# Dziennik Urzędowy C 349/29 w

| | ISSN 1977-1002 |
| --- | --- |
| Dziennik Urzędowy
  Unii Europejskiej | C 349 |
| | |
| Wydanie polskie | Informacje i zawiadomienia | Rocznik 6629 września 2023 |

ISSN 1977-1002

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 349

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Rocznik 6629 września 2023

---

| Spis treści | Strona |
| --- | --- |
| | I   Rezolucje, zalecenia i opinie |
| | OPINIE |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 580. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 12.7.2023–13.7.2023 |
| 2023/C 349/01 | Opinia Europejskego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Przegląd polityki podatkowej w celu ochrony gospodarstw domowych o niskich dochodach i słabszych grup społecznych przed negatywnymi skutkami ekologicznej transformacji (opinia z inicjatywy własnej) | 1 |
| 2023/C 349/02 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wzmocnienie zdolności do prowadzenia rokowań zbiorowych w całej Unii Europejskiej (opinia z inicjatywy własnej) | 7 |
| 2023/C 349/03 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Działania następcze w związku ze środkami inflacyjnymi i energetycznymi oraz odporność energetyczna UE w kluczowych sektorach gospodarki (opinia z inicjatywy własnej) | 12 |
| 2023/C 349/04 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Efektywne gospodarowanie wodą i świadomość konsumentów na temat ich śladu wodnego (opinia z inicjatywy własnej) | 18 |
| 2023/C 349/05 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Rewizja rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych (opinia rozpoznawcza) | 24 |
| 2023/C 349/06 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Europejska strategia na rzecz osób starszych (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji hiszpańskiej) | 28 |
| 2023/C 349/07 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Dekarbonizacja przemysłu europejskiego oraz rola innowacji i cyfryzacji jako siły napędowej tego procesu (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji hiszpańskiej) | 36 |
| 2023/C 349/08 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Dekarbonizacja floty rybackiej (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji hiszpańskiej) | 41 |
| 2023/C 349/09 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Ekonomika Europejskiego Niebieskiego Ładu – potrzeby inwestycyjne w UE związane z gospodarką wodną (opinia z inicjatywy własnej) | 50 |
| 2023/C 349/10 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Dostęp do wody: ubóstwo wodne i jego wpływ na politykę społeczną (opinia z inicjatywy własnej) | 60 |
| 2023/C 349/11 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego W jaki sposób nawiązać dialog z docelowymi grupami społeczeństwa i skutecznie wykorzystywać wyniki prac paneli obywatelskich? (opinia z inicjatywy własnej) | 69 |
| 2023/C 349/12 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Sektory o dużym zapotrzebowaniu na wodę a technologie wodooszczędne (opinia z inicjatywy własnej) | 74 |
| 2023/C 349/13 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zrównoważona gospodarka wodna i kryzys klimatyczny: rozwiązania oparte na obiegu zamkniętym i inne rozwiązania dotyczące unijnego systemu rolno-spożywczego w przyszłym Niebieskim Ładzie (opinia z inicjatywy własnej) | 80 |
| 2023/C 349/14 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zrównoważona i odporna infrastruktura wodna oraz zrównoważone i odporne sieci wodociągowe (opinia z inicjatywy własnej) | 87 |
| 2023/C 349/15 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Reklama za pośrednictwem influencerów i jej wpływ na konsumentów (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji hiszpańskiej) | 94 |
| 2023/C 349/16 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Środki na rzecz poprawy zdrowia psychicznego (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji hiszpańskiej) | 100 |
| 2023/C 349/17 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Środki mające na celu ograniczenie otyłości u dzieci (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji hiszpańskiej) | 108 |

Spis treści

Strona

I   Rezolucje, zalecenia i opinie

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

580. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 12.7.2023–13.7.2023

2023/C 349/01

Opinia Europejskego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Przegląd polityki podatkowej w celu ochrony gospodarstw domowych o niskich dochodach i słabszych grup społecznych przed negatywnymi skutkami ekologicznej transformacji (opinia z inicjatywy własnej)

1

2023/C 349/02

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wzmocnienie zdolności do prowadzenia rokowań zbiorowych w całej Unii Europejskiej (opinia z inicjatywy własnej)

7

2023/C 349/03

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Działania następcze w związku ze środkami inflacyjnymi i energetycznymi oraz odporność energetyczna UE w kluczowych sektorach gospodarki (opinia z inicjatywy własnej)

12

2023/C 349/04

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Efektywne gospodarowanie wodą i świadomość konsumentów na temat ich śladu wodnego (opinia z inicjatywy własnej)

18

2023/C 349/05

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Rewizja rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych (opinia rozpoznawcza)

24

2023/C 349/06

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Europejska strategia na rzecz osób starszych (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji hiszpańskiej)

28

2023/C 349/07

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Dekarbonizacja przemysłu europejskiego oraz rola innowacji i cyfryzacji jako siły napędowej tego procesu (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji hiszpańskiej)

36

2023/C 349/08

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Dekarbonizacja floty rybackiej (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji hiszpańskiej)

41

2023/C 349/09

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Ekonomika Europejskiego Niebieskiego Ładu – potrzeby inwestycyjne w UE związane z gospodarką wodną (opinia z inicjatywy własnej)

50

2023/C 349/10

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Dostęp do wody: ubóstwo wodne i jego wpływ na politykę społeczną (opinia z inicjatywy własnej)

60

2023/C 349/11

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego W jaki sposób nawiązać dialog z docelowymi grupami społeczeństwa i skutecznie wykorzystywać wyniki prac paneli obywatelskich? (opinia z inicjatywy własnej)

69

2023/C 349/12

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Sektory o dużym zapotrzebowaniu na wodę a technologie wodooszczędne (opinia z inicjatywy własnej)

74

2023/C 349/13

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zrównoważona gospodarka wodna i kryzys klimatyczny: rozwiązania oparte na obiegu zamkniętym i inne rozwiązania dotyczące unijnego systemu rolno-spożywczego w przyszłym Niebieskim Ładzie (opinia z inicjatywy własnej)

80

2023/C 349/14

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zrównoważona i odporna infrastruktura wodna oraz zrównoważone i odporne sieci wodociągowe (opinia z inicjatywy własnej)

87

2023/C 349/15

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Reklama za pośrednictwem influencerów i jej wpływ na konsumentów (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji hiszpańskiej)

94

2023/C 349/16

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Środki na rzecz poprawy zdrowia psychicznego (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji hiszpańskiej)

100

2023/C 349/17

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Środki mające na celu ograniczenie otyłości u dzieci (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji hiszpańskiej)

108

---

| | III   Akty przygotowawcze |
| --- | --- |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 580. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 12.7.2023–13.7.2023 |
| 2023/C 349/18 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie środków mających na celu zmniejszenie kosztów wdrażania gigabitowych sieci łączności elektronicznej oraz uchylającego dyrektywę 2014/61/UE (akt w sprawie infrastruktury gigabitowej) (COM(2023) 94 final – 2023/0046 (COD)) | 116 |
| 2023/C 349/19 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie detergentów i środków powierzchniowo czynnych, zmieniającego rozporządzenie (UE) 2019/1020 i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 648/2004 (COM(2023) 217 final – 2023/0124 (COD)) | 121 |
| 2023/C 349/20 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Plan działania UE: ochrona i odbudowa ekosystemów morskich w celu zapewnienia zrównoważonego i odpornego rybołówstwa [COM(2023) 102 final] | 127 |
| 2023/C 349/21 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) 2019/1242 w odniesieniu do wzmocnienia norm emisji CO2 dla nowych pojazdów ciężkich oraz włączenia obowiązków sprawozdawczych, a także uchylającego rozporządzenie (UE) 2018/956 (COM(2023) 88 final – 2023/0042 (COD)) | 134 |
| 2023/C 349/22 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego ramy na potrzeby zapewnienia bezpiecznych i zrównoważonych dostaw surowców krytycznych oraz zmieniającego rozporządzenia (UE) 168/2013, (UE) 2018/858, 2018/1724 i (UE) 2019/1020 [COM(2023) 160 final – 2023/0079 (COD)] Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Bezpieczne i zrównoważone dostawy surowców krytycznych jako wsparcie dwojakiej transformacji [COM(2023) 165 final] | 142 |
| 2023/C 349/23 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wspólny komunikat do Parlamentu Europejskiego i Rady Strategia kosmiczna UE na rzecz bezpieczeństwa i obrony (JOIN(2023) 9 final) | 155 |
| 2023/C 349/24 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Banku Centralnego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie przeglądu ram zarządzania kryzysowego i gwarantowania depozytów, które to ramy stanowią krok w kierunku dokończenia budowy unii bankowej [COM(2023) 225 final] – Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 806/2014 w odniesieniu do środków wczesnej interwencji, warunków uruchomienia procedury restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji oraz finansowania działań w ramach restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji [COM(2023) 226 final – 2023/0111 (COD)] – Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2014/59/UE w odniesieniu do środków wczesnej interwencji, warunków uruchomienia procedury restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji oraz finansowania działań w ramach restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji [COM(2023) 227 final – 2023/0112 (COD)] – Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2014/59/UE i rozporządzenie (UE) nr 806/2014 w odniesieniu do niektórych aspektów minimalnego wymogu w zakresie funduszy własnych i zobowiązań kwalifikowalnych [COM(2023) 229 final – 2023/0113 (COD)] | 161 |
| 2023/C 349/25 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) 2019/881 w odniesieniu do usług zarządzanych w zakresie bezpieczeństwa (COM(2023) 208 final) — 2023/0108 (COD) oraz Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego środki mające na celu zwiększenie solidarności i zdolności w Unii w zakresie wykrywania zagrożeń cyberbezpieczeństwa i incydentów w cyberbezpieczeństwie oraz przygotowywania się i reagowania na takie zagrożenia i incydenty (COM(2023) 209 final) — 2023/0109 (COD) | 167 |
| 2023/C 349/26 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Zmiana inicjatywy UE na rzecz owadów zapylających – nowy ład na rzecz owadów zapylających [COM(2023) 35 – final] | 173 |
| 2023/C 349/27 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego a) Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej [COM(2023) 62 final] – b) Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustanowienia ram środków na rzecz wzmocnienia europejskiego ekosystemu produkcji produktów technologii neutralnych emisyjnie (akt w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie) [COM(2023) 161 final – 2023/0081 (COD)] | 179 |

III   Akty przygotowawcze

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

580. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 12.7.2023–13.7.2023

2023/C 349/18

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie środków mających na celu zmniejszenie kosztów wdrażania gigabitowych sieci łączności elektronicznej oraz uchylającego dyrektywę 2014/61/UE (akt w sprawie infrastruktury gigabitowej) (COM(2023) 94 final – 2023/0046 (COD))

116

2023/C 349/19

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie detergentów i środków powierzchniowo czynnych, zmieniającego rozporządzenie (UE) 2019/1020 i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 648/2004 (COM(2023) 217 final – 2023/0124 (COD))

121

2023/C 349/20

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Plan działania UE: ochrona i odbudowa ekosystemów morskich w celu zapewnienia zrównoważonego i odpornego rybołówstwa [COM(2023) 102 final]

127

2023/C 349/21

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) 2019/1242 w odniesieniu do wzmocnienia norm emisji CO2 dla nowych pojazdów ciężkich oraz włączenia obowiązków sprawozdawczych, a także uchylającego rozporządzenie (UE) 2018/956 (COM(2023) 88 final – 2023/0042 (COD))

2

134

2023/C 349/22

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego ramy na potrzeby zapewnienia bezpiecznych i zrównoważonych dostaw surowców krytycznych oraz zmieniającego rozporządzenia (UE) 168/2013, (UE) 2018/858, 2018/1724 i (UE) 2019/1020 [COM(2023) 160 final – 2023/0079 (COD)] Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Bezpieczne i zrównoważone dostawy surowców krytycznych jako wsparcie dwojakiej transformacji [COM(2023) 165 final]

142

2023/C 349/23

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wspólny komunikat do Parlamentu Europejskiego i Rady Strategia kosmiczna UE na rzecz bezpieczeństwa i obrony (JOIN(2023) 9 final)

155

2023/C 349/24

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Banku Centralnego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie przeglądu ram zarządzania kryzysowego i gwarantowania depozytów, które to ramy stanowią krok w kierunku dokończenia budowy unii bankowej [COM(2023) 225 final] – Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 806/2014 w odniesieniu do środków wczesnej interwencji, warunków uruchomienia procedury restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji oraz finansowania działań w ramach restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji [COM(2023) 226 final – 2023/0111 (COD)] – Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2014/59/UE w odniesieniu do środków wczesnej interwencji, warunków uruchomienia procedury restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji oraz finansowania działań w ramach restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji [COM(2023) 227 final – 2023/0112 (COD)] – Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2014/59/UE i rozporządzenie (UE) nr 806/2014 w odniesieniu do niektórych aspektów minimalnego wymogu w zakresie funduszy własnych i zobowiązań kwalifikowalnych [COM(2023) 229 final – 2023/0113 (COD)]

161

2023/C 349/25

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) 2019/881 w odniesieniu do usług zarządzanych w zakresie bezpieczeństwa (COM(2023) 208 final) — 2023/0108 (COD) oraz Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego środki mające na celu zwiększenie solidarności i zdolności w Unii w zakresie wykrywania zagrożeń cyberbezpieczeństwa i incydentów w cyberbezpieczeństwie oraz przygotowywania się i reagowania na takie zagrożenia i incydenty (COM(2023) 209 final) — 2023/0109 (COD)

167

2023/C 349/26

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Zmiana inicjatywy UE na rzecz owadów zapylających – nowy ład na rzecz owadów zapylających [COM(2023) 35 – final]

173

2023/C 349/27

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego a) Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej [COM(2023) 62 final] – b) Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustanowienia ram środków na rzecz wzmocnienia europejskiego ekosystemu produkcji produktów technologii neutralnych emisyjnie (akt w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie) [COM(2023) 161 final – 2023/0081 (COD)]

179

---

| PL | |
| --- | --- |

PL

---

I Rezolucje, zalecenia i opinie

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

580. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 12.7.2023–13.7.2023

| 29.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 349/1 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 349/1

---

Opinia Europejskego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Przegląd polityki podatkowej w celu ochrony gospodarstw domowych o niskich dochodach i słabszych grup społecznych przed negatywnymi skutkami ekologicznej transformacji

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 349/01)

| Sprawozdawca: | Philip VON BROCKDORFF |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Philip VON BROCKDORFF

Philip VON BROCKDORFF

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 25.1.2023 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 27.6.2023 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 12.7.2023 |
| Sesja plenarna nr | 580 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 195/7/10 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

25.1.2023

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

27.6.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

12.7.2023

Sesja plenarna nr

580

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

195/7/10

1.   Wnioski i zalecenia

Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES zauważa, że wpływ transformacji ekologicznej nie będzie jednolity w całej UE i będzie się znacząco różnił w poszczególnych krajach, a także w różnych regionach państw członkowskich. W związku z tym państwa członkowskie muszą zwrócić uwagę na wyzwania społeczne związane z transformacją, aby zwiększyć jej legitymację, utrzymać stabilność i zapobiec populistycznej opozycji. |
| --- | --- |

1.1.

EKES zauważa, że wpływ transformacji ekologicznej nie będzie jednolity w całej UE i będzie się znacząco różnił w poszczególnych krajach, a także w różnych regionach państw członkowskich. W związku z tym państwa członkowskie muszą zwrócić uwagę na wyzwania społeczne związane z transformacją, aby zwiększyć jej legitymację, utrzymać stabilność i zapobiec populistycznej opozycji.

| 1.2. | EKES uważa, że oceny skutków przeprowadzane przez Komisję w związku z kilkoma aktami ustawodawczymi dotyczącymi transformacji ekologicznej są głównie ukierunkowane na perspektywę ogólnounijną, przy czym często brakuje im zróżnicowanego podejścia w zakresie poszczególnych krajów i regionów, niezbędnego do skoncentrowania się na prawdopodobnym wpływie na lokalne gospodarki i społeczności (jedyny wyjątek stanowi wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie opodatkowania energii). |
| --- | --- |

1.2.

EKES uważa, że oceny skutków przeprowadzane przez Komisję w związku z kilkoma aktami ustawodawczymi dotyczącymi transformacji ekologicznej są głównie ukierunkowane na perspektywę ogólnounijną, przy czym często brakuje im zróżnicowanego podejścia w zakresie poszczególnych krajów i regionów, niezbędnego do skoncentrowania się na prawdopodobnym wpływie na lokalne gospodarki i społeczności (jedyny wyjątek stanowi wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie opodatkowania energii).

| 1.3. | EKES stoi również na stanowisku, że bardziej ukierunkowana analiza powinna dostarczyć bardzo istotnych danych dotyczących gospodarstw domowych dotkniętych skutkami transformacji ekologicznej, umożliwiając tym samym rządom podjęcie bardziej odpowiednich działań w celu złagodzenia wpływu trwającego procesu na uboższe i znajdujące się w trudnej sytuacji gospodarstwa domowe. |
| --- | --- |

1.3.

EKES stoi również na stanowisku, że bardziej ukierunkowana analiza powinna dostarczyć bardzo istotnych danych dotyczących gospodarstw domowych dotkniętych skutkami transformacji ekologicznej, umożliwiając tym samym rządom podjęcie bardziej odpowiednich działań w celu złagodzenia wpływu trwającego procesu na uboższe i znajdujące się w trudnej sytuacji gospodarstwa domowe.

| 1.4. | Komitet wskazuje dwa główne zagrożenia związane z transformacją ekologiczną w zakresie negatywnych skutków społecznych i gospodarczych, zwłaszcza: i) rosnące dysproporcje dochodów; ii) przenoszenie się branż przemysłu i związane z tym zwolnienia pracowników. |
| --- | --- |

1.4.

Komitet wskazuje dwa główne zagrożenia związane z transformacją ekologiczną w zakresie negatywnych skutków społecznych i gospodarczych, zwłaszcza: i) rosnące dysproporcje dochodów; ii) przenoszenie się branż przemysłu i związane z tym zwolnienia pracowników.

| 1.5. | W związku z tym EKES podkreśla potrzebę dążenia do sprawiedliwej transformacji, aby zniwelować zarówno jej wpływ na zatrudnienie, jak i efekty dystrybucyjne przejścia na neutralność klimatyczną. W tym kontekście EKES apeluje o wprowadzenie działań redystrybucyjnych umożliwiających kierowanie zasobów finansowych do gospodarstw domowych o niskich dochodach i słabszych grup społecznych w celu zminimalizowania wykluczenia społecznego przez unikanie dalszego pogłębiania się nierówności dochodów w trwającym obecnie procesie. |
| --- | --- |

1.5.

W związku z tym EKES podkreśla potrzebę dążenia do sprawiedliwej transformacji, aby zniwelować zarówno jej wpływ na zatrudnienie, jak i efekty dystrybucyjne przejścia na neutralność klimatyczną. W tym kontekście EKES apeluje o wprowadzenie działań redystrybucyjnych umożliwiających kierowanie zasobów finansowych do gospodarstw domowych o niskich dochodach i słabszych grup społecznych w celu zminimalizowania wykluczenia społecznego przez unikanie dalszego pogłębiania się nierówności dochodów w trwającym obecnie procesie.

| 1.6. | Jako że opodatkowanie związane z transformacją ekologiczną leży w gestii państw członkowskich, EKES podkreśla znaczenie krajowych środków fiskalnych, aby transformacja ekologiczna stała się bardziej zrównoważona i miała mniejszy wpływ na najsłabsze grupy ludności. |
| --- | --- |

1.6.

Jako że opodatkowanie związane z transformacją ekologiczną leży w gestii państw członkowskich, EKES podkreśla znaczenie krajowych środków fiskalnych, aby transformacja ekologiczna stała się bardziej zrównoważona i miała mniejszy wpływ na najsłabsze grupy ludności.

| 1.7. | W związku z tym polityka fiskalna powinna składać się z trzech elementów w okresie przejściowym: zasady „zanieczyszczający płaci” wraz z uzupełniającymi środkami redystrybucyjnymi w celu wsparcia gospodarstw domowych o niskich dochodach, ukierunkowanego wsparcia dochodu oraz ulg podatkowych na energooszczędne produkty domowe. Takie podejście (i) wspierałoby zakup pojazdów elektrycznych, (ii) zachęcałoby do przyjmowania zielonych technologii w domach oraz (iii) zwiększałoby efektywność energetyczną budynków (należy przyznać, że zmieniona dyrektywa w sprawie opodatkowania energii (1) ma również na celu poprawę efektywności energetycznej przy jednoczesnej ochronie słabszych grup społecznych). W przypadku gospodarstw domowych o najniższych dochodach, które mogą mieć niewystarczające zobowiązania podatkowe aby korzystać z ulg podatkowych, zalecanym optymalnym środkiem jest wsparcie dochodu. |
| --- | --- |

1.7.

W związku z tym polityka fiskalna powinna składać się z trzech elementów w okresie przejściowym: zasady „zanieczyszczający płaci” wraz z uzupełniającymi środkami redystrybucyjnymi w celu wsparcia gospodarstw domowych o niskich dochodach, ukierunkowanego wsparcia dochodu oraz ulg podatkowych na energooszczędne produkty domowe. Takie podejście (i) wspierałoby zakup pojazdów elektrycznych, (ii) zachęcałoby do przyjmowania zielonych technologii w domach oraz (iii) zwiększałoby efektywność energetyczną budynków (należy przyznać, że zmieniona dyrektywa w sprawie opodatkowania energii (1

| 1.8. | EKES uważa również, że dystrybucja bonów przez państwo, umożliwiająca zakupy i inwestycje w ekologiczne technologie i produkty, mogłaby pomóc we wspieraniu słabszych grup społecznych w okresie transformacji. |
| --- | --- |

1.8.

EKES uważa również, że dystrybucja bonów przez państwo, umożliwiająca zakupy i inwestycje w ekologiczne technologie i produkty, mogłaby pomóc we wspieraniu słabszych grup społecznych w okresie transformacji.

| 1.9. | Wprowadzone w Niderlandach ulgi podatkowe dla osób, które kupują pojazdy elektryczne, są dobrym przykładem zachęcania do zakupu pojazdów przyjaznych dla środowiska, minimalizują bowiem ewentualne zakłócenia spowodowane przez dotacje, które często przynoszą korzyści dostawcom kosztem konsumentów (2). |
| --- | --- |

1.9.

Wprowadzone w Niderlandach ulgi podatkowe dla osób, które kupują pojazdy elektryczne, są dobrym przykładem zachęcania do zakupu pojazdów przyjaznych dla środowiska, minimalizują bowiem ewentualne zakłócenia spowodowane przez dotacje, które często przynoszą korzyści dostawcom kosztem konsumentów (2

| 1.10. | EKES uważa również, że można by zbadać doświadczenia państw członkowskich, takich jak Niemcy, Francja czy Włochy, które wprowadziły niższe stawki VAT-u na produkty energooszczędne, energooszczędne technologie i remonty mające na celu zwiększenie efektywności energetycznej budynków. Podatek VAT nie jest jednak z definicji progresywny. Aby dostosować tego rodzaju podejście do gospodarstw domowych o niskich dochodach, konieczne mogą okazać się środki towarzyszące, takie jak zryczałtowana rekompensata, aby zachęcić te gospodarstwa do podejmowania takich działań. Ponadto EKES zwraca uwagę, że społeczności energetyczne (dyrektywa (UE) 2019/944 (3)) i społeczności energetyczne działające w zakresie energii odnawialnej (dyrektywa (UE) 2018/2001 (4)) mogą stać się kluczowymi narzędziami, które pomogą obywatelom i słabszym grupom społecznym w radzeniu sobie z zieloną transformacją. |
| --- | --- |

1.10.

EKES uważa również, że można by zbadać doświadczenia państw członkowskich, takich jak Niemcy, Francja czy Włochy, które wprowadziły niższe stawki VAT-u na produkty energooszczędne, energooszczędne technologie i remonty mające na celu zwiększenie efektywności energetycznej budynków. Podatek VAT nie jest jednak z definicji progresywny. Aby dostosować tego rodzaju podejście do gospodarstw domowych o niskich dochodach, konieczne mogą okazać się środki towarzyszące, takie jak zryczałtowana rekompensata, aby zachęcić te gospodarstwa do podejmowania takich działań. Ponadto EKES zwraca uwagę, że społeczności energetyczne (dyrektywa (UE) 2019/944 (3

4

| 1.11. | EKES podkreśla strategiczną rolę Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (FST) w tym zakresie. Ten instrument finansowy powinien być wykorzystywany do ograniczania społeczno-gospodarczego wpływu transformacji na unijne gospodarki, które są obecnie w dużym stopniu uzależnione od paliw kopalnych lub działalności charakteryzującej się wysoką intensywnością emisji gazów cieplarnianych, a przede wszystkim do ułatwienia przeprowadzenia tej transformacji pracownikom i gospodarstwom domowym dotkniętym bieżącą zmianą. |
| --- | --- |

1.11.

EKES podkreśla strategiczną rolę Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (FST) w tym zakresie. Ten instrument finansowy powinien być wykorzystywany do ograniczania społeczno-gospodarczego wpływu transformacji na unijne gospodarki, które są obecnie w dużym stopniu uzależnione od paliw kopalnych lub działalności charakteryzującej się wysoką intensywnością emisji gazów cieplarnianych, a przede wszystkim do ułatwienia przeprowadzenia tej transformacji pracownikom i gospodarstwom domowym dotkniętym bieżącą zmianą.

| 1.12. | Jak już wspomniano we wcześniejszych opiniach, EKES zauważa, że Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, mimo że jest instrumentem strategicznym, może być niewystarczający jako wsparcie bieżących zmian gospodarczych, w związku z czym należy go uzupełnić o odpowiednio finansowany Społeczny Fundusz Klimatyczny (SCF). |
| --- | --- |

1.12.

Jak już wspomniano we wcześniejszych opiniach, EKES zauważa, że Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, mimo że jest instrumentem strategicznym, może być niewystarczający jako wsparcie bieżących zmian gospodarczych, w związku z czym należy go uzupełnić o odpowiednio finansowany Społeczny Fundusz Klimatyczny (SCF).

2.   Wprowadzenie i kontekst

Wprowadzenie i kontekst

| 2.1. | Transformacja ekologiczna stanowi ogromne wyzwanie dla UE i przyszłych pokoleń, zwłaszcza w związku z przedłużającą się wojną w Ukrainie, która wywołuje stan niepewności gospodarczej zarówno w ujęciu ogólnym, jak i ze szczególnym uwzględnieniem sektora energetycznego. EKES uważa, że aby transformacja została uwieńczona sukcesem, niezbędny jest konsensus społeczny. Można go osiągnąć jedynie pod warunkiem skutecznego wdrożenia środków wsparcia w całej UE i uniknięcia populistycznej opozycji. |
| --- | --- |

2.1.

Transformacja ekologiczna stanowi ogromne wyzwanie dla UE i przyszłych pokoleń, zwłaszcza w związku z przedłużającą się wojną w Ukrainie, która wywołuje stan niepewności gospodarczej zarówno w ujęciu ogólnym, jak i ze szczególnym uwzględnieniem sektora energetycznego. EKES uważa, że aby transformacja została uwieńczona sukcesem, niezbędny jest konsensus społeczny. Można go osiągnąć jedynie pod warunkiem skutecznego wdrożenia środków wsparcia w całej UE i uniknięcia populistycznej opozycji.

| 2.2. | Komitet przypomina, że w ramach Zielonego Ładu zwiększono unijny cel redukcji emisji gazów cieplarnianych do 2030 r. z 40 % do co najmniej 55 % w stosunku do poziomów z 1990 r., wyznaczając jednocześnie cel neutralności klimatycznej do 2050 r. |
| --- | --- |

2.2.

Komitet przypomina, że w ramach Zielonego Ładu zwiększono unijny cel redukcji emisji gazów cieplarnianych do 2030 r. z 40 % do co najmniej 55 % w stosunku do poziomów z 1990 r., wyznaczając jednocześnie cel neutralności klimatycznej do 2050 r.

| 2.3. | Pakiet „Gotowi na 55” zawiera szereg propozycji politycznych służących osiągnięciu celu na 2030 r., w odniesieniu do których EKES pragnie przedstawić swój wkład w promowanie transformacji ekologicznej, która z jednej strony byłaby w pełni zrozumiała i popierana przez wszystkie zainteresowane strony, a z drugiej strony niezbyt uciążliwa dla gospodarstw domowych i słabszych grup społecznych. |
| --- | --- |

2.3.

Pakiet „Gotowi na 55” zawiera szereg propozycji politycznych służących osiągnięciu celu na 2030 r., w odniesieniu do których EKES pragnie przedstawić swój wkład w promowanie transformacji ekologicznej, która z jednej strony byłaby w pełni zrozumiała i popierana przez wszystkie zainteresowane strony, a z drugiej strony niezbyt uciążliwa dla gospodarstw domowych i słabszych grup społecznych.

| 2.4. | Uznając za pewnik, że transformacja ekologiczna przyniesie znaczne i bardzo oczekiwane korzyści w całej UE, w niniejszej opinii skoncentrowano się na ewentualnych negatywnych skutkach trwającej transformacji ekologicznej w perspektywie krótkoterminowej, ze szczególnym uwzględnieniem wykluczenia społecznego i nierówności dochodowych, wzywając do przeprowadzenia sprawiedliwej transformacji, która byłaby proporcjonalna w stosunku do gospodarstw domowych o niskich dochodach i słabszych grup społecznych. |
| --- | --- |

2.4.

Uznając za pewnik, że transformacja ekologiczna przyniesie znaczne i bardzo oczekiwane korzyści w całej UE, w niniejszej opinii skoncentrowano się na ewentualnych negatywnych skutkach trwającej transformacji ekologicznej w perspektywie krótkoterminowej, ze szczególnym uwzględnieniem wykluczenia społecznego i nierówności dochodowych, wzywając do przeprowadzenia sprawiedliwej transformacji, która byłaby proporcjonalna w stosunku do gospodarstw domowych o niskich dochodach i słabszych grup społecznych.

3.   Uwagi ogólne i szczegółowe

Uwagi ogólne i szczegółowe

| 3.1. | EKES zauważa, że skutki transformacji ekologicznej nie będą jednolite w całej UE, a wręcz przeciwnie – będą się znacząco różnić w poszczególnych krajach, a nawet w poszczególnych regionach państw członkowskich, w zależności od szeregu ekonomiczno-społecznych zmiennych. |
| --- | --- |

3.1.

EKES zauważa, że skutki transformacji ekologicznej nie będą jednolite w całej UE, a wręcz przeciwnie – będą się znacząco różnić w poszczególnych krajach, a nawet w poszczególnych regionach państw członkowskich, w zależności od szeregu ekonomiczno-społecznych zmiennych.

| 3.2. | W związku z tym EKES zauważa, że regiony o dużej zależności od paliw węglowych są i będą szczególnie narażone na skutki transformacji oraz na potencjalną utratę miejsc pracy. W związku z tym działania konieczne do wspierania spójności społecznej będą musiały być w poszczególnych państwach członkowskich, a nawet w poszczególnych regionach, bardzo zróżnicowane, w zależności od uwarunkowań lokalnych, zgodnie z zasadą pomocniczości. EKES uznaje jednak, że w zmienionej dyrektywie w sprawie opodatkowania energii proponuje się okres przejściowy oraz możliwość zwolnienia przez państwa członkowskie gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji z opodatkowania ogrzewania przez okres 10 lat od wdrożenia zmienionego podatku. |
| --- | --- |

3.2.

W związku z tym EKES zauważa, że regiony o dużej zależności od paliw węglowych są i będą szczególnie narażone na skutki transformacji oraz na potencjalną utratę miejsc pracy. W związku z tym działania konieczne do wspierania spójności społecznej będą musiały być w poszczególnych państwach członkowskich, a nawet w poszczególnych regionach, bardzo zróżnicowane, w zależności od uwarunkowań lokalnych, zgodnie z zasadą pomocniczości. EKES uznaje jednak, że w zmienionej dyrektywie w sprawie opodatkowania energii proponuje się okres przejściowy oraz możliwość zwolnienia przez państwa członkowskie gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji z opodatkowania ogrzewania przez okres 10 lat od wdrożenia zmienionego podatku.

| 3.3. | Z punktu widzenia metodyki, Komitet uważa, że analizy oceny skutków przeprowadzone do tej pory przez Komisję są ukierunkowane głównie na perspektywę ogólnounijną. Brakuje im jednak zróżnicowania wymaganego w przypadku podejścia z podziałem na poszczególne kraje i regiony, dzięki któremu można by było skoncentrować się na potencjalnym wpływie transformacji na lokalne gospodarki i społeczności. W tym względzie wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie opodatkowania energii stanowi wyjątek, ponieważ poprzedziła go ukierunkowana mikroanaliza, jaką należałoby szerzej stosować przy wdrażaniu Zielonego Ładu. |
| --- | --- |

3.3.

Z punktu widzenia metodyki, Komitet uważa, że analizy oceny skutków przeprowadzone do tej pory przez Komisję są ukierunkowane głównie na perspektywę ogólnounijną. Brakuje im jednak zróżnicowania wymaganego w przypadku podejścia z podziałem na poszczególne kraje i regiony, dzięki któremu można by było skoncentrować się na potencjalnym wpływie transformacji na lokalne gospodarki i społeczności. W tym względzie wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie opodatkowania energii

| 3.4. | EKES uważa, że bardziej ukierunkowana analiza, uwzględniająca pełen zakres specyfiki lokalnej, powinna dostarczyć bardzo istotnych danych, dotyczących zwłaszcza gospodarstw domowych dotkniętych skutkami transformacji ekologicznej, umożliwiając tym samym rządom podejmowanie odpowiednich działań w celu złagodzenia wpływu trwającego procesu na uboższe i znajdujące się w trudnej sytuacji gospodarstwa domowe. |
| --- | --- |

3.4.

EKES uważa, że bardziej ukierunkowana analiza, uwzględniająca pełen zakres specyfiki lokalnej, powinna dostarczyć bardzo istotnych danych, dotyczących zwłaszcza gospodarstw domowych dotkniętych skutkami transformacji ekologicznej, umożliwiając tym samym rządom podejmowanie odpowiednich działań w celu złagodzenia wpływu trwającego procesu na uboższe i znajdujące się w trudnej sytuacji gospodarstwa domowe.

| 3.5. | EKES stoi na stanowisku, że istnieją dwa główne zagrożenia związane z transformacją ekologiczną w zakresie negatywnych skutków społecznych i gospodarczych: i) rosnące dysproporcje dochodów; ii) przenoszenie się branż przemysłu i związane z tym zwolnienia pracowników. |
| --- | --- |

3.5.

EKES stoi na stanowisku, że istnieją dwa główne zagrożenia związane z transformacją ekologiczną w zakresie negatywnych skutków społecznych i gospodarczych: i) rosnące dysproporcje dochodów; ii) przenoszenie się branż przemysłu i związane z tym zwolnienia pracowników.

| 3.6. | Komitet zwraca uwagę, że przejście na gospodarkę odporną na zmianę klimatu i niskoemisyjną stanowi szczególne wyzwanie dla gospodarstw domowych i społeczności o niskich dochodach, zwłaszcza w regionach, których poziom rozwoju pozostaje daleko w tyle za obszarami miejskimi. W związku z tym niezwykle ważne jest, aby transformację wspierać odpowiednim zakresem środków podatkowych, w tym wsparciem finansowym, w odpowiedzi na przedstawione powyżej problemy. |
| --- | --- |

3.6.

Komitet zwraca uwagę, że przejście na gospodarkę odporną na zmianę klimatu i niskoemisyjną stanowi szczególne wyzwanie dla gospodarstw domowych i społeczności o niskich dochodach, zwłaszcza w regionach, których poziom rozwoju pozostaje daleko w tyle za obszarami miejskimi. W związku z tym niezwykle ważne jest, aby transformację wspierać odpowiednim zakresem środków podatkowych, w tym wsparciem finansowym, w odpowiedzi na przedstawione powyżej problemy.

| 3.7. | Ponadto EKES pragnie zwrócić uwagę na ewentualne dodatkowe obciążenia najsłabszych grup ludności spowodowane transformacją, ze szczególnym uwzględnieniem cen towarów, które mogłyby w procesie przejściowym znacznie wzrosnąć. Transformacja mogłaby spowodować wzrost cen energii i paliw dla osób, które nie mogą pozwolić sobie na dodatkowe opłaty, ponieważ ceny te uwzględniałyby wyższe koszty emisji dwutlenku węgla. Tego rodzaju wpływ jest szczególnie niepokojący w obecnej sytuacji makroekonomicznej, jako że wcześniej tego roku stopa inflacji w państwach członkowskich była wysoka (5). |
| --- | --- |

3.7.

Ponadto EKES pragnie zwrócić uwagę na ewentualne dodatkowe obciążenia najsłabszych grup ludności spowodowane transformacją, ze szczególnym uwzględnieniem cen towarów, które mogłyby w procesie przejściowym znacznie wzrosnąć. Transformacja mogłaby spowodować wzrost cen energii i paliw dla osób, które nie mogą pozwolić sobie na dodatkowe opłaty, ponieważ ceny te uwzględniałyby wyższe koszty emisji dwutlenku węgla. Tego rodzaju wpływ jest szczególnie niepokojący w obecnej sytuacji makroekonomicznej, jako że wcześniej tego roku stopa inflacji w państwach członkowskich była wysoka (5

| 3.8. | W związku z tym EKES podkreśla potrzebę dążenia do sprawiedliwej transformacji, aby zniwelować zarówno jej wpływ na zatrudnienie, jak i efekty dystrybucyjne przejścia na neutralność klimatyczną. Tego typu podejście należy postrzegać jako integralną część ram transformacji ekologicznej, a nie tylko jako dodatkowe środki naprawcze. |
| --- | --- |

3.8.

W związku z tym EKES podkreśla potrzebę dążenia do sprawiedliwej transformacji, aby zniwelować zarówno jej wpływ na zatrudnienie, jak i efekty dystrybucyjne przejścia na neutralność klimatyczną. Tego typu podejście należy postrzegać jako integralną część ram transformacji ekologicznej, a nie tylko jako dodatkowe środki naprawcze.

| 3.9. | EKES podkreśla potrzebę działań redystrybucyjnych umożliwiających ukierunkowanie środków finansowych na pomoc gospodarstwom domowym o niskich dochodach i słabszym grupom społecznym w celu zapobiegania wykluczeniu społecznemu i pogłębianiu się nierówności dochodowych. Mogłyby one na przykład przybrać formę opodatkowania na ochronę środowiska opartego na zasadzie „zanieczyszczający płaci”, w ramach którego osoby uzyskujące dochody powyżej ustalonego progu płaciłyby wyższe opłaty za zużycie energii wysokoemisyjnej. |
| --- | --- |

3.9.

EKES podkreśla potrzebę działań redystrybucyjnych umożliwiających ukierunkowanie środków finansowych na pomoc gospodarstwom domowym o niskich dochodach i słabszym grupom społecznym w celu zapobiegania wykluczeniu społecznemu i pogłębianiu się nierówności dochodowych. Mogłyby one na przykład przybrać formę opodatkowania na ochronę środowiska opartego na zasadzie „zanieczyszczający płaci”, w ramach którego osoby uzyskujące dochody powyżej ustalonego progu płaciłyby wyższe opłaty za zużycie energii wysokoemisyjnej.

| 3.10. | Jako że zgodnie z zasadą pomocniczości podatki związane z transformacją ekologiczną leżą w gestii państw członkowskich, EKES podkreśla znaczenie środków fiskalnych wprowadzanych na szczeblu krajowym, aby transformacja ekologiczna stała się bardziej zrównoważona, a jej skutki miały mniejszy wpływ na najsłabsze grupy ludności, z możliwością uniknięcia niekorzystnych efektów, które często towarzyszą podatkom na ochronę środowiska. |
| --- | --- |

3.10.

Jako że zgodnie z zasadą pomocniczości podatki związane z transformacją ekologiczną leżą w gestii państw członkowskich, EKES podkreśla znaczenie środków fiskalnych wprowadzanych na szczeblu krajowym, aby transformacja ekologiczna stała się bardziej zrównoważona, a jej skutki miały mniejszy wpływ na najsłabsze grupy ludności, z możliwością uniknięcia niekorzystnych efektów, które często towarzyszą podatkom na ochronę środowiska.

| 3.11. | EKES uważa, że polityka fiskalna w okresie przejściowym powinna składać się z trzech elementów: zasady „zanieczyszczający płaci” wraz z uzupełniającymi środkami redystrybucyjnymi w celu wsparcia gospodarstw domowych o niskich dochodach, ukierunkowanego wsparcia dochodu oraz ulg podatkowych na energooszczędne produkty domowe. Takie podejście (i) wspierałoby zakup pojazdów elektrycznych, (ii) zachęcałoby do przyjmowania zielonych technologii w domach oraz (iii) zwiększałoby efektywność energetyczną budynków. EKES przyznaje jednak, że zmieniona dyrektywa w sprawie opodatkowania energii ma również na celu poprawę efektywności energetycznej przy jednoczesnej ochronie słabszych grup społecznych. W przypadku gospodarstw domowych o najniższych dochodach, które mogą mieć niewystarczające zobowiązania podatkowe aby korzystać z ulg podatkowych, zalecanym optymalnym środkiem jest wsparcie dochodu. |
| --- | --- |

3.11.

EKES uważa, że polityka fiskalna w okresie przejściowym powinna składać się z trzech elementów: zasady „zanieczyszczający płaci” wraz z uzupełniającymi środkami redystrybucyjnymi w celu wsparcia gospodarstw domowych o niskich dochodach, ukierunkowanego wsparcia dochodu oraz ulg podatkowych na energooszczędne produkty domowe. Takie podejście (i) wspierałoby zakup pojazdów elektrycznych, (ii) zachęcałoby do przyjmowania zielonych technologii w domach oraz (iii) zwiększałoby efektywność energetyczną budynków. EKES przyznaje jednak, że zmieniona dyrektywa w sprawie opodatkowania energii ma również na celu poprawę efektywności energetycznej przy jednoczesnej ochronie słabszych grup społecznych. W przypadku gospodarstw domowych o najniższych dochodach, które mogą mieć niewystarczające zobowiązania podatkowe aby korzystać z ulg podatkowych, zalecanym optymalnym środkiem jest wsparcie dochodu.

| 3.12. | EKES uważa również, że dystrybucja przez państwo bonów przeznaczonych na inwestycje w ekologiczne technologie i zakup ekologicznych produktów mogłaby pomóc we wspieraniu słabszych grup społecznych w okresie transformacji. |
| --- | --- |

3.12.

EKES uważa również, że dystrybucja przez państwo bonów przeznaczonych na inwestycje w ekologiczne technologie i zakup ekologicznych produktów mogłaby pomóc we wspieraniu słabszych grup społecznych w okresie transformacji.

| 3.13. | Wprowadzone w Niderlandach środki podatkowe dla osób kupujących pojazdy elektryczne są dobrym przykładem zachęcania do zakupu pojazdów przyjaznych dla środowiska nowej generacji, ograniczają bowiem ewentualne zakłócenia związane z szerszym dostępem do dotacji. Przyjazne pod względem podatkowym podejście do pojazdów elektrycznych w Niderlandach rozszerzono również na podatki rejestracyjne i drogowe, uzupełniając tym samym sprzyjające ramy prawne. W związku z tym ulgi podatkowe mogłyby być skierowane do gospodarstw domowych o niskich dochodach, które najprawdopodobniej doświadczą największych trudności podczas przechodzenia na zielone technologie. |
| --- | --- |

3.13.

Wprowadzone w Niderlandach środki podatkowe dla osób kupujących pojazdy elektryczne są dobrym przykładem zachęcania do zakupu pojazdów przyjaznych dla środowiska nowej generacji, ograniczają bowiem ewentualne zakłócenia związane z szerszym dostępem do dotacji. Przyjazne pod względem podatkowym podejście do pojazdów elektrycznych w Niderlandach rozszerzono również na podatki rejestracyjne i drogowe, uzupełniając tym samym sprzyjające ramy prawne. W związku z tym ulgi podatkowe mogłyby być skierowane do gospodarstw domowych o niskich dochodach, które najprawdopodobniej doświadczą największych trudności podczas przechodzenia na zielone technologie.

| 3.14. | EKES uważa również, że można by ulepszyć i zbadać doświadczenia państw członkowskich, takich jak Niemcy, Francja czy Włochy, które wprowadziły niższe stawki VAT-u na produkty energooszczędne, energooszczędne technologie i remonty mające na celu zwiększenie efektywności energetycznej budynków. Podatek VAT nie jest jednak z definicji progresywny. Aby dostosować tego rodzaju podejście do gospodarstw domowych o niskich dochodach, konieczne mogą okazać się więc środki towarzyszące, takie jak zryczałtowana rekompensata, aby zachęcić te gospodarstwa do podejmowania takich działań. |
| --- | --- |

3.14.

EKES uważa również, że można by ulepszyć i zbadać doświadczenia państw członkowskich, takich jak Niemcy, Francja czy Włochy, które wprowadziły niższe stawki VAT-u na produkty energooszczędne, energooszczędne technologie i remonty mające na celu zwiększenie efektywności energetycznej budynków. Podatek VAT nie jest jednak z definicji progresywny. Aby dostosować tego rodzaju podejście do gospodarstw domowych o niskich dochodach, konieczne mogą okazać się więc środki towarzyszące, takie jak zryczałtowana rekompensata, aby zachęcić te gospodarstwa do podejmowania takich działań.

| 3.15. | EKES podkreśla rolę Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, której nie można bagatelizować. Ten instrument finansowy powinien być wykorzystywany do ograniczania społeczno-gospodarczego wpływu transformacji na unijne gospodarki, które są obecnie w dużym stopniu uzależnione od paliw kopalnych lub działalności przemysłowej charakteryzującej się wysoką intensywnością emisji gazów cieplarnianych, a przede wszystkim do ułatwienia transformacji pracownikom i gospodarstwom domowym dotkniętym bieżącą zmianą. |
| --- | --- |

3.15.

EKES podkreśla rolę Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, której nie można bagatelizować. Ten instrument finansowy powinien być wykorzystywany do ograniczania społeczno-gospodarczego wpływu transformacji na unijne gospodarki, które są obecnie w dużym stopniu uzależnione od paliw kopalnych lub działalności przemysłowej charakteryzującej się wysoką intensywnością emisji gazów cieplarnianych, a przede wszystkim do ułatwienia transformacji pracownikom i gospodarstwom domowym dotkniętym bieżącą zmianą.

| 3.16. | Jak już wspomniano w poprzedniej opinii pt. „Instrument pożyczkowy na rzecz sektora publicznego i zmiana Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji” (6), EKES zauważa, że Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (FST) jest istotny, lecz jego zasoby i zakres mogą być niewystarczające do wsparcia bieżących zmian gospodarczych. FST należy zatem uzupełnić odpowiednio finansowanym Społecznym Funduszem Klimatycznym (SCF), zgodnie z zaleceniami zawartymi w opinii EKES-u „Fundusz dostosowania do zmiany klimatu finansowany z Funduszu Spójności i NGEU” (7). |
| --- | --- |

3.16.

Jak już wspomniano w poprzedniej opinii pt. „Instrument pożyczkowy na rzecz sektora publicznego i zmiana Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji” (6

7

| 3.17. | EKES zwraca uwagę, że celem dodatkowego funduszu powinna być ochrona grup o niskich dochodach i słabszych grup przed negatywnymi skutkami transformacji, pod warunkiem że będą mu towarzyszyć dobre praktyki mające na celu przede wszystkim uniknięcie pogłębiania się nierówności dochodowych. Jednocześnie Komitet ostrzega, że ze względu na obecną organizację i możliwości finansowe SCF (nie wspominając o odroczeniu jego wdrożenia o rok) jest mało prawdopodobne, aby skutecznie wspierał on najsłabsze grupy ludności, co już podkreśliło kilka zainteresowanych stron. Na przykład koszt przejścia z pojazdów tradycyjnych na pojazdy elektryczne może okazać się zbyt wysoki, a zatem nierealny dla gospodarstw domowych o niskich dochodach i znajdujących się w trudnej sytuacji bez zachęt podatkowych bądź wsparcia finansowego (8). |
| --- | --- |

3.17.

EKES zwraca uwagę, że celem dodatkowego funduszu powinna być ochrona grup o niskich dochodach i słabszych grup przed negatywnymi skutkami transformacji, pod warunkiem że będą mu towarzyszyć dobre praktyki mające na celu przede wszystkim uniknięcie pogłębiania się nierówności dochodowych. Jednocześnie Komitet ostrzega, że ze względu na obecną organizację i możliwości finansowe SCF (nie wspominając o odroczeniu jego wdrożenia o rok) jest mało prawdopodobne, aby skutecznie wspierał on najsłabsze grupy ludności, co już podkreśliło kilka zainteresowanych stron. Na przykład koszt przejścia z pojazdów tradycyjnych na pojazdy elektryczne może okazać się zbyt wysoki, a zatem nierealny dla gospodarstw domowych o niskich dochodach i znajdujących się w trudnej sytuacji bez zachęt podatkowych bądź wsparcia finansowego (8

| 3.18. | EKES sugeruje zatem, by odpowiedzialne organy na szczeblu europejskim i lokalnym opracowały odpowiednie polityki fiskalne w celu złagodzenia negatywnych skutków transformacji, bez osłabiania zachęt do zmian w zakresie inwestycji ekologicznych i konsumpcji wymaganych w okresie przejściowym. Co ważne, mechanizmom takim powinny towarzyszyć środki zapewniające zarządzanie sprzyjające włączeniu społecznemu oraz aktywne zaangażowanie osób najbardziej obciążonych skutkami transformacji ekologicznej. EKES uznaje jednak, że zmieniona dyrektywa w sprawie opodatkowania energii obejmuje okresy przejściowe w odniesieniu do opodatkowania wybranych produktów lub inwestycji mających na celu zmniejszenie zużycia energii. |
| --- | --- |

3.18.

EKES sugeruje zatem, by odpowiedzialne organy na szczeblu europejskim i lokalnym opracowały odpowiednie polityki fiskalne w celu złagodzenia negatywnych skutków transformacji, bez osłabiania zachęt do zmian w zakresie inwestycji ekologicznych i konsumpcji wymaganych w okresie przejściowym. Co ważne, mechanizmom takim powinny towarzyszyć środki zapewniające zarządzanie sprzyjające włączeniu społecznemu oraz aktywne zaangażowanie osób najbardziej obciążonych skutkami transformacji ekologicznej. EKES uznaje jednak, że zmieniona dyrektywa w sprawie opodatkowania energii obejmuje okresy przejściowe w odniesieniu do opodatkowania wybranych produktów lub inwestycji mających na celu zmniejszenie zużycia energii.

| 3.19. | Komitet pragnie przypomnieć wszystkim instytucjom zaangażowanym w transformację ekologiczną o znaczeniu dialogu społecznego i użytecznego zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego na szczeblu europejskim, krajowym, sektorowym i regionalnym. Dialog społeczny odgrywa kluczową rolę w zarządzaniu transformacją ekologiczną i ułatwianiu jej, zapewniając szerokie zaangażowanie wszystkich zainteresowanych stron, a jednocześnie chroniąc słabsze grupy społeczne i poziomy zatrudnienia w całej UE. |
| --- | --- |

3.19.

Komitet pragnie przypomnieć wszystkim instytucjom zaangażowanym w transformację ekologiczną o znaczeniu dialogu społecznego i użytecznego zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego na szczeblu europejskim, krajowym, sektorowym i regionalnym. Dialog społeczny odgrywa kluczową rolę w zarządzaniu transformacją ekologiczną i ułatwianiu jej, zapewniając szerokie zaangażowanie wszystkich zainteresowanych stron, a jednocześnie chroniąc słabsze grupy społeczne i poziomy zatrudnienia w całej UE.

| 3.20. | EKES zwraca uwagę, że w kilku krajach europejskich istnieją już mechanizmy progresywnego opodatkowania, ukierunkowane systemy opieki społecznej i odpowiednie mechanizmy dialogu społecznego, w związku z czym przyjęcie i dalsze wzmacnianie tego typu polityk może się opierać na istniejących dobrych praktykach i okazać się bardzo użytecznym narzędziem zapobiegania dalszemu pogłębianiu się nierówności i wykluczenia społecznego. |
| --- | --- |

3.20.

EKES zwraca uwagę, że w kilku krajach europejskich istnieją już mechanizmy progresywnego opodatkowania, ukierunkowane systemy opieki społecznej i odpowiednie mechanizmy dialogu społecznego, w związku z czym przyjęcie i dalsze wzmacnianie tego typu polityk może się opierać na istniejących dobrych praktykach i okazać się bardzo użytecznym narzędziem zapobiegania dalszemu pogłębianiu się nierówności i wykluczenia społecznego.

| 3.21. | Komitet jest głęboko przekonany, że osiągnięcie szerokiego porozumienia, a także politycznej i społecznej akceptacji polityki klimatycznej w krajach europejskich przyczyni się do przeprowadzenia silniejszej i lepszej transformacji ekologicznej, która – z drugiej strony – może stracić zarówno wiarygodność, jak i moc, jeżeli obciążenia i negatywne skutki w nieproporcjonalnym stopniu dotkną uboższe gospodarstwa domowe. |
| --- | --- |

3.21.

Komitet jest głęboko przekonany, że osiągnięcie szerokiego porozumienia, a także politycznej i społecznej akceptacji polityki klimatycznej w krajach europejskich przyczyni się do przeprowadzenia silniejszej i lepszej transformacji ekologicznej, która – z drugiej strony – może stracić zarówno wiarygodność, jak i moc, jeżeli obciążenia i negatywne skutki w nieproporcjonalnym stopniu dotkną uboższe gospodarstwa domowe.

| 3.22. | W związku z tym EKES podkreśla, że rządy, w porozumieniu ze społeczeństwem obywatelskim, powinny dążyć do zmniejszenia wpływu transformacji ekologicznej na zatrudnienie w bardziej dotkniętych obszarach UE, również za pomocą ukierunkowanych i innowacyjnych polityk rynku pracy, w tym programów szkoleniowych i edukacyjnych dla pracowników przemysłu wysokoemisyjnego. |
| --- | --- |

3.22.

W związku z tym EKES podkreśla, że rządy, w porozumieniu ze społeczeństwem obywatelskim, powinny dążyć do zmniejszenia wpływu transformacji ekologicznej na zatrudnienie w bardziej dotkniętych obszarach UE, również za pomocą ukierunkowanych i innowacyjnych polityk rynku pracy, w tym programów szkoleniowych i edukacyjnych dla pracowników przemysłu wysokoemisyjnego.

| 3.23. | Komitet podkreśla ryzyko pogłębiania się dysproporcji regionalnych ze względu na proces transformacji ekologicznej między bardziej rozwiniętymi gospodarkami w całej UE a gospodarkami nadal w dużym stopniu uzależnionymi od wysokoemisyjnych gałęzi przemysłu. Z tego samego powodu mogą się również pogłębić dysproporcje i rozbieżności konkurencyjne między krajami oraz obszarami miejskimi a obszarami peryferyjnymi, wiejskimi i oddalonymi. |
| --- | --- |

3.23.

Komitet podkreśla ryzyko pogłębiania się dysproporcji regionalnych ze względu na proces transformacji ekologicznej między bardziej rozwiniętymi gospodarkami w całej UE a gospodarkami nadal w dużym stopniu uzależnionymi od wysokoemisyjnych gałęzi przemysłu. Z tego samego powodu mogą się również pogłębić dysproporcje i rozbieżności konkurencyjne między krajami oraz obszarami miejskimi a obszarami peryferyjnymi, wiejskimi i oddalonymi.

| 3.24. | EKES jest zdania, że transformacja ekologiczna wymaga jednoczesnej realizacji celów klimatycznych Europejskiego Zielonego Ładu oraz programu sprawiedliwości społecznej w ramach Europejskiego filaru praw socjalnych. Transformacja ekologiczna wiąże się ze zmianą strukturalną (oczekiwane są zmiany zarówno na poziomie gospodarczym, jak i społecznym). Aby odnieść sukces, muszą jej towarzyszyć środki społeczne, w tym inwestycje społeczne mające na celu ułatwienie neutralności klimatycznej i osiągnięcie transformacji sprzyjającej dynamicznym i konkurencyjnym przedsiębiorstwom europejskim, które mogą na przykład generować zielone miejsca pracy i wzrost gospodarczy. |
| --- | --- |

3.24.

EKES jest zdania, że transformacja ekologiczna wymaga jednoczesnej realizacji celów klimatycznych Europejskiego Zielonego Ładu oraz programu sprawiedliwości społecznej w ramach Europejskiego filaru praw socjalnych. Transformacja ekologiczna wiąże się ze zmianą strukturalną (oczekiwane są zmiany zarówno na poziomie gospodarczym, jak i społecznym). Aby odnieść sukces, muszą jej towarzyszyć środki społeczne, w tym inwestycje społeczne mające na celu ułatwienie neutralności klimatycznej i osiągnięcie transformacji sprzyjającej dynamicznym i konkurencyjnym przedsiębiorstwom europejskim, które mogą na przykład generować zielone miejsca pracy i wzrost gospodarczy.

| 3.25. | W związku z tym EKES podkreśla znaczenie ściślejszej współpracy w całej UE, która powinna być rozwijana w oparciu o skuteczny dialog polityczny i społeczny w celu opracowania towarzyszącej polityki gospodarczej i społecznej wspierającej trwającą transformację, należycie dostosowując ją do różnych warunków społecznych i gospodarczych objętych nią społeczności. |
| --- | --- |

3.25.

W związku z tym EKES podkreśla znaczenie ściślejszej współpracy w całej UE, która powinna być rozwijana w oparciu o skuteczny dialog polityczny i społeczny w celu opracowania towarzyszącej polityki gospodarczej i społecznej wspierającej trwającą transformację, należycie dostosowując ją do różnych warunków społecznych i gospodarczych objętych nią społeczności.

| 3.26. | Podejście oparte na współpracy należy przyjąć również w odniesieniu do krajów Europy, które nie są członkami UE, aby uniknąć przenoszenia przedsiębiorstw i zatrudnienia do krajów, które nie dążą do bardziej ekologicznego i zrównoważonego rozwoju gospodarczego, jak to czyni UE. Mogłoby to mieć negatywny wpływ na rynek wewnętrzny, a także na samą transformację ekologiczną, zarówno pod względem mniejszej skuteczności, jak i większych negatywnych skutków dla najsłabszych grup ludności. |
| --- | --- |

3.26.

Podejście oparte na współpracy należy przyjąć również w odniesieniu do krajów Europy, które nie są członkami UE, aby uniknąć przenoszenia przedsiębiorstw i zatrudnienia do krajów, które nie dążą do bardziej ekologicznego i zrównoważonego rozwoju gospodarczego, jak to czyni UE. Mogłoby to mieć negatywny wpływ na rynek wewnętrzny, a także na samą transformację ekologiczną, zarówno pod względem mniejszej skuteczności, jak i większych negatywnych skutków dla najsłabszych grup ludności.

| 3.27. | EKES wzywa również państwa członkowskie do podjęcia dalszych działań w celu rozwiązania problemu uchylania się od opodatkowania i unikania opodatkowania oraz zapobiegania niewłaściwemu wykorzystywaniu środków publicznych, ponieważ zapewniłoby to dodatkowe środki na finansowanie środków dystrybucyjnych wspierających transformację. |
| --- | --- |

3.27.

EKES wzywa również państwa członkowskie do podjęcia dalszych działań w celu rozwiązania problemu uchylania się od opodatkowania i unikania opodatkowania oraz zapobiegania niewłaściwemu wykorzystywaniu środków publicznych, ponieważ zapewniłoby to dodatkowe środki na finansowanie środków dystrybucyjnych wspierających transformację.

| 3.28. | Komitet zwraca również uwagę, że społeczności energetyczne (dyrektywa (UE) 2019/944) i społeczności energetyczne działające w zakresie energii odnawialnej (dyrektywa (UE) 2018/2001) mogą stać się kluczowymi narzędziami, które pomogą obywatelom i słabszym grupom społecznym w radzeniu sobie z zieloną transformacją. Tego typu społeczności mogą przybierać dowolną formę prawną (stowarzyszenia, spółdzielnie, partnerstwa, organizacje nienastawione na zysk lub małe/średnie przedsiębiorstwa), co ułatwia obywatelom oraz innym uczestnikom rynku łączenie się i wspólne inwestowanie w aktywa energetyczne. Może to przyczynić się do stworzenia bardziej niskoemisyjnego i elastycznego systemu energetycznego, ponieważ społeczności energetyczne mogą zaoferować obywatelom dostęp do wszystkich odpowiednich rynków energii na równych warunkach z innymi podmiotami, zmniejszając koszty energii lub nawet przynosząc potencjalne dochody. |
| --- | --- |

3.28.

Komitet zwraca również uwagę, że społeczności energetyczne (dyrektywa (UE) 2019/944) i społeczności energetyczne działające w zakresie energii odnawialnej (dyrektywa (UE) 2018/2001) mogą stać się kluczowymi narzędziami, które pomogą obywatelom i słabszym grupom społecznym w radzeniu sobie z zieloną transformacją. Tego typu społeczności mogą przybierać dowolną formę prawną (stowarzyszenia, spółdzielnie, partnerstwa, organizacje nienastawione na zysk lub małe/średnie przedsiębiorstwa), co ułatwia obywatelom oraz innym uczestnikom rynku łączenie się i wspólne inwestowanie w aktywa energetyczne. Może to przyczynić się do stworzenia bardziej niskoemisyjnego i elastycznego systemu energetycznego, ponieważ społeczności energetyczne mogą zaoferować obywatelom dostęp do wszystkich odpowiednich rynków energii na równych warunkach z innymi podmiotami, zmniejszając koszty energii lub nawet przynosząc potencjalne dochody.

Bruksela, dnia 12 lipca 2023 r.

Oliver RÖPKE

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dyrektywa Rady 2003/96/WE z dnia 27 października 2003 r. w sprawie restrukturyzacji wspólnotowych przepisów ramowych dotyczących opodatkowania produktów energetycznych i energii elektrycznej (Dz.U. L 283 z 31.10.2003, s. 51).

1

(2)  Niderlandy oferują zachęty do zakupu pojazdów przyjaznych dla środowiska. Według sprawozdania Climate Group dotacje w wysokości do 4 000 EUR są dostępne na zakup lub leasing nowych elektrycznych samochodów osobowych o napędzie akumulatorowym, a 5 000 EUR na samochody dostawcze. Istnieją również konkurencyjne zachęty podatkowe, takie jak niski podatek drogowy, brak podatku od zakupu i brak podatku od prywatnego użytkowania/świadczenia. Zob. Netherlands: Taking action on zero emission vehicles.

2

(3)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/944 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej oraz zmieniająca dyrektywę 2012/27/UE (Dz.U. L 158 z 14.6.2019, s. 125).

3

(4)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych (Dz.U. L 328 z 21.12.2018, s. 82).

4

(5)  W ostatnich tygodniach stopa inflacji spadła.

5

(6)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie instrumentu pożyczkowego na rzecz sektora publicznego w ramach mechanizmu sprawiedliwej transformacji” [COM(2020) 453 final – 2020/0100 (COD)], „Zmieniony wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji” [COM(2020) 460 final – 2020/0006 (COD)] (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 240).

6

(7)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Fundusz Dostosowania do Zmiany Klimatu finansowany z Funduszu Spójności i NGEU” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 486 z 21.12.2022, s. 23).

7

(8)  Joanna Gill, Can Europe's new Social Climate Fund protect poor from rising carbon cost? Reuters, grudzień 2022 r.

8

Can Europe's new Social Climate Fund protect poor from rising carbon cost?

---

| 29.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 349/7 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 349/7

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wzmocnienie zdolności do prowadzenia rokowań zbiorowych w całej Unii Europejskiej”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 349/02)

Sprawozdawca:
  Philip VON BROCKDORFF

Sprawozdawca:

Philip VON BROCKDORFF

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 25.1.2023 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 21.6.2023 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 12.7.2023 |
| Sesja plenarna nr | 580 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 152/4/9 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

25.1.2023

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

21.6.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

12.7.2023

Sesja plenarna nr

580

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

152/4/9

1.   Wnioski i zalecenia

Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES zauważa, że rokowania zbiorowe są podstawowym instrumentem stosunków pracy (zakładając oczywiście, że pracodawcy i związki zawodowe są chętnymi negocjatorami). Odnosi się przy tym do najnowszych badań sugerujących, że członkostwo w związkach zawodowych powyżej określonego poziomu przyczynia się do zmniejszenia nierówności dochodowych w poszczególnych krajach, a tym samym do niwelowania utrwalonych różnic między różnymi warstwami społeczeństwa. |
| --- | --- |

1.1.

EKES zauważa, że rokowania zbiorowe są podstawowym instrumentem stosunków pracy (zakładając oczywiście, że pracodawcy i związki zawodowe są chętnymi negocjatorami). Odnosi się przy tym do najnowszych badań sugerujących, że członkostwo w związkach zawodowych powyżej określonego poziomu przyczynia się do zmniejszenia nierówności dochodowych w poszczególnych krajach, a tym samym do niwelowania utrwalonych różnic między różnymi warstwami społeczeństwa.

| 1.2. | EKES zwraca uwagę na istotne ustalenia przedstawione w sprawozdaniu OECD, wedle których koordynacja wynagrodzeń odgrywa kluczową rolę w pomaganiu partnerom społecznym uwzględnić makroekonomiczne skutki dla konkurencyjności wynikające z porozumień w sprawie wynagrodzeń. Odnotowuje również, że w tym samym sprawozdaniu OECD położono nacisk na rolę dynamicznych i silnych rokowań zbiorowych w propagowaniu wydajności, konkurencyjności i wzrostu gospodarczego. |
| --- | --- |

1.2.

EKES zwraca uwagę na istotne ustalenia przedstawione w sprawozdaniu OECD, wedle których koordynacja wynagrodzeń odgrywa kluczową rolę w pomaganiu partnerom społecznym uwzględnić makroekonomiczne skutki dla konkurencyjności wynikające z porozumień w sprawie wynagrodzeń. Odnotowuje również, że w tym samym sprawozdaniu OECD położono nacisk na rolę dynamicznych i silnych rokowań zbiorowych w propagowaniu wydajności, konkurencyjności i wzrostu gospodarczego.

| 1.3. | Jest zdania, że związki zawodowe wraz z organizacjami pracodawców wciąż odgrywają istotną rolę w kształtowaniu polityki gospodarczej, społecznej i w zakresie zatrudnienia. Jednak liczba pracowników objętych układami zakładowymi lub sektorowymi wciąż spada, co osłabia siłę przetargową związków zawodowych. |
| --- | --- |

1.3.

Jest zdania, że związki zawodowe wraz z organizacjami pracodawców wciąż odgrywają istotną rolę w kształtowaniu polityki gospodarczej, społecznej i w zakresie zatrudnienia. Jednak liczba pracowników objętych układami zakładowymi lub sektorowymi wciąż spada, co osłabia siłę przetargową związków zawodowych.

| 1.4. | Należy zatem znaleźć sposoby na zwiększenie znaczenia związków zawodowych, pracodawców i rządów na dynamicznym rynku pracy oraz wskazać możliwości zapewnienia solidnych i trwałych struktur dialogu społecznego, w tym zdolności prowadzenia rokowań zbiorowych, oraz poszanowania autonomii partnerów społecznych, jak również krajowych stosunków pracy. |
| --- | --- |

1.4.

Należy zatem znaleźć sposoby na zwiększenie znaczenia związków zawodowych, pracodawców i rządów na dynamicznym rynku pracy oraz wskazać możliwości zapewnienia solidnych i trwałych struktur dialogu społecznego, w tym zdolności prowadzenia rokowań zbiorowych, oraz poszanowania autonomii partnerów społecznych, jak również krajowych stosunków pracy.

| 1.5. | EKES jest zdania, że to do partnerów społecznych należy określenie odpowiednich struktur rokowań zbiorowych, a w stosownych przypadkach trójstronnego i dwustronnego dialogu społecznego. Uznaje również, że rządy odgrywają istotną rolę w dostrzeganiu znaczenia rokowań zbiorowych poprzez zapewnienie warunków podstawowych ułatwiających ich podjęcie, ochronę przed praktykami dyskryminacyjnymi oraz zapobieganie próbom ograniczenia przysługujących pracownikom praw do przynależności do związków. |
| --- | --- |

1.5.

EKES jest zdania, że to do partnerów społecznych należy określenie odpowiednich struktur rokowań zbiorowych, a w stosownych przypadkach trójstronnego i dwustronnego dialogu społecznego. Uznaje również, że rządy odgrywają istotną rolę w dostrzeganiu znaczenia rokowań zbiorowych poprzez zapewnienie warunków podstawowych ułatwiających ich podjęcie, ochronę przed praktykami dyskryminacyjnymi oraz zapobieganie próbom ograniczenia przysługujących pracownikom praw do przynależności do związków.

| 1.6. | Komitet zauważa, że Europejski filar praw socjalnych zachęca partnerów społecznych do negocjowania układów zbiorowych w sprawach dla nich istotnych, przy poszanowaniu ich autonomii i prawa do działań zbiorowych (1). |
| --- | --- |

1.6.

Komitet zauważa, że Europejski filar praw socjalnych zachęca partnerów społecznych do negocjowania układów zbiorowych w sprawach dla nich istotnych, przy poszanowaniu ich autonomii i prawa do działań zbiorowych (1

| 1.7. | Odnotowuje, że nowe formy pracy, takie jak gospodarka platform, stwarzają nowe wyzwania dla stosunków pracy. Ta nowa rzeczywistość osłabiła „tradycyjną” rolę związków zawodowych jako instytucji reprezentujących zorganizowaną siłę roboczą, a także rolę organizacji pracodawców jako kluczowych zainteresowanych stron na rynku pracy. |
| --- | --- |

1.7.

Odnotowuje, że nowe formy pracy, takie jak gospodarka platform, stwarzają nowe wyzwania dla stosunków pracy. Ta nowa rzeczywistość osłabiła „tradycyjną” rolę związków zawodowych jako instytucji reprezentujących zorganizowaną siłę roboczą, a także rolę organizacji pracodawców jako kluczowych zainteresowanych stron na rynku pracy.

| 1.8. | Zwraca uwagę na to, że innowacje w miejscu pracy mają zasadnicze znaczenie dla powodzenia każdego przedsiębiorstwa i w związku z tym zaleca, by w ramach procesu rokowań zbiorowych procesy innowacji w miejscu pracy zostały uwzględnione w ramach rokowań zbiorowych i ogólnie dialogu społecznego. |
| --- | --- |

1.8.

Zwraca uwagę na to, że innowacje w miejscu pracy mają zasadnicze znaczenie dla powodzenia każdego przedsiębiorstwa i w związku z tym zaleca, by w ramach procesu rokowań zbiorowych procesy innowacji w miejscu pracy zostały uwzględnione w ramach rokowań zbiorowych i ogólnie dialogu społecznego.

| 1.9. | Jest zdania, że w obliczu silnej konkurencji na świecie i wzrostu kosztów energii może zaistnieć potrzeba znalezienia równowagi uwzględniającej wspólne interesy – chodzi tu na przykład o wzięcie pod uwagę wyższych kosztów utrzymania ponoszonych przez pracowników, przy jednoczesnym uznaniu, że dialog społeczny, w tym rokowania zbiorowe mogą pomóc zwiększyć wydajność w miejscu pracy. |
| --- | --- |

1.9.

Jest zdania, że w obliczu silnej konkurencji na świecie i wzrostu kosztów energii może zaistnieć potrzeba znalezienia równowagi uwzględniającej wspólne interesy – chodzi tu na przykład o wzięcie pod uwagę wyższych kosztów utrzymania ponoszonych przez pracowników, przy jednoczesnym uznaniu, że dialog społeczny, w tym rokowania zbiorowe mogą pomóc zwiększyć wydajność w miejscu pracy.

| 1.10. | Uważa również, że rokowania zbiorowe i dialog społeczny mogą wspierać strategię przemysłową w zmieniających się warunkach gospodarczych, zgodnie z krajowymi stosunkami pracy. Chociaż może tu być wymagany pewien stopień elastyczności, to powinien on być przedmiotem porozumienia między partnerami społecznymi, a nie podważać praw zbiorowych ani warunków pracy. |
| --- | --- |

1.10.

Uważa również, że rokowania zbiorowe i dialog społeczny mogą wspierać strategię przemysłową w zmieniających się warunkach gospodarczych, zgodnie z krajowymi stosunkami pracy. Chociaż może tu być wymagany pewien stopień elastyczności, to powinien on być przedmiotem porozumienia między partnerami społecznymi, a nie podważać praw zbiorowych ani warunków pracy.

| 1.11. | Zauważa, że najszerszy i najbardziej stabilny zasięg rokowań zbiorowych w Europie występuje w państwach, w których systemy negocjacji charakteryzują się rokowaniami z udziałem wielu pracodawców, w przypadku których negocjacje odbywają się głównie na poziomie sektorowym, a w niektórych przypadkach, takich jak w Belgii, nawet na poziomie międzysektorowym. |
| --- | --- |

1.11.

Zauważa, że najszerszy i najbardziej stabilny zasięg rokowań zbiorowych w Europie występuje w państwach, w których systemy negocjacji charakteryzują się rokowaniami z udziałem wielu pracodawców, w przypadku których negocjacje odbywają się głównie na poziomie sektorowym, a w niektórych przypadkach, takich jak w Belgii, nawet na poziomie międzysektorowym.

| 1.12. | EKES wzywa rządy, by w odpowiednich przypadkach wykorzystywały zamówienia publiczne jako uzupełniający środek promowania i uznawania rokowań zbiorowych. |
| --- | --- |

1.12.

EKES wzywa rządy, by w odpowiednich przypadkach wykorzystywały zamówienia publiczne jako uzupełniający środek promowania i uznawania rokowań zbiorowych.

2.   Uwagi ogólne

Uwagi ogólne

| 2.1. | Rokowania zbiorowe są kluczowym procesem stosunków pracy, w ramach którego ustanawia się sprawiedliwe płace i warunki pracy we wszystkich sektorach gospodarki. Angażuje on zarówno pracodawców, jak i związki zawodowe. Chociaż rokowania zbiorowe istnieją już od długiego czasu, to na przestrzeni lat liczba członków związków zawodowych stale maleje. Badania pokazują, że wraz ze spadkiem liczby członków siła przetargowa związków zawodowych słabnie, co ma wpływ na nabyte prawa pracownicze i rokowania zbiorowe (2). Ponadto ważne jest, aby przedsiębiorstwa były zrzeszone w odpowiednich stowarzyszeniach pracodawców w celu wzmocnienia procesu rokowań zbiorowych, przy czym badania pokazują, że tego rodzaju organizacje odgrywają kluczową rolę w promowaniu przestrzegania norm prawnych, a także norm pracy i standardów w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, zwłaszcza w gospodarce nieformalnej (3). |
| --- | --- |

2.1.

Rokowania zbiorowe są kluczowym procesem stosunków pracy, w ramach którego ustanawia się sprawiedliwe płace i warunki pracy we wszystkich sektorach gospodarki. Angażuje on zarówno pracodawców, jak i związki zawodowe. Chociaż rokowania zbiorowe istnieją już od długiego czasu, to na przestrzeni lat liczba członków związków zawodowych stale maleje. Badania pokazują, że wraz ze spadkiem liczby członków siła przetargowa związków zawodowych słabnie, co ma wpływ na nabyte prawa pracownicze i rokowania zbiorowe (2

3

| 2.2. | Dalsze badania rzucają światło na znaczenie związków zawodowych w osiąganiu równowagi sił, która wspiera sprawiedliwość społeczną i dobrobyt gospodarczy. Wyniki empiryczne wskazują, że nierówności dochodowe wykazują trajektorię w kształcie odwróconej litery U wraz ze wskaźnikiem uzwiązkowienia. Początkowo nierówności dochodowe wzrastają w miarę jak więcej osób zatrudnionych wstępuje do związków zawodowych, osiągając szczyt trajektorii w kształcie odwróconej litery U w momencie, gdy wskaźnik uzwiązkowienia mieści się w przedziale od 35 % do 39 %, a następnie następuje spadek nierówności dochodowych wraz z dalszym wzrostem wskaźnika uzwiązkowienia. W związku z tym te badania sugerują, że wzrost liczby członków powyżej określonego przedziału przyczynia się do zmniejszenia nierówności dochodowych w poszczególnych państwach (4). |
| --- | --- |

2.2.

Dalsze badania rzucają światło na znaczenie związków zawodowych w osiąganiu równowagi sił, która wspiera sprawiedliwość społeczną i dobrobyt gospodarczy. Wyniki empiryczne wskazują, że nierówności dochodowe wykazują trajektorię w kształcie odwróconej litery U wraz ze wskaźnikiem uzwiązkowienia. Początkowo nierówności dochodowe wzrastają w miarę jak więcej osób zatrudnionych wstępuje do związków zawodowych, osiągając szczyt trajektorii w kształcie odwróconej litery U w momencie, gdy wskaźnik uzwiązkowienia mieści się w przedziale od 35 % do 39 %, a następnie następuje spadek nierówności dochodowych wraz z dalszym wzrostem wskaźnika uzwiązkowienia. W związku z tym te badania sugerują, że wzrost liczby członków powyżej określonego przedziału przyczynia się do zmniejszenia nierówności dochodowych w poszczególnych państwach (4

| 2.3. | Chociaż innowacyjność przedsiębiorstw, konkurencyjność i wydajność są uznawane za główne czynniki wzrostu gospodarczego w wysoce konkurencyjnym środowisku światowym, wszystkie te trzy aspekty w znacznym stopniu zależą od nakładu pracy i wartości dodanej zapewnianej przez pracowników w osiąganiu innowacji, konkurencyjności i produktywności. Podstawą tego wszystkiego jest aktywne zaangażowanie i wkład partnerów społecznych. |
| --- | --- |

2.3.

Chociaż innowacyjność przedsiębiorstw, konkurencyjność i wydajność są uznawane za główne czynniki wzrostu gospodarczego w wysoce konkurencyjnym środowisku światowym, wszystkie te trzy aspekty w znacznym stopniu zależą od nakładu pracy i wartości dodanej zapewnianej przez pracowników w osiąganiu innowacji, konkurencyjności i produktywności. Podstawą tego wszystkiego jest aktywne zaangażowanie i wkład partnerów społecznych.

| 2.4. | Jak EKES stwierdził w swojej wcześniejszej opinii (5), tworzenie długoterminowej wartości pozostaje obowiązkiem dyrektorów wykonawczych, którzy realizują długoterminowe interesy, w związku z czym należy zachęcać do zwiększania odpowiedzialności dyrektorów wykonawczych za zrównoważony rozwój przedsiębiorstwa. Zostało to bowiem wyraźnie uznane przez Europejską Grupę Doradczą ds. Sprawozdawczości Finansowej (EFRAG) w ramach proponowanych przez nią wymogów dotyczących sprawozdawczości z zakresu ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego na podstawie dyrektywy w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (CSRD), zgodnie z którą kwalifikujące się przedsiębiorstwa mają obowiązek ujawniania zasięgu rokowań zbiorowych i dialogu społecznego wśród swojej siły roboczej, ponieważ posiadanie upodmiotowionej, zaangażowanej i cenionej siły roboczej jest postrzegane jako jeden z głównych elementów długoterminowego zrównoważonego rozwoju przedsiębiorstwa (6). |
| --- | --- |

2.4.

