaleceniem Rady. Zgodnie z zaleceniem Rady Słowenia nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 0,7 % PKB w 2022 r. (0,8 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9), który to wpływ wyniósł 0,7 pp. Słowenia utrzymała zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,4 pp. Ten znaczny ekspansywny wpływ obejmował dodatkowy wpływ środków polityki fiskalnej podjętych w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii (dodatkowy koszt budżetowy netto wyniósł 1,0 % PKB), a także koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy (0,1 % PKB). W związku z tym Słowenia w wystarczającym stopniu kontrolowała wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(15)

Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był wspierający, na poziomie 1,2 % PKB, zgodnie z zaleceniem Rady. Zgodnie z zaleceniem Rady Słowenia nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 0,7 % PKB w 2022 r. (0,8 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9), który to wpływ wyniósł 0,7 pp. Słowenia utrzymała zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,4 pp. Ten znaczny ekspansywny wpływ obejmował dodatkowy wpływ środków polityki fiskalnej podjętych w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii (dodatkowy koszt budżetowy netto wyniósł 1,0 % PKB), a także koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy (0,1 % PKB). W związku z tym Słowenia w wystarczającym stopniu kontrolowała wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych.

| (16) | Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest korzystniejszy niż przewidywała prognoza Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i zgodny z tą prognozą na kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 1,8 %, a w 2024 r. – o 2,5 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy wzrost realnego PKB – o 1,2 % w 2023 r. i o 2,2 % w 2024 r., głównie ze względu na mniejszy wkład eksportu netto. |
| --- | --- |

(16)

Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest korzystniejszy niż przewidywała prognoza Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i zgodny z tą prognozą na kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 1,8 %, a w 2024 r. – o 2,5 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy wzrost realnego PKB – o 1,2 % w 2023 r. i o 2,2 % w 2024 r., głównie ze względu na mniejszy wkład eksportu netto.

| (17) | W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że w 2023 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie do 4,1 % PKB. Wzrost w 2023 r. odzwierciedla głównie wyższe inwestycje publiczne wynikające z zakończenia okresu absorpcji poprzednich wieloletnich ram finansowych na lata 2014–2020 oraz wysokie dotacje. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 69,9 % na koniec 2022 r. do 68,9 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 3,7 % PKB w 2023 r. To mniej niż deficyt przewidywany w programie stabilności na 2023 r., głównie ze względu na niższe inwestycje publiczne z powodu ograniczeń zdolności absorpcyjnej i niższą absorpcję dotacji lub środków związanych z energią przyjętych w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB – 69,1 % na koniec 2023 r. |
| --- | --- |

(17)

W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że w 2023 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie do 4,1 % PKB. Wzrost w 2023 r. odzwierciedla głównie wyższe inwestycje publiczne wynikające z zakończenia okresu absorpcji poprzednich wieloletnich ram finansowych na lata 2014–2020 oraz wysokie dotacje. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 69,9 % na koniec 2022 r. do 68,9 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 3,7 % PKB w 2023 r. To mniej niż deficyt przewidywany w programie stabilności na 2023 r., głównie ze względu na niższe inwestycje publiczne z powodu ograniczeń zdolności absorpcyjnej i niższą absorpcję dotacji lub środków związanych z energią przyjętych w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB – 69,1 % na koniec 2023 r.

| (18) | Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono (w szczególności: tymczasowe obniżenie podatku VAT od energii elektrycznej, gazu, systemów ciepłowniczych i drewna opałowego oraz podatków akcyzowych od paliw, gazu i energii elektrycznej, a także tymczasowe obniżenie podatku od emisji CO2 od paliw), oraz nowe środki, takie jak nowy i szerszy system dotacji dla przedsiębiorstw w oparciu o ceny płacone w porównaniu z 2021 r. oraz rekompensaty dla dystrybutorów energii elektrycznej i gazu ziemnego, którzy zaopatrują odbiorców (np. gospodarstwa domowe lub małe i średnie przedsiębiorstwa), w przypadku których ceny energii elektrycznej i gazu ziemnego podlegają pułapom cenowym określonym przez rząd. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 0,9 % PKB w 2023 r. (10) Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji, a wiele z nich nie zachowuje w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,1 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,6 % PKB w 2022 r.). Ostatecznie oczekuje się, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też stopniowe wycofywanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, które oszacowano na 1,0 % PKB. |
| --- | --- |

(18)

Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono (w szczególności: tymczasowe obniżenie podatku VAT od energii elektrycznej, gazu, systemów ciepłowniczych i drewna opałowego oraz podatków akcyzowych od paliw, gazu i energii elektrycznej, a także tymczasowe obniżenie podatku od emisji CO2 od paliw), oraz nowe środki, takie jak nowy i szerszy system dotacji dla przedsiębiorstw w oparciu o ceny płacone w porównaniu z 2021 r. oraz rekompensaty dla dystrybutorów energii elektrycznej i gazu ziemnego, którzy zaopatrują odbiorców (np. gospodarstwa domowe lub małe i średnie przedsiębiorstwa), w przypadku których ceny energii elektrycznej i gazu ziemnego podlegają pułapom cenowym określonym przez rząd. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 0,9 % PKB w 2023 r. (10) Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji, a wiele z nich nie zachowuje w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,1 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,6 % PKB w 2022 r.). Ostatecznie oczekuje się, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też stopniowe wycofywanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, które oszacowano na 1,0 % PKB.

| (19) | W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Słowenii podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Słowenia powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Słowenii zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(19)

W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Słowenii podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Słowenia powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Słowenii zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (20) | W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. ekspansywny (– 1,2 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był również ekspansywny (– 1,2 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, wynoszący 0,3 % PKB. Taka sytuacja ma miejsce pomimo zmniejszenia o 0,5 % PKB kosztów ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii. Ekspansywny wpływ bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych nie wynika zatem z ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Ekspansywny wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) wynika z wyższych dotacji (obejmujących środki dotyczące energii) i wzrostu wynagrodzeń w sektorze publicznym. W sumie prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 1,6 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, wynoszący 0,1 pp. (13) W związku z tym Słowenia planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i przewiduje się utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Państwo to zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takie jak infrastruktura kolejowa, prewencja powodziowa, zdrowie oraz badania naukowe i innowacje; inwestycje te są finansowane z Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(20)

W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. ekspansywny (– 1,2 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był również ekspansywny (– 1,2 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, wynoszący 0,3 % PKB. Taka sytuacja ma miejsce pomimo zmniejszenia o 0,5 % PKB kosztów ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii. Ekspansywny wpływ bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych nie wynika zatem z ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Ekspansywny wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) wynika z wyższych dotacji (obejmujących środki dotyczące energii) i wzrostu wynagrodzeń w sektorze publicznym. W sumie prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 1,6 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, wynoszący 0,1 pp. (13) W związku z tym Słowenia planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i przewiduje się utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Państwo to zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takie jak infrastruktura kolejowa, prewencja powodziowa, zdrowie oraz badania naukowe i innowacje; inwestycje te są finansowane z Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (21) | Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 2,8 % PKB w 2024 r. Spadek w 2024 r. odzwierciedla głównie niższe dotacje po wycofaniu środków przyjętych w celu złagodzenia gospodarczych skutków wzrostu cen energii i zmniejszenie inwestycji publicznych po zakończeniu absorpcji funduszy unijnych z poprzednich wieloletnich ram finansowych w 2023 r. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. zmaleje do 66,5 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 2,9 % PKB. Jest on wyższy niż deficyt prognozowany w programie stabilności na 2023 r., a różnica ta wynika głównie z wyższych kosztów związanych z zatrudnieniem i świadczeń społecznych. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2024 r. wyniesie 66,6 %. |
| --- | --- |

(21)

Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 2,8 % PKB w 2024 r. Spadek w 2024 r. odzwierciedla głównie niższe dotacje po wycofaniu środków przyjętych w celu złagodzenia gospodarczych skutków wzrostu cen energii i zmniejszenie inwestycji publicznych po zakończeniu absorpcji funduszy unijnych z poprzednich wieloletnich ram finansowych w 2023 r. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. zmaleje do 66,5 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 2,9 % PKB. Jest on wyższy niż deficyt prognozowany w programie stabilności na 2023 r., a różnica ta wynika głównie z wyższych kosztów związanych z zatrudnieniem i świadczeń społecznych. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2024 r. wyniesie 66,6 %.

| (22) | Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Komisja również zakłada całkowite stopniowe wycofanie środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. |
| --- | --- |

(22)

Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Komisja również zakłada całkowite stopniowe wycofanie środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii.

| (23) | W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (14). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej i potrzebę zredukowania deficytu poniżej określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % PKB, według Komisji odpowiednia byłaby korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,5 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (15) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 5,5 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 0,9 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według szacunków Komisji doprowadzi to do wzrostu wydatków pierwotnych netto, który będzie niższy od zalecanej maksymalnej stopy wzrostu na 2024 r. Prognoza Komisji z wiosny 2023 r. wskazuje ponadto, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych w 2023 r. nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Jeżeli zostanie to potwierdzone, odpowiedni byłby niższy wzrost wydatków pierwotnych netto w 2024 r. |
| --- | --- |

(23)

W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (14). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej i potrzebę zredukowania deficytu poniżej określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % PKB, według Komisji odpowiednia byłaby korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,5 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (15) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 5,5 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 0,9 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według szacunków Komisji doprowadzi to do wzrostu wydatków pierwotnych netto, który będzie niższy od zalecanej maksymalnej stopy wzrostu na 2024 r. Prognoza Komisji z wiosny 2023 r. wskazuje ponadto, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych w 2023 r. nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Jeżeli zostanie to potwierdzone, odpowiedni byłby niższy wzrost wydatków pierwotnych netto w 2024 r.

| (24) | Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 3,0 %, czyli będzie niższy od zalecanej stopy wzrostu. |
| --- | --- |

(24)

Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 3,0 %, czyli będzie niższy od zalecanej stopy wzrostu.

| (25) | Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne zmniejszą się z 6,4 % PKB w 2023 r. do 5,5 % PKB w 2024 r. Niższe inwestycje odzwierciedlają niższe inwestycje finansowane z zasobów krajowych i ogółem niższe inwestycje finansowane przez Unię, ale wyższe inwestycje za pośrednictwem Instrumentu. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu. Te reformy i inwestycje obejmują inwestycje w infrastrukturę kolejową, zdrowie, badania naukowe i innowacje oraz elementy zielonej i cyfrowej transformacji, które są również częścią planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(25)

Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne zmniejszą się z 6,4 % PKB w 2023 r. do 5,5 % PKB w 2024 r. Niższe inwestycje odzwierciedlają niższe inwestycje finansowane z zasobów krajowych i ogółem niższe inwestycje finansowane przez Unię, ale wyższe inwestycje za pośrednictwem Instrumentu. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu. Te reformy i inwestycje obejmują inwestycje w infrastrukturę kolejową, zdrowie, badania naukowe i innowacje oraz elementy zielonej i cyfrowej transformacji, które są również częścią planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (26) | W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmniejszy się do 2,2 % PKB w 2025 r. i do 1,3 % w 2026 r. W związku z tym planuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzyma się na poziomie poniżej 3 % PKB od 2024 r. do końca okresu objętego programem stabilności na 2023 r. W programie przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 66,5 % na koniec 2024 r. do 63,5 % do końca 2026 r. |
| --- | --- |

(26)

W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmniejszy się do 2,2 % PKB w 2025 r. i do 1,3 % w 2026 r. W związku z tym planuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzyma się na poziomie poniżej 3 % PKB od 2024 r. do końca okresu objętego programem stabilności na 2023 r. W programie przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 66,5 % na koniec 2024 r. do 63,5 % do końca 2026 r.

| (27) | Oczekuje się, że wydatki na opiekę zdrowotną wzrosną o 1,5 pp. PKB w latach 2019–2070, a koszty opieki długoterminowej podwoją się do 2055 r. Słowenia zmaga się ze średnim zagrożeniem dla stabilności finansów publicznych w perspektywie średnioterminowej i wysokim zagrożeniem w perspektywie długoterminowej, spowodowanym wydatkami związanymi ze starzeniem się społeczeństwa. W ostatnich latach kraj ten rozpoczął kompleksowe reformy opieki zdrowotnej i długoterminowej. Realizacja reformy opieki długoterminowej opóźnia się jednak, a jej finansowanie w perspektywie średnio- i długoterminowej nadal nie jest zapewnione. Plany dotyczące reformy opieki zdrowotnej sugerują również, że zostanie ona wdrożona w kilku etapach, ze szczególnym uwzględnieniem dostępu do wysokiej jakości usług oraz poprawy praw socjalnych i włączenia społecznego. Jako że spowoduje to dodatkowe obciążenie dla finansów publicznych, kluczowe znaczenie dla Słowenii będzie miało zaproponowanie zestawu środków stanowiących stabilną podstawę dochodów, która nie osłabi równowagi fiskalnej w perspektywie średnio- i długoterminowej. |
| --- | --- |

(27)

Oczekuje się, że wydatki na opiekę zdrowotną wzrosną o 1,5 pp. PKB w latach 2019–2070, a koszty opieki długoterminowej podwoją się do 2055 r. Słowenia zmaga się ze średnim zagrożeniem dla stabilności finansów publicznych w perspektywie średnioterminowej i wysokim zagrożeniem w perspektywie długoterminowej, spowodowanym wydatkami związanymi ze starzeniem się społeczeństwa. W ostatnich latach kraj ten rozpoczął kompleksowe reformy opieki zdrowotnej i długoterminowej. Realizacja reformy opieki długoterminowej opóźnia się jednak, a jej finansowanie w perspektywie średnio- i długoterminowej nadal nie jest zapewnione. Plany dotyczące reformy opieki zdrowotnej sugerują również, że zostanie ona wdrożona w kilku etapach, ze szczególnym uwzględnieniem dostępu do wysokiej jakości usług oraz poprawy praw socjalnych i włączenia społecznego. Jako że spowoduje to dodatkowe obciążenie dla finansów publicznych, kluczowe znaczenie dla Słowenii będzie miało zaproponowanie zestawu środków stanowiących stabilną podstawę dochodów, która nie osłabi równowagi fiskalnej w perspektywie średnio- i długoterminowej.

| (28) | Zmiany wprowadzone do ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przyjętej w grudniu 2022 r. odwróciły większość wcześniejszych zmian przyjętych w marcu 2022 r., które miały na celu zmniejszenie opodatkowania pracy i miałyby negatywny wpływ na budżet w wysokości do 1,3 % PKB do 2025 r. W porównaniu z wartością zagregowaną dla Unii dochody podatkowe Słowenii wyrażone jako udział w PKB są nieco niższe, a niektóre podatki stosunkowo sprzyjające wzrostowi gospodarczemu są niedostatecznie wykorzystywane. Słowenia w dużym stopniu polega na opodatkowaniu pracy: udział opodatkowania pracy w całkowitych dochodach podatkowych jest wyższy od wartości zagregowanej dla Unii. Pobierane okresowo podatki od nieruchomości są w Słowenii stosunkowo niskie (0,5 % PKB w porównaniu ze średnią unijną wynoszącą 1,1 % PKB). Sprzyjająca wzrostowi ekologiczna reforma podatkowa może wspierać konsolidację fiskalną i trwały wzrost gospodarczy w perspektywie długoterminowej. Taka reforma podatkowa mogłaby ułatwić przejście od opodatkowania pracy do zwiększenia udziału pobieranych okresowo podatków od nieruchomości oraz wspierać tworzenie miejsc pracy w epoce neutralności emisyjnej netto i w innych sektorach o wyższej wartości dodanej. Zmniejszenie opodatkowania pracy pobudziłoby również podaż pracy, w tym ze strony pracowników wykwalifikowanych i pracowników z zagranicy. |
| --- | --- |

(28)

Zmiany wprowadzone do ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przyjętej w grudniu 2022 r. odwróciły większość wcześniejszych zmian przyjętych w marcu 2022 r., które miały na celu zmniejszenie opodatkowania pracy i miałyby negatywny wpływ na budżet w wysokości do 1,3 % PKB do 2025 r. W porównaniu z wartością zagregowaną dla Unii dochody podatkowe Słowenii wyrażone jako udział w PKB są nieco niższe, a niektóre podatki stosunkowo sprzyjające wzrostowi gospodarczemu są niedostatecznie wykorzystywane. Słowenia w dużym stopniu polega na opodatkowaniu pracy: udział opodatkowania pracy w całkowitych dochodach podatkowych jest wyższy od wartości zagregowanej dla Unii. Pobierane okresowo podatki od nieruchomości są w Słowenii stosunkowo niskie (0,5 % PKB w porównaniu ze średnią unijną wynoszącą 1,1 % PKB). Sprzyjająca wzrostowi ekologiczna reforma podatkowa może wspierać konsolidację fiskalną i trwały wzrost gospodarczy w perspektywie długoterminowej. Taka reforma podatkowa mogłaby ułatwić przejście od opodatkowania pracy do zwiększenia udziału pobieranych okresowo podatków od nieruchomości oraz wspierać tworzenie miejsc pracy w epoce neutralności emisyjnej netto i w innych sektorach o wyższej wartości dodanej. Zmniejszenie opodatkowania pracy pobudziłoby również podaż pracy, w tym ze strony pracowników wykwalifikowanych i pracowników z zagranicy.

| (29) | Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Słowenii jest w toku, ale rośnie ryzyko opóźnień. Słowenia złożyła jeden wniosek o płatność, który odpowiada 12 kamieniom milowym i wartościom docelowym zawartym w planie odbudowy i zwiększania odporności i na podstawie którego dokonano płatności w łącznej wysokości około 49,6 mln EUR. Aby przyspieszyć realizację planu odbudowy i zwiększania odporności w aktualnie trudnej sytuacji, konieczne jest wzmocnienie struktury zarządzania i zdolności administracyjnych Słowenii, a także zapewnienie bezzwłocznego podejmowania niezbędnych decyzji. Dotyczy to w szczególności reform strukturalnych dotyczących opieki zdrowotnej, opieki długoterminowej oraz rent i emerytur. W addendum do planu odbudowy i zwiększania odporności i w dodatkowym nowym rozdziale REPowerEU należy określić realistyczny harmonogram pozostałych wniosków o płatność; należy je szybko przedłożyć, aby uniknąć dalszych opóźnień lub zakłóceń w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Słowenii w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i zatrudnieniowych wykraczających poza zakres tego planu, z myślą o zapewnieniu szerokiego poczucia odpowiedzialności za cały program polityczny. |
| --- | --- |

(29)

Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Słowenii jest w toku, ale rośnie ryzyko opóźnień. Słowenia złożyła jeden wniosek o płatność, który odpowiada 12 kamieniom milowym i wartościom docelowym zawartym w planie odbudowy i zwiększania odporności i na podstawie którego dokonano płatności w łącznej wysokości około 49,6 mln EUR. Aby przyspieszyć realizację planu odbudowy i zwiększania odporności w aktualnie trudnej sytuacji, konieczne jest wzmocnienie struktury zarządzania i zdolności administracyjnych Słowenii, a także zapewnienie bezzwłocznego podejmowania niezbędnych decyzji. Dotyczy to w szczególności reform strukturalnych dotyczących opieki zdrowotnej, opieki długoterminowej oraz rent i emerytur. W addendum do planu odbudowy i zwiększania odporności i w dodatkowym nowym rozdziale REPowerEU należy określić realistyczny harmonogram pozostałych wniosków o płatność; należy je szybko przedłożyć, aby uniknąć dalszych opóźnień lub zakłóceń w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Słowenii w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i zatrudnieniowych wykraczających poza zakres tego planu, z myślą o zapewnieniu szerokiego poczucia odpowiedzialności za cały program polityczny.

| (30) | W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Słowenii. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Słowenii. |
| --- | --- |

(30)

W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Słowenii. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Słowenii.

| (31) | Słowenia była de facto zależna od Rosji jako jedynego dostawcy gazu ziemnego przed inwazją Rosji na Ukrainę. Począwszy od 2023 r. Słowenia była jednak w stanie zabezpieczyć około jedną trzecią dostaw gazu ziemnego dzięki importowi z Algierii. Gaz nadal odgrywa istotną rolę w koszyku energetycznym Słowenii (12 %) i jest podstawowym źródłem energii dla przemysłu, zapewniając jednocześnie elastyczność w sektorze energetycznym. W związku z tym należy przyspieszyć dekarbonizację przemysłu i sektora energetycznego poprzez szybsze wdrażanie środków w zakresie odnawialnych źródeł energii i efektywności energetycznej. W krajowym planie w dziedzinie energii i klimatu Słowenia wyznaczyła cel na poziomie 27 % jako wkład w unijny cel w zakresie energii ze źródeł odnawialnych na 2030 r. Jest to znacznie poniżej celu na poziomie 37 % udziału energii ze źródeł odnawialnych w 2030 r. obliczonego zgodnie z załącznikiem II do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 (16). Słowenia osiągnęła swój cel na 2021 r. dotyczący udziału energii ze źródeł odnawialnych w końcowym zużyciu energii brutto (25 %), wykorzystując unijny mechanizm współpracy transgranicznej zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001 (17) (dzięki transferom statystycznym). Procedury wydawania zezwoleń dotyczących instalacji wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych w skali sieci nadal stanowią wąskie gardło, głównie ze względu na złożone i przedłużające się procedury środowiskowe, zwłaszcza w przypadku instalacji wiatrowych, w przypadku których procedury mogą trwać do kilku lat. Słowenia będzie musiała znacznie wzmocnić swój cel dotyczący energii ze źródeł odnawialnych w zaktualizowanym krajowym planie w dziedzinie energii i klimatu, aby odzwierciedlić bardziej ambitne cele Unii w zakresie klimatu i energii w pakiecie „Gotowi na 55” i w planie REPowerEU. Zużycie gazu ziemnego w Słowenii w okresie od sierpnia 2022 r. do marca 2023 r. spadło o 14 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, który to wynik jest nieznacznie niższy od celu, jakim była redukcja o 15 %. Słowenia mogłaby zwiększyć wysiłki na rzecz tymczasowego zmniejszenia zapotrzebowania na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2022/1369 (18). |
| --- | --- |

(31)

Słowenia była de facto zależna od Rosji jako jedynego dostawcy gazu ziemnego przed inwazją Rosji na Ukrainę. Począwszy od 2023 r. Słowenia była jednak w stanie zabezpieczyć około jedną trzecią dostaw gazu ziemnego dzięki importowi z Algierii. Gaz nadal odgrywa istotną rolę w koszyku energetycznym Słowenii (12 %) i jest podstawowym źródłem energii dla przemysłu, zapewniając jednocześnie elastyczność w sektorze energetycznym. W związku z tym należy przyspieszyć dekarbonizację przemysłu i sektora energetycznego poprzez szybsze wdrażanie środków w zakresie odnawialnych źródeł energii i efektywności energetycznej. W krajowym planie w dziedzinie energii i klimatu Słowenia wyznaczyła cel na poziomie 27 % jako wkład w unijny cel w zakresie energii ze źródeł odnawialnych na 2030 r. Jest to znacznie poniżej celu na poziomie 37 % udziału energii ze źródeł odnawialnych w 2030 r. obliczonego zgodnie z załącznikiem II do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 (16). Słowenia osiągnęła swój cel na 2021 r. dotyczący udziału energii ze źródeł odnawialnych w końcowym zużyciu energii brutto (25 %), wykorzystując unijny mechanizm współpracy transgranicznej zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001 (17) (dzięki transferom statystycznym). Procedury wydawania zezwoleń dotyczących instalacji wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych w skali sieci nadal stanowią wąskie gardło, głównie ze względu na złożone i przedłużające się procedury środowiskowe, zwłaszcza w przypadku instalacji wiatrowych, w przypadku których procedury mogą trwać do kilku lat. Słowenia będzie musiała znacznie wzmocnić swój cel dotyczący energii ze źródeł odnawialnych w zaktualizowanym krajowym planie w dziedzinie energii i klimatu, aby odzwierciedlić bardziej ambitne cele Unii w zakresie klimatu i energii w pakiecie „Gotowi na 55” i w planie REPowerEU. Zużycie gazu ziemnego w Słowenii w okresie od sierpnia 2022 r. do marca 2023 r. spadło o 14 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, który to wynik jest nieznacznie niższy od celu, jakim była redukcja o 15 %. Słowenia mogłaby zwiększyć wysiłki na rzecz tymczasowego zmniejszenia zapotrzebowania na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2022/1369 (18).