Jak EKES stwierdził w swojej wcześniejszej opinii (5

6

| 2.5. | Odporność i stabilność gospodarcza pośrednio wspiera spójność społeczną, ponieważ można je osiągnąć jedynie poprzez priorytetowe traktowanie wartości dodanej, jaką praca wnosi do gospodarki. To priorytetowe traktowanie przeważa w gospodarkach, w których rokowania zbiorowe i ogólnie dialog społeczny mają silną pozycję skutkującą równowagą sił gospodarczych. To z kolei sprzyja innowacyjności przedsiębiorstw, konkurencyjności i wydajności opartej na technologii i sile roboczej. |
| --- | --- |

2.5.

Odporność i stabilność gospodarcza pośrednio wspiera spójność społeczną, ponieważ można je osiągnąć jedynie poprzez priorytetowe traktowanie wartości dodanej, jaką praca wnosi do gospodarki. To priorytetowe traktowanie przeważa w gospodarkach, w których rokowania zbiorowe i ogólnie dialog społeczny mają silną pozycję skutkującą równowagą sił gospodarczych. To z kolei sprzyja innowacyjności przedsiębiorstw, konkurencyjności i wydajności opartej na technologii i sile roboczej.

| 2.6. | Mimo spadku wskaźnika uzwiązkowienia w całej UE Komitet jest zdania, że związki zawodowe wciąż odgrywają istotną rolę w kształtowaniu polityki gospodarczej, społecznej i w zakresie zatrudnienia, choć w niektórych państwach członkowskich ta rola ulega zmniejszeniu. Spada jednak liczba pracowników objętych układami zbiorowymi. Reprezentatywność organizacji pracodawców również budzi obawy w niektórych państwach członkowskich. W związku z tym ważne jest, aby partnerzy społeczni – wspierani przez sprzyjające ramy – znajdowali sposoby na zapewnienie, by rokowania zbiorowe i dialog społeczny mogły służyć jako odpowiednie i znaczące instrumenty, zgodnie z krajowymi uwarunkowaniami i praktykami. EKES odnotowuje, że rokowania zbiorowe są prawem podstawowym ujętym w konstytucji MOP-u (7). Rokowania zbiorowe są również środkiem, dzięki któremu pracodawcy oraz ich organizacje i związki zawodowe mogą ustalać godziwe wynagrodzenie i warunki pracy, przy jednoczesnym uwzględnieniu krajowych interesów gospodarczych i społecznych. W tym kontekście EKES odnosi się do Konwencji MOP nr 87 dotyczącej wolności związkowej i ochrony praw związkowych, która – wraz z prawem do niezrzeszania się – również jest podstawowym prawem zarówno pracowników, jak i pracodawców. Dobre stosunki pracy zakładają również, że pracodawcy i związki zawodowe są chętnymi negocjatorami. Rzeczywistość wskazuje, że nie zawsze tak jest (8). |
| --- | --- |

2.6.

Mimo spadku wskaźnika uzwiązkowienia w całej UE Komitet jest zdania, że związki zawodowe wciąż odgrywają istotną rolę w kształtowaniu polityki gospodarczej, społecznej i w zakresie zatrudnienia, choć w niektórych państwach członkowskich ta rola ulega zmniejszeniu. Spada jednak liczba pracowników objętych układami zbiorowymi. Reprezentatywność organizacji pracodawców również budzi obawy w niektórych państwach członkowskich. W związku z tym ważne jest, aby partnerzy społeczni – wspierani przez sprzyjające ramy – znajdowali sposoby na zapewnienie, by rokowania zbiorowe i dialog społeczny mogły służyć jako odpowiednie i znaczące instrumenty, zgodnie z krajowymi uwarunkowaniami i praktykami. EKES odnotowuje, że rokowania zbiorowe są prawem podstawowym ujętym w konstytucji MOP-u (7

8

| 2.7. | Zatem celem niniejszej opinii jest przeanalizowanie przyczyn zmniejszającej się roli związków zawodowych oraz zastanowienie się nad sposobami powstrzymania tego zjawiska i nad skutkami podjęcia działań w tym kierunku. Chodzi również o podkreślenie roli związków zawodowych, pracodawców i rządów na dynamicznym rynku pracy oraz zidentyfikowanie możliwości zapewnienia funkcjonowania solidnych i trwałych struktur rokowań zbiorowych, przy jednoczesnym poszanowaniu autonomii partnerów społecznych, jak również krajowych stosunków pracy. |
| --- | --- |

2.7.

Zatem celem niniejszej opinii jest przeanalizowanie przyczyn zmniejszającej się roli związków zawodowych oraz zastanowienie się nad sposobami powstrzymania tego zjawiska i nad skutkami podjęcia działań w tym kierunku. Chodzi również o podkreślenie roli związków zawodowych, pracodawców i rządów na dynamicznym rynku pracy oraz zidentyfikowanie możliwości zapewnienia funkcjonowania solidnych i trwałych struktur rokowań zbiorowych, przy jednoczesnym poszanowaniu autonomii partnerów społecznych, jak również krajowych stosunków pracy.

3.   Uwagi szczegółowe

Uwagi szczegółowe

| 3.1. | Jak zauważono w opinii SOC/764 „Wzmacnianie dialogu społecznego” (9), poziom zaangażowania i skuteczność dialogu społecznego (i pośrednio rokowań zbiorowych) różni się w zależności od kraju. EKES jest jednak zdania, że to do krajowych partnerów społecznych należy uzgodnienie struktury negocjacji zbiorowych najlepiej dostosowanej do kontekstu krajowego. |
| --- | --- |

3.1.

Jak zauważono w opinii SOC/764 „Wzmacnianie dialogu społecznego” (9

| 3.2. | Komitet uznaje, że rządy odgrywają istotną rolę w dostrzeganiu znaczenia rokowań zbiorowych poprzez zapewnienie warunków podstawowych ułatwiających ich podjęcie, ochronę przed praktykami dyskryminacyjnymi oraz zapobieganie próbom ograniczenia przysługujących pracownikom praw do przynależności do związków. Te trójstronne ramy powinny odzwierciedlać najważniejsze punkty wynikające z zalecenia Komisji w sprawie wzmacniania dialogu społecznego, ze szczególnym uwzględnieniem zapewnienia sprawiedliwości społecznej, przy jednoczesnym zwiększeniu dobrobytu i odporności Europy. |
| --- | --- |

3.2.

Komitet uznaje, że rządy odgrywają istotną rolę w dostrzeganiu znaczenia rokowań zbiorowych poprzez zapewnienie warunków podstawowych ułatwiających ich podjęcie, ochronę przed praktykami dyskryminacyjnymi oraz zapobieganie próbom ograniczenia przysługujących pracownikom praw do przynależności do związków. Te trójstronne ramy powinny odzwierciedlać najważniejsze punkty wynikające z zalecenia Komisji w sprawie wzmacniania dialogu społecznego, ze szczególnym uwzględnieniem zapewnienia sprawiedliwości społecznej, przy jednoczesnym zwiększeniu dobrobytu i odporności Europy.

| 3.3. | EKES zauważa, że Europejski filar praw socjalnych (10) zachęca partnerów społecznych do negocjowania układów zbiorowych, przy poszanowaniu ich autonomii i prawa do działań zbiorowych Ponadto EKES wzywa do konsultowania się z partnerami społecznymi przy opracowywaniu i realizowaniu polityki gospodarczej i społecznej oraz polityki zatrudnienia. Ubolewa jednak, że w całej UE konsultacje nie są prowadzone z takim samym przekonaniem i zaangażowaniem. Zauważa również, że zgodnie z Europejskim filarem praw socjalnych i w stosownych przypadkach umowy zawarte między partnerami społecznymi muszą być wykonywane na poziomie UE i jej państw członkowskich. Ta zasada zakłada zapewnienie minimalnego poziomu ochrony. |
| --- | --- |

3.3.

EKES zauważa, że Europejski filar praw socjalnych (10

| 3.4. | Świat pracy nieustannie się zmienia, a nowe praktyki pracy kształtują życie zawodowe milionów Europejczyków. Nowe formy pracy w ramach gospodarki platform stanowią istotne wyzwanie dla stosunków pracy. EKES jest zdania, że ta nowa rzeczywistość wpłynęła zarówno na związki zawodowe, jak i na organizacje pracodawców, i że obie te strony muszą szybko dostosować się do tej rzeczywistości, a jednocześnie chronić podstawowe prawa pracowników w duchu zaproponowanej przez Komisję dyrektywy w sprawie osób pracujących za pośrednictwem platform internetowych. |
| --- | --- |

3.4.

Świat pracy nieustannie się zmienia, a nowe praktyki pracy kształtują życie zawodowe milionów Europejczyków. Nowe formy pracy w ramach gospodarki platform stanowią istotne wyzwanie dla stosunków pracy. EKES jest zdania, że ta nowa rzeczywistość wpłynęła zarówno na związki zawodowe, jak i na organizacje pracodawców, i że obie te strony muszą szybko dostosować się do tej rzeczywistości, a jednocześnie chronić podstawowe prawa pracowników w duchu zaproponowanej przez Komisję dyrektywy w sprawie osób pracujących za pośrednictwem platform internetowych.

| 3.5. | Rokowania zbiorowe mają kluczowe znaczenie dla samego istnienia i znaczenia związków zawodowych oraz dla zapewnienia równowagi sił między pracodawcami i pracownikami. EKES uważa, że rokowania zbiorowe oraz ogólnie dialog społeczny powinny również wspierać innowacje w miejscu pracy z myślą o wzroście wydajności i uwzględnieniu potencjalnych zmian praktyk pracy, które mają wpływ na dobrobyt i życie zawodowe pracowników. Komitet przyznaje, że stanowi to dodatkowe wyzwanie dla związków zawodowych. Pracodawcy powinni jednak rzecz jasna pozostać odpowiedzialni za decyzje podejmowane na poziomie przedsiębiorstwa. EKES zaleca, by – przy poszanowaniu krajowych systemów stosunków pracy – uznać rolę związków zawodowych w procesach innowacji w miejscu pracy, jako element odpowiedniej roli dialogu społecznego i rokowań zbiorowych. |
| --- | --- |

3.5.

Rokowania zbiorowe mają kluczowe znaczenie dla samego istnienia i znaczenia związków zawodowych oraz dla zapewnienia równowagi sił między pracodawcami i pracownikami. EKES uważa, że rokowania zbiorowe oraz ogólnie dialog społeczny powinny również wspierać innowacje w miejscu pracy z myślą o wzroście wydajności i uwzględnieniu potencjalnych zmian praktyk pracy, które mają wpływ na dobrobyt i życie zawodowe pracowników. Komitet przyznaje, że stanowi to dodatkowe wyzwanie dla związków zawodowych. Pracodawcy powinni jednak rzecz jasna pozostać odpowiedzialni za decyzje podejmowane na poziomie przedsiębiorstwa. EKES zaleca, by – przy poszanowaniu krajowych systemów stosunków pracy – uznać rolę związków zawodowych w procesach innowacji w miejscu pracy, jako element odpowiedniej roli dialogu społecznego i rokowań zbiorowych.

| 3.6. | Należy podkreślić ustalenia zawarte w sprawozdaniu OECD (11), w którym przypomniano, że rokowania zbiorowe są kluczowym prawem pracy, które może również poprawić wyniki w miejscu pracy. W tym samym sprawozdaniu z niepokojem stwierdzono, że to prawo podlega presji ze względu na ogólne osłabienie stosunków pracy oraz rozwój nowych, często niepewnych form zatrudnienia. W sprawozdaniu potwierdzono, że rokowania zbiorowe w całej UE znajdują się pod presją i że istnieje ogromna polityczna potrzeba podjęcia działań. Przedstawiono w nim wszystkie dowody niezbędne do wzmocnienia rokowań zbiorowych w taki sposób, aby stały się bardziej elastyczne i lepiej odpowiadały na zmiany w świecie pracy. W tym kontekście EKES jest zdania, że należy znaleźć równowagę uwzględniającą wzajemne interesy – na przykład wzięcie pod uwagę wyższych kosztów utrzymania ponoszonych przez pracowników oraz większą konkurencję na poziomie międzynarodowym, przy jednoczesnym uznaniu, że rokowania zbiorowe i dialog społeczny mogą zwiększyć wydajność dzięki innowacjom w miejscu pracy i wspieraniu rozwoju umiejętności. Rokowania zbiorowe i dialog społeczny mogłyby ponadto wesprzeć strategię przemysłową w zmieniających się warunkach ekonomicznych w oparciu o krajowe stosunki pracy. Chociaż elastyczność ustalona przez partnerów społecznych powinna służyć jako sposób dostosowania się do zmieniających się okoliczności oraz zrównoważenia potrzeb przedsiębiorstw i ich pracowników, nie powinna wiązać się z ryzykiem naruszenia praw zbiorowych ani pogarszać warunków pracy. Ponadto elastyczność pracy, odpowiednio uregulowana przez prawodawstwo lub rokowania zbiorowe, zakłada korzyści zarówno dla pracowników, jak i dla pracodawców. |
| --- | --- |

3.6.

Należy podkreślić ustalenia zawarte w sprawozdaniu OECD (11

| 3.7. | Jeśli chodzi o porozumienia zakładowe i sektorowe w procesie rokowań zbiorowych, to nie ma wzoru pozwalającego ustalić, czy jedno z nich ma większe zastosowanie od drugiego. Aby jednak zwiększyć zasięg rokowań zbiorowych, jak stwierdzono w dyrektywie w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych (12), na partnerach społecznych w poszczególnych państwach członkowskich spoczywa obowiązek przeprowadzenia analizy mocnych i słabych stron obu form porozumień oraz określenia, czy najlepszym sposobem zwiększenia zasięgu rokowań zbiorowych są układy sektorowe, zakładowe, czy też połączenie obu tych form. Na przykład badania wskazują, że największy i najbardziej stabilny zasięg rokowań zbiorowych w Europie występuje w państwach, w których systemy negocjacji charakteryzują się rokowaniami z udziałem wielu pracodawców, w przypadku których negocjacje odbywają się głównie na poziomie sektorowym, a w niektórych przypadkach, takich jak w Belgii, nawet na poziomie międzysektorowym (13). Oczywiście starania na rzecz zwiększenia zasięgu muszą uwzględniać okoliczności panujące w każdym państwie. |
| --- | --- |

3.7.

Jeśli chodzi o porozumienia zakładowe i sektorowe w procesie rokowań zbiorowych, to nie ma wzoru pozwalającego ustalić, czy jedno z nich ma większe zastosowanie od drugiego. Aby jednak zwiększyć zasięg rokowań zbiorowych, jak stwierdzono w dyrektywie w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych (12

13

| 3.8. | EKES przyjmuje do wiadomości, że zwiększenie liczby członków związków zawodowych i organizacji pracodawców pozostanie ogromnym wyzwaniem. Chociaż ma na uwadze, że dialog społeczny i rokowania zbiorowe mają i powinny mieć charakter dobrowolny, to zaleca, aby partnerzy społeczni w poszczególnych państwach członkowskich sprostali temu wyzwaniu poprzez analizę odpowiednich metod zapewnienia trwałego członkostwa w ich organizacjach. |
| --- | --- |

3.8.

EKES przyjmuje do wiadomości, że zwiększenie liczby członków związków zawodowych i organizacji pracodawców pozostanie ogromnym wyzwaniem. Chociaż ma na uwadze, że dialog społeczny i rokowania zbiorowe mają i powinny mieć charakter dobrowolny, to zaleca, aby partnerzy społeczni w poszczególnych państwach członkowskich sprostali temu wyzwaniu poprzez analizę odpowiednich metod zapewnienia trwałego członkostwa w ich organizacjach.

| 3.9. | EKES uznaje, że krajowe systemy stosunków pracy są bardzo zróżnicowane oraz odzwierciedlają różne sytuacje gospodarcze i polityczne państw członkowskich. Zgodnie z notą Komisji (14) rokowania zbiorowe charakteryzują się przejściem na zdecentralizowane rokowania na poziomie przedsiębiorstwa. Badania wskazują, że zasięg rokowań zbiorowych jest zazwyczaj większy w przypadkach, w których rokowania są scentralizowane, wskaźnik organizacji pracodawców jest wyższy i praktykowane jest rozszerzanie układów na strony niebędące sygnatariuszami. |
| --- | --- |

3.9.

EKES uznaje, że krajowe systemy stosunków pracy są bardzo zróżnicowane oraz odzwierciedlają różne sytuacje gospodarcze i polityczne państw członkowskich. Zgodnie z notą Komisji (14

| 3.10. | EKES podkreśla również istotne stwierdzenie przedstawione w sprawozdaniu OECD, że koordynacja wynagrodzeń odgrywa kluczową rolę w pomaganiu partnerom społecznym w uwzględnianiu sytuacji w cyklu koniunkturalnym i makroekonomicznych skutków porozumień w sprawie wynagrodzeń dla konkurencyjności (15). Co więcej, EKES jest zdania, że proces rokowań będzie zależał od okoliczności panujących na poziomie przedsiębiorstwa, niezależnie od tego, czy jest to małe czy duże przedsiębiorstwo. |
| --- | --- |

3.10.

EKES podkreśla również istotne stwierdzenie przedstawione w sprawozdaniu OECD, że koordynacja wynagrodzeń odgrywa kluczową rolę w pomaganiu partnerom społecznym w uwzględnianiu sytuacji w cyklu koniunkturalnym i makroekonomicznych skutków porozumień w sprawie wynagrodzeń dla konkurencyjności (15

| 3.11. | Komitet wzywa partnerów społecznych do zwiększenia znaczenia systemów rokowań zbiorowych poprzez ocenienie, w jaki sposób rokowania zbiorowe na wszystkich poziomach mogłyby w sposób zrównoważony zapewnić wartość dodaną zarówno pracownikom, jak i pracodawcom we wszystkich sektorach gospodarki i w całym społeczeństwie. W tym kontekście należy zwrócić uwagę na najnowsze sprawozdanie OECD „Employment Outlook” [„Przegląd stanu zatrudnienia”], w którym położono nacisk na rolę dynamicznych i silnych rokowań zbiorowych w propagowaniu wydajności, konkurencyjności i wzrostu gospodarczego. |
| --- | --- |

3.11.

Komitet wzywa partnerów społecznych do zwiększenia znaczenia systemów rokowań zbiorowych poprzez ocenienie, w jaki sposób rokowania zbiorowe na wszystkich poziomach mogłyby w sposób zrównoważony zapewnić wartość dodaną zarówno pracownikom, jak i pracodawcom we wszystkich sektorach gospodarki i w całym społeczeństwie. W tym kontekście należy zwrócić uwagę na najnowsze sprawozdanie OECD „Employment Outlook” [„Przegląd stanu zatrudnienia”], w którym położono nacisk na rolę dynamicznych i silnych rokowań zbiorowych w propagowaniu wydajności, konkurencyjności i wzrostu gospodarczego.

| 3.12. | EKES zwraca uwagę na ważną rolę, jaką rządy odgrywają lub jaką mogłyby odgrywać, współdziałając z pracodawcami i związkami zawodowymi na rzecz ściślejszej współpracy oraz wspierając politykę makroekonomiczną. Oczywiście rządy same są znaczącymi pracodawcami i często prowadzą rokowania ze związkami zawodowymi reprezentującymi pracowników, co w niektórych państwach członkowskich może wyznaczać wzorzec dla całej gospodarki. Rządy odgrywają ponadto zasadniczą rolę w zapewnianiu właściwych warunków dla spokoju społecznego, stabilności cen, większej wydajności i niedyskryminacyjnych modeli zatrudnienia. Aby osiągnąć te cele, a jednocześnie uszanować autonomię partnerów społecznych, EKES wzywa do wzmocnienia rokowań zbiorowych w celu osiągnięcia lepszych wyników dla przedsiębiorstw i pracowników. Jako jeden ze środków zaleca, aby rządy wykorzystywały w odpowiednich przypadkach zamówienia publiczne jako uzupełniający środek wspierania i promowania rokowań zbiorowych, jak wskazano w dwóch wcześniejszych opiniach EKES-u (16). |
| --- | --- |

3.12.

EKES zwraca uwagę na ważną rolę, jaką rządy odgrywają lub jaką mogłyby odgrywać, współdziałając z pracodawcami i związkami zawodowymi na rzecz ściślejszej współpracy oraz wspierając politykę makroekonomiczną. Oczywiście rządy same są znaczącymi pracodawcami i często prowadzą rokowania ze związkami zawodowymi reprezentującymi pracowników, co w niektórych państwach członkowskich może wyznaczać wzorzec dla całej gospodarki. Rządy odgrywają ponadto zasadniczą rolę w zapewnianiu właściwych warunków dla spokoju społecznego, stabilności cen, większej wydajności i niedyskryminacyjnych modeli zatrudnienia. Aby osiągnąć te cele, a jednocześnie uszanować autonomię partnerów społecznych, EKES wzywa do wzmocnienia rokowań zbiorowych w celu osiągnięcia lepszych wyników dla przedsiębiorstw i pracowników. Jako jeden ze środków zaleca, aby rządy wykorzystywały w odpowiednich przypadkach zamówienia publiczne jako uzupełniający środek wspierania i promowania rokowań zbiorowych, jak wskazano w dwóch wcześniejszych opiniach EKES-u (16

| 3.13. | Jak stwierdzono wcześniej, konieczna może być uzgodniona elastyczność w rokowaniach zbiorowych. EKES jest jednak zdania, że wszelkie uzgodnione zmiany w układach zbiorowych muszą równoważyć interesy obu stron i być dla nich korzystne. Choć należy promować porozumienia na szczeblu krajowym i sektorowym, EKES uznaje, że w odniesieniu do negocjacji na poziomie przedsiębiorstwa elastyczność pracy, odpowiednio uregulowana przez prawodawstwo lub rokowania zbiorowe, może przynieść korzyści zarówno pracodawcom, jak i pracownikom. Negocjacje takie powinny opierać się na wzajemnym zaufaniu oraz skutecznych strukturach negocjacyjnych, a jednocześnie gwarantować, że warunki pracy nie ulegną pogorszeniu. Jednak pomimo tego należy w miarę możliwości znaleźć kompromis, dzięki któremu systemy zdecentralizowane będą lepiej zorganizowane, a układy sektorowe będą mogły określać ogólne warunki ramowe, pozostawiając szczegółowe postanowienia do negocjacji na poziomie przedsiębiorstwa. Badania wskazują bowiem, że hybrydowe systemy rokowań zbiorowych, obejmujące skoordynowane systemy sektorowe i wielopoziomowe, przynoszą lepsze wyniki zarówno dla pracowników, jak i przedsiębiorstw (17). |
| --- | --- |

3.13.

Jak stwierdzono wcześniej, konieczna może być uzgodniona elastyczność w rokowaniach zbiorowych. EKES jest jednak zdania, że wszelkie uzgodnione zmiany w układach zbiorowych muszą równoważyć interesy obu stron i być dla nich korzystne. Choć należy promować porozumienia na szczeblu krajowym i sektorowym, EKES uznaje, że w odniesieniu do negocjacji na poziomie przedsiębiorstwa elastyczność pracy, odpowiednio uregulowana przez prawodawstwo lub rokowania zbiorowe, może przynieść korzyści zarówno pracodawcom, jak i pracownikom. Negocjacje takie powinny opierać się na wzajemnym zaufaniu oraz skutecznych strukturach negocjacyjnych, a jednocześnie gwarantować, że warunki pracy nie ulegną pogorszeniu. Jednak pomimo tego należy w miarę możliwości znaleźć kompromis, dzięki któremu systemy zdecentralizowane będą lepiej zorganizowane, a układy sektorowe będą mogły określać ogólne warunki ramowe, pozostawiając szczegółowe postanowienia do negocjacji na poziomie przedsiębiorstwa. Badania wskazują bowiem, że hybrydowe systemy rokowań zbiorowych, obejmujące skoordynowane systemy sektorowe i wielopoziomowe, przynoszą lepsze wyniki zarówno dla pracowników, jak i przedsiębiorstw (17

Bruksela, dnia 12 lipca 2023 r.

Oliver RÖPKE

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Zasada 8.

1

(2)  Schnabel, C. (2020). „Union membership and collective bargaining: trends and determinants” [Członkostwo w związkach zawodowych i rokowania zbiorowe: tendencje i uwarunkowania] (s. 1–37), Springer International Publishing.

2

Springer International Publishing

(3)  MOP (2013). „The informal economy and decent work: A policy resource guide supporting transitions to formality” [Gospodarka nieformalna i godna praca: wytyczne polityczne wspierające przejście na formalne stosunki pracy]. Międzynarodowe Biuro Pracy.

3

(4)  Montebello, R., Spiteri, J., & Von Brockdorff, P. (2022). „Trade unions and income inequality: Evidence from a panel of European countries” [Związki zawodowe i nierówności dochodowe: dowody pochodzące z panelu państw europejskich],

4

(5)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Żadnego Zielonego Ładu bez ładu społecznego” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 341 z 24.8.2021, s. 23).

5

(6)  https://www.efrag.org/?AspxAutoDetectCookieSupport=1

6

(7)  Zostało to również potwierdzone w Deklaracji MOP z 1998 r.dotyczącej podstawowych zasad i praw w pracy.

7

(8)  Pisarczyk, Ł. (2023). „Towards rebuilding collective bargaining? Poland in the face of contemporary challenges and changing European social policy” [W kierunku odbudowy rokowań zbiorowych? Polska w obliczu współczesnych wyzwań i zmieniającej się europejskiej polityki społecznej]. Industrial Relations Journal.

8

Industrial Relations Journal

(9)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie wzmacniania dialogu społecznego w Unii Europejskiej” (COM(2023) 38 final – 2023/0012 (NLE)) oraz „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Wzmacnianie dialogu społecznego w Unii Europejskiej: wykorzystanie jego pełnego potencjału do zarządzania sprawiedliwymi transformacjami«
  ” (COM(2023) 40 final) (Dz.U. C 228 z 29.6.2023, s. 87).

9

(10)  Zasada 8.

10

(11)  https://www.oecd.org/employment/negotiating-our-way-up-1fd2da34-en.htm

11

(12)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2041 z dnia 19 października 2022 r. w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych w Unii Europejskiej (Dz.U. L 275 z 25.10.2022, s. 33).

12

(13)  https://www.etui.org/services/facts-figures/benchmarks/what-s-happening-to-collective-bargaining-in-europe

13

(14)  https://commission.europa.eu/system/files/2016-03/social-dialogue-involvement-of-workers_en.pdf

14

(15)  https://www.oecd.org/employment/negotiating-our-way-up-1fd2da34-en.htm

15

(16)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Godziwe płace minimalne w całej Europie” (opinia rozpoznawcza na wniosek Parlamentu Europejskiego/Rady) (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 159) oraz opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Zamówienia publiczne jako instrument tworzenia wartości i godności w pracy w usługach porządkowych i pomocniczych” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 30).

16

(17)  Braakmann, N. i Brandl, B. (2016), „The efficacy of hybrid collective bargaining systems: An analysis of the impact of collective bargaining on company performance in Europe” [Skuteczność hybrydowych systemów rokowań zbiorowych: analiza wpływu rokowań zbiorowych na wyniki przedsiębiorstw w Europie].

17

---

| 29.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 349/12 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 349/12

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Działania następcze w związku ze środkami inflacyjnymi i energetycznymi oraz odporność energetyczna UE w kluczowych sektorach gospodarki”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 349/03)

| Sprawozdawca: | Felipe MEDINA MARTÍN |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Felipe MEDINA MARTÍN

Felipe MEDINA MARTÍN

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 25.1.2023 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 26.6.2023 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 12.7.2023 |
| Sesja plenarna nr | 580 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 151/1/2 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

25.1.2023

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

26.6.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

12.7.2023

Sesja plenarna nr

580

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

151/1/2

1.   Wnioski i zalecenia

Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Celem niniejszej opinii EKES-u jest oszacowanie wpływu, jaki kryzys energetyczny po pandemii COVID-19 i rosyjskiej wojnie napastniczej przeciwko Ukrainie wywarł na europejskie przedsiębiorstwa, pracowników oraz wszystkie obywatelki i wszystkich obywateli Europy. EKES stwierdza, że w całej gospodarce pojawiło się szerokie spektrum problemów, takich jak: nieproporcjonalny wzrost kosztów produkcji, reorganizacja łańcuchów dostaw, trudności w dostawach żywności i innych towarów, rosnące koszty inwestycji i utrata siły nabywczej przez europejskie gospodarstwa domowe. |
| --- | --- |

1.1.

Celem niniejszej opinii EKES-u jest oszacowanie wpływu, jaki kryzys energetyczny po pandemii COVID-19 i rosyjskiej wojnie napastniczej przeciwko Ukrainie wywarł na europejskie przedsiębiorstwa, pracowników oraz wszystkie obywatelki i wszystkich obywateli Europy. EKES stwierdza, że w całej gospodarce pojawiło się szerokie spektrum problemów, takich jak: nieproporcjonalny wzrost kosztów produkcji, reorganizacja łańcuchów dostaw, trudności w dostawach żywności i innych towarów, rosnące koszty inwestycji i utrata siły nabywczej przez europejskie gospodarstwa domowe.

| 1.2. | Komitet wyraża zaniepokojenie wysokim poziomem inflacji w Europie wynikającym z kosztów energii i surowców, a także cen usług i towarów przemysłowych. Inflacja w Europie jest na najwyższym poziomie od czasu wprowadzenia euro. EKES wzywa instytucje europejskie do ustanowienia mechanizmów kontroli, takich jak mechanizmy określone w dokumencie sporządzonym przez Europejską Organizację Konsumentów. Powinno to obejmować na przykład pełne wdrożenie środków określonych w projekcie rozporządzenia Rady, które przewiduje istotną reformę i dostosowanie struktury rynku energii elektrycznej. Komitet apeluje do państw członkowskich UE o wdrożenie już przyjętych aktów UE, takich jak pakiet „Czysta energia dla wszystkich Europejczyków”, który przyczynia się do przyspieszenia transformacji ekologicznej i do pogłębienia rynku wewnętrznego. |
| --- | --- |

1.2.

Komitet wyraża zaniepokojenie wysokim poziomem inflacji w Europie wynikającym z kosztów energii i surowców, a także cen usług i towarów przemysłowych. Inflacja w Europie jest na najwyższym poziomie od czasu wprowadzenia euro. EKES wzywa instytucje europejskie do ustanowienia mechanizmów kontroli, takich jak mechanizmy określone w dokumencie sporządzonym przez Europejską Organizację Konsumentów. Powinno to obejmować na przykład pełne wdrożenie środków określonych w projekcie rozporządzenia Rady, które przewiduje istotną reformę i dostosowanie struktury rynku energii elektrycznej. Komitet apeluje do państw członkowskich UE o wdrożenie już przyjętych aktów UE, takich jak pakiet „Czysta energia dla wszystkich Europejczyków”, który przyczynia się do przyspieszenia transformacji ekologicznej i do pogłębienia rynku wewnętrznego.

| 1.3. | Komitet uważa, że należy pilnie zreformować zmienione tymczasowe ramy kryzysowe UE w obliczu ogromnego wzrostu kosztów wynikającego z wojny w Ukrainie i kryzysu energetycznego. Ponadto zaleca stosowanie tymczasowych ram pomocy państwa w taki sposób, aby pomoc przewidziana w rozporządzeniu o środkach nadzwyczajnych dotyczących energii i w ramach odbudowy i zwiększania odporności była przeznaczona dla wszystkich sektorów dotkniętych kryzysem energetycznym, ze szczególnym uwzględnieniem kluczowych sektorów. Ma to na celu uniknięcie osłabiania zdolności wielu przedsiębiorstw do przetrwania, a także negatywnego wpływu na koszty życia konsumentów i na możliwości znalezienia przez nich na co dzień podstawowych produktów. Ponadto EKES ponownie wzywa do wprowadzenia złotej reguły budżetowej umożliwiającej dokonywanie niezbędnych inwestycji publicznych. |
| --- | --- |

1.3.

Komitet uważa, że należy pilnie zreformować zmienione tymczasowe ramy kryzysowe UE w obliczu ogromnego wzrostu kosztów wynikającego z wojny w Ukrainie i kryzysu energetycznego. Ponadto zaleca stosowanie tymczasowych ram pomocy państwa w taki sposób, aby pomoc przewidziana w rozporządzeniu o środkach nadzwyczajnych dotyczących energii i w ramach odbudowy i zwiększania odporności była przeznaczona dla wszystkich sektorów dotkniętych kryzysem energetycznym, ze szczególnym uwzględnieniem kluczowych sektorów. Ma to na celu uniknięcie osłabiania zdolności wielu przedsiębiorstw do przetrwania, a także negatywnego wpływu na koszty życia konsumentów i na możliwości znalezienia przez nich na co dzień podstawowych produktów. Ponadto EKES ponownie wzywa do wprowadzenia złotej reguły budżetowej umożliwiającej dokonywanie niezbędnych inwestycji publicznych.

| 1.4. | Komitet jest zdania, że gospodarstwa domowe i kluczowe sektory powinny korzystać z planów ograniczenia wpływu wysokich cen energii. Chociaż w niektórych sektorach odnotowano bardzo wysokie zyski – znaczny wzrost o 26,8 % w porównaniu z poprzednim kwartałem – to wskaźnik ogłoszeń upadłości w UE wyniósł 113,1, co jest najwyższym wynikiem odnotowanym w historii. Jest to wskaźnik stosowany przez Eurostat do pomiaru poziomu upadłości w UE w stosunku do poziomu referencyjnego wynoszącego 100 w 2015 r. Komitet apeluje do Komisji i państw członkowskich o dążenie do zagwarantowania stałego zaopatrzenia w energię gospodarstw domowych i kluczowych sektorów w przypadku zastosowania środków mających na celu zmniejszenie zapotrzebowania w godzinach szczytu. Jednocześnie, jak wskazuje EBC (1), niektóre przedsiębiorstwa, głównie w sektorze energetycznym, zwiększyły swoje zyski pod przykrywką trwającej inflacji. Zyski w tym sektorze nadal napędzają inflację w UE i należy zająć się tą sytuacją. |
| --- | --- |

1.4.

Komitet jest zdania, że gospodarstwa domowe i kluczowe sektory powinny korzystać z planów ograniczenia wpływu wysokich cen energii. Chociaż w niektórych sektorach odnotowano bardzo wysokie zyski – znaczny wzrost o 26,8 % w porównaniu z poprzednim kwartałem – to wskaźnik ogłoszeń upadłości w UE wyniósł 113,1, co jest najwyższym wynikiem odnotowanym w historii. Jest to wskaźnik stosowany przez Eurostat do pomiaru poziomu upadłości w UE w stosunku do poziomu referencyjnego wynoszącego 100 w 2015 r. Komitet apeluje do Komisji i państw członkowskich o dążenie do zagwarantowania stałego zaopatrzenia w energię gospodarstw domowych i kluczowych sektorów w przypadku zastosowania środków mających na celu zmniejszenie zapotrzebowania w godzinach szczytu. Jednocześnie, jak wskazuje EBC (1

| 1.5. | Kryzys energetyczny odbił się na gospodarce, powodując wysoką inflację, słaby wzrost gospodarczy, silną presję na finanse publiczne oraz siłę nabywczą gospodarstw domowych i przedsiębiorstw, a także utratę zewnętrznej konkurencyjności gospodarczej. Na podstawie zaleceń EBC EKES proponuje ustanowienie kryterium „zielonego 3T”, tak aby przyszłe interwencje były dostosowane i ukierunkowane oraz by odpowiadały zachodzącym transformacjom (ang. „tailored, targeted, transition-proof”). Nieukierunkowane środki cenowe, takie jak pułap cenowy niektórych produktów spożywczych, w dłuższej perspektywie wydłużałyby jedynie okres podwyższonej inflacji. |
| --- | --- |

1.5.

Kryzys energetyczny odbił się na gospodarce, powodując wysoką inflację, słaby wzrost gospodarczy, silną presję na finanse publiczne oraz siłę nabywczą gospodarstw domowych i przedsiębiorstw, a także utratę zewnętrznej konkurencyjności gospodarczej. Na podstawie zaleceń EBC EKES proponuje ustanowienie kryterium „zielonego 3T”, tak aby przyszłe interwencje były dostosowane i ukierunkowane oraz by odpowiadały zachodzącym transformacjom (ang. „tailored, targeted, transition-proof”). Nieukierunkowane środki cenowe, takie jak pułap cenowy niektórych produktów spożywczych, w dłuższej perspektywie wydłużałyby jedynie okres podwyższonej inflacji.

| 1.6. | Utrzymująca się wysoka inflacja, przede wszystkim ze względu na ceny energii, powoduje ogólną utratę siły nabywczej europejskich pracowników, konsumentów i przedsiębiorstw, co wpływa na warunki życia wielu rodzin, popyt wewnętrzny i wzrost gospodarczy. W połączeniu z utrzymywaniem się polityki pieniężnej opartej na rosnących stopach procentowych ma to również negatywny wpływ na wiele przedsiębiorstw. EKES uważa, że dialog społeczny w sektorze energetycznym ma istotne znaczenie dla podejmowania odpowiednich decyzji na szczeblu krajowym. |
| --- | --- |

1.6.

Utrzymująca się wysoka inflacja, przede wszystkim ze względu na ceny energii, powoduje ogólną utratę siły nabywczej europejskich pracowników, konsumentów i przedsiębiorstw, co wpływa na warunki życia wielu rodzin, popyt wewnętrzny i wzrost gospodarczy. W połączeniu z utrzymywaniem się polityki pieniężnej opartej na rosnących stopach procentowych ma to również negatywny wpływ na wiele przedsiębiorstw. EKES uważa, że dialog społeczny w sektorze energetycznym ma istotne znaczenie dla podejmowania odpowiednich decyzji na szczeblu krajowym.

| 1.7. | Apeluje do rządów, by wsparły wprowadzanie środków na rzecz oszczędności i efektywności energetycznej w przedsiębiorstwach i gospodarstwach domowych, co pozwoli na stałe zmniejszanie zapotrzebowania na energię. Dlatego też, aby zmniejszyć zależność od paliw kopalnych, trzeba zachęcać do rozwoju energii ze źródeł odnawialnych (poprzez ustanowienie niezbędnych warunków prawnych i podatkowych, w tym poprzez wprowadzenie złotej reguły budżetowej w odniesieniu do inwestycji). Obecną sytuację należy wykorzystać do przyspieszenia dekarbonizacji gospodarki UE. Te środki muszą iść w parze ze związanymi z pomocą finansową gwarancjami braku delokalizacji. Nadszedł czas, aby dokonać niezbędnych inwestycji (i wprowadzić warunki ramowe dotyczące podatków) w europejską transformację energetyczną w celu zmniejszenia zależności od paliw kopalnych. Ponadto EKES uważa, że należy kontynuować zmiany zaproponowane w REPowerEU w celu usprawnienia i przyspieszenia wydawania zezwoleń na instalację infrastruktury energii odnawialnej. W tym kontekście apeluje do UE i państw członkowskich, by zastanowiły się, w jaki sposób cena płacona za nadwyżkę energii wprowadzanej do sieci może umożliwić rentowne inwestycje maksymalnie zwiększające zdolność wytwarzania energii odnawialnej i dzielenia się nią, gdy jej ilość przekracza zapotrzebowanie do potrzeb własnych. Aby uniknąć przyszłych zakłóceń w dostawach energii i wygórowanych cen, w długofalowym programie Komisji Europejskiej trzeba uwzględnić odnowienie struktury rynku energii. |
| --- | --- |

1.7.

Apeluje do rządów, by wsparły wprowadzanie środków na rzecz oszczędności i efektywności energetycznej w przedsiębiorstwach i gospodarstwach domowych, co pozwoli na stałe zmniejszanie zapotrzebowania na energię. Dlatego też, aby zmniejszyć zależność od paliw kopalnych, trzeba zachęcać do rozwoju energii ze źródeł odnawialnych (poprzez ustanowienie niezbędnych warunków prawnych i podatkowych, w tym poprzez wprowadzenie złotej reguły budżetowej w odniesieniu do inwestycji). Obecną sytuację należy wykorzystać do przyspieszenia dekarbonizacji gospodarki UE. Te środki muszą iść w parze ze związanymi z pomocą finansową gwarancjami braku delokalizacji. Nadszedł czas, aby dokonać niezbędnych inwestycji (i wprowadzić warunki ramowe dotyczące podatków) w europejską transformację energetyczną w celu zmniejszenia zależności od paliw kopalnych. Ponadto EKES uważa, że należy kontynuować zmiany zaproponowane w REPowerEU w celu usprawnienia i przyspieszenia wydawania zezwoleń na instalację infrastruktury energii odnawialnej. W tym kontekście apeluje do UE i państw członkowskich, by zastanowiły się, w jaki sposób cena płacona za nadwyżkę energii wprowadzanej do sieci może umożliwić rentowne inwestycje maksymalnie zwiększające zdolność wytwarzania energii odnawialnej i dzielenia się nią, gdy jej ilość przekracza zapotrzebowanie do potrzeb własnych. Aby uniknąć przyszłych zakłóceń w dostawach energii i wygórowanych cen, w długofalowym programie Komisji Europejskiej trzeba uwzględnić odnowienie struktury rynku energii.

2.   Uwagi ogólne

Uwagi ogólne

| 2.1. | Fala inflacji przetaczająca się przez Europę ma powszechny charakter i można wyraźnie wyróżnić dwa etapy. Pierwsza z nich nastąpiła w okresie odbudowy po obostrzeniach dla ludności wprowadzonych z powodu pandemii COVID-19. Nagłe ożywienie wszystkich sektorów spowodowało wąskie gardła w łańcuchach dostaw, które zwiększyły koszty surowców oraz przewozu towarów. W okresie od stycznia 2020 r. do marca 2022 r. (2) koszty surowców podskoczyły o 101 %, a przewozu towarów w tym samym okresie (3) – o 545 %. |
| --- | --- |

2.1.

Fala inflacji przetaczająca się przez Europę ma powszechny charakter i można wyraźnie wyróżnić dwa etapy. Pierwsza z nich nastąpiła w okresie odbudowy po obostrzeniach dla ludności wprowadzonych z powodu pandemii COVID-19. Nagłe ożywienie wszystkich sektorów spowodowało wąskie gardła w łańcuchach dostaw, które zwiększyły koszty surowców oraz przewozu towarów. W okresie od stycznia 2020 r. do marca 2022 r. (2

3

| 2.2. | Napaść wojskowa Rosji na Ukrainę w lutym 2022 r. i późniejsza wojna wywołały drugą fazę inflacji. Wstrząs dotyczył przede wszystkim energii i niektórych produktów, których dużymi dostawcami dla UE były zarówno Ukraina, jak i Rosja: gazu ziemnego, pszenicy, oleju z nasion słonecznika i nawozów. W okresie od lutego do kwietnia 2022 r. ceny tych towarów wzrosły odpowiednio o 18,6 %, 16,8 %, 38,6 % i 16,7 % (4). Następnie zahamowano wzrost tych kosztów, chociaż jeszcze w marcu 2023 r. wskaźnik cen surowców MFW wynosił o 40,9 % więcej od poziomu odnotowanego w styczniu 2020 r., a przewozu towarów 3,6 % powyżej tego poziomu. |
| --- | --- |

2.2.

Napaść wojskowa Rosji na Ukrainę w lutym 2022 r. i późniejsza wojna wywołały drugą fazę inflacji. Wstrząs dotyczył przede wszystkim energii i niektórych produktów, których dużymi dostawcami dla UE były zarówno Ukraina, jak i Rosja: gazu ziemnego, pszenicy, oleju z nasion słonecznika i nawozów. W okresie od lutego do kwietnia 2022 r. ceny tych towarów wzrosły odpowiednio o 18,6 %, 16,8 %, 38,6 % i 16,7 % (4

| 2.3. | Ten rozwój sytuacji znalazł odzwierciedlenie w gospodarce światowej i europejskiej w postaci inflacji. Stopa zmian HICP (5) w ujęciu rocznym w strefie euro osiągnęła w październiku 11,5 % (dane Eurostatu). Pomimo zahamowania wzrostu w ostatnich miesiącach (w marcu 2023 r. stopa zmian wyniosła 8,3 %) bardzo trudne okazuje się obniżenie tych wskaźników, które od minionego stulecia nie były nigdy tak wysokie. Dowodem na to, że szok cenowy nie jest chwilowy – jak wstępnie zakładano – jest fakt, że w większości Europy inflacja bazowa (z której wyłączona jest energia) utrzymuje tendencję wzrostową. Może to oznaczać, że polityka pieniężna zainicjowana przez EBC nie przynosi oczekiwanych rezultatów. |
| --- | --- |

2.3.

Ten rozwój sytuacji znalazł odzwierciedlenie w gospodarce światowej i europejskiej w postaci inflacji. Stopa zmian HICP (5

3.   Wpływ inflacji na gospodarkę europejską

Wpływ inflacji na gospodarkę europejską

| 3.1. | EKES stwierdza, że perspektywy gospodarcze pogorszyły się po rosyjskiej inwazji na Ukrainę w lutym 2022 r. Scenariusz gospodarczy na nadchodzące lata przewiduje (6) ochłodzenie gospodarki w porównaniu z 2022 r., chociaż prognozy poprawiają się wraz z upływem kolejnych miesięcy. Podczas gdy zimą Komisja Europejska szacowała, że w 2023 r. w całej UE PKB wzrośnie o 0,8 %, a w 2024 r. – zaledwie o 1,6 %, to w ostatnich wiosennych prognozach te liczby wzrosły odpowiednio do 1,0 % oraz 1,7 %. Jednocześnie przewiduje się stopniowy spadek inflacji, aczkolwiek w wolniejszym tempie niż początkowo oczekiwano (2022 r. – 9,2 %, 2023 r. – 6,7 % i 2024 r. – 3,1 %). Rynek pracy znajdzie się pod presją niskiego wzrostu, a dług publiczny rośnie między innymi z powodu szybkiego podniesienia stóp procentowych przez EBC, co będzie wywierać presję budżetową w większości państw członkowskich. |
| --- | --- |

3.1.

EKES stwierdza, że perspektywy gospodarcze pogorszyły się po rosyjskiej inwazji na Ukrainę w lutym 2022 r. Scenariusz gospodarczy na nadchodzące lata przewiduje (6

| 3.2. | Wysoka inflacja najbardziej dotyka 96,5 mln Europejczyków zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym. 41 % respondentów badania Eurobarometr stwierdza, że do największych problemów ich kraju należą ceny, inflacja i koszty życia, przed stanem zdrowia (32 %) i sytuacją gospodarczą (19 %). |
| --- | --- |

3.2.

Wysoka inflacja najbardziej dotyka 96,5 mln Europejczyków zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym. 41 % respondentów badania Eurobarometr stwierdza, że do największych problemów ich kraju należą ceny, inflacja i koszty życia, przed stanem zdrowia (32 %) i sytuacją gospodarczą (19 %).

| 3.3. | UE doświadczyła niemal całkowitego odcięcia od dostaw gazu z Rosji w wyniku podjętych decyzji politycznych, a niemal połowa państw członkowskich – w mniejszym lub większym stopniu – ucierpiała z powodu zmniejszenia dostaw. Wzrost inflacji i cen podstawowych produktów, niedobór siły roboczej oraz zakłócenia w globalnych łańcuchach dostaw negatywnie wpływają na łańcuchy dostaw zarówno produktów spożywczych, jak i niespożywczych w Europie. Zgodnie z prognozami gospodarczymi OECD – w 2023 r. światowy wzrost gospodarczy gwałtownie spowolni do około 2,2 %. |
| --- | --- |

3.3.

UE doświadczyła niemal całkowitego odcięcia od dostaw gazu z Rosji w wyniku podjętych decyzji politycznych, a niemal połowa państw członkowskich – w mniejszym lub większym stopniu – ucierpiała z powodu zmniejszenia dostaw. Wzrost inflacji i cen podstawowych produktów, niedobór siły roboczej oraz zakłócenia w globalnych łańcuchach dostaw negatywnie wpływają na łańcuchy dostaw zarówno produktów spożywczych, jak i niespożywczych w Europie. Zgodnie z prognozami gospodarczymi OECD – w 2023 r. światowy wzrost gospodarczy gwałtownie spowolni do około 2,2 %.

| 3.4. | Według EBC wzrost cen energii odpowiada za dwie trzecie różnicy w stopie inflacji w strefie euro. Według Komisji w latach 2019–2022 marże zysku wzrosły o 54 % w sektorze energetycznym, podczas gdy płace wzrosły jedynie o 6 %. Ogólny spadek siły nabywczej pracowników europejskich, konsumentów i przedsiębiorstw wpływa na warunki życia wielu rodzin. Co więcej, jeśli sytuacja ta nie ulegnie zmianie, może również wpłynąć na popyt wewnętrzny i wzrost gospodarczy, a tym samym na inne sektory działalności gospodarczej. Wynika to również z dalszego stosowania polityki pieniężnej opartej na rosnących stopach procentowych. EKES uważa, że dialog społeczny w sektorze energetycznym ma istotne znaczenie dla podejmowania odpowiednich decyzji na szczeblu krajowym. |
| --- | --- |

3.4.

Według EBC wzrost cen energii odpowiada za dwie trzecie różnicy w stopie inflacji w strefie euro. Według Komisji w latach 2019–2022 marże zysku wzrosły o 54 % w sektorze energetycznym, podczas gdy płace wzrosły jedynie o 6 %. Ogólny spadek siły nabywczej pracowników europejskich, konsumentów i przedsiębiorstw wpływa na warunki życia wielu rodzin. Co więcej, jeśli sytuacja ta nie ulegnie zmianie, może również wpłynąć na popyt wewnętrzny i wzrost gospodarczy, a tym samym na inne sektory działalności gospodarczej. Wynika to również z dalszego stosowania polityki pieniężnej opartej na rosnących stopach procentowych. EKES uważa, że dialog społeczny w sektorze energetycznym ma istotne znaczenie dla podejmowania odpowiednich decyzji na szczeblu krajowym.

| 3.5. | Równolegle do ogólnego wzrostu cen konsumpcyjnych w Europie można zaobserwować mniejszą zmienność wynagrodzeń, co pomniejsza siłę nabywczą europejskich obywateli, zwłaszcza tych znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji, którzy nie mają możliwości ochronienia się przed inflacją. Widoczne są już zmiany w zachowaniach konsumentów ze względu na utratę siły nabywczej gospodarstw domowych borykających się z poważnym kryzysem kosztów utrzymania wskutek gwałtownego wzrostu rachunków za energię i wpływu inflacji. W celu ochrony odbiorców będących gospodarstwami domowymi znajdującymi się w trudnej sytuacji państwa członkowskie stosują bardzo różnorodne instrumenty, których skuteczność w niektórych przypadkach może być ograniczona. Komisja Europejska powinna rozważyć możliwość wprowadzenia norm minimalnych, które organy regulacyjne i decydenci powinni zastosować w celu ochrony i wspierania gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji. |
| --- | --- |

3.5.

Równolegle do ogólnego wzrostu cen konsumpcyjnych w Europie można zaobserwować mniejszą zmienność wynagrodzeń, co pomniejsza siłę nabywczą europejskich obywateli, zwłaszcza tych znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji, którzy nie mają możliwości ochronienia się przed inflacją. Widoczne są już zmiany w zachowaniach konsumentów ze względu na utratę siły nabywczej gospodarstw domowych borykających się z poważnym kryzysem kosztów utrzymania wskutek gwałtownego wzrostu rachunków za energię i wpływu inflacji. W celu ochrony odbiorców będących gospodarstwami domowymi znajdującymi się w trudnej sytuacji państwa członkowskie stosują bardzo różnorodne instrumenty, których skuteczność w niektórych przypadkach może być ograniczona. Komisja Europejska powinna rozważyć możliwość wprowadzenia norm minimalnych, które organy regulacyjne i decydenci powinni zastosować w celu ochrony i wspierania gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji.

| 3.6. | Do sektorów, które dotkliwiej odczuwają skumulowane skutki pandemii i wojny, należą produkcja żywności – rolnictwo, hodowla zwierząt i przemysł spożywczy – oraz jej dystrybucja aż do konsumentów końcowych. Wojna tocząca się w pobliżu i jej wpływ na rynki energii i surowców powodują różnicę cen produktów rolnych między Europą, gdzie wzrosły one bardziej, a rynkami międzynarodowymi. Dlatego też według tablicy cen towarów z kwietnia 2023 r. stopa wzrostu cen większości europejskich produktów rolnych, szczególnie mięsnych, jest wyższa niż w pozostałej części świata. To zjawisko ma trzy istotne skutki. Po pierwsze, ludność europejska silniej odczuwa skutki inflacji cen wszystkich artykułów codziennego użytku. Po drugie, europejskie produkty spożywcze tracą międzynarodową konkurencyjność, a po trzecie, ceny uzyskiwane przez rolników wzrosły w wyniku wyższych kosztów produkcji. |
| --- | --- |

3.6.

Do sektorów, które dotkliwiej odczuwają skumulowane skutki pandemii i wojny, należą produkcja żywności – rolnictwo, hodowla zwierząt i przemysł spożywczy – oraz jej dystrybucja aż do konsumentów końcowych. Wojna tocząca się w pobliżu i jej wpływ na rynki energii i surowców powodują różnicę cen produktów rolnych między Europą, gdzie wzrosły one bardziej, a rynkami międzynarodowymi. Dlatego też według tablicy cen towarów z kwietnia 2023 r. stopa wzrostu cen większości europejskich produktów rolnych, szczególnie mięsnych, jest wyższa niż w pozostałej części świata. To zjawisko ma trzy istotne skutki. Po pierwsze, ludność europejska silniej odczuwa skutki inflacji cen wszystkich artykułów codziennego użytku. Po drugie, europejskie produkty spożywcze tracą międzynarodową konkurencyjność, a po trzecie, ceny uzyskiwane przez rolników wzrosły w wyniku wyższych kosztów produkcji.

| 3.7. | Rosyjska wojna napastnicza przeciwko Ukrainie spowodowała poważne wyzwania w łańcuchu dostaw żywności, które wykraczają poza spiralę kosztów energii: wzrost cen kluczowych czynników produkcji (paszy, nawozów) oraz niedobory niektórych podstawowych produktów (np. olejów roślinnych i pszenicy) niezbędnych do utrzymania w pełni funkcjonującego łańcucha dostaw. Efekt domina wynikający z rosnących kosztów skłania do podejmowania decyzji o ograniczeniu produkcji nawozów, co jeszcze bardziej napędzi wzrost cen. Susze, które nawiedziły całą Europę latem 2022 r. i których doświadczamy od początku 2023 r., wywierają jeszcze większą presję na ceny, zmniejszając dostępną podaż. |
| --- | --- |

3.7.

Rosyjska wojna napastnicza przeciwko Ukrainie spowodowała poważne wyzwania w łańcuchu dostaw żywności, które wykraczają poza spiralę kosztów energii: wzrost cen kluczowych czynników produkcji (paszy, nawozów) oraz niedobory niektórych podstawowych produktów (np. olejów roślinnych i pszenicy) niezbędnych do utrzymania w pełni funkcjonującego łańcucha dostaw. Efekt domina wynikający z rosnących kosztów skłania do podejmowania decyzji o ograniczeniu produkcji nawozów, co jeszcze bardziej napędzi wzrost cen. Susze, które nawiedziły całą Europę latem 2022 r. i których doświadczamy od początku 2023 r., wywierają jeszcze większą presję na ceny, zmniejszając dostępną podaż.

| 3.8. | Niektóre kluczowe sektory, w tym przedsiębiorstwa i pracownicy, którzy – bez względu na sytuację – nie mogą zaprzestać działalności, borykają się z podwójnym obciążeniem: mniejszą liczbą konsumentów skłonnych do płacenia i z rosnącymi kosztami, w szczególności z niebotycznymi rachunkami za energię. Przedsiębiorstwa w sektorze spożywczym próbowały ograniczyć wzrost kosztów, aby zapewnić konsumentom konkurencyjne ceny, i obawiają się obecnie kryzysu konsumenckiego (Hidalgo, M., 2023 r. (7); Eurocommerce, 2023 r.). Niedawno rząd Hiszpanii opublikował (8) w swoim pierwszym sprawozdaniu centrum monitorowania marż, że marże w łańcuchu żywnościowym zmniejszyły się o 25 % od 2021 r., w związku z czym oczywiste jest, że ewolucja marż zysku jest bardzo zróżnicowana. |
| --- | --- |

3.8.

Niektóre kluczowe sektory, w tym przedsiębiorstwa i pracownicy, którzy – bez względu na sytuację – nie mogą zaprzestać działalności, borykają się z podwójnym obciążeniem: mniejszą liczbą konsumentów skłonnych do płacenia i z rosnącymi kosztami, w szczególności z niebotycznymi rachunkami za energię. Przedsiębiorstwa w sektorze spożywczym próbowały ograniczyć wzrost kosztów, aby zapewnić konsumentom konkurencyjne ceny, i obawiają się obecnie kryzysu konsumenckiego (Hidalgo, M., 2023 r. (7

8

Jednocześnie, jak wskazuje EBC (9), niektóre przedsiębiorstwa, głównie w sektorze energetycznym, zwiększyły swoje zyski pod przykrywką trwającej inflacji. Zyski w tym sektorze nadal napędzają inflację w UE i należy zająć się tą sytuacją.

9

| 3.9. | Bank Hiszpanii (10) odnosi się do bardzo pozytywnych skutków, jakie tzw. „wyjątek iberyjski” lub „mechanizm iberyjski” wywarł na system ustalania cen na rynku energii elektrycznej. Wspomina również o pozytywnym, choć bardziej ograniczonym, wpływie obniżki podatku VAT na ceny żywności i paliw, ale dodaje, że środek ten byłby mniej kosztowny, gdyby skoncentrował się na pomocy dla rodzin o niższych dochodach. Bank Hiszpanii odnosi się również do pozytywnego wpływu, jaki wywarła decyzja rządu Hiszpanii, by zwiększyć minimalne wynagrodzenie międzybranżowe, emerytury i minimalny dochód, na złagodzenie skutków inflacji dla gospodarstw o niższych dochodach. |
| --- | --- |

3.9.

Bank Hiszpanii (10

4.   Wpływ wzrostu kosztów energii na rentowność przedsiębiorstw europejskich

Wpływ wzrostu kosztów energii na rentowność przedsiębiorstw europejskich

| 4.1. | Od początku 2021 r. hurtowe ceny energii elektrycznej i gazu wzrosły nawet piętnastokrotnie, co miało poważny wpływ na konsumentów i przedsiębiorstwa. W reakcji na to zjawisko rządy europejskie zaczęły wdrażać szereg strategii politycznych. Jeden rodzaj strategii politycznych ma na celu złagodzenie wpływu wzrostu kosztów na konsumentów i przedsiębiorstwa. Inny rodzaj środków zmierza do stabilizacji i obniżenia cen hurtowych oraz do zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego. EKES zwraca się do Komisji Europejskiej i państw członkowskich o przeprowadzenie szeroko zakrojonej reformy struktury rynku energii elektrycznej oraz systemu obliczania cen energii elektrycznej zgodnie z treścią opinii TEN/793 (11). |
| --- | --- |

4.1.

Od początku 2021 r. hurtowe ceny energii elektrycznej i gazu wzrosły nawet piętnastokrotnie, co miało poważny wpływ na konsumentów i przedsiębiorstwa. W reakcji na to zjawisko rządy europejskie zaczęły wdrażać szereg strategii politycznych. Jeden rodzaj strategii politycznych ma na celu złagodzenie wpływu wzrostu kosztów na konsumentów i przedsiębiorstwa. Inny rodzaj środków zmierza do stabilizacji i obniżenia cen hurtowych oraz do zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego. EKES zwraca się do Komisji Europejskiej i państw członkowskich o przeprowadzenie szeroko zakrojonej reformy struktury rynku energii elektrycznej oraz systemu obliczania cen energii elektrycznej zgodnie z treścią opinii TEN/793 (11

| 4.2. | Wpływ cen energii na koszty prowadzenia przedsiębiorstw jest bardzo zróżnicowany: po pierwsze, z powodu kosztów zaopatrzenia w energię elektryczną, po drugie, w sposób pośredni z powodu wpływu na pozostałą część łańcucha dostaw i, po trzecie, z powodu konsekwencji finansowych, które mogą z tego wyniknąć. Przykładowo w badaniu ex ante opublikowanym na wiosnę 2022 r. przez Bank Hiszpanii (12) oszacowano, że łączny wzrost kosztów energii dla przedsiębiorstw o 25 % doprowadziłby w 2023 r. do zmniejszenia ich wartości dodanej brutto o 1,6 %. Niemniej jest to średni wpływ. W sprawozdaniu stwierdza się, że największe korzyści odniósł sektor wydobycia ropy naftowej i gazu ziemnego, a niektóre sektory ucierpiały bardziej niż inne. Najbardziej poszkodowane sektory działalności to: rybołówstwo i akwakultura, transport lądowy, transport morski i żegluga śródlądowa, handel pojazdami silnikowymi i ich naprawa, rolnictwo i hodowla zwierząt, kształcenie, transport lotniczy, działalność związana z obsługą nieruchomości, wytwarzanie i przetwarzanie koksu i produktów rafinacji ropy naftowej, opieka zdrowotna, usługi społeczne oraz sektor hotelarsko-gastronomiczny. Niektóre z tych sektorów dowiodły swego znaczenia dla sprawnego funkcjonowania gospodarki UE podczas pandemii. Działalność produkcyjna w wielu najbardziej poszkodowanych sektorach nie pochłania dużo energii elektrycznej, lecz są one jej dużymi użytkownikami. |
| --- | --- |

4.2.

Wpływ cen energii na koszty prowadzenia przedsiębiorstw jest bardzo zróżnicowany: po pierwsze, z powodu kosztów zaopatrzenia w energię elektryczną, po drugie, w sposób pośredni z powodu wpływu na pozostałą część łańcucha dostaw i, po trzecie, z powodu konsekwencji finansowych, które mogą z tego wyniknąć. Przykładowo w badaniu ex ante

12

| 4.3. | Oprócz bezpośredniego i pośredniego wpływu na wartość dodaną brutto przedsiębiorstw (marże) innym przejawem oddziaływania jest nasilenie się trudności finansowych. W sprawozdaniu Banco de España wspomniano sektory, które najbardziej ucierpiały z powodu tej sytuacji. Istnieje grupa szczególnie narażonych sektorów, w których w 2023 r. odnotowuje się nie tylko nadmierne zadłużenie, lecz również ujemną stopę zwrotu: handel pojazdami silnikowymi i ich naprawa; transport lądowy oraz rurociągowy; rybołówstwo i akwakultura; rolnictwo i hodowla zwierząt oraz przemysł włókienniczy, odzieżowy, skórzany i obuwniczy. |
| --- | --- |

4.3.

Oprócz bezpośredniego i pośredniego wpływu na wartość dodaną brutto przedsiębiorstw (marże) innym przejawem oddziaływania jest nasilenie się trudności finansowych. W sprawozdaniu Banco de España wspomniano sektory, które najbardziej ucierpiały z powodu tej sytuacji. Istnieje grupa szczególnie narażonych sektorów, w których w 2023 r. odnotowuje się nie tylko nadmierne zadłużenie, lecz również ujemną stopę zwrotu: handel pojazdami silnikowymi i ich naprawa; transport lądowy oraz rurociągowy; rybołówstwo i akwakultura; rolnictwo i hodowla zwierząt oraz przemysł włókienniczy, odzieżowy, skórzany i obuwniczy.

| 4.4. | Ponieważ łączne zapasy gazu ziemnego w Europie ulegają zmniejszeniu – w maju 2023 r. magazyny były zapełnione w 68 % (13) – będziemy musieli stawić czoła dodatkowym wyzwaniom związanym z prowadzeniem polityki energetycznej. Nie zniwelowano jeszcze różnicy między ilością gazu ziemnego dostarczaną wcześniej z Rosji i przez alternatywnych dostawców, w związku z czym mało prawdopodobne jest, by w perspektywie krótkoterminowej ceny się obniżyły. Doszło natomiast do znacznego spadku popytu. Wysokie ceny energii prowadzą do spadku konkurencyjności przemysłu i łańcuchów dostaw UE, co sprzyja outsourcingowi działalności poza terytorium UE i – tym samym – ogranicza niezależność strategiczną całego bloku. Wpływ na gospodarstwa domowe, w szczególności znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji, jest szczególnie znaczący, ponieważ rośnie odsetek osób zagrożonych lub dotkniętych ubóstwem. Ta sytuacja potrwa co najmniej do 2024 r. (14) Aby przeciwdziałać tym problemom, EKES zaleca szereg środków, w tym gwarancje lokalizacji powiązane ze wsparciem finansowym, dalsze niezbędne środki w zakresie oszczędności energii i efektywności energetycznej w przedsiębiorstwach służące zmniejszeniu popytu, ogromne inwestycje i stworzenie niezbędnych warunków ramowych dotyczących podatków w celu zwiększenia produkcji energii ze źródeł odnawialnych i zmniejszenia zależności od paliw kopalnych. |
| --- | --- |

4.4.

Ponieważ łączne zapasy gazu ziemnego w Europie ulegają zmniejszeniu – w maju 2023 r. magazyny były zapełnione w 68 % (13

14

| 4.5. | Dlatego też ze względu na gwałtowny wzrost kosztów energii wiele przedsiębiorstw i gospodarstw domowych coraz częściej znajduje się w sytuacji potencjalnie zagrażającej ich przetrwaniu. Chociaż zima była stosunkowo ciepła, nie można oczekiwać, że warunki środowiskowe będą zawsze korzystne. Dlatego też trzeba przedsięwziąć środki chroniące gospodarstwa domowe znajdujące się w szczególnie trudnej sytuacji, dostosowując je specjalnie do nich w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

4.5.

Dlatego też ze względu na gwałtowny wzrost kosztów energii wiele przedsiębiorstw i gospodarstw domowych coraz częściej znajduje się w sytuacji potencjalnie zagrażającej ich przetrwaniu. Chociaż zima była stosunkowo ciepła, nie można oczekiwać, że warunki środowiskowe będą zawsze korzystne. Dlatego też trzeba przedsięwziąć środki chroniące gospodarstwa domowe znajdujące się w szczególnie trudnej sytuacji, dostosowując je specjalnie do nich w tej dziedzinie.

| 4.6. | Co się tyczy przedsiębiorstw, ogromny wzrost kosztów prowadzenia działalności gospodarczej w połączeniu z niechęcią konsumentów do wydawania środków może w niektórych przypadkach prowadzić nawet do przymusowej delokalizacji. Nie jest to jednak możliwe w przypadku przedsiębiorstw świadczących kluczowe usługi dla klientów i dla reszty łańcucha dostaw, które nie mogą po prostu zaprzestać działalności ze względu na wzrost cen energii. |
| --- | --- |

4.6.

Co się tyczy przedsiębiorstw, ogromny wzrost kosztów prowadzenia działalności gospodarczej w połączeniu z niechęcią konsumentów do wydawania środków może w niektórych przypadkach prowadzić nawet do przymusowej delokalizacji. Nie jest to jednak możliwe w przypadku przedsiębiorstw świadczących kluczowe usługi dla klientów i dla reszty łańcucha dostaw, które nie mogą po prostu zaprzestać działalności ze względu na wzrost cen energii.

| 4.7. | Chociaż w czasie pandemii COVID-19 wiele sektorów i ich pracowników uznano za kluczowe, stwierdzenie tego faktu zostało całkowicie pominięte podczas obecnego kryzysu energetycznego. Jak dotąd państwa członkowskie nie udzieliły wielu z tych sektorów konkretnego wsparcia. Przedsiębiorstwa należące do tych sektorów i ich pracownicy podjęli wysiłki w celu ochrony konsumentów przed własnymi marżami i trudno im przenieść na klientów całkowity koszt niebotycznego wzrostu rachunków za energię. Tej sytuacji nie można utrzymać w perspektywie długoterminowej. EKES uważa również, że rządy nie zapewniają obywatelom tak samo dużej ochrony jak w czasie pandemii. |
| --- | --- |

4.7.

Chociaż w czasie pandemii COVID-19 wiele sektorów i ich pracowników uznano za kluczowe, stwierdzenie tego faktu zostało całkowicie pominięte podczas obecnego kryzysu energetycznego. Jak dotąd państwa członkowskie nie udzieliły wielu z tych sektorów konkretnego wsparcia. Przedsiębiorstwa należące do tych sektorów i ich pracownicy podjęli wysiłki w celu ochrony konsumentów przed własnymi marżami i trudno im przenieść na klientów całkowity koszt niebotycznego wzrostu rachunków za energię. Tej sytuacji nie można utrzymać w perspektywie długoterminowej. EKES uważa również, że rządy nie zapewniają obywatelom tak samo dużej ochrony jak w czasie pandemii.

| 4.8. | Wiele przedsiębiorstw dokonuje licznych inwestycji w celu ograniczenia zużycia energii i zwiększenia swych zdolności do uzyskania większego dostępu do energii odnawialnej. Komitet jest zdania, że przedsiębiorstwa mogą również działać jako siła napędowa elektryfikacji transportu i zastępować gaz do celów grzewczych, odgrywając pierwszoplanową rolę w transformacji energetycznej i w realizacji celów UE na 2030 r. w zakresie energii odnawialnej. Będzie to jednak wymagało korzystnych ram regulacyjnych, takich jak udzielanie zezwoleń i zwalczanie cen zniechęcających do produkcji większej ilości energii. |
| --- | --- |

4.8.

Wiele przedsiębiorstw dokonuje licznych inwestycji w celu ograniczenia zużycia energii i zwiększenia swych zdolności do uzyskania większego dostępu do energii odnawialnej. Komitet jest zdania, że przedsiębiorstwa mogą również działać jako siła napędowa elektryfikacji transportu i zastępować gaz do celów grzewczych, odgrywając pierwszoplanową rolę w transformacji energetycznej i w realizacji celów UE na 2030 r. w zakresie energii odnawialnej. Będzie to jednak wymagało korzystnych ram regulacyjnych, takich jak udzielanie zezwoleń i zwalczanie cen zniechęcających do produkcji większej ilości energii.

| 4.9. | EKES podkreśla, jak ważne jest, by obowiązki wynikające z REPowerEU i z efektywności energetycznej budynków były adekwatne do udzielanego operatorom wsparcia i do ich zdolności ponoszenia kosztów znacznych inwestycji, które są z tymi obowiązkami związane. Te środki będą istotne dla zmniejszenia zależności od paliw kopalnych, lecz obowiązki muszą zostać powiązane z dostępnością zarówno publicznego, jak i prywatnego finansowania. Aby uniknąć przyszłych zakłóceń w dostawach energii i wygórowanych cen, trzeba uwzględnić zmianę struktury rynku energii w długoterminowym programie Komisji Europejskiej i trzeba rozważyć szkolenie pracowników, którzy będą zaangażowani w ten sektor. |
| --- | --- |

4.9.

EKES podkreśla, jak ważne jest, by obowiązki wynikające z REPowerEU i z efektywności energetycznej budynków były adekwatne do udzielanego operatorom wsparcia i do ich zdolności ponoszenia kosztów znacznych inwestycji, które są z tymi obowiązkami związane. Te środki będą istotne dla zmniejszenia zależności od paliw kopalnych, lecz obowiązki muszą zostać powiązane z dostępnością zarówno publicznego, jak i prywatnego finansowania. Aby uniknąć przyszłych zakłóceń w dostawach energii i wygórowanych cen, trzeba uwzględnić zmianę struktury rynku energii w długoterminowym programie Komisji Europejskiej i trzeba rozważyć szkolenie pracowników, którzy będą zaangażowani w ten sektor.

Podobnie EKES uważa, że oba programy powinny również odzwierciedlać praktyczne aspekty związane z dostępnością urządzeń i wykwalifikowanej siły roboczej potrzebnych do spełnienia obowiązku instalacji stacji szybkiego ładowania pojazdów lub budowy infrastruktury dla paliw alternatywnych. Należy zadbać o to, by środki wypłacane w ramach nowych propozycji mogły zostać wykorzystane do przeprowadzenia transformacji w wyznaczonych terminach.

Bruksela, dnia 12 lipca 2023 r.

Oliver RÖPKE

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Badanie EBC dotyczące inflacji, 2023 r.

1

(2)  Wskaźnik cen surowców MFW, dostępny na stronie internetowej: https://www.imf.org/en/Research/commodity-prices.

2

(3)  Freightos Baltic Index (indeks stawek frachtowych), dostępny na stronie internetowej: https://fbx.freightos.com/.

3

(4)  Wskaźnik cen surowców MFW, dostępny na stronie internetowej: https://www.imf.org/en/Research/commodity-prices.

4

(5)  Dane Eurostatu dostępne na stronie internetowej https://ec.europa.eu/eurostat.

5

(6)  https://economy-finance.ec.europa.eu/economic-forecast-and-surveys/economic-forecasts/spring-2023-economic-forecast-improved-outlook-amid-persistent-challenges_en.

6

(7)  Margins and profits of Spanish food retailers in 2022 [Marże i zyski hiszpańskich sprzedawców detalicznych w 2022 r.].

7

(8)  OME Informe Trimestral 2023T3 (bde.es).

8

(9)  Badanie EBC dotyczące inflacji, 2023.

9

(10)  https://www.bde.es/f/webbe/SES/Secciones/Publicaciones/PublicacionesAnuales/InformesAnuales/22/Files/InfAnual_2022_En.pdf

10

(11)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenia (UE) 2019/943 i (UE) 2019/942 oraz dyrektywy (UE) 2018/2001 i (UE) 2019/944 w celu udoskonalenia struktury unijnego rynku energii elektrycznej” [COM(2023) 148 final – 2023/0077 (COD)] (OJ C 293 z 18.8.2023, s. 112).

11

(12)  Dostępne pod adresem: https://www.bde.es/f/webbde/Secciones/Publicaciones/InformesBoletinesRevistas/InformesEstabilidadFinancera/22/IEF_2022_1_Rec1_4.pdf.

12

(13)  Informacje dostępne na stronie internetowej: https://agsi.gie.eu/data-overview/eu.

13

(14)  
  „Energy crisis will erode Europe’s competitiveness in 2023” [Kryzys energetyczny osłabi konkurencyjność Europy w 2023 r.], EIU, 2023. Artykuł dostępny na stronie: https://www.eiu.com/n/energy-crisis-will-erode-europe-competitiveness-in-2023/.

14

---

| 29.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 349/18 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 349/18

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Efektywne gospodarowanie wodą i świadomość konsumentów na temat ich śladu wodnego”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 349/04)

| Sprawozdawczyni: | Milena ANGEŁOWA |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni:

Milena ANGEŁOWA

Milena ANGEŁOWA

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 25.1.2023 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 29.6.2023 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 12.7.2023 |
| Sesja plenarna nr | 580 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 190/2/6 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

25.1.2023

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

29.6.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

12.7.2023

Sesja plenarna nr

580

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

190/2/6

1.   Wnioski i zalecenia

Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Woda jest niezbędna dla życia, środowiska i gospodarki i jako taka jest wspólnym dobrem, które musi być nie tylko dostępne i przystępne cenowo dla wszystkich, ale przede wszystkim szanowane i chronione. Pod wpływem człowieka i ze względu na zmianę klimatu niedobór wody nasila się – zarówno na całym świecie, jak i w Europie, gdzie deficyt wody dotyka około 20 % terytorium i 30 % ludności (1). Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje kompleksowe prawodawstwo UE, które wprowadzono w tej dziedzinie (2), i wzywa do jego szybkiego i skutecznego wdrożenia, aby zapewnić efektywne zużycie wody i dostęp do niej dla każdego obywatela UE. |
| --- | --- |

1.1.

Woda jest niezbędna dla życia, środowiska i gospodarki i jako taka jest wspólnym dobrem, które musi być nie tylko dostępne i przystępne cenowo dla wszystkich, ale przede wszystkim szanowane i chronione. Pod wpływem człowieka i ze względu na zmianę klimatu niedobór wody nasila się – zarówno na całym świecie, jak i w Europie, gdzie deficyt wody dotyka około 20 % terytorium i 30 % ludności (1

2

| 1.2. | Komitet apeluje o opracowanie i szybkie wdrożenie konkretnych środków podnoszących świadomość na temat efektywnego gospodarowania wodą oraz promujących innowacje technologiczne w celu zwiększenia efektywności wykorzystania wody w systemach produkcji. Apeluje także o opracowanie strategii na rzecz recyklingu i minimalizacji odpadów. Zgodnie z zasadą „zanieczyszczający płaci” wzywa UE i państwa członkowskie do podjęcia zdecydowanych działań, by zapewnić przestrzeganie przepisów przez wszystkie zainteresowane strony (3). |
| --- | --- |

1.2.

Komitet apeluje o opracowanie i szybkie wdrożenie konkretnych środków podnoszących świadomość na temat efektywnego gospodarowania wodą oraz promujących innowacje technologiczne w celu zwiększenia efektywności wykorzystania wody w systemach produkcji. Apeluje także o opracowanie strategii na rzecz recyklingu i minimalizacji odpadów. Zgodnie z zasadą „zanieczyszczający płaci” wzywa UE i państwa członkowskie do podjęcia zdecydowanych działań, by zapewnić przestrzeganie przepisów przez wszystkie zainteresowane strony (3

| 1.3. | Komitet podkreśla zasadnicze znaczenie informowania konsumentów, podnoszenia ich świadomości, a także zachęcania ich do oszczędnego zużycia wody i pomagania im w tych działaniach. Decydenci, partnerzy społeczni, organizacje społeczeństwa obywatelskiego i wszystkie zainteresowane strony ponoszą wspólnie odpowiedzialność za jasne informowanie konsumentów o wartości wody i jej śladzie, za propagowanie urządzeń oszczędnych pod względem zużycia wody oraz zapewnianie konsumentom zachęt do postępowania zgodnie z wzorcami oszczędzania wody i do dążenia do stałej doskonałości. |
| --- | --- |

1.3.

Komitet podkreśla zasadnicze znaczenie informowania konsumentów, podnoszenia ich świadomości, a także zachęcania ich do oszczędnego zużycia wody i pomagania im w tych działaniach. Decydenci, partnerzy społeczni, organizacje społeczeństwa obywatelskiego i wszystkie zainteresowane strony ponoszą wspólnie odpowiedzialność za jasne informowanie konsumentów o wartości wody i jej śladzie, za propagowanie urządzeń oszczędnych pod względem zużycia wody oraz zapewnianie konsumentom zachęt do postępowania zgodnie z wzorcami oszczędzania wody i do dążenia do stałej doskonałości.

| 1.4. | EKES wzywa UE, państwa członkowskie, właściwe organy, operatorów systemów wodnych i wszystkie strony zaangażowane w ten proces, by w ramach swoich kompetencji dążyły do stałej poprawy dostępności, przystępności i wydajności wody. Zasadniczymi elementami tego procesu są lepsza ochrona zasobów wody pitnej, przechodzenie na wodę o obiegu zamkniętym, zapewnienie publicznego zaopatrzenia w wodę po uczciwej cenie za usługi oraz zapobieganie ubóstwu wodnemu. |
| --- | --- |

1.4.

EKES wzywa UE, państwa członkowskie, właściwe organy, operatorów systemów wodnych i wszystkie strony zaangażowane w ten proces, by w ramach swoich kompetencji dążyły do stałej poprawy dostępności, przystępności i wydajności wody. Zasadniczymi elementami tego procesu są lepsza ochrona zasobów wody pitnej, przechodzenie na wodę o obiegu zamkniętym, zapewnienie publicznego zaopatrzenia w wodę po uczciwej cenie za usługi oraz zapobieganie ubóstwu wodnemu.

| 1.5. | Komitet sugeruje szybkie wdrożenie następujących środków w celu zwiększenia oszczędnego zużycia wody i świadomości konsumentów na temat ich śladu wodnego, a także przyczynienia się do stworzenia społeczeństwa inteligentnie gospodarującego wodą (4): |
| --- | --- |

1.5.

Komitet sugeruje szybkie wdrożenie następujących środków w celu zwiększenia oszczędnego zużycia wody i świadomości konsumentów na temat ich śladu wodnego, a także przyczynienia się do stworzenia społeczeństwa inteligentnie gospodarującego wodą (4

1.5.1.   Środki ukierunkowane na zachęcanie konsumentów do efektywnego gospodarowania wodą i pomaganie im w tych działaniach

Środki ukierunkowane na zachęcanie konsumentów do efektywnego gospodarowania wodą i pomaganie im w tych działaniach

| 1.5.1.1. | Jasna komunikacja na temat wartości wody (wdrażanie przez właściwe organy i operatorów systemów wodnych). Należy prowadzić kampanie informacyjne ukierunkowane na zmianę długoterminowych zachowań w celu edukowania konsumentów na temat wartości wody i usług wodnych, a także opracować zwłaszcza krótkoterminowe środki nadzwyczajne w reakcji na sytuacje kryzysowe spowodowane zmianą klimatu (susze, powodzie). Ważną grupą docelową są dzieci. Normą powinno stać się zastępowanie wody pitnej niekonwencjonalnymi źródłami zaopatrzenia w wodę (np. w miarę możliwości nawadnianie ogrodów, mycie samochodów itp. zebraną wodą deszczową). |
| --- | --- |

1.5.1.1.

Jasna komunikacja na temat wartości wody (wdrażanie przez właściwe organy i operatorów systemów wodnych

| 1.5.1.2. | Promowanie urządzeń oszczędnych pod względem zużycia wody (wdrażanie przez UE i państwa członkowskie). Gospodarstwa domowe korzystają obecnie z wielu urządzeń zużywających wodę. W związku z postępem technologicznym w ostatnich latach wiele z nich zużywa znacznie mniej wody, co wspiera ogólną tendencję spadkową w zakresie zużycia wody na mieszkańca. Potrzebne są dalsze zachęty, aby motywować producentów do kontynuowania innowacji w celu poprawy efektywności wodnej a klientów do kupowania i wykorzystywania takich produktów. Wszystkie takie urządzenia powinny zawierać etykietę zużycia wody. |
| --- | --- |

1.5.1.2.

Promowanie urządzeń oszczędnych pod względem zużycia wody (wdrażanie przez UE i państwa członkowskie

| 1.5.1.3. | Informowanie konsumentów o ich śladzie wodnym (wdrażanie przez UE i państwa członkowskie). Rzeczywiste zużycie wody przez gospodarstwa domowe znacznie wykracza poza zużycie wody pitnej. Każdy konsumowany produkt i usługa zawiera pewną ilość wody (5) i często znaczna część śladu wodnego konsumenta znajduje się poza regionem/krajem pochodzenia, a nawet poza UE. Wybory dokonywane przez konsumentów mają zatem wpływ na regionalne, krajowe i globalne zużycie wody. Ślad wodny jest parametrem skutecznym z punktu widzenia edukacji – od niedawna uwzględnionym również w programach opracowanych przez wiele ośrodków dla szkół. W internecie dostępnych jest wiele kalkulatorów śladu wodnego, do których konsument może wprowadzić swoje dane i dowiedzieć się o poziomie zużycia wody. Konsumenci powinni się o nich dowiadywać w trakcie kampanii informacyjnych. |
| --- | --- |

1.5.1.3.

Informowanie konsumentów o ich śladzie wodnym (wdrażanie przez UE i państwa członkowskie).

5

1.5.2.   Środki ukierunkowane na poprawę dostępności, przystępności i wydajności wody

Środki ukierunkowane na poprawę dostępności, przystępności i wydajności wody

| 1.5.2.1. | Zapewnienie publicznego zaopatrzenia w wodę (wdrażanie przez państwa członkowskie, operatorów systemów wodnych). W ramach całościowego podejścia należy przyjąć środki mające na celu poprawę wydajności i odporności systemu zaopatrzenia w wodę pitną i jej dystrybucji poprzez lepszą kontrolę wycieków, rozwój alternatywnych źródeł wody pitnej i inne odpowiednie działania. Oznacza to również, że w celu ochrony zdrowia i dobrostanu publicznego państwa członkowskie muszą rozważyć środki mające zapewnić, aby publiczne zaopatrzenie w wodę miało pierwszeństwo przed innymi sposobami wykorzystania wody w okresach poważnego niedoboru wody. |
| --- | --- |

1.5.2.1.

Zapewnienie publicznego zaopatrzenia w wodę (wdrażanie przez państwa członkowskie, operatorów systemów wodnych).

| 1.5.2.2. | Zapewnienie uczciwej ceny za usługi wodne w oparciu o pełne odzyskanie kosztów, przy jednoczesnym zapewnieniu przystępności cenowej (wdrażanie przez właściwe organy). Dyrektywa 2000/60/WE zobowiązuje państwa członkowskie do uwzględnienia zasady zwrotu kosztów usług wodnych, przynajmniej w odniesieniu do przemysłu, gospodarstw domowych i rolnictwa. Zgodnie z danymi Komisji i OECD pełny zwrot kosztów usług wodnych osiąga się jedynie w dziewięciu państwach członkowskich (6). W większości przypadków jest on ograniczony do prywatnych gospodarstw domowych. Chociaż państwa członkowskie powinny podjąć działania w celu zapewnienia dostępności i przystępności cenowej usług wodnych dla grup znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji (7), ważne jest, aby taryfa za wodę odzwierciedlała rzeczywiste koszty usług wodnych. W połączeniu z dokładnym pomiarem zużycia da to konsumentom jaśniejszy obraz kosztów usług wodnych. Państwa członkowskie powinny omówić możliwość pobierania opłat w oparciu o „wartość wody”, co zapewniłoby ochronę tego rzadkiego zasobu również dla przyszłych pokoleń. Taryfy opłat za wodę mogłyby zawierać sygnały cenowe w celu zwiększenia efektywności zużycia wody. Na przykład taryfy mogłyby wzrosnąć w przypadku przekroczenia określonej ilości zużycia na mieszkańca w gospodarstwie domowym lub zagrożenia dostaw wody z powodu tymczasowego niedoboru wody. |
| --- | --- |

1.5.2.2.

Zapewnienie uczciwej ceny za usługi wodne w oparciu o pełne odzyskanie kosztów, przy jednoczesnym zapewnieniu przystępności cenowej (wdrażanie przez właściwe organy).

6

7

| 1.5.2.3. | Pomiar efektywnego zużycia wody poprzez zwiększenie dokładności pomiarów (wdrażanie przez państwa członkowskie, gminy, dostawców wody):






  — | Zapewnienie efektywnego pomiaru zużycia wody za pomocą dokładnych wodomierzy oraz polityki wymiany wodomierza w celu uświadomienia użytkownikom końcowym ich rzeczywistego zużycia. |
| --- | --- | --- |

1.5.2.3.

Pomiar efektywnego zużycia wody poprzez zwiększenie dokładności pomiarów (wdrażanie przez państwa członkowskie, gminy, dostawców wody)

—

Zapewnienie efektywnego pomiaru zużycia wody za pomocą dokładnych wodomierzy oraz polityki wymiany wodomierza w celu uświadomienia użytkownikom końcowym ich rzeczywistego zużycia.

| — | Kontrola zużycia wody z prywatnych studni w celu ograniczenia zużycia wody bezpośrednio z wód gruntowych. |
| --- | --- |

—

Kontrola zużycia wody z prywatnych studni w celu ograniczenia zużycia wody bezpośrednio z wód gruntowych.

| — | Stosowanie inteligentnych systemów pomiarowych w celu informowania użytkowników końcowych o wysokim lub nienormalnym zużyciu oraz niskim przepływie, który może być spowodowany przeciekiem wewnętrznym. |
| --- | --- |

—

Stosowanie inteligentnych systemów pomiarowych w celu informowania użytkowników końcowych o wysokim lub nienormalnym zużyciu oraz niskim przepływie, który może być spowodowany przeciekiem wewnętrznym.

| 1.5.2.4. | Lepsza ochrona zasobów wody pitnej (wdrażanie przez UE i państwa członkowskie). Zasoby wody pitnej muszą być chronione przed zanieczyszczeniem antropologicznym. Aby to osiągnąć, należy rygorystycznie wdrożyć unijny plan działania na rzecz eliminacji zanieczyszczeń poprzez stosowanie zasad ostrożności i kontroli u źródła, zgodnie z zasadą „zanieczyszczający płaci”, w odniesieniu do wszystkich substancji potencjalnie niebezpiecznych, które mogą przedostać się do zasobów wody pitnej. Zanieczyszczenia pochodzą również ze źródeł przemysłowych (PFAS, środki farmaceutyczne, środki odkażające itp.) lub ze źródeł rolniczych (pestycydy, azotany). UE jest w trakcie dokonywania przeglądu odpowiednich aktów ustawodawczych, które mogą zapobiegać zanieczyszczeniom u źródła, w tym dyrektywy 2010/75/UE (8), rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 (9), dyrektywy 2009/128/WE (10), rozporządzenia 726/2004 (11) i dyrektywy 2001/83/WE (12). Należy zadbać o to, by te przyszłe przepisy skutecznie chroniły nasze zasoby wodne. |
| --- | --- |

1.5.2.4.

Lepsza ochrona zasobów wody pitnej (wdrażanie przez UE i państwa członkowskie).

8

9

10

11

12

| 1.5.2.5. | W kierunku zużycia wody o obiegu zamkniętym (wdrażanie przez UE, państwa członkowskie i operatorów systemów wodnych). Oszczędne gospodarowanie wodą można zwiększyć poprzez ponowne wykorzystanie wody. Z jednej strony należy zachęcać gospodarstwa domowe do zbierania przy każdej okazji wody deszczowej i do wykorzystywania jej do odpowiednich celów, w tym do nawadniania ogrodu i sprzątania. Z drugiej strony należy podjąć skuteczne środki kontroli u źródła, aby ścieki produkowane przez gospodarstwa domowe nie zawierały zanieczyszczeń, które mogłyby zagrozić ponownemu wykorzystaniu oczyszczonych ścieków do nawadniania i do innych celów. |
| --- | --- |

1.5.2.5.

W kierunku zużycia wody o obiegu zamkniętym (wdrażanie przez UE, państwa członkowskie i operatorów systemów wodnych).

| 1.5.2.6. | Przystosowanie się do zmiany klimatu (wdrażanie przez państwa członkowskie, gminy, operatorów ścieków). Zmiana klimatu wpływa w różny sposób na regiony. Ważne jest dostosowanie środków do warunków lokalnych. Ogólnie rzecz biorąc, trzeba będzie przemyśleć planowanie urbanistyczne poprzez przekształcenie miast w „miasta gąbki” (13). Przyczyni się to do poprawy klimatu miejskiego, umożliwi odpływ wody deszczowej i zmniejszy liczbę przypadków łączonych zrzutów kanalizacji. |
| --- | --- |

1.5.2.6.

Przystosowanie się do zmiany klimatu (wdrażanie przez państwa członkowskie, gminy, operatorów ścieków).

13

| 1.5.2.7. | Zapewnienie dobrego zarządzania (wdrażanie przez państwa członkowskie, regiony i gminy). Aby doprowadzić do zmian, potrzebne są jasne i skuteczne struktury zarządzania. Powinno to wzmocnić współpracę między wszystkimi podmiotami i określić zakres odpowiedzialności. Działania powinny opierać się na dokładnych prognozach regionalnych skutków zmiany klimatu oraz rozwoju wzorców zapotrzebowania na wodę (rolnictwo, przemysł, wzrost liczby ludności itp.) w nadchodzących dziesięcioleciach. |
| --- | --- |

1.5.2.7.

Zapewnienie dobrego zarządzania (wdrażanie przez państwa członkowskie, regiony i gminy).

| 1.5.2.8. | Władze publiczne jako liderzy (wdrażanie przez państwa członkowskie, gminy). Ponieważ władze publiczne, w tym instytucje europejskie, są odpowiedzialne za opracowywanie i wdrażanie zarówno środków politycznych, jak i praktycznych ustaleń, powinny dawać przykład w ograniczaniu swojego śladu wodnego. |
| --- | --- |

1.5.2.8.

Władze publiczne jako liderzy (wdrażanie przez państwa członkowskie, gminy).

2.   Wstęp

Wstęp

| 2.1. | W ramach inicjatywy przewodniej EKES-u na 2023 r. dotyczącej wody jako ważnego priorytetu na szczeblu europejskim i światowym w niniejszej opinii z inicjatywy własnej przeanalizowano środki niezbędne do zapewnienia oszczędniejszego gospodarowania wodą przez konsumentów w UE, z uwzględnieniem kwestii środowiskowych, luk w wiedzy i aktualnej sytuacji w zakresie powiązanych technologii. Przedstawiono w niej pomysły na optymalizację zużycia i uwalniania wody w gospodarstwach domowych w oparciu o kompleksową wizję roli konsumentów i ich potrzeb pod względem ilości i jakości wody oraz poczyniono konkretne propozycje w tym zakresie. |
| --- | --- |

2.1.

W ramach inicjatywy przewodniej EKES-u na 2023 r. dotyczącej wody jako ważnego priorytetu na szczeblu europejskim i światowym w niniejszej opinii z inicjatywy własnej przeanalizowano środki niezbędne do zapewnienia oszczędniejszego gospodarowania wodą przez konsumentów w UE, z uwzględnieniem kwestii środowiskowych, luk w wiedzy i aktualnej sytuacji w zakresie powiązanych technologii. Przedstawiono w niej pomysły na optymalizację zużycia i uwalniania wody w gospodarstwach domowych w oparciu o kompleksową wizję roli konsumentów i ich potrzeb pod względem ilości i jakości wody oraz poczyniono konkretne propozycje w tym zakresie.

| 2.2. | Woda jest niezbędna dla życia, środowiska i gospodarki i w związku z tym jest wspólnym dobrem, które musi być szanowane i chronione. Zasoby wodne Europy są jednak zagrożone ze względu na zmianę klimatu: w wielu basenach wodnych (zwłaszcza w regionie Morza Śródziemnego (14)) obserwuje się spadek ogólnych opadów i dłuższe okresy suszy, podczas gdy w większości regionów występują bardziej intensywne opady deszczu, którym towarzyszą katastrofalne powodzie. Ponadto podnoszenie się poziomu mórz oznacza, że słona woda może dostać się do warstw wodonośnych zawierających wodę słodką. |
| --- | --- |

2.2.

Woda jest niezbędna dla życia, środowiska i gospodarki i w związku z tym jest wspólnym dobrem, które musi być szanowane i chronione. Zasoby wodne Europy są jednak zagrożone ze względu na zmianę klimatu: w wielu basenach wodnych (zwłaszcza w regionie Morza Śródziemnego (14

| 2.3. | Obserwujemy coraz większą nierównowagę między dostępnością lokalnych zasobów a zapotrzebowaniem na wodę ze strony użytkowników końcowych, co stwarza poważne ryzyko niedoboru wody w przyszłości. Chociaż dostępność wody zależy od istotnych czynników takich jak opady, położenie geograficzne, tendencje klimatyczne i zanieczyszczenie, zużycie wody i zapotrzebowanie na nią zależą głównie od zachowań człowieka. Ponadto działalność człowieka, w tym gospodarstw domowych, wpływa na jakość dostępnych zasobów wodnych. Spowodowane przez człowieka zanieczyszczenie środowiska wodnego zmniejsza dostępność zasobów wodnych nadających się do wykorzystania oraz zwiększa koszty i wpływ na środowisko uzdatniania wody do poziomu jakości wymaganego dla niektórych rodzajów działalności (woda pitna, wykorzystanie przemysłowe, nawadnianie itp.). Badania (15) pokazują, że brak zaawansowanego monitorowania jakości wody w jednolitych częściach wód w UE jest jedną z głównych przyczyn katastrof ekologicznych spowodowanych zanieczyszczeniem wody. |
| --- | --- |

2.3.

Obserwujemy coraz większą nierównowagę między dostępnością lokalnych zasobów a zapotrzebowaniem na wodę ze strony użytkowników końcowych, co stwarza poważne ryzyko niedoboru wody w przyszłości. Chociaż dostępność wody zależy od istotnych czynników takich jak opady, położenie geograficzne, tendencje klimatyczne i zanieczyszczenie, zużycie wody i zapotrzebowanie na nią zależą głównie od zachowań człowieka. Ponadto działalność człowieka, w tym gospodarstw domowych, wpływa na jakość dostępnych zasobów wodnych. Spowodowane przez człowieka zanieczyszczenie środowiska wodnego zmniejsza dostępność zasobów wodnych nadających się do wykorzystania oraz zwiększa koszty i wpływ na środowisko uzdatniania wody do poziomu jakości wymaganego dla niektórych rodzajów działalności (woda pitna, wykorzystanie przemysłowe, nawadnianie itp.). Badania (15

| 2.4. | Według Europejskiej Agencji Środowiska (EEA) każdego roku deficyt wody dotyka średnio około 20 % terytorium Europy oraz 30 % ogółu ludności (16). EEA stwierdza, że deficyt wody występuje wówczas, gdy nie ma wystarczającej ilości wody, aby zaspokoić potrzeby środowiska oraz naszego społeczeństwa i gospodarki pod względem ilościowym lub jakościowym. Deficyt wody to ogólny termin obejmujący suszę, niedobór ilościowy, jakość wody i jej dostępność (17). |
| --- | --- |

2.4.

Według Europejskiej Agencji Środowiska (EEA) każdego roku deficyt wody dotyka średnio około 20 % terytorium Europy oraz 30 % ogółu ludności (16

17

| 2.5. | Woda używana do picia odpowiada za ok. 10 % całkowitego zużycia wody. Rolnictwo, leśnictwo i rybołówstwo odpowiadają natomiast za 58 % całkowitego zużycia wody, a dostawy energii elektrycznej, gazu i pary wodnej oraz klimatyzacja – za 18 % (18). |
| --- | --- |

2.5.

Woda używana do picia odpowiada za ok. 10 % całkowitego zużycia wody. Rolnictwo, leśnictwo i rybołówstwo odpowiadają natomiast za 58 % całkowitego zużycia wody, a dostawy energii elektrycznej, gazu i pary wodnej oraz klimatyzacja – za 18 % (18

| 2.6. | Jeśli chodzi o pobór wody, woda do picia stanowi ok. 20 % jej całkowitej ilości. Pobór na potrzeby chłodzenia w produkcji energii elektrycznej (19) (32 %) i pobór na potrzeby rolnictwa (28 %) mają największy udział w całkowitym rocznym poborze (20). |
| --- | --- |

2.6.

Jeśli chodzi o pobór wody, woda do picia stanowi ok. 20 % jej całkowitej ilości. Pobór na potrzeby chłodzenia w produkcji energii elektrycznej (19

20

| 2.7. | EKES wzywa do szybkiego wdrożenia obecnie obowiązujących kompleksowych przepisów UE w tym zakresie, biorąc pod uwagę, że zanieczyszczenie zasobów wodnych składnikami odżywczymi (azotem i fosforem) oraz wieloma substancjami niebezpiecznymi (takimi jak substancje o skumulowanych właściwościach rakotwórczych lub mutagennych) stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i środowiska oraz że niezbędne uzdatnianie wody jest kosztowne i zasobochłonne. Przypomina, że polityka przemysłowa i rolna UE musi ograniczać emisje zanieczyszczeń, wspierając jednocześnie wzrost i konkurencyjność. Ponieważ woda jest wspólnym dobrem, EKES apeluje o bezpłatne udostępnianie wody pitnej wszystkim obywatelom UE za pośrednictwem dostępnych dystrybutorów i źródeł wody w miejscach publicznych zgodnie z dyrektywą (UE) 2020/2184. W przypadku koncesji dotyczących wody mineralnej trzeba włożyć wysiłek w zapewnienie powszechnego dostępu do wody wodociągowej. |
| --- | --- |

2.7.

EKES wzywa do szybkiego wdrożenia obecnie obowiązujących kompleksowych przepisów UE w tym zakresie, biorąc pod uwagę, że zanieczyszczenie zasobów wodnych składnikami odżywczymi (azotem i fosforem) oraz wieloma substancjami niebezpiecznymi (takimi jak substancje o skumulowanych właściwościach rakotwórczych lub mutagennych) stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i środowiska oraz że niezbędne uzdatnianie wody jest kosztowne i zasobochłonne. Przypomina, że polityka przemysłowa i rolna UE musi ograniczać emisje zanieczyszczeń, wspierając jednocześnie wzrost i konkurencyjność. Ponieważ woda jest wspólnym dobrem, EKES apeluje o bezpłatne udostępnianie wody pitnej wszystkim obywatelom UE za pośrednictwem dostępnych dystrybutorów i źródeł wody w miejscach publicznych zgodnie z dyrektywą (UE) 2020/2184. W przypadku koncesji dotyczących wody mineralnej trzeba włożyć wysiłek w zapewnienie powszechnego dostępu do wody wodociągowej.

| 2.8. | Chociaż niniejsza opinia koncentruje się głównie na gospodarowaniu zasobami wodnymi i ich dostępności, celem jest również poruszenie problemów związanych z jakością, ponieważ mają one wpływ na faktyczną możliwość wykorzystania tego zasobu. W związku z tym celem polityki jest ochrona i poprawa stanu ekosystemów wodnych oraz zapobieganie jego dalszemu pogarszaniu się, zapewnienie stopniowego zmniejszania zanieczyszczenia wód podziemnych oraz zapobieganie dalszemu zanieczyszczeniu. |
| --- | --- |

2.8.

Chociaż niniejsza opinia koncentruje się głównie na gospodarowaniu zasobami wodnymi i ich dostępności, celem jest również poruszenie problemów związanych z jakością, ponieważ mają one wpływ na faktyczną możliwość wykorzystania tego zasobu. W związku z tym celem polityki jest ochrona i poprawa stanu ekosystemów wodnych oraz zapobieganie jego dalszemu pogarszaniu się, zapewnienie stopniowego zmniejszania zanieczyszczenia wód podziemnych oraz zapobieganie dalszemu zanieczyszczeniu.

| 2.9. | Aby zagwarantować obecnym i przyszłym pokoleniom odpowiednią jakość i ilość wody, potrzebna jest ogólna świadomość wszystkich problemów i ich przyczyn. Każdy obywatel/konsument musi być świadomy znaczenia wody i jej wartości jako ograniczonego zasobu. Należy także upowszechnić wiedzę na temat kwestii związanych z zasobami wodnymi, przyjmując odpowiednie środki, począwszy od sfery prywatnej. W tym celu w niedawnej dyrektywie (UE) 2020/2184 zaleca się państwom członkowskim przyjęcie środków mających zwiększyć świadomość na temat jakości i zużycia wody pitnej. |
| --- | --- |

2.9.

Aby zagwarantować obecnym i przyszłym pokoleniom odpowiednią jakość i ilość wody, potrzebna jest ogólna świadomość wszystkich problemów i ich przyczyn. Każdy obywatel/konsument musi być świadomy znaczenia wody i jej wartości jako ograniczonego zasobu. Należy także upowszechnić wiedzę na temat kwestii związanych z zasobami wodnymi, przyjmując odpowiednie środki, począwszy od sfery prywatnej. W tym celu w niedawnej dyrektywie (UE) 2020/2184 zaleca się państwom członkowskim przyjęcie środków mających zwiększyć świadomość na temat jakości i zużycia wody pitnej.

| 2.10. | Należy wziąć pod uwagę wiele czynników i aspektów, które mają bezpośredni i pośredni wpływ na ilość zużycia wody w gospodarstwach domowych i na związane z tym skutki, w tym:






  — | różne cele bezpośredniego zużycia wody: np. do spożycia, mycia, podlewania itp., |
| --- | --- | --- |

2.10.

Należy wziąć pod uwagę wiele czynników i aspektów, które mają bezpośredni i pośredni wpływ na ilość zużycia wody w gospodarstwach domowych i na związane z tym skutki, w tym:

—

różne cele bezpośredniego zużycia wody: np. do spożycia, mycia, podlewania itp.,

| — | miejsce bezpośredniego zużycia wody: np. w domu, pracy, podczas rekreacji, |
| --- | --- |

—

miejsce bezpośredniego zużycia wody: np. w domu, pracy, podczas rekreacji,

| — | rodzaje zużywanej wody: np. wody gruntowe, powierzchniowe, ponownie wykorzystane itp., |
| --- | --- |

—

rodzaje zużywanej wody: np. wody gruntowe, powierzchniowe, ponownie wykorzystane itp.,

| — | pośrednie zużycie wody: woda wykorzystywana do produkcji towarów i usług, |
| --- | --- |

—

pośrednie zużycie wody: woda wykorzystywana do produkcji towarów i usług,

| — | ścieki bezpośrednie: ilość i jakość (składniki odżywcze, materia organiczna, chemikalia itp.), |
| --- | --- |

—

ścieki bezpośrednie: ilość i jakość (składniki odżywcze, materia organiczna, chemikalia itp.),

| — | ścieki pośrednie: ścieki z produkcji towarów i usług, |
| --- | --- |

—

ścieki pośrednie: ścieki z produkcji towarów i usług,

| — | geograficzne niedobory wody i aspekty jakościowe związane zarówno z bezpośrednim, jak i pośrednim zużyciem wody (od poziomu lokalnego po globalny). |
| --- | --- |

—

geograficzne niedobory wody i aspekty jakościowe związane zarówno z bezpośrednim, jak i pośrednim zużyciem wody (od poziomu lokalnego po globalny).

3.   Wskaźniki zużycia wody

Wskaźniki zużycia wody

| 3.1. | Chociaż ogólne podejście do optymalizacji zużycia wody powinno być kompleksowe, należy stosować niewiele wskaźników, które powinny być jak najprostsze. Wartość dodana wynikająca ze zwiększenia liczby wskaźników lub stosowania skomplikowanych zagregowanych wskaźników (takich jak ślady i indeksy) może być niewielka w stosunku do zasobów potrzebnych do ich monitorowania, analizy i przetwarzania. Kluczowe znaczenie ma zatem znalezienie najistotniejszych i najbardziej wpływowych wskaźników, z uwzględnieniem celu wymaganych informacji. Należy dokonać rozróżnienia między wskaźnikami stosowanymi przez ekonomistów/naukowczynie/decydentów do określania problemów, opracowywania strategii i mierzenia postępów w osiąganiu wyznaczonych celów a wskaźnikami wykorzystywanymi do komunikacji z konsumentami. Do celów polityki ważne jest dokonanie oceny szeregu wskaźników bezpośrednio lub pośrednio związanych ze zużyciem wody, które umożliwią ocenę skuteczności polityki, ze szczególnym uwzględnieniem spójności i ciągłości monitorowania parametrów. Odniesieniem są tu wskaźniki stosowane przez EEA. |
| --- | --- |

3.1.

Chociaż ogólne podejście do optymalizacji zużycia wody powinno być kompleksowe, należy stosować niewiele wskaźników, które powinny być jak najprostsze. Wartość dodana wynikająca ze zwiększenia liczby wskaźników lub stosowania skomplikowanych zagregowanych wskaźników (takich jak ślady i indeksy) może być niewielka w stosunku do zasobów potrzebnych do ich monitorowania, analizy i przetwarzania. Kluczowe znaczenie ma zatem znalezienie najistotniejszych i najbardziej wpływowych wskaźników, z uwzględnieniem celu wymaganych informacji. Należy dokonać rozróżnienia między wskaźnikami stosowanymi przez ekonomistów/naukowczynie/decydentów do określania problemów, opracowywania strategii i mierzenia postępów w osiąganiu wyznaczonych celów a wskaźnikami wykorzystywanymi do komunikacji z konsumentami. Do celów polityki ważne jest dokonanie oceny szeregu wskaźników bezpośrednio lub pośrednio związanych ze zużyciem wody, które umożliwią ocenę skuteczności polityki, ze szczególnym uwzględnieniem spójności i ciągłości monitorowania parametrów. Odniesieniem są tu wskaźniki stosowane przez EEA.

| 3.2. | Wskaźniki EEA zostały oparte na potrzebie określenia niewielkiej liczby wskaźników istotnych z punktu widzenia polityki, które są stabilne (ale nie statyczne) w czasie i które mogą dostarczyć odpowiedzi na wybrane pytania priorytetowe (środowiskowe, społeczne, gospodarcze itp.). |
| --- | --- |

3.2.

Wskaźniki EEA zostały oparte na potrzebie określenia niewielkiej liczby wskaźników istotnych z punktu widzenia polityki, które są stabilne (ale nie statyczne) w czasie i które mogą dostarczyć odpowiedzi na wybrane pytania priorytetowe (środowiskowe, społeczne, gospodarcze itp.).

| 3.3. | Najodpowiedniejszym wskaźnikiem do pomiaru zużycia wody przez konsumentów (prywatne gospodarstwa domowe) jest zużycie wody w litrach na osobę dziennie (l/osobę/dobę). Dostępne dane wykazują duże różnice – od 77 do 220 l/osobę/dobę (21). |
| --- | --- |

3.3.

Najodpowiedniejszym wskaźnikiem do pomiaru zużycia wody przez konsumentów (prywatne gospodarstwa domowe) jest zużycie wody w litrach na osobę dziennie (l/osobę/dobę). Dostępne dane wykazują duże różnice – od 77 do 220 l/osobę/dobę (21

| 3.4. | Środki stymulujące efektywne zużycie wody muszą uwzględniać pełny obieg wody i obejmować zarówno aspekty jakościowe, jak i ilościowe. Powinny one nie tylko brać pod uwagę pobór/zużycie wody pitnej, ale także korzyści płynące z wody o obiegu zamkniętym (ponowne wykorzystanie wody), jak również informować o tym, że woda znajduje się także w dostarczanych produktach i usługach. Pomoże to prywatnym gospodarstwom domowym lepiej zrozumieć wpływ ich wyborów konsumpcyjnych na jakość i ilość zasobów wodnych w ich regionie, kraju i na całym świecie. Umożliwi również obywatelom rozwinięcie świadomości na temat wszystkich aspektów ich indywidualnych wzorców zużycia wody – zarówno w gospodarstwach domowych, jak i poza nimi – oraz na temat tego, jak najbardziej efektywnie mogą gospodarować wodą. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego odgrywają kluczową rolę, pomagając im w wyborze i wdrażaniu strategii na rzecz zwiększenia skuteczności i wydajności ich konsumpcji. |
| --- | --- |

3.4.

Środki stymulujące efektywne zużycie wody muszą uwzględniać pełny obieg wody i obejmować zarówno aspekty jakościowe, jak i ilościowe. Powinny one nie tylko brać pod uwagę pobór/zużycie wody pitnej, ale także korzyści płynące z wody o obiegu zamkniętym (ponowne wykorzystanie wody), jak również informować o tym, że woda znajduje się także w dostarczanych produktach i usługach. Pomoże to prywatnym gospodarstwom domowym lepiej zrozumieć wpływ ich wyborów konsumpcyjnych na jakość i ilość zasobów wodnych w ich regionie, kraju i na całym świecie. Umożliwi również obywatelom rozwinięcie świadomości na temat wszystkich aspektów ich indywidualnych wzorców zużycia wody – zarówno w gospodarstwach domowych, jak i poza nimi – oraz na temat tego, jak najbardziej efektywnie mogą gospodarować wodą. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego odgrywają kluczową rolę, pomagając im w wyborze i wdrażaniu strategii na rzecz zwiększenia skuteczności i wydajności ich konsumpcji.

| 3.5. | Chociaż oszczędne gospodarowanie wodą jest konieczne w całej Europie, staje się jeszcze pilniejsze na obszarach dotkniętych niedoborem wody lub częstszymi suszami. Efektywność systemu zaopatrzenia w wodę powinna zostać uwzględniona w ogólnej strategii w celu zapewnienia całościowego podejścia. Należy również znaleźć możliwe rozwiązania dzięki bardziej przyszłościowym strategiom dostawców wody, włączając w to ocenę ryzyka systemu zaopatrzenia i zarządzanie ryzykiem, zarządzanie wyciekami, alternatywne źródła wody itp. |
| --- | --- |

3.5.

Chociaż oszczędne gospodarowanie wodą jest konieczne w całej Europie, staje się jeszcze pilniejsze na obszarach dotkniętych niedoborem wody lub częstszymi suszami. Efektywność systemu zaopatrzenia w wodę powinna zostać uwzględniona w ogólnej strategii w celu zapewnienia całościowego podejścia. Należy również znaleźć możliwe rozwiązania dzięki bardziej przyszłościowym strategiom dostawców wody, włączając w to ocenę ryzyka systemu zaopatrzenia i zarządzanie ryzykiem, zarządzanie wyciekami, alternatywne źródła wody itp.

| 3.6. | Chociaż teoria sugeruje wykorzystanie wielu innych parametrów wskaźnikowych,(temat wody jest do tego bardzo odpowiedni), należy wziąć pod uwagę, że nie tylko pozyskiwanie dodatkowych danych, ale także ich walidacja i rozpowszechnianie wymagają znacznych nakładów pracy. Te dalsze działania wchodzą w zakres kompetencji europejskich struktur centralnych, ale także państw członkowskich i ich odpowiednich agencji lub spółek operacyjnych, które poszukują takich danych i opracowują je. Więcej instrumentów niekoniecznie prowadzi do lepszych rezultatów. W związku z tym zamiast dodawania nowych wskaźników należałoby jak najlepiej wykorzystać te, które już istnieją. |
| --- | --- |

3.6.

Chociaż teoria sugeruje wykorzystanie wielu innych parametrów wskaźnikowych,(temat wody jest do tego bardzo odpowiedni), należy wziąć pod uwagę, że nie tylko pozyskiwanie dodatkowych danych, ale także ich walidacja i rozpowszechnianie wymagają znacznych nakładów pracy. Te dalsze działania wchodzą w zakres kompetencji europejskich struktur centralnych, ale także państw członkowskich i ich odpowiednich agencji lub spółek operacyjnych, które poszukują takich danych i opracowują je. Więcej instrumentów niekoniecznie prowadzi do lepszych rezultatów. W związku z tym zamiast dodawania nowych wskaźników należałoby jak najlepiej wykorzystać te, które już istnieją.

Bruksela, dnia 12 lipca 2023 r.

Oliver RÖPKE

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Sprawozdanie EEA nr 12/2021 pt. Water resources across Europe – confronting water stress: an updated assessment, 2021.

1

Water resources across Europe – confronting water stress: an updated assessment

(2)  Pakiet „Gotowi na 55”, ramowa dyrektywa wodna, dyrektywa w sprawie wody pitnej, rozporządzenie w sprawie ponownego wykorzystania wody itp.

2

(3)  Na przykład https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/IP_14_1151 i https://www.politico.eu/article/italy-biggest-steel-mill-mockery-eu-environmental-rules/.

3

(4)  https://watereurope.eu/wp-content/uploads/WE-Water-Vision-2023_online.pdf.

4

(5)  Water Footprint Network, Water Footprint Assessment, ostatnie odwiedziny strony: 22 maja 2023 r.

5

(6)  OECD, Background note: Cost recovery, kwiecień 2022 r.

6

Background note: Cost recovery

(7)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2184 z dnia 16 grudnia 2020 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz.U. L 435 z 23.12.2020, s. 1).

7

(8)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie emisji przemysłowych (zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola) (Dz.U. L 334 z 17.12.2010, s. 17).

8

(9)  Rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH), utworzenia Europejskiej Agencji Chemikaliów, zmieniające dyrektywę 1999/45/WE oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 793/93 i rozporządzenie Komisji (WE) nr 1488/94, jak również dyrektywę Rady 76/769/EWG i dyrektywy Komisji 91/155/EWG, 93/67/EWG, 93/105/WE i 2000/21/WE (Dz.U. L 396 z 30.12.2006, s. 1).

9

(10)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/128/WE z dnia 21 października 2009 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania na rzecz zrównoważonego stosowania pestycydów (Dz.U. L 309 z 24.11.2009, s. 71).

10

(11)  Rozporządzenie (WE) nr 726/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. ustanawiające wspólnotowe procedury wydawania pozwoleń dla produktów leczniczych stosowanych u ludzi i do celów weterynaryjnych i nadzoru nad nimi oraz ustanawiające Europejską Agencję Leków (Dz.U. L 136 z 30.4.2004, s. 1).

11

(12)  Dyrektywa 2001/83/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 listopada 2001 r. w sprawie wspólnotowego kodeksu odnoszącego się do produktów leczniczych stosowanych u ludzi (Dz.U. L 311 z 28.11.2001, s. 67).

12

(13)  
  „Miasta gąbki to obszary miejskie obfitujące w przyrodę – drzewa, jeziora i parki – lub oparte na innych dobrych projektach umożliwiających pochłanianie wody deszczowej i zapobieganie powodziom”, https://climatechampions.unfccc.int/what-are-sponge-cities-and-how-can-they-prevent-floods/, ostatnie odwiedziny strony: 7 czerwca 2023 r.

13

(14)  W sprawozdaniu IPCC (Cross-Chapter Paper 4: Mediterranean Region. In: Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability) [Zmiana klimatu 2022: wpływ, dostosowanie i podatność na zagrożenia] stwierdzono, że region Morza Śródziemnego znajduje się pod szczególną presją bardzo silnie powiązanych zagrożeń klimatycznych.

14

(15)  EEA, Pollution in Europe’s Rivers.

15

Pollution in Europe’s Rivers

(16)  Sprawozdanie EEA nr 12/2021 pt. Water resources across Europe – confronting water stress: an updated assessment, 2021.

16

Water resources across Europe – confronting water stress: an updated assessment

(17)  Tamże.

17

(18)  Sprawozdanie specjalne Europejskiego Trybunału Obrachunkowego nr 12/2021 pt.:
  „Zanieczyszczający płaci” – niespójne stosowanie zasady w polityce i działaniach UE w dziedzinie środowiska (na podstawie danych EEA).

18

„Zanieczyszczający płaci” – niespójne stosowanie zasady w polityce i działaniach UE w dziedzinie środowiska

(19)  Nie wiadomo jednak dokładnie, jaki wpływ wykorzystanie wody w chłodniach wywiera na dostępność zasobów. Zazwyczaj woda jest pobierana z jednolitych części wód powierzchniowych lub z morza i cała (lub prawie cała) jest zwracana do jednolitych części wód.

19

(20)  EEA, Water abstraction by source and economic sector, 1 czerwca 2022 r.

20

Water abstraction by source and economic sector

(21)  Eureau, The governance of water services in Europe, 2020.

21

---

| 29.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 349/24 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 349/24

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Rewizja rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych”

(opinia rozpoznawcza)

(2023/C 349/05)

| Sprawozdawczyni: | Antje Sabine GERSTEIN |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni:

Antje Sabine GERSTEIN

Antje Sabine GERSTEIN

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 20.1.2023 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 29.6.2023 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 12.7.2023 |
| Sesja plenarna nr | 580 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 196/1/4 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 20.1.2023

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

29.6.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

12.7.2023

Sesja plenarna nr

580

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

196/1/4

1.   Wnioski i zalecenia

Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) popiera podejście Komisji Europejskiej, dla której głównym punktem wyjścia rewizji rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych są możliwości nowych technologii etykietowania cyfrowego, nowe technologie włókien i ich klasyfikacja oraz nowe technologie recyklingu. Podejście to uznaje nowy, szeroki kontekst regulacyjny UE w odniesieniu do wyrobów włókienniczych ogółem. |
| --- | --- |

1.1.

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) popiera podejście Komisji Europejskiej, dla której głównym punktem wyjścia rewizji rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych są możliwości nowych technologii etykietowania cyfrowego, nowe technologie włókien i ich klasyfikacja oraz nowe technologie recyklingu. Podejście to uznaje nowy, szeroki kontekst regulacyjny UE w odniesieniu do wyrobów włókienniczych ogółem.

| 1.2. | Konsumenci mają różne oczekiwania co do poziomu szczegółowości etykiet wyrobów włókienniczych. Rewizja rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych musi wyjść naprzeciw tym różnym oczekiwaniom, przewidując przede wszystkim dostarczanie podstawowych i łatwo zrozumiałych informacji, a jednocześnie zapewniając także dostęp do bardziej szczegółowych informacji. |
| --- | --- |

1.2.

Konsumenci mają różne oczekiwania co do poziomu szczegółowości etykiet wyrobów włókienniczych. Rewizja rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych musi wyjść naprzeciw tym różnym oczekiwaniom, przewidując przede wszystkim dostarczanie podstawowych i łatwo zrozumiałych informacji, a jednocześnie zapewniając także dostęp do bardziej szczegółowych informacji.

| 1.3. | Z uwagi na to, że włókiennictwo jest jednym z najbardziej zglobalizowanych sektorów na świecie, EKES przywiązuje bardzo dużą wagę do wysiłków Komisji Europejskiej na rzecz ujednolicenia – zarówno w obrębie UE, jak i w skali globalnej – wymogów dotyczących etykietowania odnośnie do oznaczania pochodzenia, instrukcji dotyczących pielęgnacji, rozmiaru i składu surowcowego. |
| --- | --- |

1.3.

Z uwagi na to, że włókiennictwo jest jednym z najbardziej zglobalizowanych sektorów na świecie, EKES przywiązuje bardzo dużą wagę do wysiłków Komisji Europejskiej na rzecz ujednolicenia – zarówno w obrębie UE, jak i w skali globalnej – wymogów dotyczących etykietowania odnośnie do oznaczania pochodzenia, instrukcji dotyczących pielęgnacji, rozmiaru i składu surowcowego.

| 1.4. | EKES wzywa Komisję Europejską do uwzględnienia szczególnych potrzeb MŚP w tym sektorze. Aby zapobiec dalszemu szerzeniu się zjawiska offshoringu oraz z uwagi na fakt, że w sektorze tym w UE zatrudnionych jest 1,3 mln osób, nowe wymogi dotyczące etykietowania wyrobów włókienniczych muszą zapewniać wystarczającą elastyczność pozwalającą uwzględnić potrzeby i zdolności MŚP, tak aby zatrudnienie i umiejętności w tym sektorze gospodarki nie tylko zostały utrzymane, ale również mogły dalej ewoluować. |
| --- | --- |

1.4.

EKES wzywa Komisję Europejską do uwzględnienia szczególnych potrzeb MŚP w tym sektorze. Aby zapobiec dalszemu szerzeniu się zjawiska offshoringu oraz z uwagi na fakt, że w sektorze tym w UE zatrudnionych jest 1,3 mln osób, nowe wymogi dotyczące etykietowania wyrobów włókienniczych muszą zapewniać wystarczającą elastyczność pozwalającą uwzględnić potrzeby i zdolności MŚP, tak aby zatrudnienie i umiejętności w tym sektorze gospodarki nie tylko zostały utrzymane, ale również mogły dalej ewoluować.

2.   Uwagi ogólne

Uwagi ogólne

| 2.1. | W Strategii UE na rzecz zrównoważonych wyrobów włókienniczych w obiegu zamkniętym zapowiedziano przegląd rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych (rozporządzenie (UE) nr 1007/2011 (1)), które zawiera wymóg, aby wyroby włókiennicze sprzedawane na rynku UE były opatrzone etykietą wyraźnie identyfikującą skład surowcowy i wskazującą wszelkie części nietekstylne pochodzenia zwierzęcego. Strategia przewiduje w ramach tego przeglądu możliwość wprowadzenia obowiązku ujawniania innych rodzajów informacji, takich jak parametry dotyczące zrównoważonego rozwoju i obiegu zamkniętego, wielkość produktów oraz, w stosownych przypadkach, kraj, w którym odbywa się proces produkcji („made in”). |
| --- | --- |

2.1.

W Strategii UE na rzecz zrównoważonych wyrobów włókienniczych w obiegu zamkniętym zapowiedziano przegląd rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych (rozporządzenie (UE) nr 1007/2011 (1

| 2.2. | W niniejszej opinii EKES analizuje możliwości rozszerzenia zakresu obecnego rozporządzenia poprzez dokonanie przeglądu niektórych elementów wymienionych już w art. 24 rozporządzenia, a także innych parametrów dotyczących zrównoważonego rozwoju i obiegu zamkniętego, zgodnie z obecnymi wnioskami ustawodawczymi, takimi jak wniosek w sprawie wymogów dotyczących ekoprojektu dla zrównoważonych produktów. W opinia uwzględni się perspektywę przemysłu, w tym koszty i usprawnioną wymianę informacji wzdłuż całego łańcucha wartości, a także perspektywę konsumenta, aby zapewnić prawidłowe, dokładne i jasne informacje. |
| --- | --- |

2.2.

W niniejszej opinii EKES analizuje możliwości rozszerzenia zakresu obecnego rozporządzenia poprzez dokonanie przeglądu niektórych elementów wymienionych już w art. 24 rozporządzenia, a także innych parametrów dotyczących zrównoważonego rozwoju i obiegu zamkniętego, zgodnie z obecnymi wnioskami ustawodawczymi, takimi jak wniosek w sprawie wymogów dotyczących ekoprojektu dla zrównoważonych produktów. W opinia uwzględni się perspektywę przemysłu, w tym koszty i usprawnioną wymianę informacji wzdłuż całego łańcucha wartości, a także perspektywę konsumenta, aby zapewnić prawidłowe, dokładne i jasne informacje.

| 2.3. | EKES popiera podejście Komisji Europejskiej, dla której głównym punktem wyjścia przeglądu rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych są możliwości nowych technologii etykietowania cyfrowego, nowe technologie włókien i ich klasyfikacja oraz nowe technologie recyklingu. Podejście to uwzględnia nowy, szeroki kontekst regulacyjny UE w odniesieniu do wyrobów włókienniczych, w tym inicjatywę Komisji Europejskiej dotyczącą oświadczeń środowiskowych (2). |
| --- | --- |

2.3.

EKES popiera podejście Komisji Europejskiej, dla której głównym punktem wyjścia przeglądu rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych są możliwości nowych technologii etykietowania cyfrowego, nowe technologie włókien i ich klasyfikacja oraz nowe technologie recyklingu. Podejście to uwzględnia nowy, szeroki kontekst regulacyjny UE w odniesieniu do wyrobów włókienniczych, w tym inicjatywę Komisji Europejskiej dotyczącą oświadczeń środowiskowych (2

| 2.4. | Komitet podkreśla w związku z tym, że wiele aspektów sektora włókienniczego zostało już uwzględnionych w bardzo złożonych horyzontalnych wnioskach regulacyjnych, w większości znajdujących się już na etapie procesu legislacyjnego. Społeczna odpowiedzialność przedsiębiorstw i kwestie związane z zatrudnieniem zostały wzięte pod uwagę w dyrektywie w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w obszarze zrównoważonego rozwoju oraz w rozporządzeniu w sprawie pracy przymusowej. Dyrektywa w sprawie wzmocnienia pozycji konsumentów i dyrektywa w sprawie oświadczeń środowiskowych wkrótce uregulują kwestię przedstawiania oświadczeń dotyczących zrównoważonego rozwoju, natomiast zmieniona dyrektywa ramowa w sprawie odpadów będzie dotyczyć podstawowych pojęć związanych z gospodarowaniem pod koniec przydatności do użycia. |
| --- | --- |

2.4.

Komitet podkreśla w związku z tym, że wiele aspektów sektora włókienniczego zostało już uwzględnionych w bardzo złożonych horyzontalnych wnioskach regulacyjnych, w większości znajdujących się już na etapie procesu legislacyjnego. Społeczna odpowiedzialność przedsiębiorstw i kwestie związane z zatrudnieniem zostały wzięte pod uwagę w dyrektywie w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w obszarze zrównoważonego rozwoju oraz w rozporządzeniu w sprawie pracy przymusowej. Dyrektywa w sprawie wzmocnienia pozycji konsumentów i dyrektywa w sprawie oświadczeń środowiskowych wkrótce uregulują kwestię przedstawiania oświadczeń dotyczących zrównoważonego rozwoju, natomiast zmieniona dyrektywa ramowa w sprawie odpadów będzie dotyczyć podstawowych pojęć związanych z gospodarowaniem pod koniec przydatności do użycia.

| 2.5. | Konsumenci mają różne oczekiwania co do poziomu szczegółowości etykiet wyrobów włókienniczych. Rewizja rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych musi wyjść naprzeciw tym różnym oczekiwaniom, oferując przede wszystkim podstawowe i łatwo zrozumiałe informacje, a jednocześnie zapewniając dalszy dostęp do bardziej szczegółowych informacji, na przykład w drodze dobrowolnego dostarczania ustandaryzowanych informacji na temat procesu produkcji. |
| --- | --- |

2.5.

Konsumenci mają różne oczekiwania co do poziomu szczegółowości etykiet wyrobów włókienniczych. Rewizja rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych musi wyjść naprzeciw tym różnym oczekiwaniom, oferując przede wszystkim podstawowe i łatwo zrozumiałe informacje, a jednocześnie zapewniając dalszy dostęp do bardziej szczegółowych informacji, na przykład w drodze dobrowolnego dostarczania ustandaryzowanych informacji na temat procesu produkcji.

| 2.6. | EKES zaznacza, że rewizja rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych jest inicjatywą REFIT, której wyraźnym celem jest uproszczenie prawa UE, dostosowanie go do zakładanych celów i obniżenie kosztów ponoszonych przez przedsiębiorstwa i konsumentów. W przypadku przedsiębiorstw chodzi między innymi o zmniejszenie kosztów związanych z przestrzeganiem przepisów, a także o jasność i spójność regulacji. Konsumenci potrzebują z kolei dokładnych, wyczerpujących i porównywalnych informacji na temat wyrobów włókienniczych. EKES podkreśla znaczenie maksymalnej harmonizacji, które pomoże sektorowi w pomyślnej transformacji w kierunku kompleksowego obiegu zamkniętego. |
| --- | --- |

2.6.

EKES zaznacza, że rewizja rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych jest inicjatywą REFIT, której wyraźnym celem jest uproszczenie prawa UE, dostosowanie go do zakładanych celów i obniżenie kosztów ponoszonych przez przedsiębiorstwa i konsumentów. W przypadku przedsiębiorstw chodzi między innymi o zmniejszenie kosztów związanych z przestrzeganiem przepisów, a także o jasność i spójność regulacji. Konsumenci potrzebują z kolei dokładnych, wyczerpujących i porównywalnych informacji na temat wyrobów włókienniczych. EKES podkreśla znaczenie maksymalnej harmonizacji, które pomoże sektorowi w pomyślnej transformacji w kierunku kompleksowego obiegu zamkniętego.

| 2.7. | Komitet wzywa do podjęcia pilnych działań w zakresie systemu klasyfikacji włókien, ponieważ obecny system nie jest wystarczająco elastyczny, by móc uwzględnić rozwój innowacyjnych włókien, których oddziaływanie na środowisko jest często mniejsze niż w przypadku włókien tradycyjnych. Dla wielu producentów nowych włókien taki stan rzeczy jest frustrujący, ponieważ nie mogą dokładnie oznakować swoich włókien. Ponadto nie można jeszcze wskazać tych nowych włókien na etykietach wyrobów włókienniczych, w związku z czym ich identyfikacja pozostaje ogromnym wyzwaniem dla podmiotów zajmujących się recyklingiem, co utrudnia obecnie obieg zamknięty w tym sektorze. Komitet zaznacza, że ta luka regulacyjna ma również negatywny wpływ na percepcję konsumentów, ponieważ niektóre produkty mogą w rzeczywistości być o wiele bardziej zrównoważone niż wskazują to obecne etykiety. |
| --- | --- |

2.7.

Komitet wzywa do podjęcia pilnych działań w zakresie systemu klasyfikacji włókien, ponieważ obecny system nie jest wystarczająco elastyczny, by móc uwzględnić rozwój innowacyjnych włókien, których oddziaływanie na środowisko jest często mniejsze niż w przypadku włókien tradycyjnych. Dla wielu producentów nowych włókien taki stan rzeczy jest frustrujący, ponieważ nie mogą dokładnie oznakować swoich włókien. Ponadto nie można jeszcze wskazać tych nowych włókien na etykietach wyrobów włókienniczych, w związku z czym ich identyfikacja pozostaje ogromnym wyzwaniem dla podmiotów zajmujących się recyklingiem, co utrudnia obecnie obieg zamknięty w tym sektorze. Komitet zaznacza, że ta luka regulacyjna ma również negatywny wpływ na percepcję konsumentów, ponieważ niektóre produkty mogą w rzeczywistości być o wiele bardziej zrównoważone niż wskazują to obecne etykiety.

| 2.8. | EKES uznaje za bardzo ważne, by Komisja Europejska dążyła – zarówno w obrębie UE, jak i w skali globalnej – do ujednolicenia wymogów dotyczących etykietowania odnośnie do oznaczania pochodzenia, instrukcji dotyczących pielęgnacji, rozmiaru i składu surowcowego. Włókiennictwo jest jednym z najbardziej zglobalizowanych sektorów na świecie. Odzież produkowana w jednym miejscu przeznaczona jest dla wielu obszarów geograficznych na całym świecie (UE, USA itp.), przy czym istnieje wiele różnych wymogów dotyczących etykietowania (3). W stosownych przypadkach należy rozważyć wprowadzenie globalnych wymogów dotyczących etykietowania i globalnych zharmonizowanych norm. |
| --- | --- |

2.8.

EKES uznaje za bardzo ważne, by Komisja Europejska dążyła – zarówno w obrębie UE, jak i w skali globalnej – do ujednolicenia wymogów dotyczących etykietowania odnośnie do oznaczania pochodzenia, instrukcji dotyczących pielęgnacji, rozmiaru i składu surowcowego. Włókiennictwo jest jednym z najbardziej zglobalizowanych sektorów na świecie. Odzież produkowana w jednym miejscu przeznaczona jest dla wielu obszarów geograficznych na całym świecie (UE, USA itp.), przy czym istnieje wiele różnych wymogów dotyczących etykietowania (3

| 2.9. | Wymóg maksymalnej harmonizacji wpisuje się w jednoznaczny postulat polityczny EKES-u dotyczący unikania dalszego osłabiania rynku wewnętrznego wynikającego z tego, że jak się wydaje, w poszczególnych państwach członkowskich pojawiają się coraz bardziej zróżnicowane wymogi dotyczące etykietowania. W związku z tym Komitet uważa za niezbędne i na czasie, by Komisja Europejska zaproponowała rewizję rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych w 2023 r. – w 30. rocznicę utworzenia jednolitego rynku. |
| --- | --- |

2.9.

Wymóg maksymalnej harmonizacji wpisuje się w jednoznaczny postulat polityczny EKES-u dotyczący unikania dalszego osłabiania rynku wewnętrznego wynikającego z tego, że jak się wydaje, w poszczególnych państwach członkowskich pojawiają się coraz bardziej zróżnicowane wymogi dotyczące etykietowania. W związku z tym Komitet uważa za niezbędne i na czasie, by Komisja Europejska zaproponowała rewizję rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych w 2023 r. – w 30. rocznicę utworzenia jednolitego rynku.

| 2.10. | EKES wzywa Komisję Europejską do uwzględnienia szczególnych potrzeb MŚP w tym sektorze. Aby zapobiec dalszemu szerzeniu się zjawiska offshoringu oraz z uwagi na fakt, że sektor ten zapewnia miejsca pracy dla 1,3 mln osób w UE (4), nowe wymogi dotyczące etykietowania wyrobów włókienniczych muszą zapewniać wystarczającą elastyczność pozwalającą uwzględnić potrzeby i zdolności MŚP, tak aby zatrudnienie i umiejętności w tym sektorze gospodarki nie tylko zostały utrzymane, ale również mogły dalej ewoluować. Na przykład uogólniona kontrola zgodności przeprowadzana przez jednostkę certyfikującą nie jest możliwa do wykonania dla MŚP, które są przecież filarem przemysłowej produkcji wyrobów włókienniczych w UE. Rozsądne podejście polegałoby na rozważeniu procedur „samocertyfikacji”, takich jak wewnętrzne kontrole produkcji określone w załączniku II do decyzji nr 768/2008/WE (5), w ramach których MŚP informują konsumentów i zapewniają ich o spełnieniu wymagań. |
| --- | --- |

2.10.

EKES wzywa Komisję Europejską do uwzględnienia szczególnych potrzeb MŚP w tym sektorze. Aby zapobiec dalszemu szerzeniu się zjawiska offshoringu oraz z uwagi na fakt, że sektor ten zapewnia miejsca pracy dla 1,3 mln osób w UE (4

5

3.   Uwagi szczegółowe

Uwagi szczegółowe

3.1.   Klasyfikacja włókien

Klasyfikacja włókien

| 3.1.1. | W ostatnich latach przemysł włókienniczy stworzył szereg nowych włókien o udowodnionym mniejszym śladzie środowiskowym w porównaniu z bardziej tradycyjnymi wariantami włókna. Chociaż te materiały mogą być oparte na podobnych surowcach, ich technologia produkcji i właściwości często różnią się znacznie od tych stosowanych we włóknach konwencjonalnych. Nowe włókna nie są obecnie uznawane w istniejących ogólnych klasyfikacjach włókien ujętych w załączniku I. W związku z tym innowacyjne rodzaje włókien są klasyfikowane pod różnymi nazwami włókien lub jako „inne” włókna. Biorąc pod uwagę zieloną transformację i przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym, zmienione rozporządzenie w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych powinno umożliwić uznanie w załączniku I włókien o szczególnych właściwościach. W związku z tym należy odpowiednio dostosować przewidywaną rewizję rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych, aby odzwierciedlić dynamiczne postępy w zakresie innowacyjnych włókien. |
| --- | --- |

3.1.1.

W ostatnich latach przemysł włókienniczy stworzył szereg nowych włókien o udowodnionym mniejszym śladzie środowiskowym w porównaniu z bardziej tradycyjnymi wariantami włókna. Chociaż te materiały mogą być oparte na podobnych surowcach, ich technologia produkcji i właściwości często różnią się znacznie od tych stosowanych we włóknach konwencjonalnych. Nowe włókna nie są obecnie uznawane w istniejących ogólnych klasyfikacjach włókien ujętych w załączniku I. W związku z tym innowacyjne rodzaje włókien są klasyfikowane pod różnymi nazwami włókien lub jako „inne” włókna. Biorąc pod uwagę zieloną transformację i przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym, zmienione rozporządzenie w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych powinno umożliwić uznanie w załączniku I włókien o szczególnych właściwościach. W związku z tym należy odpowiednio dostosować przewidywaną rewizję rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych, aby odzwierciedlić dynamiczne postępy w zakresie innowacyjnych włókien.

| 3.1.2. | Szeroka gama nowych rodzajów włókien o charakterystycznych właściwościach jest już bliska komercjalizacji lub zostanie udostępniona na rynku w przyszłości. Jednak obecny proces aktualizacji załącznika I jest nieprzejrzysty i niepewny dla wnioskodawców. W związku z tym EKES zaleca, by organy UE oceniły i zweryfikowały, w jaki sposób zwiększyć przejrzystość i dokładność techniczną procesu aktualizacji. |
| --- | --- |

3.1.2.

Szeroka gama nowych rodzajów włókien o charakterystycznych właściwościach jest już bliska komercjalizacji lub zostanie udostępniona na rynku w przyszłości. Jednak obecny proces aktualizacji załącznika I jest nieprzejrzysty i niepewny dla wnioskodawców. W związku z tym EKES zaleca, by organy UE oceniły i zweryfikowały, w jaki sposób zwiększyć przejrzystość i dokładność techniczną procesu aktualizacji.

3.2.   Margines tolerancji w odniesieniu do składu surowcowego

Margines tolerancji w odniesieniu do składu surowcowego

| 3.2.1. | Biorąc pod uwagę przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym, przemysł włókienniczy w coraz większym stopniu wykorzystuje do produkcji odzieży włókna i materiały z recyklingu. Obecne rozporządzenie nie jest najlepiej dostosowane do dokładnego oznaczania składu surowcowego zawierającego materiały z recyklingu, co utrudnia przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym. W art. 20 ust. 3 rozporządzenia dopuszcza się maksymalnie 3 % odchylenia między zawartością włókien podaną na etykiecie a składem surowcowym ustalonym na podstawie badań właściwych organów. Jednak obecny stan rozwoju technicznego technologii sortowania i recyklingu wyrobów włókienniczych powoduje różnice w składzie włókien, które czasami przekraczają poziom tolerancji wynoszący 3 %. Wynika to z faktu, że szczególnie w przypadku recyklingu mechanicznego nie można w pełni zagwarantować, że surowce przeznaczone do recyklingu są wolne od zanieczyszczeń pochodzących z innych materiałów włókienniczych. W związku z tym należy zastanowić się, czy w zmienionym rozporządzeniu w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych nie wprowadzić wyższego marginesu tolerancji dla składu surowcowego. EKES zaleca – bazując na opinii ekspertów – by zaktualizowany margines tolerancji wynosił 3–5 %. Zwiększony poziom tolerancji powinien uwzględniać jedynie istniejące ograniczenia technologii recyklingu i nie powinien usprawiedliwiać złych praktyk produkcyjnych. Niewielki wzrost poziomów tolerancji jest pożądanym krokiem w kierunku usunięcia barier utrudniających wykorzystanie materiałów z recyklingu w produkcji odzieży. |
| --- | --- |

3.2.1.

Biorąc pod uwagę przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym, przemysł włókienniczy w coraz większym stopniu wykorzystuje do produkcji odzieży włókna i materiały z recyklingu. Obecne rozporządzenie nie jest najlepiej dostosowane do dokładnego oznaczania składu surowcowego zawierającego materiały z recyklingu, co utrudnia przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym. W art. 20 ust. 3 rozporządzenia dopuszcza się maksymalnie 3 % odchylenia między zawartością włókien podaną na etykiecie a składem surowcowym ustalonym na podstawie badań właściwych organów. Jednak obecny stan rozwoju technicznego technologii sortowania i recyklingu wyrobów włókienniczych powoduje różnice w składzie włókien, które czasami przekraczają poziom tolerancji wynoszący 3 %. Wynika to z faktu, że szczególnie w przypadku recyklingu mechanicznego nie można w pełni zagwarantować, że surowce przeznaczone do recyklingu są wolne od zanieczyszczeń pochodzących z innych materiałów włókienniczych. W związku z tym należy zastanowić się, czy w zmienionym rozporządzeniu w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych nie wprowadzić wyższego marginesu tolerancji dla składu surowcowego. EKES zaleca – bazując na opinii ekspertów – by zaktualizowany margines tolerancji wynosił 3–5 %. Zwiększony poziom tolerancji powinien uwzględniać jedynie istniejące ograniczenia technologii recyklingu i nie powinien usprawiedliwiać złych praktyk produkcyjnych. Niewielki wzrost poziomów tolerancji jest pożądanym krokiem w kierunku usunięcia barier utrudniających wykorzystanie materiałów z recyklingu w produkcji odzieży.

3.3.   Harmonizacja z globalnymi normami i procesami

Harmonizacja z globalnymi normami i procesami

3.3.1.   Harmonizacja norm badań

Harmonizacja norm badań

| 3.3.1.1. | Przemysł włókienniczy jest wysoce zglobalizowany i często stosuje normy międzynarodowe. Rewizja rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych jest okazją do dostosowania metod testowania składu włókien do norm światowych. Obecnie, zgodnie z art. 19 rozporządzenia, przy badaniu składu surowcowego dopuszcza się wyłącznie stosowanie norm UE (EN). W większości przypadków normy EN są bardzo podobne do międzynarodowych norm ISO, ale niewielkie różnice w parametrach metody prowadzą do rozbieżności między wynikami badań ISO i EN. Ze względu na to, że włókiennictwo opiera się na globalnych łańcuchach wartości, powszechnie stosuje się w nim i preferuje normy ISO. W rezultacie przedsiębiorstwa muszą liczyć się z dodatkowym testowaniem produktów przeznaczonych na rynek europejski, co znacznie zwiększa koszty. W związku z tym EKES zaleca, aby w zmienionym rozporządzeniu w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych wprowadzono normy ISO jako przyjęte normy badań. Ponadto odnotowuje znaczące postępy, jakie dokonują się obecnie w innowacyjnych nowych metodach wykrywania składu włókien, i uważa, że Komisja Europejska powinna uwzględnić te postępy podczas przeglądu rozporządzenia. |
| --- | --- |

3.3.1.1.

Przemysł włókienniczy jest wysoce zglobalizowany i często stosuje normy międzynarodowe. Rewizja rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych jest okazją do dostosowania metod testowania składu włókien do norm światowych. Obecnie, zgodnie z art. 19 rozporządzenia, przy badaniu składu surowcowego dopuszcza się wyłącznie stosowanie norm UE (EN). W większości przypadków normy EN są bardzo podobne do międzynarodowych norm ISO, ale niewielkie różnice w parametrach metody prowadzą do rozbieżności między wynikami badań ISO i EN. Ze względu na to, że włókiennictwo opiera się na globalnych łańcuchach wartości, powszechnie stosuje się w nim i preferuje normy ISO. W rezultacie przedsiębiorstwa muszą liczyć się z dodatkowym testowaniem produktów przeznaczonych na rynek europejski, co znacznie zwiększa koszty. W związku z tym EKES zaleca, aby w zmienionym rozporządzeniu w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych wprowadzono normy ISO jako przyjęte normy badań. Ponadto odnotowuje znaczące postępy, jakie dokonują się obecnie w innowacyjnych nowych metodach wykrywania składu włókien, i uważa, że Komisja Europejska powinna uwzględnić te postępy podczas przeglądu rozporządzenia.

3.3.2.   Harmonizacja z normami międzynarodowymi i zasadami handlu międzynarodowego

Harmonizacja z normami międzynarodowymi i zasadami handlu międzynarodowego

| 3.3.2.1. | EKES popiera propozycję przekształcenia rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych w zbiór zharmonizowanych norm dotyczących szeregu wymogów (klasyfikacja nowych włókien, badanie składu surowcowego, ustalanie wielkości, instrukcje dotyczące pielęgnacji). W miarę możliwości te normy powinny mieć zasięg globalny. Doprowadziłoby to do większej harmonizacji wymogów dotyczących etykietowania zarówno na jednolitym rynku, jak i z resztą świata. |
| --- | --- |

3.3.2.1.

EKES popiera propozycję przekształcenia rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych w zbiór zharmonizowanych norm dotyczących szeregu wymogów (klasyfikacja nowych włókien, badanie składu surowcowego, ustalanie wielkości, instrukcje dotyczące pielęgnacji). W miarę możliwości te normy powinny mieć zasięg globalny. Doprowadziłoby to do większej harmonizacji wymogów dotyczących etykietowania zarówno na jednolitym rynku, jak i z resztą świata.

| 3.3.2.2. | Jest bardzo ważne, by podczas rewizji rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych przewidzieć ujednolicenie i współpracę w skali międzynarodowej z uwagi na globalny zakres sektora tekstylnego. Komisja Europejska powinna zapewnić spójność ze Światową Organizacją Celną i z obecnym przeglądem kodów HS, a także ze zobowiązaniami dotyczącymi stosowania norm międzynarodowych, zawartymi w porozumieniu WTO w sprawie barier technicznych w handlu. |
| --- | --- |

3.3.2.2.

Jest bardzo ważne, by podczas rewizji rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych przewidzieć ujednolicenie i współpracę w skali międzynarodowej z uwagi na globalny zakres sektora tekstylnego. Komisja Europejska powinna zapewnić spójność ze Światową Organizacją Celną i z obecnym przeglądem kodów HS, a także ze zobowiązaniami dotyczącymi stosowania norm międzynarodowych, zawartymi w porozumieniu WTO w sprawie barier technicznych w handlu.

3.4.   Etykietowanie cyfrowe

Etykietowanie cyfrowe

| 3.4.1. | EKES z dużym zadowoleniem przyjmuje zamiar Komisji Europejskiej, by zmienione rozporządzenie w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych przewidywało cyfrowe etykietowanie składu surowcowego. Ponadto w świetle rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów EKES aprobuje inicjatywy w zakresie etykietowania cyfrowego i przekazywania informacji konsumentom, takie jak propozycja wprowadzenia cyfrowego paszportu produktu. Jednak jest bardzo ważne, aby Komisja Europejska dostosowała do siebie te inicjatywy cyfrowe w celu stworzenia spójnych i skutecznych ram politycznych. |
| --- | --- |

3.4.1.

EKES z dużym zadowoleniem przyjmuje zamiar Komisji Europejskiej, by zmienione rozporządzenie w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych przewidywało cyfrowe etykietowanie składu surowcowego. Ponadto w świetle rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów EKES aprobuje inicjatywy w zakresie etykietowania cyfrowego i przekazywania informacji konsumentom, takie jak propozycja wprowadzenia cyfrowego paszportu produktu. Jednak jest bardzo ważne, aby Komisja Europejska dostosowała do siebie te inicjatywy cyfrowe w celu stworzenia spójnych i skutecznych ram politycznych.

| 3.4.2. | Obecnie z wielu powodów etykiety fizyczne nie są tak skuteczne, jak można by sobie życzyć. Są one często odcinane po zakupie produktu. Tekst na etykietach może ulec wypłukaniu wskutek wielokrotnych cykli prania. Ponadto sporządzanie dużych etykiet fizycznych w wielu różnych językach jest kosztowne i przyczynia się do powstawania odpadów tworzyw sztucznych. Tekst ma małą czcionkę i jest tłumaczony na kilka języków, co również utrudnia konsumentom jego zrozumienie. |
| --- | --- |

3.4.2.

Obecnie z wielu powodów etykiety fizyczne nie są tak skuteczne, jak można by sobie życzyć. Są one często odcinane po zakupie produktu. Tekst na etykietach może ulec wypłukaniu wskutek wielokrotnych cykli prania. Ponadto sporządzanie dużych etykiet fizycznych w wielu różnych językach jest kosztowne i przyczynia się do powstawania odpadów tworzyw sztucznych. Tekst ma małą czcionkę i jest tłumaczony na kilka języków, co również utrudnia konsumentom jego zrozumienie.

| 3.4.3. | Sporządzanie etykiet cyfrowych byłoby łatwiejsze dla przedsiębiorstw, a ponadto umożliwiłoby lepsze informowanie konsumentów poprzez oferowanie im czytelnego tekstu w odpowiednich wersjach językowych. Nadal istnieje potrzeba informowania mniej zaawansowanych technologicznie konsumentów, ale istnieją tu różne możliwości, na przykład podawanie informacji na żądanie w punkcie sprzedaży. Jeśli chodzi o trwałość, nieusuwalne oznaczenie typu „nośnik danych” na produkcie może zagwarantować łatwy dostęp do informacji cyfrowych. |
| --- | --- |

3.4.3.

Sporządzanie etykiet cyfrowych byłoby łatwiejsze dla przedsiębiorstw, a ponadto umożliwiłoby lepsze informowanie konsumentów poprzez oferowanie im czytelnego tekstu w odpowiednich wersjach językowych. Nadal istnieje potrzeba informowania mniej zaawansowanych technologicznie konsumentów, ale istnieją tu różne możliwości, na przykład podawanie informacji na żądanie w punkcie sprzedaży. Jeśli chodzi o trwałość, nieusuwalne oznaczenie typu „nośnik danych” na produkcie może zagwarantować łatwy dostęp do informacji cyfrowych.

| 3.4.4. | Nawet jeśli Komisja zdecyduje się pozostawić pewne informacje na etykietach fizycznych, to przyjęcie powyższego podejścia powinno jednak doprowadzić do ogólnego znacznego zmniejszenia wielkości etykiet. EKES podziela pogląd Komisji, że należy zadbać o to, by trudniej odcinało się etykiety fizyczne bądź fizyczne nośniki informacji cyfrowej. Już teraz dostępne są metody etykietowania, które nie powodują podrażnień skóry. Metody, które utrudnią odcinanie etykiet, powinny zapewniać trwałość informacji (np. informacje wydrukowane bezpośrednio na materiale mogą ulec wymyciu) i nie powinny ograniczać funkcjonalności produktu (np. całkowite wszycie etykiety w odzież mogłoby ograniczyć jego funkcjonalność). |
| --- | --- |

3.4.4.

Nawet jeśli Komisja zdecyduje się pozostawić pewne informacje na etykietach fizycznych, to przyjęcie powyższego podejścia powinno jednak doprowadzić do ogólnego znacznego zmniejszenia wielkości etykiet. EKES podziela pogląd Komisji, że należy zadbać o to, by trudniej odcinało się etykiety fizyczne bądź fizyczne nośniki informacji cyfrowej. Już teraz dostępne są metody etykietowania, które nie powodują podrażnień skóry. Metody, które utrudnią odcinanie etykiet, powinny zapewniać trwałość informacji (np. informacje wydrukowane bezpośrednio na materiale mogą ulec wymyciu) i nie powinny ograniczać funkcjonalności produktu (np. całkowite wszycie etykiety w odzież mogłoby ograniczyć jego funkcjonalność).

| 3.4.5. | W ramach przeglądu rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych Komisja Europejska powinna zastanowić się nad tym, jak stosować cyfrowy paszport produktu w kontekście etykietowania cyfrowego. Aby zapewnić spójność i ułatwić wdrażanie, etykietę cyfrową przewidzianą w zmienionym rozporządzeniu można by również umieścić na tym samym nośniku danych co cyfrowy paszport produktu. |
| --- | --- |

3.4.5.

W ramach przeglądu rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych Komisja Europejska powinna zastanowić się nad tym, jak stosować cyfrowy paszport produktu w kontekście etykietowania cyfrowego. Aby zapewnić spójność i ułatwić wdrażanie, etykietę cyfrową przewidzianą w zmienionym rozporządzeniu można by również umieścić na tym samym nośniku danych co cyfrowy paszport produktu.

3.5.   Wyłączenie niektórych rodzajów produktów z obowiązku etykietowania

Wyłączenie niektórych rodzajów produktów z obowiązku etykietowania

| 3.5.1. | Załącznik V do obecnie obowiązującego rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych zwalnia 42 rodzaje wyrobów włókienniczych z obowiązku etykietowania. Są to artykuły niewielkich rozmiarów (na przykład paski do zegarków), w przypadku których dodanie etykiety ograniczyłoby funkcjonalność produktu. Jednak podejście oparte na wykazie nie zapewnia jasnych wytycznych co do tego, w jaki sposób podmioty powinny znakować produkty niewymienione w załączniku V, ale których funkcjonalność jest również ograniczona z powodu etykietowania. EKES zaleca, by zmienione rozporządzenie zapewniało jasność co do sposobu prawidłowego etykietowania produktów (takich jak pończochy i skarpety), w przypadku których obowiązkowe etykietowanie osłabia funkcjonalność. Na przykład można by zrezygnować z obecnego podejścia opartego na wykazie i zastąpić go definicją produktów zwolnionych z obowiązku etykietowania. |
| --- | --- |

3.5.1.

Załącznik V do obecnie obowiązującego rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych zwalnia 42 rodzaje wyrobów włókienniczych z obowiązku etykietowania. Są to artykuły niewielkich rozmiarów (na przykład paski do zegarków), w przypadku których dodanie etykiety ograniczyłoby funkcjonalność produktu. Jednak podejście oparte na wykazie nie zapewnia jasnych wytycznych co do tego, w jaki sposób podmioty powinny znakować produkty niewymienione w załączniku V, ale których funkcjonalność jest również ograniczona z powodu etykietowania. EKES zaleca, by zmienione rozporządzenie zapewniało jasność co do sposobu prawidłowego etykietowania produktów (takich jak pończochy i skarpety), w przypadku których obowiązkowe etykietowanie osłabia funkcjonalność. Na przykład można by zrezygnować z obecnego podejścia opartego na wykazie i zastąpić go definicją produktów zwolnionych z obowiązku etykietowania.

Bruksela, dnia 12 lipca 2023 r.

Oliver RÖPKE

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1007/2011 z dnia 27 września 2011 r. w sprawie nazewnictwa włókien tekstylnych oraz etykietowania i oznakowywania składu surowcowego wyrobów włókienniczych, a także uchylenia dyrektywy Rady 73/44/EWG oraz dyrektyw Parlamentu Europejskiego i Rady 96/73/WE i 2008/121/WE (Dz.U. L 272 z 18.10.2011, s. 1).

1

(2)  COM(2023) 166 final – 2023/0085(COD).

2

(3)  Można tu na przykład wymienić kanadyjskie przepisy dotyczące etykietowania i reklamy wyrobów włókienniczych (TLAR) oraz amerykańską ustawę o identyfikacji wyrobów z włókien tekstylnych.

3

(4)  https://euratex.eu/wp-content/uploads/EURATEX_FactsKey_Figures_2022rev-1.pdf.

4

(5)  Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 768/2008/WE z dnia 9 lipca 2008 r. w sprawie wspólnych ram dotyczących wprowadzania produktów do obrotu, uchylająca decyzję Rady 93/465/EWG (Dz.U. L 218 z 13.8.2008, s. 82).

5

---

| 29.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 349/28 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 349/28

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Europejska strategia na rzecz osób starszych”

(opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji hiszpańskiej)

(2023/C 349/06)

| Sprawozdawca: | Miguel Ángel CABRA DE LUNA |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Miguel Ángel CABRA DE LUNA

Miguel Ángel CABRA DE LUNA

| Wniosek hiszpańskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej | Pismo, 8.12.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
  Opinia rozpoznawcza |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 21.6.2023 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 12.7.2023 |
| Sesja plenarna nr | 580 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 189/01/02 |

Wniosek hiszpańskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej

Pismo, 8.12.2022

Podstawa prawna

Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Opinia rozpoznawcza

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

21.6.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

12.7.2023

Sesja plenarna nr

580

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

189/01/02

1.   Wnioski i zalecenia

Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Wyzwaniom demograficznym, przed którymi stoi społeczeństwo europejskie, należy stawić czoła za pomocą polityki prowadzącej do zmiany paradygmatu, czyniąc osoby starsze widocznymi i odchodząc od wizji opieki w celu skupienia się na wzmocnieniu ich pozycji i wyeliminowaniu negatywnych wyobrażeń związanych z wiekiem. Obecna sytuacja demograficzna wymaga usunięcia barier i wykorzystania możliwości związanych ze starzeniem się społeczeństwa. |
| --- | --- |

1.1.