| (32) | Słoweński plan odbudowy i zwiększania odporności już obejmuje istotne reformy i inwestycje mające na celu: (i) zwiększenie udziału energii ze źródeł odnawialnych w finalnym zużyciu energii brutto; (ii) ułatwienie dostępu zakładów produkcyjnych wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych do sieci elektroenergetycznej i integracji tych zakładów z tą siecią; (iii) zwiększenie efektywności energetycznej budynków publicznych i renowację tych budynków oraz (iv) umożliwienie rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych. Chociaż środki w ramach planu odbudowy i zwiększania odporności są ważnym krokiem na drodze do dywersyfikacji przez odchodzenie od paliw kopalnych, można podjąć dalsze wysiłki w celu przyspieszenia wdrażania odnawialnych źródeł energii we wszystkich sektorach. Mogłoby to obejmować określenie obszarów priorytetowych dla instalacji wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych, dalsze uproszczenie i skrócenie procedur wydawania zezwoleń, wzmocnienie sieci i poprawę ogólnego zarządzania siecią (aby umożliwić przyłączenie większej liczby instalacji wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych, zwłaszcza na niskim i średnim poziomie napięcia). Zwrócenie większej uwagi na bezemisyjny transport i infrastrukturę pomogłoby jeszcze bardziej ograniczyć emisje gazów cieplarnianych i uzależnienie od paliw kopalnych. |
| --- | --- |

(32)

Słoweński plan odbudowy i zwiększania odporności już obejmuje istotne reformy i inwestycje mające na celu: (i) zwiększenie udziału energii ze źródeł odnawialnych w finalnym zużyciu energii brutto; (ii) ułatwienie dostępu zakładów produkcyjnych wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych do sieci elektroenergetycznej i integracji tych zakładów z tą siecią; (iii) zwiększenie efektywności energetycznej budynków publicznych i renowację tych budynków oraz (iv) umożliwienie rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych. Chociaż środki w ramach planu odbudowy i zwiększania odporności są ważnym krokiem na drodze do dywersyfikacji przez odchodzenie od paliw kopalnych, można podjąć dalsze wysiłki w celu przyspieszenia wdrażania odnawialnych źródeł energii we wszystkich sektorach. Mogłoby to obejmować określenie obszarów priorytetowych dla instalacji wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych, dalsze uproszczenie i skrócenie procedur wydawania zezwoleń, wzmocnienie sieci i poprawę ogólnego zarządzania siecią (aby umożliwić przyłączenie większej liczby instalacji wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych, zwłaszcza na niskim i średnim poziomie napięcia). Zwrócenie większej uwagi na bezemisyjny transport i infrastrukturę pomogłoby jeszcze bardziej ograniczyć emisje gazów cieplarnianych i uzależnienie od paliw kopalnych.

| (33) | Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. Wzmocnienie nauczania w zakresie nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki mogłoby zwiększyć zdolność systemu edukacji do skutecznego wyposażenia osób uczących się w kompetencje na potrzeby zielonej i cyfrowej transformacji. W 2022 r. w Słowenii odnotowano niedobory siły roboczej w 66 zawodach, które wymagają szczególnych umiejętności i kompetencji na potrzeby zielonej transformacji. Odsetek niewykorzystania wolnych miejsc pracy wzrósł w kluczowych sektorach, takich jak budownictwo (z 3,5 % w 2015 r. do 7,0 % w 2022 r.) i przetwórstwo przemysłowe (z 1,2 % w 2015 r. do 2,6 % w 2022 r.), przy czym w 2022 r. w obu tych sektorach odsetek ten był wyższy od średniej unijnej wynoszącej, odpowiednio, 4,0 % i 2,3 %. |
| --- | --- |

(33)

Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. Wzmocnienie nauczania w zakresie nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki mogłoby zwiększyć zdolność systemu edukacji do skutecznego wyposażenia osób uczących się w kompetencje na potrzeby zielonej i cyfrowej transformacji. W 2022 r. w Słowenii odnotowano niedobory siły roboczej w 66 zawodach, które wymagają szczególnych umiejętności i kompetencji na potrzeby zielonej transformacji. Odsetek niewykorzystania wolnych miejsc pracy wzrósł w kluczowych sektorach, takich jak budownictwo (z 3,5 % w 2015 r. do 7,0 % w 2022 r.) i przetwórstwo przemysłowe (z 1,2 % w 2015 r. do 2,6 % w 2022 r.), przy czym w 2022 r. w obu tych sektorach odsetek ten był wyższy od średniej unijnej wynoszącej, odpowiednio, 4,0 % i 2,3 %.

| (34) | W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (19) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1. |
| --- | --- |

(34)

W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (19) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1.

| (35) | W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru kwalifikacji; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Słowenii zalecenia 1, 2 i 3 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego i trzeciego zalecenia, przedstawionych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r., |
| --- | --- |

(35)

W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru kwalifikacji; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Słowenii zalecenia 1, 2 i 3 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego i trzeciego zalecenia, przedstawionych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r.,

NINIEJSZYM ZALECA Słowenii podjęcie w latach 2023 i 2024 działań mających na celu:

1.

Zapewnienie rozważnej polityki fiskalnej, w szczególności poprzez ograniczenie nominalnego wzrostu wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych do nie więcej niż 5,5 % w 2024 r. (20)

Utrzymanie inwestycji publicznych finansowanych z zasobów krajowych i zapewnienie skutecznej absorpcji dotacji w ramach Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w celu wspierania zielonej i cyfrowej transformacji.

W okresie po 2024 r. kontynuowanie średniookresowej strategii fiskalnej polegającej na stopniowej i zrównoważonej konsolidacji, w połączeniu z inwestycjami i reformami prowadzącymi do wyższego zrównoważonego wzrostu, aby osiągnąć ostrożną sytuację fiskalną w średnim okresie.

Zapewnienie długoterminowej stabilności fiskalnej systemów opieki zdrowotnej i opieki długoterminowej. Przywrócenie równowagi dochodów podatkowych w kierunku źródeł bardziej sprzyjających wzrostowi i bardziej zrównoważonych.

2.

Zapewnienie skutecznej struktury zarządzania i wzmocnienie zdolności administracyjnych, aby umożliwić szybkie wdrażanie planu odbudowy i zwiększania odporności przy utrzymaniu stałego tempa. Sprawne sfinalizowanie rozdziału REPowerEU, aby szybko rozpocząć jego wdrażanie. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem ścisłej komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności.

3.

Dywersyfikację importu paliw kopalnych i zmniejszenie ogólnej zależności od paliw kopalnych poprzez przyspieszenie wdrażania odnawialnych źródeł energii, w szczególności poprzez dalsze uproszczenie i skrócenie procedur wydawania zezwoleń, zwłaszcza procedur środowiskowych, oraz wzmocnienie sieci elektroenergetycznej, a także poprawę zarządzania tą siecią, w tym poprzez cyfryzację. Intensyfikację wdrażania środków w zakresie efektywności energetycznej, w szczególności w sektorze budowlanym, promowanie elektryfikacji sektora transportu oraz intensyfikację działań politycznych mających na celu zapewnienie i nabywanie umiejętności i kompetencji potrzebnych do zielonej transformacji.

Sporządzono w Brukseli dnia 14 lipca 2023 r.

W imieniu Rady

N. CALVIÑO SANTAMARÍA

Przewodnicząca

---

(1)  Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 1.

1

(2)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17).

2

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie zapobiegania zakłóceniom równowagi makroekonomicznej i ich korygowania (Dz.U. L 306, 23.11.2011, p. 25).

3

(4)  Zalecenie Rady z dnia 16 maja 2023 r. w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (Dz.U. C 180 z 23.5.2023, s. 1).

4

(5)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 z dnia 27 lutego 2023 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/241 w odniesieniu do rozdziałów REPowerEU w planach odbudowy i zwiększania odporności oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1303/2013, (UE) 2021/1060 i (UE) 2021/1755 oraz dyrektywy 2003/87/WE (Dz.U. L 63 z 28.2.2023, s. 1).

5

(6)  ST 10612/2021 INIT; ST 10612/2021 ADD 1.

6

(7)  Zalecenie Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Słowenię programu stabilności na 2021 r. (Dz.U. C 304 z 29.7.2021, s. 116).

7

(8)  Kurs polityki fiskalnej jest mierzony zmianą wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów), z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, lecz z uwzględnieniem wydatków finansowanych z bezzwrotnego wsparcia (dotacji) w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych, w stosunku do średniookresowego wzrostu potencjalnego. Więcej szczegółowych informacji można znaleźć w ramce 1 w tablicach statystycznych w dziedzinie fiskalnej.

8

(9)  Inne wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ, wynoszący 0,2 pp. PKB.

9

(10)  Podana wartość liczbowa odzwierciedla poziom rocznych kosztów budżetowych tych środków, w tym bieżących dochodów i wydatków, a także – w stosownych przypadkach – środków w zakresie nakładów inwestycyjnych.

10

(11)  Zalecenie Rady z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie krajowego programu reform Słowenii na 2022 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Słowenię programu stabilności na 2022 r. (Dz.U. C 334 z 1.9.2022, s. 197).

11

(12)  Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. średniookresowy (średnia z 10 lat) wzrost produktu potencjalnego Słowenii, wykorzystywany do pomiaru kursu polityki fiskalnej, szacuje się na 10,1 % w ujęciu nominalnym.

12

(13)  Prognozuje się, że inne wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych będą miały neutralny wpływ, który wyniesie 0,0 pp. PKB.

13

(14)  Art. 5 rozporządzenia (WE) nr 1466/97 wymaga również korekty przekraczającej wartość 0,5 % PKB w przypadku państw członkowskich o poziomie długu publicznego przekraczającym 60 % PKB lub z istotnym ryzykiem dotyczącym długookresowej zdolności do obsługi długu.

14

(15)  Wydatki pierwotne netto definiuje się jako wydatki finansowane z zasobów krajowych po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów i z wyłączeniem wydatków z tytułu odsetek oraz cyklicznych wydatków związanych z bezrobociem.

15

(16)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 663/2009 i (WE) nr 715/2009, dyrektyw Parlamentu Europejskiego i Rady 94/22/WE, 98/70/WE, 2009/31/WE, 2009/73/WE, 2010/31/UE, 2012/27/UE i 2013/30/UE, dyrektyw Rady 2009/119/WE i (UE) 2015/652 oraz uchylenia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 525/2013 (Dz.U. L 328 z 21.12.2018, s. 1).

16

(17)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych (Dz.U. L 328 z 21.12.2018, s. 82).

17

(18)  Rozporządzenie Rady (UE) 2022/1369 z dnia 5 sierpnia 2022 r. w sprawie skoordynowanych środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz (Dz.U. L 206 z 8.8.2022, s. 1).

18

(19)  Na podstawie art. 5 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1466/97.

19

(20)  Co zgodnie z szacunkami odpowiada rocznej korekcie strukturalnego salda budżetowego w wysokości co najmniej 0,5 % PKB w 2024 r., jak opisano w motywie 23.

20

---

| 1.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 312/233 |
| --- | --- | --- | --- |

1.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 312/233

---

ZALECENIE RADY

z dnia 14 lipca 2023 r.

w sprawie krajowego programu reform Słowacji na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Słowację programu stabilności na 2023 r.

(2023/C 312/25)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 121 ust. 2 i art. 148 ust. 4,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych (1), w szczególności jego art. 5 ust. 2,

uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie zapobiegania zakłóceniom równowagi makroekonomicznej i ich korygowania (2), w szczególności jego art. 6 ust. 1,

uwzględniając zalecenie Komisji Europejskiej,

uwzględniając rezolucje Parlamentu Europejskiego,

uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej,

uwzględniając opinię Komitetu ds. Zatrudnienia,

uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Finansowego,

uwzględniając opinię Komitetu Ochrony Socjalnej,

uwzględniając opinię Komitetu Polityki Gospodarczej,

a także mając na uwadze, co następuje:

| (1) | Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(1)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (2) | W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Słowację jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia i w przypadku których potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego Słowacji na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu. |
| --- | --- |

(2)

W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Słowację jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia i w przypadku których potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego Słowacji na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu.

| (3) | Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii. |
| --- | --- |

(3)

Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii.

| (4) | W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów. |
| --- | --- |

(4)

W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów.

| (5) | W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które zostały uzupełnione, aktualizowane lub zmienione zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(5)

W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które zostały uzupełnione, aktualizowane lub zmienione zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (6) | Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(6)

Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności.

| (7) | W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Komisja zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób, oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. |
| --- | --- |

(7)

W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Komisja zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób, oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

| (8) | W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa stabilności długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady przyjętymi w dniu 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r. |
| --- | --- |

(8)

W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa stabilności długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady przyjętymi w dniu 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r.

| (9) | W dniu 29 kwietnia 2021 r. Słowacja przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 13 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Słowacji (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia przez Komisję decyzji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Słowacja osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone. W dniu 26 kwietnia 2023 r. Słowacja przedstawiła Komisji zmieniony krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności zawierający rozdział REPowerEU, zgodnie z art. 21c rozporządzenia (UE) 2021/241. Zmieniony plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera również zaktualizowany maksymalny wkład finansowy zgodnie z art. 18 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241 i uwzględnia uzasadniony wniosek do Komisji o zmianę decyzji wykonawczej Rady z dnia 13 lipca 2021 r. zgodnie z art. 21 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241 w związku z tym, iż Słowacja uznała, że ze względu na obiektywne okoliczności realizacja planu nie jest już częściowo możliwa. |
| --- | --- |

(9)

W dniu 29 kwietnia 2021 r. Słowacja przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 13 lipca 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Słowacji (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia przez Komisję decyzji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Słowacja osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone. W dniu 26 kwietnia 2023 r. Słowacja przedstawiła Komisji zmieniony krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności zawierający rozdział REPowerEU, zgodnie z art. 21c rozporządzenia (UE) 2021/241. Zmieniony plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera również zaktualizowany maksymalny wkład finansowy zgodnie z art. 18 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241 i uwzględnia uzasadniony wniosek do Komisji o zmianę decyzji wykonawczej Rady z dnia 13 lipca 2021 r. zgodnie z art. 21 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241 w związku z tym, iż Słowacja uznała, że ze względu na obiektywne okoliczności realizacja planu nie jest już częściowo możliwa.

| (10) | W dniu 27 kwietnia 2023 r. Słowacja przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r., a w dniu 27 kwietnia 2023 r. – swój program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Słowacji z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(10)

W dniu 27 kwietnia 2023 r. Słowacja przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r., a w dniu 27 kwietnia 2023 r. – swój program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Słowacji z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (11) | W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Słowacji na 2023 r. Oceniła w nim postępy Słowacji we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Słowację. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Słowacji we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów ONZ w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

(11)

W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Słowacji na 2023 r. Oceniła w nim postępy Słowacji we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Słowację. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Słowacji we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów ONZ w zakresie zrównoważonego rozwoju.

| (12) | Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Słowacji na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki w dniu 24 maja 2023 r. Stwierdziła, że na Słowacji nie występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej. W szczególności wzrasta podatność na zagrożenia związane z konkurencyjnością, mieszkalnictwem, zadłużeniem gospodarstw domowych i równowagą zewnętrzną; ogólnie wydaje się jednak, że w najbliższej przyszłości podatność ta zostanie ograniczona, i oczekuje się, że zmniejszy się ona wraz z normalizacją warunków gospodarczych. Gospodarka mocno ucierpiała w związku z szokiem związanym z cenami energii i szybkim wzrostem inflacji. Inflacja bazowa i wzrost jednostkowych kosztów pracy znacznie przekraczają średnią dla strefy euro. Przewiduje się ich normalizację, jednak istnieje ryzyko, że presja na konkurencyjność kosztową może się jeszcze utrzymać, a silny popyt krajowy będzie nadal wywierać presję na rachunki zewnętrzne. Saldo obrotów bieżących znacznie się pogorszyło w 2022 r. ze względu na wyższe ceny importowe energii, a także znaczny spadek eksportu netto towarów nieenergetycznych. Prognozuje się, że deficyt obrotów bieżących poprawi się nieznacznie, ale utrzyma się na wysokim poziomie w 2023 i 2024 r. pomimo spadku cen energii. Ocenia się jednak, że w perspektywie krótkoterminowej zewnętrzne zagrożenia dla stabilności są ograniczone. Przewiduje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych będzie znaczny w tym i w przyszłym roku, a następnie ulegnie korekcie od 2024 r. Ceny nieruchomości mieszkalnych wydają się nieznacznie zawyżone po kilku latach znacznego wzrostu. Miało to miejsce równolegle z wysokim poziomem zaciągania pożyczek, który obecnie obniża się, oraz silnym wzrostem zadłużenia gospodarstw domowych, co łącznie stanowi pewne zagrożenie dla stabilności finansowej. Sektor bankowy pozostaje jednak dobrze wyposażony w kapitał i wysoce rentowny oraz odnotowuje niski poziom kredytów zagrożonych. Konieczne są dalsze wysiłki, aby zaradzić słabościom gospodarczym Słowacji. W szczególności należy powstrzymać nadmierny popyt w celu wsparcia korekty deficytu obrotów bieżących oraz różnicy inflacji bazowej w porównaniu z resztą strefy euro. Można to osiągnąć poprzez zapewnienie odpowiedniej konsolidacji fiskalnej i środków mających na celu rozwiązanie problemu zadłużenia gospodarstw domowych, przy jednoczesnym utrzymaniu przystępności cenowej mieszkań poprzez opodatkowanie nieruchomości i działania wspierające podaż mieszkań. |
| --- | --- |

(12)

Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Słowacji na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki w dniu 24 maja 2023 r. Stwierdziła, że na Słowacji nie występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej. W szczególności wzrasta podatność na zagrożenia związane z konkurencyjnością, mieszkalnictwem, zadłużeniem gospodarstw domowych i równowagą zewnętrzną; ogólnie wydaje się jednak, że w najbliższej przyszłości podatność ta zostanie ograniczona, i oczekuje się, że zmniejszy się ona wraz z normalizacją warunków gospodarczych. Gospodarka mocno ucierpiała w związku z szokiem związanym z cenami energii i szybkim wzrostem inflacji. Inflacja bazowa i wzrost jednostkowych kosztów pracy znacznie przekraczają średnią dla strefy euro. Przewiduje się ich normalizację, jednak istnieje ryzyko, że presja na konkurencyjność kosztową może się jeszcze utrzymać, a silny popyt krajowy będzie nadal wywierać presję na rachunki zewnętrzne. Saldo obrotów bieżących znacznie się pogorszyło w 2022 r. ze względu na wyższe ceny importowe energii, a także znaczny spadek eksportu netto towarów nieenergetycznych. Prognozuje się, że deficyt obrotów bieżących poprawi się nieznacznie, ale utrzyma się na wysokim poziomie w 2023 i 2024 r. pomimo spadku cen energii. Ocenia się jednak, że w perspektywie krótkoterminowej zewnętrzne zagrożenia dla stabilności są ograniczone. Przewiduje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych będzie znaczny w tym i w przyszłym roku, a następnie ulegnie korekcie od 2024 r. Ceny nieruchomości mieszkalnych wydają się nieznacznie zawyżone po kilku latach znacznego wzrostu. Miało to miejsce równolegle z wysokim poziomem zaciągania pożyczek, który obecnie obniża się, oraz silnym wzrostem zadłużenia gospodarstw domowych, co łącznie stanowi pewne zagrożenie dla stabilności finansowej. Sektor bankowy pozostaje jednak dobrze wyposażony w kapitał i wysoce rentowny oraz odnotowuje niski poziom kredytów zagrożonych. Konieczne są dalsze wysiłki, aby zaradzić słabościom gospodarczym Słowacji. W szczególności należy powstrzymać nadmierny popyt w celu wsparcia korekty deficytu obrotów bieżących oraz różnicy inflacji bazowej w porównaniu z resztą strefy euro. Można to osiągnąć poprzez zapewnienie odpowiedniej konsolidacji fiskalnej i środków mających na celu rozwiązanie problemu zadłużenia gospodarstw domowych, przy jednoczesnym utrzymaniu przystępności cenowej mieszkań poprzez opodatkowanie nieruchomości i działania wspierające podaż mieszkań.

| (13) | Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Słowacji zmalał z 5,4 % PKB w 2021 r. do 2,0 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 61,0 % PKB na koniec 2021 r. do 57,8 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. W sprawozdaniu tym omówiono sytuację budżetową Słowacji, ponieważ deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych tego państwa ma przekroczyć w 2023 r. 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu nie zostało spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r. Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Słowacja powinna uwzględnić tę kwestię przy wykonywaniu budżetu na 2023 r. i przygotowywaniu projektu planu budżetowego na 2024 r. |
| --- | --- |

(13)

Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Słowacji zmalał z 5,4 % PKB w 2021 r. do 2,0 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 61,0 % PKB na koniec 2021 r. do 57,8 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. W sprawozdaniu tym omówiono sytuację budżetową Słowacji, ponieważ deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych tego państwa ma przekroczyć w 2023 r. 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu nie zostało spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r. Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Słowacja powinna uwzględnić tę kwestię przy wykonywaniu budżetu na 2023 r. i przygotowywaniu projektu planu budżetowego na 2024 r.

| (14) | Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki obejmowały świadczenia dla gospodarstw domowych najbardziej narażonych na wysoką inflację, jednorazowy wzrost świadczenia na dziecko, jednorazową wypłatę 14. emerytury, jednorazową premię wypłaconą wszystkim pracownikom w sektorze publicznym oraz ograniczenie cen energii elektrycznej i gazu dla przedsiębiorstw niepodlegających regulacji. Koszt tych środków był częściowo kompensowany przez nowe podatki od nieoczekiwanych zysków producentów i dostawców energii, a mianowicie składkę solidarnościową nałożoną zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2022/1854 (7). Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 0,2 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,1 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 3,2 % PKB w 2021 r. do 0,8 % PKB w 2022 r. |
| --- | --- |

(14)

Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki obejmowały świadczenia dla gospodarstw domowych najbardziej narażonych na wysoką inflację, jednorazowy wzrost świadczenia na dziecko, jednorazową wypłatę 14. emerytury, jednorazową premię wypłaconą wszystkim pracownikom w sektorze publicznym oraz ograniczenie cen energii elektrycznej i gazu dla przedsiębiorstw niepodlegających regulacji. Koszt tych środków był częściowo kompensowany przez nowe podatki od nieoczekiwanych zysków producentów i dostawców energii, a mianowicie składkę solidarnościową nałożoną zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2022/1854 (7). Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 0,2 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,1 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 3,2 % PKB w 2021 r. do 0,8 % PKB w 2022 r.

| (15) | W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Słowacja (8) utrzymała wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, oraz utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(15)

W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Słowacja (8) utrzymała wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, oraz utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych.