Wyzwaniom demograficznym, przed którymi stoi społeczeństwo europejskie, należy stawić czoła za pomocą polityki prowadzącej do zmiany paradygmatu, czyniąc osoby starsze widocznymi i odchodząc od wizji opieki w celu skupienia się na wzmocnieniu ich pozycji i wyeliminowaniu negatywnych wyobrażeń związanych z wiekiem. Obecna sytuacja demograficzna wymaga usunięcia barier i wykorzystania możliwości związanych ze starzeniem się społeczeństwa.

| 1.2. | Osoby starsze nadal borykają się z wysoką stopą bezrobocia, większym ryzykiem dyskryminacji i izolacji oraz nierównością w dostępie do godnych dochodów, co utrudnia aktywne starzenie się. Ponieważ wskaźnik zatrudnienia starszych pracownic i pracowników w UE utrzymuje się poniżej średniej, potrzebne są środki w celu dostosowania miejsc pracy, szkolenia i promowania zatrudnienia aż do osiągnięcia oficjalnego wieku emerytalnego. |
| --- | --- |

1.2.

Osoby starsze nadal borykają się z wysoką stopą bezrobocia, większym ryzykiem dyskryminacji i izolacji oraz nierównością w dostępie do godnych dochodów, co utrudnia aktywne starzenie się. Ponieważ wskaźnik zatrudnienia starszych pracownic i pracowników w UE utrzymuje się poniżej średniej, potrzebne są środki w celu dostosowania miejsc pracy, szkolenia i promowania zatrudnienia aż do osiągnięcia oficjalnego wieku emerytalnego.

| 1.3. | Systemy opieki zdrowotnej, profilaktyki i edukacji na temat zdrowia mają zasadnicze znaczenie dla przedłużenia średniego trwania życia w dobrym stanie psychofizycznym. By uniknąć urazów i uszczerbków na zdrowiu powodujących zależność i pogorszenie stanu zdrowia fizycznego i psychicznego oraz utrudniających aktywne i zdrowe życie, konieczna jest w związku z tym dostępność – zwłaszcza własnego domu i jego otoczenia (1). |
| --- | --- |

1.3.

Systemy opieki zdrowotnej, profilaktyki i edukacji na temat zdrowia mają zasadnicze znaczenie dla przedłużenia średniego trwania życia w dobrym stanie psychofizycznym. By uniknąć urazów i uszczerbków na zdrowiu powodujących zależność i pogorszenie stanu zdrowia fizycznego i psychicznego oraz utrudniających aktywne i zdrowe życie, konieczna jest w związku z tym dostępność – zwłaszcza własnego domu i jego otoczenia (1

| 1.4. | Do wspierania starzenia się w dobrym zdrowiu i aktywności niezbędne są inwestycje w badania, rozwój i innowacje, w tym rozwój technologii, produktów i usług, które są dostępne dla wszystkich i zaspokajają różnorodne potrzeby osób starszych. |
| --- | --- |

1.4.

Do wspierania starzenia się w dobrym zdrowiu i aktywności niezbędne są inwestycje w badania, rozwój i innowacje, w tym rozwój technologii, produktów i usług, które są dostępne dla wszystkich i zaspokajają różnorodne potrzeby osób starszych.

| 1.5. | Komisja Europejska przedstawiła 27 stycznia 2021 r. Zieloną księgę w sprawie starzenia się. Jednym z największych niedociągnięć zielonej księgi Komisji jest traktowanie wieku i osób starszych jako wydatków lub kosztów dla społeczeństwa, z pominięciem korzyści społecznych i gospodarczych, które zostaną odniesione dzięki aktywniejszemu włączeniu osób starszych, a także z pominięciem emocjonalnego wymiaru starzenia się. |
| --- | --- |

1.5.

Komisja Europejska przedstawiła 27 stycznia 2021 r. Zieloną księgę w sprawie starzenia się. Jednym z największych niedociągnięć zielonej księgi Komisji jest traktowanie wieku i osób starszych jako wydatków lub kosztów dla społeczeństwa, z pominięciem korzyści społecznych i gospodarczych, które zostaną odniesione dzięki aktywniejszemu włączeniu osób starszych, a także z pominięciem emocjonalnego wymiaru starzenia się.

| 1.6. | Dotychczas nie zaproponowano kompleksowej polityki dotyczącej starzenia się czy też polityki koncentrującej się wyłącznie na osobach starszych, dlatego UE musi przyjąć nową europejską strategię na rzecz osób starszych, której podstawowym celem byłaby ochrona wszystkich ich praw, a także ich pełne uczestnictwo w życiu społecznym i gospodarczym. Nowa europejska strategia na rzecz osób starszych przyczyni się do niezbędnej zmiany podejścia do polityki dotyczącej wieku i osób starszych obecnie i w przyszłości. |
| --- | --- |

1.6.

Dotychczas nie zaproponowano kompleksowej polityki dotyczącej starzenia się czy też polityki koncentrującej się wyłącznie na osobach starszych, dlatego UE musi przyjąć nową europejską strategię na rzecz osób starszych, której podstawowym celem byłaby ochrona wszystkich ich praw, a także ich pełne uczestnictwo w życiu społecznym i gospodarczym. Nowa europejska strategia na rzecz osób starszych przyczyni się do niezbędnej zmiany podejścia do polityki dotyczącej wieku i osób starszych obecnie i w przyszłości.

| 1.7. | W ramach strategii opracowane zostaną propozycje i środki w dziedzinie równości i niedyskryminacji, aspektu płci, praw i dostępu do nich, uczestnictwa w życiu społecznym, zatrudnienia, kształcenia i szkolenia, godnych dochodów i włączenia społecznego. Przyczyni się ona również do opracowania przez państwa członkowskie krajowych planów obejmujących szczegółowe cele i wskaźniki. |
| --- | --- |

1.7.

W ramach strategii opracowane zostaną propozycje i środki w dziedzinie równości i niedyskryminacji, aspektu płci, praw i dostępu do nich, uczestnictwa w życiu społecznym, zatrudnienia, kształcenia i szkolenia, godnych dochodów i włączenia społecznego. Przyczyni się ona również do opracowania przez państwa członkowskie krajowych planów obejmujących szczegółowe cele i wskaźniki.

| 1.8. | EKES wzywa Komisję Europejską do pilnego przedstawienia przed końcem obecnej kadencji nowej strategii w oparciu o gwarancję dla osób starszych będącą narzędziem jej realizacji i podobną do gwarancji dla młodzieży i gwarancji dla dzieci. |
| --- | --- |

1.8.

EKES wzywa Komisję Europejską do pilnego przedstawienia przed końcem obecnej kadencji nowej strategii w oparciu o gwarancję dla osób starszych będącą narzędziem jej realizacji i podobną do gwarancji dla młodzieży i gwarancji dla dzieci.

| 1.9. | Komitet apeluje do państw członkowskich o przyjęcie nowej gwarancji, która umożliwiłaby państwom członkowskim wykorzystanie różnych unijnych ram finansowania, takich jak Europejski Fundusz Społeczny Plus, na programy wspierające osoby starsze, a także o uwzględnianie kwestii demograficznych jako kluczowego elementu procesu europejskiego semestru i formułowania zaleceń dla poszczególnych krajów. |
| --- | --- |

1.9.

Komitet apeluje do państw członkowskich o przyjęcie nowej gwarancji, która umożliwiłaby państwom członkowskim wykorzystanie różnych unijnych ram finansowania, takich jak Europejski Fundusz Społeczny Plus, na programy wspierające osoby starsze, a także o uwzględnianie kwestii demograficznych jako kluczowego elementu procesu europejskiego semestru i formułowania zaleceń dla poszczególnych krajów.

| 1.10. | EKES wzywa Komisję Europejską i państwa członkowskie do pilnego sformułowania, sporządzenia, podpisania, wdrożenia i monitorowania europejskiej deklaracji w sprawie osób starszych odzwierciedlającej zobowiązanie do opracowania przyszłej europejskiej strategii na rzecz osób starszych w obecnej kadencji (2019–2024). |
| --- | --- |

1.10.

EKES wzywa Komisję Europejską i państwa członkowskie do pilnego sformułowania, sporządzenia, podpisania, wdrożenia i monitorowania europejskiej deklaracji w sprawie osób starszych odzwierciedlającej zobowiązanie do opracowania przyszłej europejskiej strategii na rzecz osób starszych w obecnej kadencji (2019–2024).

| 1.11. | Podobnie jak uczynił to w opinii „W kierunku nowego modelu opieki nad osobami starszymi: lekcje z pandemii COVID-19” (2), Komitet apeluje, by Komisja Europejska ustanowiła Europejski Rok Osób Starszych jako sposób uznania przysługujących im praw podstawowych oraz dostępu do nich, a także podkreślenia ich wkładu w społeczeństwo. |
| --- | --- |

1.11.

Podobnie jak uczynił to w opinii „W kierunku nowego modelu opieki nad osobami starszymi: lekcje z pandemii COVID-19” (2

| 1.12. | EKES podkreśla rolę partnerów społecznych i dialogu społecznego zgodnie z autonomicznym porozumieniem ramowym europejskich partnerów społecznych w sprawie aktywnego starzenia się i podejścia międzypokoleniowego (3). |
| --- | --- |

1.12.

EKES podkreśla rolę partnerów społecznych i dialogu społecznego zgodnie z autonomicznym porozumieniem ramowym europejskich partnerów społecznych w sprawie aktywnego starzenia się i podejścia międzypokoleniowego (3

| 1.13. | Komitet zachęca do zainicjowania konsultacji z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, w szczególności z organizacjami reprezentującymi osoby starsze i ich bliskich i wspierającymi ich organizacjami zawodowymi, a także z organizacjami na rzecz równości, przedstawicielami osób z niepełnosprawnościami, usługodawcami, organizacjami gospodarki społecznej itp. |
| --- | --- |

1.13.

Komitet zachęca do zainicjowania konsultacji z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, w szczególności z organizacjami reprezentującymi osoby starsze i ich bliskich i wspierającymi ich organizacjami zawodowymi, a także z organizacjami na rzecz równości, przedstawicielami osób z niepełnosprawnościami, usługodawcami, organizacjami gospodarki społecznej itp.

| 1.14. | EKES wzywa do partnerstw publiczno-prywatnych, które są komplementarnym rozwiązaniem mającym na celu wykorzystanie potencjału aktywnego uczestnictwa osób starszych w takich dziedzinach jak kultura, szkolnictwo, sport, turystyka itp. |
| --- | --- |

1.14.

EKES wzywa do partnerstw publiczno-prywatnych, które są komplementarnym rozwiązaniem mającym na celu wykorzystanie potencjału aktywnego uczestnictwa osób starszych w takich dziedzinach jak kultura, szkolnictwo, sport, turystyka itp.

| 1.15. | Aby zachęcić do wymiany dobrych praktyk, doskonalenia umiejętności technicznych i podejmowania konkretnych działań w obszarach działania strategii, EKES wzywa do utworzenia Europejskiej Agencji ds. Osób Starszych, Starzenia się i Wyzwania Demograficznego (4). |
| --- | --- |

1.15.

Aby zachęcić do wymiany dobrych praktyk, doskonalenia umiejętności technicznych i podejmowania konkretnych działań w obszarach działania strategii, EKES wzywa do utworzenia Europejskiej Agencji ds. Osób Starszych, Starzenia się i Wyzwania Demograficznego (4

| 1.16. | EKES zachęca do koordynacji działań rzeczników praw osób starszych (ang. „ombudsmen”) między państwami członkowskimi oraz międz-y administracją a sektorem prywatnym. Mogą oni pomagać osobom starszym w kontaktach z organami publicznymi, przyjmować skargi dotyczące dyskryminacji ze względu na wiek, ułatwiać dostęp do podstawowych usług lub zapewniać osobom starszym minimalny dochód (5). |
| --- | --- |

1.16.

EKES zachęca do koordynacji działań rzeczników praw osób starszych (ang. „ombudsmen”) między państwami członkowskimi oraz międz-y administracją a sektorem prywatnym. Mogą oni pomagać osobom starszym w kontaktach z organami publicznymi, przyjmować skargi dotyczące dyskryminacji ze względu na wiek, ułatwiać dostęp do podstawowych usług lub zapewniać osobom starszym minimalny dochód (5

| 1.17. | Komitet wzywa, by na szczeblu międzynarodowym – w sposób gwarantujący czynny udział organizacji społeczeństwa obywatelskiego reprezentujących osoby starsze i odpowiednich zainteresowanych stron – przyjęto Konwencję ONZ o prawach osób starszych do korzystania z równych praw człowieka w podeszłym wieku na wzór Konwencji ONZ o prawach dziecka czy też Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych (6). |
| --- | --- |

1.17.

Komitet wzywa, by na szczeblu międzynarodowym – w sposób gwarantujący czynny udział organizacji społeczeństwa obywatelskiego reprezentujących osoby starsze i odpowiednich zainteresowanych stron – przyjęto Konwencję ONZ o prawach osób starszych do korzystania z równych praw człowieka w podeszłym wieku na wzór Konwencji ONZ o prawach dziecka czy też Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych (6

| 1.18. | Komitet z zadowoleniem przyjmuje utworzenie działu DG ds. Sprawiedliwości Komisji Europejskiej zajmującego się równością i niedyskryminacją ze względu na wiek. Zwraca się do Komisji o utworzenie działu ds. kwestii związanych ze starzeniem się i wyzwaniami demograficznymi, który umożliwiałby koordynację polityki na rzecz osób starszych. |
| --- | --- |

1.18.

Komitet z zadowoleniem przyjmuje utworzenie działu DG ds. Sprawiedliwości Komisji Europejskiej zajmującego się równością i niedyskryminacją ze względu na wiek. Zwraca się do Komisji o utworzenie działu ds. kwestii związanych ze starzeniem się i wyzwaniami demograficznymi, który umożliwiałby koordynację polityki na rzecz osób starszych.

| 1.19. | Aby wesprzeć wszystkie te środki i dać wyraz poparciu dla postępów w polityce na rzecz osób starszych, za warte rozważenia uważa powołanie grupy ad hoc w ramach EKES-u w celu realizacji inicjatyw związanych ze starzeniem się społeczeństwa oraz z wyzwaniami i szansami demograficznymi, zgodnie z opinią EKES-u „W kierunku nowego modelu opieki nad osobami starszymi: lekcje z pandemii COVID-19” (7). |
| --- | --- |

1.19.

Aby wesprzeć wszystkie te środki i dać wyraz poparciu dla postępów w polityce na rzecz osób starszych, za warte rozważenia uważa powołanie grupy ad hoc w ramach EKES-u w celu realizacji inicjatyw związanych ze starzeniem się społeczeństwa oraz z wyzwaniami i szansami demograficznymi, zgodnie z opinią EKES-u „W kierunku nowego modelu opieki nad osobami starszymi: lekcje z pandemii COVID-19” (7

2.   Uwagi ogólne

Uwagi ogólne

| 2.1. | Kwestią o kapitalnym znaczeniu dla przeobrażenia przyszłości społeczeństwa jest wyzwanie demograficzne (dłuższe średnie trwanie życia i zmniejszenie płodności w ostatnich dziesięcioleciach) wraz ze zmianą klimatu i rewolucją technologiczną związaną ze sztuczną inteligencją. |
| --- | --- |

2.1.

Kwestią o kapitalnym znaczeniu dla przeobrażenia przyszłości społeczeństwa jest wyzwanie demograficzne (dłuższe średnie trwanie życia i zmniejszenie płodności w ostatnich dziesięcioleciach) wraz ze zmianą klimatu i rewolucją technologiczną związaną ze sztuczną inteligencją.

| 2.2. | Szacuje się, że liczba osób w krajach UE w wieku powyżej 65 lat wzrośnie z 90,5 mln na początku 2019 r. do 129,8 mln w 2050 r. W tym okresie w UE grupa osób w wieku 75–84 lat powiększy się o 56,1 %, a liczba osób w wieku 65–74 lat – o 16,6 %. Jednocześnie szacuje się, że w 2050 r. UE będzie zamieszkiwać o 13,5 % mniej osób w wieku poniżej 55 lat. |
| --- | --- |

2.2.

Szacuje się, że liczba osób w krajach UE w wieku powyżej 65 lat wzrośnie z 90,5 mln na początku 2019 r. do 129,8 mln w 2050 r. W tym okresie w UE grupa osób w wieku 75–84 lat powiększy się o 56,1 %, a liczba osób w wieku 65–74 lat – o 16,6 %. Jednocześnie szacuje się, że w 2050 r. UE będzie zamieszkiwać o 13,5 % mniej osób w wieku poniżej 55 lat.

| 2.3. | Pomimo tego wskaźnik zatrudnienia starszych pracowników w UE utrzymuje się poniżej średniej. Tylko 59,1 % osób w wieku 55–64 lat było w 2019 r. zatrudnionych w porównaniu z 73,1 % wszystkich osób w wieku 20–64 lat. Osoby przed osiągnięciem wieku emerytalnego (55–64 lat) mają jeden z najwyższych wskaźników ubóstwa i wykluczenia społecznego w UE. |
| --- | --- |

2.3.

Pomimo tego wskaźnik zatrudnienia starszych pracowników w UE utrzymuje się poniżej średniej. Tylko 59,1 % osób w wieku 55–64 lat było w 2019 r. zatrudnionych w porównaniu z 73,1 % wszystkich osób w wieku 20–64 lat. Osoby przed osiągnięciem wieku emerytalnego (55–64 lat) mają jeden z najwyższych wskaźników ubóstwa i wykluczenia społecznego w UE.

| 2.4. | Średni wiek emerytalny w UE wynosi 65 lat, a średnie trwanie życia to około 84 lata, co oznacza, że większość ludzi spędzi około 20 lat na emeryturze. Konieczne jest zatem promowanie długowieczności w dobrym zdrowiu. |
| --- | --- |

2.4.

Średni wiek emerytalny w UE wynosi 65 lat, a średnie trwanie życia to około 84 lata, co oznacza, że większość ludzi spędzi około 20 lat na emeryturze. Konieczne jest zatem promowanie długowieczności w dobrym zdrowiu.

| 2.5. | Zgodnie ze sprawozdaniem Eurobarometr z 2019 r. na temat dyskryminacji w UE, jej najczęstszym przejawem jest dyskryminacja ze względu na wiek oraz na płeć. |
| --- | --- |

2.5.

Zgodnie ze sprawozdaniem Eurobarometr z 2019 r. na temat dyskryminacji w UE, jej najczęstszym przejawem jest dyskryminacja ze względu na wiek oraz na płeć.

| 2.6. | Osoby starsze stanowią grupę bardziej narażoną na ryzyko niepełnosprawności, gdyż to ryzyko rośnie wraz ze starzeniem się. 48,5 % osób z niepełnosprawnościami ma powyżej 65 lat. |
| --- | --- |

2.6.

Osoby starsze stanowią grupę bardziej narażoną na ryzyko niepełnosprawności, gdyż to ryzyko rośnie wraz ze starzeniem się. 48,5 % osób z niepełnosprawnościami ma powyżej 65 lat.

| 2.7. | Chociaż łączne stopy zastąpienia emerytur w UE wynoszą 58 % (8), szacuje się, że w wielu krajach 40 % bogactwa i znaczna część siły nabywczej znajdują się w posiadaniu osób starszych, rozłożone nierównomiernie między kobiety i mężczyzn oraz grupy dochodów. Oznacza to, że osoby starsze mają duży potencjał jako znaczący konsumenci. |
| --- | --- |

2.7.

Chociaż łączne stopy zastąpienia emerytur w UE wynoszą 58 % (8

| 2.8. | Starsi konsumenci stanowią znaczną część gospodarki, a ich udział w konsumpcji będzie nadal rósł. Oczekuje się, że srebrna gospodarka będzie rosła w całej UE o około 5 % rocznie, osiągając w 2025 r. wartość 5,7 bln EUR (9). |
| --- | --- |

2.8.

Starsi konsumenci stanowią znaczną część gospodarki, a ich udział w konsumpcji będzie nadal rósł. Oczekuje się, że srebrna gospodarka będzie rosła w całej UE o około 5 % rocznie, osiągając w 2025 r. wartość 5,7 bln EUR (9

| 2.9. | UE musi wdrożyć skuteczne strategie, które muszą uwzględniać dynamikę demograficzną i rozwój gospodarczy każdego regionu, a także możliwości wynikające ze srebrnej gospodarki (10). |
| --- | --- |

2.9.

UE musi wdrożyć skuteczne strategie, które muszą uwzględniać dynamikę demograficzną i rozwój gospodarczy każdego regionu, a także możliwości wynikające ze srebrnej gospodarki (10

3.   Nowa polityka UE w zakresie praw osób w podeszłym wieku

Nowa polityka UE w zakresie praw osób w podeszłym wieku

| 3.1. | W 2002 r. w Madrycie Organizacja Narodów Zjednoczonych przedstawiła na ostatnim Światowym Zgromadzeniu na temat Starzenia się plan działania w kwestii starzenia się społeczeństw. Jest to pierwsze porozumienie międzynarodowe, w którym uznano, że osoby starsze wnoszą wkład w rozwój społeczeństwa. Utworzono także grupę roboczą ds. starzenia się o otwartym składzie. |
| --- | --- |

3.1.

W 2002 r. w Madrycie Organizacja Narodów Zjednoczonych przedstawiła na ostatnim Światowym Zgromadzeniu na temat Starzenia się plan działania w kwestii starzenia się społeczeństw. Jest to pierwsze porozumienie międzynarodowe, w którym uznano, że osoby starsze wnoszą wkład w rozwój społeczeństwa. Utworzono także grupę roboczą ds. starzenia się o otwartym składzie.

| 3.2. | Dnia 27 stycznia 2021 r. Komisja Europejska przedstawiła Zieloną księgę w sprawie starzenia się „Wspieranie solidarności i odpowiedzialności między pokoleniami” (11), w której położyła podwaliny pod przyszłą politykę wsparcia dla osób starszych. |
| --- | --- |

3.2.

Dnia 27 stycznia 2021 r. Komisja Europejska przedstawiła Zieloną księgę w sprawie starzenia się „Wspieranie solidarności i odpowiedzialności między pokoleniami” (11

| 3.3. | W zielonej księdze stwierdzono między innymi, że zdrowe i aktywne starzenie się ma pozytywny wpływ na rynek pracy, wskaźniki zatrudnienia i systemy ochrony socjalnej, a zatem również na wzrost i wydajność gospodarki. |
| --- | --- |

3.3.

W zielonej księdze stwierdzono między innymi, że zdrowe i aktywne starzenie się ma pozytywny wpływ na rynek pracy, wskaźniki zatrudnienia i systemy ochrony socjalnej, a zatem również na wzrost i wydajność gospodarki.

| 3.4. | Komisja potwierdza w niej potrzebę podjęcia praktycznych i zdecydowanych działań z myślą o wsparciu osób starszych we wszystkich obszarach polityki, lecz jako taka nie zawiera ona konkretnego programu inicjatyw, które mają zostać opracowane przez UE i państwa członkowskie. |
| --- | --- |

3.4.

Komisja potwierdza w niej potrzebę podjęcia praktycznych i zdecydowanych działań z myślą o wsparciu osób starszych we wszystkich obszarach polityki, lecz jako taka nie zawiera ona konkretnego programu inicjatyw, które mają zostać opracowane przez UE i państwa członkowskie.

| 3.5. | Nowe strategie polityczne UE muszą doprowadzić do zmiany paradygmatu, uwidaczniając osoby starsze i odchodząc od wizji opieki, aby skupić się na wzmocnieniu ich pozycji i wyeliminowaniu negatywnych wyobrażeń związanych z wiekiem. |
| --- | --- |

3.5.

Nowe strategie polityczne UE muszą doprowadzić do zmiany paradygmatu, uwidaczniając osoby starsze i odchodząc od wizji opieki, aby skupić się na wzmocnieniu ich pozycji i wyeliminowaniu negatywnych wyobrażeń związanych z wiekiem.

4.   W kierunku strategii europejskiej

W kierunku strategii europejskiej

| 4.1. | Chociaż zielona księga to kolejny krok w kierunku realizacji zobowiązań podjętych w planie madryckim dwadzieścia lat temu, ujawnia ona szereg niedociągnięć, którym należy zaradzić, jako że nie zaproponowano jeszcze kompleksowej polityki dotyczącej starzenia się czy skupiającej się wyłącznie na osobach starszych. |
| --- | --- |

4.1.

Chociaż zielona księga to kolejny krok w kierunku realizacji zobowiązań podjętych w planie madryckim dwadzieścia lat temu, ujawnia ona szereg niedociągnięć, którym należy zaradzić, jako że nie zaproponowano jeszcze kompleksowej polityki dotyczącej starzenia się czy skupiającej się wyłącznie na osobach starszych.

| 4.2. | Jednym z największych niedociągnięć zielonej księgi Komisji jest traktowanie wieku i osób starszych jako wydatków lub kosztów dla społeczeństwa, z pominięciem korzyści społecznych i gospodarczych, które można by odnieść dzięki aktywniejszemu włączeniu osób starszych. W zielonej księdze wiek nadal kojarzy się ze schyłkiem, biernością i podatnością na zagrożenia. Aby wykorzystać potencjał starzenia się społeczeństwa, kluczowe znaczenie ma wizja oparta na prawach człowieka, dobrostanie, wkładzie osób starszych w życie społeczne i gospodarcze oraz narzędzia umożliwiające ich wkład. |
| --- | --- |

4.2.

Jednym z największych niedociągnięć zielonej księgi Komisji jest traktowanie wieku i osób starszych jako wydatków lub kosztów dla społeczeństwa, z pominięciem korzyści społecznych i gospodarczych, które można by odnieść dzięki aktywniejszemu włączeniu osób starszych. W zielonej księdze wiek nadal kojarzy się ze schyłkiem, biernością i podatnością na zagrożenia. Aby wykorzystać potencjał starzenia się społeczeństwa, kluczowe znaczenie ma wizja oparta na prawach człowieka, dobrostanie, wkładzie osób starszych w życie społeczne i gospodarcze oraz narzędzia umożliwiające ich wkład.

| 4.3. | W ostatnich latach przedstawiono i omówiono szereg inicjatyw ściśle związanych z wiekiem, takich jak europejska strategia w dziedzinie opieki, Plan działania UE dotyczący praw człowieka i demokracji na lata 2020–2024, Plan działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych, zobowiązania podjęte przez państwa członkowskie w ramach inicjatywy ONZ dotyczącej wpływu COVID-19 na osoby starsze oraz rozmaite konkluzje Rady UE w sprawie praw człowieka, uczestnictwa i dobrostanu osób starszych w erze cyfryzacji (12), w sprawie uwzględniania w politykach publicznych problematyki starzenia się (13) czy też w sprawie przeprowadzenia po pandemii COVID-19 odbudowy w oparciu o prawa człowieka (14). |
| --- | --- |

4.3.

W ostatnich latach przedstawiono i omówiono szereg inicjatyw ściśle związanych z wiekiem, takich jak europejska strategia w dziedzinie opieki, Plan działania UE dotyczący praw człowieka i demokracji na lata 2020–2024, Plan działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych, zobowiązania podjęte przez państwa członkowskie w ramach inicjatywy ONZ dotyczącej wpływu COVID-19 na osoby starsze oraz rozmaite konkluzje Rady UE w sprawie praw człowieka, uczestnictwa i dobrostanu osób starszych w erze cyfryzacji (12

13

14

| 4.4. | Nowa europejska strategia na rzecz osób starszych przyczyni się do niezbędnej zmiany podejścia do polityki dotyczącej wieku oraz osób starszych obecnie i w przyszłości, kładąc nacisk na możliwości ludzkie, społeczne i gospodarcze, a także poprawiając perspektywy obywatelskie i partycypacyjne, ponieważ osoby starsze posiadają często niewykorzystany kapitał intelektualny, gospodarczy i społeczny. Strategia będzie wspierać solidarność międzypokoleniową i podejście oparte na cyklu życia w celu zapobiegania wyzwaniom związanym ze starzeniem się i ograniczania ich, korygując obecne podejście do starzenia się jako kosztu. |
| --- | --- |

4.4.

Nowa europejska strategia na rzecz osób starszych przyczyni się do niezbędnej zmiany podejścia do polityki dotyczącej wieku oraz osób starszych obecnie i w przyszłości, kładąc nacisk na możliwości ludzkie, społeczne i gospodarcze, a także poprawiając perspektywy obywatelskie i partycypacyjne, ponieważ osoby starsze posiadają często niewykorzystany kapitał intelektualny, gospodarczy i społeczny. Strategia będzie wspierać solidarność międzypokoleniową i podejście oparte na cyklu życia w celu zapobiegania wyzwaniom związanym ze starzeniem się i ograniczania ich, korygując obecne podejście do starzenia się jako kosztu.

| 4.5. | Umożliwi ponadto umocnienie podstawowych zasad inicjatyw opracowanych przez UE i organizacje międzynarodowe od czasu podpisania madryckiego planu działania w 2002 r., a także zawierać będzie propozycje konkretnych działań i planów z myślą o kształtowaniu polityki dotyczącej osób starszych. |
| --- | --- |

4.5.

Umożliwi ponadto umocnienie podstawowych zasad inicjatyw opracowanych przez UE i organizacje międzynarodowe od czasu podpisania madryckiego planu działania w 2002 r., a także zawierać będzie propozycje konkretnych działań i planów z myślą o kształtowaniu polityki dotyczącej osób starszych.

| 4.6. | Europejska strategia na rzecz osób starszych doprowadzi do krystalizacji paktu międzypokoleniowego opartego na szacunku i solidarności między pokoleniami, którego najważniejszymi celami są dostęp wszystkich do edukacji wysokiej jakości przez całe życie, godziwe miejsca pracy oraz rozbudowane systemy zabezpieczenia społecznego o charakterze kompleksowym (15). |
| --- | --- |

4.6.

Europejska strategia na rzecz osób starszych doprowadzi do krystalizacji paktu międzypokoleniowego opartego na szacunku i solidarności między pokoleniami, którego najważniejszymi celami są dostęp wszystkich do edukacji wysokiej jakości przez całe życie, godziwe miejsca pracy oraz rozbudowane systemy zabezpieczenia społecznego o charakterze kompleksowym (15

| 4.7. | Ponadto strategia będzie służyć nie tylko osobom starszym, lecz również całemu społeczeństwu, w tym opiekunom osób starszych, i będzie miała na celu przygotowanie młodszych pokoleń do własnego starzenia się. |
| --- | --- |

4.7.

Ponadto strategia będzie służyć nie tylko osobom starszym, lecz również całemu społeczeństwu, w tym opiekunom osób starszych, i będzie miała na celu przygotowanie młodszych pokoleń do własnego starzenia się.

5.   Filary nowej europejskiej strategii na rzecz osób starszych

Filary nowej europejskiej strategii na rzecz osób starszych

| 5.1. | Nowa europejska strategia będzie musiała uwzględniać wyzwania stojące przed wszystkimi osobami starszymi tworzącymi bardzo niejednorodną grupę i zarazem wspierać działania polityczne niezbędne do wykorzystania wszystkich możliwości związanych z aktywnym starzeniem się w dobrym zdrowiu. |
| --- | --- |

5.1.

Nowa europejska strategia będzie musiała uwzględniać wyzwania stojące przed wszystkimi osobami starszymi tworzącymi bardzo niejednorodną grupę i zarazem wspierać działania polityczne niezbędne do wykorzystania wszystkich możliwości związanych z aktywnym starzeniem się w dobrym zdrowiu.

| 5.2. | Strategia europejska będzie musiała bazować na polityce mającej na celu przygotowanie się do konsekwencji podeszłego wieku, zapobieganie im i ich przewidywanie, a także na polityce uczestnictwa i aktywności obywatelskiej, takiej jak uczenie się przez całe życie, starzenie się w dobrym zdrowiu i czynne uczestnictwo. Jest to najlepsza inwestycja z punktu widzenia zniwelowania nierówności związanych z wiekiem oraz obciążeń socjalnych i ekonomicznych wynikających ze starzenia się (16). Strategia zachęci obywateli do podejmowania odpowiednich działań w celu zaradzenia skutkom swego starzenia się. |
| --- | --- |

5.2.

Strategia europejska będzie musiała bazować na polityce mającej na celu przygotowanie się do konsekwencji podeszłego wieku, zapobieganie im i ich przewidywanie, a także na polityce uczestnictwa i aktywności obywatelskiej, takiej jak uczenie się przez całe życie, starzenie się w dobrym zdrowiu i czynne uczestnictwo. Jest to najlepsza inwestycja z punktu widzenia zniwelowania nierówności związanych z wiekiem oraz obciążeń socjalnych i ekonomicznych wynikających ze starzenia się (16

| 5.3. | W ramach strategii państwa członkowskie będą musiały opracować własne krajowe plany na rzecz starzenia się społeczeństwa zawierające konkretne cele i wskaźniki służące do pomiaru skuteczności kierunków polityki wspierających osoby starsze. Zaproponują również konkretne środki wspierające cele i filary strategii europejskiej. |
| --- | --- |

5.3.

W ramach strategii państwa członkowskie będą musiały opracować własne krajowe plany na rzecz starzenia się społeczeństwa zawierające konkretne cele i wskaźniki służące do pomiaru skuteczności kierunków polityki wspierających osoby starsze. Zaproponują również konkretne środki wspierające cele i filary strategii europejskiej.

5.4.   Równość i niedyskryminacja

Równość i niedyskryminacja

| 5.4.1. | Równość i niedyskryminacja ze względu na wiek są podstawowymi zasadami, które zostały ugruntowane w traktatach i prawodawstwie europejskim. Pomimo tego w zbyt wielu sferach życia nadal utrzymuje się ageizm, który stanowi dla osób starszych przeszkodę w pełnym uczestnictwie w społeczeństwie. |
| --- | --- |

5.4.1.

Równość i niedyskryminacja ze względu na wiek są podstawowymi zasadami, które zostały ugruntowane w traktatach i prawodawstwie europejskim. Pomimo tego w zbyt wielu sferach życia nadal utrzymuje się ageizm, który stanowi dla osób starszych przeszkodę w pełnym uczestnictwie w społeczeństwie.

| 5.4.2. | Dlatego też przyszła strategia na rzecz osób starszych powinna posłużyć do: |
| --- | --- |

5.4.2.

Dlatego też przyszła strategia na rzecz osób starszych powinna posłużyć do:

| 5.4.2.1. | Zwiększenia równości bez względu na wiek – jako podstawowej zasady i jako wymiaru, który należy uwzględnić we wszystkich obszarach polityki UE – oraz do wsparcia przyjęcia dyrektywy Rady w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania osób bez względu na religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną (17). |
| --- | --- |

5.4.2.1.

Zwiększenia równości bez względu na wiek – jako podstawowej zasady i jako wymiaru, który należy uwzględnić we wszystkich obszarach polityki UE – oraz do wsparcia przyjęcia dyrektywy Rady w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania osób bez względu na religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną (17

| 5.4.2.2. | Zaproponowania konkretnych działań mających na celu podniesienie świadomości na temat dyskryminacji ze względu na wiek, osób starszych oraz ich praw i możliwości włączenia społecznego, a także promowania pozytywnego wizerunku wieku. |
| --- | --- |

5.4.2.2.

Zaproponowania konkretnych działań mających na celu podniesienie świadomości na temat dyskryminacji ze względu na wiek, osób starszych oraz ich praw i możliwości włączenia społecznego, a także promowania pozytywnego wizerunku wieku.

| 5.4.2.3. | Zapewnienia rygorystycznego i bezstronnego wdrożenia dyrektywy w sprawie równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy przez państwa członkowskie oraz sądy krajowe i europejskie oraz zaproponowania wytycznych lepiej określających zasadę równości w pracy bez względu na wiek. |
| --- | --- |

5.4.2.3.

Zapewnienia rygorystycznego i bezstronnego wdrożenia dyrektywy w sprawie równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy przez państwa członkowskie oraz sądy krajowe i europejskie oraz zaproponowania wytycznych lepiej określających zasadę równości w pracy bez względu na wiek.

| 5.4.2.4. | Zwrócenia szczególnej uwagi na starsze kobiety, które żyją średnio dłużej niż mężczyźni, mogą pozostać aktywne przez dłuższy czas, lecz są bardziej narażone na dyskryminację lub samotność. |
| --- | --- |

5.4.2.4.

Zwrócenia szczególnej uwagi na starsze kobiety, które żyją średnio dłużej niż mężczyźni, mogą pozostać aktywne przez dłuższy czas, lecz są bardziej narażone na dyskryminację lub samotność.

| 5.4.2.5. | Zaproponowania środków mających na celu rozwiązanie problemu dyskryminacji z wielu przyczyn jednocześnie i dyskryminacji krzyżowej w podeszłym wieku, w tym m.in. problemów, z którymi borykają się osoby starsze z niepełnosprawnościami, osoby starsze LGBTIQ+, osoby starsze pochodzące z mniejszości etnicznych czy migranci w starszym wieku. |
| --- | --- |

5.4.2.5.

Zaproponowania środków mających na celu rozwiązanie problemu dyskryminacji z wielu przyczyn jednocześnie i dyskryminacji krzyżowej w podeszłym wieku, w tym m.in. problemów, z którymi borykają się osoby starsze z niepełnosprawnościami, osoby starsze LGBTIQ+, osoby starsze pochodzące z mniejszości etnicznych czy migranci w starszym wieku.

| 5.4.2.6. | Skorygowania obecnego wykluczenia osób starszych z danych, statystyk i badań opinii opracowywanych przez organy publiczne, w tym Eurostat lub Eurobarometr, uwzględniając ograniczenia wiekowe w badaniach, segmentację wiekową w kategorii osób starszych lub brak informacji na temat osób starszych mieszkających w placówkach opiekuńczych. Zapewnienia, aby dane były gromadzone, zdezagregowane, analizowane, wykorzystywane i rozpowszechniane odnośnie do każdego wieku i innych cech oraz aby państwa członkowskie gromadziły odpowiednie, porównywalne i wiarygodne dane. |
| --- | --- |

5.4.2.6.

Skorygowania obecnego wykluczenia osób starszych z danych, statystyk i badań opinii opracowywanych przez organy publiczne, w tym Eurostat lub Eurobarometr, uwzględniając ograniczenia wiekowe w badaniach, segmentację wiekową w kategorii osób starszych lub brak informacji na temat osób starszych mieszkających w placówkach opiekuńczych. Zapewnienia, aby dane były gromadzone, zdezagregowane, analizowane, wykorzystywane i rozpowszechniane odnośnie do każdego wieku i innych cech oraz aby państwa członkowskie gromadziły odpowiednie, porównywalne i wiarygodne dane.

| 5.4.2.7. | Zatroszczenia się o to, by Agencja Praw Podstawowych w większym stopniu uwzględniała w swoich pracach aspekty dyskryminacji ze względu na wiek oraz prawa człowieka osób starszych. |
| --- | --- |

5.4.2.7.

Zatroszczenia się o to, by Agencja Praw Podstawowych w większym stopniu uwzględniała w swoich pracach aspekty dyskryminacji ze względu na wiek oraz prawa człowieka osób starszych.

5.5.   Uczestnictwo w społeczeństwie

Uczestnictwo w społeczeństwie

| 5.5.1. | Promowanie uczestnictwa osób starszych, szczególnie w życiu gospodarczym, będzie miało kapitalne znaczenie dla wykorzystania możliwości społecznych i gospodarczych wynikających z ich większego włączenia. |
| --- | --- |

5.5.1.

Promowanie uczestnictwa osób starszych, szczególnie w życiu gospodarczym, będzie miało kapitalne znaczenie dla wykorzystania możliwości społecznych i gospodarczych wynikających z ich większego włączenia.

| 5.5.2. | Z myślą o pełnym i aktywnym udziale osób starszych, w nowej strategii trzeba będzie zaproponować konkretne inicjatywy na odpowiednim poziomie umiejętności w celu: |
| --- | --- |

5.5.2.

Z myślą o pełnym i aktywnym udziale osób starszych, w nowej strategii trzeba będzie zaproponować konkretne inicjatywy na odpowiednim poziomie umiejętności w celu:

| 5.5.2.1. | Zapewnienia dostępności środowiska zbudowanego – w tym własnego domu – oraz towarów i usług cyfrowych dzięki wcieleniu w życie i monitorowaniu takich instrumentów prawnych, jak europejski akt w sprawie dostępności, dyrektywa w sprawie dostępności stron internetowych, prawodawstwo dotyczące dostępności transportu czy też różne zobowiązania zapisane w Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych. |
| --- | --- |

5.5.2.1.

Zapewnienia dostępności środowiska zbudowanego – w tym własnego domu – oraz towarów i usług cyfrowych dzięki wcieleniu w życie i monitorowaniu takich instrumentów prawnych, jak europejski akt w sprawie dostępności, dyrektywa w sprawie dostępności stron internetowych, prawodawstwo dotyczące dostępności transportu czy też różne zobowiązania zapisane w Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych.

| 5.5.2.2. | Krzewienia inicjatyw i kierunków polityki zgodnych z art. 19 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, by zapewnić każdej grupie wiekowej niezależne życie i udział w życiu danej społeczności. |
| --- | --- |

5.5.2.2.

Krzewienia inicjatyw i kierunków polityki zgodnych z art. 19 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, by zapewnić każdej grupie wiekowej niezależne życie i udział w życiu danej społeczności.

| 5.5.2.3. | Wspierania koncepcji miast dla wszystkich – inteligentnych, ekologicznych i sprzyjających włączeniu społecznemu modeli miejskiego planowania przestrzennego w odpowiedzi na ryzyko niepożądanej izolacji i samotności zarówno na obszarach miejskich, jak i wiejskich. Projektowania dla wszystkich, jako że mobilność i relacje międzyludzkie mają kluczowe znaczenie dla życia społecznego. |
| --- | --- |

5.5.2.3.

Wspierania koncepcji miast dla wszystkich – inteligentnych, ekologicznych i sprzyjających włączeniu społecznemu modeli miejskiego planowania przestrzennego w odpowiedzi na ryzyko niepożądanej izolacji i samotności zarówno na obszarach miejskich, jak i wiejskich. Projektowania dla wszystkich, jako że mobilność i relacje międzyludzkie mają kluczowe znaczenie dla życia społecznego.

| 5.5.2.4. | Tam, gdzie to konieczne, usunięcia barier, które wykluczają osoby starsze z procesów demokratycznych lub konstytutywnych, takich jak wybory do Parlamentu Europejskiego, ponieważ są one znaczącą siłą wyborczą posiadającą pełne prawa. |
| --- | --- |

5.5.2.4.

Tam, gdzie to konieczne, usunięcia barier, które wykluczają osoby starsze z procesów demokratycznych lub konstytutywnych, takich jak wybory do Parlamentu Europejskiego, ponieważ są one znaczącą siłą wyborczą posiadającą pełne prawa.

| 5.5.2.5. | Niwelowania przepaści cyfrowej i ubóstwa cyfrowego poprzez przydzielanie wsparcia finansowego i podejmowanie inicjatyw na rzecz poprawy infrastruktury, odpowiedniego sprzętu i szkoleń przyczyniających się do nabywania umiejętności cyfrowych w każdym wieku, przy jednoczesnym utrzymaniu obowiązku zapewnienia dostępności podstawowych towarów i usług również poza sferą cyfrową. |
| --- | --- |

5.5.2.5.

Niwelowania przepaści cyfrowej i ubóstwa cyfrowego poprzez przydzielanie wsparcia finansowego i podejmowanie inicjatyw na rzecz poprawy infrastruktury, odpowiedniego sprzętu i szkoleń przyczyniających się do nabywania umiejętności cyfrowych w każdym wieku, przy jednoczesnym utrzymaniu obowiązku zapewnienia dostępności podstawowych towarów i usług również poza sferą cyfrową.

| 5.5.2.6. | Zapewnienia innych podstawowych usług wykraczających poza transport publiczny, takich jak opieka, służba zdrowia, mieszkalnictwo, kultura, wypoczynek, czynny udział w życiu społecznym itp. |
| --- | --- |

5.5.2.6.

Zapewnienia innych podstawowych usług wykraczających poza transport publiczny, takich jak opieka, służba zdrowia, mieszkalnictwo, kultura, wypoczynek, czynny udział w życiu społecznym itp.

| 5.5.2.7. | Wspierania zaleceń Komisji Europejskiej dotyczących zwalczania niepożądanej samotności, zapewniając, by w kontekście obecnych zmian demograficznych usługi w zakresie zdrowia psychicznego, opieki społecznej i opieki długoterminowej były dostępne, przystępne cenowo, zintegrowane, oparte na społeczności i przyjazne dla korzystającego. Podobnie, wspieranie państw członkowskich poprzez gromadzenie i przekazywanie dobrych praktyk za pośrednictwem nowej Europejskiej Agencji ds. Osób Starszych, Starzenia Się i Wyzwania Demograficznego (18). |
| --- | --- |

5.5.2.7.

Wspierania zaleceń Komisji Europejskiej dotyczących zwalczania niepożądanej samotności, zapewniając, by w kontekście obecnych zmian demograficznych usługi w zakresie zdrowia psychicznego, opieki społecznej i opieki długoterminowej były dostępne, przystępne cenowo, zintegrowane, oparte na społeczności i przyjazne dla korzystającego. Podobnie, wspieranie państw członkowskich poprzez gromadzenie i przekazywanie dobrych praktyk za pośrednictwem nowej Europejskiej Agencji ds. Osób Starszych, Starzenia Się i Wyzwania Demograficznego (18

| 5.5.2.8. | Proponowania środków mających na celu ochronę praw starszych konsumentów, ponieważ zgodnie z europejskim dorobkiem są oni uznawani za konsumentów podatnych na zagrożenia. |
| --- | --- |

5.5.2.8.

Proponowania środków mających na celu ochronę praw starszych konsumentów, ponieważ zgodnie z europejskim dorobkiem są oni uznawani za konsumentów podatnych na zagrożenia.

| 5.5.2.9. | Zaproponowania środków sprzyjających wolontariatowi o wartości dodanej dla osób starszych za pomocą programów opieki mentorskiej dla osób starszych zainteresowanych przekazywaniem doświadczenia zawodowego młodszym pokoleniom. |
| --- | --- |

5.5.2.9.

Zaproponowania środków sprzyjających wolontariatowi o wartości dodanej dla osób starszych za pomocą programów opieki mentorskiej dla osób starszych zainteresowanych przekazywaniem doświadczenia zawodowego młodszym pokoleniom.

| 5.5.2.10. | Inwestowania w badania i rozwój w celu wspierania zdrowego i aktywnego starzenia się, w tym rozwoju dostępnych dla wszystkich technologii, produktów i usług z bezpośrednim udziałem osób starszych, by uwzględnić dużą różnorodność ich potrzeb, a także propagowania innowacji społecznych. |
| --- | --- |

5.5.2.10.

Inwestowania w badania i rozwój w celu wspierania zdrowego i aktywnego starzenia się, w tym rozwoju dostępnych dla wszystkich technologii, produktów i usług z bezpośrednim udziałem osób starszych, by uwzględnić dużą różnorodność ich potrzeb, a także propagowania innowacji społecznych.

| 5.5.2.11. | Dalszego wdrażania Planu działania w dziedzinie edukacji cyfrowej, aby wesprzeć państwa członkowskie w tworzeniu warunków sprzyjających nabywaniu zaawansowanych i specjalistycznych umiejętności cyfrowych w ramach uczenia się przez całe życie (19) zamiast koncentrowania się tylko na uczestnictwie w rynku pracy. Tworzenia podwalin pod konkretne środki ukierunkowane na osoby starsze i ich środowisko. |
| --- | --- |

5.5.2.11.

Dalszego wdrażania Planu działania w dziedzinie edukacji cyfrowej, aby wesprzeć państwa członkowskie w tworzeniu warunków sprzyjających nabywaniu zaawansowanych i specjalistycznych umiejętności cyfrowych w ramach uczenia się przez całe życie (19

5.6.   Zatrudnienie, kształcenie i szkolenie

Zatrudnienie, kształcenie i szkolenie

| 5.6.1. | Obecne wyzwanie demograficzne wymaga wyeliminowania barier i wykorzystania możliwości w zakresie włączenia w rynek pracy osób starszych oraz osób, które pragną kontynuować aktywność zawodową po przekroczeniu wieku emerytalnego. Strategia powinna zachęcać do wymiany dobrych praktyk między państwami członkowskimi w celu poprawy zatrudnienia osób starszych. |
| --- | --- |

5.6.1.

Obecne wyzwanie demograficzne wymaga wyeliminowania barier i wykorzystania możliwości w zakresie włączenia w rynek pracy osób starszych oraz osób, które pragną kontynuować aktywność zawodową po przekroczeniu wieku emerytalnego. Strategia powinna zachęcać do wymiany dobrych praktyk między państwami członkowskimi w celu poprawy zatrudnienia osób starszych.

| 5.6.2. | Strategia będzie musiała opierać się na elastycznym modelu, w którym okresy przejściowe między nauką, pracą, opieką nad rodziną, biernością zawodową/emeryturą będą następować wielokrotnie, w różnym wieku danej osoby, w tym po przekroczeniu ustawowego wieku emerytalnego. Usługi wsparcia i opieki dla wszystkich pokoleń, w tym opieka nad dziećmi i opieka długoterminowa, powinny wspierać możliwości aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym osób w każdym wieku, zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Strategia będzie musiała obejmować konkretne środki mające na celu wsparcie opiekunów nieformalnych, zważywszy na ich podstawową rolę w życiu osób starszych będących pod ich opieką. W związku z tym można by opracować specjalne zalecenia dotyczące godzenia obowiązków zawodowych z życiem rodzinnym, rekompensaty za utracony dochód z pracy lub wsparcia finansowego, zróżnicowanej oferty usług w zakresie zastępstw w opiece nad krewnymi otrzymującymi pomoc, dostępności poradnictwa i szkoleń itd. |
| --- | --- |

5.6.2.

Strategia będzie musiała opierać się na elastycznym modelu, w którym okresy przejściowe między nauką, pracą, opieką nad rodziną, biernością zawodową/emeryturą będą następować wielokrotnie, w różnym wieku danej osoby, w tym po przekroczeniu ustawowego wieku emerytalnego. Usługi wsparcia i opieki dla wszystkich pokoleń, w tym opieka nad dziećmi i opieka długoterminowa, powinny wspierać możliwości aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym osób w każdym wieku, zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Strategia będzie musiała obejmować konkretne środki mające na celu wsparcie opiekunów nieformalnych, zważywszy na ich podstawową rolę w życiu osób starszych będących pod ich opieką. W związku z tym można by opracować specjalne zalecenia dotyczące godzenia obowiązków zawodowych z życiem rodzinnym, rekompensaty za utracony dochód z pracy lub wsparcia finansowego, zróżnicowanej oferty usług w zakresie zastępstw w opiece nad krewnymi otrzymującymi pomoc, dostępności poradnictwa i szkoleń itd.

| 5.6.3. | W tym celu w ramach strategii europejskiej należy zgodnie z kompetencjami państw członkowskich: |
| --- | --- |

5.6.3.

W tym celu w ramach strategii europejskiej należy zgodnie z kompetencjami państw członkowskich:

| 5.6.3.1. | Oceniać wpływ odstępstw ze względu na wiek zawartych w dyrektywie w sprawie zatrudnienia i w dyrektywie w sprawie płacy minimalnej, proponować wytyczne dotyczące wdrażania zasad równości bez względu na wiek w dziedzinie zatrudnienia i w razie potrzeby wskazywać inne sposoby udoskonalenia wdrażania dyrektyw lub konkretne zmiany w tym zakresie, a także zapobiegać dyskryminacji osób starszych, które chcą pozostać na rynku pracy. |
| --- | --- |

5.6.3.1.

Oceniać wpływ odstępstw ze względu na wiek zawartych w dyrektywie w sprawie zatrudnienia i w dyrektywie w sprawie płacy minimalnej, proponować wytyczne dotyczące wdrażania zasad równości bez względu na wiek w dziedzinie zatrudnienia i w razie potrzeby wskazywać inne sposoby udoskonalenia wdrażania dyrektyw lub konkretne zmiany w tym zakresie, a także zapobiegać dyskryminacji osób starszych, które chcą pozostać na rynku pracy.

| 5.6.3.2. | Zachęcać do międzypokoleniowego mentoringu za pośrednictwem konkretnych programów. |
| --- | --- |

5.6.3.2.

Zachęcać do międzypokoleniowego mentoringu za pośrednictwem konkretnych programów.

| 5.6.3.3. | Zgodnie z obecną polityką zwalczać zagrożenia fizyczne i psychospołeczne, takie jak stres i wyczerpanie, a także im zapobiegać w następnych ramach UE dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy. |
| --- | --- |

5.6.3.3.

Zgodnie z obecną polityką zwalczać zagrożenia fizyczne i psychospołeczne, takie jak stres i wyczerpanie, a także im zapobiegać w następnych ramach UE dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy.

| 5.6.3.4. | Szerzyć przedsiębiorczość wśród osób starszych z wykorzystaniem analizy obecnych przeszkód, takich jak utrata uprawnień emerytalnych, ułatwiać dostęp do finansowania, promować inkubatory wspólnej, międzypokoleniowej przedsiębiorczości bądź przenoszenie własności przedsiębiorstw przez starszych przedsiębiorców i pracodawców na młodszych przedsiębiorców (20) lub zachęcać do podejmowania inicjatyw w ramach gospodarki społecznej. |
| --- | --- |

5.6.3.4.

Szerzyć przedsiębiorczość wśród osób starszych z wykorzystaniem analizy obecnych przeszkód, takich jak utrata uprawnień emerytalnych, ułatwiać dostęp do finansowania, promować inkubatory wspólnej, międzypokoleniowej przedsiębiorczości bądź przenoszenie własności przedsiębiorstw przez starszych przedsiębiorców i pracodawców na młodszych przedsiębiorców (20

| 5.6.3.5. | Wspierać gospodarkę społeczną jako sektor skupiający się na ludziach i korzyściach dla społeczeństwa, gdyż może on oferować osobom starszym nowe możliwości zatrudnienia i przedsiębiorczości (21). |
| --- | --- |

5.6.3.5.

Wspierać gospodarkę społeczną jako sektor skupiający się na ludziach i korzyściach dla społeczeństwa, gdyż może on oferować osobom starszym nowe możliwości zatrudnienia i przedsiębiorczości (21

| 5.6.3.6. | Promować i poprawiać dostępność programów Erasmus+ i programów w zakresie technologii uczenia się dla osób starszych, w pełni wykorzystując jego międzypokoleniowy wymiar, oferując osobom starszym możliwości uczenia się i mobilność akademicką, w tym w miejscach, w których dostęp do edukacji jest trudny, takich jak miejsca opieki długoterminowej. Należy również w pełni wykorzystać możliwości oferowane przez mikropoświadczenia i cyfrowe narzędzia uczenia się, takie jak otwarte kursy internetowe (MOOC). |
| --- | --- |

5.6.3.6.

Promować i poprawiać dostępność programów Erasmus+ i programów w zakresie technologii uczenia się dla osób starszych, w pełni wykorzystując jego międzypokoleniowy wymiar, oferując osobom starszym możliwości uczenia się i mobilność akademicką, w tym w miejscach, w których dostęp do edukacji jest trudny, takich jak miejsca opieki długoterminowej. Należy również w pełni wykorzystać możliwości oferowane przez mikropoświadczenia i cyfrowe narzędzia uczenia się, takie jak otwarte kursy internetowe (MOOC).

| 5.6.3.7. | Proponować środki mające na celu poprawę edukacji finansowej osób starszych, które to środki mogą umożliwić mobilizację niewykorzystanych zasobów i podnieść konkurencyjność. Szczególną uwagę należy zwrócić na doskonalenie umiejętności osób starszych, aby umożliwić im działanie w charakterze świadomych inwestorów i zapobiec nieodpowiednim inwestycjom finansowym czy też niewłaściwej konsumpcji. |
| --- | --- |

5.6.3.7.

Proponować środki mające na celu poprawę edukacji finansowej osób starszych, które to środki mogą umożliwić mobilizację niewykorzystanych zasobów i podnieść konkurencyjność. Szczególną uwagę należy zwrócić na doskonalenie umiejętności osób starszych, aby umożliwić im działanie w charakterze świadomych inwestorów i zapobiec nieodpowiednim inwestycjom finansowym czy też niewłaściwej konsumpcji.

| 5.6.3.8. | Przedstawić propozycje mające na celu zapobieganie drenażowi mózgów we wszystkich pokoleniach – czy to między państwami członkowskimi, czy też poza UE – z wykorzystaniem europejskiego programu na rzecz umiejętności służącego zrównoważonej konkurencyjności, sprawiedliwości społecznej i odporności (22). |
| --- | --- |

5.6.3.8.

Przedstawić propozycje mające na celu zapobieganie drenażowi mózgów we wszystkich pokoleniach – czy to między państwami członkowskimi, czy też poza UE – z wykorzystaniem europejskiego programu na rzecz umiejętności służącego zrównoważonej konkurencyjności, sprawiedliwości społecznej i odporności (22

5.7.   Godne dochody i włączenie społeczne

Godne dochody i włączenie społeczne

| 5.7.1. | W 2019 r. odsetek emerytów w wieku powyżej 65 lat zagrożonych ubóstwem w UE wyniósł 15,1 %. W UE w latach 2010–2019 odsetek kobiet w wieku powyżej 65 lat otrzymujących emeryturę i zagrożonych ubóstwem był o 3–4 punkty procentowe wyższy niż w przypadku mężczyzn. |
| --- | --- |

5.7.1.

W 2019 r. odsetek emerytów w wieku powyżej 65 lat zagrożonych ubóstwem w UE wyniósł 15,1 %. W UE w latach 2010–2019 odsetek kobiet w wieku powyżej 65 lat otrzymujących emeryturę i zagrożonych ubóstwem był o 3–4 punkty procentowe wyższy niż w przypadku mężczyzn.

| 5.7.2. | Aby zaradzić tej sytuacji i ograniczyć do minimum ryzyko ubóstwa i wykluczenia społecznego osób starszych, zgodnie z wyłącznymi kompetencjami państw członkowskich i z uwzględnieniem roli partnerów społecznych, w ramach strategii należy dążyć do zapewnienia osobom starszym godnych dochodów poprzez inicjatywy mające na celu: |
| --- | --- |

5.7.2.

Aby zaradzić tej sytuacji i ograniczyć do minimum ryzyko ubóstwa i wykluczenia społecznego osób starszych, zgodnie z wyłącznymi kompetencjami państw członkowskich i z uwzględnieniem roli partnerów społecznych, w ramach strategii należy dążyć do zapewnienia osobom starszym godnych dochodów poprzez inicjatywy mające na celu:

| 5.7.2.1. | Opracowanie systemów emerytalnych zapewniających odpowiednie emerytury, tak aby emeryci nie byli uzależnieni od wsparcia dochodu minimalnego, jak stwierdzono w opinii EKES-u w sprawie zalecenia Rady w sprawie odpowiedniego dochodu minimalnego zapewniającego aktywne włączenie (23). W związku z tym wspólna z państwami członkowskimi ocena możliwości wprowadzenia spójnych środków w celu zapewnienia minimalnego dochodu wszystkim osobom starszym i udzielenia im pomocy w utrzymaniu zatrudnienia, jeśli sobie tego życzą. |
| --- | --- |

5.7.2.1.

Opracowanie systemów emerytalnych zapewniających odpowiednie emerytury, tak aby emeryci nie byli uzależnieni od wsparcia dochodu minimalnego, jak stwierdzono w opinii EKES-u w sprawie zalecenia Rady w sprawie odpowiedniego dochodu minimalnego zapewniającego aktywne włączenie (23

| 5.7.2.2. | Opracowanie gwarancji dla osób starszych, która ochroni je przed ubóstwem i umożliwi im godne życie oparte na uczestnictwie po 65 roku życia, w tym zapewnienie specjalnego wsparcia dla osób w wieku powyżej 75/80 lat, zgodnie ze specyficznymi uwarunkowaniami poszczególnych państw członkowskich. |
| --- | --- |

5.7.2.2.

Opracowanie gwarancji dla osób starszych, która ochroni je przed ubóstwem i umożliwi im godne życie oparte na uczestnictwie po 65 roku życia, w tym zapewnienie specjalnego wsparcia dla osób w wieku powyżej 75/80 lat, zgodnie ze specyficznymi uwarunkowaniami poszczególnych państw członkowskich.

| 5.7.2.3. | Zapewnienie adekwatności emerytur na przestrzeni czasu wraz z gwarancją – w stosownych przypadkach – indeksacji emerytur zgodnie z kosztami życia i z uwzględnieniem specyficznych wydatków osób starszych (takich jak opieka zdrowotna, opieka długoterminowa itp.). |
| --- | --- |

5.7.2.3.

Zapewnienie adekwatności emerytur na przestrzeni czasu wraz z gwarancją – w stosownych przypadkach – indeksacji emerytur zgodnie z kosztami życia i z uwzględnieniem specyficznych wydatków osób starszych (takich jak opieka zdrowotna, opieka długoterminowa itp.).

| 5.7.2.4. | Zmniejszenie luki emerytalnej między kobietami a mężczyznami oraz, w razie potrzeby, dążenie do zaliczania opieki do okresów składkowych w systemach ochrony socjalnej i/lub systemach podatkowych. |
| --- | --- |

5.7.2.4.

Zmniejszenie luki emerytalnej między kobietami a mężczyznami oraz, w razie potrzeby, dążenie do zaliczania opieki do okresów składkowych w systemach ochrony socjalnej i/lub systemach podatkowych.

| 5.7.2.5. | Stworzenie ram powszechnego dostępu do praw emerytalnych, w tym dla mężczyzn i kobiet, samozatrudnionych, osób w nowych formach zatrudnienia, takich jak gospodarka społeczna, osób z niepełnosprawnością (w tym w zatrudnieniu chronionym) i osób wykluczonych z rynku pracy. |
| --- | --- |

5.7.2.5.

Stworzenie ram powszechnego dostępu do praw emerytalnych, w tym dla mężczyzn i kobiet, samozatrudnionych, osób w nowych formach zatrudnienia, takich jak gospodarka społeczna, osób z niepełnosprawnością (w tym w zatrudnieniu chronionym) i osób wykluczonych z rynku pracy.

| 5.7.2.6. | Zaproponowanie działań mających na celu podniesienie świadomości na temat przemocy wobec osób starszych – zwłaszcza starszych kobiet, a także na temat złego traktowania tych osób, oraz zwalczanie tych zjawisk. |
| --- | --- |

5.7.2.6.

Zaproponowanie działań mających na celu podniesienie świadomości na temat przemocy wobec osób starszych – zwłaszcza starszych kobiet, a także na temat złego traktowania tych osób, oraz zwalczanie tych zjawisk.

Bruksela, dnia 12 lipca 2023 r.

Oliver RÖPKE

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Za przykład niech posłuży francuski plan zapobiegania upadkom osób starszych: „Plan antichute des personnes âgées”.

1

(2)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „W kierunku nowego modelu opieki nad osobami starszymi: lekcje z pandemii COVID-19” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 194 z 12.5.2022, s. 19).

2

(3)  Autonomiczne porozumienie ramowe europejskich partnerów społecznych dotyczące aktywnego starzenia się oraz podejścia międzypokoleniowego, 2017.

3

(4)  Friends of Europe.

4

(5)  
  Current and future challenges for ombudsman institutions – Network in Focus 2019 (europa.eu).

5

Current and future challenges for ombudsman institutions

(6)  Zgodnie ze sprawozdaniem Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka w sprawie krzewienia i ochrony praw człowieka osób starszych z marca 2022 r.

6

(7)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „W kierunku nowego modelu opieki nad osobami starszymi: lekcje z pandemii COVID-19” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 194 z 12.5.2022, s. 19).

7

(8)  Dane Eurostatu.

8

(9)  Silver Economy Study: How to stimulate the economy by hundreds of millions of Euros per year, Shaping Europe’s future digital (europa.eu).

9

(10)  Atlas demograficzny Komisji Europejskiej.

10

(11)  COM(2021) 50 final.

11

(12)  Konkluzje Rady pt. „Osoby starsze w erze cyfryzacji: prawa człowieka, uczestnictwo i dobrostan”, 2020.

12

(13)  Konkluzje Rady w sprawie uwzględniania w politykach publicznych problematyki starzenia się, 2021.

13

(14)  Konkluzje Rady w sprawie przeprowadzenia po pandemii COVID-19 odbudowy w oparciu o prawa człowieka, 2021.

14

(15)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „W kierunku nowego modelu opieki nad osobami starszymi: lekcje z pandemii COVID-19” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 194 z 12.5.2022, s. 19).

15

(16)  Sprawozdanie WHO na temat Dekady Zdrowego Starzenia się, 2021–2030.

16

(17)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Poprawa równości w UE” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 75 z 28.2.2023, s. 56) oraz Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawiewniosku dotyczącego dyrektywy Rady w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania osób bez względu na religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną (COM(2008) 426 wersja ostateczna) (opinia dodatkowa) (Dz.U. C 182 z 4.8.2009, s. 19).

17

(18)  Komunikat Komisji Europejskiej w sprawie kompleksowego podejścia do zdrowia psychicznego, COM(2023) 298 final.

18

(19)  Zalecenie Rady w sprawie poprawy oferty kształcenia i szkolenia w zakresie umiejętności cyfrowych, COM(2023) 206 final.

19

(20)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Przenoszenie własności przedsiębiorstw jako czynnik sprzyjający zrównoważonej odbudowie i wzrostowi w sektorze MŚP” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 486 z 21.12.2022, s. 9).

20

(21)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „W kierunku nowego modelu opieki nad osobami starszymi: lekcje z pandemii COVID-19” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 194 z 12.5.2022, s. 19).

21

(22)  COM(2020) 274 final.

22

(23)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie odpowiedniego dochodu minimalnego zapewniającego aktywne włączenie” (COM(2022) 490 final – 2022/0299 (NLE)) (Dz.U. C 184 z 25.5.2023, s. 64) oraz zalecenie Rady w sprawie odpowiedniego dochodu minimalnego (Dz.U. C 41 z 3.2.2023, s. 1).

23

---

| 29.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 349/36 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 349/36

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Dekarbonizacja przemysłu europejskiego oraz rola innowacji i cyfryzacji jako siły napędowej tego procesu”

(opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji hiszpańskiej)

(2023/C 349/07)

| Sprawozdawca: | Andrés BARCELÓ DELGADO |
| --- | --- |
| Współsprawozdawczyni: | Monika SITÁROVÁ |

Sprawozdawca:

Andrés BARCELÓ DELGADO

Andrés BARCELÓ DELGADO

Współsprawozdawczyni:

Monika SITÁROVÁ

Monika SITÁROVÁ

| Wniosek prezydencji hiszpańskiej w Radzie | Pismo z 8 grudnia 2022 r. |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
  Opinia rozpoznawcza |
| Decyzja Prezydium | 13.12.2022 |
| Sekcja odpowiedzialna | Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle |
| Data przyjęcia przez sekcję | 22.6.2023 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 12.7.2023 |
| Sesja plenarna nr | 580 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 185/3/7 |

Wniosek prezydencji hiszpańskiej w Radzie

Pismo z 8 grudnia 2022 r.

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Opinia rozpoznawcza

Decyzja Prezydium

13.12.2022

Sekcja odpowiedzialna

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle

Data przyjęcia przez sekcję

22.6.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

12.7.2023

Sesja plenarna nr

580

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

185/3/7

1.   Wnioski i zalecenia

Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES zdecydowanie uważa, że dekarbonizacja przemysłu UE musi iść w parze z rozwojem cyfryzacji. |
| --- | --- |

1.1.

EKES zdecydowanie uważa, że dekarbonizacja przemysłu UE musi iść w parze z rozwojem cyfryzacji.

| 1.2. | W kontekście osiągnięcia pełnej dekarbonizacji kluczowe znaczenie ma innowacja, ponieważ wiele technologii jest wciąż rozwijanych. |
| --- | --- |

1.2.

W kontekście osiągnięcia pełnej dekarbonizacji kluczowe znaczenie ma innowacja, ponieważ wiele technologii jest wciąż rozwijanych.

| 1.3. | Urzeczywistnienie dekarbonizacji w UE jest niemożliwe bez znaczącego zaangażowania pracowników oraz bez prowadzenia dialogu społecznego, a programy zmiany i podnoszenia kwalifikacji muszą stanowić najwyższy priorytet, aby można było osiągnąć zaplanowane cele. Dialog społeczny i zaangażowanie przedstawicieli pracowników muszą odgrywać rolę w programach zmiany i podnoszenia kwalifikacji, od których będzie zależało skuteczne wprowadzenie nowych technologii i metod pracy. |
| --- | --- |

1.3.

Urzeczywistnienie dekarbonizacji w UE jest niemożliwe bez znaczącego zaangażowania pracowników oraz bez prowadzenia dialogu społecznego, a programy zmiany i podnoszenia kwalifikacji muszą stanowić najwyższy priorytet, aby można było osiągnąć zaplanowane cele. Dialog społeczny i zaangażowanie przedstawicieli pracowników muszą odgrywać rolę w programach zmiany i podnoszenia kwalifikacji, od których będzie zależało skuteczne wprowadzenie nowych technologii i metod pracy.

| 1.4. | UE musi określić, które technologie wymagają szczególnego wsparcia z myślą o rozwoju działalności wytwórczej, jak również zaproponować dodatkowe środki. |
| --- | --- |

1.4.

UE musi określić, które technologie wymagają szczególnego wsparcia z myślą o rozwoju działalności wytwórczej, jak również zaproponować dodatkowe środki.

| 1.5. | Należy opracować techniki wychwytywania, składowania i utylizacji dwutlenku węgla, aby ograniczyć emisje w sektorach, w których redukcja emisji jest problematyczna, takich jak cement i rafinerie, przy czym sam dwutlenek węgla można wykorzystywać jako surowiec do produkcji e-paliw. |
| --- | --- |

1.5.

Należy opracować techniki wychwytywania, składowania i utylizacji dwutlenku węgla, aby ograniczyć emisje w sektorach, w których redukcja emisji jest problematyczna, takich jak cement i rafinerie, przy czym sam dwutlenek węgla można wykorzystywać jako surowiec do produkcji e-paliw.

| 1.6. | Poważne wyzwanie dla UE i unijnego przemysłu stanowi amerykańska ustawa o obniżeniu inflacji (IRA). Wniosek Komisji w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie może stanowić skuteczną odpowiedź na zagrożenie masowym przenoszeniem działalności przemysłowej z UE do państw trzecich. We wnioskach UE nie można ignorować społecznej warunkowości IRA. |
| --- | --- |

1.6.

Poważne wyzwanie dla UE i unijnego przemysłu stanowi amerykańska ustawa o obniżeniu inflacji (IRA). Wniosek Komisji w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie może stanowić skuteczną odpowiedź na zagrożenie masowym przenoszeniem działalności przemysłowej z UE do państw trzecich. We wnioskach UE nie można ignorować społecznej warunkowości IRA.

| 1.7. | Przedsiębiorstwa przemysłowe potrzebują wsparcia publicznego w trakcie dekarbonizacji (np. podniesienia progu de minimis, przeglądu polityki podatkowej), ale muszą również przestrzegać zasad jednolitego rynku. |
| --- | --- |

1.7.

Przedsiębiorstwa przemysłowe potrzebują wsparcia publicznego w trakcie dekarbonizacji (np. podniesienia progu de minimis, przeglądu polityki podatkowej), ale muszą również przestrzegać zasad jednolitego rynku.

| 1.8. | EKES zauważa, że przykłady cyfrowych bliźniaków już utworzonych w przemyśle, wymienione w opinii CCMI/206, sprzyjają poprawie wydajności przemysłu. |
| --- | --- |

1.8.

EKES zauważa, że przykłady cyfrowych bliźniaków już utworzonych w przemyśle, wymienione w opinii CCMI/206, sprzyjają poprawie wydajności przemysłu.

| 1.9. | Komitet wzywa władze europejskie i państwa członkowskie do przyspieszenia procesów wydawania pozwoleń na działalność w zakresie energii odnawialnej i działalność przemysłową. Obecnie długotrwałe procedury związane z uzyskaniem pozwoleń oraz nadmierna biurokracja nie sprzyjają nowym inwestycjom. |
| --- | --- |

1.9.

Komitet wzywa władze europejskie i państwa członkowskie do przyspieszenia procesów wydawania pozwoleń na działalność w zakresie energii odnawialnej i działalność przemysłową. Obecnie długotrwałe procedury związane z uzyskaniem pozwoleń oraz nadmierna biurokracja nie sprzyjają nowym inwestycjom.

| 1.10. | EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę dotyczącą Europejskiego Banku Wodoru i ma nadzieję, że przyczyni się ona do wdrożenia technologii wodorowej, w szczególności w tych sektorach przemysłu, w których trudno jest obniżyć poziom emisji. |
| --- | --- |

1.10.

EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę dotyczącą Europejskiego Banku Wodoru i ma nadzieję, że przyczyni się ona do wdrożenia technologii wodorowej, w szczególności w tych sektorach przemysłu, w których trudno jest obniżyć poziom emisji.

| 1.11. | Obecną infrastrukturę należy odpowiednio utrzymywać, aby można było rozwijać nowe procesy przemysłowe. Należy opracować konkretne programy infrastrukturalne, które będą towarzyszyć dekarbonizacji przemysłu. |
| --- | --- |

1.11.

Obecną infrastrukturę należy odpowiednio utrzymywać, aby można było rozwijać nowe procesy przemysłowe. Należy opracować konkretne programy infrastrukturalne, które będą towarzyszyć dekarbonizacji przemysłu.

2.   Uwagi ogólne

Uwagi ogólne

| 2.1. | Przyszła prezydencja hiszpańska w Radzie UE zwróciła się do Komitetu o sporządzenie opinii rozpoznawczej na temat dekarbonizacji przemysłu europejskiego oraz roli, jaką w tym procesie odgrywają cyfryzacja i innowacja. |
| --- | --- |

2.1.

Przyszła prezydencja hiszpańska w Radzie UE zwróciła się do Komitetu o sporządzenie opinii rozpoznawczej na temat dekarbonizacji przemysłu europejskiego oraz roli, jaką w tym procesie odgrywają cyfryzacja i innowacja.

| 2.2. | EKES wydał już wcześniej opinię z inicjatywy własnej na temat technologii dekarbonizacji ze szczególnym uwzględnieniem branży objętych systemem ETS (1). |
| --- | --- |

2.2.

EKES wydał już wcześniej opinię z inicjatywy własnej na temat technologii dekarbonizacji ze szczególnym uwzględnieniem branży objętych systemem ETS (1

| 2.3. | Europejskie społeczeństwo podjęło niezbędną, radykalną decyzję o osiągnięciu pełnej dekarbonizacji do 2050 r. W największym stopniu skutki tej decyzji odczuje przemysł, a dostosowanie niektórych rodzajów działalności przemysłowej będzie bardzo trudne. |
| --- | --- |

2.3.

Europejskie społeczeństwo podjęło niezbędną, radykalną decyzję o osiągnięciu pełnej dekarbonizacji do 2050 r. W największym stopniu skutki tej decyzji odczuje przemysł, a dostosowanie niektórych rodzajów działalności przemysłowej będzie bardzo trudne.

| 2.4. | Niektóre branże dokonały znaczących inwestycji na przestrzeni ostatnich lat, a w przyszłości będą zmuszone do wprowadzenia kolejnych radykalnych zmian, aby osiągnąć cel w zakresie neutralności emisyjnej. Europejskie społeczeństwo musi zatem wspierać te branże w procesie odchodzenia od paliw kopalnych w kierunku produkcji neutralnej dla klimatu. |
| --- | --- |

2.4.

Niektóre branże dokonały znaczących inwestycji na przestrzeni ostatnich lat, a w przyszłości będą zmuszone do wprowadzenia kolejnych radykalnych zmian, aby osiągnąć cel w zakresie neutralności emisyjnej. Europejskie społeczeństwo musi zatem wspierać te branże w procesie odchodzenia od paliw kopalnych w kierunku produkcji neutralnej dla klimatu.

| 2.5. | W przypadku niektórych rodzajów działalności, w których redukcja emisji jest problematyczna, należy wprowadzić technologie wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (CCS). W przyszłości emisje dwutlenku węgla można by wykorzystywać do produkcji towarów o wysokiej wartości dodanej. |
| --- | --- |

2.5.

W przypadku niektórych rodzajów działalności, w których redukcja emisji jest problematyczna, należy wprowadzić technologie wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (CCS). W przyszłości emisje dwutlenku węgla można by wykorzystywać do produkcji towarów o wysokiej wartości dodanej.

| 2.6. | Stopień uzależnienia UE od dostaw niektórych czystych technologii z państw trzecich niezwykle utrudnia osiągnięcie przez UE celu 40 % energii ze źródeł odnawialnych do 2030 r. Jeżeli chodzi o czyste technologie, Europa w dużej mierze jest uzależniona od przywozu, a ich wdrażanie w UE należy drastycznie przyspieszyć, aby można było osiągnąć cele pakietu „Gotowi na 55”. UE musi określić, które technologie wymagają szczególnego wsparcia z myślą o rozwoju działalności wytwórczej, i zaproponować dodatkowe środki. |
| --- | --- |

2.6.

Stopień uzależnienia UE od dostaw niektórych czystych technologii z państw trzecich niezwykle utrudnia osiągnięcie przez UE celu 40 % energii ze źródeł odnawialnych do 2030 r. Jeżeli chodzi o czyste technologie, Europa w dużej mierze jest uzależniona od przywozu, a ich wdrażanie w UE należy drastycznie przyspieszyć, aby można było osiągnąć cele pakietu „Gotowi na 55”. UE musi określić, które technologie wymagają szczególnego wsparcia z myślą o rozwoju działalności wytwórczej, i zaproponować dodatkowe środki.

| 2.7. | Europejski przemysł znajduje się pod stałą presją ze strony międzynarodowej konkurencji, przez co przedsiębiorstwa muszą szybko reagować i stale rozwijać się i dostosowywać, aby produkcja w UE nadal była opłacalna. Czynnik ten ma już istotne znaczenie w kontekście współczesnej działalności produkcyjnej, przy czym dzięki nowym technologiom cyfrowym przedsiębiorstwa produkcyjne mogą znacznie zwiększyć wydajność i korzystać z zupełnie nowych możliwości w zakresie rozwoju produktów, usług i modeli biznesowych. |
| --- | --- |

2.7.

Europejski przemysł znajduje się pod stałą presją ze strony międzynarodowej konkurencji, przez co przedsiębiorstwa muszą szybko reagować i stale rozwijać się i dostosowywać, aby produkcja w UE nadal była opłacalna. Czynnik ten ma już istotne znaczenie w kontekście współczesnej działalności produkcyjnej, przy czym dzięki nowym technologiom cyfrowym przedsiębiorstwa produkcyjne mogą znacznie zwiększyć wydajność i korzystać z zupełnie nowych możliwości w zakresie rozwoju produktów, usług i modeli biznesowych.

| 2.8. | Warunkiem wstępnym osiągnięcia celu dekarbonizacji jest transformacja cyfrowa przewidziana w Europejskim Zielonym Ładzie. |
| --- | --- |

2.8.

Warunkiem wstępnym osiągnięcia celu dekarbonizacji jest transformacja cyfrowa przewidziana w Europejskim Zielonym Ładzie.

| 2.9. | Nic nie można osiągnąć bez udziału społeczeństwa. Europejska siła robocza posiada wysokie kwalifikacje w zakresie obecnie dostępnych technologii, ale musi przejść ponowne szkolenie, aby wykorzystać możliwości nowych technologii, które zostaną opracowane i wdrożone w niedalekiej przyszłości. |
| --- | --- |

2.9.