| (16) | Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (9) w 2022 r. był restrykcyjny, na poziomie 1,3 % PKB, co było właściwe w kontekście wysokiej inflacji. Zgodnie z zaleceniem Rady Słowacja nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 1,2 % PKB w 2022 r. (1,3 % PKB w 2021 r.). Spadek wydatków finansowanych z dotacji w ramach Instrumentu oraz innych funduszy unijnych w 2022 r. wynikał z niskiego poziomu absorpcji unijnych funduszy strukturalnych i odroczenia zrealizowanych wydatków z dotacji w ramach Instrumentu. Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej (10), który to wpływ wyniósł 0,2 pp. Słowacja utrzymała zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 1,3 pp. W związku z tym Słowacja w wystarczającym stopniu kontrolowała wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(16)

Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (9) w 2022 r. był restrykcyjny, na poziomie 1,3 % PKB, co było właściwe w kontekście wysokiej inflacji. Zgodnie z zaleceniem Rady Słowacja nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 1,2 % PKB w 2022 r. (1,3 % PKB w 2021 r.). Spadek wydatków finansowanych z dotacji w ramach Instrumentu oraz innych funduszy unijnych w 2022 r. wynikał z niskiego poziomu absorpcji unijnych funduszy strukturalnych i odroczenia zrealizowanych wydatków z dotacji w ramach Instrumentu. Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej (10), który to wpływ wyniósł 0,2 pp. Słowacja utrzymała zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 1,3 pp. W związku z tym Słowacja w wystarczającym stopniu kontrolowała wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych.

| (17) | Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 1,3 %, a w 2024 r. – o 1,8 %. Dla porównania w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wyższy wzrost realnego PKB – o 1,7 % w 2023 r. i 2,1 % w 2024 r., głównie ze względu na szybsze niż oczekiwano ożywienie eksportu, ponieważ oczekuje się, że wąskie gardła w łańcuchu dostaw znikną, a poprawią się perspektywy ekonomiczne głównych miejsc przeznaczenia eksportu Słowacji. |
| --- | --- |

(17)

Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. na rok 2023 i kolejne lata. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2023 r. o 1,3 %, a w 2024 r. – o 1,8 %. Dla porównania w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wyższy wzrost realnego PKB – o 1,7 % w 2023 r. i 2,1 % w 2024 r., głównie ze względu na szybsze niż oczekiwano ożywienie eksportu, ponieważ oczekuje się, że wąskie gardła w łańcuchu dostaw znikną, a poprawią się perspektywy ekonomiczne głównych miejsc przeznaczenia eksportu Słowacji.

| (18) | W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że w 2023 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie do 6,3 % PKB. Wzrost w 2023 r. odzwierciedla głównie środki przyjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii, a także inne środki, takie jak zwiększenie premii podatkowej i świadczenia na dziecko oraz wprowadzenie premii rodzicielskiej. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 57,8 % na koniec 2022 r. do 58,7 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 6,1 % PKB w 2023 r. Jest to zgodne z poziomem deficytu prognozowanym w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB – 58,3 % na koniec 2023 r. |
| --- | --- |

(18)

W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że w 2023 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie do 6,3 % PKB. Wzrost w 2023 r. odzwierciedla głównie środki przyjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii, a także inne środki, takie jak zwiększenie premii podatkowej i świadczenia na dziecko oraz wprowadzenie premii rodzicielskiej. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 57,8 % na koniec 2022 r. do 58,7 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 6,1 % PKB w 2023 r. Jest to zgodne z poziomem deficytu prognozowanym w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB – 58,3 % na koniec 2023 r.

| (19) | Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki fiskalne podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki przedłużone od 2022 r., w szczególności pułap cen energii elektrycznej i gazu dla przedsiębiorstw niepodlegających regulacji, oraz nowe środki, takie jak pułap cen energii elektrycznej, gazu i ogrzewania dla gospodarstw domowych i (małych) przedsiębiorstw podlegających regulacji. Koszt tych środków jest częściowo kompensowany przez podatki od nieoczekiwanych zysków nałożone na dostawców energii, a mianowicie składkę solidarnościową związaną z rozporządzeniem (UE) 2022/1854, składkę tymczasową dla przedsiębiorstwa budowlanego z branży gospodarki wodnej oraz pułap dochodów dla producentów energii elektrycznej osiągających nadmierne zyski. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, z uwzględnieniem tych dochodów, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 2,0 % PKB w 2023 r. (11) Wydaje się, że środki z 2023 r. nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowują w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W związku z tym w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (12) nie można uwzględnić żadnych ukierunkowanych środków wsparcia (w porównaniu z 0,2 % PKB w 2022 r.). Prognozuje się, że koszty budżetowe tymczasowej ochrony wysiedleńców z Ukrainy zmniejszą się o 0,1 pp. PKB w porównaniu z 2022 r. Ponadto oczekuje się, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też stopniowe wycofywanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, które oszacowano na 0,8 % PKB. |
| --- | --- |

(19)

Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki fiskalne podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki przedłużone od 2022 r., w szczególności pułap cen energii elektrycznej i gazu dla przedsiębiorstw niepodlegających regulacji, oraz nowe środki, takie jak pułap cen energii elektrycznej, gazu i ogrzewania dla gospodarstw domowych i (małych) przedsiębiorstw podlegających regulacji. Koszt tych środków jest częściowo kompensowany przez podatki od nieoczekiwanych zysków nałożone na dostawców energii, a mianowicie składkę solidarnościową związaną z rozporządzeniem (UE) 2022/1854, składkę tymczasową dla przedsiębiorstwa budowlanego z branży gospodarki wodnej oraz pułap dochodów dla producentów energii elektrycznej osiągających nadmierne zyski. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, z uwzględnieniem tych dochodów, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 2,0 % PKB w 2023 r. (11) Wydaje się, że środki z 2023 r. nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowują w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W związku z tym w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (12) nie można uwzględnić żadnych ukierunkowanych środków wsparcia (w porównaniu z 0,2 % PKB w 2022 r.). Prognozuje się, że koszty budżetowe tymczasowej ochrony wysiedleńców z Ukrainy zmniejszą się o 0,1 pp. PKB w porównaniu z 2022 r. Ponadto oczekuje się, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też stopniowe wycofywanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, które oszacowano na 0,8 % PKB.

| (20) | W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Słowacji podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (13), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej odczuwających skutki podwyżek cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Jednocześnie Słowacja powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Słowacji zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(20)

W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Słowacji podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (13), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej odczuwających skutki podwyżek cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Jednocześnie Słowacja powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Słowacji zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (21) | W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. ekspansywny (– 6,2 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był restrykcyjny (1,3 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 4,4 % PKB. Obejmuje to zmniejszenie o 0,2 % PKB kosztów ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej odczuwających skutki wzrostu cen energii. Uwzględnione są również niższe (o 0,1 % PKB) koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy. Ekspansywny wpływ bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych nie wynika zatem z ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Ekspansywny wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) wynika z nieukierunkowanych środków dotyczących energii, stałego wzrostu wynagrodzeń pracowników ochrony zdrowia oraz obniżenia stawek podatku od wartości dodanej (VAT) w sektorach żywnościowym i rekreacyjnym. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 2,8 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,1 pp. (14) W związku z tym Słowacja planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i przewiduje się utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych (15). Państwo to zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takie jak krajowa strategia na rzecz badań, rozwoju i innowacji, w celu zwiększenia elastyczności i skrócenia czasu zakupu usług oraz zaangażowania szerszego grona dostawców, w tym małych i średnich przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

(21)

W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. ekspansywny (– 6,2 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był restrykcyjny (1,3 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 4,4 % PKB. Obejmuje to zmniejszenie o 0,2 % PKB kosztów ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej odczuwających skutki wzrostu cen energii. Uwzględnione są również niższe (o 0,1 % PKB) koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy. Ekspansywny wpływ bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych nie wynika zatem z ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Ekspansywny wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) wynika z nieukierunkowanych środków dotyczących energii, stałego wzrostu wynagrodzeń pracowników ochrony zdrowia oraz obniżenia stawek podatku od wartości dodanej (VAT) w sektorach żywnościowym i rekreacyjnym. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 2,8 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,1 pp. (14) W związku z tym Słowacja planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i przewiduje się utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych (15). Państwo to zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takie jak krajowa strategia na rzecz badań, rozwoju i innowacji, w celu zwiększenia elastyczności i skrócenia czasu zakupu usług oraz zaangażowania szerszego grona dostawców, w tym małych i średnich przedsiębiorstw.

| (22) | Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 4,7 % PKB w 2024 r. Spadek w 2024 r. odzwierciedla głównie stopniowe wycofywanie środków łagodzących gospodarcze i społeczne skutki wzrostu cen energii. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. wzrośnie do 59,3 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 4,8 % PKB. Jest to zgodne z poziomem deficytu prognozowanym w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2024 r. wyniesie 58,7 %. |
| --- | --- |

(22)

Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje do 4,7 % PKB w 2024 r. Spadek w 2024 r. odzwierciedla głównie stopniowe wycofywanie środków łagodzących gospodarcze i społeczne skutki wzrostu cen energii. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. wzrośnie do 59,3 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 4,8 % PKB. Jest to zgodne z poziomem deficytu prognozowanym w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2024 r. wyniesie 58,7 %.

| (23) | Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe znoszenie wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Komisja również zakłada całkowite stopniowe zniesienie środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. |
| --- | --- |

(23)

Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe znoszenie wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Komisja również zakłada całkowite stopniowe zniesienie środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii.

| (24) | W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (16). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej i potrzebę zredukowania deficytu poniżej określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % PKB, według Komisji odpowiednia byłaby korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,7 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (17) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 5,7 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Przyczyni się to również do zmniejszenia inflacji bazowej – która jest znacznie wyższa od średniej dla strefy euro i która, jeżeli będzie się utrzymywać, może prowadzić do utraty konkurencyjności – a także do wzmocnienia pozycji zewnętrznej. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 2 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według szacunków Komisji doprowadzi to do wzrostu wydatków pierwotnych netto, który będzie niższy od zalecanej maksymalnej stopy wzrostu na 2024 r. Prognoza Komisji z wiosny 2023 r. wskazuje ponadto, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych w 2023 r. nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Jeżeli zostanie to potwierdzone, odpowiedni byłby niższy wzrost wydatków pierwotnych netto w 2024 r. |
| --- | --- |

(24)

W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (16). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej i potrzebę zredukowania deficytu poniżej określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % PKB, według Komisji odpowiednia byłaby korekta salda strukturalnego o co najmniej 0,7 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (17) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 5,7 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Przyczyni się to również do zmniejszenia inflacji bazowej – która jest znacznie wyższa od średniej dla strefy euro i która, jeżeli będzie się utrzymywać, może prowadzić do utraty konkurencyjności – a także do wzmocnienia pozycji zewnętrznej. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 2 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według szacunków Komisji doprowadzi to do wzrostu wydatków pierwotnych netto, który będzie niższy od zalecanej maksymalnej stopy wzrostu na 2024 r. Prognoza Komisji z wiosny 2023 r. wskazuje ponadto, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych w 2023 r. nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Jeżeli zostanie to potwierdzone, odpowiedni byłby niższy wzrost wydatków pierwotnych netto w 2024 r.

| (25) | Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 2,5 %, czyli będzie niższy od zalecanej stopy wzrostu. Korekta przewidywana w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. jest mniejsza niż oszczędności wynikające z całkowitego stopniowego wycofania środków wsparcia w dziedzinie energii, co wynika ze stałych środków po stronie wydatków, takich jak wyższe wynagrodzenia dla pracowników sektora publicznego, pakiet rodzinny obejmujący premię podatkową i podwyższone świadczenia na dziecko, a także wprowadzenie premii rodzicielskiej w ramach reformy emerytalnej. |
| --- | --- |

(25)

Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewidziano, że wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wyniesie w 2024 r. 2,5 %, czyli będzie niższy od zalecanej stopy wzrostu. Korekta przewidywana w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. jest mniejsza niż oszczędności wynikające z całkowitego stopniowego wycofania środków wsparcia w dziedzinie energii, co wynika ze stałych środków po stronie wydatków, takich jak wyższe wynagrodzenia dla pracowników sektora publicznego, pakiet rodzinny obejmujący premię podatkową i podwyższone świadczenia na dziecko, a także wprowadzenie premii rodzicielskiej w ramach reformy emerytalnej.

| (26) | Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne zmniejszą się z 5,1 % PKB w 2023 r. do 4,0 % PKB w 2024 r. Niższy poziom inwestycji odzwierciedla niższe inwestycje finansowane przez Unię, mianowicie za pośrednictwem funduszy strukturalnych. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu. Obejmują one niedawno zatwierdzoną reformę wprowadzającą pułapy wydatków i reformę emerytalną, które są również częścią planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(26)

Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne zmniejszą się z 5,1 % PKB w 2023 r. do 4,0 % PKB w 2024 r. Niższy poziom inwestycji odzwierciedla niższe inwestycje finansowane przez Unię, mianowicie za pośrednictwem funduszy strukturalnych. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu. Obejmują one niedawno zatwierdzoną reformę wprowadzającą pułapy wydatków i reformę emerytalną, które są również częścią planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (27) | W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. Zgodnie z programem stabilności na 2023 r. cele rządowe zakładają, że deficyt osiągnie 3,2 % PKB w 2025 r. i 2,2 % w 2026 r. Oczekuje się zatem, że w 2026 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych spadnie poniżej określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 %. |
| --- | --- |

(27)

W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. Zgodnie z programem stabilności na 2023 r. cele rządowe zakładają, że deficyt osiągnie 3,2 % PKB w 2025 r. i 2,2 % w 2026 r. Oczekuje się zatem, że w 2026 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych spadnie poniżej określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 %.

| (28) | Słowacki system podatkowy można zreformować w celu zwiększenia efektywności gospodarczej, wspierania stabilności środowiskowej i fiskalnej oraz zwiększenia sprawiedliwości. W porównaniu z innymi państwami członkowskimi obciążenie związane z opodatkowaniem pracy jest szczególnie duże w przypadku osób o niskich dochodach. Z drugiej strony potencjał podatków środowiskowych i podatków od nieruchomości nie jest pełni wykorzystany. Zmiany struktury podatkowej mogłyby wspierać wzrost, a także wspomagać zieloną transformację i zrównoważenie środowiskowe. Pomimo wysokiej energochłonności gospodarki dochody z podatków środowiskowych wyniosły w 2021 r. 2,5 %, co jest bliskie średniej unijnej. Opłaty środowiskowe związane z gospodarowaniem odpadami oraz zanieczyszczeniem powietrza nie promują w wystarczającym stopniu efektywnego wykorzystania zasobów i nie ograniczają odpowiednio kosztów dla środowiska i społeczeństwa. Podatki i opłaty środowiskowe nie są indeksowane, przez co dochody z tego tytułu z czasem zmniejszają się. Podatki drogowe i opłaty związane z rejestracją pojazdów niewystarczająco odzwierciedlają intensywność emisji. Ogólnie rzecz biorąc, udział opodatkowania transportu w całkowitych dochodach podatkowych wynosi jedynie 0,58 %, w porównaniu ze średnią unijną wynoszącą 1 %. Jeżeli chodzi o opodatkowanie nieruchomości, dochody z pobieranych okresowo podatków od nieruchomości były w 2021 r. relatywnie niskie (0,5 % PKB w stosunku do średniej unijnej wynoszącej 1,2 %). Słowacja nie dysponuje obecnie wystarczającymi danymi umożliwiającymi aktualizację i indeksację bazy podatkowej w przypadku podatku od nieruchomości zgodnie z wartościami rynkowymi, chociaż mogłoby to także częściowo ograniczyć utrzymujący się duży popyt na nieruchomości mieszkalne i związany z tym silny wzrost cen tych nieruchomości. Ponadto dalsze działania zmierzające do uproszczenia podatków i poprawy przestrzegania przepisów podatkowych mogą zwiększyć dochody publiczne, a tym samym przyczyniać się do utrzymania stabilności finansów publicznych i większej sprawiedliwości. W 2020 r. luka w przestrzeganiu przepisów podatkowych w zakresie VAT na Słowacji nadal wykazywała tendencję spadkową. Spadła ona z 15 % w 2019 r. do 13,9 % łącznych oczekiwanych dochodów z VAT w 2020 r., ale nadal utrzymuje się powyżej średniej unijnej (9,1 %). Dalsze usprawnienia administracji podatkowej, w tym w zakresie fakturowania elektronicznego, wstępnie wypełnionych deklaracji podatkowych i zwiększenia stopnia cyfryzacji, mogłyby przyczynić się do dalszego uszczelnienia systemu podatkowego. |
| --- | --- |

(28)

Słowacki system podatkowy można zreformować w celu zwiększenia efektywności gospodarczej, wspierania stabilności środowiskowej i fiskalnej oraz zwiększenia sprawiedliwości. W porównaniu z innymi państwami członkowskimi obciążenie związane z opodatkowaniem pracy jest szczególnie duże w przypadku osób o niskich dochodach. Z drugiej strony potencjał podatków środowiskowych i podatków od nieruchomości nie jest pełni wykorzystany. Zmiany struktury podatkowej mogłyby wspierać wzrost, a także wspomagać zieloną transformację i zrównoważenie środowiskowe. Pomimo wysokiej energochłonności gospodarki dochody z podatków środowiskowych wyniosły w 2021 r. 2,5 %, co jest bliskie średniej unijnej. Opłaty środowiskowe związane z gospodarowaniem odpadami oraz zanieczyszczeniem powietrza nie promują w wystarczającym stopniu efektywnego wykorzystania zasobów i nie ograniczają odpowiednio kosztów dla środowiska i społeczeństwa. Podatki i opłaty środowiskowe nie są indeksowane, przez co dochody z tego tytułu z czasem zmniejszają się. Podatki drogowe i opłaty związane z rejestracją pojazdów niewystarczająco odzwierciedlają intensywność emisji. Ogólnie rzecz biorąc, udział opodatkowania transportu w całkowitych dochodach podatkowych wynosi jedynie 0,58 %, w porównaniu ze średnią unijną wynoszącą 1 %. Jeżeli chodzi o opodatkowanie nieruchomości, dochody z pobieranych okresowo podatków od nieruchomości były w 2021 r. relatywnie niskie (0,5 % PKB w stosunku do średniej unijnej wynoszącej 1,2 %). Słowacja nie dysponuje obecnie wystarczającymi danymi umożliwiającymi aktualizację i indeksację bazy podatkowej w przypadku podatku od nieruchomości zgodnie z wartościami rynkowymi, chociaż mogłoby to także częściowo ograniczyć utrzymujący się duży popyt na nieruchomości mieszkalne i związany z tym silny wzrost cen tych nieruchomości. Ponadto dalsze działania zmierzające do uproszczenia podatków i poprawy przestrzegania przepisów podatkowych mogą zwiększyć dochody publiczne, a tym samym przyczyniać się do utrzymania stabilności finansów publicznych i większej sprawiedliwości. W 2020 r. luka w przestrzeganiu przepisów podatkowych w zakresie VAT na Słowacji nadal wykazywała tendencję spadkową. Spadła ona z 15 % w 2019 r. do 13,9 % łącznych oczekiwanych dochodów z VAT w 2020 r., ale nadal utrzymuje się powyżej średniej unijnej (9,1 %). Dalsze usprawnienia administracji podatkowej, w tym w zakresie fakturowania elektronicznego, wstępnie wypełnionych deklaracji podatkowych i zwiększenia stopnia cyfryzacji, mogłyby przyczynić się do dalszego uszczelnienia systemu podatkowego.

| (29) | Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Słowacji przebiegała jak dotąd sprawnie, ale stoi ona w obliczu pewnych wyzwań na przyszłość. Słowacja złożyła dwa wnioski o płatność, które odpowiadają 30 kamieniom milowym i wartościom docelowym zawartym w planie i na podstawie których dokonano płatności w łącznej wysokości 1,11 mld EUR. Słowacja znalazła się wśród państw członkowskich o najszybszych postępach w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, ale potencjalne utrudnienia wynikające z wąskich gardeł w zdolnościach administracyjnych oraz potrzeba rozpoczęcia prac nad dodatkowymi środkami określonymi w rozdziale dotyczącym REPowerEU przedłożonym przez Słowację w ramach poprawki do jej planu, przedłożonej w dniu 26 kwietnia 2023 r., wymagają większego skoncentrowania się na wdrażaniu. Włączenie nowego rozdziału dotyczącego REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Słowacji w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, aby zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny. |
| --- | --- |

(29)

Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Słowacji przebiegała jak dotąd sprawnie, ale stoi ona w obliczu pewnych wyzwań na przyszłość. Słowacja złożyła dwa wnioski o płatność, które odpowiadają 30 kamieniom milowym i wartościom docelowym zawartym w planie i na podstawie których dokonano płatności w łącznej wysokości 1,11 mld EUR. Słowacja znalazła się wśród państw członkowskich o najszybszych postępach w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, ale potencjalne utrudnienia wynikające z wąskich gardeł w zdolnościach administracyjnych oraz potrzeba rozpoczęcia prac nad dodatkowymi środkami określonymi w rozdziale dotyczącym REPowerEU przedłożonym przez Słowację w ramach poprawki do jej planu, przedłożonej w dniu 26 kwietnia 2023 r., wymagają większego skoncentrowania się na wdrażaniu. Włączenie nowego rozdziału dotyczącego REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Słowacji w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, aby zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny.

| (30) | W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Słowacji. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego na Słowacji. |
| --- | --- |

(30)

W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Słowacji. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego na Słowacji.

| (31) | Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Słowacja mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą energii i zielonej transformacji. |
| --- | --- |

(31)

Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Słowacja mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą energii i zielonej transformacji.

| (32) | W ostatnich latach postępy Słowacji w ograniczaniu emisji netto gazów cieplarnianych w dużej mierze utknęły w martwym punkcie. Kraj ten pozostaje strukturalnie energochłonną gospodarką o dużej zależności od importu paliw kopalnych. W 2020 r. intensywność zużycia energii pierwotnej na Słowacji była o około 80 % wyższa od unijnej średniej, natomiast zużycie energii końcowej wzrosło w latach 2015–2021 o 13,5 %. Słowacja osiągnęła w 2022 r. pewne postępy w zakresie dywersyfikacji importu energii, nie wdrożono jednak w wystarczającym stopniu środków na rzecz oszczędności gazu. Zużycie gazu ziemnego na Słowacji w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 1 % (18) w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, który to wynik jest znacznie niższy od celu określonego w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (19), jakim była redukcja o 15 %. Zachęca się Słowację do większych wysiłków na rzecz tymczasowego zmniejszenia popytu na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (20). Udział importu gazu ziemnego z Rosji zmniejszył się od lata 2022 r. z 85 % do około 50 %. Chociaż reformy zawarte w planie odbudowy i zwiększania odporności doprowadziły do znacznego zwiększenia dostępnej na Słowacji zdolności przyłączania odnawialnych źródeł energii do sieci, do przyłączenia nowych instalacji wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych wykorzystano jedynie niewielką część wolnych mocy. Szybsze upowszechnianie wykorzystania odnawialnych źródeł energii pomogłoby osiągnąć cele klimatyczne i zmniejszyć uzależnienie Słowacji od importu paliw kopalnych (w tym z Rosji), łagodząc ryzyko ubóstwa energetycznego przy zmiennych cenach energii. Łączna moc zainstalowana energii słonecznej i wiatrowej wyniosła w 2022 r. około 7 % łącznej mocy zainstalowanej, co stanowi drugi najniższy poziom w Unii. |
| --- | --- |

(32)

W ostatnich latach postępy Słowacji w ograniczaniu emisji netto gazów cieplarnianych w dużej mierze utknęły w martwym punkcie. Kraj ten pozostaje strukturalnie energochłonną gospodarką o dużej zależności od importu paliw kopalnych. W 2020 r. intensywność zużycia energii pierwotnej na Słowacji była o około 80 % wyższa od unijnej średniej, natomiast zużycie energii końcowej wzrosło w latach 2015–2021 o 13,5 %. Słowacja osiągnęła w 2022 r. pewne postępy w zakresie dywersyfikacji importu energii, nie wdrożono jednak w wystarczającym stopniu środków na rzecz oszczędności gazu. Zużycie gazu ziemnego na Słowacji w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 1 % (18) w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, który to wynik jest znacznie niższy od celu określonego w rozporządzeniu Rady (UE) 2022/1369 (19), jakim była redukcja o 15 %. Zachęca się Słowację do większych wysiłków na rzecz tymczasowego zmniejszenia popytu na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2023/706 (20). Udział importu gazu ziemnego z Rosji zmniejszył się od lata 2022 r. z 85 % do około 50 %. Chociaż reformy zawarte w planie odbudowy i zwiększania odporności doprowadziły do znacznego zwiększenia dostępnej na Słowacji zdolności przyłączania odnawialnych źródeł energii do sieci, do przyłączenia nowych instalacji wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych wykorzystano jedynie niewielką część wolnych mocy. Szybsze upowszechnianie wykorzystania odnawialnych źródeł energii pomogłoby osiągnąć cele klimatyczne i zmniejszyć uzależnienie Słowacji od importu paliw kopalnych (w tym z Rosji), łagodząc ryzyko ubóstwa energetycznego przy zmiennych cenach energii. Łączna moc zainstalowana energii słonecznej i wiatrowej wyniosła w 2022 r. około 7 % łącznej mocy zainstalowanej, co stanowi drugi najniższy poziom w Unii.

| (33) | Słowacja wprowadziła w 2022 r. reformy w dziedzinie struktury rynku i wsparcia na rzecz energii ze źródeł odnawialnych w ramach swojego planu odbudowy i zwiększania odporności, ale dalsze środki umożliwiłyby szybsze wprowadzenie odnawialnych źródeł energii, w szczególności w przypadku energii wiatrowej, słonecznej, geotermalnej, biometanu i wodoru. Środki te obejmują uproszczenie procedur wydawania zezwoleń i procedur administracyjnych, w tym poprzez ustanowienie administracyjnych punktów kompleksowej obsługi i obszarów docelowych energii odnawialnej. Słowacja odniosłaby korzyści ze zwiększenia efektywności procedur dostępu do sieci dla odnawialnych źródeł energii, w szczególności poprzez reformę systemu rezerwacji zdolności, zmniejszenie obciążenia administracyjnego związanego z podłączeniem do sieci oraz zmianę opłat za podłączenie do sieci, zgodnie z unijnymi wartościami odniesienia i najlepszymi praktykami. Aby uwzględnić rosnącą ilość odnawialnych źródeł energii o zmiennej wydajności, Słowacja ma duży potencjał w zakresie modernizacji swoich sieci elektroenergetycznych (zarówno w zakresie przesyłu, jak i dystrybucji), budowy nowych instalacji magazynowania energii elektrycznej oraz postępów w tworzeniu ram regulacyjnych dotyczących wodoru odnawialnego. Dalsze postępy w rozwoju sektorów energii geotermalnej i biometanu umożliwiłyby uzyskanie zamienników gazu ziemnego, powszechnie wykorzystywanego jako źródło energii w systemach ciepłowniczych tam, gdzie wykorzystanie odnawialnych źródeł ciepła jest nadal słabo rozwinięte. |
| --- | --- |

(33)

Słowacja wprowadziła w 2022 r. reformy w dziedzinie struktury rynku i wsparcia na rzecz energii ze źródeł odnawialnych w ramach swojego planu odbudowy i zwiększania odporności, ale dalsze środki umożliwiłyby szybsze wprowadzenie odnawialnych źródeł energii, w szczególności w przypadku energii wiatrowej, słonecznej, geotermalnej, biometanu i wodoru. Środki te obejmują uproszczenie procedur wydawania zezwoleń i procedur administracyjnych, w tym poprzez ustanowienie administracyjnych punktów kompleksowej obsługi i obszarów docelowych energii odnawialnej. Słowacja odniosłaby korzyści ze zwiększenia efektywności procedur dostępu do sieci dla odnawialnych źródeł energii, w szczególności poprzez reformę systemu rezerwacji zdolności, zmniejszenie obciążenia administracyjnego związanego z podłączeniem do sieci oraz zmianę opłat za podłączenie do sieci, zgodnie z unijnymi wartościami odniesienia i najlepszymi praktykami. Aby uwzględnić rosnącą ilość odnawialnych źródeł energii o zmiennej wydajności, Słowacja ma duży potencjał w zakresie modernizacji swoich sieci elektroenergetycznych (zarówno w zakresie przesyłu, jak i dystrybucji), budowy nowych instalacji magazynowania energii elektrycznej oraz postępów w tworzeniu ram regulacyjnych dotyczących wodoru odnawialnego. Dalsze postępy w rozwoju sektorów energii geotermalnej i biometanu umożliwiłyby uzyskanie zamienników gazu ziemnego, powszechnie wykorzystywanego jako źródło energii w systemach ciepłowniczych tam, gdzie wykorzystanie odnawialnych źródeł ciepła jest nadal słabo rozwinięte.

| (34) | Chociaż Słowacja robi postępy w zakresie efektywności energetycznej budynków mieszkalnych w wyniku ambitnych inwestycji w ramach Instrumentu oraz Funduszu Spójności, konieczne są dalsze wysiłki, zwłaszcza w zakresie gruntownej renowacji publicznych i prywatnych budynków niemieszkalnych, wraz ze środkami renowacji ukierunkowanymi na ubóstwo energetyczne i gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji. Słowacja odniosłaby korzyści z usunięcia kilku wąskich gardeł w celu przyspieszenia renowacji budynków i przyciągnięcia większej liczby inwestycji prywatnych, mianowicie poprzez: (i) dostosowanie programów renowacji; (ii) udzielanie pomocy technicznej; (iii) opracowanie podejścia opartego na punktach kompleksowej obsługi; (iv) gromadzenie odpowiednich danych dotyczących energii w odniesieniu do budynków publicznych, aby pomóc w określeniu priorytetów inwestycyjnych oraz (v) poprawę koordynacji między różnymi organami publicznymi i programami finansowania. Konieczne są dodatkowe wysiłki w celu strukturalnego rozwiązania problemu ubóstwa energetycznego, w szczególności poprzez specjalne programy renowacji nieruchomości mieszkalnych oraz pomoc techniczną i administracyjną, która odzwierciedla potrzeby gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji, a także reformy i inwestycje w mieszkalnictwo socjalne. Realizacja przez Słowację celów pakietu „Gotowi na 55” będzie wymagać dalszego zwiększenia ambicji w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz zwiększenia celów dotyczących wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych i poprawy efektywności energetycznej. |
| --- | --- |

(34)

Chociaż Słowacja robi postępy w zakresie efektywności energetycznej budynków mieszkalnych w wyniku ambitnych inwestycji w ramach Instrumentu oraz Funduszu Spójności, konieczne są dalsze wysiłki, zwłaszcza w zakresie gruntownej renowacji publicznych i prywatnych budynków niemieszkalnych, wraz ze środkami renowacji ukierunkowanymi na ubóstwo energetyczne i gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji. Słowacja odniosłaby korzyści z usunięcia kilku wąskich gardeł w celu przyspieszenia renowacji budynków i przyciągnięcia większej liczby inwestycji prywatnych, mianowicie poprzez: (i) dostosowanie programów renowacji; (ii) udzielanie pomocy technicznej; (iii) opracowanie podejścia opartego na punktach kompleksowej obsługi; (iv) gromadzenie odpowiednich danych dotyczących energii w odniesieniu do budynków publicznych, aby pomóc w określeniu priorytetów inwestycyjnych oraz (v) poprawę koordynacji między różnymi organami publicznymi i programami finansowania. Konieczne są dodatkowe wysiłki w celu strukturalnego rozwiązania problemu ubóstwa energetycznego, w szczególności poprzez specjalne programy renowacji nieruchomości mieszkalnych oraz pomoc techniczną i administracyjną, która odzwierciedla potrzeby gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji, a także reformy i inwestycje w mieszkalnictwo socjalne. Realizacja przez Słowację celów pakietu „Gotowi na 55” będzie wymagać dalszego zwiększenia ambicji w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz zwiększenia celów dotyczących wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych i poprawy efektywności energetycznej.

| (35) | Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. Słowacja ma jeden z najwyższych w Unii wskaźników zatrudnienia w przemyśle motoryzacyjnym i stalowym – sektorach silnie dotkniętych zieloną transformacją. Jednocześnie w 2022 r. zgłoszono niedobory siły roboczej w 24 zawodach, które wymagają umiejętności ekologicznych, takich jak m.in. monterzy izolacji, hydraulicy i monterzy rurociągów, a także elektrycy budowlani i pokrewni. Wymaga to skutecznych środków z zakresu polityki w celu przyspieszenia zielonej transformacji w wielu sektorach, przy jednoczesnym zapewnieniu sprawiedliwości. |
| --- | --- |

(35)

Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. Słowacja ma jeden z najwyższych w Unii wskaźników zatrudnienia w przemyśle motoryzacyjnym i stalowym – sektorach silnie dotkniętych zieloną transformacją. Jednocześnie w 2022 r. zgłoszono niedobory siły roboczej w 24 zawodach, które wymagają umiejętności ekologicznych, takich jak m.in. monterzy izolacji, hydraulicy i monterzy rurociągów, a także elektrycy budowlani i pokrewni. Wymaga to skutecznych środków z zakresu polityki w celu przyspieszenia zielonej transformacji w wielu sektorach, przy jednoczesnym zapewnieniu sprawiedliwości.

| (36) | W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (21) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1. |
| --- | --- |

(36)

W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (21) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1.

| (37) | W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru wykwalifikowanej kadry; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Słowacji zalecenia 1, 2 i 3 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego, trzeciego i piątego zalecenia zawartego w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r., |
| --- | --- |

(37)

W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru wykwalifikowanej kadry; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Słowacji zalecenia 1, 2 i 3 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego, trzeciego i piątego zalecenia zawartego w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r.,

NINIEJSZYM ZALECA Słowacji podjęcie w latach 2023 i 2024 działań mających na celu:

1.

Zapewnienie rozważnej polityki fiskalnej, w szczególności poprzez ograniczenie nominalnego wzrostu wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych do nie więcej niż 5,7 % w 2024 r. (22).

Utrzymanie inwestycji publicznych finansowanych z zasobów krajowych i zapewnienie skutecznej absorpcji dotacji w ramach Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w celu wspierania zielonej i cyfrowej transformacji.

W okresie po 2024 r. kontynuowanie średniookresowej strategii fiskalnej polegającej na stopniowej i zrównoważonej konsolidacji, w połączeniu z inwestycjami i reformami prowadzącymi do wyższego zrównoważonego wzrostu, aby osiągnąć ostrożną sytuację fiskalną w średnim okresie.

Dostosowanie struktury podatkowej w taki sposób, by stała się bardziej wydajna i by bardziej wspierała trwały wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu, m.in. przez wykorzystanie potencjału podatków środowiskowych i podatków od nieruchomości. Dalszą poprawę przestrzegania przepisów podatkowych, w tym poprzez dalszą cyfryzację administracji podatkowej.

Zmniejszenie ryzyka związanego z zadłużeniem gospodarstw domowych poprzez wspieranie podaży nieruchomości mieszkalnych i ekspansję rynku wynajmu.

2.

Utrzymanie stałego tempa realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności oraz – w związku z niedawnym przedłożeniem addendum, łącznie z rozdziałem REPowerEU – szybkie rozpoczęcie wdrażania powiązanych środków. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem ścisłej komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności.

3.

Zmniejszenie zależności gospodarki od paliw kopalnych, w szczególności gazu ziemnego w przemyśle i ciepłownictwie, oraz dywersyfikację importu paliw kopalnych. Przyspieszenie wdrażania odnawialnych źródeł energii, w szczególności energii wiatrowej, słonecznej i geotermalnej oraz gazów odnawialnych, zgodnie z odpowiednimi kryteriami zrównoważonego rozwoju. Uproszczenie procedur wydawania zezwoleń i procedur administracyjnych dotyczących wdrażania odnawialnych źródeł energii, w tym poprzez ustanowienie punktów kompleksowej obsługi i obszarów docelowych. Modernizację sieci elektroenergetycznej, zwiększenie wydajności procedur przyłączania odnawialnych źródeł energii do sieci oraz zmniejszenie uciążliwości tych procedur. Przyspieszenie i promowanie gruntownych renowacji budynków publicznych i prywatnych, rozwiązanie problemu ubóstwa energetycznego poprzez renowację nieruchomości mieszkalnych dla gospodarstw domowych o niskich dochodach oraz zintensyfikowanie działań z zakresu polityki mających na celu zapewnienie i nabywanie umiejętności i kompetencji potrzebnych do zielonej transformacji.

Sporządzono w Brukseli dnia 14 lipca 2023 r.

W imieniu Rady

N. CALVIÑO SANTAMARÍA

Przewodnicząca

---

(1)  Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 1.

1

(2)  Dz.U. L 306 z 23.11.2011, s. 25.

2

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17).

3

(4)  Zalecenie Rady z dnia 16 maja 2023 r. w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (Dz.U. C 180 z 23.5.2023, s. 1).

4

(5)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 z dnia 27 lutego 2023 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/241 w odniesieniu do rozdziałów REPowerEU w planach odbudowy i zwiększania odporności oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1303/2013, (UE) 2021/1060 i (UE) 2021/1755 oraz dyrektywy 2003/87/WE (Dz.U. L 63 z 28.2.2023, s. 1).

5

(6)  ST 10156/2021 INIT; ST 10156/2021 ADD 1; ST 10156/2021 COR 1.

6

(7)  Rozporządzenie Rady (UE) 2022/1854 z dnia 6 października 2022 r. w sprawie interwencji w sytuacji nadzwyczajnej w celu rozwiązania problemu wysokich cen energii (Dz.U. L 261 I z 7.10.2022, s. 1).

7

(8)  Zalecenie Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Słowację programu stabilności na 2021 r. (Dz.U. C 304 z 29.7.2021, s. 121).

8

(9)  Kurs polityki fiskalnej jest mierzony zmianą wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów), z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, lecz z uwzględnieniem wydatków finansowanych z bezzwrotnego wsparcia (dotacji) w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych, w stosunku do średniookresowego wzrostu potencjalnego. Więcej szczegółowych informacji można znaleźć w ramce 1 w tablicach statystycznych w dziedzinie fiskalnej.

9

(10)  Inne wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych miały restrykcyjny wpływ, wynoszący 0,1 pp. PKB.

10

(11)  Podana wartość liczbowa odzwierciedla poziom rocznych kosztów budżetowych tych środków, w tym bieżących dochodów i wydatków, a także środków w zakresie nakładów inwestycyjnych.

11

(12)  Zalecenie Rady z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie krajowego programu reform Słowacji na 2022 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Słowację programu stabilności na 2022 r. (Dz.U. C 334 z 1.9.2022, s. 205).

12

(13)  Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. średniookresowy (średnia z 10 lat) wzrost produktu potencjalnego Słowacji, wykorzystywany do pomiaru kursu polityki fiskalnej, szacuje się na 12,0 % w ujęciu nominalnym.

13

(14)  Prognozuje się, że inne wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ, wynoszący 0,1 pp. PKB.

14

(15)  Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły w 2023 r. 0,0 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 1,3 pp. Prognozuje się, że inne wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ, wynoszący 0,1 pp. PKB.

15

(16)  Art. 5 rozporządzenia (WE) nr 1466/97 wymaga również korekty przekraczającej wartość 0,5 % PKB w przypadku państw członkowskich o poziomie długu publicznego przekraczającym 60 % PKB lub z wyraźniejszym ryzykiem dotyczącym długookresowej zdolności do obsługi długu.

16

(17)  Wydatki pierwotne netto definiuje się jako wydatki finansowane z zasobów krajowych po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów i z wyłączeniem wydatków z tytułu odsetek oraz cyklicznych wydatków związanych z bezrobociem.

17

(18)  Dane dotyczące Słowacji są obecnie zatwierdzane przez Eurostat.

18

(19)  Rozporządzenie Rady (UE) 2022/1369 z dnia 5 sierpnia 2022 r. w sprawie skoordynowanych środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz (Dz.U. L 206 z 8.8.2022, s. 1).

19

(20)  Rozporządzenie Rady (UE) 2023/706 z dnia 30 marca 2023 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2022/1369 w odniesieniu do przedłużenia okresu zmniejszenia zapotrzebowania w kontekście środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz oraz w odniesieniu do zwiększenia sprawozdawczości i monitorowania realizacji tych środków (Dz.U. L 93 z 31.3.2023, s. 1).

20

(21)  Na podstawie art. 5 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1466/97.

21

(22)  Co zgodnie z szacunkami odpowiada rocznej korekcie strukturalnego salda budżetowego w wysokości co najmniej 0,7 % PKB w 2024 r., jak opisano w motywie 24.

22

---

| 1.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 312/243 |
| --- | --- | --- | --- |

1.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 312/243

---

ZALECENIE RADY

z dnia 14 lipca 2023 r.

w sprawie krajowego programu reform Finlandii na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Finlandię programu stabilności na 2023 r.

(2023/C 312/26)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 121 ust. 2 i art. 148 ust. 4,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych (1), w szczególności jego art. 5 ust. 2,

uwzględniając zalecenie Komisji Europejskiej,

uwzględniając rezolucje Parlamentu Europejskiego,

uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej,

uwzględniając opinię Komitetu ds. Zatrudnienia,

uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Finansowego,

uwzględniając opinię Komitetu Ochrony Socjalnej,

uwzględniając opinię Komitetu Polityki Gospodarczej,

a także mając na uwadze, co następuje:

| (1) | Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (2), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(1)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (2), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (2) | W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 (3), Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym nie wskazała Finlandii jako jednego z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia. W związku z tym szczegółowa ocena sytuacji nie będzie potrzebna. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego Finlandii na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu. |
| --- | --- |

(2)

W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 (3), Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym nie wskazała Finlandii jako jednego z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia. W związku z tym szczegółowa ocena sytuacji nie będzie potrzebna. W tym samym dniu Komisja przyjęła również opinię w sprawie projektu planu budżetowego Finlandii na 2023 r. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4) („zalecenie dla strefy euro na 2023 r.”), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu.

| (3) | Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii. |
| --- | --- |

(3)

Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii.

| (4) | W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów. |
| --- | --- |

(4)

W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów.

| (5) | W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(5)

W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (6) | Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(6)

Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności.

| (7) | W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. |
| --- | --- |

(7)

W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję związaną z cenami energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

| (8) | W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa zdolności do obsługi długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r. |
| --- | --- |

(8)

W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa zdolności do obsługi długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r.

| (9) | W dniu 27 maja 2021 r. Finlandia przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 29 października 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Finlandii (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Finlandia osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone. |
| --- | --- |

(9)

W dniu 27 maja 2021 r. Finlandia przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 29 października 2021 r. Rada przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Finlandii (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Finlandia osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone.

| (10) | W dniu 23 marca 2023 r. Finlandia przedłożyła swój krajowy program reform i program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Finlandii z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(10)

W dniu 23 marca 2023 r. Finlandia przedłożyła swój krajowy program reform i program stabilności na 2023 r., zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je równoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Finlandii z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (11) | W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Finlandii na 2023 r. Oceniła w nim postępy Finlandii we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Finlandię. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Finlandii we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

(11)

W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Finlandii na 2023 r. Oceniła w nim postępy Finlandii we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Finlandię. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Finlandii we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju.

| (12) | Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Finlandii zmniejszył się z 2,8 % PKB w 2021 r. do 0,9 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrósł z 72,6 % PKB na koniec 2021 r. do 73,0 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. W sprawozdaniu tym omówiono sytuację budżetową Finlandii, ponieważ jej dług sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2022 r. przekroczył określoną w Traktacie wartość odniesienia wynoszącą 60 % PKB, w związku z czym państwo to nie przestrzegało warunków wartości odniesienia dotyczącej redukcji długu. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium długu nie zostało spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r. Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Finlandia powinna to uwzględnić przy wykonywaniu budżetu na 2023 r. i przygotowywaniu projektu planu budżetowego na 2024 r. |
| --- | --- |

(12)

Według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Finlandii zmniejszył się z 2,8 % PKB w 2021 r. do 0,9 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrósł z 72,6 % PKB na koniec 2021 r. do 73,0 % na koniec 2022 r. W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu. W sprawozdaniu tym omówiono sytuację budżetową Finlandii, ponieważ jej dług sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2022 r. przekroczył określoną w Traktacie wartość odniesienia wynoszącą 60 % PKB, w związku z czym państwo to nie przestrzegało warunków wartości odniesienia dotyczącej redukcji długu. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium długu nie zostało spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 8 marca 2023 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2023 r. Komisja następnie stwierdziła, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r. Finlandia powinna to uwzględnić przy wykonywaniu budżetu na 2023 r. i przygotowywaniu projektu planu budżetowego na 2024 r.

| (13) | Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. tego rodzaju środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały tymczasowe podwyższenie podlegającej odliczeniu kwoty kosztów dojazdów do pracy oraz zwiększenie odliczeń podatkowych dla gospodarstw domowych na renowacje systemów ogrzewania, a środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki – indeksację świadczeń socjalnych i wypłatę dodatkowych świadczeń na dziecko, co miało poprawić siłę nabywczą gospodarstw domowych o niskich dochodach i złagodzić koszty spowodowane inflacją. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 0,1 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony osobom wysiedlonym z Ukrainy, które szacuje się na 0,1 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 2,0 % PKB w 2021 r. do 0,2 % PKB w 2022 r. |
| --- | --- |

(13)

Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. tego rodzaju środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały tymczasowe podwyższenie podlegającej odliczeniu kwoty kosztów dojazdów do pracy oraz zwiększenie odliczeń podatkowych dla gospodarstw domowych na renowacje systemów ogrzewania, a środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki – indeksację świadczeń socjalnych i wypłatę dodatkowych świadczeń na dziecko, co miało poprawić siłę nabywczą gospodarstw domowych o niskich dochodach i złagodzić koszty spowodowane inflacją. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 0,1 % PKB. Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony osobom wysiedlonym z Ukrainy, które szacuje się na 0,1 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 2,0 % PKB w 2021 r. do 0,2 % PKB w 2022 r.

| (14) | W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Finlandia (7) kontynuowała wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniony przez Instrument, oraz utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(14)

W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Finlandia (7) kontynuowała wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniony przez Instrument, oraz utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych.

| (15) | Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był zasadniczo neutralny i kształtował się na poziomie – 0,1 % PKB, zgodnie z zaleceniem Rady. Zgodnie z zaleceniem Rady Finlandia nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 0,3 % PKB w 2022 r. (0,2 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9), który to wpływ wyniósł 0,0 pp. Finlandia utrzymała zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał zasadniczo neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,1 pp. W związku z tym Finlandia w wystarczającym stopniu kontrolowała wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(15)

Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (8) w 2022 r. był zasadniczo neutralny i kształtował się na poziomie – 0,1 % PKB, zgodnie z zaleceniem Rady. Zgodnie z zaleceniem Rady Finlandia nadal wspierała odbudowę poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 0,3 % PKB w 2022 r. (0,2 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej (9), który to wpływ wyniósł 0,0 pp. Finlandia utrzymała zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał zasadniczo neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,1 pp. W związku z tym Finlandia w wystarczającym stopniu kontrolowała wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych.