Nic nie można osiągnąć bez udziału społeczeństwa. Europejska siła robocza posiada wysokie kwalifikacje w zakresie obecnie dostępnych technologii, ale musi przejść ponowne szkolenie, aby wykorzystać możliwości nowych technologii, które zostaną opracowane i wdrożone w niedalekiej przyszłości.

| 2.10. | Zgodnie z powszechnie akceptowaną zasadą niepozostawiania nikogo w tyle, na szczególną uwagę zasługują społeczności lokalne na obszarach, na których powstają zakłady przemysłowe, mając na uwadze zmiany w najbliższych latach i ich wpływ w perspektywie krótkoterminowej na zatrudnienie na takich obszarach. |
| --- | --- |

2.10.

Zgodnie z powszechnie akceptowaną zasadą niepozostawiania nikogo w tyle, na szczególną uwagę zasługują społeczności lokalne na obszarach, na których powstają zakłady przemysłowe, mając na uwadze zmiany w najbliższych latach i ich wpływ w perspektywie krótkoterminowej na zatrudnienie na takich obszarach.

3.   Nowa sytuacja w UE i w innych częściach świata

Nowa sytuacja w UE i w innych częściach świata

| 3.1. | Tymczasem Unia Europejska musi zmierzyć się z nowymi wyzwaniami związanymi z wdrożeniem nowej amerykańskiej ustawy IRA (2), która może sprzyjać przeniesieniu znacznej części europejskiego przemysłowego łańcucha wartości do Stanów Zjednoczonych, w szczególności z wyzwaniami związanymi z technologią energii odnawialnej i technologią niskoemisyjną. W IRA połączono dotacje, bodźce podatkowe i gwarancje kredytowe, którym towarzyszy szereg warunków społecznych i ekonomicznych. Znaczna część tych przepisów odnosi się do ulg podatkowych dla przedsiębiorstw na łączną kwotę około 216 mld USD. |
| --- | --- |

3.1.

Tymczasem Unia Europejska musi zmierzyć się z nowymi wyzwaniami związanymi z wdrożeniem nowej amerykańskiej ustawy IRA (2

| 3.2. | Ulgi podatkowe dotyczące produkcji można również uzyskać w przypadku projektów dotyczących energii wiatrowej i słonecznej. Przedsiębiorstwa chcące skorzystać z tych ulg dotyczących produkcji muszą spełnić wymogi dotyczące elementu krajowego: produkcja żelaza, stali i produktów wytwarzanych w zakładach wytwarzania energii musi odbywać się w kraju. Wszystkie procesy produkcji żelaza i stali muszą mieć miejsce w Stanach Zjednoczonych, a produkty wytworzone uznaje się za wyprodukowane w kraju, jeżeli określony odsetek całkowitych kosztów wytworzenia produktów jest związany z wydobyciem, produkcją lub wytwarzaniem na terytorium Stanów Zjednoczonych. Odsetek ten określono na poziomie 40 %, który w 2026 r. wzrośnie do 55 %. |
| --- | --- |

3.2.

Ulgi podatkowe dotyczące produkcji można również uzyskać w przypadku projektów dotyczących energii wiatrowej i słonecznej. Przedsiębiorstwa chcące skorzystać z tych ulg dotyczących produkcji muszą spełnić wymogi dotyczące elementu krajowego: produkcja żelaza, stali i produktów wytwarzanych w zakładach wytwarzania energii musi odbywać się w kraju. Wszystkie procesy produkcji żelaza i stali muszą mieć miejsce w Stanach Zjednoczonych, a produkty wytworzone uznaje się za wyprodukowane w kraju, jeżeli określony odsetek całkowitych kosztów wytworzenia produktów jest związany z wydobyciem, produkcją lub wytwarzaniem na terytorium Stanów Zjednoczonych. Odsetek ten określono na poziomie 40 %, który w 2026 r. wzrośnie do 55 %.

| 3.3. | Komisja przedstawiła wniosek dotyczący nowych przepisów w celu uporania się z wyzwaniem, którym jest konieczność konkurowania przez Unię Europejską ze Stanami Zjednoczonymi i Chinami. Obecnie EKES jest w trakcie sporządzania opinii na ten temat. |
| --- | --- |

3.3.

Komisja przedstawiła wniosek dotyczący nowych przepisów w celu uporania się z wyzwaniem, którym jest konieczność konkurowania przez Unię Europejską ze Stanami Zjednoczonymi i Chinami. Obecnie EKES jest w trakcie sporządzania opinii na ten temat.

| 3.4. | Komitet uznaje, że wniosek ten stanowi krok we właściwym kierunku, ale nie jest on odpowiedni do osiągnięcia ambitnego celu, a proces legislacyjny wymaga wprowadzenia udoskonaleń. |
| --- | --- |

3.4.

Komitet uznaje, że wniosek ten stanowi krok we właściwym kierunku, ale nie jest on odpowiedni do osiągnięcia ambitnego celu, a proces legislacyjny wymaga wprowadzenia udoskonaleń.

| 3.5. | Różnica między cenami gazu w Europie a cenami gazu w Stanach Zjednoczonych jest ogromna, nawet po niedawnym spadku cen europejskich. Niektórzy podobnie myślący dostawcy przyjmują podejście oparte na kosztach alternatywnych w odniesieniu do dostaw i cen gazu ziemnego, a UE, po niemal zupełnym uniezależnieniu się od rosyjskiego gazu, obecnie jest uwikłana w jeszcze droższe ramy cen gazu i energii elektrycznej. Sytuacja ta skutkuje zmniejszeniem konkurencyjności przemysłu UE i osłabieniem wdrażania elektryfikacji. |
| --- | --- |

3.5.

Różnica między cenami gazu w Europie a cenami gazu w Stanach Zjednoczonych jest ogromna, nawet po niedawnym spadku cen europejskich. Niektórzy podobnie myślący dostawcy przyjmują podejście oparte na kosztach alternatywnych w odniesieniu do dostaw i cen gazu ziemnego, a UE, po niemal zupełnym uniezależnieniu się od rosyjskiego gazu, obecnie jest uwikłana w jeszcze droższe ramy cen gazu i energii elektrycznej. Sytuacja ta skutkuje zmniejszeniem konkurencyjności przemysłu UE i osłabieniem wdrażania elektryfikacji.

| 3.6. | Z procesem dekarbonizacji będzie wiązało się zwiększenie zapotrzebowania na energię elektryczną. Komitet wzywa do wprowadzenia technologii neutralnej dla klimatu, w ramach której priorytetowo traktuje się przystępne cenowo bezemisyjne zasilanie energią elektryczną i bezpieczeństwo energetyczne. |
| --- | --- |

3.6.

Z procesem dekarbonizacji będzie wiązało się zwiększenie zapotrzebowania na energię elektryczną. Komitet wzywa do wprowadzenia technologii neutralnej dla klimatu, w ramach której priorytetowo traktuje się przystępne cenowo bezemisyjne zasilanie energią elektryczną i bezpieczeństwo energetyczne.

| 3.7. | Europejskie przedsiębiorstwa muszą nabywać świadectwa usunięcia dwutlenku węgla w ramach systemu ETS. Ceny świadectw usunięcia dwutlenku węgla przekraczają 80 EUR, a premia cenowa w przypadku cen kasowych energii elektrycznej w związku z rosnącymi kosztami świadectw wynosi ok. 40 EUR. Z kilkoma wyjątkami pozostali główni partnerzy handlowi UE nie stosują takich opłat za emisję gazów cieplarnianych, w związku z czym w przyszłości przemysłowi UE trudno będzie konkurować na rynkach międzynarodowych, nawet uwzględniając stosowanie w przypadku jednolitego rynku mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2. |
| --- | --- |

3.7.

Europejskie przedsiębiorstwa muszą nabywać świadectwa usunięcia dwutlenku węgla w ramach systemu ETS. Ceny świadectw usunięcia dwutlenku węgla przekraczają 80 EUR, a premia cenowa w przypadku cen kasowych energii elektrycznej w związku z rosnącymi kosztami świadectw wynosi ok. 40 EUR. Z kilkoma wyjątkami pozostali główni partnerzy handlowi UE nie stosują takich opłat za emisję gazów cieplarnianych, w związku z czym w przyszłości przemysłowi UE trudno będzie konkurować na rynkach międzynarodowych, nawet uwzględniając stosowanie w przypadku jednolitego rynku mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2

| 3.8. | Zasilanie przystępną cenowo zdekarbonizowaną energią stanowi sposób na rozwój w Europie nowych rodzajów działalności przemysłowej. Wpływ aktu w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie na ceny energii będzie ograniczony w perspektywie krótkoterminowej, a w perspektywie długoterminowej pozostaje nieokreślony. Cel polegający na ograniczeniu uzależnienia Europy od importu energii i jej narażenia na skutki wahań na rynkach światowych nie zostanie osiągnięty z dnia na dzień. Przemysł potrzebuje jednak natychmiastowych rozwiązań, aby radzić sobie z europejskimi cenami energii, które nadal przewyższają ceny obowiązujące w wielu innych częściach świata. Unijny plan przemysłowy Zielonego Ładu zostanie pomyślnie zrealizowany wyłącznie wówczas, gdy UE przeprowadzi również reformę polityki energetycznej, zwłaszcza w ramach zmienionej dyrektywy w sprawie struktury rynku energii elektrycznej, w której zakłada się szybkie zabezpieczenie dostaw przystępnej cenowo, niskoemisyjnej energii elektrycznej w stopniu proporcjonalnym do zwiększonego zapotrzebowania na elektryfikację. |
| --- | --- |

3.8.

Zasilanie przystępną cenowo zdekarbonizowaną energią stanowi sposób na rozwój w Europie nowych rodzajów działalności przemysłowej. Wpływ aktu w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie na ceny energii będzie ograniczony w perspektywie krótkoterminowej, a w perspektywie długoterminowej pozostaje nieokreślony. Cel polegający na ograniczeniu uzależnienia Europy od importu energii i jej narażenia na skutki wahań na rynkach światowych nie zostanie osiągnięty z dnia na dzień. Przemysł potrzebuje jednak natychmiastowych rozwiązań, aby radzić sobie z europejskimi cenami energii, które nadal przewyższają ceny obowiązujące w wielu innych częściach świata. Unijny plan przemysłowy Zielonego Ładu zostanie pomyślnie zrealizowany wyłącznie wówczas, gdy UE przeprowadzi również reformę polityki energetycznej, zwłaszcza w ramach zmienionej dyrektywy w sprawie struktury rynku energii elektrycznej, w której zakłada się szybkie zabezpieczenie dostaw przystępnej cenowo, niskoemisyjnej energii elektrycznej w stopniu proporcjonalnym do zwiększonego zapotrzebowania na elektryfikację.

| 3.9. | Wydaje się, że UE jest rozdarta między dwoma podejściami: z jednej strony chce dotrzymać kroku Stanom Zjednoczonym i zachować znaczną działalność przemysłową w Europie, jednocześnie przestrzegając zasad WTO, co czasem bywa całkowicie sprzeczne. |
| --- | --- |

3.9.

Wydaje się, że UE jest rozdarta między dwoma podejściami: z jednej strony chce dotrzymać kroku Stanom Zjednoczonym i zachować znaczną działalność przemysłową w Europie, jednocześnie przestrzegając zasad WTO, co czasem bywa całkowicie sprzeczne.

| 3.10. | Kolejnym wyzwaniem stojącym przed UE jest utrzymanie funkcjonowania jednolitego rynku UE. Jak wskazała Komisja, z elastyczności w zakresie pomocy państwa korzystają głównie dwa państwa członkowskie, które odpowiadają za ponad 70 % wszystkich przypadków zatwierdzenia pomocy przez Komisję na podstawie tymczasowego wyjątku (w kontekście pandemii COVID-19 i rosyjskiej napaści na Ukrainę). |
| --- | --- |

3.10.

Kolejnym wyzwaniem stojącym przed UE jest utrzymanie funkcjonowania jednolitego rynku UE. Jak wskazała Komisja, z elastyczności w zakresie pomocy państwa korzystają głównie dwa państwa członkowskie, które odpowiadają za ponad 70 % wszystkich przypadków zatwierdzenia pomocy przez Komisję na podstawie tymczasowego wyjątku (w kontekście pandemii COVID-19 i rosyjskiej napaści na Ukrainę).

| 3.11. | Europejskie instytucje i państwa członkowskie muszą unikać udzielania przedsiębiorstwom nadmiernej pomocy państwa, aby zapewnić prawidłowe funkcjonowanie jednolitego rynku leżącego u podstaw Unii Europejskiej. W celu umożliwienia cyfryzacji MŚP i promowania innowacji można jednak zwiększyć próg pomocy de minimis, gdyż tego typu pomoc w niewielkim stopniu wpływa negatywnie na konkurencję. Doświadczenie centrum innowacji cyfrowych (3) należy rozpowszechnić w całej UE. |
| --- | --- |

3.11.

Europejskie instytucje i państwa członkowskie muszą unikać udzielania przedsiębiorstwom nadmiernej pomocy państwa, aby zapewnić prawidłowe funkcjonowanie jednolitego rynku leżącego u podstaw Unii Europejskiej. W celu umożliwienia cyfryzacji MŚP i promowania innowacji można jednak zwiększyć próg pomocy de minimis

3

4.   Rola innowacji

Rola innowacji

| 4.1. | Innowacja ma podstawowe znaczenie z punktu widzenia możliwości osiągnięcia przez UE celów w zakresie neutralności emisyjnej, a do obrotu należy wprowadzić więcej technologii dostępnych na zasadach komercyjnych. Rola innowacji w przedsiębiorstwach to podstawowe narzędzie wdrażania nowych i zielonych technologii możliwych do wykorzystania zarówno z technologicznego, jak i ekonomicznego punktu widzenia. |
| --- | --- |

4.1.

Innowacja ma podstawowe znaczenie z punktu widzenia możliwości osiągnięcia przez UE celów w zakresie neutralności emisyjnej, a do obrotu należy wprowadzić więcej technologii dostępnych na zasadach komercyjnych. Rola innowacji w przedsiębiorstwach to podstawowe narzędzie wdrażania nowych i zielonych technologii możliwych do wykorzystania zarówno z technologicznego, jak i ekonomicznego punktu widzenia.

| 4.2. | Natomiast potrzeba wsparcia uczciwego rynku „rzeczywistych i niezawodnych towarów związanych z przemysłem ekologicznym”, z wykorzystaniem zamówień publicznych jako głównej siły napędowej, musi przyczynić się do szerszego wykorzystania nowych zielonych technologii. |
| --- | --- |

4.2.

Natomiast potrzeba wsparcia uczciwego rynku „rzeczywistych i niezawodnych towarów związanych z przemysłem ekologicznym”, z wykorzystaniem zamówień publicznych jako głównej siły napędowej, musi przyczynić się do szerszego wykorzystania nowych zielonych technologii.

| 4.3. | W Europie brakuje surowców, ale proponowane rozporządzenie w sprawie surowców krytycznych wniesie wkład w propagowanie krajowych surowców pochodzących z recyklingu do użytku przemysłowego. Główna przewaga konkurencyjna przemysłu UE polega na jej możliwościach technologicznych i wysoko wykwalifikowanej sile roboczej, dzięki którym UE może zajmować pozycję lidera na światowych rynkach. |
| --- | --- |

4.3.

W Europie brakuje surowców, ale proponowane rozporządzenie w sprawie surowców krytycznych wniesie wkład w propagowanie krajowych surowców pochodzących z recyklingu do użytku przemysłowego. Główna przewaga konkurencyjna przemysłu UE polega na jej możliwościach technologicznych i wysoko wykwalifikowanej sile roboczej, dzięki którym UE może zajmować pozycję lidera na światowych rynkach.

| 4.4. | Obecnie ta przewaga konkurencyjna może zostać zniwelowana przez państwa trzecie, ponieważ jedynym narzędziem pozwalającym na utrzymanie wiodącej roli jest ochrona innowacji, przy odpowiednim wyważeniu ochrony środowiska, społeczeństwa i innowacji i przyspieszenia wydawania zezwoleń regulacyjnych nie tylko w „specjalnych obszarach”, jak przewidziano we wniosku Komisji, ale również poza nimi. Istnieją rażące przykłady nieuzasadnionych opóźnień w udzielaniu zezwoleń na rozwój nowych zakładów przemysłowych. |
| --- | --- |

4.4.

Obecnie ta przewaga konkurencyjna może zostać zniwelowana przez państwa trzecie, ponieważ jedynym narzędziem pozwalającym na utrzymanie wiodącej roli jest ochrona innowacji, przy odpowiednim wyważeniu ochrony środowiska, społeczeństwa i innowacji i przyspieszenia wydawania zezwoleń regulacyjnych nie tylko w „specjalnych obszarach”, jak przewidziano we wniosku Komisji, ale również poza nimi. Istnieją rażące przykłady nieuzasadnionych opóźnień w udzielaniu zezwoleń na rozwój nowych zakładów przemysłowych.

| 4.5. | MŚP stanowią trzon europejskiego sektora wytwórczego, a w celu dalszej dekarbonizacji należy poświęcić im szczególną uwagę i wprowadzić specjalne programy promujące skuteczne innowacje i cyfryzację. |
| --- | --- |

4.5.

MŚP stanowią trzon europejskiego sektora wytwórczego, a w celu dalszej dekarbonizacji należy poświęcić im szczególną uwagę i wprowadzić specjalne programy promujące skuteczne innowacje i cyfryzację.

| 4.6. | Ponieważ dekarbonizacja będzie wymagać znacznych inwestycji, Komitet proponuje, aby instytucje Unii zapewniły odpowiednie wsparcie procesu dekarbonizacji z wykorzystaniem środków zarówno z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, jak i z NextGenerationEU. |
| --- | --- |

4.6.

Ponieważ dekarbonizacja będzie wymagać znacznych inwestycji, Komitet proponuje, aby instytucje Unii zapewniły odpowiednie wsparcie procesu dekarbonizacji z wykorzystaniem środków zarówno z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, jak i z NextGenerationEU.

| 4.7. | Istniejąca infrastruktura jest niewystarczająca do przeprowadzenia niezbędnych zmian przemysłowych i społecznych, w związku z czym EKES stanowczo wzywa organy publiczne do uruchomienia programu mającego na celu utrzymanie i udoskonalenie infrastruktury potrzebnej do sprawnego wdrożenia nowych technologii. |
| --- | --- |

4.7.

Istniejąca infrastruktura jest niewystarczająca do przeprowadzenia niezbędnych zmian przemysłowych i społecznych, w związku z czym EKES stanowczo wzywa organy publiczne do uruchomienia programu mającego na celu utrzymanie i udoskonalenie infrastruktury potrzebnej do sprawnego wdrożenia nowych technologii.

| 4.8. | Wydaje się, że do dekarbonizacji sektorów przemysłu, w których redukcja emisji jest problematyczna i które nie kwalifikują się do pełniej elektryfikacji, najlepiej nadaje się technologia wodorowa. Niedawna inicjatywa UE dotycząca Banku Wodoru przyczyniłaby się do prawidłowego wdrożenia tej technologii pod względem ilości i ceny. Bardzo przydatne są niektóre regionalne doświadczenia w zakresie innowacji w wykorzystaniu wodoru, gdyż wiążą się one ze współpracą między dużymi przedsiębiorstwami, ośrodkami badań naukowych, uczelniami i MŚP. |
| --- | --- |

4.8.

Wydaje się, że do dekarbonizacji sektorów przemysłu, w których redukcja emisji jest problematyczna i które nie kwalifikują się do pełniej elektryfikacji, najlepiej nadaje się technologia wodorowa. Niedawna inicjatywa UE dotycząca Banku Wodoru przyczyniłaby się do prawidłowego wdrożenia tej technologii pod względem ilości i ceny. Bardzo przydatne są niektóre regionalne doświadczenia w zakresie innowacji w wykorzystaniu wodoru, gdyż wiążą się one ze współpracą między dużymi przedsiębiorstwami, ośrodkami badań naukowych, uczelniami i MŚP.

5.   Rola cyfryzacji

Rola cyfryzacji

| 5.1. | Cyfryzacja i innowacje w dużym stopniu przyczyniają się do dekarbonizacji europejskiego przemysłu. W praktyce przemysł, w którym łączy się technologię cyfrową z fizyczną produkcją towarów, można uznać za główny czynnik transformacji cyfrowej i dekarbonizacji przemysłu, gdyż sprzyja on modernizacji procesów przemysłowych, produktów i modeli biznesowych, co przekłada się na wzrost produktywności. |
| --- | --- |

5.1.

Cyfryzacja i innowacje w dużym stopniu przyczyniają się do dekarbonizacji europejskiego przemysłu. W praktyce przemysł, w którym łączy się technologię cyfrową z fizyczną produkcją towarów, można uznać za główny czynnik transformacji cyfrowej i dekarbonizacji przemysłu, gdyż sprzyja on modernizacji procesów przemysłowych, produktów i modeli biznesowych, co przekłada się na wzrost produktywności.

| 5.2. | Technologie takie jak czujniki, łączność maszyna-maszyna, analiza danych i robotyka stwarzają możliwości dla przedsiębiorstw produkcyjnych. Nowe technologie zapewniają optymalizację i automatyzację produkcji, dzięki czemu europejskie przedsiębiorstwa mogą konkurować z państwami, które tradycyjnie ponoszą niższe koszty produkcji. |
| --- | --- |

5.2.

Technologie takie jak czujniki, łączność maszyna-maszyna, analiza danych i robotyka stwarzają możliwości dla przedsiębiorstw produkcyjnych. Nowe technologie zapewniają optymalizację i automatyzację produkcji, dzięki czemu europejskie przedsiębiorstwa mogą konkurować z państwami, które tradycyjnie ponoszą niższe koszty produkcji.

| 5.3. | W wielu sektorach nastąpiła już daleko idąca automatyzacja i można odczuć dalsze skutki stosowania technologii cyfrowych, takich jak inteligentne roboty montażowe, komputery do kontroli procesu w sektorze chemicznym oraz drukowanie przestrzenne do produkcji komponentów i części zamiennych. Druga fala transformacji cyfrowej napędzana przez sztuczną inteligencję, przemysłowy internet rzeczy i duże zbiory danych prawdopodobnie spowoduje więcej zakłóceń i może skutkować nierównościami między przedsiębiorstwami i między regionami w UE. |
| --- | --- |

5.3.

W wielu sektorach nastąpiła już daleko idąca automatyzacja i można odczuć dalsze skutki stosowania technologii cyfrowych, takich jak inteligentne roboty montażowe, komputery do kontroli procesu w sektorze chemicznym oraz drukowanie przestrzenne do produkcji komponentów i części zamiennych. Druga fala transformacji cyfrowej napędzana przez sztuczną inteligencję, przemysłowy internet rzeczy i duże zbiory danych prawdopodobnie spowoduje więcej zakłóceń i może skutkować nierównościami między przedsiębiorstwami i między regionami w UE.

| 5.4. | Stosowanie technologii czujników daje możliwość monitorowania i optymalizacji produkcji, na przykład przez ciągłe monitorowanie wykorzystania urządzeń produkcyjnych, zużycia energii, zapotrzebowania na surowce i części zamienne, jakości produktów oraz emisji. W wyniku analizy zgromadzonych danych przedsiębiorstwo może zorientować się, które procesy działają optymalnie, a które można usprawnić, a także wie, jaki pozostawia ślad klimatyczny. |
| --- | --- |

5.4.

Stosowanie technologii czujników daje możliwość monitorowania i optymalizacji produkcji, na przykład przez ciągłe monitorowanie wykorzystania urządzeń produkcyjnych, zużycia energii, zapotrzebowania na surowce i części zamienne, jakości produktów oraz emisji. W wyniku analizy zgromadzonych danych przedsiębiorstwo może zorientować się, które procesy działają optymalnie, a które można usprawnić, a także wie, jaki pozostawia ślad klimatyczny.

| 5.5. | Transformacja cyfrowa daje znaczne możliwości ograniczenia wpływu przemysłu na klimat, przy czym w ramach cyfryzacji i przetwarzania danych należy uwzględniać kwestie klimatyczne. |
| --- | --- |

5.5.

Transformacja cyfrowa daje znaczne możliwości ograniczenia wpływu przemysłu na klimat, przy czym w ramach cyfryzacji i przetwarzania danych należy uwzględniać kwestie klimatyczne.

6.   Zmiana i podnoszenie kwalifikacji

Zmiana i podnoszenie kwalifikacji

| 6.1. | Transformację ekologiczną i cyfrową należy postrzegać jako szansę na tworzenie i promowanie wysokiej jakości miejsc pracy oraz przyciąganie różnorodności do przemysłu, a w szczególności poszukiwanie talentów kobiet, promowanie otwartości na wykwalifikowanych pracowników z państw trzecich i podejmowanie intensywnych wysiłków na rzecz uatrakcyjnienia tego sektora dla młodych ludzi. |
| --- | --- |

6.1.

Transformację ekologiczną i cyfrową należy postrzegać jako szansę na tworzenie i promowanie wysokiej jakości miejsc pracy oraz przyciąganie różnorodności do przemysłu, a w szczególności poszukiwanie talentów kobiet, promowanie otwartości na wykwalifikowanych pracowników z państw trzecich i podejmowanie intensywnych wysiłków na rzecz uatrakcyjnienia tego sektora dla młodych ludzi.

| 6.2. | Komisja Europejska przedstawiła obszerny zbiór inicjatyw opracowanych w ramach europejskiego programu na rzecz umiejętności, w tym pakt na rzecz umiejętności i Europejski Rok Umiejętności 2023. Przewiduje się tworzenie lub rozszerzanie partnerstw na rzecz umiejętności. Zostaną utworzone akademie przemysłu neutralnego emisyjnie, których zadaniem będzie wprowadzenie programów podnoszenia i zmiany kwalifikacji przydatnych w transformacji ekologicznej w strategicznych gałęziach przemysłu. Pomoc państwa i projekty IPCEI powinny ponadto stanowić źródło dodatkowych środków finansowych na wsparcie osiągnięcia celów w zakresie umiejętności, a na realizację europejskiego programu na rzecz umiejętności przeznaczono już 64,8 mld EUR z budżetu UE i w ramach NextGenerationEU. Niektóre obecne projekty w ramach programu Erasmus+, takie jak ESSA (4), są bardzo obiecujące. |
| --- | --- |

6.2.

Komisja Europejska przedstawiła obszerny zbiór inicjatyw opracowanych w ramach europejskiego programu na rzecz umiejętności, w tym pakt na rzecz umiejętności i Europejski Rok Umiejętności 2023. Przewiduje się tworzenie lub rozszerzanie partnerstw na rzecz umiejętności. Zostaną utworzone akademie przemysłu neutralnego emisyjnie, których zadaniem będzie wprowadzenie programów podnoszenia i zmiany kwalifikacji przydatnych w transformacji ekologicznej w strategicznych gałęziach przemysłu. Pomoc państwa i projekty IPCEI powinny ponadto stanowić źródło dodatkowych środków finansowych na wsparcie osiągnięcia celów w zakresie umiejętności, a na realizację europejskiego programu na rzecz umiejętności przeznaczono już 64,8 mld EUR z budżetu UE i w ramach NextGenerationEU. Niektóre obecne projekty w ramach programu Erasmus+, takie jak ESSA (4

| 6.3. | Dialog społeczny ma podstawowe znaczenie w kontekście właściwego wdrożenia nowych technologii i osiągnięcia akceptacji przyszłych zmian procesów roboczych wśród obywateli i pracowników. |
| --- | --- |

6.3.

Dialog społeczny ma podstawowe znaczenie w kontekście właściwego wdrożenia nowych technologii i osiągnięcia akceptacji przyszłych zmian procesów roboczych wśród obywateli i pracowników.

| 6.4. | Aby móc w pełni wykorzystać technologie cyfrowe w produkcji, nie można jednak koncentrować się na samej technologii, tylko należy myśleć o przedsiębiorstwie i organizacji jako o całości. Skuteczne przeprowadzenie cyfryzacji wymaga zapewnienia strategii cyfrowej i planów działania. |
| --- | --- |

6.4.

Aby móc w pełni wykorzystać technologie cyfrowe w produkcji, nie można jednak koncentrować się na samej technologii, tylko należy myśleć o przedsiębiorstwie i organizacji jako o całości. Skuteczne przeprowadzenie cyfryzacji wymaga zapewnienia strategii cyfrowej i planów działania.

| 6.5. | Wyzwaniem jest zapewnienie, aby w wyniku transformacji cyfrowej osiągnąć większy postęp społeczny i nie pozostawiać nikogo w tyle. Pracownicy muszą być w stanie przewidzieć konsekwencje nowych zmian technologicznych i wpływać na decyzje pracodawców w drodze udoskonalonego prawa do udziału. Konsekwencje wprowadzania technologii cyfrowych muszą zostać omówione i muszą skutkować przyjęciem wynegocjowanych rozwiązań na wszystkich poziomach: przedsiębiorstwa, sektora, kraju i Europy. |
| --- | --- |

6.5.

Wyzwaniem jest zapewnienie, aby w wyniku transformacji cyfrowej osiągnąć większy postęp społeczny i nie pozostawiać nikogo w tyle. Pracownicy muszą być w stanie przewidzieć konsekwencje nowych zmian technologicznych i wpływać na decyzje pracodawców w drodze udoskonalonego prawa do udziału. Konsekwencje wprowadzania technologii cyfrowych muszą zostać omówione i muszą skutkować przyjęciem wynegocjowanych rozwiązań na wszystkich poziomach: przedsiębiorstwa, sektora, kraju i Europy.

| 6.6. | Siła robocza w UE musi odpowiednio zmienić i podnieść swoje kwalifikacje, aby posiadać nowe umiejętności potrzebne do wywiązywania się z nowych obowiązków służbowych. W ramach dialogu społecznego należy ocenić obecne umiejętności pod kątem tego, czy są one cenne w perspektywie przyszłych zmian. |
| --- | --- |

6.6.

Siła robocza w UE musi odpowiednio zmienić i podnieść swoje kwalifikacje, aby posiadać nowe umiejętności potrzebne do wywiązywania się z nowych obowiązków służbowych. W ramach dialogu społecznego należy ocenić obecne umiejętności pod kątem tego, czy są one cenne w perspektywie przyszłych zmian.

| 6.7. | Stałe prowadzenie aktywnego i skutecznego dialogu społecznego zdecydowanie przyczyni się do lepszego wdrożenia i wyższego poziomu akceptacji nowych technologii oraz do ograniczenia kosztów społecznych. |
| --- | --- |

6.7.

Stałe prowadzenie aktywnego i skutecznego dialogu społecznego zdecydowanie przyczyni się do lepszego wdrożenia i wyższego poziomu akceptacji nowych technologii oraz do ograniczenia kosztów społecznych.

Bruksela, dnia 12 lipca 2023 r.

Oliver RÖPKE

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Rola technologii usuwania dwutlenku węgla w dekarbonizacji europejskiego” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 486 z 21.12.2022, s. 53).

1

(2)  Ustawa o obniżeniu inflacji z 2022 r.

2

(3)  https://european-digital-innovation-hubs.ec.europa.eu/

3

(4)  https://www.estep.eu/essa/

4

---

| 29.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 349/41 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 349/41

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Dekarbonizacja floty rybackiej”

(opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji hiszpańskiej)

(2023/C 349/08)

| Sprawozdawca: | Javier GARAT PÉREZ |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Javier GARAT PÉREZ

Javier GARAT PÉREZ

| Wniosek o konsultację | Pismo prezydencji hiszpańskiej w Radzie, 30.1.2023 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 28.6.2023 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 38/6/1 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 12/07/2023 |
| Sesja plenarna nr | 580 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 155/0/0 |

Wniosek o konsultację

Pismo prezydencji hiszpańskiej w Radzie, 30.1.2023

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

28.6.2023

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

38/6/1

Data przyjęcia na sesji plenarnej

12/07/2023

Sesja plenarna nr

580

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

155/0/0

1.   Wnioski i zalecenia

Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje strategię transformacji energetycznej unijnego sektora rybołówstwa i akwakultury (1). Uznaje potrzebę obniżenia emisji CO2 i w pełni popiera poszukiwanie alternatywnych, zrównoważonych, odnawialnych i opłacalnych źródeł energii, a także zmniejszenie zależności energetycznej od państw trzecich. Wzywa społeczeństwo, przedsiębiorstwa oraz szczególnie sektor rybołówstwa, by przyczyniły się do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r. |
| --- | --- |

1.1.

EKES z zadowoleniem przyjmuje strategię transformacji energetycznej unijnego sektora rybołówstwa i akwakultury (1

2

| 1.2. | EKES przypomina, że branża rybacka jest częścią rozwiązania, które ma złagodzić skutki zmiany klimatu: rybacy dostarczają jedno z najzdrowszych białek zwierzęcych charakteryzujących się jednym z najniższych śladów węglowych. W istocie według danych Konferencji Narodów Zjednoczonych do spraw Handlu i Rozwoju (UNCTAD) – w 2023 r. emisje tego sektora stanowią 0,1 % - 0,5 % łącznych emisji na świecie. Zwłaszcza flota europejska zmniejszyła emisje o 50 % od 1990 r. (2) Dlatego też jest to sektor o kluczowym znaczeniu strategicznym dla społeczeństwa i jest niezbędny do zaopatrzenia ludności w żywność i do promowania zdrowego sposobu odżywiania. W związku z tym EKES wzywa do dalszych wysiłków na rzecz zwiększenia efektywności energetycznej i ograniczenia emisji. |
| --- | --- |

1.2.

EKES przypomina, że branża rybacka jest częścią rozwiązania, które ma złagodzić skutki zmiany klimatu: rybacy dostarczają jedno z najzdrowszych białek zwierzęcych charakteryzujących się jednym z najniższych śladów węglowych. W istocie według danych Konferencji Narodów Zjednoczonych do spraw Handlu i Rozwoju (UNCTAD) – w 2023 r. emisje tego sektora stanowią 0,1 % - 0,5 % łącznych emisji na świecie. Zwłaszcza flota europejska zmniejszyła emisje o 50 % od 1990 r. (2

| 1.3. | EKES apeluje o opracowanie odpowiedniego i realistycznego harmonogramu dekarbonizacji, który przewidywałby równoczesny postęp technologiczny, logistyczny i legislacyjny. W przeciwnym razie nastąpi nieproporcjonalny wzrost kosztów (które nie mogą wpływać na ceny sprzedaży ryb, gdyż stałyby się one towarem luksusowym), a także dojdzie do strat z tytułu prowadzenia działalności, do niepewności zatrudnienia i do bezrobocia. Koszty transformacji nie powinny być niemożliwe do udźwignięcia dla przedsiębiorców i pracowników w różnych sektorach morskich ani też nie powinny pozostawiać nikogo w tyle. |
| --- | --- |

1.3.

EKES apeluje o opracowanie odpowiedniego i realistycznego harmonogramu dekarbonizacji, który przewidywałby równoczesny postęp technologiczny, logistyczny i legislacyjny. W przeciwnym razie nastąpi nieproporcjonalny wzrost kosztów (które nie mogą wpływać na ceny sprzedaży ryb, gdyż stałyby się one towarem luksusowym), a także dojdzie do strat z tytułu prowadzenia działalności, do niepewności zatrudnienia i do bezrobocia. Koszty transformacji nie powinny być niemożliwe do udźwignięcia dla przedsiębiorców i pracowników w różnych sektorach morskich ani też nie powinny pozostawiać nikogo w tyle.

| 1.4. | EKES przyznaje, że największym wyzwaniem dla sektora rybołówstwa jest rozwój i dostępność na całym świecie alternatywnych i innowacyjnych technologii ekologicznych, nowych paliw i neutralnych pod względem emisji dwutlenku węgla źródeł energii. Rozwój takich paliw i niezbędnej infrastruktury ma kluczowe znaczenie dla przeprowadzenia dekarbonizacji. EKES postrzega hybrydyzację jako rozwiązanie pośrednie, choć nie pociąga ona za sobą natychmiastowego odejścia od paliw kopalnych. |
| --- | --- |

1.4.

EKES przyznaje, że największym wyzwaniem dla sektora rybołówstwa jest rozwój i dostępność na całym świecie alternatywnych i innowacyjnych technologii ekologicznych, nowych paliw i neutralnych pod względem emisji dwutlenku węgla źródeł energii. Rozwój takich paliw i niezbędnej infrastruktury ma kluczowe znaczenie dla przeprowadzenia dekarbonizacji. EKES postrzega hybrydyzację jako rozwiązanie pośrednie, choć nie pociąga ona za sobą natychmiastowego odejścia od paliw kopalnych.

| 1.5. | Komitet podkreśla, że europejskie i krajowe organy administracji mogą posłużyć się wachlarzem różnych rozwiązań energetycznych, by sprostać wyzwaniom klimatycznym. Obecnie 100 % statków rybackich napędzanych jest ciężkim olejem napędowym. Według specjalistów odnawialne paliwa niskoemisyjne i nieprodukowane z roślin są w perspektywie krótkoterminowej najbardziej realną alternatywą dla sektora rybołówstwa, która umożliwi mu odejście od paliw kopalnych, chociaż obecnie ich ceny są praktycznie dwukrotnie wyższe od cen ciężkiego oleju napędowego, a dostępność jest wciąż bardzo niska. W sytuacji, gdy lotnictwo podąża odrębną ścieżką rozwoju zrównoważonych paliw lotniczych (SAF), a inne technologie, takie jak wodór i energia elektryczna, są lepiej dostosowane do sektorów takich jak odpowiednio żegluga i transport drogowy niż do statków rybackich, EKES wzywa do nadania wyraźnego sygnału politycznego, który kierowałby te zastępcze paliwa w pierwszej kolejności do tych ostatnich, a nie tych pierwszych. Zaznacza, że niemożliwe będzie osiągnięcie ambitnych celów wytyczonych w Europejskim Zielonym Ładzie oraz w pakiecie „Gotowi na 55” dopóty, dopóki nie zostaną rozwinięte paliwa alternatywne (3). |
| --- | --- |

1.5.

Komitet podkreśla, że europejskie i krajowe organy administracji mogą posłużyć się wachlarzem różnych rozwiązań energetycznych, by sprostać wyzwaniom klimatycznym. Obecnie 100 % statków rybackich napędzanych jest ciężkim olejem napędowym. Według specjalistów odnawialne paliwa niskoemisyjne i nieprodukowane z roślin są w perspektywie krótkoterminowej najbardziej realną alternatywą dla sektora rybołówstwa, która umożliwi mu odejście od paliw kopalnych, chociaż obecnie ich ceny są praktycznie dwukrotnie wyższe od cen ciężkiego oleju napędowego, a dostępność jest wciąż bardzo niska. W sytuacji, gdy lotnictwo podąża odrębną ścieżką rozwoju zrównoważonych paliw lotniczych (SAF), a inne technologie, takie jak wodór i energia elektryczna, są lepiej dostosowane do sektorów takich jak odpowiednio żegluga i transport drogowy niż do statków rybackich, EKES wzywa do nadania wyraźnego sygnału politycznego, który kierowałby te zastępcze paliwa w pierwszej kolejności do tych ostatnich, a nie tych pierwszych. Zaznacza, że niemożliwe będzie osiągnięcie ambitnych celów wytyczonych w Europejskim Zielonym Ładzie oraz w pakiecie „Gotowi na 55” dopóty, dopóki nie zostaną rozwinięte paliwa alternatywne (3

| 1.6. | EKES uważa, że ogromny koszt dekarbonizacji takiego sektora jak rybołówstwo, które jest bardzo trudne do elektryfikacji, znacznie wykracza poza zakres finansowania europejskiego. Wyzwaniem będzie utrzymanie funkcjonowania tego sektora, a także jego wkładu w bezpieczeństwo żywnościowe. Niezbędne jest zapewnienie wszystkim państwom członkowskim i ich flotom wsparcia instytucjonalnego oraz ukierunkowanych środków finansowania i udzielania pożyczek. W związku z tym EKES jest zaniepokojony obecnymi ograniczeniami Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury (EFMRA), który – jak zauważyła sama Komisja – nie służy przeprowadzeniu tej transformacji. Ponadto Komitet wnosi, by z myślą o pokryciu tych kosztów rozważono inne źródła finansowania, takie jak Europejski Bank Centralny, a także by wykorzystano pobór ceł do dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 i by uruchomiono środki związane z opodatkowaniem energii, przeznaczając je na sektor rybołówstwa. Przypomina, że flota rybacka w Europie ma średnio 31,5 lat (4), i zwraca się do Komisji Europejskiej, by zaproponowała utworzenie nadzwyczajnego funduszu, który przyspieszyłby dekarbonizację. Apeluje również o większą komplementarność między istniejącymi politykami a funduszami spójności i rozwoju regionalnego, aby pomóc w ukierunkowaniu środków i uniknąć konkurencji między regionami. |
| --- | --- |

1.6.

EKES uważa, że ogromny koszt dekarbonizacji takiego sektora jak rybołówstwo, które jest bardzo trudne do elektryfikacji, znacznie wykracza poza zakres finansowania europejskiego. Wyzwaniem będzie utrzymanie funkcjonowania tego sektora, a także jego wkładu w bezpieczeństwo żywnościowe. Niezbędne jest zapewnienie wszystkim państwom członkowskim i ich flotom wsparcia instytucjonalnego oraz ukierunkowanych środków finansowania i udzielania pożyczek. W związku z tym EKES jest zaniepokojony obecnymi ograniczeniami Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury (EFMRA), który – jak zauważyła sama Komisja – nie służy przeprowadzeniu tej transformacji. Ponadto Komitet wnosi, by z myślą o pokryciu tych kosztów rozważono inne źródła finansowania, takie jak Europejski Bank Centralny, a także by wykorzystano pobór ceł do dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2

4

| 1.7. | EKES zwraca uwagę, że każda zmiana źródła energii będzie wymagać nowych statków o niespotykanej dotąd konstrukcji i o większej pojemności na pokładzie („pojemność brutto”), by zmieścić nowe maszyny. Niemniej definicja zdolności połowowej oraz jej ograniczenia określone we wspólnej polityce rybołówstwa utrudniają takie postępy. W związku z tym Komitet wzywa Komisję Europejską do dokonania przeglądu definicji zdolności połowowej, aby móc wdrożyć nowe technologie związane z transformacją energetyczną. |
| --- | --- |

1.7.

EKES zwraca uwagę, że każda zmiana źródła energii będzie wymagać nowych statków o niespotykanej dotąd konstrukcji i o większej pojemności na pokładzie („pojemność brutto”), by zmieścić nowe maszyny. Niemniej definicja zdolności połowowej oraz jej ograniczenia określone we wspólnej polityce rybołówstwa utrudniają takie postępy. W związku z tym Komitet wzywa Komisję Europejską do dokonania przeglądu definicji zdolności połowowej, aby móc wdrożyć nowe technologie związane z transformacją energetyczną.

| 1.8. | Apeluje ponadto, by UE nie wprowadzała podatków od paliwa (ciężkiego oleju napędowego) wykorzystywanego w działalności połowowej do czasu, aż nowe technologie napędowe będą dostępne na rynku, a ramy prawne umożliwią ich modernizację, instalację i zastosowanie. |
| --- | --- |

1.8.

Apeluje ponadto, by UE nie wprowadzała podatków od paliwa (ciężkiego oleju napędowego) wykorzystywanego w działalności połowowej do czasu, aż nowe technologie napędowe będą dostępne na rynku, a ramy prawne umożliwią ich modernizację, instalację i zastosowanie.

| 1.9. | Komitet wyraża uznanie dla propozycji Komisji dotyczącej ustanowienia nowego wielostronnego partnerstwa na rzecz transformacji energetycznej. Sądzi, że niezbędne jest przeprowadzenie konsultacji nie tylko z sektorem rybołówstwa, lecz także ze związkami zawodowymi pracowników, specjalistami technicznymi, stoczniami, inżynierami i portami w celu znalezienia konkretnych, praktycznych i zrównoważonych rozwiązań. Wzywa do opracowania kompleksowego planu wzmocnienia europejskich zdolności budowy przyjaznych dla środowiska statków rybackich, uwzględniającego szczególnie korzystne opodatkowanie stoczni. |
| --- | --- |

1.9.

Komitet wyraża uznanie dla propozycji Komisji dotyczącej ustanowienia nowego wielostronnego partnerstwa na rzecz transformacji energetycznej. Sądzi, że niezbędne jest przeprowadzenie konsultacji nie tylko z sektorem rybołówstwa, lecz także ze związkami zawodowymi pracowników, specjalistami technicznymi, stoczniami, inżynierami i portami w celu znalezienia konkretnych, praktycznych i zrównoważonych rozwiązań. Wzywa do opracowania kompleksowego planu wzmocnienia europejskich zdolności budowy przyjaznych dla środowiska statków rybackich, uwzględniającego szczególnie korzystne opodatkowanie stoczni.

| 1.10. | Apeluje zwłaszcza o inicjowanie projektów pilotażowych w zakresie nowych źródeł energii, o budowanie innowacyjnych łańcuchów wartości przemysłu morskiego, o przybliżenie użytkownikom nieznanych im nowych technologii, o tworzenie zrównoważonych miejsc pracy dzięki rozwojowi nowej działalności przemysłowej i o wzmacnianie gospodarki o obiegu zamkniętym. Wzywa też do przeznaczenia środków na doskonalenie zawodowe załóg statków, tak by potrafiły w bezpieczny i skuteczny sposób obchodzić się z nowymi technologiami na pokładzie. Jedynym sposobem sprawiedliwego ponoszenia skutków transformacji jest uniknięcie sytuacji, w której obciążałaby ona nieproporcjonalnie pracowników lub przedsiębiorstwa. |
| --- | --- |

1.10.

Apeluje zwłaszcza o inicjowanie projektów pilotażowych w zakresie nowych źródeł energii, o budowanie innowacyjnych łańcuchów wartości przemysłu morskiego, o przybliżenie użytkownikom nieznanych im nowych technologii, o tworzenie zrównoważonych miejsc pracy dzięki rozwojowi nowej działalności przemysłowej i o wzmacnianie gospodarki o obiegu zamkniętym. Wzywa też do przeznaczenia środków na doskonalenie zawodowe załóg statków, tak by potrafiły w bezpieczny i skuteczny sposób obchodzić się z nowymi technologiami na pokładzie. Jedynym sposobem sprawiedliwego ponoszenia skutków transformacji jest uniknięcie sytuacji, w której obciążałaby ona nieproporcjonalnie pracowników lub przedsiębiorstwa.

| 1.11. | EKES pragnie wykorzystać niniejszą opinię rozpoznawczą do uwzględnienia problemu dekarbonizacji w szerszych ramach strategicznych. W ostatnim rozdziale przedstawiono wizję przyszłości zrównoważonego unijnego sektora rybołówstwa, która powinna przyświecać przyszłym pracom Komitetu. |
| --- | --- |

1.11.

EKES pragnie wykorzystać niniejszą opinię rozpoznawczą do uwzględnienia problemu dekarbonizacji w szerszych ramach strategicznych. W ostatnim rozdziale przedstawiono wizję przyszłości zrównoważonego unijnego sektora rybołówstwa, która powinna przyświecać przyszłym pracom Komitetu.

2.   Kontekst ogólny

Kontekst ogólny

| 2.1. | Dnia 21 lutego 2023 r. Komisja Europejska opublikowała strategię transformacji energetycznej unijnego sektora rybołówstwa i akwakultury. W strategii podkreślono potrzebę zmniejszenia zależności od paliw kopalnych oraz potrzebę jak najszybszego przejścia na odnawialne i niskoemisyjne źródła energii zgodnie z dążeniem do osiągnięcia neutralności klimatycznej w UE do 2050 r. wytyczonym w Europejskim Zielonym Ładzie. |
| --- | --- |

2.1.

Dnia 21 lutego 2023 r. Komisja Europejska opublikowała strategię transformacji energetycznej unijnego sektora rybołówstwa i akwakultury. W strategii podkreślono potrzebę zmniejszenia zależności od paliw kopalnych oraz potrzebę jak najszybszego przejścia na odnawialne i niskoemisyjne źródła energii zgodnie z dążeniem do osiągnięcia neutralności klimatycznej w UE do 2050 r. wytyczonym w Europejskim Zielonym Ładzie.

| 2.2. | Komisja zauważa, że energia jest jednym z głównych składników kosztów operacyjnych unijnego sektora rybołówstwa i akwakultury. Wzrost cen energii spowodował, że ceny oleju napędowego w transporcie morskim dla statków podskoczyły w 2022 r. ponad dwukrotnie w porównaniu ze średnimi cenami odnotowanymi w 2021 r., co sprawiło, że rentowność unijnej floty i działalności w zakresie akwakultury znalazła się pod ogromną presją. W związku z tym około 40 % floty przybrzeżnej, 66 % floty pełnomorskiej i 87 % floty dalekomorskiej straciło rentowność w stosunku do cen energii w 2022 r. Dlatego też, aby kontynuować działalność, spora część sektora rybołówstwa i akwakultury musiała polegać na pomocy finansowej ze strony państw członkowskich i na dostępnych instrumentach finansowych UE. |
| --- | --- |

2.2.

Komisja zauważa, że energia jest jednym z głównych składników kosztów operacyjnych unijnego sektora rybołówstwa i akwakultury. Wzrost cen energii spowodował, że ceny oleju napędowego w transporcie morskim dla statków podskoczyły w 2022 r. ponad dwukrotnie w porównaniu ze średnimi cenami odnotowanymi w 2021 r., co sprawiło, że rentowność unijnej floty i działalności w zakresie akwakultury znalazła się pod ogromną presją. W związku z tym około 40 % floty przybrzeżnej, 66 % floty pełnomorskiej i 87 % floty dalekomorskiej straciło rentowność w stosunku do cen energii w 2022 r. Dlatego też, aby kontynuować działalność, spora część sektora rybołówstwa i akwakultury musiała polegać na pomocy finansowej ze strony państw członkowskich i na dostępnych instrumentach finansowych UE.

| 2.3. | Komisja Europejska podkreśla w tym kontekście słabość strukturalną unijnego sektora rybołówstwa i akwakultury. Aby zmienić sytuację, w komunikacie zaproponowano różne kierunki działania:






  — | innowacyjne technologie i praktyki na rzecz transformacji energetycznej, |
| --- | --- | --- |

2.3.

Komisja Europejska podkreśla w tym kontekście słabość strukturalną unijnego sektora rybołówstwa i akwakultury. Aby zmienić sytuację, w komunikacie zaproponowano różne kierunki działania:

—

innowacyjne technologie i praktyki na rzecz transformacji energetycznej,

| — | ramy regulacyjne i finansowe dla rybołówstwa dostosowane do transformacji energetycznej, |
| --- | --- |

—

ramy regulacyjne i finansowe dla rybołówstwa dostosowane do transformacji energetycznej,

| — | wskazanie wyzwań i barier związanych z transformacją energetyczną oraz rozwiązanie tych kwestii, |
| --- | --- |

—

wskazanie wyzwań i barier związanych z transformacją energetyczną oraz rozwiązanie tych kwestii,

| — | ułatwienie transformacji energetycznej w sektorze rybołówstwa: tworzenie platform i prowadzenie badań. |
| --- | --- |

—

ułatwienie transformacji energetycznej w sektorze rybołówstwa: tworzenie platform i prowadzenie badań.

3.   Uwagi ogólne

Uwagi ogólne

Emisje

Emisje

| 3.1. | EKES popiera zobowiązanie do osiągnięcia neutralności pod względem śladu węglowego do 2050 r. i podkreśla potrzebę przyspieszenia transformacji energetycznej i dekarbonizacji sektora rybołówstwa. Transformacja musi być zrównoważona, aby koszty modernizacji były podzielone między podmiotami gospodarczymi w taki sposób, by nie zakłócać operacyjności. Ponadto musi być wykonalna i uwzględniać specyfikę floty (w szczególności wielkość i eksploatację statku), tak aby w strukturze produkcyjnej można było zastosować nowe technologie w celu wprowadzenia nowych mechanizmów napędu. |
| --- | --- |

3.1.

EKES popiera zobowiązanie do osiągnięcia neutralności pod względem śladu węglowego do 2050 r. i podkreśla potrzebę przyspieszenia transformacji energetycznej i dekarbonizacji sektora rybołówstwa. Transformacja musi być zrównoważona, aby koszty modernizacji były podzielone między podmiotami gospodarczymi w taki sposób, by nie zakłócać operacyjności. Ponadto musi być wykonalna i uwzględniać specyfikę floty (w szczególności wielkość i eksploatację statku), tak aby w strukturze produkcyjnej można było zastosować nowe technologie w celu wprowadzenia nowych mechanizmów napędu.

| 3.2. | Podczas gdy w ostatnich latach na całym świecie wzrosły emisje gazów cieplarnianych z sektora transportu morskiego, emisje floty rybackiej UE obniżyły się nawet o 50 % (5) dzięki poprawie efektywności energetycznej (zob. przykłady w pkt 4.11 i 4.12) i zmniejszeniu wielkości floty. Co się tyczy tej ostatniej kwestii, pomimo rozszerzeń UE – w 2020 r. liczba statków w UE wynosiła 73 716 (6) w porównaniu z 103 834 w 1996 r., co oznacza zmniejszenie liczby statków rybackich o 30 tys. w ciągu 25 lat, przy czym zaledwie 56 111 z nich prowadziło połowy (75 % z nich poniżej 12 metrów). Dane europejskie wyglądają jeszcze skromniej w porównaniu z danymi globalnymi, gdyż w 2020 r. flota na całym świecie liczyła 4,1 mln statków rybackich (7). Szacuje się, że największą flotę rybacką na świecie mają Chiny (564 tys. statków). Jeśli chodzi o produkcję rybołówstwa, w 2020 r. Chiny odpowiadały za prawie 15 % światowych połowów w porównaniu z 4 % UE. W związku z tym zasadnicze znaczenie ma utrzymanie nowoczesnej i konkurencyjnej europejskiej floty rybackiej. |
| --- | --- |

3.2.

Podczas gdy w ostatnich latach na całym świecie wzrosły emisje gazów cieplarnianych z sektora transportu morskiego, emisje floty rybackiej UE obniżyły się nawet o 50 % (5

6

7

| 3.3. | Komitet uważa, że bardzo ważne jest określenie roku bazowego, by można było oszacować postępy w redukcji emisji CO2 floty tak, by nie penalizować tego sektora, uznać podjęte wysiłki i wspierać go na drodze do neutralności emisyjnej. EKES dostrzega poczynione od 1990 r. postępy floty UE na drodze do neutralności klimatycznej. Dlatego też uważa, że wyznaczenie 2005 lub 2008 jako roku bazowego dla redukcji emisji przez sektor rybołówstwa uniemożliwiłoby uznanie osiągniętego postępu i byłoby niekorzystne dla tego sektora z uwagi na jego specyfikę i związane z nim ograniczenia. |
| --- | --- |

3.3.

Komitet uważa, że bardzo ważne jest określenie roku bazowego, by można było oszacować postępy w redukcji emisji CO2

Przestawienie się na odnawialne i niskoemisyjne lub bezemisyjne źródła energii

Przestawienie się na odnawialne i niskoemisyjne lub bezemisyjne źródła energii

| 3.4. | Sektor rybołówstwa jest w pełni zależny od paliw kopalnych, co oznacza, że wszelkie rozwiązania należy rozważyć w perspektywie średnio- i długoterminowej. Biorąc jednak pod uwagę konieczność przeciwdziałania zmianie klimatu i wykorzystując postęp technologiczny w innych sektorach, należy niezwłocznie rozpocząć poszukiwanie rozwiązań dla sektora rybołówstwa i wesprzeć te działania za pośrednictwem nadzwyczajnego funduszu w celu przyspieszenia dekarbonizacji. |
| --- | --- |

3.4.

Sektor rybołówstwa jest w pełni zależny od paliw kopalnych, co oznacza, że wszelkie rozwiązania należy rozważyć w perspektywie średnio- i długoterminowej. Biorąc jednak pod uwagę konieczność przeciwdziałania zmianie klimatu i wykorzystując postęp technologiczny w innych sektorach, należy niezwłocznie rozpocząć poszukiwanie rozwiązań dla sektora rybołówstwa i wesprzeć te działania za pośrednictwem nadzwyczajnego funduszu w celu przyspieszenia dekarbonizacji.

| 3.5. | EKES zaznacza, że bardziej realistyczne w perspektywie krótkoterminowej są rozwiązania mieszane, takie jak wprowadzenie silników hybrydowych i uzupełniających lub dodatkowych technologii energii odnawialnej (słonecznej, wiatrowej, elektrycznej) oraz zastosowanie zaawansowanych paliw alternatywnych (nieprodukowanych z roślin spożywczych i pastewnych). |
| --- | --- |

3.5.

EKES zaznacza, że bardziej realistyczne w perspektywie krótkoterminowej są rozwiązania mieszane, takie jak wprowadzenie silników hybrydowych i uzupełniających lub dodatkowych technologii energii odnawialnej (słonecznej, wiatrowej, elektrycznej) oraz zastosowanie zaawansowanych paliw alternatywnych (nieprodukowanych z roślin spożywczych i pastewnych).

| 3.6. | Komitet uwypukla paliwa odnawialne i niskoemisyjne ze względu na ich kompatybilność z konwencjonalnymi silnikami spalinowymi oraz z istniejącymi systemami zaopatrzenia i ich produkcją. Ponadto ich dystrybucja może odbywać się z wykorzystaniem już istniejących zakładów przemysłowych takich jak rafinerie. Zwiększają one również niezależność energetyczną Europy, ponieważ do ich produkcji wykorzystuje się lokalne surowce, w przeciwieństwie do ropy naftowej lub minerałów potrzebnych do produkcji baterii. Te paliwa otwierają również duże możliwości tworzenia miejsc pracy i bogactwa przemysłowego, a ich rola może mieć kluczowe znaczenie dla ożywienia europejskiej gospodarki. Należy jednak pamiętać, że obecnie odnawialne paliwa niskoemisyjne są droższe niż olej napędowy do silników wysokoprężnych, a ich dostępność jest nadal bardzo niska. |
| --- | --- |

3.6.

Komitet uwypukla paliwa odnawialne i niskoemisyjne ze względu na ich kompatybilność z konwencjonalnymi silnikami spalinowymi oraz z istniejącymi systemami zaopatrzenia i ich produkcją. Ponadto ich dystrybucja może odbywać się z wykorzystaniem już istniejących zakładów przemysłowych takich jak rafinerie. Zwiększają one również niezależność energetyczną Europy, ponieważ do ich produkcji wykorzystuje się lokalne surowce, w przeciwieństwie do ropy naftowej lub minerałów potrzebnych do produkcji baterii. Te paliwa otwierają również duże możliwości tworzenia miejsc pracy i bogactwa przemysłowego, a ich rola może mieć kluczowe znaczenie dla ożywienia europejskiej gospodarki. Należy jednak pamiętać, że obecnie odnawialne paliwa niskoemisyjne są droższe niż olej napędowy do silników wysokoprężnych, a ich dostępność jest nadal bardzo niska.

| 3.7. | EKES podkreśla, że ceny niektórych nowych alternatywnych źródeł napędu, takich jak energia elektryczna, wzrosły przed niczym niesprowokowaną inwazją Rosji na Ukrainę. UE musi zatem mieć na uwadze, że przejście z paliw kopalnych na inne odnawialne źródła energii nie zawsze będzie iść w parze z obniżeniem kosztów. |
| --- | --- |

3.7.

EKES podkreśla, że ceny niektórych nowych alternatywnych źródeł napędu, takich jak energia elektryczna, wzrosły przed niczym niesprowokowaną inwazją Rosji na Ukrainę. UE musi zatem mieć na uwadze, że przejście z paliw kopalnych na inne odnawialne źródła energii nie zawsze będzie iść w parze z obniżeniem kosztów.

Konieczność odnowienia floty i zapewnienia odpowiednich mechanizmów finansowania

Konieczność odnowienia floty i zapewnienia odpowiednich mechanizmów finansowania

| 3.8. | Konieczne jest nie tylko zniwelowanie luk w wiedzy technologicznej i innowacji, lecz również zajęcie się czynnikiem ograniczającym cechującym obecną europejską flotę rybacką, czyli tym, że statki mają średnio więcej niż 30 lat. Uniemożliwia to armatorom wzięcie pod uwagę większości możliwych inwestycji w modernizację. EKES uważa, że sama zmiana silnika na tak starych statkach nie jest ani wystarczająca, ani wykonalna. W związku z tym niezbędne jest zajęcie się planem odnowienia floty UE w celu zakończenia procesu tworzenia zrównoważonego rybołówstwa za pomocą nowoczesnych statków na miarę XXI wieku. Ta strategia przyczyniłaby się również do poprawy perspektyw społeczno-gospodarczych floty. |
| --- | --- |

3.8.

Konieczne jest nie tylko zniwelowanie luk w wiedzy technologicznej i innowacji, lecz również zajęcie się czynnikiem ograniczającym cechującym obecną europejską flotę rybacką, czyli tym, że statki mają średnio więcej niż 30 lat. Uniemożliwia to armatorom wzięcie pod uwagę większości możliwych inwestycji w modernizację. EKES uważa, że sama zmiana silnika na tak starych statkach nie jest ani wystarczająca, ani wykonalna. W związku z tym niezbędne jest zajęcie się planem odnowienia floty UE w celu zakończenia procesu tworzenia zrównoważonego rybołówstwa za pomocą nowoczesnych statków na miarę XXI wieku. Ta strategia przyczyniłaby się również do poprawy perspektyw społeczno-gospodarczych floty.

| 3.9. | Komitet z zadowoleniem przyjmuje propozycję Komisji w sprawie opracowania specjalnego przewodnika i bazy danych na temat unijnego finansowania transformacji energetycznej i jego instrumentów. Unijny program „Horyzont Europa” nie przewiduje jednak obecnie specjalnego zaproszenia do składania wniosków dotyczących rybołówstwa. Ponadto nowy EFMRA przewiduje poważne ograniczenia w finansowaniu, ponieważ zapewnia jedynie niskie stawki pomocy na inwestycje we floty, a dotacje są uzależnione od wielkości statków (na przykład środki na wymianę silników przeznaczone są wyłącznie dla statków o wielkości poniżej 24 m). Ponadto finansowanie jest w dużym stopniu zależne od takich czynników jak równowaga floty, brak poważnych naruszeń i zdolność połowowa, którą niestety nadal niewłaściwie się mierzy. W związku z powyższym EKES sądzi, że konieczne jest stworzenie specjalnego funduszu i linii kredytowych na modernizację i odnowienie floty. |
| --- | --- |

3.9.

Komitet z zadowoleniem przyjmuje propozycję Komisji w sprawie opracowania specjalnego przewodnika i bazy danych na temat unijnego finansowania transformacji energetycznej i jego instrumentów. Unijny program „Horyzont Europa” nie przewiduje jednak obecnie specjalnego zaproszenia do składania wniosków dotyczących rybołówstwa. Ponadto nowy EFMRA przewiduje poważne ograniczenia w finansowaniu, ponieważ zapewnia jedynie niskie stawki pomocy na inwestycje we floty, a dotacje są uzależnione od wielkości statków (na przykład środki na wymianę silników przeznaczone są wyłącznie dla statków o wielkości poniżej 24 m). Ponadto finansowanie jest w dużym stopniu zależne od takich czynników jak równowaga floty, brak poważnych naruszeń i zdolność połowowa, którą niestety nadal niewłaściwie się mierzy. W związku z powyższym EKES sądzi, że konieczne jest stworzenie specjalnego funduszu i linii kredytowych na modernizację i odnowienie floty.

Przeszkody utrudniające transformację energetyczną

Przeszkody utrudniające transformację energetyczną

| 3.10. | Alternatywne źródła energii wymagają z reguły większej przestrzeni i stanowią dodatkowe zagrożenie dla bezpieczeństwa na pokładzie. Niemniej w przeciwieństwie do sektora żeglugi sektor rybołówstwa podlega w UE ograniczeniom pod względem pojemności brutto (przestrzeni), co jeszcze bardziej utrudnia wprowadzanie nowych technologii i dokonywanie inwestycji na statkach. W tym względzie należy zauważyć, że jeszcze trudniejsze jest stosowanie niektórych technologii dekarbonizacji na statkach służących do rybołówstwa łodziowego. |
| --- | --- |

3.10.

Alternatywne źródła energii wymagają z reguły większej przestrzeni i stanowią dodatkowe zagrożenie dla bezpieczeństwa na pokładzie. Niemniej w przeciwieństwie do sektora żeglugi sektor rybołówstwa podlega w UE ograniczeniom pod względem pojemności brutto (przestrzeni), co jeszcze bardziej utrudnia wprowadzanie nowych technologii i dokonywanie inwestycji na statkach. W tym względzie należy zauważyć, że jeszcze trudniejsze jest stosowanie niektórych technologii dekarbonizacji na statkach służących do rybołówstwa łodziowego.

| 3.11. | EKES podkreśla, że nieodpowiednia definicja zdolności połowowej we wspólnej polityce rybołówstwa (WPRyb) utrudnia nie tylko ogólnie modernizację floty w celu wprowadzenia nowych technologii, lecz również poprawę warunków socjalnych i bezpieczeństwa. Powierzchnia pokładu przeznaczona na kuchnię, kabiny, toalety lub miejsca wypoczynku, która nie ma nic wspólnego ze zdolnością do połowu lub magazynowania ryb, jest obecnie obliczana na potrzeby zdolności połowowej. WPRyb stoi w wyraźnej sprzeczności z wymogami określonymi w przepisach socjalnych (8), takich jak Konwencja MOP dotycząca pracy w sektorze rybołówstwa C188. |
| --- | --- |

3.11.

EKES podkreśla, że nieodpowiednia definicja zdolności połowowej we wspólnej polityce rybołówstwa (WPRyb) utrudnia nie tylko ogólnie modernizację floty w celu wprowadzenia nowych technologii, lecz również poprawę warunków socjalnych i bezpieczeństwa. Powierzchnia pokładu przeznaczona na kuchnię, kabiny, toalety lub miejsca wypoczynku, która nie ma nic wspólnego ze zdolnością do połowu lub magazynowania ryb, jest obecnie obliczana na potrzeby zdolności połowowej. WPRyb stoi w wyraźnej sprzeczności z wymogami określonymi w przepisach socjalnych (8

| 3.12. | Komitet jest zdania, że w strategii transformacji energetycznej należy uwzględnić powyższe czynniki i zaproponować przegląd środków dotyczących pojemności, aby umożliwić wprowadzenie nowych technologii i modernizację floty. Ewentualne nowe środki to pojemność netto czy rozwiązania stosowane w Norwegii i Islandii, które wyłączają z obliczeń miejsca przeznaczone na rekreację i wypoczynek pracowników na podstawie takich czynników jak przyznana kwota lub wielkość statku. Przegląd ułatwiłby również zwiększenie komfortu życia na statkach w celu zwiększenia atrakcyjności sektora dla młodej siły roboczej, zajęcia się przepaścią pokoleniową i włączenia kobiet do sektora rybołówstwa. |
| --- | --- |

3.12.

Komitet jest zdania, że w strategii transformacji energetycznej należy uwzględnić powyższe czynniki i zaproponować przegląd środków dotyczących pojemności, aby umożliwić wprowadzenie nowych technologii i modernizację floty. Ewentualne nowe środki to pojemność netto czy rozwiązania stosowane w Norwegii i Islandii, które wyłączają z obliczeń miejsca przeznaczone na rekreację i wypoczynek pracowników na podstawie takich czynników jak przyznana kwota lub wielkość statku. Przegląd ułatwiłby również zwiększenie komfortu życia na statkach w celu zwiększenia atrakcyjności sektora dla młodej siły roboczej, zajęcia się przepaścią pokoleniową i włączenia kobiet do sektora rybołówstwa.

Opodatkowanie paliw tradycyjnych

Opodatkowanie paliw tradycyjnych

| 3.13. | Ze względu na to, że nowa konstrukcja będzie dla właścicieli statków w UE ryzykownym przedsięwzięciem ekonomicznym, Komitet zwraca się o przyjęcie strategii politycznych, które dadzą im pewność prawa. Istotne jest zatem powstrzymanie się od wprowadzania nowych podatków od tradycyjnego paliwa stosowanego w rybołówstwie (ciężkiego oleju napędowego) dopóty, dopóki nie będą dostępne na rynku nowe technologie napędowe i paliwa i dopóki nie zostaną dopracowane ramy prawne umożliwiające niezbędną renowację. W przeciwnym razie sektor zostanie narażony na szwank. |
| --- | --- |

3.13.

Ze względu na to, że nowa konstrukcja będzie dla właścicieli statków w UE ryzykownym przedsięwzięciem ekonomicznym, Komitet zwraca się o przyjęcie strategii politycznych, które dadzą im pewność prawa. Istotne jest zatem powstrzymanie się od wprowadzania nowych podatków od tradycyjnego paliwa stosowanego w rybołówstwie (ciężkiego oleju napędowego) dopóty, dopóki nie będą dostępne na rynku nowe technologie napędowe i paliwa i dopóki nie zostaną dopracowane ramy prawne umożliwiające niezbędną renowację. W przeciwnym razie sektor zostanie narażony na szwank.

Partnerstwo na rzecz transformacji energetycznej w unijnym sektorze rybołówstwa i akwakultury

Partnerstwo na rzecz transformacji energetycznej w unijnym sektorze rybołówstwa i akwakultury

| 3.14. | W sektorze brakuje wytycznych ze strony dostawców technologii czy też decydentów odnośnie do kierunku, w którym powinna zmierzać dekarbonizacja. Dlatego też EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji dotyczącą powołania grupy ekspertów, która doradzałaby w sprawie różnych dostępnych alternatyw, przyszłych postępów, rynku itp. Szczególnie ważne byłoby wskazanie technologii, które byłyby najlepsze dla każdego segmentu floty i regionu, gdyż konieczne może być połączenie różnych źródeł energii. Ponadto przydatne będzie prowadzenie kampanii informacyjnych i uświadamiających dla łańcucha przemysłu morskiego, aby zachęcić do dekarbonizacji. |
| --- | --- |

3.14.

W sektorze brakuje wytycznych ze strony dostawców technologii czy też decydentów odnośnie do kierunku, w którym powinna zmierzać dekarbonizacja. Dlatego też EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji dotyczącą powołania grupy ekspertów, która doradzałaby w sprawie różnych dostępnych alternatyw, przyszłych postępów, rynku itp. Szczególnie ważne byłoby wskazanie technologii, które byłyby najlepsze dla każdego segmentu floty i regionu, gdyż konieczne może być połączenie różnych źródeł energii. Ponadto przydatne będzie prowadzenie kampanii informacyjnych i uświadamiających dla łańcucha przemysłu morskiego, aby zachęcić do dekarbonizacji.

Niebieska gospodarka

Niebieska gospodarka

| 3.15. | Niebieska gospodarka obejmuje wszystkie rodzaje działalności gospodarczej zależne od morza. Poszczególne sektory składające się na niebieską gospodarkę są od siebie zależne (rybołówstwo, biotechnologia, żegluga, transport morski, akwakultura, stocznie, łańcuch dostaw, logistyka i transport), gdyż bazują na tych samych umiejętnościach, wspólnej infrastrukturze (porty, sieci logistyczne i dystrybucja energii elektrycznej) oraz na zrównoważonym wykorzystaniu zasobów morskich. EKES podkreśla potrzebę realizacji całościowej strategii dekarbonizacji, która będzie zmierzać do osiągnięcia synergii między różnymi ogniwami łańcucha. Ponadto wzywa do zapewnienia odpowiednich zasobów ludzkich i umiejętności w zakresie projektowania, budowy i eksploatacji nowoczesnych statków. Niezbędne jest przyciągnięcie wykwalifikowanej siły roboczej. |
| --- | --- |

3.15.

Niebieska gospodarka obejmuje wszystkie rodzaje działalności gospodarczej zależne od morza. Poszczególne sektory składające się na niebieską gospodarkę są od siebie zależne (rybołówstwo, biotechnologia, żegluga, transport morski, akwakultura, stocznie, łańcuch dostaw, logistyka i transport), gdyż bazują na tych samych umiejętnościach, wspólnej infrastrukturze (porty, sieci logistyczne i dystrybucja energii elektrycznej) oraz na zrównoważonym wykorzystaniu zasobów morskich. EKES podkreśla potrzebę realizacji całościowej strategii dekarbonizacji, która będzie zmierzać do osiągnięcia synergii między różnymi ogniwami łańcucha. Ponadto wzywa do zapewnienia odpowiednich zasobów ludzkich i umiejętności w zakresie projektowania, budowy i eksploatacji nowoczesnych statków. Niezbędne jest przyciągnięcie wykwalifikowanej siły roboczej.

4.   Uwagi szczegółowe

Uwagi szczegółowe

Paliwa zaawansowane

Paliwa zaawansowane

| 4.1. | EKES podkreśla potencjał paliw zaawansowanych nieprodukowanych z roślin spożywczych i pastewnych z punktu widzenia gospodarki o obiegu zamkniętym, przeciwdziałania wyludnianiu się wiejskich obszarów przybrzeżnych oraz, rzecz jasna, zwiększenia niezależności energetycznej UE. W rzeczywistości, zgodnie z wytyczonymi przez UE celami w zakresie neutralności pod względem emisji dwutlenku węgla, przy spalaniu w silnikach paliw alternatywnych emisje CO2 mogą spaść do zera, jeśli paliwa te są produkowane z wykorzystaniem odnawialnej energii elektrycznej. |
| --- | --- |

4.1.

EKES podkreśla potencjał paliw zaawansowanych nieprodukowanych z roślin spożywczych i pastewnych z punktu widzenia gospodarki o obiegu zamkniętym, przeciwdziałania wyludnianiu się wiejskich obszarów przybrzeżnych oraz, rzecz jasna, zwiększenia niezależności energetycznej UE. W rzeczywistości, zgodnie z wytyczonymi przez UE celami w zakresie neutralności pod względem emisji dwutlenku węgla, przy spalaniu w silnikach paliw alternatywnych emisje CO2

| 4.2. | Z różnych powodów Komisja ogranicza stosowanie biopaliw pochodzenia roślinnego, co EKES przyjął z zadowoleniem w różnych opiniach. Nie ma jednak jasnej strategii rozwoju i wprowadzania paliw alternatywnych, co byłoby ważne nie tylko dla sektora rybołówstwa, ale również dla innych gałęzi przemysłu. Brak również ustalonych priorytetów co do tego, które z sektorów, w których trudno jest obniżyć emisyjność (rybołówstwo jest jednym z nich), powinny mieć priorytetowy dostęp do takich paliw. Utrudnia to wysiłki sektora rybołówstwa na rzecz jak najszybszej dekarbonizacji. EKES zwraca uwagę, że odnawialne paliwa niskoemisyjne są rozsądnym rozwiązaniem na drodze do dekarbonizacji sektorów, które trudno poddają się elektryfikacji, takich jak rybołówstwo. Zaawansowane paliwa alternatywne, które nie są produkowane z roślin spożywczych ani pastewnych, będą droższe ze względu na ich niedobór i bardziej wymagającą technologię. Komitet już wcześniej podkreślił (9), że z uwagi na to należy zmniejszyć lukę cenową między paliwami kopalnymi i alternatywnymi, a czystsze paliwa muszą stać się bardziej przystępne cenowo i powszechniej dostępne. |
| --- | --- |

4.2.

Z różnych powodów Komisja ogranicza stosowanie biopaliw pochodzenia roślinnego, co EKES przyjął z zadowoleniem w różnych opiniach. Nie ma jednak jasnej strategii rozwoju i wprowadzania paliw alternatywnych, co byłoby ważne nie tylko dla sektora rybołówstwa, ale również dla innych gałęzi przemysłu. Brak również ustalonych priorytetów co do tego, które z sektorów, w których trudno jest obniżyć emisyjność (rybołówstwo jest jednym z nich), powinny mieć priorytetowy dostęp do takich paliw. Utrudnia to wysiłki sektora rybołówstwa na rzecz jak najszybszej dekarbonizacji. EKES zwraca uwagę, że odnawialne paliwa niskoemisyjne są rozsądnym rozwiązaniem na drodze do dekarbonizacji sektorów, które trudno poddają się elektryfikacji, takich jak rybołówstwo. Zaawansowane paliwa alternatywne, które nie są produkowane z roślin spożywczych ani pastewnych, będą droższe ze względu na ich niedobór i bardziej wymagającą technologię. Komitet już wcześniej podkreślił (9

| 4.3. | EKES zaznacza, że obecnie stosowany biodiesel pochodzi z upraw (olej palmowy, rzepak, soja i słonecznik), które nie nadają się do pełnej dekarbonizacji; ponadto nie ma wystarczającej ilości surowców. Rozwiązaniem (jeszcze niedostępnym) byłoby zmieszanie obecnego oleju napędowego do silników wysokoprężnych z coraz większą ilością e-diesla, syntetycznego paliwa wytwarzanego z wodoru elektrolitycznego i wychwyconego CO2. Te ekopaliwa są produkowane z dwutlenku węgla, który został uprzednio wychwycony z atmosfery lub w toku procesów przemysłowych, w których wytwarza się CO2, jeszcze przed jego uwolnieniem. |
| --- | --- |

4.3.

EKES zaznacza, że obecnie stosowany biodiesel pochodzi z upraw (olej palmowy, rzepak, soja i słonecznik), które nie nadają się do pełnej dekarbonizacji; ponadto nie ma wystarczającej ilości surowców. Rozwiązaniem (jeszcze niedostępnym) byłoby zmieszanie obecnego oleju napędowego do silników wysokoprężnych z coraz większą ilością e-diesla, syntetycznego paliwa wytwarzanego z wodoru elektrolitycznego i wychwyconego CO2

2

| 4.4. | Produkcja zrównoważonych paliw zaawansowanych nie będzie początkowo wystarczająca do zaspokojenia popytu sektora rybołówstwa. Szacuje się, że w 2050 r. będzie to 50 mln ton na całym świecie (transport morski zużywa obecnie około 300 mln ton, a ciężki transport drogowy – około 900 mln ton). Oczekuje się jednak, że do tego czasu samochody ciężarowe zostaną zelektryfikowane, w związku z czym można się spodziewać, że cała ilość przeznaczona zostanie dla transportu morskiego. W 2020 r. sektor rybołówstwa w Europie zużył około 1 900 mln litrów oleju napędowego do silników wysokoprężnych na użytek morski. Należy podjąć odpowiednie decyzje polityczne, aby zagwarantować, że priorytety faktycznie zostaną w ten sposób ustawione. |
| --- | --- |

4.4.

Produkcja zrównoważonych paliw zaawansowanych nie będzie początkowo wystarczająca do zaspokojenia popytu sektora rybołówstwa. Szacuje się, że w 2050 r. będzie to 50 mln ton na całym świecie (transport morski zużywa obecnie około 300 mln ton, a ciężki transport drogowy – około 900 mln ton). Oczekuje się jednak, że do tego czasu samochody ciężarowe zostaną zelektryfikowane, w związku z czym można się spodziewać, że cała ilość przeznaczona zostanie dla transportu morskiego. W 2020 r. sektor rybołówstwa w Europie zużył około 1 900 mln litrów oleju napędowego do silników wysokoprężnych na użytek morski. Należy podjąć odpowiednie decyzje polityczne, aby zagwarantować, że priorytety faktycznie zostaną w ten sposób ustawione.

| 4.5. | Dlatego też EKES wzywa do przyspieszenia rozwoju i produkcji zaawansowanych paliw, które nie opierają się na uprawach roślin spożywczych i pastewnych (10), oraz do podjęcia jasnej decyzji politycznej przyznającej statkom rybackim priorytetowy dostęp do tych zaawansowanych paliw po przystępnej cenie. |
| --- | --- |

4.5.