| (16) | Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. zarówno na 2023 r., jak i 2024 r. Rząd prognozuje, że realny PKB nieznacznie skurczy się w 2023 r. o 0,2 %, a następnie wzrośnie w 2024 r. o 1,3 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wzrost realnego PKB – o 0,2 % w 2023 r. i o 1,4 % w 2024 r. W obu prognozach przewiduje się, że w 2023 r. głównym motorem wzrostu będzie eksport netto, natomiast w 2024 r. przewiduje się, że w miarę ożywienia popytu krajowego poprawa wyników gospodarczych będzie się opierać na szerszej podstawie. |
| --- | --- |

(16)

Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie stabilności na 2023 r., jest zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. zarówno na 2023 r., jak i 2024 r. Rząd prognozuje, że realny PKB nieznacznie skurczy się w 2023 r. o 0,2 %, a następnie wzrośnie w 2024 r. o 1,3 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się wzrost realnego PKB – o 0,2 % w 2023 r. i o 1,4 % w 2024 r. W obu prognozach przewiduje się, że w 2023 r. głównym motorem wzrostu będzie eksport netto, natomiast w 2024 r. przewiduje się, że w miarę ożywienia popytu krajowego poprawa wyników gospodarczych będzie się opierać na szerszej podstawie.

| (17) | W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że w 2023 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie do 2,6 % PKB. Wzrost w 2023 r. odzwierciedla głównie indeksację świadczeń socjalnych, przekazywanie środków finansowych władzom lokalnym przez instytucje rządowe na szczeblu centralnym, wyższe wydatki z tytułu odsetek, a także dodatkowe wydatki na obronność i inwestycje związane z badaniami i rozwojem. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 73,0 % na koniec 2022 r. do 74,4 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 2,6 % PKB w 2023 r. Jest to zgodne z poziomem deficytu prognozowanym w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który na koniec 2023 r. wyniesie 73,9 %. Różnica ta wynika z nieco wyższego deflatora zakładanego w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. |
| --- | --- |

(17)

W programie stabilności na 2023 r. rząd oczekuje, że w 2023 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie do 2,6 % PKB. Wzrost w 2023 r. odzwierciedla głównie indeksację świadczeń socjalnych, przekazywanie środków finansowych władzom lokalnym przez instytucje rządowe na szczeblu centralnym, wyższe wydatki z tytułu odsetek, a także dodatkowe wydatki na obronność i inwestycje związane z badaniami i rozwojem. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 73,0 % na koniec 2022 r. do 74,4 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 2,6 % PKB w 2023 r. Jest to zgodne z poziomem deficytu prognozowanym w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który na koniec 2023 r. wyniesie 73,9 %. Różnica ta wynika z nieco wyższego deflatora zakładanego w prognozie Komisji z wiosny 2023 r.

| (18) | Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki fiskalne podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono (w szczególności: dodatkowe tymczasowe podwyższenie podlegającej odliczeniu kwoty kosztów dojazdów do pracy i zwiększenie odliczeń podatkowych dla gospodarstw domowych na renowacje systemów ogrzewania) oraz nowe środki, takie jak tymczasowe zwroty z tytułu rachunków za energię elektryczną oraz ulgi podatkowe w odniesieniu do energii elektrycznej, a także tymczasowe obniżenie stawki podatku od wartości dodanej (VAT) na energię elektryczną i przewóz osób. Koszt tych środków jest częściowo kompensowany podatkami od nieoczekiwanych zysków dostawców energii, a mianowicie tymczasowym podatkiem od zysków nałożonym na przedsiębiorstwa energetyczne. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 0,3 % PKB w 2023 r. (10) Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowują w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,1 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,0 % PKB w 2022 r.). Prognozuje się, że koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony osobom wysiedlonym z Ukrainy wzrosną o 0,2 pp. PKB w porównaniu z 2022 r. |
| --- | --- |

(18)

Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki fiskalne podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r., których okres obowiązywania przedłużono (w szczególności: dodatkowe tymczasowe podwyższenie podlegającej odliczeniu kwoty kosztów dojazdów do pracy i zwiększenie odliczeń podatkowych dla gospodarstw domowych na renowacje systemów ogrzewania) oraz nowe środki, takie jak tymczasowe zwroty z tytułu rachunków za energię elektryczną oraz ulgi podatkowe w odniesieniu do energii elektrycznej, a także tymczasowe obniżenie stawki podatku od wartości dodanej (VAT) na energię elektryczną i przewóz osób. Koszt tych środków jest częściowo kompensowany podatkami od nieoczekiwanych zysków dostawców energii, a mianowicie tymczasowym podatkiem od zysków nałożonym na przedsiębiorstwa energetyczne. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 0,3 % PKB w 2023 r. (10) Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowują w pełni sygnału cenowego dotyczącego zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (11), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,1 % PKB w 2023 r. (w porównaniu z 0,0 % PKB w 2022 r.). Prognozuje się, że koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony osobom wysiedlonym z Ukrainy wzrosną o 0,2 pp. PKB w porównaniu z 2022 r.

| (19) | W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Finlandii podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Finlandia powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Finlandii zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(19)

W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Finlandii podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (12), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Finlandia powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Finlandii zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (20) | W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. ekspansywny (– 1,0 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs ten był zasadniczo neutralny (– 0,1 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, wynoszący 0,6 % PKB. Obejmuje to utrzymujące się na zasadniczo stałym poziomie koszty ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii. Uwzględnia to również wyższe (o 0,2 % PKB) koszty zapewnienia tymczasowej ochrony osobom wysiedlonym z Ukrainy. Ekspansywny wpływ bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wynika zatem jedynie częściowo z ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Do ekspansywnego wzrostu bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) przyczyniają się również indeksacja świadczeń socjalnych, przekazywanie środków finansowych władzom lokalnym przez instytucje rządowe na szczeblu centralnym, a także dodatkowe wydatki na obronność i na inwestycje związane z badaniami i rozwojem. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz innych funduszy unijnych wyniosły w 2023 r. 0,4 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,4 pp. (13) W związku z tym Finlandia planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu i przewiduje utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Planuje finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takie jak dotacje na wymianę kotłów na paliwa kopalne i punkty ładowania pojazdów elektrycznych, a także sieci elektroenergetyczne, projekt Digirail realizowany w celu odnowienia systemu sterowania ruchem kolejowym, portal Virtual Finland, mający ułatwić imigrację zarobkową, oraz projekt dotyczący gospodarki czasu rzeczywistego mający służyć cyfryzacji transakcji biznesowych; inwestycje te są finansowane częściowo z Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(20)

W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. ekspansywny (– 1,0 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs ten był zasadniczo neutralny (– 0,1 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, wynoszący 0,6 % PKB. Obejmuje to utrzymujące się na zasadniczo stałym poziomie koszty ukierunkowanych środków wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii. Uwzględnia to również wyższe (o 0,2 % PKB) koszty zapewnienia tymczasowej ochrony osobom wysiedlonym z Ukrainy. Ekspansywny wpływ bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych wynika zatem jedynie częściowo z ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Do ekspansywnego wzrostu bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) przyczyniają się również indeksacja świadczeń socjalnych, przekazywanie środków finansowych władzom lokalnym przez instytucje rządowe na szczeblu centralnym, a także dodatkowe wydatki na obronność i na inwestycje związane z badaniami i rozwojem. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz innych funduszy unijnych wyniosły w 2023 r. 0,4 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,4 pp. (13) W związku z tym Finlandia planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu i przewiduje utrzymanie inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Planuje finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, takie jak dotacje na wymianę kotłów na paliwa kopalne i punkty ładowania pojazdów elektrycznych, a także sieci elektroenergetyczne, projekt Digirail realizowany w celu odnowienia systemu sterowania ruchem kolejowym, portal Virtual Finland, mający ułatwić imigrację zarobkową, oraz projekt dotyczący gospodarki czasu rzeczywistego mający służyć cyfryzacji transakcji biznesowych; inwestycje te są finansowane częściowo z Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (21) | Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzyma się na poziomie 2,6 % PKB w 2024 r. Oczekuje się spowolnienia wzrostu dochodów podatkowych oraz wzrostu wydatków z tytułu odsetek. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. wzrośnie do 76,9 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 2,6 % PKB. Jest to zgodne z poziomem deficytu prognozowanym w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który na koniec 2024 r. wyniesie 76,2 %. |
| --- | --- |

(21)

Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzyma się na poziomie 2,6 % PKB w 2024 r. Oczekuje się spowolnienia wzrostu dochodów podatkowych oraz wzrostu wydatków z tytułu odsetek. Według programu stabilności na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. wzrośnie do 76,9 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 2,6 % PKB. Jest to zgodne z poziomem deficytu prognozowanym w programie stabilności na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się niższy poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który na koniec 2024 r. wyniesie 76,2 %.

| (22) | Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Komisja obecnie zakłada całkowite stopniowe wycofywanie środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. |
| --- | --- |

(22)

Program stabilności na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie wszystkich środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Komisja obecnie zakłada całkowite stopniowe wycofywanie środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii.

| (23) | W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (14). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej, według Komisji odpowiednia będzie poprawa salda strukturalnego o co najmniej 0,3 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (15) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 2,2 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 0,3 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według prognozy Komisji z wiosny 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych w 2023 r. nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Jeżeli zostanie to potwierdzone, odpowiedni byłby niższy wzrost wydatków pierwotnych netto w 2024 r. |
| --- | --- |

(23)

W rozporządzeniu (WE) nr 1466/97 wymaga się osiągnięcia rocznej korekty strukturalnego salda budżetowego prowadzącej do średniookresowego celu budżetowego, przyjmując 0,5 % PKB jako punkt odniesienia dla tej korekty (14). Biorąc pod uwagę względy stabilności fiskalnej, według Komisji odpowiednia będzie poprawa salda strukturalnego o co najmniej 0,3 % PKB w 2024 r. Aby zapewnić taką korektę i zgodnie z metodą stosowaną przez Komisję, wzrost wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych (15) nie powinien przekroczyć w 2024 r. 2,2 %, jak wskazano w niniejszym zaleceniu. Jednocześnie należy stopniowo wycofywać pozostałe środki wsparcia w dziedzinie energii (obecnie szacowane przez Komisję na 0,3 % PKB w 2023 r.), jeśli pozwala na to rozwój sytuacji na rynku energii i rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych; uzyskane w ten sposób oszczędności powinny zostać przeznaczone na zmniejszenie deficytu publicznego. Według prognozy Komisji z wiosny 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych w 2023 r. nie jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Jeżeli zostanie to potwierdzone, odpowiedni byłby niższy wzrost wydatków pierwotnych netto w 2024 r.

| (24) | Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że w 2024 r. wydatki pierwotne netto finansowane z zasobów krajowych wzrosną o 2,8 %, czyli powyżej zalecanej stopy wzrostu. |
| --- | --- |

(24)

Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że w 2024 r. wydatki pierwotne netto finansowane z zasobów krajowych wzrosną o 2,8 %, czyli powyżej zalecanej stopy wzrostu.

| (25) | Według programu stabilności na 2023 r. spodziewane jest, że inwestycje publiczne utrzymają się na poziomie 4,5 % PKB w 2023 r. i 2024 r. Odzwierciedla to inwestycje finansowane z zasobów krajowych i inwestycje finansowane przez Unię, a mianowicie za pośrednictwem Instrumentu. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu. Te reformy i inwestycje obejmują reformę usług zdrowotnych i socjalnych, która jest również częścią planu odbudowy i zwiększania odporności, chociaż szacunki dotyczące przyszłych oszczędności, jakie mają zostać uzyskane w wyniku reformy, są nadal niepewne. |
| --- | --- |

(25)

Według programu stabilności na 2023 r. spodziewane jest, że inwestycje publiczne utrzymają się na poziomie 4,5 % PKB w 2023 r. i 2024 r. Odzwierciedla to inwestycje finansowane z zasobów krajowych i inwestycje finansowane przez Unię, a mianowicie za pośrednictwem Instrumentu. W programie stabilności na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu. Te reformy i inwestycje obejmują reformę usług zdrowotnych i socjalnych, która jest również częścią planu odbudowy i zwiększania odporności, chociaż szacunki dotyczące przyszłych oszczędności, jakie mają zostać uzyskane w wyniku reformy, są nadal niepewne.

| (26) | W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2027 r. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zwiększy się do 3,1 % PKB w 2025 r., a następnie nieznacznie spadnie do 2,9 % PKB do 2026 r. W związku z tym planuje się, że w 2026 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wyniesie mniej niż 3 % PKB. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 76,9 % na koniec 2024 r. do 80,7 % do końca 2026 r. |
| --- | --- |

(26)

W programie stabilności na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2027 r. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zwiększy się do 3,1 % PKB w 2025 r., a następnie nieznacznie spadnie do 2,9 % PKB do 2026 r. W związku z tym planuje się, że w 2026 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wyniesie mniej niż 3 % PKB. Według programu stabilności na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 76,9 % na koniec 2024 r. do 80,7 % do końca 2026 r.

| (27) | Finlandia ma skuteczny system opieki społecznej, który sprzyja włączeniu społecznemu i zapewnia wysoki poziom ochrony socjalnej, ale jest złożony i obejmuje pewne pułapki motywacyjne. W 2020 r. specjalnej komisji parlamentarnej powierzono zadanie zaplanowania reformy systemu zabezpieczenia społecznego do 2027 r. W styczniu 2022 r. komisja opublikowała wyniki swoich prac w zakresie mapowania problemów, a w marcu 2023 r. przedstawiła wstępne sprawozdanie, w którym zawarła 31 propozycji dotyczących analiz, projektów aktów ustawodawczych i projektów rozwojowych. Kolejne etapy obejmowałyby rozpoczęcie prac ustawodawczych związanych z uproszczeniem systemu opieki społecznej i zwiększeniem zachęt do pracy przy zachowaniu ochrony socjalnej i zwiększeniu wskaźnika zatrudnienia. Kontynuacja prac nad reformą systemu zabezpieczenia społecznego jest ważna dla wspierania długoterminowej stabilności finansów publicznych. |
| --- | --- |

(27)

Finlandia ma skuteczny system opieki społecznej, który sprzyja włączeniu społecznemu i zapewnia wysoki poziom ochrony socjalnej, ale jest złożony i obejmuje pewne pułapki motywacyjne. W 2020 r. specjalnej komisji parlamentarnej powierzono zadanie zaplanowania reformy systemu zabezpieczenia społecznego do 2027 r. W styczniu 2022 r. komisja opublikowała wyniki swoich prac w zakresie mapowania problemów, a w marcu 2023 r. przedstawiła wstępne sprawozdanie, w którym zawarła 31 propozycji dotyczących analiz, projektów aktów ustawodawczych i projektów rozwojowych. Kolejne etapy obejmowałyby rozpoczęcie prac ustawodawczych związanych z uproszczeniem systemu opieki społecznej i zwiększeniem zachęt do pracy przy zachowaniu ochrony socjalnej i zwiększeniu wskaźnika zatrudnienia. Kontynuacja prac nad reformą systemu zabezpieczenia społecznego jest ważna dla wspierania długoterminowej stabilności finansów publicznych.

| (28) | Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Finlandii postępuje, ale Komisja i Finlandia nie podpisały jeszcze ustaleń operacyjnych. Jest to konieczne do złożenia pierwszego wniosku o płatność w ramach planu odbudowy i zwiększania odporności oraz umożliwi Finlandii dotrzymanie uzgodnionego harmonogramu wniosków o płatność. W styczniu 2023 r. Finlandia przedstawiła zmianę swojego planu odbudowy i zwiększania odporności, którą Rada zatwierdziła w dniu 14 marca 2023 r. Zmiana ta została dokonana w związku z aktualizacją maksymalnego wkładu finansowego dostępnego dla państw członkowskich w ramach Instrumentu i polegała na proporcjonalnym zmniejszeniu finansowania w obrębie czterech filarów planu. Aby zabezpieczyć finansowanie w ramach rozdziału REPowerEU, w 2023 r. planowana jest kolejna zmiana planu odbudowy i zwiększania odporności. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Finlandii w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny. |
| --- | --- |

(28)

Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Finlandii postępuje, ale Komisja i Finlandia nie podpisały jeszcze ustaleń operacyjnych. Jest to konieczne do złożenia pierwszego wniosku o płatność w ramach planu odbudowy i zwiększania odporności oraz umożliwi Finlandii dotrzymanie uzgodnionego harmonogramu wniosków o płatność. W styczniu 2023 r. Finlandia przedstawiła zmianę swojego planu odbudowy i zwiększania odporności, którą Rada zatwierdziła w dniu 14 marca 2023 r. Zmiana ta została dokonana w związku z aktualizacją maksymalnego wkładu finansowego dostępnego dla państw członkowskich w ramach Instrumentu i polegała na proporcjonalnym zmniejszeniu finansowania w obrębie czterech filarów planu. Aby zabezpieczyć finansowanie w ramach rozdziału REPowerEU, w 2023 r. planowana jest kolejna zmiana planu odbudowy i zwiększania odporności. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Finlandii w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny.

| (29) | W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Finlandii. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Finlandii. |
| --- | --- |

(29)

W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Finlandii. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Finlandii.

| (30) | Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Finlandia mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą niedoborów kwalifikacji, polityki w dziedzinie kształcenia i szkolenia, polityki energetycznej i zielonej transformacji. |
| --- | --- |

(30)

Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Finlandia mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań, które dotyczą niedoborów kwalifikacji, polityki w dziedzinie kształcenia i szkolenia, polityki energetycznej i zielonej transformacji.

| (31) | W 2022 r. fiński rynek pracy funkcjonował bardzo dobrze, ale gwałtownie wzrosła liczba nieobsadzonych miejsc pracy, co odzwierciedla niedopasowanie umiejętności i niedobory siły roboczej w różnych sektorach, w szczególności w usługach, budownictwie, sektorze technologii informacyjno-komunikacyjnych, edukacji, opiece zdrowotnej i opiece społecznej. Podaż pracowników z odpowiednimi umiejętnościami jest ograniczona ze względu na stosunkowo niską liczbę absolwentów instytucji szkolnictwa wyższego w dziedzinach, na które jest największe zapotrzebowanie na rynku pracy, a także stosunkowo niski poziom imigracji zarobkowej. Jednocześnie odsetek osób w wieku 25–34 lata z wyższym wykształceniem jest niższy od średniej unijnej. Niedobory siły roboczej i kwalifikacji stanowią wyzwania dla konkurencyjności i długoterminowego wzrostu gospodarczego Finlandii i będą się dalej pogłębiać w związku ze starzeniem się społeczeństwa, stosunkowo niską regionalną mobilnością pracowników oraz zwiększonym zapotrzebowaniem na nowe umiejętności w kontekście zielonej i cyfrowej transformacji. |
| --- | --- |

(31)

W 2022 r. fiński rynek pracy funkcjonował bardzo dobrze, ale gwałtownie wzrosła liczba nieobsadzonych miejsc pracy, co odzwierciedla niedopasowanie umiejętności i niedobory siły roboczej w różnych sektorach, w szczególności w usługach, budownictwie, sektorze technologii informacyjno-komunikacyjnych, edukacji, opiece zdrowotnej i opiece społecznej. Podaż pracowników z odpowiednimi umiejętnościami jest ograniczona ze względu na stosunkowo niską liczbę absolwentów instytucji szkolnictwa wyższego w dziedzinach, na które jest największe zapotrzebowanie na rynku pracy, a także stosunkowo niski poziom imigracji zarobkowej. Jednocześnie odsetek osób w wieku 25–34 lata z wyższym wykształceniem jest niższy od średniej unijnej. Niedobory siły roboczej i kwalifikacji stanowią wyzwania dla konkurencyjności i długoterminowego wzrostu gospodarczego Finlandii i będą się dalej pogłębiać w związku ze starzeniem się społeczeństwa, stosunkowo niską regionalną mobilnością pracowników oraz zwiększonym zapotrzebowaniem na nowe umiejętności w kontekście zielonej i cyfrowej transformacji.

| (32) | W dniu 1 lipca 2022 r. w Finlandii weszła w życie nowa ustawa o klimacie, w której zapisano cel, jaki wyznaczyła sobie Finlandia i który zakłada, że do 2035 r. stanie się pierwszym społeczeństwem opiekuńczym wolnym od paliw kopalnych, oraz określone cele klimatyczne na lata 2030, 2040 i 2050. Fińska gospodarka jest jednak nadal jedną z najbardziej energochłonnych w Unii. Energia, przemysł, transport i budownictwo to najważniejsze sektory, które będą musiały przyczynić się do znacznych redukcji emisji gazów cieplarnianych. W 2021 r. odnawialne źródła energii miały znaczny, bo sięgający 43 % udział w koszyku energetycznym Finlandii, a na kolejnych miejscach były ropa naftowa (24 %), energia jądrowa (17 %) oraz węgiel (9 %). Rosja pozostaje ważnym źródłem paliwa jądrowego. Zużycie gazu ziemnego w Finlandii w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 56 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu ostatnich pięciu lat, co przewyższa cel, jakim była redukcja o 15 %. Finlandia mogłaby kontynuować wysiłki na rzecz tymczasowego zmniejszenia zapotrzebowania na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2022/1369 (16). |
| --- | --- |

(32)

W dniu 1 lipca 2022 r. w Finlandii weszła w życie nowa ustawa o klimacie, w której zapisano cel, jaki wyznaczyła sobie Finlandia i który zakłada, że do 2035 r. stanie się pierwszym społeczeństwem opiekuńczym wolnym od paliw kopalnych, oraz określone cele klimatyczne na lata 2030, 2040 i 2050. Fińska gospodarka jest jednak nadal jedną z najbardziej energochłonnych w Unii. Energia, przemysł, transport i budownictwo to najważniejsze sektory, które będą musiały przyczynić się do znacznych redukcji emisji gazów cieplarnianych. W 2021 r. odnawialne źródła energii miały znaczny, bo sięgający 43 % udział w koszyku energetycznym Finlandii, a na kolejnych miejscach były ropa naftowa (24 %), energia jądrowa (17 %) oraz węgiel (9 %). Rosja pozostaje ważnym źródłem paliwa jądrowego. Zużycie gazu ziemnego w Finlandii w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 56 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu ostatnich pięciu lat, co przewyższa cel, jakim była redukcja o 15 %. Finlandia mogłaby kontynuować wysiłki na rzecz tymczasowego zmniejszenia zapotrzebowania na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2022/1369 (16).

| (33) | Do wyzwań utrudniających osiągnięcie długoterminowych celów klimatycznych należą znaczna luka inwestycyjna sektora prywatnego i publicznego w głównych sektorach będących źródłem emisji oraz opóźnienia we wdrażaniu inwestycji w energię odnawialną spowodowane zaległościami w rozpatrywaniu wniosków o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Konieczne jest dalsze usprawnienie procedur wydawania zezwoleń, aby nadrobić zaległości w zakresie oczekujących na realizację projektów energetycznych oraz ułatwić dodatkowe priorytetowe inwestycje. |
| --- | --- |

(33)

Do wyzwań utrudniających osiągnięcie długoterminowych celów klimatycznych należą znaczna luka inwestycyjna sektora prywatnego i publicznego w głównych sektorach będących źródłem emisji oraz opóźnienia we wdrażaniu inwestycji w energię odnawialną spowodowane zaległościami w rozpatrywaniu wniosków o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Konieczne jest dalsze usprawnienie procedur wydawania zezwoleń, aby nadrobić zaległości w zakresie oczekujących na realizację projektów energetycznych oraz ułatwić dodatkowe priorytetowe inwestycje.