Dlatego też EKES wzywa do przyspieszenia rozwoju i produkcji zaawansowanych paliw, które nie opierają się na uprawach roślin spożywczych i pastewnych (10

Alternatywa dla dekarbonizacji: alternatywne układy napędowe

Alternatywa dla dekarbonizacji: alternatywne układy napędowe

| 4.6. | Na całym świecie podejmowane są różne inicjatywy energetyczne; niemniej większość z nich to projekty pilotażowe, które stawiają przed sektorem rybołówstwa wyzwania w zakresie instalacji i eksploatacji. Trzeba również zmierzyć się z kolejnym wyzwaniem, którym jest rozwój infrastruktury do ładowania statków rybackich w Europie i portach rybackich państw trzecich, podobnie jak w przypadku pojazdów lądowych. W związku z tym EKES z zadowoleniem przyjmuje zainicjowane projekty pilotażowe dotyczące ładowania na pełnym morzu za pomocą boi lub morskich farm wiatrowych (11). Dzięki temu możliwe będzie naładowanie akumulatora statku elektrycznego lub hybrydowego bez konieczności zbliżania się do portu. |
| --- | --- |

4.6.

Na całym świecie podejmowane są różne inicjatywy energetyczne; niemniej większość z nich to projekty pilotażowe, które stawiają przed sektorem rybołówstwa wyzwania w zakresie instalacji i eksploatacji. Trzeba również zmierzyć się z kolejnym wyzwaniem, którym jest rozwój infrastruktury do ładowania statków rybackich w Europie i portach rybackich państw trzecich, podobnie jak w przypadku pojazdów lądowych. W związku z tym EKES z zadowoleniem przyjmuje zainicjowane projekty pilotażowe dotyczące ładowania na pełnym morzu za pomocą boi lub morskich farm wiatrowych (11

| 4.7. | Jako paliwo żeglugowe stosuje się już skroplony gaz ziemny (LNG), ponieważ jest on już produkowany i istnieje odpowiednia do tego infrastruktura, zwłaszcza w Europie. Z niedawnego badania (12) wynika jednak, że chociaż silniki LNG emitują o 25 % mniej CO2 niż olej napędowy do silników wysokoprężnych na jednostkę mocy silnika, ten gaz składa się w dużej mierze z metanu, którego efekt cieplarniany jest znacznie większy niż w przypadku CO2. W badaniu oszacowano, że w okresie stu lat korzyści płynące ze stosowania LNG pod względem emisji gazów cieplarnianych wyniosłyby jedynie 15 %. Dlatego LNG jest ważnym krokiem naprzód, lecz nie można uznać go za ostateczne rozwiązanie w perspektywie długoterminowej. Ponadto należy go mieszać z biometanem i e-metanem, które są rzadkimi i kosztownymi paliwami. Zbiorniki są trzy razy większe niż zwykle i instalowane na pokładzie, co powoduje problemy z ładownością i bezpieczeństwem. |
| --- | --- |

4.7.

Jako paliwo żeglugowe stosuje się już skroplony gaz ziemny (LNG), ponieważ jest on już produkowany i istnieje odpowiednia do tego infrastruktura, zwłaszcza w Europie. Z niedawnego badania (12

2

2

| 4.8. | Choć amoniak też nie jest realną alternatywą jako sposób zasilania, to Komitet dostrzega jego wagę w procesie dekarbonizacji. Chłodzenie przy użyciu amoniaku jest powszechne na dużych statkach rybackich, szczególnie tych, na których zamraża lub przetwarza się połowy na pokładzie. To źródło energii jest przyjazne dla środowiska, ponieważ nie stwierdzono żadnego wpływu na warstwę ozonową. Jest to jednak gaz, w związku z czym zasadnicze znaczenie ma zwiększenie bezpieczeństwa statków rybackich i zapobieganie wyciekom. |
| --- | --- |

4.8.

Choć amoniak też nie jest realną alternatywą jako sposób zasilania, to Komitet dostrzega jego wagę w procesie dekarbonizacji. Chłodzenie przy użyciu amoniaku jest powszechne na dużych statkach rybackich, szczególnie tych, na których zamraża lub przetwarza się połowy na pokładzie. To źródło energii jest przyjazne dla środowiska, ponieważ nie stwierdzono żadnego wpływu na warstwę ozonową. Jest to jednak gaz, w związku z czym zasadnicze znaczenie ma zwiększenie bezpieczeństwa statków rybackich i zapobieganie wyciekom.

| 4.9. | W sektorze rybołówstwa również wodór (H2) wydaje się nierealnym rozwiązaniem, a w przypadku statków handlowych – wręcz trudnym do zastosowania. Głównym powodem jest to, że wymagałby zbiorników magazynowych czterokrotnie większych niż w przypadku paliw kopalnych. Na szczególną uwagę zasługują jednak układy zasilania z wodorowym ogniwem paliwowym. Jest to urządzenie elektrochemiczne, które bezpośrednio przekształca energię chemiczną w elektryczną. Zachodzący proces elektrochemiczny jest wysoce wydajny i ma minimalny wpływ na środowisko, zwłaszcza jeżeli elektroliza (która wymaga energii) zachodzi dzięki źródłom słonecznym lub wiatrowym. EKES uważa, że interesujące byłoby przeanalizowanie możliwości rozwoju tej technologii dla statków rybackich, w tym jej wykorzystania jako pomocniczego źródła zasilania na pokładzie. |
| --- | --- |

4.9.

W sektorze rybołówstwa również wodór (H2

| 4.10. | Jeśli chodzi o nowo budowane statki, Komitet zachęca do poszukiwania i wdrażania rozwiązań technologicznych dla statków handlowych. Na przykład wydaje się, że metanol może być stosowany w silnikach dwupaliwowych, zakładając, że wykorzystany zostanie olej napędowy i że dodana zostanie mieszanina metanolu, gdy dostępny będzie zielony metanol. Inne możliwe technologie i obszary usprawnień to: statki rybackie wspomagane przez żagle, ulepszona hydrodynamika, udoskonalone systemy energetyczne takie jak przestawienie się z urządzeń mechanicznych i hydraulicznych na elektryczne, a także lekka konstrukcja i lekkie materiały (na przykład niewykonane z metalu rozpornice). |
| --- | --- |

4.10.

Jeśli chodzi o nowo budowane statki, Komitet zachęca do poszukiwania i wdrażania rozwiązań technologicznych dla statków handlowych. Na przykład wydaje się, że metanol może być stosowany w silnikach dwupaliwowych, zakładając, że wykorzystany zostanie olej napędowy i że dodana zostanie mieszanina metanolu, gdy dostępny będzie zielony metanol. Inne możliwe technologie i obszary usprawnień to: statki rybackie wspomagane przez żagle, ulepszona hydrodynamika, udoskonalone systemy energetyczne takie jak przestawienie się z urządzeń mechanicznych i hydraulicznych na elektryczne, a także lekka konstrukcja i lekkie materiały (na przykład niewykonane z metalu rozpornice).

| 4.11. | Należy również podkreślić, że sektor rybołówstwa od dziesięcioleci współpracuje ze środowiskiem naukowym w celu poprawy projektowania i efektywności narzędzi połowowych. Dzięki zwiększeniu selektywności, ograniczeniu kontaktu z dnem morskim lub oporu w żegludze, a także dzięki mniejszemu zużyciu paliwa osiągnięto już znaczny postęp techniczny z zastosowaniem wielu innowacyjnych technik połowowych (13). Przykładem nowatorskich narzędzi połowowych są semipelagiczne rozpornice, które mogą wyeliminować kontakt z dnem morskim, gdyż są stosowane w odległości 2–5 m od dna. Ta technika ma znacznie mniejszy wpływ na ekosystemy denne i powoduje mniej przyłowów. Zmniejsza również zużycie paliwa, a tym samym zanieczyszczenie i emisje gazów cieplarnianych. |
| --- | --- |

4.11.

Należy również podkreślić, że sektor rybołówstwa od dziesięcioleci współpracuje ze środowiskiem naukowym w celu poprawy projektowania i efektywności narzędzi połowowych. Dzięki zwiększeniu selektywności, ograniczeniu kontaktu z dnem morskim lub oporu w żegludze, a także dzięki mniejszemu zużyciu paliwa osiągnięto już znaczny postęp techniczny z zastosowaniem wielu innowacyjnych technik połowowych (13

| 4.12. | Komitet przypomina, że zmniejszenie śladu ekologicznego rybołówstwa będzie zależało nie tylko od działań związanych z napędem. Dlatego też UE powinna inwestować w nowe komercyjne zastosowania produktów pochodzenia morskiego (leki, kosmetyki itp.) w celu maksymalnego spożytkowania złowionych ryb. Powinna równocześnie zachęcać przedsiębiorstwa do zakupu materiałów, które można poddać recyklingowi, krzewić inicjatywy w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym na pokładach statków w celu ponownego wykorzystania odpadów oraz finansować takie programy jak „Połów śmieci” (14). Dzięki poprawie stanu stad ryb zmniejszono również nakład połowowy i – tym samym – czas połowu oraz zużycie paliwa. Na podobnej zasadzie można obniżyć emisje, optymalizując zarządzanie flotą i logistykę (redukcja emisji gazów cieplarnianych o 5–50 %) oraz czas trwania rejsu połowowego (redukcja emisji gazów cieplarnianych o 1–10 %) (15). |
| --- | --- |

4.12.

Komitet przypomina, że zmniejszenie śladu ekologicznego rybołówstwa będzie zależało nie tylko od działań związanych z napędem. Dlatego też UE powinna inwestować w nowe komercyjne zastosowania produktów pochodzenia morskiego (leki, kosmetyki itp.) w celu maksymalnego spożytkowania złowionych ryb. Powinna równocześnie zachęcać przedsiębiorstwa do zakupu materiałów, które można poddać recyklingowi, krzewić inicjatywy w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym na pokładach statków w celu ponownego wykorzystania odpadów oraz finansować takie programy jak „Połów śmieci” (14

15

| 4.13. | EKES odnotowuje, że niektóre nowe technologie oferują statkom rybackim ograniczoną autonomię. Na przykład obecne prototypy energii elektrycznej zapewniają jedynie pięcio–sześciogodzinny przedział czasowy niewystarczający do całego dnia połowu (który może trwać do 12–14 godzin), a tym bardziej do kilkutygodniowych rejsów połowowych. Równie istotna jest poprawa projektowania i wydajności statku. |
| --- | --- |

4.13.

EKES odnotowuje, że niektóre nowe technologie oferują statkom rybackim ograniczoną autonomię. Na przykład obecne prototypy energii elektrycznej zapewniają jedynie pięcio–sześciogodzinny przedział czasowy niewystarczający do całego dnia połowu (który może trwać do 12–14 godzin), a tym bardziej do kilkutygodniowych rejsów połowowych. Równie istotna jest poprawa projektowania i wydajności statku.

5.   
  „Przyjaciele ryb i rybaków”: wizja przyszłości zrównoważonego sektora rybołówstwa w UE

„Przyjaciele ryb i rybaków”: wizja przyszłości zrównoważonego sektora rybołówstwa w UE

| 5.1. | W ostatnich latach Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny opracował strategiczne wizje w kilku obszarach: kompleksowa polityka żywnościowa (16), zrównoważony rozwój obszarów wiejskich i miejskich (17) oraz gospodarka dobrobytu (18). Nadszedł czas, aby opracował również długoterminową i globalną wizję zrównoważonego sektora rybołówstwa w UE, która – wraz z wszystkimi wysiłkami w zakresie różnorodności biologicznej, zrównoważonej polityki żywnościowej, zdrowia i dobrostanu, dobrych warunków pracy, zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich i miejskich oraz strategicznej autonomii – powinna zobowiązać UE do dekarbonizacji tego sektora, aby zapewnić rentowność niezbędną do realizacji Europejskiego Zielonego Ładu i Agendy 2030. Zgodnie z zaproponowaną przez FAO strategią niebieskiej transformacji i w świetle swojego szerszego apelu o ustanowienie europejskiego niebieskiego ładu Komitet podkreśla, że należy zadbać o to, by systemy żywności pochodzenia wodnego przyczyniały się do zdrowego, bezpiecznego, bogatego w składniki odżywcze i przystępnego cenowo odżywiania wszystkich osób i by zwiększać ten wkład w sposób zrównoważony. Docelowo należy zmniejszyć uzależnienie rynku UE od przywozu ryb. |
| --- | --- |

5.1.

W ostatnich latach Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny opracował strategiczne wizje w kilku obszarach: kompleksowa polityka żywnościowa (16

17

18

| 5.2. | EKES pragnie wykorzystać niniejszą opinię rozpoznawczą do uwzględnienia problemu dekarbonizacji w szerszych ramach strategicznych. Należy wdrożyć kompleksowe podejście do zrównoważonego rybołówstwa w następujących sześciu obszarach: |
| --- | --- |

5.2.

EKES pragnie wykorzystać niniejszą opinię rozpoznawczą do uwzględnienia problemu dekarbonizacji w szerszych ramach strategicznych. Należy wdrożyć kompleksowe podejście do zrównoważonego rybołówstwa w następujących sześciu obszarach:

5.2.1.   Różnorodność biologiczna

Różnorodność biologiczna

Zgodnie z celem zrównoważonego rozwoju nr 14 „Życie pod wodą” i w związku z historycznym porozumieniem COP15 w sprawie różnorodności biologicznej (19) EKES potwierdza niezachwiane zaangażowanie w utrzymanie zdrowych i wydajnych stad ryb oraz w promowanie innych aspektów związanych z różnorodnością biologiczną w sektorze rybołówstwa. Wszystkie gatunki eksploatowane w celach handlowych powinny osiągnąć maksymalny podtrzymywalny połów (MSY) lub wyższy poziom w możliwie najkrótszym terminie, by utrzymać długoterminową rentowność poszczególnych flot rybackich. W związku z tym naukowcy przeprowadzający oceny w ramach Międzynarodowej Rady Badań Morza (ICES) oraz Komitetu Naukowo-Technicznego i Ekonomicznego ds. Rybołówstwa (STECF) powinni dysponować niezbędnymi zasobami, aby mogli uzupełniać brakujące dane. W przypadku gdy nie ma wystarczających danych naukowych, do zarządzania zasobami rybnymi będzie się systematycznie stosować zasadę ostrożności, w tym ograniczenie połowów, jeśli tak zalecą naukowcy. W razie potrzeby programy złomowania, dysponujące odpowiednimi zasobami budżetowymi w celu dostosowania wielkości floty do dostępnych uprawnień do połowów, będą uwzględniały możliwość przekwalifikowania członków załogi.

19

5.2.2.   Dekarbonizacja

Dekarbonizacja

Unijny sektor rybołówstwa powinien zobowiązać się do osiągnięcia neutralności emisyjnej 2 w 2050 r. dzięki realizacji unijnych celów transformacji energetycznej, przy wsparciu ze strony innowacji i technologii. Kompleksowe zbadanie stanu techniki i dostępnych technologii jest pierwszym krokiem do znalezienia rozwiązania dostosowanego do indywidualnych potrzeb (zamiast uniwersalnego podejścia) dla każdego segmentu floty.

5.2.3.   Godziwe wynagrodzenie, bezpieczeństwo i warunki pracy

Godziwe wynagrodzenie, bezpieczeństwo i warunki pracy

Rybacy otrzymają niezbędne narzędzia i wytyczne, by skupić się na zbliżającej się transformacji, która powinna się dokonać. Należy ich jednak wspierać – zarówno podczas dekarbonizacji, jak i szerszych procesów transformacji strukturalnej. Priorytetem jest odnowienie statków rybackich, by poprawić warunki mieszkania, życia i bezpieczeństwo na pokładzie, co uatrakcyjni ten sektor, a tym samym umożliwi wymianę pokoleń. Inne niezbędne usprawnienia związane z dekarbonizacją obejmują przejście z systemów napędowych i pomocniczych na bardziej zaawansowane i wydajniejsze systemy oraz stosowanie nowoczesnych, energooszczędnych i selektywnych narzędzi połowowych niemających negatywnego wpływu na zdrowie i różnorodność biologiczną szerzej pojętego ekosystemu lub mające na nie znikomy wpływ. Wymaga to przeprowadzenia na szczeblu UE kompleksowego badania dostępnych technologii na potrzeby transformacji energetycznej w sektorze rybołówstwa i akwakultury oraz zanalizowania związanych z tym kosztów i korzyści dla każdego segmentu floty, z uwzględnieniem specyfiki krajowej. Równie ważne jest przekwalifikowanie i podnoszenie kwalifikacji siły roboczej, by można było przeszkolić i przygotować pracowników przemysłu morskiego na transformację energetyczną (zgodnie z Europejskim programem na rzecz umiejętności służącym zrównoważonej konkurencyjności, sprawiedliwości społecznej i odporności). Biorąc pod uwagę niepewną sytuację gospodarczą sektora rybołówstwa w wielu częściach Europy oraz stałe zmniejszanie wielkości floty, należy opracować strategiczne plany i instrumenty, by poprawić konkurencyjność sektora oraz wspierać jego rozwój i innowacje, aby przyczynić się do zapewnienia odpowiedniego poziomu życia osobom zależnym od działalności połowowej.

5.2.4.   Wiejskie i oddalone obszary przybrzeżne

Wiejskie i oddalone obszary przybrzeżne

Chociaż można by zdywersyfikować i częściowo przeorientować działalność na inne sektory, takie jak rybołówstwo rekreacyjne lub inne segmenty zrównoważonej turystyki – jeśli pozwala na to zagospodarowanie przestrzenne – to nie ulega wątpliwości, że rybołówstwo pozostaje głównym źródłem zatrudnienia i dochodów w wielu regionach i miejscowościach przybrzeżnych. To dotyczy nie tylko personelu pokładowego, ale również pracowników wszystkich powiązanych branż i usług. Porzucenie połowów oznaczałoby nie tylko upadek i postępujące wyludnienie tych regionów, ale także nieodwracalną utratę dziedzictwa kulturowego, które określa i determinuje istotę europejskich społeczeństw. Wszystkie zaangażowane podmioty muszą działać w sposób prowadzący do bardziej pozytywnej narracji w sektorze rybołówstwa. Ponadto akwakultura śródlądowa może stworzyć nowe możliwości gospodarcze dla obszarów wiejskich.

5.2.5.   Zdrowe i zrównoważone odżywianie

Zdrowe i zrównoważone odżywianie

Zrównoważone rybołówstwo zapewnia białka zwierzęce, które nie tylko mają najniższy ślad węglowy, ale również doskonałą wartość odżywczą. O ile obecne wzorce spożycia mięsa w Europie powinny dawać pierwszeństwo jakości nad ilością, to nie odnosi się to do spożycia ryb, które w większości przypadków jest niższe od zaleceń żywieniowych. Władze publiczne powinny jako priorytet promować spożycie ryb po cenach przystępnych dla całej populacji, zachęcając na przykład do spożywania mniej znanych gatunków. Ryby powinny być objęte obniżonym podatkiem VAT, gdyż są podstawą zdrowej i zrównoważonej diety (20).

20

5.2.6.   Strategiczna autonomia i rola akwakultury

Strategiczna autonomia i rola akwakultury

Unia Europejska importuje trzy czwarte spożywanych ryb. Poza brakiem równowagi handlowej pojawia się tu problem nierównych gwarancji bezpieczeństwa zdrowotnego tego przywozu, który nie podlega identyfikowalności „od łowiska do półmiska”. Aby zaradzić temu niedociągnięciu, UE powinna stosować dwustronne i wielostronne instrumenty handlowe, by przywozić wyłącznie zrównoważone produkty morskie z państw trzecich, których normy są równoważne z normami UE. To zapewni uczciwą konkurencję na równych warunkach. Sektor akwakultury ma również niezaprzeczalne możliwości zaspokajania potrzeb unijnego rynku rybołówstwa. Zrównoważony wzrost jest możliwy do osiągnięcia poprzez zapewnienie przestrzeni dla nowych operacji dzięki odpowiedniemu planowaniu przestrzennemu oraz usprawnieniu procesu wydawania zezwoleń, który jest często zależny od kilku departamentów lub różnych szczebli (krajowego, regionalnego, lokalnego) administracji publicznej. Aby UE mogła zapewnić swoją suwerenność żywnościową, należy wykorzystać wszelkie możliwości zrównoważonego zwiększenia produkcji ryb i owoców morza.

Bruksela, dnia 12 lipca 2023 r.

Oliver RÖPKE

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2023) 100 final.

1

(2)  Zob. roczne dane dotyczące emisji przesyłane corocznie przez Komisję Europejską do Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (protokół z Kioto) zgodnie z wytycznymi określonymi przez IPCC. Te dane określają w tonach CO2, CH4 i N2O zmiany poziomu emisji, które nastąpiły w sektorze rybołówstwa UE w latach 1990–2020 (por. tabele 1.A(a)s4, 3s1 i 3s2, 1.A(a)s3, 1.D).

2

2

4

2

(3)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie stosowania paliw odnawialnych i niskoemisyjnych w transporcie morskim oraz zmieniającego dyrektywę 2009/16/WE” [COM(2021) 562 final – 2021/0210 (COD)] (Dz.U. C 152 z 6.4.2022, s. 145).

3

(4)  https://oceans-and-fisheries.ec.europa.eu/facts-and-figures/facts-and-figures-common-fisheries-policy/fishing-fleet_en

4

(5)  https://ebcd.org/wp-content/uploads/2021/11/Je%CC%81ro%CC%82me-UAPF.pptx

5

(6)  https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/bba413d1-484c-11ed-92ed-01aa75ed71a1

6

(7)  https://www.fao.org/3/cc0461en/online/sofia/2022/capture-fisheries-production.html

7

(8)  Przeprowadzone w ramach projektu dialogu społecznego badanie skutków społecznych ograniczeń pojemności brutto i siły napędowej oraz możliwych rozwiązań alternatywnych.

8

(9)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie stosowania paliw odnawialnych i niskoemisyjnych w transporcie morskim oraz zmieniającego dyrektywę 2009/16/WE” [COM(2021) 562 final – 2021/0210 (COD)] (Dz.U. C 152 z 6.4.2022, s. 145).

9

(10)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »W kierunku silnego i zrównoważonego unijnego sektora alg«
  ” (COM(2022) 592 final) (Dz.U. C 228 z 29.6.2023, s. 126).

10

(11)  https://www.maersksupplyservice.com/2022/01/25/maersk-supply-service-launches-venture-company-stillstrom/.

11

(12)  https://theicct.org/sites/default/files/publications/LNG%20as%20marine%20fuel%2C%20working%20paper-02_FINAL_20200416.pdf.

12

(13)  https://www.ices.dk/news-and-events/news-archive/news/Pages/InnovativeFishingGear.aspx

13

(14)  https://fishingforlitter.org/

14

(15)  NSAC Advice Ref. 17-2122. NSAC Advice on decarbonisation of fishing fleet [Porady NSAC w sprawie dekarbonizacji floty rybackiej].

15

(16)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wkład społeczeństwa obywatelskiego w rozwój kompleksowej polityki żywnościowej w UE” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 129 z 11.4.2018, s. 18).

16

(17)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „W kierunku całościowej strategii na rzecz zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich i miejskich” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 105 z 4.3.2022, s. 49).

17

(18)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Zrównoważona gospodarka, jakiej potrzebujemy” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 106 z 31.3.2020, s. 1).

18

(19)  Decyzja 15/4 – globalne ramy różnorodności biologicznej na okres po 2020 roku.

19

(20)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Promowanie zdrowego i zrównoważonego odżywiania w UE” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 190 z 5.6.2019, s. 9).

20

---

| 29.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 349/50 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 349/50

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Ekonomika Europejskiego Niebieskiego Ładu – potrzeby inwestycyjne w UE związane z gospodarką wodną”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 349/09)

| Sprawozdawca: | Florian MARIN |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Florian MARIN

Florian MARIN

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 25.1.2023 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 27.6.2023 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 13.7.2023 |
| Sesja plenarna nr | 580 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 181/6/5 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

25.1.2023

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

27.6.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

13.7.2023

Sesja plenarna nr

580

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

181/6/5

1.   Wnioski i zalecenia

Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Komitet uznaje dostęp do bezpiecznej, czystej wody o wysokiej jakości za prawo podstawowe i uważa za całkowicie niedopuszczalne, że w UE nadal są ludzie bez dostępu do wody. |
| --- | --- |

1.1.

Komitet uznaje dostęp do bezpiecznej, czystej wody o wysokiej jakości za prawo podstawowe i uważa za całkowicie niedopuszczalne, że w UE nadal są ludzie bez dostępu do wody.

| 1.2. | Rozwój gospodarki wodnej w UE powinien mieć inkluzywny charakter, być dobrze uregulowany, przejrzysty, wysoce cyfrowy, odporny, zrównoważony, przewidywalny i bezpieczny, stawiać człowieka na pierwszym miejscu i wytwarzać wartość dodaną. Istotne jest, aby wszystkie branże w sprawiedliwy sposób odpowiadały za społeczne koszty swego zużycia wody. |
| --- | --- |

1.2.

Rozwój gospodarki wodnej w UE powinien mieć inkluzywny charakter, być dobrze uregulowany, przejrzysty, wysoce cyfrowy, odporny, zrównoważony, przewidywalny i bezpieczny, stawiać człowieka na pierwszym miejscu i wytwarzać wartość dodaną. Istotne jest, aby wszystkie branże w sprawiedliwy sposób odpowiadały za społeczne koszty swego zużycia wody.

| 1.3. | Komitet wzywa instytucje Unii Europejskiej do nadania Europejskiemu Niebieskiemu Ładowi takiego samego znaczenia, jakie nadały Europejskiemu Zielonemu Ładowi, i skupienia się na nim w takim samym stopniu, a także do traktowania ich jako wzajemnie się uzupełniające. |
| --- | --- |

1.3.

Komitet wzywa instytucje Unii Europejskiej do nadania Europejskiemu Niebieskiemu Ładowi takiego samego znaczenia, jakie nadały Europejskiemu Zielonemu Ładowi, i skupienia się na nim w takim samym stopniu, a także do traktowania ich jako wzajemnie się uzupełniające.

| 1.4. | Przyszłe ramy regulacyjne europejskiej niebieskiej gospodarki muszą:






  — | opierać się na zasadzie gospodarki dobrobytu, |
| --- | --- | --- |

1.4.

Przyszłe ramy regulacyjne europejskiej niebieskiej gospodarki muszą:

—

opierać się na zasadzie gospodarki dobrobytu,

| — | przekrojowo uwzględniać uwarunkowania społeczne i solidarność terytorialną, |
| --- | --- |

—

przekrojowo uwzględniać uwarunkowania społeczne i solidarność terytorialną,

| — | zapewnić odpowiednią równowagę między kwestiami środowiskowymi, społecznymi i gospodarczymi, |
| --- | --- |

—

zapewnić odpowiednią równowagę między kwestiami środowiskowymi, społecznymi i gospodarczymi,

| — | korzystać z ponadnarodowych innowacyjnych modeli zarządzania, które sprzyjają finansowaniu, regulują udział sektora prywatnego, poprawiają zarządzanie zasobami wodnymi i stymulują konkurencyjność UE, |
| --- | --- |

—

korzystać z ponadnarodowych innowacyjnych modeli zarządzania, które sprzyjają finansowaniu, regulują udział sektora prywatnego, poprawiają zarządzanie zasobami wodnymi i stymulują konkurencyjność UE,

| — | stosować modele biznesowe oparte na współpracy i zasady gospodarki współdzielonej, |
| --- | --- |

—

stosować modele biznesowe oparte na współpracy i zasady gospodarki współdzielonej,

| — | tworzyć ramy instytucjonalne, które nie będą obciążeniem dla konkurencyjności gospodarki UE na rynku światowym, |
| --- | --- |

—

tworzyć ramy instytucjonalne, które nie będą obciążeniem dla konkurencyjności gospodarki UE na rynku światowym,

| — | zapewniać większą przejrzystość w kwestii inicjatyw dotyczących zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

—

zapewniać większą przejrzystość w kwestii inicjatyw dotyczących zrównoważonego rozwoju.

| 1.5. | EKES wzywa do:






  — | przejścia z obecnego modelu gospodarczego na bardziej zrównoważony, w którym nadmierne zużycie byłoby opodatkowane i który byłby w pełni zgodny z celami zrównoważonego rozwoju, |
| --- | --- | --- |

1.5.

EKES wzywa do:

—

przejścia z obecnego modelu gospodarczego na bardziej zrównoważony, w którym nadmierne zużycie byłoby opodatkowane i który byłby w pełni zgodny z celami zrównoważonego rozwoju,

| — | przeglądu cen wody w państwach członkowskich zgodnie z zasadą „zanieczyszczający płaci”, |
| --- | --- |

—

przeglądu cen wody w państwach członkowskich zgodnie z zasadą „zanieczyszczający płaci”,

| — | dostosowania podstawowych koncepcji ekonomicznych, takich jak zasady rynkowe, efektywność ekonomiczna lub produktywność, aby uwzględnić różne wymiary wartości wody, |
| --- | --- |

—

dostosowania podstawowych koncepcji ekonomicznych, takich jak zasady rynkowe, efektywność ekonomiczna lub produktywność, aby uwzględnić różne wymiary wartości wody,

| — | przyjęcia we wszystkich państwach członkowskich spójnych przepisów dotyczących unijnego mechanizmu regulującego gromadzenie zapasów wody w okresach deszczowych, |
| --- | --- |

—

przyjęcia we wszystkich państwach członkowskich spójnych przepisów dotyczących unijnego mechanizmu regulującego gromadzenie zapasów wody w okresach deszczowych,

| — | wprowadzenia długoterminowej strategii na rzecz zwiększania odporności na niedobory wody, |
| --- | --- |

—

wprowadzenia długoterminowej strategii na rzecz zwiększania odporności na niedobory wody,

| — | objęcia rozszerzoną odpowiedzialnością producenta kwestii gospodarowania ściekami, |
| --- | --- |

—

objęcia rozszerzoną odpowiedzialnością producenta kwestii gospodarowania ściekami,

| — | zajęcia się kwestią wody niedochodowej (1) przez położenie nacisku na regularną konserwację infrastruktury, inicjatywy mające znacznie ograniczyć wycieki wody i na badania nad nowymi technologiami wykrywania wycieków, |
| --- | --- |

—

zajęcia się kwestią wody niedochodowej (1) przez położenie nacisku na regularną konserwację infrastruktury, inicjatywy mające znacznie ograniczyć wycieki wody i na badania nad nowymi technologiami wykrywania wycieków,

1

| — | natychmiastowego przeprowadzenia dogłębnej oceny podziemnych systemów kanalizacyjnych we wszystkich państwach członkowskich, w tym zebrania w jednym miejscu danych na poziomie UE, |
| --- | --- |

—

natychmiastowego przeprowadzenia dogłębnej oceny podziemnych systemów kanalizacyjnych we wszystkich państwach członkowskich, w tym zebrania w jednym miejscu danych na poziomie UE,

| — | dostosowania zasad pomocy państwa do charakterystyki inwestycji związanych z wodą, |
| --- | --- |

—

dostosowania zasad pomocy państwa do charakterystyki inwestycji związanych z wodą,

| — | ustalenia cen uwzględniających długoterminowe bezpieczeństwo wodne, |
| --- | --- |

—

ustalenia cen uwzględniających długoterminowe bezpieczeństwo wodne,

| — | inwestowania w warunki pracy, wysokiej jakości miejsca pracy oraz szkolenia i konkretne działania w tym obszarze, w szczególności z myślą o młodszych pokoleniach. |
| --- | --- |

—

inwestowania w warunki pracy, wysokiej jakości miejsca pracy oraz szkolenia i konkretne działania w tym obszarze, w szczególności z myślą o młodszych pokoleniach.

| 1.6. | Jako że postępy w dążeniu do przemysłu neutralnego dla klimatu powinny uwzględniać również emisje przemysłowe do wody, negatywny wpływ na zdrowie ludzi i wynikające z tego koszty społeczne dla społeczeństwa, EKES wzywa do opracowania szczegółowych norm dotyczących zużycia wody w różnych sektorach gospodarki, takich jak rolnictwo lub przemysł. Można to osiągnąć poprzez powołanie grupy ekspertów, której zadaniem będzie opracowanie sektorowych wytycznych dotyczących zużycia wody. |
| --- | --- |

1.6.

Jako że postępy w dążeniu do przemysłu neutralnego dla klimatu powinny uwzględniać również emisje przemysłowe do wody, negatywny wpływ na zdrowie ludzi i wynikające z tego koszty społeczne dla społeczeństwa, EKES wzywa do opracowania szczegółowych norm dotyczących zużycia wody w różnych sektorach gospodarki, takich jak rolnictwo lub przemysł. Można to osiągnąć poprzez powołanie grupy ekspertów, której zadaniem będzie opracowanie sektorowych wytycznych dotyczących zużycia wody.

| 1.7. | EKES proponuje:






  — | opracowanie Europejskiego Niebieskiego Ładu i agendy wodnej UE z zachowaniem ścisłej synergii z agendą miejską UE (2), porozumieniem lublańskim (3) i długoterminową wizją dla obszarów wiejskich (4), |
| --- | --- | --- |

1.7.

EKES proponuje:

—

opracowanie Europejskiego Niebieskiego Ładu i agendy wodnej UE z zachowaniem ścisłej synergii z agendą miejską UE (2), porozumieniem lublańskim (3) i długoterminową wizją dla obszarów wiejskich (4),

2

3

4

| — | racjonalizację zużycia wody poprzez: |
| --- | --- |

—

racjonalizację zużycia wody poprzez:

| — | zróżnicowanie cen między zużyciem w gospodarstwach domowych i w ramach niezbędnych usług publicznych a zużyciem do celów produkcyjnych, |
| --- | --- |

—

zróżnicowanie cen między zużyciem w gospodarstwach domowych i w ramach niezbędnych usług publicznych a zużyciem do celów produkcyjnych,

| — | system ustalania cen, który skutecznie zniechęca do niezrównoważonego zużycia, a jednocześnie zachęca do zużycia do celów produkcyjnych, |
| --- | --- |

—

system ustalania cen, który skutecznie zniechęca do niezrównoważonego zużycia, a jednocześnie zachęca do zużycia do celów produkcyjnych,

| — | uwzględnienie w modelach cenowych wymogu zapewnienia minimalnego poziomu bezpłatnej wody w celu poszanowania praw człowieka, |
| --- | --- |

—

uwzględnienie w modelach cenowych wymogu zapewnienia minimalnego poziomu bezpłatnej wody w celu poszanowania praw człowieka,

| — | zapewnienie wszystkim zainteresowanym stronom pełnej przejrzystości kosztów i cen wody, |
| --- | --- |

—

zapewnienie wszystkim zainteresowanym stronom pełnej przejrzystości kosztów i cen wody,

| — | planowanie publiczne wyłącznie na poziomie dorzecza (w tym wód gruntowych), tak by chroniony był interes ogólny UE, przy jednoczesnym zapewnieniu utrzymania w jednolitej część wód, z której woda pochodzi, poziomu wody wymaganego do zachowania równowagi ekologicznej, |
| --- | --- |

—

planowanie publiczne wyłącznie na poziomie dorzecza (w tym wód gruntowych), tak by chroniony był interes ogólny UE, przy jednoczesnym zapewnieniu utrzymania w jednolitej część wód, z której woda pochodzi, poziomu wody wymaganego do zachowania równowagi ekologicznej,

| — | przyjęcie i wzmocnienie ram regulacyjnych odnoszących się do umów koncesji dotyczących wody, by zarządzać nią jako dobrem publicznym, a nie jako towarem, którym można handlować. Ceny dla ludności powinny odzwierciedlać fakt, że woda jest dobrem publicznym, |
| --- | --- |

—

przyjęcie i wzmocnienie ram regulacyjnych odnoszących się do umów koncesji dotyczących wody, by zarządzać nią jako dobrem publicznym, a nie jako towarem, którym można handlować. Ceny dla ludności powinny odzwierciedlać fakt, że woda jest dobrem publicznym,

| — | poświęcenie szczególnej uwagi i finansowania transgranicznym projektom w zakresie gospodarki wodnej, |
| --- | --- |

—

poświęcenie szczególnej uwagi i finansowania transgranicznym projektom w zakresie gospodarki wodnej,

| — | dzielenie się istotnymi innowacjami związanymi z gospodarką wodną między państwami członkowskimi i zachęcanie do oddolnego poszukiwania nowych rozwiązań z uwzględnieniem specyfiki i złożoności gospodarki wodnej. |
| --- | --- |

—

dzielenie się istotnymi innowacjami związanymi z gospodarką wodną między państwami członkowskimi i zachęcanie do oddolnego poszukiwania nowych rozwiązań z uwzględnieniem specyfiki i złożoności gospodarki wodnej.

| 1.8. | Komitet uważa, że zasadnicze znaczenie dla zrównoważonej transformacji gospodarki wodnej mają fundusze unijne i wzywa do:






  — | nadania przez państwa członkowskie wysokiego priorytetu inwestycjom w gospodarkę wodną przy przesuwaniu środków w ramach różnych programów, |
| --- | --- | --- |

1.8.

Komitet uważa, że zasadnicze znaczenie dla zrównoważonej transformacji gospodarki wodnej mają fundusze unijne i wzywa do:

—

nadania przez państwa członkowskie wysokiego priorytetu inwestycjom w gospodarkę wodną przy przesuwaniu środków w ramach różnych programów,

| — | zwiększenia komplementarności między europejskimi funduszami strukturalnymi i inwestycyjnymi (5), Instrumentem na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, InvestEU, Interreg Europe i innymi funduszami, |
| --- | --- |

—

zwiększenia komplementarności między europejskimi funduszami strukturalnymi i inwestycyjnymi (5), Instrumentem na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, InvestEU, Interreg Europe i innymi funduszami,

5

| — | ogłoszenia szczegółowego zaproszenia do składania wniosków i przedstawienia wytycznych uwzględniających złożoność i specyfikę gospodarki wodnej, |
| --- | --- |

—

ogłoszenia szczegółowego zaproszenia do składania wniosków i przedstawienia wytycznych uwzględniających złożoność i specyfikę gospodarki wodnej,

| — | utworzenia specjalnego programu operacyjnego dotyczącego gospodarki wodnej i zintegrowanych inwestycji terytorialnych (ZIT) na rzecz niebieskiej gospodarki, |
| --- | --- |

—

utworzenia specjalnego programu operacyjnego dotyczącego gospodarki wodnej i zintegrowanych inwestycji terytorialnych (ZIT) na rzecz niebieskiej gospodarki,

| — | uznania sektorów gospodarki wodnej za priorytet strategiczny w okresie programowania 2028–2034 oraz, w stosownych przypadkach, opracowania specjalnego programu operacyjnego dotyczącego gospodarki wodnej, |
| --- | --- |

—

uznania sektorów gospodarki wodnej za priorytet strategiczny w okresie programowania 2028–2034 oraz, w stosownych przypadkach, opracowania specjalnego programu operacyjnego dotyczącego gospodarki wodnej,

| — | utworzenia Funduszu na rzecz Niebieskiej Transformacji, |
| --- | --- |

—

utworzenia Funduszu na rzecz Niebieskiej Transformacji,

| — | zapewnienia państwom członkowskim pomocy technicznej w realizacji projektów dotyczących gospodarki wodnej. |
| --- | --- |

—

zapewnienia państwom członkowskim pomocy technicznej w realizacji projektów dotyczących gospodarki wodnej.

| 1.9. | Komitet uważa, że bardzo ważne jest uwzględnienie odporności w kryteriach oceny inwestycji związanych z gospodarką wodną, ponieważ w połączeniu z odpowiednimi inwestycjami w środki ograniczające ryzyko pozwala to zmniejszyć wydatki związane z usuwaniem skutków nieprzewidywalnych zdarzeń. |
| --- | --- |

1.9.

Komitet uważa, że bardzo ważne jest uwzględnienie odporności w kryteriach oceny inwestycji związanych z gospodarką wodną, ponieważ w połączeniu z odpowiednimi inwestycjami w środki ograniczające ryzyko pozwala to zmniejszyć wydatki związane z usuwaniem skutków nieprzewidywalnych zdarzeń.

| 1.10. | Komisja Europejska, Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) i Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOR) powinny działać w sposób skoordynowany i się wzajemnie uzupełniać, jeśli chodzi o finansowanie inwestycji w gospodarkę wodną, a także powinny mieć wspólne kluczowe wskaźniki skuteczności działania w ramach strategicznych UE. |
| --- | --- |

1.10.

Komisja Europejska, Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) i Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOR) powinny działać w sposób skoordynowany i się wzajemnie uzupełniać, jeśli chodzi o finansowanie inwestycji w gospodarkę wodną, a także powinny mieć wspólne kluczowe wskaźniki skuteczności działania w ramach strategicznych UE.

2.   Ramy polityczne i strategiczne

Ramy polityczne i strategiczne

| 2.1. | Rozwój gospodarki wodnej powinien mieć charakter włączający, być dobrze uregulowany i przejrzysty, a jednocześnie uwzględniać szeroki zakres różnic między regionami i społecznościami. Powinien się zatem charakteryzować wysokim poziomem cyfryzacji, powinien być odporny, zrównoważony, przewidywalny i bezpieczny, zapewniając komplementarność między różnymi sektorami i podmiotami przemysłowymi, stawiając ludzi na pierwszym miejscu, chroniąc życie i wytwarzając wartość dodaną dzięki stosowaniu dopasowanego do potrzeb podejścia w zrównoważonym i sprawiedliwym ekosystemie. |
| --- | --- |

2.1.

Rozwój gospodarki wodnej powinien mieć charakter włączający, być dobrze uregulowany i przejrzysty, a jednocześnie uwzględniać szeroki zakres różnic między regionami i społecznościami. Powinien się zatem charakteryzować wysokim poziomem cyfryzacji, powinien być odporny, zrównoważony, przewidywalny i bezpieczny, zapewniając komplementarność między różnymi sektorami i podmiotami przemysłowymi, stawiając ludzi na pierwszym miejscu, chroniąc życie i wytwarzając wartość dodaną dzięki stosowaniu dopasowanego do potrzeb podejścia w zrównoważonym i sprawiedliwym ekosystemie.

| 2.2. | EKES podkreśla znaczenie patrzenia na ramy polityczne z nowych perspektyw, znaczenie uzgodnień instytucjonalnych i planowania inwestycji, w tym większej przejrzystości w odniesieniu do inicjatyw na rzecz zrównoważonego rozwoju oraz przygotowania precyzyjnych wytycznych i klasyfikacji na potrzeby zrównoważonych i innowacyjnych inwestycji. Ponieważ zrównoważone wykorzystanie zasobów wodnych i morskich oraz ich ochrona stanowią jeden z sześciu celów środowiskowych określonych w rozporządzeniu w sprawie systematyki (6), konieczny jest specjalny akt delegowany dotyczący zrównoważonego wykorzystania wody (oznakowanie ekologiczne, odtwarzanie ekosystemów). EKES zwraca uwagę na wspólne wartości Unii w zakresie usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym zdefiniowanych w art. 14 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) i określonych w Protokole nr 26 w sprawie usług świadczonych w interesie ogólnym, załączonym do Traktatu o Unii Europejskiej (TUE) i TFUE (7). |
| --- | --- |

2.2.

EKES podkreśla znaczenie patrzenia na ramy polityczne z nowych perspektyw, znaczenie uzgodnień instytucjonalnych i planowania inwestycji, w tym większej przejrzystości w odniesieniu do inicjatyw na rzecz zrównoważonego rozwoju oraz przygotowania precyzyjnych wytycznych i klasyfikacji na potrzeby zrównoważonych i innowacyjnych inwestycji. Ponieważ zrównoważone wykorzystanie zasobów wodnych i morskich oraz ich ochrona stanowią jeden z sześciu celów środowiskowych określonych w rozporządzeniu w sprawie systematyki (6

7

| 2.3. | Specyfika gospodarki wodnej wymaga regulowania jej z pełnym poszanowaniem godności i praw człowieka, z przekrojowym uwzględnieniem uwarunkowań społecznych, równości i podstawowych potrzeb ludzi i społeczeństwa. EKES wzywa do dostosowania systemu sądowego do potrzeb sektora gospodarki wodnej, we współpracy z organizacjami międzynarodowymi, co zapewniłoby szybkie procedury rozpatrywania sporów związanych z gospodarką wodną. Aby skuteczniej i bardziej odpowiednio kontrolować przedsiębiorstwa w sektorze gospodarki wodnej i ogólne zużycie wody, należy utworzyć specjalne ponadnarodowe i wielosektorowe mechanizmy monitorowania i organy zarządzające. Należy zwiększyć rolę sektora publicznego w gospodarce wodnej, gdy mechanizmy rynkowe nie są w stanie zapewnić wszystkim sprawiedliwego dostępu do wody. |
| --- | --- |

2.3.

Specyfika gospodarki wodnej wymaga regulowania jej z pełnym poszanowaniem godności i praw człowieka, z przekrojowym uwzględnieniem uwarunkowań społecznych, równości i podstawowych potrzeb ludzi i społeczeństwa. EKES wzywa do dostosowania systemu sądowego do potrzeb sektora gospodarki wodnej, we współpracy z organizacjami międzynarodowymi, co zapewniłoby szybkie procedury rozpatrywania sporów związanych z gospodarką wodną. Aby skuteczniej i bardziej odpowiednio kontrolować przedsiębiorstwa w sektorze gospodarki wodnej i ogólne zużycie wody, należy utworzyć specjalne ponadnarodowe i wielosektorowe mechanizmy monitorowania i organy zarządzające. Należy zwiększyć rolę sektora publicznego w gospodarce wodnej, gdy mechanizmy rynkowe nie są w stanie zapewnić wszystkim sprawiedliwego dostępu do wody.

| 2.4. | EKES stwierdza, że we wszystkich państwach członkowskich należy ustanowić specjalne instytucje, które miałyby zapewnić przemyślane decyzje w kwestii zużycia wody oraz korzystania z niej w sposób odpowiedzialny i wydajny. Aby obywatele mogli w pełni sprawować demokratyczną kontrolę, należy zadbać o to, by znali obieg wody i jej cenę. Komitet wzywa do nadania europejskiemu Niebieskiemu Ładowi tej samej wagi, jak w przypadku europejskiego Zielonego Ładu, i skupienia się na nim w tym samym stopniu. |
| --- | --- |

2.4.

EKES stwierdza, że we wszystkich państwach członkowskich należy ustanowić specjalne instytucje, które miałyby zapewnić przemyślane decyzje w kwestii zużycia wody oraz korzystania z niej w sposób odpowiedzialny i wydajny. Aby obywatele mogli w pełni sprawować demokratyczną kontrolę, należy zadbać o to, by znali obieg wody i jej cenę. Komitet wzywa do nadania europejskiemu Niebieskiemu Ładowi tej samej wagi, jak w przypadku europejskiego Zielonego Ładu, i skupienia się na nim w tym samym stopniu.

3.   Niebieska gospodarka

Niebieska gospodarka

| 3.1. | EKES uważa, że gospodarkę wodną należy rozwijać zgodnie z zasadami gospodarki dobrobytu i wzywa do uwzględnienia różnych wymiarów wartości wody w podstawowych koncepcjach ekonomicznych, takich jak zasady rynkowe, rentowność czy wydajność. Należy tak zmienić rozumienie konkurencyjności, aby zwiększała dobrobyt, uwzględniając potrzeby ludzkie i sprawiedliwy dostęp ludzi, społeczności i przemysłu do wody. Aspekty społeczne powinny być przekrojowo zintegrowane z gospodarką wodną. |
| --- | --- |

3.1.

EKES uważa, że gospodarkę wodną należy rozwijać zgodnie z zasadami gospodarki dobrobytu i wzywa do uwzględnienia różnych wymiarów wartości wody w podstawowych koncepcjach ekonomicznych, takich jak zasady rynkowe, rentowność czy wydajność. Należy tak zmienić rozumienie konkurencyjności, aby zwiększała dobrobyt, uwzględniając potrzeby ludzkie i sprawiedliwy dostęp ludzi, społeczności i przemysłu do wody. Aspekty społeczne powinny być przekrojowo zintegrowane z gospodarką wodną.

| 3.2. | Istnieje wyraźna potrzeba zmiany filozofii zarządzania w celu skonsolidowania gospodarki wodnej, w tym osiągnięcia równowagi między kwestiami środowiskowymi, społecznymi i gospodarczymi. Konieczne są innowacyjne ponadnarodowe modele zarządzania, które sprzyjają finansowaniu, regulują pod względem etycznym udział sektora prywatnego, poprawiają zarządzanie zasobami wodnymi i stymulują konkurencyjność UE. |
| --- | --- |

3.2.

Istnieje wyraźna potrzeba zmiany filozofii zarządzania w celu skonsolidowania gospodarki wodnej, w tym osiągnięcia równowagi między kwestiami środowiskowymi, społecznymi i gospodarczymi. Konieczne są innowacyjne ponadnarodowe modele zarządzania, które sprzyjają finansowaniu, regulują pod względem etycznym udział sektora prywatnego, poprawiają zarządzanie zasobami wodnymi i stymulują konkurencyjność UE.

| 3.3. | Modele biznesowe dotyczące gospodarki wodnej są coraz częściej kwestionowane ze względu na wpływ zmiany klimatu, emisji gazów cieplarnianych, szybkiej urbanizacji, migracji, wzrostu liczby ludności w uprzemysłowionych obszarach miejskich i działalności przemysłowej, ale także sektorów innowacyjnych, takich jak niebieska biogospodarka, biotechnologia i odsalanie. Aby móc lepiej reagować na aktualne związane z wodą wyzwania społeczne i środowiskowe, przedsiębiorstwa powinny przyjmować modele biznesowe oparte na współpracy i zasadach gospodarki współdzielonej. Należy zwiększyć komunikację i współpracę między instytucjami lokalnymi, regionalnymi, krajowymi i międzynarodowymi, uwzględniając szeroki zakres zainteresowanych stron w sektorze gospodarki wodnej oraz dialog międzysektorowy. |
| --- | --- |

3.3.

Modele biznesowe dotyczące gospodarki wodnej są coraz częściej kwestionowane ze względu na wpływ zmiany klimatu, emisji gazów cieplarnianych, szybkiej urbanizacji, migracji, wzrostu liczby ludności w uprzemysłowionych obszarach miejskich i działalności przemysłowej, ale także sektorów innowacyjnych, takich jak niebieska biogospodarka, biotechnologia i odsalanie. Aby móc lepiej reagować na aktualne związane z wodą wyzwania społeczne i środowiskowe, przedsiębiorstwa powinny przyjmować modele biznesowe oparte na współpracy i zasadach gospodarki współdzielonej. Należy zwiększyć komunikację i współpracę między instytucjami lokalnymi, regionalnymi, krajowymi i międzynarodowymi, uwzględniając szeroki zakres zainteresowanych stron w sektorze gospodarki wodnej oraz dialog międzysektorowy.

| 3.4. | Komitet wzywa Komisję do ustanowienia ram uczciwej konkurencji dotyczących przedsiębiorstw z siedzibą w UE w odniesieniu do przedsiębiorstw z innych regionów świata i zwiększenia stopnia wdrożenia umów międzynarodowych dotyczących współpracy gospodarczej, warunków pracy i ochrony środowiska. |
| --- | --- |

3.4.

Komitet wzywa Komisję do ustanowienia ram uczciwej konkurencji dotyczących przedsiębiorstw z siedzibą w UE w odniesieniu do przedsiębiorstw z innych regionów świata i zwiększenia stopnia wdrożenia umów międzynarodowych dotyczących współpracy gospodarczej, warunków pracy i ochrony środowiska.

4.   Ekonomia wody

Ekonomia wody

| 4.1. | EKES uważa, że obecny model gospodarczy, który za pośrednictwem podatków i zachęt sprzyja zużywaniu wody, należy radykalnie przekształcić w taki sposób, aby był bardziej zrównoważony i był w pełni zgodny z celami zrównoważonego rozwoju. Zużycie wody powinno być nie tylko zrównoważone, ale także przyczyniać się perspektywie krótko- i długoterminowej do odtwarzania przyrody. EKES apeluje o globalne porozumienie fiskalne w sprawie finansowania działań na rzecz klimatu i inwestycji w gospodarkę wodną. |
| --- | --- |

4.1.

EKES uważa, że obecny model gospodarczy, który za pośrednictwem podatków i zachęt sprzyja zużywaniu wody, należy radykalnie przekształcić w taki sposób, aby był bardziej zrównoważony i był w pełni zgodny z celami zrównoważonego rozwoju. Zużycie wody powinno być nie tylko zrównoważone, ale także przyczyniać się perspektywie krótko- i długoterminowej do odtwarzania przyrody. EKES apeluje o globalne porozumienie fiskalne w sprawie finansowania działań na rzecz klimatu i inwestycji w gospodarkę wodną.

| 4.2. | Należy działać na rzecz zapewnienia jasnej i efektywnej spójności między różnymi podatkami dotyczącymi zużycia wody nakładanymi na szczeblu lokalnym, krajowym i europejskim. EKES wzywa do:






  — | rozwijania systemu podatków dotyczących wody gruntowej i powierzchniowej w oparciu o odliczenia ułatwiające dostęp do wody każdej osobie i każdemu podmiotowi przemysłowemu, |
| --- | --- | --- |

4.2.

Należy działać na rzecz zapewnienia jasnej i efektywnej spójności między różnymi podatkami dotyczącymi zużycia wody nakładanymi na szczeblu lokalnym, krajowym i europejskim. EKES wzywa do:

—

rozwijania systemu podatków dotyczących wody gruntowej i powierzchniowej w oparciu o odliczenia ułatwiające dostęp do wody każdej osobie i każdemu podmiotowi przemysłowemu,

| — | przeglądu cen wody w państwach członkowskich zgodnie z zasadą „zanieczyszczający płaci”, |
| --- | --- |

—

przeglądu cen wody w państwach członkowskich zgodnie z zasadą „zanieczyszczający płaci”,

| — | nakładania podatków i dopłat za niezrównoważone zużycie wody, a zarazem zachęcania do korzystania z niej w sposób zrównoważony, |
| --- | --- |

—

nakładania podatków i dopłat za niezrównoważone zużycie wody, a zarazem zachęcania do korzystania z niej w sposób zrównoważony,

| — | przeglądu unijnej dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych (8) pod kątem wpływu na ekosystem wodny w UE. |
| --- | --- |

—

przeglądu unijnej dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych (8) pod kątem wpływu na ekosystem wodny w UE.

8

| 4.3. | W UE zapotrzebowania na wodę wzrasta i z biegiem czasu kwestia ta stanie się coraz bardziej istotna. Różnice między zaopatrzeniem w wodę a zapotrzebowaniem na nią mogą być wynikiem albo niedoboru wody. albo powodzi, które mogą mieć katastrofalne skutki. Brak równowagi między podażą wody a popytem na nią ma negatywny wpływ na przemysł, konsumentów i obywateli. Monitorując postępy w osiąganiu neutralności klimatycznej przemysłu, należy uwzględniać emisje przemysłowe do wody (9), a także negatywne skutki dla zdrowia ludzkiego i wynikające z tego koszty społeczne dla społeczeństwa. Istotne jest, aby wszystkie branże odpowiadały za społeczne koszty ich emisji do wody. |
| --- | --- |

4.3.

W UE zapotrzebowania na wodę wzrasta i z biegiem czasu kwestia ta stanie się coraz bardziej istotna. Różnice między zaopatrzeniem w wodę a zapotrzebowaniem na nią mogą być wynikiem albo niedoboru wody. albo powodzi, które mogą mieć katastrofalne skutki. Brak równowagi między podażą wody a popytem na nią ma negatywny wpływ na przemysł, konsumentów i obywateli. Monitorując postępy w osiąganiu neutralności klimatycznej przemysłu, należy uwzględniać emisje przemysłowe do wody (9

| 4.4. | EKES wzywa do przyjęcia we wszystkich państwach członkowskich spójnych przepisów dotyczących unijnego mechanizmu regulującego gromadzenie zapasów wody w okresach deszczowych za pomocą budowy zbiorników i systemów odnawiania warstwy wodonośnej. EKES apeluje o wprowadzenie długoterminowej strategii na rzecz zwiększania odporności na niedobory wody i uwzględnienie w tej strategii regionalnych uwarunkowań klimatycznych i charakterystyki przemysłowej. |
| --- | --- |

4.4.

EKES wzywa do przyjęcia we wszystkich państwach członkowskich spójnych przepisów dotyczących unijnego mechanizmu regulującego gromadzenie zapasów wody w okresach deszczowych za pomocą budowy zbiorników i systemów odnawiania warstwy wodonośnej. EKES apeluje o wprowadzenie długoterminowej strategii na rzecz zwiększania odporności na niedobory wody i uwzględnienie w tej strategii regionalnych uwarunkowań klimatycznych i charakterystyki przemysłowej.

| 4.5. | Nowa struktura cen wody w Europie musi rozkładać obciążenia związane z usługami ekosystemowymi na różne zainteresowane strony oraz obejmować zróżnicowane podejście przy wprowadzaniu zasady ustalania cen na podstawie pełnych kosztów. Jednym z możliwych podejść są ceny wody dla gospodarstw domowych i podmiotów świadczących niezbędne usługi publiczne znacznie niższe od cen wody wykorzystywanej do celów produkcyjnych. Zachęty cenowe powinny uwzględniać związek między ustalaniem cen na podstawie kosztu krańcowego a efektywnością gospodarczą, równością i zrównoważonym rozwojem oraz stanowić część większego pakietu zachęcającego do zrównoważonego zużycia wody. |
| --- | --- |

4.5.

Nowa struktura cen wody w Europie musi rozkładać obciążenia związane z usługami ekosystemowymi na różne zainteresowane strony oraz obejmować zróżnicowane podejście przy wprowadzaniu zasady ustalania cen na podstawie pełnych kosztów. Jednym z możliwych podejść są ceny wody dla gospodarstw domowych i podmiotów świadczących niezbędne usługi publiczne znacznie niższe od cen wody wykorzystywanej do celów produkcyjnych. Zachęty cenowe powinny uwzględniać związek między ustalaniem cen na podstawie kosztu krańcowego a efektywnością gospodarczą, równością i zrównoważonym rozwojem oraz stanowić część większego pakietu zachęcającego do zrównoważonego zużycia wody.

| 4.6. | Komitet wzywa do zapewnienia wszystkim zainteresowanym stronom pełnej przejrzystości kosztów i cen wody. EKES apeluje o stosowanie w pewnych ściśle określonych sytuacjach cen ustalonych administracyjnie i wymaga dokładnego monitorowania sytuacji w celu zapewnienia, że gospodarstwa domowe otrzymują usługę, za którą płacą. Należy unikać sytuacji, które umożliwią spekulowanie wodą. |
| --- | --- |

4.6.

Komitet wzywa do zapewnienia wszystkim zainteresowanym stronom pełnej przejrzystości kosztów i cen wody. EKES apeluje o stosowanie w pewnych ściśle określonych sytuacjach cen ustalonych administracyjnie i wymaga dokładnego monitorowania sytuacji w celu zapewnienia, że gospodarstwa domowe otrzymują usługę, za którą płacą. Należy unikać sytuacji, które umożliwią spekulowanie wodą.

| 4.7. | EKES zauważa, że wpływ zanieczyszczeń i nadmiernej eksploatacji warstw wodonośnych nakłada nieproporcjonalnie duży ciężar na osoby ubogie i znajdujące się w trudnej sytuacji społecznej. Taryfy opłat za wodę należy koniecznie poddawać szczegółowej ocenie, ponieważ mogą wywierać zakłócający wpływ, generować ubóstwo wodne i być źródłem niepokojów społecznych. EKES wzywa do rozpoczęcia konstruktywnej dyskusji na szczeblu UE na temat sprawiedliwego systemu cen wody. Modele cenowe powinny obejmować wymóg zapewnienia minimalnej ilości bezpłatnej wody w celu poszanowania praw człowieka. Struktura cen powinna uwzględniać obecne i przyszłe wyzwania społeczne, klimatyczne i przemysłowe. EKES sugeruje, aby modele cenowe przekrojowo uwzględniały długoterminowe bezpieczeństwo wodne. |
| --- | --- |

4.7.

EKES zauważa, że wpływ zanieczyszczeń i nadmiernej eksploatacji warstw wodonośnych nakłada nieproporcjonalnie duży ciężar na osoby ubogie i znajdujące się w trudnej sytuacji społecznej. Taryfy opłat za wodę należy koniecznie poddawać szczegółowej ocenie, ponieważ mogą wywierać zakłócający wpływ, generować ubóstwo wodne i być źródłem niepokojów społecznych. EKES wzywa do rozpoczęcia konstruktywnej dyskusji na szczeblu UE na temat sprawiedliwego systemu cen wody. Modele cenowe powinny obejmować wymóg zapewnienia minimalnej ilości bezpłatnej wody w celu poszanowania praw człowieka. Struktura cen powinna uwzględniać obecne i przyszłe wyzwania społeczne, klimatyczne i przemysłowe. EKES sugeruje, aby modele cenowe przekrojowo uwzględniały długoterminowe bezpieczeństwo wodne.

| 4.8. | EKES uważa, że rozszerzoną odpowiedzialność producenta należy stosować również względem gospodarowania ściekami przemysłowymi, i popiera obecny przegląd dyrektywy o oczyszczaniu ścieków komunalnych (10) (11). Należy zadbać o synergię między programami dotyczącymi rozszerzonej odpowiedzialności producenta, ekoprojektem a wymaganiami w zakresie informacji. Należy zorganizować specjalne kampanie informacyjne, łączące różne zainteresowane strony, aby konsumenci mogli zrozumieć i uznać zrównoważone wykorzystanie wody. |
| --- | --- |

4.8.

EKES uważa, że rozszerzoną odpowiedzialność producenta należy stosować również względem gospodarowania ściekami przemysłowymi, i popiera obecny przegląd dyrektywy o oczyszczaniu ścieków komunalnych (10

11

| 4.9. | Aby zapewnić odpowiednie utrzymanie systemów wodnych i zachęcić do zwiększania dostaw wody, należy koniecznie zająć się kwestią wody niedochodowej. W tym celu potrzeba inicjatyw w zakresie regularnej konserwacji infrastruktury, aby znacząco ograniczyć wycieki wody. Żeby właściwie finansować takie inicjatywy, konieczne jest wprowadzenie „złotej reguły budżetowej” dla inwestycji publicznych. EKES podkreśla, że złe zarządzanie pracami konserwacyjnymi i ich niedofinansowanie, w połączeniu z nieodpowiednim zarządzaniem obiektami, powoduje znaczne straty gospodarcze. Należy jak najszybciej opracować nowe technologie wykrywania wycieków i przeznaczyć na ten cel specjalne wsparcie. |
| --- | --- |

4.9.

Aby zapewnić odpowiednie utrzymanie systemów wodnych i zachęcić do zwiększania dostaw wody, należy koniecznie zająć się kwestią wody niedochodowej. W tym celu potrzeba inicjatyw w zakresie regularnej konserwacji infrastruktury, aby znacząco ograniczyć wycieki wody. Żeby właściwie finansować takie inicjatywy, konieczne jest wprowadzenie „złotej reguły budżetowej” dla inwestycji publicznych. EKES podkreśla, że złe zarządzanie pracami konserwacyjnymi i ich niedofinansowanie, w połączeniu z nieodpowiednim zarządzaniem obiektami, powoduje znaczne straty gospodarcze. Należy jak najszybciej opracować nowe technologie wykrywania wycieków i przeznaczyć na ten cel specjalne wsparcie.

| 4.10. | Komitet jest zaniepokojony niedostateczną oceną stanu podziemnych systemów kanalizacyjnych w wielu państwach członkowskich i wzywa do natychmiastowego przeprowadzenia dogłębnej oceny oraz zebrania w jednym miejscu danych na poziomie UE. Koszty niepodejmowania działań są znacznie wyższe niż koszty naprawy sieci kanalizacyjnej. |
| --- | --- |

4.10.

Komitet jest zaniepokojony niedostateczną oceną stanu podziemnych systemów kanalizacyjnych w wielu państwach członkowskich i wzywa do natychmiastowego przeprowadzenia dogłębnej oceny oraz zebrania w jednym miejscu danych na poziomie UE. Koszty niepodejmowania działań są znacznie wyższe niż koszty naprawy sieci kanalizacyjnej.

5.   Regionalne konsekwencje związane z wodą

Regionalne konsekwencje związane z wodą

| 5.1. | Dostęp do bezpiecznej, czystej wody o wysokiej jakości jest prawem podstawowym i jest niezbędny do zapewnienia wszystkim zdrowia, godności i dobrobytu. Komitet uważa za całkowicie niedopuszczalne, że w UE nadal są ludzie bez dostępu do wody. |
| --- | --- |

5.1.

Dostęp do bezpiecznej, czystej wody o wysokiej jakości jest prawem podstawowym i jest niezbędny do zapewnienia wszystkim zdrowia, godności i dobrobytu. Komitet uważa za całkowicie niedopuszczalne, że w UE nadal są ludzie bez dostępu do wody.

| 5.2. | EKES uważa, że niezbędne jest włączenie gospodarki wodnej do wszystkich powiązanych obszarów polityki (energia, handel, przemysł itp.) oraz zapewnienie przez państwa członkowskie synergii między inwestycjami w różnych sektorach powiązanych z gospodarką wodną, takich jak rozwój obszarów miejskich, żywność, rolnictwo i energia. Woda ma kluczowe znaczenie dla rozwoju obszarów miejskich i wiejskich. |
| --- | --- |

5.2.

EKES uważa, że niezbędne jest włączenie gospodarki wodnej do wszystkich powiązanych obszarów polityki (energia, handel, przemysł itp.) oraz zapewnienie przez państwa członkowskie synergii między inwestycjami w różnych sektorach powiązanych z gospodarką wodną, takich jak rozwój obszarów miejskich, żywność, rolnictwo i energia. Woda ma kluczowe znaczenie dla rozwoju obszarów miejskich i wiejskich.

| 5.3. | EKES proponuje opracowanie Europejskiego Niebieskiego Ładu i agendy wodnej UE w oparciu o partnerstwo na rzecz inwestycji w gospodarkę wodną, z zachowaniem ścisłej synergii z agendą miejską UE, jak również z partnerstwem tematycznym dotyczącym wody zgodnie z porozumieniem lublańskim i w pełnej komplementarności z długoterminową wizją dla obszarów wiejskich. Ważnymi aspektami są zapewnienie solidarności terytorialnej, wykorzystanie odpowiednio dostosowanych wielostronnych struktur zarządzania do radzenia sobie z różnicami między obszarami wiejskimi i miejskimi oraz konsolidacja regionalnych operatorów gospodarki wodnej. |
| --- | --- |

5.3.

EKES proponuje opracowanie Europejskiego Niebieskiego Ładu i agendy wodnej UE w oparciu o partnerstwo na rzecz inwestycji w gospodarkę wodną, z zachowaniem ścisłej synergii z agendą miejską UE, jak również z partnerstwem tematycznym dotyczącym wody zgodnie z porozumieniem lublańskim i w pełnej komplementarności z długoterminową wizją dla obszarów wiejskich. Ważnymi aspektami są zapewnienie solidarności terytorialnej, wykorzystanie odpowiednio dostosowanych wielostronnych struktur zarządzania do radzenia sobie z różnicami między obszarami wiejskimi i miejskimi oraz konsolidacja regionalnych operatorów gospodarki wodnej.

| 5.4. | Szczególną uwagę należy poświęcić wyspom w regionie Morza Śródziemnego i regionom najbardziej oddalonym, które ze względu na swoje położenie geograficzne borykają się z niedoborem wody w określonych okresach suszy. Na tych obszarach należy zapewnić niezbędne dostawy wody za pomocą systemu gwarantującego dostawy dla rodzin i podmiotów gospodarczych. |
| --- | --- |

5.4.

Szczególną uwagę należy poświęcić wyspom w regionie Morza Śródziemnego i regionom najbardziej oddalonym, które ze względu na swoje położenie geograficzne borykają się z niedoborem wody w określonych okresach suszy. Na tych obszarach należy zapewnić niezbędne dostawy wody za pomocą systemu gwarantującego dostawy dla rodzin i podmiotów gospodarczych.

| 5.5. | EKES proponuje planowanie publiczne wyłącznie na poziomie dorzecza (w tym wód gruntowych), tak by chroniony był interes ogólny UE, przy jednoczesnym zapewnieniu utrzymania w jednolitej część wód, z której woda pochodzi, poziomu wody wymaganego do zachowania równowagi ekologicznej. Środki i inwestycje w gospodarkę wodną w celu ochrony obszarów przed powodziami lub przewidywania susz i ochrony żeglowności dążą do zatrzymywania większej ilości wody i powinny jednocześnie mieć na celu zwiększenie różnorodności biologicznej i respektować geomorfologiczne cechy dorzecza. |
| --- | --- |

5.5.

EKES proponuje planowanie publiczne wyłącznie na poziomie dorzecza (w tym wód gruntowych), tak by chroniony był interes ogólny UE, przy jednoczesnym zapewnieniu utrzymania w jednolitej część wód, z której woda pochodzi, poziomu wody wymaganego do zachowania równowagi ekologicznej. Środki i inwestycje w gospodarkę wodną w celu ochrony obszarów przed powodziami lub przewidywania susz i ochrony żeglowności dążą do zatrzymywania większej ilości wody i powinny jednocześnie mieć na celu zwiększenie różnorodności biologicznej i respektować geomorfologiczne cechy dorzecza.

| 5.6. | Mając na uwadze publiczny charakter wody, EKES sugeruje, aby prawo do korzystania z wody zostało dobrze zdefiniowane, a jego wykonanie dobrze mierzone i monitorowane, z uwzględnieniem wszystkich form prawnych, takich jak koncesje, zezwolenia, licencje, prawa umowne i bezpośrednia własność, oraz by wodę traktować jako dobro wspólne. Prawa do użytkowania powinny być łatwo mierzalne na dobrze określonych warunkach. |
| --- | --- |

5.6.

Mając na uwadze publiczny charakter wody, EKES sugeruje, aby prawo do korzystania z wody zostało dobrze zdefiniowane, a jego wykonanie dobrze mierzone i monitorowane, z uwzględnieniem wszystkich form prawnych, takich jak koncesje, zezwolenia, licencje, prawa umowne i bezpośrednia własność, oraz by wodę traktować jako dobro wspólne. Prawa do użytkowania powinny być łatwo mierzalne na dobrze określonych warunkach.

| 5.7. | EKES zaleca, by UE przyjęła i wzmocniła ramy regulacyjne odnoszące się do umów koncesji dotyczących wody, by zarządzać nią jako dobrem publicznym, a nie tylko jako towarem, którym można handlować. Ceny dla ludności powinny również odzwierciedlać fakt, że woda jest dobrem publicznym, przy pełnym poszanowaniu art. 14 TFUE i protokołu nr 26 załączonego do TUE i TFUE. EKES wzywa do wprowadzenia restrykcyjnych przepisów chroniących zasoby wodne UE przed wykorzystywaniem ich w interesie podmiotów spoza UE. |
| --- | --- |

5.7.

EKES zaleca, by UE przyjęła i wzmocniła ramy regulacyjne odnoszące się do umów koncesji dotyczących wody, by zarządzać nią jako dobrem publicznym, a nie tylko jako towarem, którym można handlować. Ceny dla ludności powinny również odzwierciedlać fakt, że woda jest dobrem publicznym, przy pełnym poszanowaniu art. 14 TFUE i protokołu nr 26 załączonego do TUE i TFUE. EKES wzywa do wprowadzenia restrykcyjnych przepisów chroniących zasoby wodne UE przed wykorzystywaniem ich w interesie podmiotów spoza UE.

6.   Finansowanie ze strony UE

Finansowanie ze strony UE

| 6.1. | EKES apeluje o wytworzenie większej synergii na poziomie zaproszeń do składania wniosków i programów operacyjnych, aby uwzględnić specyfikę inwestycji w gospodarkę wodną i zapewnić najlepszy poziom wykorzystania funduszy UE przeznaczonych na wodę i niebieską gospodarkę. Już na poziomie zaproszeń do składania wniosków i programowania należy uwzględnić sezonową i cykliczną charakterystykę działań związanych z gospodarką wodną. Komitet wzywa państwa członkowskie, by przy realokacji środków w ramach różnych programów zwracały szczególną uwagę na inwestycje w gospodarkę wodną oraz dostosowały zasady pomocy państwa do cech takich inwestycji. |
| --- | --- |

6.1.

EKES apeluje o wytworzenie większej synergii na poziomie zaproszeń do składania wniosków i programów operacyjnych, aby uwzględnić specyfikę inwestycji w gospodarkę wodną i zapewnić najlepszy poziom wykorzystania funduszy UE przeznaczonych na wodę i niebieską gospodarkę. Już na poziomie zaproszeń do składania wniosków i programowania należy uwzględnić sezonową i cykliczną charakterystykę działań związanych z gospodarką wodną. Komitet wzywa państwa członkowskie, by przy realokacji środków w ramach różnych programów zwracały szczególną uwagę na inwestycje w gospodarkę wodną oraz dostosowały zasady pomocy państwa do cech takich inwestycji.

| 6.2. | EKES uważa, że Europejski Fundusz Morski, Rybacki i Akwakultury (12) jest niewystarczający do wspierania rozwoju i transformacji niebieskiej gospodarki. Należy jak najszybciej zróżnicować rodzaje działalności kwalifikujące się do finansowania i zwiększyć komplementarność między EFSI (13), Instrumentem na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, InvestEU, Interreg Europe i innymi funduszami. Ponadto zasada konkurencyjności dotycząca projektów w zakresie gospodarki wodnej finansowanych z EFSI powinna uwzględniać podstawowe potrzeby, które woda zaspokaja. |
| --- | --- |

6.2.

EKES uważa, że Europejski Fundusz Morski, Rybacki i Akwakultury (12

13

| 6.3. | EKES zauważa, że instrumenty takie jak rozwój lokalny kierowany przez społeczność, rybackie lokalne grupy działania i zintegrowane inwestycje terytorialne (ZIT) tylko częściowo zaspokajają zapotrzebowanie na inwestycje w gospodarkę wodną. Dlatego EKES wzywa do utworzenia specjalnego programu operacyjnego na rzecz wody oraz ZIT na rzecz niebieskiej gospodarki, zapewnienia korelacji między różnymi zaproszeniami do składania wniosków oraz do oceny skutków inwestycji finansowanych z unijnych funduszy ukierunkowanych na infrastrukturę wodną. EKES proponuje ustanowienie Funduszu na rzecz Niebieskiej Transformacji – poprzez zapewnienie koncentracji tematycznej istniejących funduszy albo poprzez dodanie nowych funduszy. Fundusz ten powinien być przeznaczony dla regionów ubogich w wodę i obejmować swym zakresem przejście na zrównoważoną gospodarkę wodną, zapobieganie nierównościom w dostępie do wody oraz wspieranie celów UE na 2050 r., a przy tym być w pełni komplementarny z Funduszem na rzecz Sprawiedliwej Transformacji. |
| --- | --- |

6.3.

EKES zauważa, że instrumenty takie jak rozwój lokalny kierowany przez społeczność, rybackie lokalne grupy działania i zintegrowane inwestycje terytorialne (ZIT) tylko częściowo zaspokajają zapotrzebowanie na inwestycje w gospodarkę wodną. Dlatego EKES wzywa do utworzenia specjalnego programu operacyjnego na rzecz wody oraz ZIT na rzecz niebieskiej gospodarki, zapewnienia korelacji między różnymi zaproszeniami do składania wniosków oraz do oceny skutków inwestycji finansowanych z unijnych funduszy ukierunkowanych na infrastrukturę wodną. EKES proponuje ustanowienie Funduszu na rzecz Niebieskiej Transformacji – poprzez zapewnienie koncentracji tematycznej istniejących funduszy albo poprzez dodanie nowych funduszy. Fundusz ten powinien być przeznaczony dla regionów ubogich w wodę i obejmować swym zakresem przejście na zrównoważoną gospodarkę wodną, zapobieganie nierównościom w dostępie do wody oraz wspieranie celów UE na 2050 r., a przy tym być w pełni komplementarny z Funduszem na rzecz Sprawiedliwej Transformacji.

| 6.4. | EKES stwierdza, że w okresie programowania kolejnych WRF 2028–2034 należy uznać sektory gospodarki wodnej za sektory strategiczne, natomiast sam Komitet powinien, jako uznany przedstawiciel unijnych organizacji społeczeństwa obywatelskiego, uczestniczyć w pracach Platformy Inteligentnej Specjalizacji dotyczących zrównoważonej niebieskiej gospodarki (14). EKES proponuje dodanie obowiązkowego warunku wstępnego w okresie programowania 2028–2034. |
| --- | --- |

6.4.

EKES stwierdza, że w okresie programowania kolejnych WRF 2028–2034 należy uznać sektory gospodarki wodnej za sektory strategiczne, natomiast sam Komitet powinien, jako uznany przedstawiciel unijnych organizacji społeczeństwa obywatelskiego, uczestniczyć w pracach Platformy Inteligentnej Specjalizacji dotyczących zrównoważonej niebieskiej gospodarki (14

7.   Finansowanie przejścia na nowe zrównoważone modele biznesowe

Finansowanie przejścia na nowe zrównoważone modele biznesowe

| 7.1. | EKES zaleca państwom członkowskim, aby zbadały, jak można strategicznie wykorzystać budżety publiczne i narzędzia ograniczania ryzyka, takie jak gwarancje i wsparcie jakości kredytowej, do poprawy profilu ryzyka i zwrotu z inwestycji oraz przyciągnięcia finansowania komercyjnego, finansowania społecznościowego i inwestycji kapitałowych. Komitet obawia się, że niektórym państwom członkowskim ze względu na ich bieżące poziomy długu publicznego, wzrost stóp procentowych i pogorszenie ratingów państw trudno będzie przydzielić odpowiednie środki publiczne. EKES zauważa, że ryzyko korupcji i niejasności regulacyjnej oraz fakt, że inwestycje w budowę sieci wodociągowych mają średnio- i długoterminowy horyzont czasowy, mogą zniechęcać do finansowania inwestycji prywatnych. |
| --- | --- |

7.1.

EKES zaleca państwom członkowskim, aby zbadały, jak można strategicznie wykorzystać budżety publiczne i narzędzia ograniczania ryzyka, takie jak gwarancje i wsparcie jakości kredytowej, do poprawy profilu ryzyka i zwrotu z inwestycji oraz przyciągnięcia finansowania komercyjnego, finansowania społecznościowego i inwestycji kapitałowych. Komitet obawia się, że niektórym państwom członkowskim ze względu na ich bieżące poziomy długu publicznego, wzrost stóp procentowych i pogorszenie ratingów państw trudno będzie przydzielić odpowiednie środki publiczne. EKES zauważa, że ryzyko korupcji i niejasności regulacyjnej oraz fakt, że inwestycje w budowę sieci wodociągowych mają średnio- i długoterminowy horyzont czasowy, mogą zniechęcać do finansowania inwestycji prywatnych.

| 7.2. | EKES uważa, że zrównoważone inwestycje związane z gospodarką wodną należy wspierać instrumentami zrównoważonego finansowania, takimi jak obligacje ekologiczne, obligacje społeczne i pożyczki ekologiczne. Inwestycjom takim sprzyjają spójne definicje zrównoważonego rozwoju w różnych jurysdykcjach, wyższy poziom normalizacji i przejrzystość danych. EKES proponuje uregulowanie obligacji niebieskich na inwestycje w gospodarkę wodną na szczeblu UE, czemu towarzyszyłyby instrumenty inwestycyjne dotyczące gospodarki wodnej skierowane do MŚP (np. wykorzystujące kredyty sezonowe). EKES zwraca się również do Eurostatu o opracowanie specjalnego rozdziału i statystyk dotyczących danych na temat gospodarki wodnej. |
| --- | --- |

7.2.