| (34) | Wysokie ceny energii i ambitne cele klimatyczne wymagają szybszych i większych inwestycji w dekarbonizację. Mimo szybszego niż przewidywany wzrostu sprzedaży pojazdów elektrycznych, istnieje niewielkie prawdopodobieństwo, że konieczne inwestycje w dalszy rozwój, szczególnie elektryfikację pojazdów ciężkich, będą dokonywane na warunkach rynkowych z uwagi na duże odległości i obszary słabo zaludnione cechujące Finlandię. Nie zelektryfikowano jeszcze około 40 % sieci kolejowej. |
| --- | --- |

(34)

Wysokie ceny energii i ambitne cele klimatyczne wymagają szybszych i większych inwestycji w dekarbonizację. Mimo szybszego niż przewidywany wzrostu sprzedaży pojazdów elektrycznych, istnieje niewielkie prawdopodobieństwo, że konieczne inwestycje w dalszy rozwój, szczególnie elektryfikację pojazdów ciężkich, będą dokonywane na warunkach rynkowych z uwagi na duże odległości i obszary słabo zaludnione cechujące Finlandię. Nie zelektryfikowano jeszcze około 40 % sieci kolejowej.

| (35) | Aby zwiększyć bezpieczeństwo dostaw energii Finlandia mogłaby wzmocnić krajowy przesył energii elektrycznej. Energia ze źródeł odnawialnych jest w coraz większym stopniu wytwarzana z dala od ośrodków zużycia. Finlandia podjęła wprawdzie zdecydowane działania, aby ograniczyć zależności od importu ropy naftowej, węgla i gazu z Rosji, ale jedna z dwóch elektrowni jądrowych w Finlandii pozostaje całkowicie uzależniona od rosyjskiego paliwa. Do zapewnienia dobrze funkcjonującego rynku energii elektrycznej w całym regionie oraz zwiększenia prognozowanego udziału energii ze źródeł odnawialnych w koszyku energetycznym konieczne są silne połączenie międzysystemowe między Finlandią a krajami sąsiadującymi. |
| --- | --- |

(35)

Aby zwiększyć bezpieczeństwo dostaw energii Finlandia mogłaby wzmocnić krajowy przesył energii elektrycznej. Energia ze źródeł odnawialnych jest w coraz większym stopniu wytwarzana z dala od ośrodków zużycia. Finlandia podjęła wprawdzie zdecydowane działania, aby ograniczyć zależności od importu ropy naftowej, węgla i gazu z Rosji, ale jedna z dwóch elektrowni jądrowych w Finlandii pozostaje całkowicie uzależniona od rosyjskiego paliwa. Do zapewnienia dobrze funkcjonującego rynku energii elektrycznej w całym regionie oraz zwiększenia prognozowanego udziału energii ze źródeł odnawialnych w koszyku energetycznym konieczne są silne połączenie międzysystemowe między Finlandią a krajami sąsiadującymi.

| (36) | Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania zielonych technologii, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. W 2022 r. w Finlandii odnotowano niedobory siły roboczej w 37 zawodach, które wymagają szczególnych umiejętności lub wiedzy na potrzeby zielonej transformacji, takich jak monterzy izolacji, inżynierowie inżynierii lądowej i wodnej, hydraulicy i monterzy instalacji sanitarnych. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. |
| --- | --- |

(36)

Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania zielonych technologii, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. W 2022 r. w Finlandii odnotowano niedobory siły roboczej w 37 zawodach, które wymagają szczególnych umiejętności lub wiedzy na potrzeby zielonej transformacji, takich jak monterzy izolacji, inżynierowie inżynierii lądowej i wodnej, hydraulicy i monterzy instalacji sanitarnych. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji są kluczowe dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją.

| (37) | W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (17) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1. |
| --- | --- |

(37)

W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program stabilności na 2023 r., a jej opinia (17) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1.

| (38) | W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru wykwalifikowanej kadry; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Finlandii zalecenia 1, 2, 3 i 4 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego i trzeciego zalecenia, przedstawionych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r., |
| --- | --- |

(38)

W świetle bliskich powiązań między gospodarkami państw członkowskich strefy euro oraz z uwagi na ich wspólny wkład w funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej Rada zaleciła, by państwa członkowskie strefy euro podjęły działania, w tym za pośrednictwem planów odbudowy i zwiększania odporności, mające na celu (i) utrzymanie długookresowej zdolności do obsługi długu i powstrzymanie się od szerokiego wsparcia popytu zagregowanego w 2023 r., lepsze ukierunkowanie środków fiskalnych służących łagodzeniu skutków wysokich cen energii oraz zastanowienie się nad odpowiednimi sposobami wycofania wsparcia, gdy zmniejszy się presja związana z cenami energii; (ii) utrzymanie wysokiego poziomu inwestycji publicznych oraz promowanie inwestycji prywatnych, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację; (iii) wspieranie dynamiki płac, która łagodzi spadek siły nabywczej przy jednoczesnym ograniczeniu efektu drugiej rundy w odniesieniu do inflacji, dalsze udoskonalanie aktywnej polityki rynku pracy i rozwiązanie problemu niedoboru wykwalifikowanej kadry; (iv) poprawę otoczenia działalności gospodarczej oraz zapewnienie, by wsparcie w dziedzinie energii dla przedsiębiorstw było racjonalne pod względem kosztów, tymczasowe i ukierunkowane na rentowne przedsiębiorstwa oraz utrzymało zachęty do zielonej transformacji oraz (v) zachowanie stabilności makrofinansowej i monitorowanie ryzyka, a jednocześnie kontynuację prac nad dokończeniem budowy unii bankowej. W przypadku Finlandii zalecenia 1, 2, 3 i 4 przyczyniają się do realizacji pierwszego, drugiego i trzeciego zalecenia, przedstawionych w zaleceniu dla strefy euro na 2023 r.,

NINIEJSZYM ZALECA Finlandii podjęcie w latach 2023 i 2024 działań mających na celu:

1.

Zapewnienie rozważnej polityki fiskalnej, w szczególności poprzez ograniczenie nominalnego wzrostu wydatków pierwotnych netto finansowanych z zasobów krajowych do nie więcej niż 2,2 % w 2024 r. (18)

Utrzymanie inwestycji publicznych finansowanych z zasobów krajowych i zapewnienie skutecznej absorpcji dotacji w ramach Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w celu wspierania zielonej i cyfrowej transformacji.

W okresie po 2024 r. kontynuowanie średniookresowej strategii fiskalnej polegającej na stopniowej i zrównoważonej konsolidacji, w połączeniu z inwestycjami i reformami prowadzącymi do wyższego zrównoważonego wzrostu, aby osiągnąć ostrożną sytuację fiskalną w średnim okresie.

Kontynuowanie reformy systemu zabezpieczenia społecznego, aby zwiększyć efektywność systemu świadczeń socjalnych, co przyczyniłoby się do poprawy zachęt do pracy, a także wspierałoby długoterminową stabilność finansów publicznych.

2.

Utrzymanie stałego tempa wdrażania uzupełnionego planu odbudowy i zwiększania odporności oraz szybkie sfinalizowanie rozdziału REPowerEU, aby szybko rozpocząć jego wdrażanie. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem ścisłej komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności.

3.

Rozwiązanie problemów niedoborów siły roboczej i kwalifikacji poprzez przekwalifikowanie i podnoszenie kwalifikacji siły roboczej oraz poszerzenie oferty szkolnictwa wyższego, w szczególności w dziedzinach studiów, na które jest największe zapotrzebowanie na rynku pracy.

4.

Ograniczenie ogólnej zależności od importu paliw kopalnych przez przyspieszenie wykorzystania odnawialnych źródeł energii, między innymi przez dalsze przyspieszenie procedur wydawania zezwoleń, oraz zwiększenie publicznych i prywatnych inwestycji w dekarbonizację przemysłu i transportu, m.in. przez elektryfikację. Rozwój infrastruktury energetycznej celem zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego przez wzmocnienie przesyłu energii elektrycznej. Wzmożenie wysiłków w ramach polityki mających na celu zapewnienie i nabywanie umiejętności i kompetencji potrzebnych do zielonej transformacji.

Sporządzono w Brukseli dnia 14 lipca 2023 r.

W imieniu Rady

N. CALVIÑO SANTAMARÍA

Przewodnicząca

---

(1)  Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 1.

1

(2)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17).

2

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie zapobiegania zakłóceniom równowagi makroekonomicznej i ich korygowania (Dz.U. L 306, 23.11.2011, p. 25).

3

(4)  Zalecenie Rady z dnia 16 maja 2023 r. w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (Dz.U. C 180 z 23.5.2023, s. 1).

4

(5)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 z dnia 27 lutego 2023 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/241 w odniesieniu do rozdziałów REPowerEU w planach odbudowy i zwiększania odporności oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1303/2013, (UE) 2021/1060 i (UE) 2021/1755 oraz dyrektywy 2003/87/WE (Dz.U. L 63 z 28.2.2023, s. 1).

5

(6)  ST 12524/2021; ST 12524/2021 ADD 1.

6

(7)  Zalecenie Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. zawierające opinię Rady w sprawie programu stabilności Finlandii na 2021 r. (Dz.U. C 304 z 29.7.2021, s. 126).

7

(8)  Kurs polityki fiskalnej jest mierzony zmianą wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów), z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, lecz z uwzględnieniem wydatków finansowanych z bezzwrotnego wsparcia (dotacji) w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych, w stosunku do średniookresowego wzrostu potencjalnego. Więcej szczegółowych informacji można znaleźć w ramce 1 w tablicach statystycznych w dziedzinie fiskalnej.

8

(9)  Pozostałe wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ, który wyniósł 0,2 pp. PKB.

9

(10)  Podana wartość liczbowa odzwierciedla poziom rocznych kosztów budżetowych tych środków, w tym bieżących dochodów i wydatków, a także – w stosownych przypadkach – środków w zakresie nakładów inwestycyjnych.

10

(11)  Zalecenie Rady z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie krajowego programu reform Finlandii, zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Finlandię programu stabilności na 2022 r. (Dz.U. C 334 z 1.9.2022, s. 213).

11

(12)  Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. średniookresowy (średnia z 10 lat) wzrost produktu potencjalnego Finlandii, wykorzystywany do pomiaru kursu polityki fiskalnej, szacuje się na 5,6 % w ujęciu nominalnym.

12

(13)  Prognozuje się, że pozostałe wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych będą miały neutralny wpływ, który wyniesie 0,0 pp. PKB.

13

(14)  Art. 5 rozporządzenia (WE) nr 1466/97 wymaga również korekty przekraczającej wartość 0,5 % PKB w przypadku państw członkowskich o poziomie długu publicznego przekraczającym 60 % PKB lub z istotnym ryzykiem dotyczącym długookresowej zdolności do obsługi długu.

14

(15)  Wydatki pierwotne netto definiuje się jako wydatki finansowane z zasobów krajowych po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów i z wyłączeniem wydatków z tytułu odsetek oraz cyklicznych wydatków związanych z bezrobociem.

15

(16)  Rozporządzenie Rady (UE) 2022/1369 z dnia 5 sierpnia 2022 r. w sprawie skoordynowanych środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz (Dz.U. L 206 z 8.8.2022, s. 1).

16

(17)  Na podstawie art. 5 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1466/97.

17

(18)  Co zgodnie z szacunkami odpowiada rocznej korekcie strukturalnego salda budżetowego w wysokości co najmniej 0,3 % PKB w 2024 r., jak opisano w motywie 23.

18

---

| 1.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 312/252 |
| --- | --- | --- | --- |

1.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 312/252

---

ZALECENIE RADY

z dnia 14 lipca 2023 r.

w sprawie krajowego programu reform Szwecji na 2023 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Szwecję programu konwergencji na 2023 r.

(2023/C 312/27)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 121 ust. 2 i art. 148 ust. 4,

uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych (1), w szczególności jego art. 9 ust. 2,

uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1176/2011 z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie zapobiegania zakłóceniom równowagi makroekonomicznej i ich korygowania (2), w szczególności jego art. 6 ust. 1,

uwzględniając zalecenie Komisji Europejskiej,

uwzględniając rezolucje Parlamentu Europejskiego,

uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej,

uwzględniając opinię Komitetu ds. Zatrudnienia,

uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Finansowego,

uwzględniając opinię Komitetu Ochrony Socjalnej,

uwzględniając opinię Komitetu Polityki Gospodarczej,

a także mając na uwadze, co następuje:

| (1) | Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(1)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 (3), którym ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), weszło w życie w dniu 19 lutego 2021 r. Instrument zapewnia państwom członkowskim wsparcie finansowe służące realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Zgodnie z priorytetami europejskiego semestru Instrument przyczynia się do inkluzywnej odbudowy gospodarczej oraz do wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, w szczególności reform i inwestycji, których celem jest promowanie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić finanse publiczne oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie, a także zwiększyć spójność terytorialną wewnątrz Unii i wspierać dalsze wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych. Maksymalny wkład finansowy dla poszczególnych państw członkowskich w ramach Instrumentu został zaktualizowany w dniu 30 czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (2) | W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego, rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Szwecję jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia i w przypadku których potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu. |
| --- | --- |

(2)

W dniu 22 listopada 2022 r. Komisja przyjęła roczną analizę zrównoważonego wzrostu gospodarczego, rozpoczynając tym samym cykl europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej w 2023 r. W dniu 23 marca 2023 r. Rada Europejska zatwierdziła priorytety rocznej analizy zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2023 r., które są skupione wokół czterech wymiarów konkurencyjnej zrównoważoności. W dniu 22 listopada 2022 r., działając na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1176/2011, Komisja przyjęła również sprawozdanie przedkładane w ramach mechanizmu ostrzegania na 2023 r., w którym wskazała Szwecję jako jedno z państw członkowskich, w których mogą występować zakłócenia równowagi lub które są narażone na takie zakłócenia i w przypadku których potrzebna będzie szczegółowa ocena sytuacji. Komisja przyjęła również zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro, a także wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na 2023 r., w którym przeanalizowano wdrażanie wytycznych dotyczących zatrudnienia i zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. W dniu 16 maja 2023 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (4), a w dniu 13 marca 2023 r. – wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu.

| (3) | Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii. |
| --- | --- |

(3)

Choć gospodarki Unii wykazują się niezwykłą odpornością, kontekst geopolityczny nadal wywiera negatywny wpływ. W czasie gdy Unia stanowczo popiera Ukrainę, unijny program polityki gospodarczej i społecznej skupia się na ograniczaniu w perspektywie krótkoterminowej negatywnych skutków wstrząsów energetycznych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, a także na kontynuowaniu działań mających na celu realizację zielonej i cyfrowej transformacji, wspieranie zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu, zachowanie stabilności makroekonomicznej oraz zwiększenie odporności w perspektywie średnioterminowej. W programie tym silny nacisk kładzie się też na zwiększenie konkurencyjności i wydajności Unii.

| (4) | W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów. |
| --- | --- |

(4)

W dniu 1 lutego 2023 r. Komisja wydała komunikat pt. „Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej” (zwany dalej „planem przemysłowym Zielonego Ładu”). Celem planu przemysłowego Zielonego Ładu jest pobudzenie konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie oraz wspieranie szybkiej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Stanowi on uzupełnienie bieżących wysiłków w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i REPowerEU. Celem planu jest również stworzenie bardziej sprzyjającego otoczenia dla zwiększenia zdolności produkcyjnych Unii w zakresie technologii i produktów neutralnych emisyjnie niezbędnych do osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych Unii oraz zapewnienie dostępu do odpowiednich surowców krytycznych, m.in. przez dywersyfikację źródeł, właściwą eksploatację zasobów geologicznych w państwach członkowskich i maksymalny recykling surowców. Plan przemysłowy Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: przewidywalnym i uproszczonym otoczeniu regulacyjnym, szybszym dostępie do finansowania, podnoszeniu umiejętności oraz otwartym handlu zapewniającym odporne łańcuchy dostaw. W dniu 16 marca 2023 r. Komisja wydała kolejny komunikat pt. „Długoterminowa konkurencyjność UE: perspektywa na przyszłość po 2030 r.” oparty na dziewięciu wzajemnie potęgujących się czynnikach i mający na celu wypracowanie ram regulacyjnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. W komunikacie tym wyznaczono priorytety polityki nastawione na aktywne zapewnienie ulepszeń strukturalnych, dobrze ukierunkowanych inwestycji oraz środków regulacyjnych służących długoterminowej konkurencyjności Unii i jej państw członkowskich. Poniższe zalecenia przyczyniają się do realizacji tych priorytetów.

| (5) | W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241. |
| --- | --- |

(5)

W 2023 r. europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej nadal rozwija się równolegle z wdrażaniem Instrumentu. Pełne wdrożenie planów odbudowy i zwiększania odporności pozostaje nieodzowne do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w ostatnich latach lub ich znaczną część. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019, 2020 i 2022 pozostają równie aktualne w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241.

| (6) | Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(6)

Przyjęte w dniu 27 lutego 2023 r. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 (5) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie REPowerEU”) ma na celu szybkie zredukowanie uzależnienia Unii od importu paliw kopalnych z Rosji. Przyczyni się to do bezpieczeństwa energetycznego i dywersyfikacji dostaw energii w Unii przy jednoczesnym zwiększeniu wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zdolności do magazynowania energii oraz efektywności energetycznej. Rozporządzenie w sprawie REPowerEU umożliwia państwom członkowskim dodanie do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności nowego rozdziału REPowerEU w celu finansowania kluczowych reform i inwestycji, które pomogą w osiągnięciu celów REPowerEU. Te reformy i inwestycje przyczynią się również do pobudzenia konkurencyjności unijnego przemysłu neutralnego emisyjnie, zgodnie z założeniami planu przemysłowego Zielonego Ładu, oraz do realizacji zaleceń dla poszczególnych krajów w obszarze energii, wydanych w 2022 r. oraz, w stosownych przypadkach, w 2023 r. Rozporządzeniem w sprawie REPowerEU wprowadzono nową kategorię bezzwrotnego wsparcia finansowego, udostępnianego państwom członkowskim w celu finansowania nowych reform i inwestycji związanych z energią w ramach planów odbudowy i zwiększania odporności.

| (7) | W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję na rynku energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. |
| --- | --- |

(7)

W dniu 8 marca 2023 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający wytyczne dotyczące polityki fiskalnej na 2024 r. (zwany dalej „komunikatem z dnia 8 marca 2023 r.”). Jego celem jest wsparcie państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienie koordynacji polityki. Komisja przypomniała, że ogólna klauzula wyjścia paktu stabilności i wzrostu zostanie zdezaktywowana z końcem 2023 r. Zaapelowała, by w latach 2023–2024 polityka fiskalna służyła zapewnieniu średniookresowej zdolności do obsługi długu i zwiększeniu wzrostu potencjalnego w zrównoważony sposób oraz zachęciła państwa członkowskie, aby w swoich programach stabilności i konwergencji na 2023 r. określiły, w jaki sposób ich plany fiskalne zapewnią przestrzeganie określonej w Traktacie wartości odniesienia wynoszącej 3 % produktu krajowego brutto (PKB) oraz zapewnią realistyczną i ciągłą redukcję długu lub utrzymanie go na ostrożnym poziomie w perspektywie średnioterminowej. Komisja wezwała również państwa członkowskie, by stopniowo wycofywały krajowe środki fiskalne służące ochronie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed wstrząsem spowodowanym wzrostem cen energii, rozpoczynając od środków najmniej ukierunkowanych. Wskazała, że jeżeli przedłużenie środków wsparcia okazałoby się konieczne ze względu na ponowną presję na rynku energii, państwa członkowskie powinny lepiej ukierunkować takie środki na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Komisja stwierdziła, że zalecenia fiskalne będą przedstawiane w ujęciu ilościowym i zróżnicowane. Co więcej, zgodnie z propozycją przedstawioną w komunikacie z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego, zalecenia fiskalne byłyby formułowane na podstawie wydatków pierwotnych netto. Komisja zaleciła, by wszystkie państwa członkowskie w dalszym ciągu chroniły inwestycje finansowane z zasobów krajowych i zapewniały skuteczne wykorzystanie Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Komisja zapowiedziała, że zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu wiosną 2024 r. na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

| (8) | W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa zdolności do obsługi długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r. |
| --- | --- |

(8)

W dniu 26 kwietnia 2023 r. Komisja przedstawiła wnioski ustawodawcze mające na celu wdrożenie kompleksowej reformy unijnych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego. Głównym celem wniosków jest poprawa zdolności do obsługi długu publicznego i wspieranie przez reformy i inwestycje zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu we wszystkich państwach członkowskich. W swoich wnioskach Komisja dąży do zwiększenia poczucia odpowiedzialności na szczeblu krajowym, uproszczenia ram oraz skoncentrowania się w większym stopniu na perspektywie średnioterminowej, a jednocześnie do skutecznego i spójniejszego egzekwowania przepisów. Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie kierunków reformy unijnych ram zarządzania gospodarczego celem jest zakończenie prac legislacyjnych w 2023 r.

| (9) | W dniu 28 maja 2021 r. Szwecja przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 4 maja 2022 r. Rady przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Szwecji (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Szwecja osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone. |
| --- | --- |

(9)

W dniu 28 maja 2021 r. Szwecja przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. W dniu 4 maja 2022 r. Rady przyjęła decyzję wykonawczą w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Szwecji (6). Uruchomienie transz jest uzależnione od przyjęcia decyzji Komisji zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 stwierdzającej, że Szwecja osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone.

| (10) | W dniu 28 kwietnia 2023 r. Szwecja przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r., a w dniu 28 kwietnia 2023 r. program konwergencji na 2023 r., zgodnie z art. 8 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je jednoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Szwecji z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

(10)

W dniu 28 kwietnia 2023 r. Szwecja przedłożyła swój krajowy program reform na 2023 r., a w dniu 28 kwietnia 2023 r. program konwergencji na 2023 r., zgodnie z art. 8 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je jednoczesnej ocenie. Zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) 2021/241 krajowy program reform na 2023 r. odzwierciedla również półroczne sprawozdania Szwecji z postępów w realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności.

| (11) | W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Szwecji na 2023 r. Oceniła w nim postępy Szwecji we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Szwecję. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Szwecji we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

(11)

W dniu 24 maja 2023 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Szwecji na 2023 r. Oceniła w nim postępy Szwecji we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019–2022 oraz podsumowała realizację planu odbudowy i zwiększania odporności przez Szwecję. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki w stosunku do wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowe i pojawiające się wyzwania. Oceniono w nim również postępy Szwecji we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów Unii dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju.

| (12) | Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Szwecji na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki w dniu 24 maja 2023 r. Komisja stwierdziła, że w Szwecji występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej. W szczególności utrzymują się podatności na zagrożenia związane z rynkiem nieruchomości i wysokim zadłużeniem sektora prywatnego. Ceny nieruchomości są wysokie i do niedawna wciąż rosły. Wzrostowi cen nieruchomości mieszkalnych towarzyszyło rosnące zadłużenie sektora prywatnego. W 2022 r., w kontekście znacznego zaostrzenia warunków pieniężnych i warunków finansowania, ceny nieruchomości zaczęły wyraźnie spadać, odzwierciedlając, jak się wydaje, rozpoczęcie redukcji skumulowanej podatności na zagrożenia. Ceny są nadal znacznie zawyżone i oczekuje się ich dalszego spadku. Obroty w sektorze nieruchomości spadły ostatnio znacząco, w związku z czym zmniejszył się również popyt na nowo wybudowane budynki mieszkalne. Do tej pory niekorzystne zmiany ograniczały się do sektorów budownictwa i nieruchomości, które obecnie gwałtownie zmniejszają się po latach wysokiego wzrostu. Oczekuje się, że w 2023 r. gospodarka Szwecji postrzegana jako całość skurczy się, a zmiany warunków pieniężnych będą miały wpływ na bilanse gospodarstw domowych i przedsiębiorstw działających na rynku nieruchomości komercyjnych oraz na ich zdolność do konsumpcji i inwestowania. Wpływ wyższych stóp procentowych na spłatę kredytów hipotecznych jest znaczny ze względu na przewagę zmiennych stóp procentowych i kredytów hipotecznych o bardzo długich okresach spłaty. Wpływ zmieniających się warunków na sektor finansowy jest ograniczony; sektor ten jest silny i odnotowuje wysokie marże zysku i współczynniki kapitałowe ważone ryzykiem, co może służyć jako zabezpieczenie przed rozprzestrzenianiem się problemów sektora nieruchomości w szeroko pojmowanej gospodarce, chociaż narażenie na zmiany w sektorze nieruchomości jest tutaj duże. Postępy w realizacji polityki są ograniczone. W szczególności system podatkowy nadal faworyzuje posiadanie nieruchomości mieszkalnych poprzez niskie okresowe opodatkowanie nieruchomości i promuje nabywanie nieruchomości mieszkalnych z wykorzystaniem finansowania dłużnego dzięki możliwości znaczącego odliczania odsetek od kredytów hipotecznych od podatku. Ponadto nieefektywny rynek wynajmu był przedmiotem jedynie ograniczonych reform. |
| --- | --- |

(12)

Komisja przeprowadziła szczegółową ocenę sytuacji dla Szwecji na podstawie art. 5 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 i opublikowała jej wyniki w dniu 24 maja 2023 r. Komisja stwierdziła, że w Szwecji występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej. W szczególności utrzymują się podatności na zagrożenia związane z rynkiem nieruchomości i wysokim zadłużeniem sektora prywatnego. Ceny nieruchomości są wysokie i do niedawna wciąż rosły. Wzrostowi cen nieruchomości mieszkalnych towarzyszyło rosnące zadłużenie sektora prywatnego. W 2022 r., w kontekście znacznego zaostrzenia warunków pieniężnych i warunków finansowania, ceny nieruchomości zaczęły wyraźnie spadać, odzwierciedlając, jak się wydaje, rozpoczęcie redukcji skumulowanej podatności na zagrożenia. Ceny są nadal znacznie zawyżone i oczekuje się ich dalszego spadku. Obroty w sektorze nieruchomości spadły ostatnio znacząco, w związku z czym zmniejszył się również popyt na nowo wybudowane budynki mieszkalne. Do tej pory niekorzystne zmiany ograniczały się do sektorów budownictwa i nieruchomości, które obecnie gwałtownie zmniejszają się po latach wysokiego wzrostu. Oczekuje się, że w 2023 r. gospodarka Szwecji postrzegana jako całość skurczy się, a zmiany warunków pieniężnych będą miały wpływ na bilanse gospodarstw domowych i przedsiębiorstw działających na rynku nieruchomości komercyjnych oraz na ich zdolność do konsumpcji i inwestowania. Wpływ wyższych stóp procentowych na spłatę kredytów hipotecznych jest znaczny ze względu na przewagę zmiennych stóp procentowych i kredytów hipotecznych o bardzo długich okresach spłaty. Wpływ zmieniających się warunków na sektor finansowy jest ograniczony; sektor ten jest silny i odnotowuje wysokie marże zysku i współczynniki kapitałowe ważone ryzykiem, co może służyć jako zabezpieczenie przed rozprzestrzenianiem się problemów sektora nieruchomości w szeroko pojmowanej gospodarce, chociaż narażenie na zmiany w sektorze nieruchomości jest tutaj duże. Postępy w realizacji polityki są ograniczone. W szczególności system podatkowy nadal faworyzuje posiadanie nieruchomości mieszkalnych poprzez niskie okresowe opodatkowanie nieruchomości i promuje nabywanie nieruchomości mieszkalnych z wykorzystaniem finansowania dłużnego dzięki możliwości znaczącego odliczania odsetek od kredytów hipotecznych od podatku. Ponadto nieefektywny rynek wynajmu był przedmiotem jedynie ograniczonych reform.

| (13) | Według danych zweryfikowanych przez Eurostat saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych Szwecji poprawiło się z równowagi budżetowej w 2021 r. do nadwyżki w wysokości 0,7 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 36,5 % PKB na koniec 2021 r. do 33,0 % na koniec 2022 r. |
| --- | --- |

(13)

Według danych zweryfikowanych przez Eurostat saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych Szwecji poprawiło się z równowagi budżetowej w 2021 r. do nadwyżki w wysokości 0,7 % w 2022 r., natomiast dług sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 36,5 % PKB na koniec 2021 r. do 33,0 % na koniec 2022 r.

| (14) | Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały obniżenie podatku energetycznego od oleju napędowego i benzyny, a środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki – kompensowanie kosztów energii elektrycznej ponoszonych przez gospodarstwa domowe. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 0,2 % PKB (7). Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,2 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 2,0 % PKB w 2021 r. do 1,1 % PKB w 2022 r. |
| --- | --- |

(14)

Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały wpływ środki polityki fiskalnej podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. W 2022 r. takie środki polityki fiskalnej zmniejszające dochody obejmowały obniżenie podatku energetycznego od oleju napędowego i benzyny, a środki polityki fiskalnej zwiększające wydatki – kompensowanie kosztów energii elektrycznej ponoszonych przez gospodarstwa domowe. Komisja szacuje, że koszty budżetowe netto tych środków wyniosły w 2022 r. 0,2 % PKB (7). Na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych miały również wpływ koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które szacuje się na 0,2 % PKB w 2022 r. Jednocześnie szacowany koszt tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19 spadł z 2,0 % PKB w 2021 r. do 1,1 % PKB w 2022 r.

| (15) | W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Szwecja (8) utrzymała wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument, oraz utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(15)

W dniu 18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Szwecja (8) utrzymała wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument, oraz utrzymała inwestycje finansowane z zasobów krajowych.

| (16) | Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (9) w 2022 r. był restrykcyjny, na poziomie + 0,4 % PKB, co było odpowiednie w kontekście wysokiej inflacji. Zgodnie z zaleceniem Rady Szwecja nadal wspierała odbudowę, m.in. poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 0,2 % PKB w 2022 r. (0,2 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej (10), który to wpływ wyniósł 0,1 pp. Szwecja utrzymała zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,8 pp. W związku z tym Szwecja w wystarczającym stopniu kontrolowała wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych. |
| --- | --- |

(16)

Według szacunków Komisji kurs polityki fiskalnej (9) w 2022 r. był restrykcyjny, na poziomie + 0,4 % PKB, co było odpowiednie w kontekście wysokiej inflacji. Zgodnie z zaleceniem Rady Szwecja nadal wspierała odbudowę, m.in. poprzez inwestycje finansowane z Instrumentu. Wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosły 0,2 % PKB w 2022 r. (0,2 % PKB w 2021 r.). Inwestycje finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej (10), który to wpływ wyniósł 0,1 pp. Szwecja utrzymała zatem inwestycje finansowane z zasobów krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) miał restrykcyjny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniósł 0,8 pp. W związku z tym Szwecja w wystarczającym stopniu kontrolowała wzrost wydatków bieżących finansowanych z zasobów krajowych.

| (17) | Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie konwergencji na 2023 r., jest ostrożny w 2023 r. i zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. na kolejne lata. Rząd prognozuje, że w 2023 r. realny PKB spadnie o 1,0 %, a w 2024 r. ponownie wzrośnie o 1,2 %. Dla porównania w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się spadek realnego PKB o 0,5 % w 2023 r. i wzrost o 1,1 % w 2024 r., głównie ze względu na bardziej aktualne dane i prognozowane przez Komisję nieco mniej dynamiczne inwestycje poza sektorem budownictwa. |
| --- | --- |

(17)

Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie konwergencji na 2023 r., jest ostrożny w 2023 r. i zgodny z prognozą Komisji z wiosny 2023 r. na kolejne lata. Rząd prognozuje, że w 2023 r. realny PKB spadnie o 1,0 %, a w 2024 r. ponownie wzrośnie o 1,2 %. Dla porównania w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się spadek realnego PKB o 0,5 % w 2023 r. i wzrost o 1,1 % w 2024 r., głównie ze względu na bardziej aktualne dane i prognozowane przez Komisję nieco mniej dynamiczne inwestycje poza sektorem budownictwa.

| (18) | W programie konwergencji na 2023 r. rząd oczekuje pogorszenia salda sektora instytucji rządowych i samorządowych z 2022 r., w wyniku czego nadwyżka przekształci się w deficyt, który w 2023 r. wyniesie 0,4 % PKB. Pogorszenie sytuacji w 2023 r. odzwierciedla głównie słabszą gospodarkę i pogarszający się stan finansów sektora instytucji samorządowych na szczeblu lokalnym. W programie konwergencji na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 33,0 % na koniec 2022 r. do 31,0 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 0,9 % PKB w 2023 r. Jest on wyższy niż deficyt przewidywany w programie konwergencji na 2023 r., głównie ze względu na fakt, że Komisja spodziewa się wyższych wydatków publicznych, wynikających m.in. z wyższego zużycia pośredniego i rzeczowych transferów socjalnych oraz wyższych wydatków z tytułu odsetek. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który na koniec 2023 r. wyniesie 31,4 %. |
| --- | --- |

(18)

W programie konwergencji na 2023 r. rząd oczekuje pogorszenia salda sektora instytucji rządowych i samorządowych z 2022 r., w wyniku czego nadwyżka przekształci się w deficyt, który w 2023 r. wyniesie 0,4 % PKB. Pogorszenie sytuacji w 2023 r. odzwierciedla głównie słabszą gospodarkę i pogarszający się stan finansów sektora instytucji samorządowych na szczeblu lokalnym. W programie konwergencji na 2023 r. przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 33,0 % na koniec 2022 r. do 31,0 % na koniec 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się deficyt publiczny w wysokości 0,9 % PKB w 2023 r. Jest on wyższy niż deficyt przewidywany w programie konwergencji na 2023 r., głównie ze względu na fakt, że Komisja spodziewa się wyższych wydatków publicznych, wynikających m.in. z wyższego zużycia pośredniego i rzeczowych transferów socjalnych oraz wyższych wydatków z tytułu odsetek. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który na koniec 2023 r. wyniesie 31,4 %.

| (19) | Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r. (w szczególności obniżenie podatku energetycznego od benzyny i oleju napędowego), których okres obowiązywania przedłużono, oraz nowe środki, takie jak rekompensata kosztów energii elektrycznej dla gospodarstw domowych, przedsiębiorstw i organizacji. Koszt tych środków jest kompensowany głównie przez dochody z opłat przesyłowych, jak również, w mniejszym stopniu, przez podatki od nieoczekiwanych zysków dostawców energii. Uwzględniając te dochody, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 0,1 % PKB w 2023 r. (11) Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowują w pełni sygnału cenowego do zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (12), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,0 % PKB w 2023 r. (tak jak w 2022 r.). Prognozowane jest, że koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńców z Ukrainy pozostaną na zasadniczo podobnym poziomie w 2023 r. Ostatecznie oczekuje się, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też stopniowe wycofywanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, które oszacowano na 1,1 % PKB. |
| --- | --- |

(19)

Oczekuje się, że na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. nadal będą miały wpływ środki podjęte w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków wzrostu cen energii. Obejmują one środki z 2022 r. (w szczególności obniżenie podatku energetycznego od benzyny i oleju napędowego), których okres obowiązywania przedłużono, oraz nowe środki, takie jak rekompensata kosztów energii elektrycznej dla gospodarstw domowych, przedsiębiorstw i organizacji. Koszt tych środków jest kompensowany głównie przez dochody z opłat przesyłowych, jak również, w mniejszym stopniu, przez podatki od nieoczekiwanych zysków dostawców energii. Uwzględniając te dochody, w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że koszty budżetowe netto środków wsparcia wyniosą 0,1 % PKB w 2023 r. (11) Wydaje się, że środki z 2023 r. w większości nie są ukierunkowane na gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i nie zachowują w pełni sygnału cenowego do zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. W rezultacie kwotę ukierunkowanych środków wsparcia, którą należy uwzględnić w ocenie zgodności z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. (12), szacuje się w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. na 0,0 % PKB w 2023 r. (tak jak w 2022 r.). Prognozowane jest, że koszty budżetowe zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńców z Ukrainy pozostaną na zasadniczo podobnym poziomie w 2023 r. Ostatecznie oczekuje się, że do poprawy salda sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. przyczyni się też stopniowe wycofywanie tymczasowych środków nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, które oszacowano na 1,1 % PKB.

| (20) | W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Szwecji podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (13), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Szwecja powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Szwecji zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(20)

W zaleceniu z dnia 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła Szwecji podjęcie działań w celu zapewnienia, aby w 2023 r. wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych był zgodny z ogólnie neutralnym kursem polityki (13), przy uwzględnieniu dalszego tymczasowego i ukierunkowanego wsparcia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw najbardziej narażonych na podwyżki cen energii oraz dla osób uciekających z Ukrainy. Szwecja powinna być gotowa do dostosowania wydatków bieżących do zmieniającej się sytuacji. Szwecji zalecono również zwiększenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, przy uwzględnieniu inicjatywy REPowerEU, m.in. poprzez wykorzystanie Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (21) | W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. zasadniczo neutralny (– 0,1 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był restrykcyjny (+ 0,4 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć zasadniczo neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej i wyniesie – 0,2 % PKB. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 0,3 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały zasadniczo neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,1 pp. (14) W związku z tym Szwecja planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i nie przewiduje utrzymania inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Państwo to zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego takie jak inwestycje w transformację klimatyczną przemysłu i rozbudowę sieci szerokopasmowych, których koszty są pokrywane z Instrumentu oraz innych funduszy unijnych. |
| --- | --- |

(21)

W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że kurs polityki fiskalnej będzie w 2023 r. zasadniczo neutralny (– 0,1 % PKB), w związku z wysoką inflacją. W 2022 r. kurs polityki fiskalnej był restrykcyjny (+ 0,4 % PKB). Przewiduje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć zasadniczo neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej i wyniesie – 0,2 % PKB. Podsumowując, prognozowany wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych z zasobów krajowych jest zgodny z zaleceniem Rady z dnia 12 lipca 2022 r. Przewiduje się, że wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych wyniosą w 2023 r. 0,3 % PKB, podczas gdy inwestycje finansowane z zasobów krajowych będą miały zasadniczo neutralny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który to wpływ wyniesie 0,1 pp. (14) W związku z tym Szwecja planuje sfinansować dodatkowe inwestycje ze środków Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych i nie przewiduje utrzymania inwestycji finansowanych z zasobów krajowych. Państwo to zamierza finansować inwestycje publiczne na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego takie jak inwestycje w transformację klimatyczną przemysłu i rozbudowę sieci szerokopasmowych, których koszty są pokrywane z Instrumentu oraz innych funduszy unijnych.

| (22) | Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie do 0,6 % PKB w 2024 r. Wzrost w 2024 r. jest głównie odzwierciedleniem pogorszenia koniunktury gospodarczej. Według programu konwergencji na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. utrzyma się na stabilnym poziomie 31,0 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 0,5 % PKB. Jest to zgodne z poziomem deficytu prognozowanym w programie konwergencji na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2024 r. wyniesie 30,7 %. |
| --- | --- |

(22)

Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie do 0,6 % PKB w 2024 r. Wzrost w 2024 r. jest głównie odzwierciedleniem pogorszenia koniunktury gospodarczej. Według programu konwergencji na 2023 r. przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB na koniec 2024 r. utrzyma się na stabilnym poziomie 31,0 %. Na podstawie środków z zakresu polityki znanych w dniu granicznym prognozy deficyt publiczny w 2024 r. przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. ma wynieść 0,5 % PKB. Jest to zgodne z poziomem deficytu prognozowanym w programie konwergencji na 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się podobny poziom relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, który to poziom na koniec 2024 r. wyniesie 30,7 %.

| (23) | Program konwergencji na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie w 2024 r. większości środków wsparcia w dziedzinie energii (15). Komisja szacuje, że koszty netto środków wsparcia w dziedzinie energii wyniosą w 2024 r. 0,1 % PKB, tak jak w 2023 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. Środki wsparcia w dziedzinie energii, które obecnie planuje się utrzymać do 2024 r., nie wydają się być ukierunkowane na gospodarstwa domowa lub przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Nie zachowują one sygnału cenowego do zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej. |
| --- | --- |

(23)

Program konwergencji na 2023 r. przewiduje stopniowe wycofywanie w 2024 r. większości środków wsparcia w dziedzinie energii (15). Komisja szacuje, że koszty netto środków wsparcia w dziedzinie energii wyniosą w 2024 r. 0,1 % PKB, tak jak w 2023 r. Szacunki te opierają się na założeniu, że nie dojdzie do ponownego wzrostu cen energii. Środki wsparcia w dziedzinie energii, które obecnie planuje się utrzymać do 2024 r., nie wydają się być ukierunkowane na gospodarstwa domowa lub przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Nie zachowują one sygnału cenowego do zmniejszenia zapotrzebowania na energię i zwiększenia efektywności energetycznej.

| (24) | W programie konwergencji na 2023 r. Szwecja planuje osiągnąć średniookresowy cel budżetowy – strukturalne saldo budżetowe wynoszące – 1,0 % PKB – w 2023 r. i 2024 r., i utrzymać go przez pozostałą część okresu objętego programem. Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że saldo strukturalne wykaże nadwyżkę w wysokości 0,1 % PKB w 2023 r. i 0,7 % PKB w 2024 r., czyli powyżej średniookresowego celu budżetowego. |
| --- | --- |

(24)

W programie konwergencji na 2023 r. Szwecja planuje osiągnąć średniookresowy cel budżetowy – strukturalne saldo budżetowe wynoszące – 1,0 % PKB – w 2023 r. i 2024 r., i utrzymać go przez pozostałą część okresu objętego programem. Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że saldo strukturalne wykaże nadwyżkę w wysokości 0,1 % PKB w 2023 r. i 0,7 % PKB w 2024 r., czyli powyżej średniookresowego celu budżetowego.

| (25) | Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że w 2024 r. wydatki pierwotne netto finansowane z zasobów krajowych wzrosną o 1,1 %. |
| --- | --- |

(25)

Przy założeniu niezmiennego kursu polityki w prognozie Komisji z wiosny 2023 r. przewiduje się, że w 2024 r. wydatki pierwotne netto finansowane z zasobów krajowych wzrosną o 1,1 %.

| (26) | Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne zwiększą się z 4,7 % PKB w 2023 r. do 5,2 % PKB w 2024 r. Większe inwestycje odzwierciedlają większe inwestycje finansowane z zasobów krajowych i inwestycje finansowane przez Unię, a mianowicie za pośrednictwem Instrumentu. W programie konwergencji na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, takie jak podniesienie wieku emerytalnego w ramach systemu emerytalnego, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu. |
| --- | --- |

(26)

Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że inwestycje publiczne zwiększą się z 4,7 % PKB w 2023 r. do 5,2 % PKB w 2024 r. Większe inwestycje odzwierciedlają większe inwestycje finansowane z zasobów krajowych i inwestycje finansowane przez Unię, a mianowicie za pośrednictwem Instrumentu. W programie konwergencji na 2023 r. przewidziano reformy i inwestycje, takie jak podniesienie wieku emerytalnego w ramach systemu emerytalnego, które mają przyczynić się do stabilności fiskalnej oraz zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu.

| (27) | W programie konwergencji na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. W programie konwergencji na 2023 r. przewidziano, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmieni się w nadwyżkę w wysokości 0,2 % PKB w 2025 r. i 1,4 % w 2026 r. Planuje się zatem, że saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych osiągnie odpowiednią, określoną w Traktacie wartość odniesienia w okresie objętym programem. Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 31,0 % na koniec 2024 r. do 27,7 % do końca 2026 r. |
| --- | --- |

(27)

W programie konwergencji na 2023 r. zarysowano średnioterminową ścieżkę fiskalną do 2026 r. W programie konwergencji na 2023 r. przewidziano, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmieni się w nadwyżkę w wysokości 0,2 % PKB w 2025 r. i 1,4 % w 2026 r. Planuje się zatem, że saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych osiągnie odpowiednią, określoną w Traktacie wartość odniesienia w okresie objętym programem. Według programu konwergencji na 2023 r. oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie z 31,0 % na koniec 2024 r. do 27,7 % do końca 2026 r.

| (28) | Wysokie zadłużenie sektora prywatnego oraz, pomimo pewnych niedawnych korekt, nadal zawyżone ceny nieruchomości stanowią zakłócenia równowagi makroekonomicznej, które nadal są zagrożone niekontrolowaną korektą. Osoby wchodzące na rynek mieszkaniowy wciąż rzadko stać jest na zakup mieszkania, natomiast rynek najmu oferuje niewiele alternatyw i nadal wymaga reform, tak by ograniczyć listy oczekujących i promować budowę lokali mieszkalnych na wynajem. Szwecja podjęła ograniczone działania polityczne w celu przeciwdziałania zakłóceniom równowagi, koncentrując się na polityce makroostrożnościowej i środkach w zakresie podaży mających na celu złagodzenie procedur wydawania pozwoleń na budowę i dotowanie budowy mieszkań na wynajem. |
| --- | --- |

(28)

Wysokie zadłużenie sektora prywatnego oraz, pomimo pewnych niedawnych korekt, nadal zawyżone ceny nieruchomości stanowią zakłócenia równowagi makroekonomicznej, które nadal są zagrożone niekontrolowaną korektą. Osoby wchodzące na rynek mieszkaniowy wciąż rzadko stać jest na zakup mieszkania, natomiast rynek najmu oferuje niewiele alternatyw i nadal wymaga reform, tak by ograniczyć listy oczekujących i promować budowę lokali mieszkalnych na wynajem. Szwecja podjęła ograniczone działania polityczne w celu przeciwdziałania zakłóceniom równowagi, koncentrując się na polityce makroostrożnościowej i środkach w zakresie podaży mających na celu złagodzenie procedur wydawania pozwoleń na budowę i dotowanie budowy mieszkań na wynajem.

| (29) | Ogólne obciążenie podatkowe nieruchomości pozostaje stosunkowo niskie ze względu na korzystne ulgi podatkowe od płatności odsetek z tytułu kredytów hipotecznych oraz niskie pobierane okresowo podatki od nieruchomości. Wpływ zmian w polityce na spłatę kredytów hipotecznych po opodatkowaniu jest trudny do oszacowania ze względu na brak danych dotyczących aktywów i zobowiązań indywidualnych gospodarstw domowych. Dostępność takich danych mogłaby prowadzić do przyrostu wydajności w kształtowaniu polityki, w ramach której można by zmniejszyć bariery wejścia na rynek mieszkaniowy i bardziej równomiernie rozłożyć obciążenia związane z mieszkalnictwem wśród ludności. Na rynku wynajmu regulowane czynsze niższe od rynkowych przynoszą korzyści ograniczonej grupie gospodarstw domowych. Nie ma powiązania między regulowaną wysokością czynszu niższą niż cena rynkowa a potrzebami lub dochodem gospodarstwa domowego. W związku z tym istnieją długie listy oczekujących, w szczególności w odniesieniu do bardziej poszukiwanych mieszkań na wynajem, a współczynnik pustostanów w przypadku mieszkań jest bardzo niski z perspektywy międzynarodowej. Czynsze, które odzwierciedlałyby ceny rynkowe, w połączeniu z dopłatami do czynszu uzależnionymi od dochodu i majątku netto, przyniosłyby przyrost wydajności. |
| --- | --- |