EKES uważa, że zrównoważone inwestycje związane z gospodarką wodną należy wspierać instrumentami zrównoważonego finansowania, takimi jak obligacje ekologiczne, obligacje społeczne i pożyczki ekologiczne. Inwestycjom takim sprzyjają spójne definicje zrównoważonego rozwoju w różnych jurysdykcjach, wyższy poziom normalizacji i przejrzystość danych. EKES proponuje uregulowanie obligacji niebieskich na inwestycje w gospodarkę wodną na szczeblu UE, czemu towarzyszyłyby instrumenty inwestycyjne dotyczące gospodarki wodnej skierowane do MŚP (np. wykorzystujące kredyty sezonowe). EKES zwraca się również do Eurostatu o opracowanie specjalnego rozdziału i statystyk dotyczących danych na temat gospodarki wodnej.

| 7.3. | Włączenie czynników dotyczących ESG (15) do procesu podejmowania decyzji inwestycyjnych zwiększa możliwości inwestycyjne i stabilność finansową. EKES wzywa do inwestowania w infrastrukturę, warunki pracy, wysokiej jakości miejsca pracy oraz szkolenia, a także apeluje o konkretne działania i kampanie na rzecz zwiększania wiedzy na temat kwestii związanych z wodą, w szczególności z myślą o młodszych pokoleniach. Utrzymanie pracowników w sektorze gospodarki wodnej wymaga przede wszystkim zapewnienia przewidywalnej i długoterminowej ścieżki zawodowej oraz odpowiednich wynagrodzeń. |
| --- | --- |

7.3.

Włączenie czynników dotyczących ESG (15

| 7.4. | Państwa członkowskie muszą rozumieć, promować i wspierać inwestycje w gospodarkę wodną, także dzięki funduszom na pomoc techniczną, a Komisja powinna zapewnić specjalne wsparcie, zwłaszcza w zakresie sposobów ponownego wykorzystania wody. EKES uważa, że środki finansowe trzeba przede wszystkim przeznaczać na te projekty, które ograniczą zużycie wody i doprowadzą do jej ponownego wykorzystania we wszystkich państwach członkowskich, zgodnie z art. 9 ramowej dyrektywy wodnej (16). |
| --- | --- |

7.4.

Państwa członkowskie muszą rozumieć, promować i wspierać inwestycje w gospodarkę wodną, także dzięki funduszom na pomoc techniczną, a Komisja powinna zapewnić specjalne wsparcie, zwłaszcza w zakresie sposobów ponownego wykorzystania wody. EKES uważa, że środki finansowe trzeba przede wszystkim przeznaczać na te projekty, które ograniczą zużycie wody i doprowadzą do jej ponownego wykorzystania we wszystkich państwach członkowskich, zgodnie z art. 9 ramowej dyrektywy wodnej (16

| 7.5. | Komisja Europejska, EBI i EBOR powinny działać w sposób skoordynowany i wzajemnie się uzupełniać, jeśli chodzi o finansowanie inwestycji w gospodarkę wodną. Obejmuje to opracowanie wspólnych kluczowych wskaźników skuteczności działania w ramach strategicznych UE, a także cykliczne monitorowanie w ramach europejskiego semestru. Ważną rolę w zakresie inwestycji w gospodarkę wodną odgrywają również banki publiczne w całej UE, a współpracę zainteresowanych stron z bankami prywatnymi należy skonsolidować. |
| --- | --- |

7.5.

Komisja Europejska, EBI i EBOR powinny działać w sposób skoordynowany i wzajemnie się uzupełniać, jeśli chodzi o finansowanie inwestycji w gospodarkę wodną. Obejmuje to opracowanie wspólnych kluczowych wskaźników skuteczności działania w ramach strategicznych UE, a także cykliczne monitorowanie w ramach europejskiego semestru. Ważną rolę w zakresie inwestycji w gospodarkę wodną odgrywają również banki publiczne w całej UE, a współpracę zainteresowanych stron z bankami prywatnymi należy skonsolidować.

8.   Inwestycje

Inwestycje

| 8.1. | Decyzje inwestycyjne w UE muszą być oparte na dokładnej ocenie długoterminowego zapotrzebowania na wodę, dostępności zasobów wodnych i możliwości finansowania, przy jednoczesnym uwzględnieniu wyzwań związanych z przystosowaniem się do zmiany klimatu, Komitet uważa, że inwestycje długoterminowe powinno się planować z uwzględnieniem danych liczbowych dotyczących określonych tendencji demograficznych i pod kątem dostosowania do inicjatyw w innych sektorach, takich jak planowanie przestrzenne, użytkowanie gruntów lub rolnictwo. Poprawa infrastruktury wodnej powinna iść w parze z jak największym magazynowaniem niebieskiego dwutlenku węgla. EKES wzywa państwa członkowskie do podejmowania inicjatyw w zakresie zsynchronizowanego planowania przestrzennego i systemów analizy dużych zbiorów danych. Inwestycje i finansowanie w sektorze gospodarki wodnej powinny uwzględniać koszty operacyjne w sposób zintegrowany. |
| --- | --- |

8.1.

Decyzje inwestycyjne w UE muszą być oparte na dokładnej ocenie długoterminowego zapotrzebowania na wodę, dostępności zasobów wodnych i możliwości finansowania, przy jednoczesnym uwzględnieniu wyzwań związanych z przystosowaniem się do zmiany klimatu, Komitet uważa, że inwestycje długoterminowe powinno się planować z uwzględnieniem danych liczbowych dotyczących określonych tendencji demograficznych i pod kątem dostosowania do inicjatyw w innych sektorach, takich jak planowanie przestrzenne, użytkowanie gruntów lub rolnictwo. Poprawa infrastruktury wodnej powinna iść w parze z jak największym magazynowaniem niebieskiego dwutlenku węgla. EKES wzywa państwa członkowskie do podejmowania inicjatyw w zakresie zsynchronizowanego planowania przestrzennego i systemów analizy dużych zbiorów danych. Inwestycje i finansowanie w sektorze gospodarki wodnej powinny uwzględniać koszty operacyjne w sposób zintegrowany.

| 8.2. | EKES wzywa do opracowania specjalnych norm dotyczących wykorzystania wody w różnych sektorach gospodarki, na przykład w rolnictwie i przemyśle. W tym celu warto by powołać grupę ekspertów, która opracuje takie sektorowe wytyczne i której EKES byłby częścią. |
| --- | --- |

8.2.

EKES wzywa do opracowania specjalnych norm dotyczących wykorzystania wody w różnych sektorach gospodarki, na przykład w rolnictwie i przemyśle. W tym celu warto by powołać grupę ekspertów, która opracuje takie sektorowe wytyczne i której EKES byłby częścią.

| 8.3. | Zwiększenie wydajności w gospodarce wodnej wymaga przede wszystkim innowacji i technologii. Kluczowe znaczenie ma dzielenie się istotnymi innowacjami związanymi z gospodarką wodną między państwami członkowskimi i zachęcanie do oddolnego poszukiwania nowych rozwiązań. Należy poczynić dalsze starania w celu oceny gospodarczych, społecznych i środowiskowych kosztów i korzyści różnych ścieżek inwestycyjnych, od poziomu lokalnego do poziomu zlewni, poziomu krajowego, transgranicznego, a nawet globalnego. Wdrażanie innowacyjnych technologii, takich jak niedrogie satelitarne systemy monitorujące najważniejsze parametry dotyczące wody, może usprawnić gromadzenie i analizę danych w tym obszarze. W tym względzie należy wziąć pod uwagę zaangażowanie państw członkowskich. |
| --- | --- |

8.3.

Zwiększenie wydajności w gospodarce wodnej wymaga przede wszystkim innowacji i technologii. Kluczowe znaczenie ma dzielenie się istotnymi innowacjami związanymi z gospodarką wodną między państwami członkowskimi i zachęcanie do oddolnego poszukiwania nowych rozwiązań. Należy poczynić dalsze starania w celu oceny gospodarczych, społecznych i środowiskowych kosztów i korzyści różnych ścieżek inwestycyjnych, od poziomu lokalnego do poziomu zlewni, poziomu krajowego, transgranicznego, a nawet globalnego. Wdrażanie innowacyjnych technologii, takich jak niedrogie satelitarne systemy monitorujące najważniejsze parametry dotyczące wody, może usprawnić gromadzenie i analizę danych w tym obszarze. W tym względzie należy wziąć pod uwagę zaangażowanie państw członkowskich.

| 8.4. | Projekty związane z kapitałem naturalnym w zakresie gospodarki wodnej, które są narażone na wyższe ryzyko strukturalne, często wymagają zmniejszenia ryzyka, aby mogły pozyskać odpowiedni kapitał długoterminowy dostosowany do celów zrównoważonego rozwoju. Należy dokładnie rozważyć kwestię wyższych kosztów, niższych zysków i strat finansowych powiązanych z ryzykiem związanym z wodą. Trzeba wykorzystać również tradycyjne pożyczki i dotacje, kapitał wysokiego ryzyka, kapitał prywatny i publiczny, fundusze emerytalne i inwestycyjne. Brak spójnych norm dotyczących obligacji ekologicznych i funduszy inwestycyjnych w zakresie ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego nadal stwarza ryzyko pseudoekologicznego marketingu. |
| --- | --- |

8.4.

Projekty związane z kapitałem naturalnym w zakresie gospodarki wodnej, które są narażone na wyższe ryzyko strukturalne, często wymagają zmniejszenia ryzyka, aby mogły pozyskać odpowiedni kapitał długoterminowy dostosowany do celów zrównoważonego rozwoju. Należy dokładnie rozważyć kwestię wyższych kosztów, niższych zysków i strat finansowych powiązanych z ryzykiem związanym z wodą. Trzeba wykorzystać również tradycyjne pożyczki i dotacje, kapitał wysokiego ryzyka, kapitał prywatny i publiczny, fundusze emerytalne i inwestycyjne. Brak spójnych norm dotyczących obligacji ekologicznych i funduszy inwestycyjnych w zakresie ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego nadal stwarza ryzyko pseudoekologicznego marketingu.

| 8.5. | Komisja koniecznie powinna zachęcać do korzystania ze wszelkich odpowiednich funduszy unijnych i z możliwości w zakresie partnerstw za pośrednictwem partnerów społecznych i sieci organizacji społeczeństwa obywatelskiego w celu dotarcia do wszystkich zainteresowanych stron, a zwłaszcza do MŚP. Choć przedsiębiorstwa świadczące usługi związane z wodą są nadal dobrym instrumentem inwestycyjnym, ze względu na niski zwrot z projektów dotyczących infrastruktury wodnej ważną rolę może odegrać finansowanie mieszane. |
| --- | --- |

8.5.

Komisja koniecznie powinna zachęcać do korzystania ze wszelkich odpowiednich funduszy unijnych i z możliwości w zakresie partnerstw za pośrednictwem partnerów społecznych i sieci organizacji społeczeństwa obywatelskiego w celu dotarcia do wszystkich zainteresowanych stron, a zwłaszcza do MŚP. Choć przedsiębiorstwa świadczące usługi związane z wodą są nadal dobrym instrumentem inwestycyjnym, ze względu na niski zwrot z projektów dotyczących infrastruktury wodnej ważną rolę może odegrać finansowanie mieszane.

| 8.6. | EKES uważa, że bardzo ważne jest uwzględnienie odporności w kryteriach oceny inwestycji związanych z gospodarką wodną. Odporność, w połączeniu z odpowiednimi inwestycjami w środki ograniczające ryzyko, pozwala zmniejszyć wydatki związane z usuwaniem skutków nieprzewidywalnych zdarzeń, takich jak burze, powodzie, pożary, susze, cyberataki czy pandemie. Szczególną uwagę i finansowanie należy skierować na transgraniczne projekty w zakresie gospodarki wodnej. |
| --- | --- |

8.6.

EKES uważa, że bardzo ważne jest uwzględnienie odporności w kryteriach oceny inwestycji związanych z gospodarką wodną. Odporność, w połączeniu z odpowiednimi inwestycjami w środki ograniczające ryzyko, pozwala zmniejszyć wydatki związane z usuwaniem skutków nieprzewidywalnych zdarzeń, takich jak burze, powodzie, pożary, susze, cyberataki czy pandemie. Szczególną uwagę i finansowanie należy skierować na transgraniczne projekty w zakresie gospodarki wodnej.

| 8.7. | Niewystarczające inwestycji w projekty związane z gospodarką wodną i niska opłacalność takich wydatków są głównym powodem, dla którego UE i reszta świata nie czynią znaczących postępów w osiąganiu celu zrównoważonego rozwoju nr 6 dotyczącego wody i warunków sanitarnych. EKES podkreśla, że Europa ma szansę przekształcić wyzwania związane z wodą w nowe możliwości rozwoju technologicznego, społecznego i gospodarczego, czego zwieńczeniem będzie stworzenie gospodarki charakteryzującej się bezpieczeństwem wodnym i odpornością, w której każdy będzie miał dostęp do pełnego i produktywnego zatrudnienia oraz wysokiej jakości miejsc pracy. UE może stać się światowym liderem w obszarze ponownego wykorzystania wody. |
| --- | --- |

8.7.

Niewystarczające inwestycji w projekty związane z gospodarką wodną i niska opłacalność takich wydatków są głównym powodem, dla którego UE i reszta świata nie czynią znaczących postępów w osiąganiu celu zrównoważonego rozwoju nr 6 dotyczącego wody i warunków sanitarnych. EKES podkreśla, że Europa ma szansę przekształcić wyzwania związane z wodą w nowe możliwości rozwoju technologicznego, społecznego i gospodarczego, czego zwieńczeniem będzie stworzenie gospodarki charakteryzującej się bezpieczeństwem wodnym i odpornością, w której każdy będzie miał dostęp do pełnego i produktywnego zatrudnienia oraz wysokiej jakości miejsc pracy. UE może stać się światowym liderem w obszarze ponownego wykorzystania wody.

Bruksela, dnia 13 lipca 2023 r.

Oliver RÖPKE

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Woda niedochodowa (ang. „non-revenue water” (NRW)) to woda utracona w systemie dystrybucji wody, która nie dociera do miejsca przeznaczenia końcowego. Oznacza to wodę, której nie wykorzystano lub za którą nie zapłacono. Zjawisko to wpływa na lokalne gospodarki jak również stan lokalnych zasobów.

1

(2)  Agenda miejska UE.

2

(3)  Porozumienie lublańskie i wieloletni program prac – odnowienie agendy miejskiej UE.

3

(4)  Długoterminowa wizja dla obszarów wiejskich: silniejsze, lepiej skomunikowane, odporne i zamożne obszary wiejskie w UE.

4

(5)  Europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne na lata 2014–2020.

5

(6)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/852 z dnia 18 czerwca 2020 r. w sprawie ustanowienia ram ułatwiających zrównoważone inwestycje, zmieniające rozporządzenie (UE) 2019/2088 (Dz.U. L 198, 22.6.2020, s. 13).

6

(7)  
  Dz.U. C 202 z 7.6.2016, s. 307.

7

(8)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie emisji przemysłowych (zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola) (Dz.U. L 334 z 17.12.2010, s. 17).

8

(9)  Industrial pollutant releases to water in Europe, Europejska Agencja Środowiska.

9

(10)  Wniosek w sprawie zmienionej dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych.

10

(11)  Dyrektywa Rady 91/271/EWG z dnia 21 maja 1991 r. dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych (Dz.U. L 135 z 30.5.1991, s. 40).

11

(12)  Europejski Fundusz Morski, Rybacki i Akwakultury.

12

(13)  Europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne na lata 2014–2020.

13

(14)  https://s3platform.jrc.ec.europa.eu/blue-growth.

14

(15)  Ochrona środowiska, polityka społeczna i ład korporacyjny (ESG).

15

(16)  Dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz.U. L 327 z 22.12.2000, s. 1).

16

---

ZAŁĄCZNIK

Następująca poprawka, która uzyskała poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, została odrzucona w trakcie debaty (art. 74 ust. 3 regulaminu wewnętrznego):

Poprawka 8

Punkt 1.4

Zmienić:

| Opinia sekcji | Poprawka |
| --- | --- |
| Przyszłe ramy regulacyjne europejskiej niebieskiej gospodarki muszą:






  — | opierać się na zasadzie gospodarki dobrobytu; |

Opinia sekcji

Poprawka

Przyszłe ramy regulacyjne europejskiej niebieskiej gospodarki muszą:

—

opierać się na zasadzie gospodarki dobrobytu;

| — | przekrojowo uwzględniać uwarunkowania społeczne i solidarność terytorialną; |
| --- | --- |

—

przekrojowo uwzględniać uwarunkowania społeczne i solidarność terytorialną;

| — | zapewnić odpowiednią równowagę między kwestiami środowiskowymi, społecznymi i gospodarczymi; |
| --- | --- |

—

zapewnić odpowiednią równowagę między kwestiami środowiskowymi, społecznymi i gospodarczymi;

| — | korzystać z ponadnarodowych innowacyjnych modeli zarządzania, które sprzyjają finansowaniu, regulują udział sektora prywatnego, poprawiają zarządzanie zasobami wodnymi i stymulują konkurencyjność UE; |
| --- | --- |

—

korzystać z ponadnarodowych innowacyjnych modeli zarządzania, które sprzyjają finansowaniu, regulują udział sektora prywatnego, poprawiają zarządzanie zasobami wodnymi i stymulują konkurencyjność UE;

| — | stosować modele biznesowe oparte na współpracy i zasady gospodarki współdzielonej; |
| --- | --- |

—

stosować modele biznesowe oparte na współpracy i zasady gospodarki współdzielonej;

| — | tworzyć ramy instytucjonalne, które nie będą obciążeniem dla konkurencyjności gospodarki UE na rynku światowym; |
| --- | --- |

—

tworzyć ramy instytucjonalne, które nie będą obciążeniem dla konkurencyjności gospodarki UE na rynku światowym;

| — | zapewniać większą przejrzystość w kwestii inicjatyw dotyczących zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

—

zapewniać większą przejrzystość w kwestii inicjatyw dotyczących zrównoważonego rozwoju.

Przyszłe ramy regulacyjne europejskiej niebieskiej gospodarki muszą:

| — | opierać się na zasadzie gospodarki dobrobytu; |
| --- | --- |

—

opierać się na zasadzie gospodarki dobrobytu;

| — | przekrojowo uwzględniać uwarunkowania społeczne i solidarność terytorialną; |
| --- | --- |

—

przekrojowo uwzględniać uwarunkowania społeczne i solidarność terytorialną;

| — | zapewnić odpowiednią równowagę między kwestiami środowiskowymi, społecznymi i gospodarczymi; |
| --- | --- |

—

zapewnić odpowiednią równowagę między kwestiami środowiskowymi, społecznymi i gospodarczymi;

| — | korzystać z ponadnarodowych innowacyjnych modeli zarządzania, które sprzyjają finansowaniu, regulują udział sektora prywatnego, poprawiają zarządzanie zasobami wodnymi i stymulują konkurencyjność UE; |
| --- | --- |

—

korzystać z ponadnarodowych innowacyjnych modeli zarządzania, które sprzyjają finansowaniu, regulują udział sektora prywatnego, poprawiają zarządzanie zasobami wodnymi i stymulują konkurencyjność UE;

| — | wprowadzać „złotą regułę budżetową” dla inwestycji w infrastrukturę publiczną; |
| --- | --- |

—

wprowadzać „złotą regułę budżetową” dla inwestycji w infrastrukturę publiczną;

| — | stosować modele biznesowe oparte na współpracy i zasady gospodarki współdzielonej; |
| --- | --- |

—

stosować modele biznesowe oparte na współpracy i zasady gospodarki współdzielonej;

| — | tworzyć ramy instytucjonalne, które nie będą obciążeniem dla konkurencyjności gospodarki UE na rynku światowym; |
| --- | --- |

—

tworzyć ramy instytucjonalne, które nie będą obciążeniem dla konkurencyjności gospodarki UE na rynku światowym;

| — | zapewniać większą przejrzystość w kwestii inicjatyw dotyczących zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

—

zapewniać większą przejrzystość w kwestii inicjatyw dotyczących zrównoważonego rozwoju.

Uzasadnienie

Poprawka jest zgodna ze zmianą już zaproponowaną i wyjaśnioną w pkt 4.9: Wprowadzenie „złotej reguły budżetowej” w odniesieniu do inwestycji publicznych jest niezbędne do umocnienia pozycji wody jako wspólnego dobra, o czym już wspomniano w prawodawstwie UE.

Wynik głosowania

| Za: | 84 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 93 |
| Wstrzymało się: | 17 |

Za:

84

Przeciw:

93

Wstrzymało się:

17

Następujący fragment opinii sekcji został zmieniony wskutek przyjęcia poprawki przez Zgromadzenie, ale uzyskał poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów (art. 74 ust. 4 regulaminu wewnętrznego):

Poprawka 6

Punkt 4.9

Zmienić:

| Opinia sekcji | Poprawka |
| --- | --- |
| Aby zapewnić odpowiednie utrzymanie systemów wodnych i zachęcić do zwiększania dostaw wody, należy koniecznie zająć się kwestią wody niedochodowej. W tym celu potrzeba inicjatyw w zakresie regularnej konserwacji infrastruktury, aby znacząco ograniczyć wycieki wody. EKES podkreśla, że złe zarządzanie pracami konserwacyjnymi i ich niedofinansowanie, w połączeniu z nieodpowiednim zarządzaniem obiektami, powoduje znaczne straty gospodarcze. Należy jak najszybciej opracować nowe technologie wykrywania wycieków i przeznaczyć na ten cel specjalne wsparcie. | Aby zapewnić odpowiednie utrzymanie systemów wodnych i zachęcić do zwiększania dostaw wody, należy koniecznie zająć się kwestią wody niedochodowej. W tym celu potrzeba inicjatyw w zakresie regularnej konserwacji infrastruktury, aby znacząco ograniczyć wycieki wody.
  Żeby właściwie finansować takie inicjatywy, konieczne jest wprowadzenie „złotej reguły budżetowej” dla inwestycji publicznych.
  EKES podkreśla, że złe zarządzanie pracami konserwacyjnymi i ich niedofinansowanie, w połączeniu z nieodpowiednim zarządzaniem obiektami, powoduje znaczne straty gospodarcze. Należy jak najszybciej opracować nowe technologie wykrywania wycieków i przeznaczyć na ten cel specjalne wsparcie. |

Opinia sekcji

Poprawka

Aby zapewnić odpowiednie utrzymanie systemów wodnych i zachęcić do zwiększania dostaw wody, należy koniecznie zająć się kwestią wody niedochodowej. W tym celu potrzeba inicjatyw w zakresie regularnej konserwacji infrastruktury, aby znacząco ograniczyć wycieki wody. EKES podkreśla, że złe zarządzanie pracami konserwacyjnymi i ich niedofinansowanie, w połączeniu z nieodpowiednim zarządzaniem obiektami, powoduje znaczne straty gospodarcze. Należy jak najszybciej opracować nowe technologie wykrywania wycieków i przeznaczyć na ten cel specjalne wsparcie.

Aby zapewnić odpowiednie utrzymanie systemów wodnych i zachęcić do zwiększania dostaw wody, należy koniecznie zająć się kwestią wody niedochodowej. W tym celu potrzeba inicjatyw w zakresie regularnej konserwacji infrastruktury, aby znacząco ograniczyć wycieki wody.
  Żeby właściwie finansować takie inicjatywy, konieczne jest wprowadzenie „złotej reguły budżetowej” dla inwestycji publicznych.
  EKES podkreśla, że złe zarządzanie pracami konserwacyjnymi i ich niedofinansowanie, w połączeniu z nieodpowiednim zarządzaniem obiektami, powoduje znaczne straty gospodarcze. Należy jak najszybciej opracować nowe technologie wykrywania wycieków i przeznaczyć na ten cel specjalne wsparcie.

Wynik głosowania

| Za: | 93 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 76 |
| Wstrzymało się: | 12 |

Za:

93

Przeciw:

76

Wstrzymało się:

12

---

| 29.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 349/60 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 349/60

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Dostęp do wody: ubóstwo wodne i jego wpływ na politykę społeczną”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 349/10)

| Sprawozdawcy: | Kinga JOÓ i Carlos Manuel TRINDADE |
| --- | --- |

Sprawozdawcy:

Kinga JOÓ i Carlos Manuel TRINDADE

Kinga JOÓ i Carlos Manuel TRINDADE

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 25.1.2023 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 21.6.2023 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 13.7.2023 |
| Sesja plenarna nr | 580 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 171/19/22 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

25.1.2023

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

21.6.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

13.7.2023

Sesja plenarna nr

580

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

171/19/22

1.   Wnioski i zalecenia

Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES w pełni popiera rezolucje Organizacji Narodów Zjednoczonych, w których stwierdzono, że woda jest podstawowym prawem człowieka (1) i ma fundamentalne znaczenie dla korzystania w pełni z życia i wszystkich praw człowieka (2). W ramach celów zrównoważonego rozwoju ONZ (SDG), a konkretnie celu 6, oraz zasady 20 Europejskiego filaru praw socjalnych Unii Europejskiej ustanowiono ogólne zasady prawa dostępu do wody. W kontekście zachodzącej zmiany klimatu ubóstwo wodne staje się wyzwaniem większego kalibru, które trzeba zwalczać działaniami polityki publicznej. W sytuacji niedoboru wody najbardziej cierpią słabsze grupy społeczne. |
| --- | --- |

1.1.

EKES w pełni popiera rezolucje Organizacji Narodów Zjednoczonych, w których stwierdzono, że woda jest podstawowym prawem człowieka (1

2

| 1.2. | EKES wzywa Komisję Europejską i państwa członkowskie do zastosowania podejścia opartego na prawach człowieka we wszystkich działaniach z zakresu polityki wodnej oraz w celu rozwiązania problemu ubóstwa wodnego, co jest również zgodne z Europejskim filarem praw socjalnych. Organizacja dostaw wody i usług sanitarnych powinna być: zrównoważona, sprawiedliwa, skuteczna, wysokiej jakości i przystępna cenowo dla wszystkich oraz szczególnie nastawiona na uwzględnienie słabszych grup społecznych. |
| --- | --- |

1.2.

EKES wzywa Komisję Europejską i państwa członkowskie do zastosowania podejścia opartego na prawach człowieka we wszystkich działaniach z zakresu polityki wodnej oraz w celu rozwiązania problemu ubóstwa wodnego, co jest również zgodne z Europejskim filarem praw socjalnych. Organizacja dostaw wody i usług sanitarnych powinna być: zrównoważona, sprawiedliwa, skuteczna, wysokiej jakości i przystępna cenowo dla wszystkich oraz szczególnie nastawiona na uwzględnienie słabszych grup społecznych.

| 1.3. | EKES uważa, że powszechny dostęp ludności do wody pitnej i usług sanitarnych wysokiej jakości i po przystępnych cenach należy traktować jako dobro publiczne, a nie tylko przedmiot transakcji, dlatego też nie należy zarządzać nim według zasad rynku wewnętrznego. |
| --- | --- |

1.3.

EKES uważa, że powszechny dostęp ludności do wody pitnej i usług sanitarnych wysokiej jakości i po przystępnych cenach należy traktować jako dobro publiczne, a nie tylko przedmiot transakcji, dlatego też nie należy zarządzać nim według zasad rynku wewnętrznego.

| 1.4. | EKES wzywa Komisję, by promowała jednolite podejście do rozumienia ubóstwa wodnego na szczeblu UE oraz by opracowała kompleksową definicję ubóstwa wodnego. Taka definicja ma umożliwić konkretne i spójne rozumienie ubóstwa wodnego (3), w ramach którego każde państwo członkowskie będzie mogło opracować własną definicję zależną od kontekstu, zgodnie z definicją europejską. |
| --- | --- |

1.4.

EKES wzywa Komisję, by promowała jednolite podejście do rozumienia ubóstwa wodnego na szczeblu UE oraz by opracowała kompleksową definicję ubóstwa wodnego. Taka definicja ma umożliwić konkretne i spójne rozumienie ubóstwa wodnego (3

| 1.5. | EKES wzywa Komisję do opracowania wspólnych wytycznych w celu monitorowania dostępu do dobrej jakości dostaw wody i usług sanitarnych po przystępnych cenach (4) oraz związanych z tym dostępem różnic przestrzennych i społecznych oraz różnic pod kątem płci istniejących na szczeblu państw członkowskich i UE, a także do określenia stanu rzeczy i regularnego monitorowania rozwoju sytuacji. Dane powinny być wiarygodne, aktualne i publicznie dostępne. Jest to również konieczne, aby spełnić wymogi art. 16 ust. 1 lit. a) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2184 z dnia 16 grudnia 2020 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (5) (zwanej dalej dyrektywą w sprawie wody pitnej), i EKES oczekuje, że przyjęty zostanie wniosek Komisji Europejskiej dotyczący przekształcenia dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych (6), wprowadzający art. 19 dotyczący dostępu do systemu sanitacyjnego. |
| --- | --- |

1.5.

EKES wzywa Komisję do opracowania wspólnych wytycznych w celu monitorowania dostępu do dobrej jakości dostaw wody i usług sanitarnych po przystępnych cenach (4

5

6

| 1.6. | EKES proponuje Komisji, by podczas najbliższego przeglądu dyrektywy w sprawie wody pitnej uwzględnić gwarancję powszechnego dostępu do dostaw wody i warunków sanitarnych, jak określono w celu zrównoważonego rozwoju ONZ nr 6. EKES zaleca Komisji przyjęcie wspólnych wytycznych dotyczących ustalania cen wody i usług sanitarnych, w ramach których państwa członkowskie będą mogły, w zależności od uwarunkowań, rozwijać swoje ramy regulacyjne. Takie wytyczne powinny obejmować poszanowanie prawa człowieka do wody i zasadę nieobniżania jej ochrony, podobnie do tego, co zaleca ONZ w kontekście praw człowieka i dostępu do wody pitnej oraz usług sanitarnych. |
| --- | --- |

1.6.

EKES proponuje Komisji, by podczas najbliższego przeglądu dyrektywy w sprawie wody pitnej uwzględnić gwarancję powszechnego dostępu do dostaw wody i warunków sanitarnych, jak określono w celu zrównoważonego rozwoju ONZ nr 6. EKES zaleca Komisji przyjęcie wspólnych wytycznych dotyczących ustalania cen wody i usług sanitarnych, w ramach których państwa członkowskie będą mogły, w zależności od uwarunkowań, rozwijać swoje ramy regulacyjne. Takie wytyczne powinny obejmować poszanowanie prawa człowieka do wody i zasadę nieobniżania jej ochrony, podobnie do tego, co zaleca ONZ w kontekście praw człowieka i dostępu do wody pitnej oraz usług sanitarnych.

| 1.7. | EKES podkreśla, że płacenie za dostawy wody i usługi sanitarne nie powinno zagrażać zaspokajaniu innych potrzeb społecznych. Dlatego też EKES wzywa Komisję do przeglądu środków stosowanych we wszystkich państwach członkowskich dotyczących przystępności cenowej, zwłaszcza w odniesieniu do konsumentów podatnych na zagrożenia. Komisję wzywa się, aby na podstawie tego przeglądu opracowała wspólne wytyczne dla państw członkowskich w celu określenia, które gospodarstwa domowe mają trudności z opłaceniem tych usług, a konkretnie – jakie grupy konsumentów są podatne na zagrożenia, oraz środków służących rozwiązaniu tych kwestii. Celem takich wytycznych powinno być zagwarantowanie, że żaden użytkownik znajdujący się w trudnej sytuacji nie zostanie odłączony od dostaw wody (7). Podejmowane środki powinny opierać się na całościowym spojrzeniu na sytuację dotkniętych gospodarstw domowych i w zależności od konkretnych warunków obejmować instrumenty polityki społecznej, polityki mieszkaniowej oraz szczególne środki dotyczące dostaw wody i usług sanitarnych. Przy finansowaniu takich środków należy uwzględnić zasadę solidarności i oprócz finansowania publicznego rozważyć innowacyjne formy finansowania, np. ustanowienie specjalnych funduszy wliczonych w rachunki za wodę. |
| --- | --- |

1.7.

EKES podkreśla, że płacenie za dostawy wody i usługi sanitarne nie powinno zagrażać zaspokajaniu innych potrzeb społecznych. Dlatego też EKES wzywa Komisję do przeglądu środków stosowanych we wszystkich państwach członkowskich dotyczących przystępności cenowej, zwłaszcza w odniesieniu do konsumentów podatnych na zagrożenia. Komisję wzywa się, aby na podstawie tego przeglądu opracowała wspólne wytyczne dla państw członkowskich w celu określenia, które gospodarstwa domowe mają trudności z opłaceniem tych usług, a konkretnie – jakie grupy konsumentów są podatne na zagrożenia, oraz środków służących rozwiązaniu tych kwestii. Celem takich wytycznych powinno być zagwarantowanie, że żaden użytkownik znajdujący się w trudnej sytuacji nie zostanie odłączony od dostaw wody (7

| 1.8. | EKES zaleca, by UE przyjęła i wzmocniła ramy regulacyjne odnoszące się do umów koncesji dotyczących wody, by zarządzać nią jako dobrem publicznym, a nie jako towarem, którym można handlować. Takie ramy regulacyjne powinny:






  a) | być dostosowane do praw człowieka, |
| --- | --- | --- |

1.8.

EKES zaleca, by UE przyjęła i wzmocniła ramy regulacyjne odnoszące się do umów koncesji dotyczących wody, by zarządzać nią jako dobrem publicznym, a nie jako towarem, którym można handlować. Takie ramy regulacyjne powinny:

a)

być dostosowane do praw człowieka,

| b) | służyć promowaniu zrównoważonego rozwoju ekosystemów wodnych, |
| --- | --- |

b)

służyć promowaniu zrównoważonego rozwoju ekosystemów wodnych,

| c) | zostać ustanowione i wdrożone w sposób przejrzysty z udziałem społeczeństwa, |
| --- | --- |

c)

zostać ustanowione i wdrożone w sposób przejrzysty z udziałem społeczeństwa,

| d) | uzupełniać ramy praw koncesyjnych instytucji publicznych do odzyskiwania wody, korzystania z praw w zamian za sprawiedliwą rekompensatę i ponownego przyznawania ich użytkownikom w sytuacjach kryzysowych związanych z suszą. |
| --- | --- |

d)

uzupełniać ramy praw koncesyjnych instytucji publicznych do odzyskiwania wody, korzystania z praw w zamian za sprawiedliwą rekompensatę i ponownego przyznawania ich użytkownikom w sytuacjach kryzysowych związanych z suszą.

| 1.9. | EKES zauważa, że istnieje zasadnicza różnica między publiczną a prywatną gospodarką wodną, a w obu można znaleźć dobre i złe przykłady. Gospodarka prywatna, ze względu na nastawienie na zysk, może miewać trudności ze spełnieniem podstawowego wymogu powszechności usług, czyli z obsługą 100 % ludności. EKES uważa, że publiczne gospodarowanie wodą jest w stanie lepiej zagwarantować powszechny dostęp do wody i systemów kanalizacyjnych po uczciwych cenach i przy zachowaniu odpowiednich norm jakości oraz dbałości o odtworzenie i ochronę ekosystemów. |
| --- | --- |

1.9.

EKES zauważa, że istnieje zasadnicza różnica między publiczną a prywatną gospodarką wodną, a w obu można znaleźć dobre i złe przykłady. Gospodarka prywatna, ze względu na nastawienie na zysk, może miewać trudności ze spełnieniem podstawowego wymogu powszechności usług, czyli z obsługą 100 % ludności. EKES uważa, że publiczne gospodarowanie wodą jest w stanie lepiej zagwarantować powszechny dostęp do wody i systemów kanalizacyjnych po uczciwych cenach i przy zachowaniu odpowiednich norm jakości oraz dbałości o odtworzenie i ochronę ekosystemów.

| 1.10. | EKES uważa, że UE i wszystkie państwa członkowskie powinny przyjąć wizję środowiskową i opracować programy finansowania adresowane do dystrybutorów wody, aby ograniczali wycieki i straty, które są jedną z największych plag gospodarki zasobami wodnymi. EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie do rozważenia oraz wspierania nowych i innowacyjnych technologii w celu rozwiązania problemu niedoboru wody, takich jak zwiększone wykorzystanie wody szarej i oczyszczonych ścieków oraz zdecentralizowane, niewielkie oczyszczalnie ścieków. |
| --- | --- |

1.10.

EKES uważa, że UE i wszystkie państwa członkowskie powinny przyjąć wizję środowiskową i opracować programy finansowania adresowane do dystrybutorów wody, aby ograniczali wycieki i straty, które są jedną z największych plag gospodarki zasobami wodnymi. EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie do rozważenia oraz wspierania nowych i innowacyjnych technologii w celu rozwiązania problemu niedoboru wody, takich jak zwiększone wykorzystanie wody szarej i oczyszczonych ścieków oraz zdecentralizowane, niewielkie oczyszczalnie ścieków.

| 1.11. | EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie do zapewnienia finansowania publicznego na rozwój infrastruktury, ze szczególnym uwzględnieniem właścicieli nieruchomości o skromnych zasobach oraz obszarów miejskich i wiejskich na których potrzeby w zakresie renowacji infrastruktury od dawna nie są zaspokajane i które charakteryzują się wysokim poziomem deprywacji społecznej. Należy rozważyć powiązanie rozwoju infrastruktury wodno-kanalizacyjnej z falą renowacji. Ponadto w planowaniu przestrzennym należy uwzględnić zrównoważone pod względem środowiskowym, gospodarczym i społecznym świadczenie dostaw wody i usług sanitarnych. |
| --- | --- |

1.11.

EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie do zapewnienia finansowania publicznego na rozwój infrastruktury, ze szczególnym uwzględnieniem właścicieli nieruchomości o skromnych zasobach oraz obszarów miejskich i wiejskich na których potrzeby w zakresie renowacji infrastruktury od dawna nie są zaspokajane i które charakteryzują się wysokim poziomem deprywacji społecznej. Należy rozważyć powiązanie rozwoju infrastruktury wodno-kanalizacyjnej z falą renowacji. Ponadto w planowaniu przestrzennym należy uwzględnić zrównoważone pod względem środowiskowym, gospodarczym i społecznym świadczenie dostaw wody i usług sanitarnych.

| 1.12. | Ze względu na liczne zlewnie rzek w Europie obejmujące wiele państw członkowskich EKES zaleca przyjęcie politycznych i technicznych ram zarządzania oraz udział społeczeństwa obywatelskiego w odniesieniu do każdej z istniejących zlewni w UE (zob. punkty 6.4 i 6.5). EKES sugeruje, by Komisja oceniła wyniki gospodarowania wodami w zlewniach rzek oraz wprowadziła mechanizmy polityczne, techniczne i partycypacyjne w celu jego poprawy. Komisja powinna wprowadzić radę konsultacyjną, która reprezentowałaby wszystkie zainteresowane strony jako podmiot wspierający organ odpowiedzialny za daną zlewnię rzeki i odgrywała rolę mediatora w konfliktach transgranicznych. |
| --- | --- |

1.12.

Ze względu na liczne zlewnie rzek w Europie obejmujące wiele państw członkowskich EKES zaleca przyjęcie politycznych i technicznych ram zarządzania oraz udział społeczeństwa obywatelskiego w odniesieniu do każdej z istniejących zlewni w UE (zob. punkty 6.4 i 6.5). EKES sugeruje, by Komisja oceniła wyniki gospodarowania wodami w zlewniach rzek oraz wprowadziła mechanizmy polityczne, techniczne i partycypacyjne w celu jego poprawy. Komisja powinna wprowadzić radę konsultacyjną, która reprezentowałaby wszystkie zainteresowane strony jako podmiot wspierający organ odpowiedzialny za daną zlewnię rzeki i odgrywała rolę mediatora w konfliktach transgranicznych.

| 1.13. | EKES zaleca Komisji, by:






  — | uregulowała projekty rolne oraz przemysłowe charakteryzujące się bardzo dużym zużyciem wody w kontekście mogących z nich wyniknąć problemów środowiskowych i społecznych, a w niektórych przypadkach opracowała stopniowe wygaszanie takich projektów, przy jednoczesnym zadbaniu o przedsiębiorstwa, pracowników i terytoria, których to działanie dotyczy, oraz przy zapewnieniu niezbędnych funduszy na osiągnięcie równowagi w ramach znalezionego rozwiązania, |
| --- | --- | --- |

1.13.

EKES zaleca Komisji, by:

—

uregulowała projekty rolne oraz przemysłowe charakteryzujące się bardzo dużym zużyciem wody w kontekście mogących z nich wyniknąć problemów środowiskowych i społecznych, a w niektórych przypadkach opracowała stopniowe wygaszanie takich projektów, przy jednoczesnym zadbaniu o przedsiębiorstwa, pracowników i terytoria, których to działanie dotyczy, oraz przy zapewnieniu niezbędnych funduszy na osiągnięcie równowagi w ramach znalezionego rozwiązania,

| — | opracowała przepisy gwarantujące minimalny przepływ, który dociera do morza, |
| --- | --- |

—

opracowała przepisy gwarantujące minimalny przepływ, który dociera do morza,

| — | zadbała o to, by Unia przyjęła plany na wypadek sytuacji nadzwyczajnej, traktując priorytetowo dostęp do wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi w sytuacji kryzysu jej niedoboru. |
| --- | --- |

—

zadbała o to, by Unia przyjęła plany na wypadek sytuacji nadzwyczajnej, traktując priorytetowo dostęp do wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi w sytuacji kryzysu jej niedoboru.

| 1.14. | EKES sugeruje, by UE opracowała politykę służącą ochronie konsumentów, pozwalającą zapewnić wszystkim dostęp do bezpiecznej wody pitnej po uczciwej cenie i do odpowiednich systemów kanalizacyjnych. Polityka ta powinna obejmować udział poszczególnych zainteresowanych stron (konsumentów, pracowników, przedsiębiorstw) w organach konsultacyjnych. |
| --- | --- |

1.14.

EKES sugeruje, by UE opracowała politykę służącą ochronie konsumentów, pozwalającą zapewnić wszystkim dostęp do bezpiecznej wody pitnej po uczciwej cenie i do odpowiednich systemów kanalizacyjnych. Polityka ta powinna obejmować udział poszczególnych zainteresowanych stron (konsumentów, pracowników, przedsiębiorstw) w organach konsultacyjnych.

| 1.15. | EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie do działań na rzecz zwiększenia świadomości mieszkańców UE na temat wartości wody oraz znaczenia powszechnego dostępu do wody i urządzeń sanitarnych. Należy wykorzystywać potencjał komunikacji i edukacji do promowania bardziej zrównoważonego korzystania z dostaw wody i usług sanitarnych (8). Te kampanie informacyjne należy przede wszystkim adresować do dzieci i młodzieży, choć podnoszenie świadomości powinno obejmować wszystkie grupy wiekowe. W przypadku gospodarstw domowych dotkniętych ubóstwem wodnym działania informacyjne trzeba połączyć z innymi środkami mającymi na celu poprawę dostępu takich gospodarstw do odpowiedniej jakości oraz przystępnych cenowo dostaw wody i usług sanitarnych. |
| --- | --- |

1.15.

EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie do działań na rzecz zwiększenia świadomości mieszkańców UE na temat wartości wody oraz znaczenia powszechnego dostępu do wody i urządzeń sanitarnych. Należy wykorzystywać potencjał komunikacji i edukacji do promowania bardziej zrównoważonego korzystania z dostaw wody i usług sanitarnych (8

| 1.16. | EKES podkreśla, że unijnym i krajowym strategiom w zakresie polityki wodnej powinny towarzyszyć systematyczne analizy potrzeb dotyczących personelu sektora wodnego, w tym niezbędnych kwalifikacji, rozwoju siły roboczej oraz zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Takie analizy należy przeprowadzać wspólnie z partnerami społecznymi tego sektora. |
| --- | --- |

1.16.

EKES podkreśla, że unijnym i krajowym strategiom w zakresie polityki wodnej powinny towarzyszyć systematyczne analizy potrzeb dotyczących personelu sektora wodnego, w tym niezbędnych kwalifikacji, rozwoju siły roboczej oraz zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Takie analizy należy przeprowadzać wspólnie z partnerami społecznymi tego sektora.

2.   Wprowadzenie i zakres opinii

Wprowadzenie i zakres opinii

| 2.1. | Woda odgrywa fundamentalną rolę we wszystkich aspektach życia. Jest również kluczowym elementem zrównoważonego rozwoju i ma zasadnicze znaczenie dla pokoju cywilizacji. Zmiana klimatu już spowodowała nasilenie problemów związanych z wodą, a w przyszłości ich skala jeszcze się zwiększy. Niewystarczające zaopatrzenie w wodę słodką coraz bardziej obciąża wspólnoty ludzkie, zwłaszcza grupy znajdujące się w trudnej sytuacji. |
| --- | --- |

2.1.

Woda odgrywa fundamentalną rolę we wszystkich aspektach życia. Jest również kluczowym elementem zrównoważonego rozwoju i ma zasadnicze znaczenie dla pokoju cywilizacji. Zmiana klimatu już spowodowała nasilenie problemów związanych z wodą, a w przyszłości ich skala jeszcze się zwiększy. Niewystarczające zaopatrzenie w wodę słodką coraz bardziej obciąża wspólnoty ludzkie, zwłaszcza grupy znajdujące się w trudnej sytuacji.

| 2.2. | W 2010 r. (9) Zgromadzenie Ogólne ONZ wyraźnie uznało prawo człowieka do wody i usług sanitarnych, które potwierdzono dodatkowo podczas Konferencji Wodnej ONZ w 2023 r. (10) ONZ przyznaje również, że czysta woda pitna i usługi sanitarne są niezbędne do realizacji wszystkich praw człowieka. Spośród 17 uzgodnionych na szczeblu międzynarodowym celów zrównoważonego rozwoju ONZ kwestii tej dotyczy cel nr 6: „Zapewnić wszystkim ludziom dostęp do wody i warunków sanitarnych poprzez zrównoważoną gospodarkę zasobami wodnymi”. Oprócz tych globalnych zobowiązań zasada nr 20 Europejskiego filaru praw socjalnych stanowi, że „[k]ażdy ma prawo dostępu do podstawowych usług dobrej jakości, w tym wody [i] urządzeń sanitarnych”. |
| --- | --- |

2.2.

W 2010 r. (9

10

| 2.3. | UE ustanowiła kompleksowe ramy prawne i ramy zarządzania w celu zapewnienia zrównoważonej gospodarki wodnej oraz poczyniła postępy w ich wdrażaniu (11), (12). We wcześniejszych opiniach EKES opowiadał się za powiązaniem wyzwań związanych z wodą z walką z ubóstwem i planami jego wyeliminowania (13), promowaniem zaopatrzenia w wodę i dostępu do kanalizacji jako usługi użyteczności publicznej o zasadniczym znaczeniu dla wszystkich (14) oraz z ułatwianiem dostępu do wody pitnej grupom społecznym w trudnej sytuacji lub mieszkańcom obszarów odizolowanych lub o niekorzystnym położeniu, lub peryferyjnych obszarów wiejskich (15). |
| --- | --- |

2.3.

UE ustanowiła kompleksowe ramy prawne i ramy zarządzania w celu zapewnienia zrównoważonej gospodarki wodnej oraz poczyniła postępy w ich wdrażaniu (11

12

13

14

15

| 2.4. | W niniejszej opinii z inicjatywy własnej zwraca się uwagę na obecne wyzwania związane z dostępem do czystej wody i usług sanitarnych. Przeanalizowano w niej także środki, które należy wdrożyć na poziomie europejskim, krajowym i lokalnym, oraz rolę zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w walce z ubóstwem wodnym i jego skutkami, zwłaszcza dla osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji. Co więcej, przeanalizowano sposoby łagodzenia społecznych, politycznych i gospodarczych skutków ubóstwa wodnego oraz jego wpływu na zdrowie ludzi. |
| --- | --- |

2.4.

W niniejszej opinii z inicjatywy własnej zwraca się uwagę na obecne wyzwania związane z dostępem do czystej wody i usług sanitarnych. Przeanalizowano w niej także środki, które należy wdrożyć na poziomie europejskim, krajowym i lokalnym, oraz rolę zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w walce z ubóstwem wodnym i jego skutkami, zwłaszcza dla osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji. Co więcej, przeanalizowano sposoby łagodzenia społecznych, politycznych i gospodarczych skutków ubóstwa wodnego oraz jego wpływu na zdrowie ludzi.

| 2.5. | Mimo stosunkowo korzystnej pozycji UE w ujęciu globalnym w Europie wciąż występuje ubóstwo wodne. Brak dostępu do dobrej jakości i przystępnych cenowo dostaw wody i usług sanitarnych, czyli sytuacja, którą można określić jako ubóstwo wodne, jest codziennym doświadczeniem milionów obywateli Unii. Innymi słowy, miliony Europejczyków pozbawia się prawa dostępu do dobrej jakości i przystępnych cenowo dostaw wody i usług sanitarnych. |
| --- | --- |

2.5.

Mimo stosunkowo korzystnej pozycji UE w ujęciu globalnym w Europie wciąż występuje ubóstwo wodne. Brak dostępu do dobrej jakości i przystępnych cenowo dostaw wody i usług sanitarnych, czyli sytuacja, którą można określić jako ubóstwo wodne, jest codziennym doświadczeniem milionów obywateli Unii. Innymi słowy, miliony Europejczyków pozbawia się prawa dostępu do dobrej jakości i przystępnych cenowo dostaw wody i usług sanitarnych.

| 2.6. | Tymczasem ubóstwo wodne ma daleko idące konsekwencje społeczne, gospodarcze i środowiskowe, w tym takie jak zagrożenie dla zdrowia na poziomie indywidualnym i wspólnotowym, zmniejszenie zdolności do zatrudnienia, pogorszenie stanu lokalnej gospodarki, wykluczenie społeczne, zanieczyszczenie środowiska, przemieszczanie się ludności i migracje oraz niestabilność polityczna. Takie konsekwencje są absolutnie nieproporcjonalne, jeśli porównać udział gospodarstw domowych w zużyciu wody i produkcji ścieków z udziałem sektorów przemysłu i rolnictwa. Odnosiła się do tego pierwsza udana europejska inicjatywa obywatelska, która dotyczyła dostępu do wody i usług sanitarnych. W jej ramach domagano się zagwarantowania dostaw wody i urządzeń sanitarnych dla wszystkich w UE, praw człowieka ponad interesami rynkowymi w zakresie zaopatrzenia w wodę oraz zwiększenia starań UE w celu zapewnienia powszechnego dostępu do wody i usług sanitarnych (16). Rozwiązanie problemu ubóstwa wodnego jest niezbędne do osiągnięcia priorytetów politycznych KE, a zwłaszcza Zielonego Ładu i związanej z nim obietnicy, by nie pozostawiać nikogo w tyle. |
| --- | --- |

2.6.

Tymczasem ubóstwo wodne ma daleko idące konsekwencje społeczne, gospodarcze i środowiskowe, w tym takie jak zagrożenie dla zdrowia na poziomie indywidualnym i wspólnotowym, zmniejszenie zdolności do zatrudnienia, pogorszenie stanu lokalnej gospodarki, wykluczenie społeczne, zanieczyszczenie środowiska, przemieszczanie się ludności i migracje oraz niestabilność polityczna. Takie konsekwencje są absolutnie nieproporcjonalne, jeśli porównać udział gospodarstw domowych w zużyciu wody i produkcji ścieków z udziałem sektorów przemysłu i rolnictwa. Odnosiła się do tego pierwsza udana europejska inicjatywa obywatelska, która dotyczyła dostępu do wody i usług sanitarnych. W jej ramach domagano się zagwarantowania dostaw wody i urządzeń sanitarnych dla wszystkich w UE, praw człowieka ponad interesami rynkowymi w zakresie zaopatrzenia w wodę oraz zwiększenia starań UE w celu zapewnienia powszechnego dostępu do wody i usług sanitarnych (16

| 2.7. | W dyrektywie w sprawie wody pitnej zobowiązano państwa członkowskie, by podjęły wszelkie niezbędne środki w celu zapewnienia dostępu do wody pitnej dla wrażliwych i zmarginalizowanych grup. W dyrektywie tej nie uznano jednak powszechnego prawa dostępu do bezpiecznej wody pitnej i warunków sanitarnych, o czym jest mowa w celach zrównoważonego rozwoju. EKES wzywa KE do uwzględnienia tego prawa w następnej rewizji dyrektywy w sprawie wody pitnej. |
| --- | --- |

2.7.

W dyrektywie w sprawie wody pitnej zobowiązano państwa członkowskie, by podjęły wszelkie niezbędne środki w celu zapewnienia dostępu do wody pitnej dla wrażliwych i zmarginalizowanych grup. W dyrektywie tej nie uznano jednak powszechnego prawa dostępu do bezpiecznej wody pitnej i warunków sanitarnych, o czym jest mowa w celach zrównoważonego rozwoju. EKES wzywa KE do uwzględnienia tego prawa w następnej rewizji dyrektywy w sprawie wody pitnej.

| 2.8. | EKES ubolewa, że dostępne dane są ograniczone i fragmentaryczne, co utrudnia uzyskanie kompleksowego przeglądu skali i charakterystyki powyższego zjawiska. |
| --- | --- |

2.8.

EKES ubolewa, że dostępne dane są ograniczone i fragmentaryczne, co utrudnia uzyskanie kompleksowego przeglądu skali i charakterystyki powyższego zjawiska.

3.   Dostęp do wysokiej jakości wody i usług sanitarnych

Dostęp do wysokiej jakości wody i usług sanitarnych

| 3.1. | 2,2 % populacji UE, czyli około 9,8 miliona osób, nie korzysta z bezpiecznie zarządzanej wody pitnej z ulepszonego źródła, dostępnej w miejscu ich przebywania (17). Kolejne 2 %, około 9,4 miliona osób, ma zapewniony podstawowy dostęp do wody pitnej jedynie poza miejscem swego przebywania (18). Około 450 tys. osób mieszkających w UE (19) nie ma nawet podstawowego dostępu do wody pitnej. 6,7 miliona ludzi w UE, czyli 1,5 % populacji, żyje bez urządzeń sanitarnych, to znaczy w gospodarstwie domowym, w którym nie ma ani wanny, ani prysznica, ani toalety ze spłuczką, podczas gdy 84,5 miliona ludzi, 19 % populacji, żyje bez dostępu do co najmniej wtórnego oczyszczania ścieków (20). |
| --- | --- |

3.1.

2,2 % populacji UE, czyli około 9,8 miliona osób, nie korzysta z bezpiecznie zarządzanej wody pitnej z ulepszonego źródła, dostępnej w miejscu ich przebywania (17

18

19

20

| 3.2. | Ubóstwo wodne dotyka w szczególności osoby i gospodarstwa domowe będące w trudnej sytuacji.






  — | Gospodarstwa domowe dotknięte ubóstwem ponad trzykrotnie częściej nie mają także dostępu do urządzeń sanitarnych (21). |
| --- | --- | --- |

3.2.

Ubóstwo wodne dotyka w szczególności osoby i gospodarstwa domowe będące w trudnej sytuacji.

—

Gospodarstwa domowe dotknięte ubóstwem ponad trzykrotnie częściej nie mają także dostępu do urządzeń sanitarnych (21).

21

| — | Brak dostępu do wody, urządzeń sanitarnych i higieny („WASH”) na wiele sposobów znacznie bardziej uderza w kobiety, choćby ze względu na ich większą rolę w wykonywaniu prac domowych oraz kwestie higieny związane z miesiączkowaniem. |
| --- | --- |

—

Brak dostępu do wody, urządzeń sanitarnych i higieny („WASH”) na wiele sposobów znacznie bardziej uderza w kobiety, choćby ze względu na ich większą rolę w wykonywaniu prac domowych oraz kwestie higieny związane z miesiączkowaniem.

| — | Również dzieci są o wiele bardziej narażone na konsekwencje braku higieny. |
| --- | --- |

—

Również dzieci są o wiele bardziej narażone na konsekwencje braku higieny.

| — | Skutki ubóstwa wodnego szczególnie dotykają także osoby z niepełnosprawnościami lub o szczególnych potrzebach. |
| --- | --- |

—

Skutki ubóstwa wodnego szczególnie dotykają także osoby z niepełnosprawnościami lub o szczególnych potrzebach.

| — | Osoby bezdomne, zwłaszcza te śpiące na ulicy, z powodu skrajnego kryzysu bezdomności dotkliwie odczuwają brak dostępu do wody, urządzeń sanitarnych i higieny. |
| --- | --- |

—

Osoby bezdomne, zwłaszcza te śpiące na ulicy, z powodu skrajnego kryzysu bezdomności dotkliwie odczuwają brak dostępu do wody, urządzeń sanitarnych i higieny.

| — | Największa mniejszość etniczna w Europie, Romowie, w dużym stopniu nie ma dostępu do bezpiecznej wody pitnej i usług sanitarnych po przystępnych cenach. Co trzecia osoba pochodzenia romskiego mieszka w mieszkaniu bez wody wodociągowej (22), a tylko nieco ponad połowa ma spłukiwaną toaletę lub prysznic (23). Istnieją przykłady marginalizowanych społeczności z nadreprezentacją Romów, którym to społecznościom zamyka się publiczne krany (24) i tym samym odmawia nawet podstawowych usług związanych z wodą pitną. Bywa, że zamieszkują one na obszarach, gdzie z powodu działalności gospodarczej wody gruntowe są zanieczyszczone (25). |
| --- | --- |

—

Największa mniejszość etniczna w Europie, Romowie, w dużym stopniu nie ma dostępu do bezpiecznej wody pitnej i usług sanitarnych po przystępnych cenach. Co trzecia osoba pochodzenia romskiego mieszka w mieszkaniu bez wody wodociągowej (22), a tylko nieco ponad połowa ma spłukiwaną toaletę lub prysznic (23). Istnieją przykłady marginalizowanych społeczności z nadreprezentacją Romów, którym to społecznościom zamyka się publiczne krany (24) i tym samym odmawia nawet podstawowych usług związanych z wodą pitną. Bywa, że zamieszkują one na obszarach, gdzie z powodu działalności gospodarczej wody gruntowe są zanieczyszczone (25).

22

23

24

25

| — | Migranci, zwłaszcza migranci nieposiadający dokumentów, przebywający w lokalach tymczasowych i w prowizorycznych mieszkaniach, mogą być szczególnie narażeni na słaby dostęp do dostaw wody i urządzeń sanitarnych. |
| --- | --- |

—

Migranci, zwłaszcza migranci nieposiadający dokumentów, przebywający w lokalach tymczasowych i w prowizorycznych mieszkaniach, mogą być szczególnie narażeni na słaby dostęp do dostaw wody i urządzeń sanitarnych.

| — | Brak dostępu do wody i usług sanitarnych po przystępnych cenach może mieć wpływ na przedsiębiorstwa rodzinne gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji oraz powodować problemy społeczne i gospodarcze. |
| --- | --- |

—

Brak dostępu do wody i usług sanitarnych po przystępnych cenach może mieć wpływ na przedsiębiorstwa rodzinne gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji oraz powodować problemy społeczne i gospodarcze.

| 3.3. | Dysproporcje przestrzenne w infrastrukturze wodno-kanalizacyjnej są ważnym – choć nie jedynym – czynnikiem wpływającym na nierówny dostęp pod względem społecznym. Na wielu obszarach problemy infrastrukturalne i społeczne krzyżują się. W szczególnie niekorzystnej sytuacji mogą znajdować się marginalizowane społeczności wiejskie. Ponadto w dzielnicach ubogich w zasoby i wymagających długotrwałych remontów infrastruktura niskiej jakości przyczynia się do ubóstwa wodnego oraz problemów środowiskowych. |
| --- | --- |

3.3.

Dysproporcje przestrzenne w infrastrukturze wodno-kanalizacyjnej są ważnym – choć nie jedynym – czynnikiem wpływającym na nierówny dostęp pod względem społecznym. Na wielu obszarach problemy infrastrukturalne i społeczne krzyżują się. W szczególnie niekorzystnej sytuacji mogą znajdować się marginalizowane społeczności wiejskie. Ponadto w dzielnicach ubogich w zasoby i wymagających długotrwałych remontów infrastruktura niskiej jakości przyczynia się do ubóstwa wodnego oraz problemów środowiskowych.

| 3.4. | Tymczasem zmiany demograficzne wpływają na rozkład przestrzenny popytu na dostawy wody i urządzenia sanitarne. W wielu gęsto zaludnionych obszarach miejskich presję na dostawy wody i urządzenia sanitarne zwiększa urbanizacja. Z kolei w innych częściach UE, zwłaszcza na obszarach wiejskich, choć nie tylko tam, spadek liczby ludności stanowi wyzwanie dla funkcjonowania sieci. |
| --- | --- |

3.4.

Tymczasem zmiany demograficzne wpływają na rozkład przestrzenny popytu na dostawy wody i urządzenia sanitarne. W wielu gęsto zaludnionych obszarach miejskich presję na dostawy wody i urządzenia sanitarne zwiększa urbanizacja. Z kolei w innych częściach UE, zwłaszcza na obszarach wiejskich, choć nie tylko tam, spadek liczby ludności stanowi wyzwanie dla funkcjonowania sieci.

| 3.5. | O ile wspomniane problemy związane z brakiem dostępu do dostaw wody i urządzeń sanitarnych dotyczą przede wszystkim pewnych grup społecznych, znacznie większy odsetek ludności UE – średnio 30 % – jest dotknięty jakąś formą deficytu wody, tj. niedopasowaniem popytu na wodę do jej podaży (26). Mieszkańcy południowej Europy przez cały rok borykają się z poważnymi problemami związanymi z deficytem wody. W innych częściach Europy niedobory wody występują sporadycznie i w określonych newralgicznych miejscach. W sumie 8 milionów ludzi w Europie żyje na obszarach o wysokiej częstotliwości występowania suszy lub deficytu wody (27). Przewiduje się, że zmiana klimatu spowoduje dalsze sezonowe zmniejszenie dostępności wody w większości części Europy. |
| --- | --- |

3.5.

O ile wspomniane problemy związane z brakiem dostępu do dostaw wody i urządzeń sanitarnych dotyczą przede wszystkim pewnych grup społecznych, znacznie większy odsetek ludności UE – średnio 30 % – jest dotknięty jakąś formą deficytu wody, tj. niedopasowaniem popytu na wodę do jej podaży (26

27

| 3.6. | Co więcej, zmiana klimatu – powodująca zmianę cykli hydrologicznych, zmianę rozkładu opadów i wzrost temperatur– jest głównym czynnikiem wpływającym na deficyt wody i na wiele sposobów ma bezpośredni wpływ na dostęp do wody, usług sanitarnych i warunków higieny. Susze, wzrost temperatury, a nawet ekstremalne opady deszczu skutkują zmniejszeniem dostępności i jakości wody oraz degradacją infrastruktury, co prowadzi do trudności w utrzymaniu higieny i warunków sanitarnych. Wzrost poziomu mórz i oceanów może powodować zmniejszenie dostępności wody pitnej z powodu powodzi i intruzji wody morskiej. Dane dotyczące konkretnie Europy są skąpe, jednak na podstawie globalnych trendów można rozsądnie założyć, że zmiana klimatu ma nieproporcjonalny wpływ na osoby, gospodarstwa domowe i społeczności znajdujące się w trudnej sytuacji (28). |
| --- | --- |

3.6.

Co więcej, zmiana klimatu – powodująca zmianę cykli hydrologicznych, zmianę rozkładu opadów i wzrost temperatur– jest głównym czynnikiem wpływającym na deficyt wody i na wiele sposobów ma bezpośredni wpływ na dostęp do wody, usług sanitarnych i warunków higieny. Susze, wzrost temperatury, a nawet ekstremalne opady deszczu skutkują zmniejszeniem dostępności i jakości wody oraz degradacją infrastruktury, co prowadzi do trudności w utrzymaniu higieny i warunków sanitarnych. Wzrost poziomu mórz i oceanów może powodować zmniejszenie dostępności wody pitnej z powodu powodzi i intruzji wody morskiej. Dane dotyczące konkretnie Europy są skąpe, jednak na podstawie globalnych trendów można rozsądnie założyć, że zmiana klimatu ma nieproporcjonalny wpływ na osoby, gospodarstwa domowe i społeczności znajdujące się w trudnej sytuacji (28

| 3.7. | Ilość wody zużywanej przez gospodarstwa domowe zmienia się znacznie w zależności od państwa członkowskiego i waha się od około 77 do 220 litrów dziennie na osobę (29). We wschodnich państwach członkowskich zużycie jest zwykle niższe niż w zachodnich, a niektóre południowe państwa członkowskie są największymi konsumentami; zdarzają się jednak wartości nietypowe (30). |
| --- | --- |

3.7.

Ilość wody zużywanej przez gospodarstwa domowe zmienia się znacznie w zależności od państwa członkowskiego i waha się od około 77 do 220 litrów dziennie na osobę (29

30

| 3.8. | Choć jakość wody w UE jest ogólnie dobra, na niektórych obszarach utrzymują się problemy z jakością, o czym świadczą sprawy dotyczące niezgodności z normami, wszczęte przeciwko niektórym państwom członkowskim na podstawie dyrektywy w sprawie wody pitnej. Ponadto brak dostępu do bezpiecznie zarządzanej wody pitnej, a zwłaszcza podstawowych usług dostaw wody, niesie ze sobą wysokie ryzyko korzystania z wody niezdatnej do picia. |
| --- | --- |

3.8.

Choć jakość wody w UE jest ogólnie dobra, na niektórych obszarach utrzymują się problemy z jakością, o czym świadczą sprawy dotyczące niezgodności z normami, wszczęte przeciwko niektórym państwom członkowskim na podstawie dyrektywy w sprawie wody pitnej. Ponadto brak dostępu do bezpiecznie zarządzanej wody pitnej, a zwłaszcza podstawowych usług dostaw wody, niesie ze sobą wysokie ryzyko korzystania z wody niezdatnej do picia.

| 3.9. | Zadowolenie z jakości wody pitnej jest ogólnie wysokie, choć nie powszechne. Dane ankietowe z połowy lat 2010–2019 pokazują, że 82 % mieszkańców UE uważa jakość wody pitnej w miejscu zamieszkania za dobrą (31), a około 7 % nie zgadza się z tą opinią. Ogólna ocena wody pitnej w UE była znacznie mniej korzystna, a tylko 27 % zgodziło się ze stwierdzeniem, że ogólnie w UE jest dobry dostęp do zdrowej i czystej wody. |
| --- | --- |

3.9.

Zadowolenie z jakości wody pitnej jest ogólnie wysokie, choć nie powszechne. Dane ankietowe z połowy lat 2010–2019 pokazują, że 82 % mieszkańców UE uważa jakość wody pitnej w miejscu zamieszkania za dobrą (31

| 3.10. | O ile przeważająca większość mieszkańców UE używa wody z kranu do mycia, higieny osobistej i gotowania, odsetek osób używających wody z kranu do picia jest nieco niższy. W połowie lat 2010–2019 ponad 90 % osób deklarowało używanie wody kanalizacyjnej do gotowania, podczas gdy tylko 55 % twierdziło, że zawsze używa wody kanalizacyjnej bezpośrednio do picia, a dodatkowe 10 % zawsze pije wodę kanalizacyjną po jej przefiltrowaniu. |
| --- | --- |

3.10.

O ile przeważająca większość mieszkańców UE używa wody z kranu do mycia, higieny osobistej i gotowania, odsetek osób używających wody z kranu do picia jest nieco niższy. W połowie lat 2010–2019 ponad 90 % osób deklarowało używanie wody kanalizacyjnej do gotowania, podczas gdy tylko 55 % twierdziło, że zawsze używa wody kanalizacyjnej bezpośrednio do picia, a dodatkowe 10 % zawsze pije wodę kanalizacyjną po jej przefiltrowaniu.

| 3.11. | Przez ostatnie dekady coraz częściej postrzegano wodę jako towar, a usługi wodne i sanitarne przeszły proces prywatyzacji i finansjalizacji. Jednak w ostatnich latach procesy te zostały zakwestionowane i istnieją już przykłady gmin, które ponownie przejęły usługi wodne. Woda ma fundamentalne znaczenie dla życia, stanowi wspólne dobro i prawo człowieka. Dlatego EKES uważa, że dostawy wody oraz usługi sanitarne, jako usługi użyteczności publicznej, powinny podlegać jasnym regulacjom zakładającym obowiązek świadczenia usług, tak aby doprowadzić do powszechnego zapewniania gospodarki wodnej i ściekowej po przystępnych cenach i na wystarczającym poziomie jakości. W dyrektywie w sprawie koncesji (2014/23/UE) (32) Komisja powinna utrzymać wyłączenia dotyczące wody i ścieków, przyznane w wyniku udanej europejskiej inicjatywy obywatelskiej „Prawo do wody”. EKES zaleca, by Komisja wyłączyła usługi dostaw wody z przepisów jednolitego rynku. |
| --- | --- |

3.11.

Przez ostatnie dekady coraz częściej postrzegano wodę jako towar, a usługi wodne i sanitarne przeszły proces prywatyzacji i finansjalizacji. Jednak w ostatnich latach procesy te zostały zakwestionowane i istnieją już przykłady gmin, które ponownie przejęły usługi wodne. Woda ma fundamentalne znaczenie dla życia, stanowi wspólne dobro i prawo człowieka. Dlatego EKES uważa, że dostawy wody oraz usługi sanitarne, jako usługi użyteczności publicznej, powinny podlegać jasnym regulacjom zakładającym obowiązek świadczenia usług, tak aby doprowadzić do powszechnego zapewniania gospodarki wodnej i ściekowej po przystępnych cenach i na wystarczającym poziomie jakości. W dyrektywie w sprawie koncesji (2014/23/UE) (32

4.   Przystępność cenowa

Przystępność cenowa

| 4.1. | Przystępność cenowa dostaw wody oraz usług sanitarnych jest coraz większym problemem dla mieszkańców UE – m.in. z powodu niedawnego wzrostu cen energii – i oczekuje się, że wydatki na te usługi wzrosną. Choć zasadniczo koszty dostaw wody i usług sanitarnych nie stanowią nadmiernego obciążenia dla gospodarstw domowych, to jednak częstym wyjątkiem są tu gospodarstwa domowe o niskich dochodach, których liczba jeszcze prawdopodobnie wzrośnie. Jeśli za pułap graniczny przyjąć 3 %, to w 13 państwach UE najbiedniejsze 5 % populacji ma problemy z przystępnością cenową dostaw wody i usług sanitarnych, a w niektórych państwach dotyczy to nawet najuboższych 10 % populacji (33). A przecież sama metoda mierzenia problemów z przystępnością cenową może być przedmiotem dyskusji, może nastręczać trudności i nie wykazywać pełnej skali problemu z powodu pomijania np. gospodarstw domowych, w których z wody korzysta się w zbyt niskim stopniu, różnic w ustalaniu cen wody (34) oraz względnej sytuacji dochodowej gospodarstw domowych. |
| --- | --- |

4.1.

Przystępność cenowa dostaw wody oraz usług sanitarnych jest coraz większym problemem dla mieszkańców UE – m.in. z powodu niedawnego wzrostu cen energii – i oczekuje się, że wydatki na te usługi wzrosną. Choć zasadniczo koszty dostaw wody i usług sanitarnych nie stanowią nadmiernego obciążenia dla gospodarstw domowych, to jednak częstym wyjątkiem są tu gospodarstwa domowe o niskich dochodach, których liczba jeszcze prawdopodobnie wzrośnie. Jeśli za pułap graniczny przyjąć 3 %, to w 13 państwach UE najbiedniejsze 5 % populacji ma problemy z przystępnością cenową dostaw wody i usług sanitarnych, a w niektórych państwach dotyczy to nawet najuboższych 10 % populacji (33

34

| 4.2. | Ceny dostaw wody i usług sanitarnych wykazują dużą rozbieżność między państwami i wewnątrz nich (35), a ze względu na brak szczegółowych danych statystycznych nie można dokonać kompleksowego przeglądu. Systemy dystrybucji na obszarach wiejskich charakteryzują się jednak dłuższymi sieciami i wyższymi kosztami eksploatacyjnymi, co prowadzi do wyższych taryf. |
| --- | --- |

4.2.

Ceny dostaw wody i usług sanitarnych wykazują dużą rozbieżność między państwami i wewnątrz nich (35

| 4.3. | Gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji mogą być bardziej narażone na kwestie przystępności cenowej z powodu niższych dochodów, ale i ze względu na gorszą jakość i niższą wydajność urządzeń oraz więcej czasu spędzanego w domu. W nieproporcjonalnie dużym stopniu dotyczy to zmarginalizowanych kobiet, dzieci i osób młodych, a także osób bezrobotnych. |
| --- | --- |

4.3.

Gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji mogą być bardziej narażone na kwestie przystępności cenowej z powodu niższych dochodów, ale i ze względu na gorszą jakość i niższą wydajność urządzeń oraz więcej czasu spędzanego w domu. W nieproporcjonalnie dużym stopniu dotyczy to zmarginalizowanych kobiet, dzieci i osób młodych, a także osób bezrobotnych.

| 4.4. | Choć dominujące problemy z przystępnością cenową wymagają ukierunkowanych i skutecznych środków społecznych, nie widać obecnie, by państwa członkowskie UE podejmowały jakieś szeroko zakrojone działania przez w celu rozwiązania problemu przystępności cenowej ani środków dotyczących konsumentów podatnych na zagrożenia. Ponadto brakuje kompleksowej perspektywy na wypadek – możliwy lub nie – zaprzestania świadczenia usług oraz usług minimalnych. Dostępne są jednak częściowe dane z niektórych państw (36), które pokazują różnorodność takich środków służących rozwiązaniu kwestii przystępności cenowej. |
| --- | --- |

4.4.

Choć dominujące problemy z przystępnością cenową wymagają ukierunkowanych i skutecznych środków społecznych, nie widać obecnie, by państwa członkowskie UE podejmowały jakieś szeroko zakrojone działania przez w celu rozwiązania problemu przystępności cenowej ani środków dotyczących konsumentów podatnych na zagrożenia. Ponadto brakuje kompleksowej perspektywy na wypadek – możliwy lub nie – zaprzestania świadczenia usług oraz usług minimalnych. Dostępne są jednak częściowe dane z niektórych państw (36

| 4.5. | W ramowej dyrektywie wodnej pogłębiono koncepcję zasady „zanieczyszczający płaci” za pośrednictwem celu pełnego zwrotu kosztów z myślą o zagwarantowaniu zdrowia ekosystemów. Stosowanie tej zasady stoi jednak w sprzeczności z zasadą powszechnego dostępu do wysokiej jakości wody pitnej po przystępnych cenach i w praktyce powoduje poważne konsekwencje społeczne, w szczególności wzrost nierówności, ponieważ najuboższe grupy społeczne albo są objęte proporcjonalnie wyższymi taryfami, albo nie podlegają powyższej zasadzie. EKES uważa, że stosowanie zasady powszechnego dostępu do wysokiej jakości wody pitnej po przystępnych cenach powinno mieć fundamentalne znaczenie i być uwzględniane obok kwestii dotyczących środowiska, które leżą u podstaw zasad „zanieczyszczający płaci” oraz pełnego zwrotu kosztów. |
| --- | --- |

4.5.

W ramowej dyrektywie wodnej pogłębiono koncepcję zasady „zanieczyszczający płaci” za pośrednictwem celu pełnego zwrotu kosztów z myślą o zagwarantowaniu zdrowia ekosystemów. Stosowanie tej zasady stoi jednak w sprzeczności z zasadą powszechnego dostępu do wysokiej jakości wody pitnej po przystępnych cenach i w praktyce powoduje poważne konsekwencje społeczne, w szczególności wzrost nierówności, ponieważ najuboższe grupy społeczne albo są objęte proporcjonalnie wyższymi taryfami, albo nie podlegają powyższej zasadzie. EKES uważa, że stosowanie zasady powszechnego dostępu do wysokiej jakości wody pitnej po przystępnych cenach powinno mieć fundamentalne znaczenie i być uwzględniane obok kwestii dotyczących środowiska, które leżą u podstaw zasad „zanieczyszczający płaci” oraz pełnego zwrotu kosztów.

| 4.6. | Aby zapewnić przestrzeganie prawa człowieka do wody, ochronę ekosystemów oraz by uwzględnić aspekt społeczny, w strukturze opłat za wodę należy starannie wyważyć przystępność cenową, wydajność, sprawiedliwość i ochronę tego zasobu. Z myślą o tym opracowano rozmaite struktury taryfowe, w tym strukturę specjalnego sprawozdawcy (37) ds. praw człowieka do bezpiecznej wody pitnej i urządzeń sanitarnych zaprezentowaną na 76. sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ (38). |
| --- | --- |

4.6.

Aby zapewnić przestrzeganie prawa człowieka do wody, ochronę ekosystemów oraz by uwzględnić aspekt społeczny, w strukturze opłat za wodę należy starannie wyważyć przystępność cenową, wydajność, sprawiedliwość i ochronę tego zasobu. Z myślą o tym opracowano rozmaite struktury taryfowe, w tym strukturę specjalnego sprawozdawcy (37

38

5.   Zrównoważoność

Zrównoważoność

| 5.1. | W niniejszej opinii nie podejmowano kwestii problemów środowiskowych, takich jak intruzja wody morskiej lub zanieczyszczenie, które też mogą generować problemy społeczne. Skupiono się na natomiast działalności człowieka prowadzącej do nadmiernej eksploatacji i powodującej konflikty w zakresie użytkowania. Najbardziej typowa jest sytuacja, w której wykorzystanie wody uniemożliwia korzystanie z niej przez inną stronę. Próbowano zaradzić temu problemowi w unijnych i krajowych przepisach gospodarowania wodami w dorzeczu (39), które w Europie wdrożono i zrealizowano w różnym stopniu. |
| --- | --- |

5.1.

W niniejszej opinii nie podejmowano kwestii problemów środowiskowych, takich jak intruzja wody morskiej lub zanieczyszczenie, które też mogą generować problemy społeczne. Skupiono się na natomiast działalności człowieka prowadzącej do nadmiernej eksploatacji i powodującej konflikty w zakresie użytkowania. Najbardziej typowa jest sytuacja, w której wykorzystanie wody uniemożliwia korzystanie z niej przez inną stronę. Próbowano zaradzić temu problemowi w unijnych i krajowych przepisach gospodarowania wodami w dorzeczu (39

| 5.2. | Nadmierna eksploatacja powoduje wzrost niedoboru i degradację jakości wody oraz jakości związanych z nią usług. Degradacja jakości wody zwiększa też niedobór nie tyle ze względu na brak samej ilości wody, ile ze względu na zmniejszenie ilości wody nadającej się do dowolnego celu lub co najmniej na konieczność zwiększenia funduszy potrzebnych do przywrócenia tej wody do możliwych do zaakceptowania standardów. Aby rozwiązać problem nadmiernej eksploatacji, należy skupić się na przyczynach, a nie na skutkach, które omówiono w poprzednim punkcie. Nadmierna eksploatacja powoduje problemy środowiskowe, które przekładają się na problemy społeczne, ponieważ działalność człowieka zależy od ekosystemów, zwłaszcza tych zdrowych. |
| --- | --- |

5.2.