(29)

Ogólne obciążenie podatkowe nieruchomości pozostaje stosunkowo niskie ze względu na korzystne ulgi podatkowe od płatności odsetek z tytułu kredytów hipotecznych oraz niskie pobierane okresowo podatki od nieruchomości. Wpływ zmian w polityce na spłatę kredytów hipotecznych po opodatkowaniu jest trudny do oszacowania ze względu na brak danych dotyczących aktywów i zobowiązań indywidualnych gospodarstw domowych. Dostępność takich danych mogłaby prowadzić do przyrostu wydajności w kształtowaniu polityki, w ramach której można by zmniejszyć bariery wejścia na rynek mieszkaniowy i bardziej równomiernie rozłożyć obciążenia związane z mieszkalnictwem wśród ludności. Na rynku wynajmu regulowane czynsze niższe od rynkowych przynoszą korzyści ograniczonej grupie gospodarstw domowych. Nie ma powiązania między regulowaną wysokością czynszu niższą niż cena rynkowa a potrzebami lub dochodem gospodarstwa domowego. W związku z tym istnieją długie listy oczekujących, w szczególności w odniesieniu do bardziej poszukiwanych mieszkań na wynajem, a współczynnik pustostanów w przypadku mieszkań jest bardzo niski z perspektywy międzynarodowej. Czynsze, które odzwierciedlałyby ceny rynkowe, w połączeniu z dopłatami do czynszu uzależnionymi od dochodu i majątku netto, przyniosłyby przyrost wydajności.

| (30) | Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Chociaż szwedzki plan odbudowy i zwiększania odporności przyjęto dopiero w 2022 r., jego realizacja postępuje. Pomimo początkowo wolnego tempa wdrażanie przebiega zasadniczo zgodnie z planem i na tym etapie ryzyko braku absorpcji wydaje się ograniczone, biorąc pod uwagę stosunkowo niewielką alokację finansową w ramach planu odbudowy i zwiększania odporności. Ustalenia operacyjne między Komisją a Szwecją zostały zawarte w maju 2023 r. Oczekuje się, że Szwecja złoży swój pierwszy wniosek o płatność łączący dwie transze w drugiej połowie 2023 r. Trwają prace nad rozdziałem REPowerEU i addendum, koniecznym ze względu na niewielkie zmniejszenie bezzwrotnego wsparcia. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Szwecji w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny. |
| --- | --- |

(30)

Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 załącznika V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Chociaż szwedzki plan odbudowy i zwiększania odporności przyjęto dopiero w 2022 r., jego realizacja postępuje. Pomimo początkowo wolnego tempa wdrażanie przebiega zasadniczo zgodnie z planem i na tym etapie ryzyko braku absorpcji wydaje się ograniczone, biorąc pod uwagę stosunkowo niewielką alokację finansową w ramach planu odbudowy i zwiększania odporności. Ustalenia operacyjne między Komisją a Szwecją zostały zawarte w maju 2023 r. Oczekuje się, że Szwecja złoży swój pierwszy wniosek o płatność łączący dwie transze w drugiej połowie 2023 r. Trwają prace nad rozdziałem REPowerEU i addendum, koniecznym ze względu na niewielkie zmniejszenie bezzwrotnego wsparcia. Szybkie włączenie nowego rozdziału REPowerEU do planu odbudowy i zwiększania odporności umożliwi finansowanie dodatkowych reform i inwestycji wspierających cele strategiczne Szwecji w dziedzinie energii i zielonej transformacji. Systematyczne i skuteczne angażowanie władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, by zapewnić szerokie poczucie odpowiedzialności za cały program polityczny.

| (31) | W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Szwecji. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Szwecji. |
| --- | --- |

(31)

W 2022 r. Komisja zatwierdziła wszystkie dokumenty programowe dotyczące polityki spójności Szwecji. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności, w tym rozdziałem REPowerEU, ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększenia odporności gospodarczej i społecznej oraz osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego w Szwecji.

| (32) | Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Szwecja mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań związanych z (i) nierównością możliwości kształcenia dla uczniów ze środowisk defaworyzowanych społeczno-ekonomicznie i migracyjnych; (ii) potrzebą lepszej integracji zawodowej osób należących do grup społecznych znajdujących się w niekorzystnej sytuacji; oraz (iii) potrzebą zmniejszenia zależności od paliw kopalnych. |
| --- | --- |

(32)

Oprócz wyzwań gospodarczych i społecznych uwzględnionych w planie odbudowy i zwiększania odporności oraz programach polityki spójności Szwecja mierzy się z szeregiem dodatkowych wyzwań związanych z (i) nierównością możliwości kształcenia dla uczniów ze środowisk defaworyzowanych społeczno-ekonomicznie i migracyjnych; (ii) potrzebą lepszej integracji zawodowej osób należących do grup społecznych znajdujących się w niekorzystnej sytuacji; oraz (iii) potrzebą zmniejszenia zależności od paliw kopalnych.

| (33) | Chociaż Szwecja zasadniczo osiąga dobre wyniki kształcenia, nadal utrzymują się nierówności w szwedzkim systemie edukacji. Uczniowie wywodzący się ze środowisk defaworyzowanych pod względem społeczno-ekonomicznym i ze środowisk migracyjnych mają ograniczone możliwości edukacyjne, w tym w zakresie rozwijania umiejętności potrzebnych do znalezienia zatrudnienia. Nierówności edukacyjne pogłębiają się i są często związane z brakiem możliwości swobodnego wyboru szkoły przez uczniów ze środowisk migracyjnych, w szczególności tych uczniów, którzy niedawno przybyli do Szwecji. Różnice w praktykach w zakresie wystawiania ocen w poszczególnych szkołach mogą jeszcze bardziej osłabić wyniki kształcenia. Niedobór wykwalifikowanych nauczycieli pozostaje problemem i jest najbardziej naglący w przypadku nauczycieli zaspokajających specjalne potrzeby edukacyjne, nauczycieli przedmiotów w szkołach obowiązkowych i nauczycieli zawodu w szkołach średnich. Istnieje pole do poprawy struktury systemu edukacji i zarządzania nim, w tym procesu rekrutacji i wystawiania ocen, a także rozwoju kariery zawodowej nauczycieli. |
| --- | --- |

(33)

Chociaż Szwecja zasadniczo osiąga dobre wyniki kształcenia, nadal utrzymują się nierówności w szwedzkim systemie edukacji. Uczniowie wywodzący się ze środowisk defaworyzowanych pod względem społeczno-ekonomicznym i ze środowisk migracyjnych mają ograniczone możliwości edukacyjne, w tym w zakresie rozwijania umiejętności potrzebnych do znalezienia zatrudnienia. Nierówności edukacyjne pogłębiają się i są często związane z brakiem możliwości swobodnego wyboru szkoły przez uczniów ze środowisk migracyjnych, w szczególności tych uczniów, którzy niedawno przybyli do Szwecji. Różnice w praktykach w zakresie wystawiania ocen w poszczególnych szkołach mogą jeszcze bardziej osłabić wyniki kształcenia. Niedobór wykwalifikowanych nauczycieli pozostaje problemem i jest najbardziej naglący w przypadku nauczycieli zaspokajających specjalne potrzeby edukacyjne, nauczycieli przedmiotów w szkołach obowiązkowych i nauczycieli zawodu w szkołach średnich. Istnieje pole do poprawy struktury systemu edukacji i zarządzania nim, w tym procesu rekrutacji i wystawiania ocen, a także rozwoju kariery zawodowej nauczycieli.

| (34) | Szwecja nadal boryka się z wyzwaniami związanymi z integracją na rynku pracy osób ze środowisk defaworyzowanych i ze środowisk migracyjnych, a także z ograniczeniem utrzymujących się niedoborów kwalifikacji. Istnieje coraz większa różnica w poziomie wykształcenia osób urodzonych poza Unią w porównaniu z osobami urodzonymi w Unii, głównie ze względu na wzrost liczby osób z wyższym wykształceniem wśród osób urodzonych w Unii. Odsetek osób zbyt wcześnie porzucających naukę rośnie, zwłaszcza wśród uczniów urodzonych poza Unią. Zwiększenie uczestnictwa w działaniach edukacyjnych jest konieczne, aby pomóc osobom z grup defaworyzowanych w rozwijaniu umiejętności istotnych dla rynku pracy i zwiększyć ich szanse na znalezienie pracy. |
| --- | --- |

(34)

Szwecja nadal boryka się z wyzwaniami związanymi z integracją na rynku pracy osób ze środowisk defaworyzowanych i ze środowisk migracyjnych, a także z ograniczeniem utrzymujących się niedoborów kwalifikacji. Istnieje coraz większa różnica w poziomie wykształcenia osób urodzonych poza Unią w porównaniu z osobami urodzonymi w Unii, głównie ze względu na wzrost liczby osób z wyższym wykształceniem wśród osób urodzonych w Unii. Odsetek osób zbyt wcześnie porzucających naukę rośnie, zwłaszcza wśród uczniów urodzonych poza Unią. Zwiększenie uczestnictwa w działaniach edukacyjnych jest konieczne, aby pomóc osobom z grup defaworyzowanych w rozwijaniu umiejętności istotnych dla rynku pracy i zwiększyć ich szanse na znalezienie pracy.

| (35) | Szwecja musi dołożyć większych starań, aby osiągnąć swój krajowy cel w zakresie neutralności pod względem emisji dwutlenku węgla do 2045 r. Chociaż Szwecja nadal należy do państw członkowskich o najwyższym udziale odnawialnych źródeł energii w zużyciu energii końcowej, przepustowość sieci elektroenergetycznej i ograniczenia przesyłowe mogą w przyszłości ograniczać dalsze wykorzystywanie odnawialnych źródeł energii. W 2022 r. ograniczenia te przyczyniły się do wzrostu cen energii dla przemysłu i gospodarstw domowych oraz ograniczyły rozwój działalności gospodarczej w regionach oddalonych od centrum kraju. Zwiększenie przepustowości sieci elektroenergetycznej ma kluczowe znaczenie, biorąc pod uwagę fakt, że oczekuje się podwojenia zużycia końcowej energii elektrycznej w Szwecji do 300 TWh do 2045 r. ze względu na zwiększone potrzeby przemysłu i transportu w zakresie elektryfikacji. Budowa i wzmocnienie sieci elektroenergetycznej opóźnia się jednak ze względu na długotrwałe procesy wydawania pozwoleń. Ponadto Szwecja ma jedne z najdłuższych procedur administracyjnych w Unii dotyczących wdrażania odnawialnych źródeł energii, w szczególności lądowych projektów dotyczących energii wiatrowej. Rząd rozpoczął analizę możliwości uproszczenia ocen przed wydaniem pozwoleń środowiskowych w ramach szwedzkiego kodeksu ochrony środowiska. Jednocześnie konieczne są konkretne działania w ramach polityki, aby przyspieszyć procedury administracyjne dotyczące rozbudowy sieci elektroenergetycznej i wykorzystania odnawialnych źródeł energii, np. poprzez ograniczenie liczby organów zaangażowanych w te czynności oraz przez równoległe ich prowadzenie. Do obniżenia emisji dwutlenku węgla i kosztów energii dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw niezbędne jest też ograniczenie zużycia energii przez poprawę efektywności energetycznej. Jeżeli chodzi o efektywność energetyczną, istnieje ryzyko, że Szwecja nie osiągnie swojego krajowego celu zakładającego o 50 % efektywniejsze wykorzystanie energii w 2030 r. (w porównaniu z 2005 r.), jeżeli utrzyma się tendencja zużycia energii obserwowana w latach 2005–2020. Zużycie energii pierwotnej w 2021 r. wyniosło 43,8 Mtoe, co oznacza, że Szwecja pozostaje jednym z państw członkowskich o najwyższym zużyciu energii na mieszkańca. Zużycie gazu ziemnego w Szwecji w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 37 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, co przewyższa cel, jakim była redukcja o 15 %. Szwecja mogłaby kontynuować wysiłki na rzecz tymczasowego zmniejszenia zapotrzebowania na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2022/1369 (16). |
| --- | --- |

(35)

Szwecja musi dołożyć większych starań, aby osiągnąć swój krajowy cel w zakresie neutralności pod względem emisji dwutlenku węgla do 2045 r. Chociaż Szwecja nadal należy do państw członkowskich o najwyższym udziale odnawialnych źródeł energii w zużyciu energii końcowej, przepustowość sieci elektroenergetycznej i ograniczenia przesyłowe mogą w przyszłości ograniczać dalsze wykorzystywanie odnawialnych źródeł energii. W 2022 r. ograniczenia te przyczyniły się do wzrostu cen energii dla przemysłu i gospodarstw domowych oraz ograniczyły rozwój działalności gospodarczej w regionach oddalonych od centrum kraju. Zwiększenie przepustowości sieci elektroenergetycznej ma kluczowe znaczenie, biorąc pod uwagę fakt, że oczekuje się podwojenia zużycia końcowej energii elektrycznej w Szwecji do 300 TWh do 2045 r. ze względu na zwiększone potrzeby przemysłu i transportu w zakresie elektryfikacji. Budowa i wzmocnienie sieci elektroenergetycznej opóźnia się jednak ze względu na długotrwałe procesy wydawania pozwoleń. Ponadto Szwecja ma jedne z najdłuższych procedur administracyjnych w Unii dotyczących wdrażania odnawialnych źródeł energii, w szczególności lądowych projektów dotyczących energii wiatrowej. Rząd rozpoczął analizę możliwości uproszczenia ocen przed wydaniem pozwoleń środowiskowych w ramach szwedzkiego kodeksu ochrony środowiska. Jednocześnie konieczne są konkretne działania w ramach polityki, aby przyspieszyć procedury administracyjne dotyczące rozbudowy sieci elektroenergetycznej i wykorzystania odnawialnych źródeł energii, np. poprzez ograniczenie liczby organów zaangażowanych w te czynności oraz przez równoległe ich prowadzenie. Do obniżenia emisji dwutlenku węgla i kosztów energii dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw niezbędne jest też ograniczenie zużycia energii przez poprawę efektywności energetycznej. Jeżeli chodzi o efektywność energetyczną, istnieje ryzyko, że Szwecja nie osiągnie swojego krajowego celu zakładającego o 50 % efektywniejsze wykorzystanie energii w 2030 r. (w porównaniu z 2005 r.), jeżeli utrzyma się tendencja zużycia energii obserwowana w latach 2005–2020. Zużycie energii pierwotnej w 2021 r. wyniosło 43,8 Mtoe, co oznacza, że Szwecja pozostaje jednym z państw członkowskich o najwyższym zużyciu energii na mieszkańca. Zużycie gazu ziemnego w Szwecji w okresie między sierpniem 2022 r. a marcem 2023 r. spadło o 37 % w porównaniu ze średnim zużyciem gazu w tym samym okresie w ciągu poprzednich pięciu lat, co przewyższa cel, jakim była redukcja o 15 %. Szwecja mogłaby kontynuować wysiłki na rzecz tymczasowego zmniejszenia zapotrzebowania na gaz do dnia 31 marca 2024 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2022/1369 (16).

| (36) | Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji mają zasadnicze znaczenie dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W ostatnich latach w Szwecji wzrosły niedobory siły roboczej, a w 2022 r. zgłoszono je w odniesieniu do 16 zawodów, które wymagają szczególnych umiejętności lub wiedzy do realizacji celów transformacji ekologicznej. |
| --- | --- |

(36)

Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorach i zawodach kluczowych dla zielonej transformacji, w tym w dziedzinie wytwarzania, wdrażania i serwisowania technologii neutralnych emisyjnie, powodują wąskie gardła w procesie przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. Wysokiej jakości systemy kształcenia i szkolenia, które reagują na zmieniające się potrzeby rynku pracy, oraz ukierunkowane środki w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji mają zasadnicze znaczenie dla ograniczenia niedoborów kwalifikacji oraz promowania włączenia i realokacji siły roboczej. W celu uwolnienia niewykorzystanej podaży pracy środki te należy udostępnić zwłaszcza osobom najmocniej odczuwającym skutki zielonej transformacji oraz w sektorach i regionach najbardziej dotkniętych tą transformacją. W ostatnich latach w Szwecji wzrosły niedobory siły roboczej, a w 2022 r. zgłoszono je w odniesieniu do 16 zawodów, które wymagają szczególnych umiejętności lub wiedzy do realizacji celów transformacji ekologicznej.

| (37) | W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program konwergencji na 2023 r., a jej opinia (17) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1. |
| --- | --- |

(37)

W świetle dokonanej przez Komisję oceny Rada przeanalizowała program konwergencji na 2023 r., a jej opinia (17) znajduje odzwierciedlenie w zaleceniu 1.

| (38) | W świetle dokonanej przez Komisję szczegółowej oceny sytuacji i powyższej oceny Rada przeanalizowała krajowy program reform na 2023 r. i program konwergencji na 2023 r. Zalecenia Rady na mocy art. 6 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 znajdują odzwierciedlenie w zaleceniu 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, pomagają zaradzić podatnościom na zagrożenia związanym z wysokim zadłużeniem sektora prywatnego i wysokimi cenami nieruchomości mieszkalnych, |
| --- | --- |

(38)

W świetle dokonanej przez Komisję szczegółowej oceny sytuacji i powyższej oceny Rada przeanalizowała krajowy program reform na 2023 r. i program konwergencji na 2023 r. Zalecenia Rady na mocy art. 6 rozporządzenia (UE) nr 1176/2011 znajdują odzwierciedlenie w zaleceniu 1. Polityki, o których mowa w zaleceniu 1, pomagają zaradzić podatnościom na zagrożenia związanym z wysokim zadłużeniem sektora prywatnego i wysokimi cenami nieruchomości mieszkalnych,

NINIEJSZYM ZALECA Szwecji podjęcie w latach 2023 i 2024 działań mających na celu:

1.

Utrzymanie inwestycji publicznych finansowanych z zasobów krajowych i zapewnienie skutecznej absorpcji dotacji w ramach Instrumentu i innych funduszy unijnych, w szczególności w celu wspierania zielonej i cyfrowej transformacji, przy jednoczesnym utrzymaniu stabilnej sytuacji fiskalnej w 2024 r.

W okresie po 2024 r. kontynuowanie inwestycji i reform prowadzących do wyższego zrównoważonego wzrostu gospodarczego i utrzymanie ostrożnej średniookresowej sytuacji fiskalnej.

Ograniczenie ryzyka związanego z wysokim zadłużeniem gospodarstw domowych i zakłóceniami równowagi na rynku nieruchomości mieszkalnych przez ograniczenie możliwości odliczenia od podatku odsetek od kredytu hipotecznego lub przez zwiększenie pobieranych okresowo podatków od nieruchomości, przy równoczesnym ustanowieniu odpowiednich narzędzi służących lepszej ocenie i określaniu kierunków polityki. Pobudzanie inwestycji w budownictwo mieszkaniowe, aby załagodzić najpilniejsze niedobory mieszkań, w szczególności przez wyeliminowanie strukturalnych barier dla budownictwa oraz zapewnienie gruntów pod zabudowę. Poprawę efektywności rynku nieruchomości mieszkaniowych, m.in. przez wprowadzenie reform rynku wynajmu.

2.

Utrzymanie stałego tempa wdrażania planu odbudowy i zwiększania odporności oraz szybkie sfinalizowanie rozdziału REPowerEU, aby szybko rozpocząć jego wdrażanie. Szybkie wdrożenie programów polityki spójności z zapewnieniem ścisłej komplementarności i synergii z planem odbudowy i zwiększania odporności.

3.

Poprawę wyników kształcenia uczniów ze środowisk defaworyzowanych pod względem społeczno-ekonomicznym i ze środowisk migracyjnych poprzez zapewnienie równych szans dostępu do systemu szkolnego i rozwiązanie problemu niedoboru wykwalifikowanych nauczycieli. Rozwijanie umiejętności grup w niekorzystnej sytuacji, szczególnie osób ze środowisk migracyjnych, przez dostosowanie zasobów i metod do ich potrzeb, aby pomóc im w integracji na rynku pracy.

4.

Zmniejszenie zależności od paliw kopalnych poprzez przyspieszenie wdrażania odnawialnych źródeł energii, w tym poprzez rozbudowę i modernizację sieci przesyłu energii, wprowadzenie reform mających na celu uproszczenie i przyspieszenie procedur administracyjnych i procedur wydawania zezwoleń, poprawę efektywności energetycznej i wzmożenie wysiłków w ramach polityki mających na celu zapewnienie i nabywanie umiejętności i kompetencji potrzebnych do zielonej transformacji.

Sporządzono w Brukseli dnia 14 lipca 2023 r.

W imieniu Rady

N. CALVIÑO SANTAMARÍA

Przewodnicząca

---

(1)  Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 1.

1

(2)  Dz.U. L 306 z 23.11.2011, s. 25.

2

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz.U. L 57 z 18.2.2021, s. 17).

3

(4)  Zalecenie Rady z dnia 16 maja 2023 r. w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (Dz.U. C 180 z 23.5.2023, s. 1).

4

(5)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/435 z dnia 27 lutego 2023 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/241 w odniesieniu do rozdziałów REPowerEU w planach odbudowy i zwiększania odporności oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1303/2013, (UE) 2021/1060 i (UE) 2021/1755 oraz dyrektywy 2003/87/WE (Dz.U. L 63 z 28.2.2023, s. 1).

5

(6)  ST 7772/2022 INIT; ST 7772/2022 ADD 1.

6

(7)  Koszty budżetowe brutto środków wsparcia w dziedzinie energii wynosiły w 2022 r. blisko 0,5 % PKB, ale od operatora systemu przesyłowego Svenska Kraftnät otrzymano znaczne dochody kompensujące.

7

Svenska Kraftnät

(8)  Zalecenie Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Szwecję programu konwergencji na 2021 r. (Dz.U. C 304 z 29.7.2021, s. 131).

8

(9)  Kurs polityki fiskalnej jest mierzony zmianą wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów), z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, lecz z uwzględnieniem wydatków finansowanych z bezzwrotnego wsparcia (dotacji) w ramach Instrumentu oraz z innych funduszy unijnych, w stosunku do średniookresowego wzrostu potencjalnego. Więcej szczegółowych informacji można znaleźć w ramce 1 w tablicach statystycznych w dziedzinie fiskalnej.

9

(10)  Pozostałe wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych miały ekspansywny wpływ, który wyniósł 0,2 pp. PKB.

10

(11)  Podana wartość liczbowa odzwierciedla poziom rocznych kosztów budżetowych tych środków, w tym bieżących dochodów i wydatków, a także – w stosownych przypadkach – środków w zakresie nakładów inwestycyjnych.

11

(12)  Zalecenie Rady z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie krajowego programu reform Szwecji na 2022 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Szwecję programu konwergencji na 2022 r. (Dz.U. C 334 z 1.9.2022, s. 221).

12

(13)  Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2023 r. średniookresowy (średnia z 10 lat) wzrost produktu potencjalnego Szwecji, wykorzystywany do pomiaru kursu polityki fiskalnej, szacuje się na 7,7 % w ujęciu nominalnym.

13

(14)  Przewiduje się, że pozostałe wydatki kapitałowe finansowane z zasobów krajowych będą miały neutralny wpływ.

14

(15)  Planuje się utrzymanie obniżki podatku energetycznego od oleju napędowego i benzyny w latach 2023–2025.

15

(16)  Rozporządzenie Rady (UE) 2022/1369 z dnia 5 sierpnia 2022 r. w sprawie skoordynowanych środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz (Dz.U. L 206 z 8.8.2022, s. 1).

16

(17)  Na podstawie art. 9 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1466/97.

17

---