Nadmierna eksploatacja powoduje wzrost niedoboru i degradację jakości wody oraz jakości związanych z nią usług. Degradacja jakości wody zwiększa też niedobór nie tyle ze względu na brak samej ilości wody, ile ze względu na zmniejszenie ilości wody nadającej się do dowolnego celu lub co najmniej na konieczność zwiększenia funduszy potrzebnych do przywrócenia tej wody do możliwych do zaakceptowania standardów. Aby rozwiązać problem nadmiernej eksploatacji, należy skupić się na przyczynach, a nie na skutkach, które omówiono w poprzednim punkcie. Nadmierna eksploatacja powoduje problemy środowiskowe, które przekładają się na problemy społeczne, ponieważ działalność człowieka zależy od ekosystemów, zwłaszcza tych zdrowych.

| 5.3. | Pojawia się szczególny problem – a mianowicie rozwijane są projekty rolne lub przemysłowe o bardzo dużym zużyciu wody na obszarach, gdzie tej wody brakuje. Projekty te są możliwe tylko dzięki przesyłowi wody z innych dorzeczy oraz nadmiernej eksploatacji wód powierzchniowych, co w konsekwencji prowadzi do problemów środowiskowych i społecznych. Przykładowo nadmierna eksploatacja rzeki prowadzi do zmniejszenia ilości osadów i składników odżywczych docierających do morza, skutkując zwiększeniem degradacji obszarów przybrzeżnych i zmniejszeniem zasobów rybnych. Ogólnie rzecz biorąc, nadmierna eksploatacja skutkuje zubożeniem ekosystemów, co najbardziej dotyka słabsze grupy społeczne. |
| --- | --- |

5.3.

Pojawia się szczególny problem – a mianowicie rozwijane są projekty rolne lub przemysłowe o bardzo dużym zużyciu wody na obszarach, gdzie tej wody brakuje. Projekty te są możliwe tylko dzięki przesyłowi wody z innych dorzeczy oraz nadmiernej eksploatacji wód powierzchniowych, co w konsekwencji prowadzi do problemów środowiskowych i społecznych. Przykładowo nadmierna eksploatacja rzeki prowadzi do zmniejszenia ilości osadów i składników odżywczych docierających do morza, skutkując zwiększeniem degradacji obszarów przybrzeżnych i zmniejszeniem zasobów rybnych. Ogólnie rzecz biorąc, nadmierna eksploatacja skutkuje zubożeniem ekosystemów, co najbardziej dotyka słabsze grupy społeczne.

| 5.4. | Problemy społeczne wynikają ze ograniczenia rybołówstwa oraz potencjalnie ze zmniejszenia aktywności turystycznej na wybrzeżach. O ile za pomocą dużych inwestycji można utrzymać turystykę i złagodzić problemy związane z degradacją wybrzeży, o tyle w odniesieniu do zasobów rybnych nie jest to już możliwe. Z drugiej strony, jeśli UE wprowadzi przepisy nakazujące zakończenie projektów odpowiedzialnych za nadmierną eksploatację, pojawi się problem bezrobocia zatrudnionych przy tych projektach pracowników. |
| --- | --- |

5.4.

Problemy społeczne wynikają ze ograniczenia rybołówstwa oraz potencjalnie ze zmniejszenia aktywności turystycznej na wybrzeżach. O ile za pomocą dużych inwestycji można utrzymać turystykę i złagodzić problemy związane z degradacją wybrzeży, o tyle w odniesieniu do zasobów rybnych nie jest to już możliwe. Z drugiej strony, jeśli UE wprowadzi przepisy nakazujące zakończenie projektów odpowiedzialnych za nadmierną eksploatację, pojawi się problem bezrobocia zatrudnionych przy tych projektach pracowników.

| 5.5. | Wycieki i straty (40) nie wiążą się z nadmierną eksploatacją, ale stanowią nieefektywne i niedopuszczalne wykorzystanie wody. Jest to kwestia, która wymaga szczególnej perspektywy. Tymczasem, jeśli chodzi o wycieki i straty, głównym kryterium dystrybutorów wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi jest kryterium ekonomiczne (41). Wycieki i straty usuwa się tylko do tego pułapu, gdy ich dalsze usuwanie jest droższe niż wpisanie ich w koszty. Zazwyczaj pułap ten wynosi około 15 % wycieków i strat (42). A przecież możliwe jest także inne kryterium. W dzisiejszych czasach, gdy niedobór wody rośnie, bardzo potrzebne byłoby zejście poniżej poziomu 15 %. |
| --- | --- |

5.5.

Wycieki i straty (40

41

42

6.   Zarządzanie

Zarządzanie

| 6.1. | EKES zauważa, że dystrybucja wody i kanalizacja na całym świecie należą do kompetencji gmin, a ich operatorzy mają różny status (przedsiębiorstwa prywatne lub samorządowe) i obsługują co najmniej jedną gminę. Przy tym w Unii Europejskiej i na całym świecie znaczna większość ludzi jest obsługiwana przez publiczne przedsiębiorstwa wodociągowe. Niezależnie od różnych form funkcjonowania dystrybucji wody istnieje jedno kluczowe rozróżnienie: zarządzanie publiczne i prywatne. W ramach każdego z nich można znaleźć różne rodzaje zarządzania. Można również znaleźć dobre i złe przykłady zarówno zarządzania publicznego, jak i prywatnego. Niemniej w przypadku zarządzania prywatnego, nastawionego na zysk, mogą pojawiać się trudności ze spełnieniem wymogu powszechności usług. Taki zakres świadczenia usług, po przystępnych cenach i z zapewnieniem wystarczającej jakości, łatwiej jest osiągnąć za pomocą zarządzania publicznego. EKES zauważa, że wniosek ten potwierdzają liczne przykłady rekomunalizacji dostaw wody i usług sanitarnych z ostatnich dwudziestu lat. |
| --- | --- |

6.1.

EKES zauważa, że dystrybucja wody i kanalizacja na całym świecie należą do kompetencji gmin, a ich operatorzy mają różny status (przedsiębiorstwa prywatne lub samorządowe) i obsługują co najmniej jedną gminę. Przy tym w Unii Europejskiej i na całym świecie znaczna większość ludzi jest obsługiwana przez publiczne przedsiębiorstwa wodociągowe. Niezależnie od różnych form funkcjonowania dystrybucji wody istnieje jedno kluczowe rozróżnienie: zarządzanie publiczne i prywatne. W ramach każdego z nich można znaleźć różne rodzaje zarządzania. Można również znaleźć dobre i złe przykłady zarówno zarządzania publicznego, jak i prywatnego. Niemniej w przypadku zarządzania prywatnego, nastawionego na zysk, mogą pojawiać się trudności ze spełnieniem wymogu powszechności usług. Taki zakres świadczenia usług, po przystępnych cenach i z zapewnieniem wystarczającej jakości, łatwiej jest osiągnąć za pomocą zarządzania publicznego. EKES zauważa, że wniosek ten potwierdzają liczne przykłady rekomunalizacji dostaw wody i usług sanitarnych z ostatnich dwudziestu lat.

| 6.2. | Najlepszym sposobem na zapewnienie jakości, przystępności cenowej oraz powszechności usług jest udział wszystkich zainteresowanych stron na poziomie zarządzania i w organach regulacyjnych. Taki model wpisuje się w dalsze dążenie do celu zrównoważonego rozwoju nr 6, jeżeli chodzi o dostęp do wody i warunków sanitarnych, także w obliczu rosnącego niedoboru i cen. Takie rozwiązanie udało się wprowadzić w Kordobie, gdzie spółka miejska EMACSA ma wspólny zarząd z udziałem zainteresowanych stron i jest przykładem zarządzania partycypacyjnego (43). Organy regulacyjne, aby zapewnić skuteczniejszą regulację, powinny mieć zarząd z udziałem zainteresowanych stron, zamiast podlegać jednoosobowemu kierownictwu. |
| --- | --- |

6.2.

Najlepszym sposobem na zapewnienie jakości, przystępności cenowej oraz powszechności usług jest udział wszystkich zainteresowanych stron na poziomie zarządzania i w organach regulacyjnych. Taki model wpisuje się w dalsze dążenie do celu zrównoważonego rozwoju nr 6, jeżeli chodzi o dostęp do wody i warunków sanitarnych, także w obliczu rosnącego niedoboru i cen. Takie rozwiązanie udało się wprowadzić w Kordobie, gdzie spółka miejska EMACSA ma wspólny zarząd z udziałem zainteresowanych stron i jest przykładem zarządzania partycypacyjnego (43

| 6.3. | Źródłem napięć, a ostatecznie konfliktów między państwami, nawet wewnątrz UE, mogą być międzynarodowe rzeki i jednolite części wód. EKES sugeruje, by UE zaangażowała się w segment gospodarowania wodami w zlewniach, które obejmuje kilka państw członkowskich, przez określenie ogólnych zasad i konkretnych celów oraz poprzez odpowiednie monitorowanie. Jest to najlepszy sposób wspierania gospodarki wodnej w czasach niedoboru, który wywołują różnego rodzaju kryzysy. |
| --- | --- |

6.3.

Źródłem napięć, a ostatecznie konfliktów między państwami, nawet wewnątrz UE, mogą być międzynarodowe rzeki i jednolite części wód. EKES sugeruje, by UE zaangażowała się w segment gospodarowania wodami w zlewniach, które obejmuje kilka państw członkowskich, przez określenie ogólnych zasad i konkretnych celów oraz poprzez odpowiednie monitorowanie. Jest to najlepszy sposób wspierania gospodarki wodnej w czasach niedoboru, który wywołują różnego rodzaju kryzysy.

| 6.4. | Obecnie model zarządzania w gospodarce wodnej (rozproszenie i brak hierarchicznych organów nadzorczych oraz brak przejrzystości spowodowany biurokracją) jest nieskuteczny. Istnieje pilna potrzeba znalezienia nowego modelu zarządzania ekosystemami wodnymi, zwłaszcza obejmującymi kilka państw członkowskich. W sektorze wodnym istnieje wiele organów odpowiedzialnych za różne etapy cyklu hydrologicznego, mających sprzeczne wizje i cele, a czasem pokrywające się ze sobą obowiązki. EKES proponuje Komisji, aby ustanowiła ramy zarządzania wodami w zlewni, z funkcjami dla organów politycznych i technicznych na poziomie dorzecza. Celem byłoby, przy maksymalnej skuteczności, zapewnienie ogólnego zarządzania politycznego i technicznego, a także udziału wszystkich zainteresowanych stron za pomocą skutecznych mechanizmów uczestnictwa. |
| --- | --- |

6.4.

Obecnie model zarządzania w gospodarce wodnej (rozproszenie i brak hierarchicznych organów nadzorczych oraz brak przejrzystości spowodowany biurokracją) jest nieskuteczny. Istnieje pilna potrzeba znalezienia nowego modelu zarządzania ekosystemami wodnymi, zwłaszcza obejmującymi kilka państw członkowskich. W sektorze wodnym istnieje wiele organów odpowiedzialnych za różne etapy cyklu hydrologicznego, mających sprzeczne wizje i cele, a czasem pokrywające się ze sobą obowiązki. EKES proponuje Komisji, aby ustanowiła ramy zarządzania wodami w zlewni, z funkcjami dla organów politycznych i technicznych na poziomie dorzecza. Celem byłoby, przy maksymalnej skuteczności, zapewnienie ogólnego zarządzania politycznego i technicznego, a także udziału wszystkich zainteresowanych stron za pomocą skutecznych mechanizmów uczestnictwa.

| 6.5. | Komitet proponuje zwłaszcza model zarządzania, który jest zarówno polityczny, jak i techniczny, demokratyczny i otwarty, ukierunkowany na realizację zasady powszechnego dostępu do wysokiej jakości wody pitnej po przystępnych cenach dla obywateli. EKES proponuje, by istniały komitety ds. zarządzania zasobami zlewni, składające się z reprezentantów wszystkich zainteresowanych państw. Zadaniem takich komitetów byłoby zarządzanie polityczne i rozwiązywanie wszelkich konfliktów interesów między państwami. Komitety ds. zarządzania zasobami zlewni powinny być wspierane przez komitet techniczny ekspertów i zajmować się technicznymi aspektami gospodarowania. Aby nie dochodziło do niezgodności ani nieporozumień dotyczących obowiązków, w ramach takiego komitetu należałoby publicznie i rygorystycznie ustalić hierarchię zadań komitetu i poszczególnych kompetentnych podmiotów w państwach członkowskich należących do danej zlewni. Obok komitetów ds. zarządzania zasobami zlewni powinna funkcjonować rada konsultacyjna. Rada taka będzie się składać z przedstawicieli organizacji społeczeństwa obywatelskiego, w szczególności organizacji na rzecz ochrony środowiska, klimatu i organizacji konsumenckich, a także partnerów społecznych. Jej zadaniem będzie prowadzenie zorganizowanego dialogu obywatelskiego z komitetami ds. zarządzania zasobami zlewni oraz pomoc w rozwiązywaniu ewentualnych konfliktów interesów. |
| --- | --- |

6.5.

Komitet proponuje zwłaszcza model zarządzania, który jest zarówno polityczny, jak i techniczny, demokratyczny i otwarty, ukierunkowany na realizację zasady powszechnego dostępu do wysokiej jakości wody pitnej po przystępnych cenach dla obywateli. EKES proponuje, by istniały komitety ds. zarządzania zasobami zlewni, składające się z reprezentantów wszystkich zainteresowanych państw. Zadaniem takich komitetów byłoby zarządzanie polityczne i rozwiązywanie wszelkich konfliktów interesów między państwami. Komitety ds. zarządzania zasobami zlewni powinny być wspierane przez komitet techniczny ekspertów i zajmować się technicznymi aspektami gospodarowania. Aby nie dochodziło do niezgodności ani nieporozumień dotyczących obowiązków, w ramach takiego komitetu należałoby publicznie i rygorystycznie ustalić hierarchię zadań komitetu i poszczególnych kompetentnych podmiotów w państwach członkowskich należących do danej zlewni. Obok komitetów ds. zarządzania zasobami zlewni powinna funkcjonować rada konsultacyjna. Rada taka będzie się składać z przedstawicieli organizacji społeczeństwa obywatelskiego, w szczególności organizacji na rzecz ochrony środowiska, klimatu i organizacji konsumenckich, a także partnerów społecznych. Jej zadaniem będzie prowadzenie zorganizowanego dialogu obywatelskiego z komitetami ds. zarządzania zasobami zlewni oraz pomoc w rozwiązywaniu ewentualnych konfliktów interesów.

Bruksela, dnia 13 lipca 2023 r.

Oliver RÖPKE

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  https://www.ohchr.org/en/water-and-sanitation.

1

(2)  https://digitallibrary.un.org/record/687002.

2

(3)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Przeciwdziałanie ubóstwu energetycznemu a odporność UE: wyzwania z perspektywy gospodarczej i społecznej” (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji czeskiej) (Dz.U. C 486 z 21.12.2022, s. 88).

3

(4)  Uzupełnienie monitorowania określonego w dyrektywie w sprawie wody pitnej (dyrektywa (UE) 2020/2184).

4

(5)  
  Dz.U. L 435 z 23.12.2020, s. 1. „[I]dentyfikują osoby, w tym również wrażliwe i zmarginalizowane grupy, bez dostępu lub o ograniczonym dostępie do wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, oraz ustalają przyczyny takiego braku dostępu”, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32020L2184.

5

(6)  Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych (COM(2022) 541 final, 2022/0345 (COD).

6

(7)  Zob. także https://www.aquapublica.eu/article/news/access-water-and-sanitation-must-be-priority-commission-action-plan-implement-pillar.

7

(8)  Jak już podkreślono m.in. w przesłaniach i zaleceniach politycznych ze Szczytu Wodnego w Budapeszcie w 2016 r. (https://www.budapestwatersummit.hu/hu/Vilagtalalkozo/Letoltheto_dokumentumok) oraz w apelu z Budapesztu w ramach Szczytu Wodnego w 2019 r. (https://www.budapestwatersummit.hu/en/Summit/Budapest_Appeal).

8

(9)  Rezolucja 64/292 dot. prawa człowieka do wody i urządzeń sanitarnych (2010), https://www.un.org/waterforlifedecade/human_right_to_water.shtml.

9

(10)  https://sdgs.un.org/sites/default/files/2023-03/Closing%20press%20release_waterconference_FINAL_24Mar.pdf.

10

(11)  Wersja przekształcona dyrektywy w sprawie wody pitnej (2018).

11

(12)  Wniosek dotyczący zmiany dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych (2022).

12

(13)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie włączenia polityki wodnej do innych obszarów polityki europejskiej (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji węgierskiej) (Dz.U. C 248 z 25.8.2011, s. 43).

13

(14)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej „Dostęp do wody i kanalizacji jest prawem człowieka! Woda jest dobrem publicznym, nie towarem!” (opinia z inicjatywy własnej) (COM(2014) 177 final) (Dz.U. C 12 z 15.1.2015, s. 33).

14

(15)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi” (wersja przekształcona) [COM(2017) 753 final – 2017/0332(COD)] (Dz.U. C 367 z 10.10.2018, s. 107).

15

(16)  https://right2water.eu/.

16

(17)  https://data.worldbank.org/indicator/SH.H2O.SMDW.ZS?locations=EU, rok referencyjny: 2020. Odsetek osób, które w miejscu swego przebywania w razie potrzeby nie mają dostępu do wody pitnej z ulepszonego źródła, niezanieczyszczonej fekaliami oraz priorytetowymi szkodliwymi substancjami chemicznymi. Ulepszone źródła wody obejmują wodę wodociągową, odwierty lub studnie, chronione studnie głębinowe, chronione źródła oraz wodę pakowaną lub dostarczaną.

17

(18)  https://data.worldbank.org/indicator/SH.H2O.BASW.ZS?locations=EU, rok referencyjny: 2020. Wskaźnik ten obejmuje zarówno osoby korzystające z podstawowych usług dostaw wody, jak i osoby korzystające z bezpiecznie zarządzanych usług wodnych. Podstawowe usługi związane z wodą pitną definiuje się jako dostęp do wody pitnej z ulepszonego źródła, pod warunkiem że czas dotarcia do punktu pobrania wody i z powrotem nie przekracza 30 minut. Ulepszone źródła wody obejmują wodę wodociągową, odwierty lub studnie, chronione studnie głębinowe, chronione źródła oraz wodę pakowaną lub dostarczaną.

18

(19)  Eurostat, https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/sdg_06_10/default/table?lang=en. https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/demo_pjan/default/table?lang=en

19

(20)  Eurostat, https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/sdg_06_20/default/table?lang=en. https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/demo_pjan/default/table?lang=en

20

(21)  https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/ilc_mdho05/default/table?lang=en

21

(22)  https://fra.europa.eu/en/content/fra-opinions-eu-midis-ii-roma

22

(23)  https://www.europarl.europa.eu/news/pl/headlines/society/20200918STO87401/dyskryminacja-romow-jak-wyglada-i-jak-reaguje-ue

23

(24)  http://www.errc.org/uploads/upload_en/file/thirsting-for-justice-march-2017.pdf

24

(25)  https://eeb.org/wp-content/uploads/2020/04/Pushed-to-the-Wastelands.pdf.

25

(26)  https://www.eea.europa.eu/publications/water-resources-across-europe-confronting.

26

(27)  Pierwsze wysłuchanie nt. „Czas na niebieski ład”, 27 lutego 2023 r.

27

(28)  https://www.preventionweb.net/understanding-disaster-risk/risk-drivers/poverty-inequality.

28

(29)  Eureau, The governance of water services in Europe, 2020 https://www.eureau.org/resources/publications/5268-the-governance-of-water-services-in-europe-2020-edition-2/file.

29

(30)  https://smartwatermagazine.com/news/locken/water-ranking-europe-2020.

30

(31)  https://circabc.europa.eu/sd/a/0070b535-5a6c-4ee4-84ba-6f6eb1682556/Public%20Consultation%20Report.pdf.

31

(32)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/23/UE z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie udzielania koncesji (Dz.U. L 94 z 28.3.2014, s. 1).

32

(33)  https://www.eesc.europa.eu/sites/default/files/files/blue_deal_fiasconaro.pdf.

33

(34)  https://www.oecd-ilibrary.org/sites/e1b8a4b6-en/index.html?itemId=/content/component/e1b8a4b6-en.

34

(35)  https://www.eureau.org/resources/publications/eureau-publications/5824-europe-s-water-in-figures-2021/file.

35

(36)  https://www.wareg.org/documents/affordability-in-european-water-systems/, https://www.oecd.org/env/resources/15425332.pdf.

36

(37)  Jego propozycją jest taryfa progresywna, gdzie pierwsza stawka powinna być przystępna cenowo, a w pewnych okolicznościach nawet bezpłatna – zgodnie z prawem człowieka do wody. Kolejna stawka byłaby na poziomie zwrotu kosztów, zaś trzecia stawka obejmowałaby znacznie wyższe ceny. Taki schemat zakłada subsydiowanie skrośne zastosowań podstawowych przez zastosowania luksusowe i zapobiega nadmiernemu zużyciu wody. EECS uważa, że każde państwo członkowskie, a nawet poszczególni operatorzy dostaw wody i usług sanitarnych powinni określić wartości dla każdej z tych stawek.

37

(38)  Sprawozdanie w sprawie zagrożeń i wpływu utowarowienia i finansjalizacji wody na prawa człowieka do bezpiecznej wody pitnej i urządzeń sanitarnych, przedstawione podczas 76. sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ przez specjalnego sprawozdawcę ds. prawa człowieka do dostępu do bezpiecznej wody pitnej i urządzeń sanitarnych, Pedro Arrojo Agudo, A/76/159.

38

(39)  Dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz.U. L 327 z 22.12.2000, s. 1) (ramowa dyrektywa wodna).

39

(40)  Ogólnie rzecz biorąc, wycieki i straty odnoszą się do wody fizycznie utraconej i wody niefakturowanej; należy pamiętać, że część wody niefakturowanej jest jednak dozwolona. Aby uzyskać więcej informacji, należy zapoznać się z bilansem wodnym.

40

(41)  W tym akapicie w przypadku strat nie chodzi o niefakturowane dozwolone zużycie.

41

(42)  Jest to typowa wartość docelowa stosowana w Portugalii. Inne państwa UE mogą mieć inne wartości docelowe, ale sama wartość nie ma znaczenia dla rozważenia i dopracowania tej koncepcji.

42

(43)  Enrique Ortega de Miguel i Andrés Sanz Mulas, „Water Management in Córdoba (Spain): A Participative, efficient and Effective Public Model” w: Reclaiming Public Water, TNI ed., 2005.

43

Reclaiming Public Water

---

| 29.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 349/69 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 349/69

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „W jaki sposób nawiązać dialog z docelowymi grupami społeczeństwa i skutecznie wykorzystywać wyniki prac paneli obywatelskich?”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 349/11)

| Sprawozdawca: | Christophe QUAREZ |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Christophe QUAREZ

Christophe QUAREZ

| Wniosek o konsultację | Opinia z inicjatywy własnej, 23.1.2023 |
| --- | --- |
| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 25.1.2023 |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 21.6.2023 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 13.7.2023 |
| Sesja plenarna nr | 780 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 163/4/8 |

Wniosek o konsultację

Opinia z inicjatywy własnej, 23.1.2023

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

25.1.2023

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

21.6.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

13.7.2023

Sesja plenarna nr

780

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

163/4/8

1.   Wnioski i zalecenia

Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES przypomina, że demokracja uczestnicząca może jedynie uzupełniać demokrację przedstawicielską, która jest wciąż podstawowym filarem naszych systemów politycznych. Zdaniem EKES-u wzmocnienie zaufania politycznego wymaga ciągłej poprawy funkcjonowania demokracji w UE, zwłaszcza dzięki rozwijaniu systemów partycypacji i deliberacji, w których mogą uczestniczyć wszyscy obywatele, w oparciu o istniejący zestaw instrumentów UE. Dlatego też ponownie stwierdza, że stanowisko stowarzyszenia reprezentującego tysiące członków musi się bardziej liczyć niż opinia pojedynczego obywatela. |
| --- | --- |

1.1.

EKES przypomina, że demokracja uczestnicząca może jedynie uzupełniać demokrację przedstawicielską, która jest wciąż podstawowym filarem naszych systemów politycznych. Zdaniem EKES-u wzmocnienie zaufania politycznego wymaga ciągłej poprawy funkcjonowania demokracji w UE, zwłaszcza dzięki rozwijaniu systemów partycypacji i deliberacji, w których mogą uczestniczyć wszyscy obywatele, w oparciu o istniejący zestaw instrumentów UE. Dlatego też ponownie stwierdza, że stanowisko stowarzyszenia reprezentującego tysiące członków musi się bardziej liczyć niż opinia pojedynczego obywatela.

| 1.2. | We wszystkich państwach członkowskich zdobyto doświadczenia związane z demokracją uczestniczącą za pośrednictwem paneli obywatelskich, szczególnie dzięki rozwojowi narzędzi cyfrowych. Choć początkowo tematyka paneli obywatelskich ograniczała się do problemów lokalnych lub regionalnych, to stopniowo ich wkład w debaty publiczne zaczął dotyczyć wszystkich dziedzin polityki, tak jak w Irlandii (małżeństwa osób tej samej płci i aborcja), we Francji (konwent obywatelski ws. klimatu) czy na przykład podczas Konferencji w sprawie przyszłości Europy. |
| --- | --- |

1.2.

We wszystkich państwach członkowskich zdobyto doświadczenia związane z demokracją uczestniczącą za pośrednictwem paneli obywatelskich, szczególnie dzięki rozwojowi narzędzi cyfrowych. Choć początkowo tematyka paneli obywatelskich ograniczała się do problemów lokalnych lub regionalnych, to stopniowo ich wkład w debaty publiczne zaczął dotyczyć wszystkich dziedzin polityki, tak jak w Irlandii (małżeństwa osób tej samej płci i aborcja), we Francji (konwent obywatelski ws. klimatu) czy na przykład podczas Konferencji w sprawie przyszłości Europy.

| 1.3. | Jako siedziba zorganizowanego i reprezentatywnego społeczeństwa obywatelskiego EKES dysponuje konkretną wiedzą fachową i stanowi jedyne w swoim rodzaju stałe forum dialogu obywatelskiego, w ramach którego proponuje się rozwiązania w oparciu o konsensus między różnymi zainteresowanymi stronami. W związku z tym powinien odgrywać istotną rolę w opracowywaniu instrumentów partycypacyjnych. |
| --- | --- |

1.3.

Jako siedziba zorganizowanego i reprezentatywnego społeczeństwa obywatelskiego EKES dysponuje konkretną wiedzą fachową i stanowi jedyne w swoim rodzaju stałe forum dialogu obywatelskiego, w ramach którego proponuje się rozwiązania w oparciu o konsensus między różnymi zainteresowanymi stronami. W związku z tym powinien odgrywać istotną rolę w opracowywaniu instrumentów partycypacyjnych.

| 1.4. | EKES – jako uznany instytucjonalny głos zorganizowanego i reprezentatywnego społeczeństwa obywatelskiego – musi zajmować centralne miejsce w dążeniu do wzmocnienia demokracji uczestniczącej w instytucjach europejskich. Sugeruje zatem, aby rozważyć poprzez eksperymentowanie wachlarz instrumentów uczestnictwa, z których może korzystać EKES w swoich pracach doradczych, takich jak panele obywatelskie. W tym przypadku aby wprowadzić to podejście, niezbędna będzie zmiana regulaminu wewnętrznego EKES-u. |
| --- | --- |

1.4.

EKES – jako uznany instytucjonalny głos zorganizowanego i reprezentatywnego społeczeństwa obywatelskiego – musi zajmować centralne miejsce w dążeniu do wzmocnienia demokracji uczestniczącej w instytucjach europejskich. Sugeruje zatem, aby rozważyć poprzez eksperymentowanie wachlarz instrumentów uczestnictwa, z których może korzystać EKES w swoich pracach doradczych, takich jak panele obywatelskie. W tym przypadku aby wprowadzić to podejście, niezbędna będzie zmiana regulaminu wewnętrznego EKES-u.

| 1.5. | W ramach tego procesu refleksji EKES mógłby przeanalizować swoją nową rolę poprzez dalsze rozwijanie wiedzy fachowej we wszystkich kwestiach związanych z uczestnictwem obywatelskim i demokracją uczestniczącą. W szczególności Prezydium EKES-u mogłoby podejmować decyzje w kwestiach takich jak zakres i metody angażowania grup obywateli w prace EKES-u, a także tematy, w sprawie których prowadzone będą konsultacje z panelami obywatelskimi. EKES uważa, że warto rozważyć utworzenie specjalnej grupy roboczej w celu ustanowienia wszelkich niezbędnych procedur, w zależności od dostępności środków budżetowych i w następstwie obrad i decyzji Prezydium EKES-u (1). Ta grupa robocza mogłaby pracować m.in. nad takimi kwestiami jak:






  — | procedury włączania tych paneli w prace EKES-u, |
| --- | --- | --- |

1.5.

W ramach tego procesu refleksji EKES mógłby przeanalizować swoją nową rolę poprzez dalsze rozwijanie wiedzy fachowej we wszystkich kwestiach związanych z uczestnictwem obywatelskim i demokracją uczestniczącą. W szczególności Prezydium EKES-u mogłoby podejmować decyzje w kwestiach takich jak zakres i metody angażowania grup obywateli w prace EKES-u, a także tematy, w sprawie których prowadzone będą konsultacje z panelami obywatelskimi. EKES uważa, że warto rozważyć utworzenie specjalnej grupy roboczej w celu ustanowienia wszelkich niezbędnych procedur, w zależności od dostępności środków budżetowych i w następstwie obrad i decyzji Prezydium EKES-u (1

—

procedury włączania tych paneli w prace EKES-u,

| — | określenie kryteriów dotyczących tematów konsultacji paneli obywatelskich, które zapewniają uwzględnienie kwestii horyzontalnych o szerszym znaczeniu społecznym, |
| --- | --- |

—

określenie kryteriów dotyczących tematów konsultacji paneli obywatelskich, które zapewniają uwzględnienie kwestii horyzontalnych o szerszym znaczeniu społecznym,

| — | zapewnienie potrzebnego budżetu i niezbędnych zasobów ludzkich, |
| --- | --- |

—

zapewnienie potrzebnego budżetu i niezbędnych zasobów ludzkich,

| — | specyfikacje dotyczące losowania i platformy cyfrowej, |
| --- | --- |

—

specyfikacje dotyczące losowania i platformy cyfrowej,

| — | organizacja i metoda prowadzenia debat umożliwiająca owocne dyskusje między panelami obywatelskimi a członkiniami i członkami EKES-u, |
| --- | --- |

—

organizacja i metoda prowadzenia debat umożliwiająca owocne dyskusje między panelami obywatelskimi a członkiniami i członkami EKES-u,

| — | określenie zakresu uprawnień, który zdecyduje o sposobie uwzględnienia wyników konsultacji w opiniach Komitetu, |
| --- | --- |

—

określenie zakresu uprawnień, który zdecyduje o sposobie uwzględnienia wyników konsultacji w opiniach Komitetu,

| — | warunki i harmonogram fazy eksperymentalnej. |
| --- | --- |

—

warunki i harmonogram fazy eksperymentalnej.

| 1.6. | Komitet przykłada wagę zwłaszcza do wymiaru deliberatywnego panelu obywatelskiego, który zostałby włączony w jego prace jako uzupełnienie wzbogacające istniejący zestaw narzędzi partycypacyjnych UE. |
| --- | --- |

1.6.

Komitet przykłada wagę zwłaszcza do wymiaru deliberatywnego panelu obywatelskiego, który zostałby włączony w jego prace jako uzupełnienie wzbogacające istniejący zestaw narzędzi partycypacyjnych UE.

2.   Konieczność odnowy demokratycznej

Konieczność odnowy demokratycznej

| 2.1. | W prawie wszystkich społeczeństwach europejskich istnieją demokratyczne systemy reprezentacji. Mają charakter przedstawicielski, gdyż rządzący wyłaniani są głównie w bezpośrednich i powszechnych wyborach, zwłaszcza parlamentarnych, lecz również prezydenckich. |
| --- | --- |

2.1.

W prawie wszystkich społeczeństwach europejskich istnieją demokratyczne systemy reprezentacji. Mają charakter przedstawicielski, gdyż rządzący wyłaniani są głównie w bezpośrednich i powszechnych wyborach, zwłaszcza parlamentarnych, lecz również prezydenckich.

| 2.2. | XXI wiek w Europie charakteryzuje się coraz większym brakiem zaufania do decydentek i decydentów oraz ich działań, który przybiera różną intensywność w zależności od kraju. Wyjście Wielkiej Brytanii z UE, trudności demokracji europejskich w radzeniu sobie z pandemią COVID-19 w klimacie zgody, ruchy protestacyjne „Oburzonych” i „Żółtych Kamizelek” zrywające z instytucjonalnymi kanałami demokratycznej komunikacji czy też nasilenie się autorytarnego populizmu pokazują, że stare i nowe demokracje są osłabione. Ponadto rewolucja oparta na nowych technologiach sprzyja odchodzeniu od pośrednictwa oraz deregulacji stosunków politycznych. |
| --- | --- |

2.2.

XXI wiek w Europie charakteryzuje się coraz większym brakiem zaufania do decydentek i decydentów oraz ich działań, który przybiera różną intensywność w zależności od kraju. Wyjście Wielkiej Brytanii z UE, trudności demokracji europejskich w radzeniu sobie z pandemią COVID-19 w klimacie zgody, ruchy protestacyjne „Oburzonych” i „Żółtych Kamizelek” zrywające z instytucjonalnymi kanałami demokratycznej komunikacji czy też nasilenie się autorytarnego populizmu pokazują, że stare i nowe demokracje są osłabione. Ponadto rewolucja oparta na nowych technologiach sprzyja odchodzeniu od pośrednictwa oraz deregulacji stosunków politycznych.

| 2.3. | Trzy obiektywne wskaźniki umożliwiają ustalenie, w jakim stopniu nastąpił regres demokracji z punktu widzenia obecnego kryzysu legitymacji demokratycznej w Europie: wzrost absencji wyborczej; większa zmienność poglądów wyborczych oraz spadek liczby członków partii politycznych. Oprócz tych obiektywnych wskaźników istnieją też wskaźniki subiektywne takie jak erozja zaufania do instytucji publicznych. |
| --- | --- |

2.3.

Trzy obiektywne wskaźniki umożliwiają ustalenie, w jakim stopniu nastąpił regres demokracji z punktu widzenia obecnego kryzysu legitymacji demokratycznej w Europie: wzrost absencji wyborczej; większa zmienność poglądów wyborczych oraz spadek liczby członków partii politycznych. Oprócz tych obiektywnych wskaźników istnieją też wskaźniki subiektywne takie jak erozja zaufania do instytucji publicznych.

| 2.4. | Zdaniem EKES-u ponowne wzmocnienie zaufania politycznego wymaga zatem poprawy mechanizmów demokratycznych. Oznacza to przede wszystkim, że należy tchnąć nowe życie w demokrację przedstawicielską, która jest podstawą naszego systemu politycznego. |
| --- | --- |

2.4.

Zdaniem EKES-u ponowne wzmocnienie zaufania politycznego wymaga zatem poprawy mechanizmów demokratycznych. Oznacza to przede wszystkim, że należy tchnąć nowe życie w demokrację przedstawicielską, która jest podstawą naszego systemu politycznego.

| 2.5. | Oprócz tego systemy partycypacji lub deliberacji mogą przyczyniać się do wzmocnienia więzi między reprezentowanymi obywatelami a przedstawicielami oraz do spełnienia obowiązków przez każdą ze stron. |
| --- | --- |

2.5.

Oprócz tego systemy partycypacji lub deliberacji mogą przyczyniać się do wzmocnienia więzi między reprezentowanymi obywatelami a przedstawicielami oraz do spełnienia obowiązków przez każdą ze stron.

| 2.6. | Komitet przypomina, że w demokracji przedstawicielskiej każdy obywatel może się zaangażować w działanie, przystępując do wybranej przez siebie partii politycznej, związku zawodowego lub stowarzyszenia. Ta swoboda jest zatem podstawową gwarancją systemu demokratycznego. |
| --- | --- |

2.6.

Komitet przypomina, że w demokracji przedstawicielskiej każdy obywatel może się zaangażować w działanie, przystępując do wybranej przez siebie partii politycznej, związku zawodowego lub stowarzyszenia. Ta swoboda jest zatem podstawową gwarancją systemu demokratycznego.

3.   Czy potrzebne jest zinstytucjonalizowanie udziału obywateli?

Czy potrzebne jest zinstytucjonalizowanie udziału obywateli?

| 3.1. | W Europie gwałtownie wzrosła liczba systemów partycypacji, gdyż przeprowadzono tysiące eksperymentów, najpierw na szczeblu lokalnym lub regionalnym za pomocą budżetów partycypacyjnych, a następnie – na szczeblu regionalnym lub krajowym w kwestiach środowiskowych, społecznych bądź instytucjonalnych. |
| --- | --- |

3.1.

W Europie gwałtownie wzrosła liczba systemów partycypacji, gdyż przeprowadzono tysiące eksperymentów, najpierw na szczeblu lokalnym lub regionalnym za pomocą budżetów partycypacyjnych, a następnie – na szczeblu regionalnym lub krajowym w kwestiach środowiskowych, społecznych bądź instytucjonalnych.

| 3.2. | Przepisy ustawowe i wykonawcze w wielu krajach nadały formę instytucjonalną nie tylko strukturom dzielnicowym, lecz również bardziej innowacyjnym instrumentom. |
| --- | --- |

3.2.

Przepisy ustawowe i wykonawcze w wielu krajach nadały formę instytucjonalną nie tylko strukturom dzielnicowym, lecz również bardziej innowacyjnym instrumentom.

| 3.3. | Na przykład w Brukseli w Belgii na mocy ustawy utworzono niedawno stałe rady losowo wybranych obywateli. To samo można zaobserwować w Irlandii, gdzie zgromadzenia obywatelskie, czasami wraz z referendami, umożliwiły legalizację małżeństw dla wszystkich czy też aborcję, bądź we Francji, gdzie utworzono konwenty obywatelskie ws. klimatu i w kwestii schyłku życia. |
| --- | --- |

3.3.

Na przykład w Brukseli w Belgii na mocy ustawy utworzono niedawno stałe rady losowo wybranych obywateli. To samo można zaobserwować w Irlandii, gdzie zgromadzenia obywatelskie, czasami wraz z referendami, umożliwiły legalizację małżeństw dla wszystkich czy też aborcję, bądź we Francji, gdzie utworzono konwenty obywatelskie ws. klimatu i w kwestii schyłku życia.

| 3.4. | Największym na szczeblu europejskim przedsięwzięciem w zakresie demokracji uczestniczącej i deliberatywnej była jak dotąd Konferencja w sprawie przyszłości Europy, podczas której zorganizowano cztery europejskie panele obywatelskie, aby umożliwić obywatelkom i obywatelom wspólne zastanowienie się nad pożądanym kształtem Unii Europejskiej w przyszłości. EKES został formalnie włączony w tę inicjatywę. Z zadowoleniem przyjmuje gruntowną ocenę tego projektu pilotażowego, której celem jest wyciągnięcie wniosków na temat sposobu usprawnienia ewentualnych przyszłych inicjatyw. |
| --- | --- |

3.4.

Największym na szczeblu europejskim przedsięwzięciem w zakresie demokracji uczestniczącej i deliberatywnej była jak dotąd Konferencja w sprawie przyszłości Europy, podczas której zorganizowano cztery europejskie panele obywatelskie, aby umożliwić obywatelkom i obywatelom wspólne zastanowienie się nad pożądanym kształtem Unii Europejskiej w przyszłości. EKES został formalnie włączony w tę inicjatywę. Z zadowoleniem przyjmuje gruntowną ocenę tego projektu pilotażowego, której celem jest wyciągnięcie wniosków na temat sposobu usprawnienia ewentualnych przyszłych inicjatyw.

| 3.5. | Komitet wyraża zwłaszcza ubolewanie z powodu braku widoczności tej konferencji i niewielkiego zainteresowania nią w państwach członkowskich, a także z powodu niejasności co do jej celów. |
| --- | --- |

3.5.

Komitet wyraża zwłaszcza ubolewanie z powodu braku widoczności tej konferencji i niewielkiego zainteresowania nią w państwach członkowskich, a także z powodu niejasności co do jej celów.

| 3.6. | W ostatecznym sprawozdaniu (2) z Konferencji w sprawie przyszłości Europy propozycja nr 36 w sprawie informowania i uczestnictwa obywateli oraz propozycja nr 39 w sprawie procesu decyzyjnego UE dają EKES-owi jasny mandat do strukturalnego wzmocnienia jego roli instytucjonalnej jako pośrednika i gwaranta działań z zakresu demokracji uczestniczącej, takich jak zorganizowany dialog z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i panele obywatelskie. Z instytucjonalnego punktu widzenia EKES doskonale nadaje się do odegrania roli we wzmacnianiu demokracji uczestniczącej, działając w sposób spójny i kompleksowy. |
| --- | --- |

3.6.

W ostatecznym sprawozdaniu (2

| 3.7. | UE dysponuje już obszernym zestawem unijnych instrumentów uczestnictwa, które obejmują np. wybory do Parlamentu Europejskiego, dialogi obywatelskie i europejską inicjatywę obywatelską, petycje do Parlamentu Europejskiego i Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich. Ponadto w ramach przygotowywania inicjatyw ustawodawczych Komisja prowadzi konsultacje publiczne w celu umożliwienia zainteresowanym stronom – w tym obywatelom – wypowiedzenia się na dany temat. Konsultacje publiczne opierają się na wytycznych Komisji dotyczących lepszego stanowienia prawa i odbywają się za pośrednictwem portalu Komisji „Wyraź swoją opinię”. |
| --- | --- |

3.7.

UE dysponuje już obszernym zestawem unijnych instrumentów uczestnictwa, które obejmują np. wybory do Parlamentu Europejskiego, dialogi obywatelskie i europejską inicjatywę obywatelską, petycje do Parlamentu Europejskiego i Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich. Ponadto w ramach przygotowywania inicjatyw ustawodawczych Komisja prowadzi konsultacje publiczne w celu umożliwienia zainteresowanym stronom – w tym obywatelom – wypowiedzenia się na dany temat. Konsultacje publiczne opierają się na wytycznych Komisji dotyczących lepszego stanowienia prawa i odbywają się za pośrednictwem portalu Komisji „Wyraź swoją opinię”.

| 3.8. | Utworzona w 2012 r. europejska inicjatywa obywatelska (EIO) jest jedną z głównych innowacji w zakresie demokracji uczestniczącej na szczeblu UE. Umożliwia grupie obywateli umieszczenie danej kwestii w porządku obrad europejskich organów ustawodawczych. |
| --- | --- |

3.8.

Utworzona w 2012 r. europejska inicjatywa obywatelska

| 3.9. | Jednak te cztery EIO, pod którymi złożono milion podpisów koniecznych do uzyskania odpowiedzi ze strony Komisji, wywarły dotychczas stosunkowo niewielki wpływ: przyjęto wnioski ustawodawcze w ramach monitorowania inicjatyw „Right2Water” i „Zakaz stosowania glifosatu”, a na 2023 r. zapowiedziano wniosek mający na celu wprowadzenie zakazu klatek dla wszystkich zwierząt. EKES uważa, że EIO nie spełnia w pełni oczekiwań, w związku z czym powinna niewątpliwie zostać zreformowana, a Komitet powinien zostać włączony w ten proces. |
| --- | --- |

3.9.

Jednak te cztery EIO, pod którymi złożono milion podpisów koniecznych do uzyskania odpowiedzi ze strony Komisji, wywarły dotychczas stosunkowo niewielki wpływ: przyjęto wnioski ustawodawcze w ramach monitorowania inicjatyw „Right2Water” i „Zakaz stosowania glifosatu”, a na 2023 r. zapowiedziano wniosek mający na celu wprowadzenie zakazu klatek dla wszystkich zwierząt. EKES uważa, że EIO nie spełnia w pełni oczekiwań, w związku z czym powinna niewątpliwie zostać zreformowana, a Komitet powinien zostać włączony w ten proces.

| 3.10. | Platformy cyfrowe sprzyjały uczestnictwu obywatelek i obywateli. Internet umożliwił szeroki udział społeczeństwa obywatelskiego i zaangażowanie grup społecznych – zwłaszcza młodzieży – które do tej pory w nikłym stopniu uczestniczyły w tego rodzaju przedsięwzięciach. |
| --- | --- |

3.10.

Platformy cyfrowe sprzyjały uczestnictwu obywatelek i obywateli. Internet umożliwił szeroki udział społeczeństwa obywatelskiego i zaangażowanie grup społecznych – zwłaszcza młodzieży – które do tej pory w nikłym stopniu uczestniczyły w tego rodzaju przedsięwzięciach.

| 3.11. | Chociaż technologia cyfrowa przyczynia się do ułatwienia uczestnictwa i poszerzenia grona uczestników, to ma również swoje ograniczenia. Konsultacje online umożliwiają zbieranie opinii, lecz nie zawsze – prawdziwą deliberację. |
| --- | --- |

3.11.

Chociaż technologia cyfrowa przyczynia się do ułatwienia uczestnictwa i poszerzenia grona uczestników, to ma również swoje ograniczenia. Konsultacje online umożliwiają zbieranie opinii, lecz nie zawsze – prawdziwą deliberację.

| 3.12. | Stworzenie trwałej przyszłości paneli obywatelskich wymaga silnego komponentu internetowego – kluczowego elementu w transnarodowych dyskusjach z udziałem jak największej liczby obywateli. Na podstawie doświadczeń i wniosków wyciągniętych z wielojęzycznej platformy Konferencji w sprawie przyszłości Europy EKES proponuje utworzenie ulepszonej wielojęzycznej platformy internetowej/aplikacji mobilnej. Umożliwiłoby to znacznie większy udział, niż jest to możliwe w przypadku wydarzeń bezpośrednich, pod warunkiem że narzędzie internetowe zostanie zaprojektowane tak, aby było dostępne dla jak największej liczby obywateli. Wydarzenia fizyczne pozostają ważnym narzędziem uzupełniającym konsultacje online, ale powinny być ograniczone do rozsądnej liczby i w dużym stopniu ukierunkowane na bieżące tematy o znaczeniu horyzontalnym. Należy przeznaczyć odpowiednie zasoby na utworzenie takiej nowoczesnej platformy cyfrowej (3). |
| --- | --- |

3.12.

Stworzenie trwałej przyszłości paneli obywatelskich wymaga silnego komponentu internetowego – kluczowego elementu w transnarodowych dyskusjach z udziałem jak największej liczby obywateli. Na podstawie doświadczeń i wniosków wyciągniętych z wielojęzycznej platformy Konferencji w sprawie przyszłości Europy EKES proponuje utworzenie ulepszonej wielojęzycznej platformy internetowej/aplikacji mobilnej. Umożliwiłoby to znacznie większy udział, niż jest to możliwe w przypadku wydarzeń bezpośrednich, pod warunkiem że narzędzie internetowe zostanie zaprojektowane tak, aby było dostępne dla jak największej liczby obywateli. Wydarzenia fizyczne pozostają ważnym narzędziem uzupełniającym konsultacje online, ale powinny być ograniczone do rozsądnej liczby i w dużym stopniu ukierunkowane na bieżące tematy o znaczeniu horyzontalnym. Należy przeznaczyć odpowiednie zasoby na utworzenie takiej nowoczesnej platformy cyfrowej (3

| 3.13. | Zdaniem EKES-u należy zadać sobie pytanie o reprezentatywność wkładu obywateli w debatę publiczną, a także o potrzebną do wnoszenia wkładu wiedzę fachową. Czy zapatrywania stowarzyszenia reprezentującego tysiące członków powinny mieć taką samą wagę jak wypowiedź pojedynczego obywatela? |
| --- | --- |

3.13.

Zdaniem EKES-u należy zadać sobie pytanie o reprezentatywność wkładu obywateli w debatę publiczną, a także o potrzebną do wnoszenia wkładu wiedzę fachową. Czy zapatrywania stowarzyszenia reprezentującego tysiące członków powinny mieć taką samą wagę jak wypowiedź pojedynczego obywatela?

| 3.14. | Komitet przypomina, że wartość dodana jego opinii i zaleceń wynika z tworzenia konsensusu między organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i z budowania mostów między rozbieżnymi interesami różnych organizacji społecznych. |
| --- | --- |

3.14.

Komitet przypomina, że wartość dodana jego opinii i zaleceń wynika z tworzenia konsensusu między organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i z budowania mostów między rozbieżnymi interesami różnych organizacji społecznych.

| 3.15. | W wypadku konsultacji z obywatelami zakres zadań musi być jasno określony. Zdaniem EKES-u zasadnicze znaczenie ma doprecyzowanie na wczesnym etapie, w jaki sposób odpowiedzi zostaną uwzględnione w procesie decyzyjnym. |
| --- | --- |

3.15.

W wypadku konsultacji z obywatelami zakres zadań musi być jasno określony. Zdaniem EKES-u zasadnicze znaczenie ma doprecyzowanie na wczesnym etapie, w jaki sposób odpowiedzi zostaną uwzględnione w procesie decyzyjnym.

| 3.16. | Legitymizacja każdego procesu rzeczywistego dialogu z obywatelami wymaga mechanizmu informacji zwrotnej. Dlatego tak istotne jest, aby Komisja Europejska ustanowiła mechanizm umożliwiający monitorowanie zaleceń przedstawionych przez obywateli. Jak Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postulował z okazji Konferencji w sprawie przyszłości Europy, w tym celu należy opracować tabelę zalecanych działań, a następnie na jej podstawie określić, co zostanie zrobione w odpowiedzi na propozycje. |
| --- | --- |

3.16.

Legitymizacja każdego procesu rzeczywistego dialogu z obywatelami wymaga mechanizmu informacji zwrotnej. Dlatego tak istotne jest, aby Komisja Europejska ustanowiła mechanizm umożliwiający monitorowanie zaleceń przedstawionych przez obywateli. Jak Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postulował z okazji Konferencji w sprawie przyszłości Europy, w tym celu należy opracować tabelę zalecanych działań, a następnie na jej podstawie określić, co zostanie zrobione w odpowiedzi na propozycje.

| 3.17. | EKES powinien być uznawany za ważny instrument zmniejszania deficytu demokratycznego UE i dystansu w stosunku do obywateli, a także krzewienia europejskiej tożsamości politycznej wśród obywateli. |
| --- | --- |

3.17.

EKES powinien być uznawany za ważny instrument zmniejszania deficytu demokratycznego UE i dystansu w stosunku do obywateli, a także krzewienia europejskiej tożsamości politycznej wśród obywateli.

4.   Rola Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w organizacji konsultacji obywatelskich

Rola Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w organizacji konsultacji obywatelskich

| 4.1. | Należy w pełni wdrożyć we wszystkich obszarach działania UE postanowienie art. 11 Traktatu o Unii Europejskiej, w którym przewidziano „otwarty, przejrzysty i regularny dialog ze stowarzyszeniami przedstawicielskimi i społeczeństwem obywatelskim”. |
| --- | --- |

4.1.

Należy w pełni wdrożyć we wszystkich obszarach działania UE postanowienie art. 11 Traktatu o Unii Europejskiej, w którym przewidziano „otwarty, przejrzysty i regularny dialog ze stowarzyszeniami przedstawicielskimi i społeczeństwem obywatelskim”.

| 4.2. | Z biegiem lat EKES przyczyniał się do wzrostu znaczenia inicjatyw obywatelskich i ich widoczności w codziennej pracy instytucji. Od czasu zapoczątkowania EIO Komitet organizuje doroczną konferencję wysokiego szczebla z okazji Dnia Europejskiej Inicjatywy Obywatelskiej. Grupa ad hoc EKES-u ds. EIO została powołana w celu przedstawienia wytycznych politycznych w sprawie inicjatyw obywatelskich i monitorowania rozwoju sytuacji w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

4.2.

Z biegiem lat EKES przyczyniał się do wzrostu znaczenia inicjatyw obywatelskich i ich widoczności w codziennej pracy instytucji. Od czasu zapoczątkowania EIO Komitet organizuje doroczną konferencję wysokiego szczebla z okazji Dnia Europejskiej Inicjatywy Obywatelskiej. Grupa ad hoc EKES-u ds. EIO została powołana w celu przedstawienia wytycznych politycznych w sprawie inicjatyw obywatelskich i monitorowania rozwoju sytuacji w tej dziedzinie.

| 4.3. | Komitet przekazuje również informacje na temat praw obywateli. Jego najszerzej rozpowszechniana publikacja „Europejski paszport demokracji” stała się popularnym źródłem informacji dla ogółu społeczeństwa i jest prezentowana i wykorzystywana podczas różnych wydarzeń organizowanych przez instytucje UE i organizacje społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

4.3.

Komitet przekazuje również informacje na temat praw obywateli. Jego najszerzej rozpowszechniana publikacja „Europejski paszport demokracji” stała się popularnym źródłem informacji dla ogółu społeczeństwa i jest prezentowana i wykorzystywana podczas różnych wydarzeń organizowanych przez instytucje UE i organizacje społeczeństwa obywatelskiego.

| 4.4. | Niezbędne jest zwiększenie roli instytucjonalnej EKES-u jako uznanego przedstawiciela zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego uprawnionego do doradzania w kwestii kreowania polityki UE oraz jako podmiotu ułatwiającego i gwarantującego działania w zakresie demokracji uczestniczącej, takie jak zorganizowany dialog z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego czy też panele obywatelskie. Dynamiczne społeczeństwo obywatelskie ma zasadnicze znaczenie dla demokratycznego życia Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

4.4.

Niezbędne jest zwiększenie roli instytucjonalnej EKES-u jako uznanego przedstawiciela zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego uprawnionego do doradzania w kwestii kreowania polityki UE oraz jako podmiotu ułatwiającego i gwarantującego działania w zakresie demokracji uczestniczącej, takie jak zorganizowany dialog z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego czy też panele obywatelskie. Dynamiczne społeczeństwo obywatelskie ma zasadnicze znaczenie dla demokratycznego życia Unii Europejskiej.

| 4.5. | Jako siedziba zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego EKES dysponuje konkretną wiedzą fachową i stanowi jedyne w swoim rodzaju stałe forum dialogu obywatelskiego, w ramach którego proponuje się rozwiązania w oparciu o konsensus między różnymi zainteresowanymi stronami. Jego członkinie i członkowie posiadają mandat swych organizacji. |
| --- | --- |

4.5.

Jako siedziba zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego EKES dysponuje konkretną wiedzą fachową i stanowi jedyne w swoim rodzaju stałe forum dialogu obywatelskiego, w ramach którego proponuje się rozwiązania w oparciu o konsensus między różnymi zainteresowanymi stronami. Jego członkinie i członkowie posiadają mandat swych organizacji.

| 4.6. | Doświadczenie Konferencji w sprawie przyszłości Europy wzbudziło pewne oczekiwania i stanowi wezwanie dla instytucji europejskich do zapewnienia odpowiednich działań następczych dla tych konsultacji. |
| --- | --- |

4.6.

Doświadczenie Konferencji w sprawie przyszłości Europy wzbudziło pewne oczekiwania i stanowi wezwanie dla instytucji europejskich do zapewnienia odpowiednich działań następczych dla tych konsultacji.

| 4.7. | Komitet przykłada wagę do wymiaru deliberatywnego panelu obywatelskiego, który zostałby włączony w jego prace jako uzupełnienie prowadzonych przez Komisję Europejską i Parlament Europejski konsultacji internetowych, które są cennym instrumentem, lecz nie umożliwiają bezpośredniej debaty między zainteresowanymi stronami biorącymi udział w konsultacjach. |
| --- | --- |

4.7.

Komitet przykłada wagę do wymiaru deliberatywnego panelu obywatelskiego, który zostałby włączony w jego prace jako uzupełnienie prowadzonych przez Komisję Europejską i Parlament Europejski konsultacji internetowych, które są cennym instrumentem, lecz nie umożliwiają bezpośredniej debaty między zainteresowanymi stronami biorącymi udział w konsultacjach.

| 4.8. | W ramach manifestu przewodniczącego EKES-u przed wyborami do Parlamentu Europejskiego w 2024 r. zostaną utworzone panele obywatelskie, stanowiące wkład w przekrojową rezolucję wszystkich sekcji EKES-u zawierającą główne postulaty EKES-u wobec nowego PE i nowej Komisji. |
| --- | --- |

4.8.

W ramach manifestu przewodniczącego EKES-u przed wyborami do Parlamentu Europejskiego w 2024 r. zostaną utworzone panele obywatelskie, stanowiące wkład w przekrojową rezolucję wszystkich sekcji EKES-u zawierającą główne postulaty EKES-u wobec nowego PE i nowej Komisji.

| 4.9. | Ponadto w ramach cyklu dialogu Grupy Łącznikowej EKES-u na 2023 r. ustanawia się grupę roboczą ds. paneli obywatelskich w ramach regularnych dialogów tematycznych między członkami EKES-u a odpowiednimi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego skupionymi w Grupie Łącznikowej, jak przewidziano w strategii komunikacyjnej EKES-u na lata 2022–2027. Wynikiem tego dialogu będzie dokument otwierający debatę, który mógłby wnieść wkład w inicjatywy EKES-u mające na celu uczestnictwo obywateli. |
| --- | --- |

4.9.

Ponadto w ramach cyklu dialogu Grupy Łącznikowej EKES-u na 2023 r. ustanawia się grupę roboczą ds. paneli obywatelskich w ramach regularnych dialogów tematycznych między członkami EKES-u a odpowiednimi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego skupionymi w Grupie Łącznikowej, jak przewidziano w strategii komunikacyjnej EKES-u na lata 2022–2027. Wynikiem tego dialogu będzie dokument otwierający debatę, który mógłby wnieść wkład w inicjatywy EKES-u mające na celu uczestnictwo obywateli.

| 4.10. | W ramach tego procesu refleksji EKES mógłby przeanalizować swoją nową rolę poprzez dalsze rozwijanie swojej wiedzy fachowej we wszystkich kwestiach związanych z uczestnictwem obywatelskim i demokracją uczestniczącą. W szczególności Prezydium EKES-u jest organem, który mógłby podejmować decyzje w kwestiach takich jak zakres i metody angażowania paneli obywatelskich w prace EKES-u, a także tematy, w sprawie których prowadzone będą konsultacje z panelami obywatelskimi. |
| --- | --- |

4.10.

W ramach tego procesu refleksji EKES mógłby przeanalizować swoją nową rolę poprzez dalsze rozwijanie swojej wiedzy fachowej we wszystkich kwestiach związanych z uczestnictwem obywatelskim i demokracją uczestniczącą. W szczególności Prezydium EKES-u jest organem, który mógłby podejmować decyzje w kwestiach takich jak zakres i metody angażowania paneli obywatelskich w prace EKES-u, a także tematy, w sprawie których prowadzone będą konsultacje z panelami obywatelskimi.

| 4.11. | By Komitet mógł się wywiązać z tego nowego obowiązku, należy zapewnić mu na ten cel specjalne środki finansowe, zasoby ludzkie i narzędzie cyfrowe. |
| --- | --- |

4.11.

By Komitet mógł się wywiązać z tego nowego obowiązku, należy zapewnić mu na ten cel specjalne środki finansowe, zasoby ludzkie i narzędzie cyfrowe.

| 4.12. | Przepisy wewnętrzne mające zastosowanie do próby ludności wybranej w drodze losowania powinny określać: tryb funkcjonowania, sposób komunikacji i kontaktowania się z mediami, a także kontaktowania się między EKES-e lub jego zespołem roboczym a próbą obywateli. |
| --- | --- |

4.12.

Przepisy wewnętrzne mające zastosowanie do próby ludności wybranej w drodze losowania powinny określać: tryb funkcjonowania, sposób komunikacji i kontaktowania się z mediami, a także kontaktowania się między EKES-e lub jego zespołem roboczym a próbą obywateli.

| 4.13. | EKES uważa, że warto rozważyć utworzenie specjalnej grupy roboczej w celu ustanowienia wszelkich niezbędnych procedur, w zależności od dostępności środków budżetowych i w następstwie obrad i decyzji Prezydium EKES-u (4). Ta grupa robocza mogłaby pracować m.in. nad takimi kwestiami jak:






  — | procedury włączania tych paneli w prace EKES-u, |
| --- | --- | --- |

4.13.

EKES uważa, że warto rozważyć utworzenie specjalnej grupy roboczej w celu ustanowienia wszelkich niezbędnych procedur, w zależności od dostępności środków budżetowych i w następstwie obrad i decyzji Prezydium EKES-u (4

—

procedury włączania tych paneli w prace EKES-u,

| — | określenie kryteriów dotyczących tematów konsultacji paneli obywatelskich, które zapewniają uwzględnienie kwestii horyzontalnych o szerszym znaczeniu społecznym, |
| --- | --- |

—

określenie kryteriów dotyczących tematów konsultacji paneli obywatelskich, które zapewniają uwzględnienie kwestii horyzontalnych o szerszym znaczeniu społecznym,

| — | specyfikacje dotyczące losowania i platformy cyfrowej, |
| --- | --- |

—

specyfikacje dotyczące losowania i platformy cyfrowej,

| — | zapewnienie specjalnie na ten cel finansowania oraz zasobów ludzkich i technicznych, |
| --- | --- |

—

zapewnienie specjalnie na ten cel finansowania oraz zasobów ludzkich i technicznych,

| — | organizacja i metoda prowadzenia debat umożliwiająca owocne dyskusje między panelami obywatelskimi a członkiniami i członkami EKES-u, |
| --- | --- |

—

organizacja i metoda prowadzenia debat umożliwiająca owocne dyskusje między panelami obywatelskimi a członkiniami i członkami EKES-u,

| — | określenie zakresu uprawnień, który zdecyduje o sposobie uwzględnienia wyników konsultacji w opiniach Komitetu, |
| --- | --- |

—

określenie zakresu uprawnień, który zdecyduje o sposobie uwzględnienia wyników konsultacji w opiniach Komitetu,

| — | wybór podmiotu, który zorganizuje losowanie osób za ich zgodą, |
| --- | --- |

—

wybór podmiotu, który zorganizuje losowanie osób za ich zgodą,

| — | warunki i harmonogram fazy eksperymentalnej. |
| --- | --- |

—

warunki i harmonogram fazy eksperymentalnej.

Bruksela, dnia 13 lipca 2023 r.

Oliver RÖPKE

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Jak zauważono w badaniu EKES-u, „EKES jako pośrednik i gwarant działań z zakresu demokracji uczestniczącej, w tym zorganizowanego dialogu z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i paneli obywatelskich” (2023 r.), każdej nowej formie działań EKES-u związanej z demokracją uczestniczącą należy poświęcić czas, zasoby i uwagę, tak aby działania takie były skuteczne.

1

(2)  Zob. Konferencja w sprawie przyszłości Europy – sprawozdanie z wyników.

2

(3)  Jak zauważono w badaniu EKES-u, „EKES jako pośrednik i gwarant działań z zakresu demokracji uczestniczącej, w tym zorganizowanego dialogu z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i paneli obywatelskich” (2023 r.), zapotrzebowanie na cyfryzację jest oczywiste, należy jednak przeznaczyć środki, by w dalszym ciągu umożliwiać uczestnictwo fizyczne.

3

(4)  Jak zauważono w badaniu EKES-u, „EKES jako pośrednik i gwarant działań z zakresu demokracji uczestniczącej, w tym zorganizowanego dialogu z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i paneli obywatelskich” (2023 r.), każdej nowej formie działań EKES-u związanej z demokracją uczestniczącą należy poświęcić czas, zasoby i uwagę, tak aby działania takie były skuteczne.

4

---

| 29.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 349/74 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 349/74

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Sektory o dużym zapotrzebowaniu na wodę a technologie wodooszczędne”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 349/12)

| Sprawozdawca: | Paul RÜBIG |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | John BRYAN |

Sprawozdawca:

Paul RÜBIG

Paul RÜBIG

Współsprawozdawca:

John BRYAN

John BRYAN

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 25.1.2023 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle |
| Data przyjęcia przez sekcję | 22.6.2023 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 13.7.2023 |
| Sesja plenarna nr | 580 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 200/0/3 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

25.1.2023

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle

Data przyjęcia przez sekcję

22.6.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

13.7.2023

Sesja plenarna nr

580

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

200/0/3

1.   Wnioski i zalecenia

Wnioski i zalecenia

| 1.1. | W ramach europejskiego niebieskiego ładu UE musi pilnie opracować nową politykę wodną, w tym kompleksową politykę zrównoważonej gospodarki wodnej dla przemysłu, opartą na ograniczeniu zużycia wody, jej ponownym wykorzystaniu i recyklingu, zmniejszeniu jej zanieczyszczenia oraz większym skoncentrowaniu się na branżach przemysłowych o dużym zapotrzebowaniu na wodę i stopniowym wprowadzeniu i wykorzystaniu technologii wodooszczędnych. Biorąc pod uwagę związek między energią, wodą a surowcami krytycznymi, polityka wodna powinna stać się jednym z filarów strategii przemysłowej UE. |
| --- | --- |

1.1.

W ramach europejskiego niebieskiego ładu UE musi pilnie opracować nową politykę wodną, w tym kompleksową politykę zrównoważonej gospodarki wodnej dla przemysłu, opartą na ograniczeniu zużycia wody, jej ponownym wykorzystaniu i recyklingu, zmniejszeniu jej zanieczyszczenia oraz większym skoncentrowaniu się na branżach przemysłowych o dużym zapotrzebowaniu na wodę i stopniowym wprowadzeniu i wykorzystaniu technologii wodooszczędnych. Biorąc pod uwagę związek między energią, wodą a surowcami krytycznymi, polityka wodna powinna stać się jednym z filarów strategii przemysłowej UE.

| 1.2. | UE potrzebuje zatem planu działania obejmującego sektorowe podejście i główne etapy, z pełnym uwzględnieniem związku między energią, wodą a surowcami krytycznymi. W ramach tego planu branże przemysłowe będą wspierane w stopniowym coraz większym oszczędzaniu wody. Wymaga to przeprowadzenia w ciągu najbliższych dwóch lat przeglądu strategii przemysłowej UE oraz dokumentacji ścieżki przemian. Takie sektorowe podejście powinno obejmować oszczędne gospodarowanie wodą i wyzwania związane z wodą, z którymi boryka się każdy z sektorów, opierać się na prognozach uwzględniających opcje, skutki i ocenę ryzyka wraz z analizą kosztów cyklu życia. |
| --- | --- |

1.2.

UE potrzebuje zatem planu działania obejmującego sektorowe podejście i główne etapy, z pełnym uwzględnieniem związku między energią, wodą a surowcami krytycznymi. W ramach tego planu branże przemysłowe będą wspierane w stopniowym coraz większym oszczędzaniu wody. Wymaga to przeprowadzenia w ciągu najbliższych dwóch lat przeglądu strategii przemysłowej UE oraz dokumentacji ścieżki przemian. Takie sektorowe podejście powinno obejmować oszczędne gospodarowanie wodą i wyzwania związane z wodą, z którymi boryka się każdy z sektorów, opierać się na prognozach uwzględniających opcje, skutki i ocenę ryzyka wraz z analizą kosztów cyklu życia.

| 1.3. | Aby rozwijać wschodzącą branżę technologii wodooszczędnych – obszar, w którym UE mogłaby odegrać znaczącą rolę – kompleksowa polityka wodna UE winna iść w parze z ambitnym unijnym planem finansowania, co pozwoliłoby przemysłowi poczynić zasadnicze inwestycje w technologie wodooszczędne. Należy przyjąć zachęty finansowe, takie jak ulgi podatkowe, wyższe stawki amortyzacji i inne mechanizmy. Aby uzupełnić wsparcie publiczne, można rozważyć innowacyjne sposoby finansowania, takie jak finansowanie społecznościowe (crowdfunding). |
| --- | --- |

1.3.

Aby rozwijać wschodzącą branżę technologii wodooszczędnych – obszar, w którym UE mogłaby odegrać znaczącą rolę – kompleksowa polityka wodna UE winna iść w parze z ambitnym unijnym planem finansowania, co pozwoliłoby przemysłowi poczynić zasadnicze inwestycje w technologie wodooszczędne. Należy przyjąć zachęty finansowe, takie jak ulgi podatkowe, wyższe stawki amortyzacji i inne mechanizmy. Aby uzupełnić wsparcie publiczne, można rozważyć innowacyjne sposoby finansowania, takie jak finansowanie społecznościowe (crowdfunding).

| 1.4. | UE musi stać się światowym liderem w opracowywaniu, produkcji i stosowaniu technologii wodooszczędnych, a także zyskać renomę na świecie jako obszar produkcji o niskim zużyciu wody. Technologie wodooszczędne to jedna z branż czystych technologii. W związku z tym powinny być również energooszczędne. Ponieważ czyste technologie to samodzielny ekosystem przemysłowy, EKES proponuje opracowanie w ciągu najbliższych dwóch lat ścieżki przemian dla tego ekosystemu, zakładającej ambitne acz realistyczne cele, w tym w zakresie zarządzania i umiejętności. |
| --- | --- |

1.4.

UE musi stać się światowym liderem w opracowywaniu, produkcji i stosowaniu technologii wodooszczędnych, a także zyskać renomę na świecie jako obszar produkcji o niskim zużyciu wody. Technologie wodooszczędne to jedna z branż czystych technologii. W związku z tym powinny być również energooszczędne. Ponieważ czyste technologie to samodzielny ekosystem przemysłowy, EKES proponuje opracowanie w ciągu najbliższych dwóch lat ścieżki przemian dla tego ekosystemu, zakładającej ambitne acz realistyczne cele, w tym w zakresie zarządzania i umiejętności.

| 1.5. | W procedurach wydawania pozwoleń na nowe instalacje przemysłowe konieczne jest zwrócenie baczniejszej uwagi na zużycie wody, jej recykling i zbieranie oraz na systemy zachęt do realizacji projektów oszczędzania wody w już istniejących zakładach. Różne branże przemysłowe mają różne zapotrzebowanie na wodę oraz różne możliwości jej oszczędnego wykorzystania. Zasadę nieszkodzenia należy łączyć z prawem do zużywania wody w ramach prowadzonej działalności gospodarczej oraz ze zobowiązaniem przemysłu do stopniowego większego oszczędzania wody w ramach planu na rzecz oszczędnego nią gospodarowania. |
| --- | --- |

1.5.

W procedurach wydawania pozwoleń na nowe instalacje przemysłowe konieczne jest zwrócenie baczniejszej uwagi na zużycie wody, jej recykling i zbieranie oraz na systemy zachęt do realizacji projektów oszczędzania wody w już istniejących zakładach. Różne branże przemysłowe mają różne zapotrzebowanie na wodę oraz różne możliwości jej oszczędnego wykorzystania. Zasadę nieszkodzenia należy łączyć z prawem do zużywania wody w ramach prowadzonej działalności gospodarczej oraz ze zobowiązaniem przemysłu do stopniowego większego oszczędzania wody w ramach planu na rzecz oszczędnego nią gospodarowania.

| 1.6. | Zapotrzebowaniu na wodę, jej zużyciu i składowaniu należy nadać znacznie wyższy priorytet w unijnych strategiach rozwoju gospodarczego sektorów przemysłowych. EKES podkreśla zasadniczą rolę wody w gospodarce o obiegu zamkniętym. |
| --- | --- |

1.6.

Zapotrzebowaniu na wodę, jej zużyciu i składowaniu należy nadać znacznie wyższy priorytet w unijnych strategiach rozwoju gospodarczego sektorów przemysłowych. EKES podkreśla zasadniczą rolę wody w gospodarce o obiegu zamkniętym.

| 1.7. | Zużycie wody różni się w różnych zakątkach UE i między sektorami, a zatem istotne jest rejestrowanie danych w zakresie zużycia wody w przemyśle we wszystkich państwach członkowskich i sprawozdawczości w tym zakresie, jak również wskazywania dostępnych technologii. Konieczne jest również zbieranie tych danych na poziomie zakładów, ponieważ jest to pierwszy krok do wdrażania wodooszczędnych procesów produkcyjnych. Prawa własności przemysłowej muszą być dostosowane do właściwych wymogów w zakresie przejrzystości danych. |
| --- | --- |

1.7.

Zużycie wody różni się w różnych zakątkach UE i między sektorami, a zatem istotne jest rejestrowanie danych w zakresie zużycia wody w przemyśle we wszystkich państwach członkowskich i sprawozdawczości w tym zakresie, jak również wskazywania dostępnych technologii. Konieczne jest również zbieranie tych danych na poziomie zakładów, ponieważ jest to pierwszy krok do wdrażania wodooszczędnych procesów produkcyjnych. Prawa własności przemysłowej muszą być dostosowane do właściwych wymogów w zakresie przejrzystości danych.

| 1.8. | UE powinna rozważyć utworzenie platformy ds. niebieskiego ładu dla przedstawicieli przemysłu i rolnictwa oraz obywateli, tak aby zmaksymalizować możliwości konsultacji i zaangażowania w proces opracowywania nowej polityki wodnej. Takie stałe konsultacje powinny w szczególności ułatwić usunięcie przeszkód ustawodawczych na drodze do stosowania technologii wodooszczędnych w procesach produkcji przemysłowej i rolnej oraz w gospodarstwach domowych i przyczyniać się do regularnej aktualizacji opracowywanych planów działania, podobnych do ścieżek przemian w przemyśle. |
| --- | --- |

1.8.

UE powinna rozważyć utworzenie platformy ds. niebieskiego ładu dla przedstawicieli przemysłu i rolnictwa oraz obywateli, tak aby zmaksymalizować możliwości konsultacji i zaangażowania w proces opracowywania nowej polityki wodnej. Takie stałe konsultacje powinny w szczególności ułatwić usunięcie przeszkód ustawodawczych na drodze do stosowania technologii wodooszczędnych w procesach produkcji przemysłowej i rolnej oraz w gospodarstwach domowych i przyczyniać się do regularnej aktualizacji opracowywanych planów działania, podobnych do ścieżek przemian w przemyśle.

2.   Wprowadzenie i uwagi ogólne

Wprowadzenie i uwagi ogólne

| 2.1. | Ogólnie rzecz biorąc, zasoby wodne przypadające na mieszkańca są w Europie stosunkowo wysokie, przy czym występują zasadnicze różnice między Europą Północną i Środkową a regionami południowymi, które wynikają przede wszystkim z wpływu czynników klimatycznych na dostępność zasobów hydrologicznych. Jednymi z głównych wyzwań dotyczących cykli hydrologicznych są: 1) dłuższe okresy suszy, po których następują obfite opady deszczu i powodzie, przy czym oba te zjawiska ograniczają dostęp do czystej i nadającej się do użytku wody; 2) coraz większe zużycie wody w wyniku wzrostu liczby ludności lub jej większej koncentracji i rozwoju gospodarczego, jak również rosnące zapotrzebowanie na wodę do użytku przemysłowego, rolniczego i prywatnego; oraz 3) zwiększające się zanieczyszczenie źródeł wody z powodu braku oczyszczania ścieków. Do źródeł wody dostaje się wiele nowych zanieczyszczeń, takich jak mikrodrobiny plastiku, substancje farmaceutyczne itp., i są one w pewnym stopniu wykrywane dopiero, gdy nagromadzą się w szkodliwych ilościach. Należy zidentyfikować, rozważyć i wdrożyć środki mające na celu sprostanie wyzwaniom w tych trzech głównych obszarach. |
| --- | --- |

2.1.

Ogólnie rzecz biorąc, zasoby wodne przypadające na mieszkańca są w Europie stosunkowo wysokie, przy czym występują zasadnicze różnice między Europą Północną i Środkową a regionami południowymi, które wynikają przede wszystkim z wpływu czynników klimatycznych na dostępność zasobów hydrologicznych. Jednymi z głównych wyzwań dotyczących cykli hydrologicznych są: 1) dłuższe okresy suszy, po których następują obfite opady deszczu i powodzie, przy czym oba te zjawiska ograniczają dostęp do czystej i nadającej się do użytku wody; 2) coraz większe zużycie wody w wyniku wzrostu liczby ludności lub jej większej koncentracji i rozwoju gospodarczego, jak również rosnące zapotrzebowanie na wodę do użytku przemysłowego, rolniczego i prywatnego; oraz 3) zwiększające się zanieczyszczenie źródeł wody z powodu braku oczyszczania ścieków. Do źródeł wody dostaje się wiele nowych zanieczyszczeń, takich jak mikrodrobiny plastiku, substancje farmaceutyczne itp., i są one w pewnym stopniu wykrywane dopiero, gdy nagromadzą się w szkodliwych ilościach. Należy zidentyfikować, rozważyć i wdrożyć środki mające na celu sprostanie wyzwaniom w tych trzech głównych obszarach.

| 2.2. | Deficyt wody jest zasadniczym i coraz poważniejszym problemem w Europie. Według Europejskiej Agencji Środowiska (EEA) przeciętnie w ciągu roku około 20 % terytorium Europy i 30 % Europejczyków doświadcza deficytu wody (1). Niezrównoważone wykorzystanie wody to zużywanie jej zasobów naturalnych szybciej niż natura jest je w stanie odtworzyć. 140 mln mieszkańców około 60 % dużych miast europejskich (powyżej 100 tys. mieszkańców) żyje na obszarach lub w pobliżu obszarów takiej nadmiernej eksploatacji wód gruntowych (2). Powodzie spowodowane obfitymi opadami deszczu wynikającymi ze zmiany klimatu są istotnym czynnikiem wpływającym na dostępność wody (duże miasta bardzo często zależą od wód gruntowych zasilanych przez rzeki). |
| --- | --- |

2.2.

Deficyt wody jest zasadniczym i coraz poważniejszym problemem w Europie. Według Europejskiej Agencji Środowiska (EEA) przeciętnie w ciągu roku około 20 % terytorium Europy i 30 % Europejczyków doświadcza deficytu wody (1

2

| 2.3. | W wielu regionach Europy Południowej w okresach suszy konieczne jest wybieranie między utrzymaniem zużycia wody w przemyśle i rolnictwie, a zużyciem wody przez gospodarstwa domowe. W niektórych rejonach wiąże się to z ryzykiem przenoszenia przemysłu z obszarów, na których występuje deficyt wody, co spowoduje utratę miejsc pracy i destabilizację gospodarki, ale i zmiany w przemyśle. |
| --- | --- |

2.3.

W wielu regionach Europy Południowej w okresach suszy konieczne jest wybieranie między utrzymaniem zużycia wody w przemyśle i rolnictwie, a zużyciem wody przez gospodarstwa domowe. W niektórych rejonach wiąże się to z ryzykiem przenoszenia przemysłu z obszarów, na których występuje deficyt wody, co spowoduje utratę miejsc pracy i destabilizację gospodarki, ale i zmiany w przemyśle.

| 2.4. | Polityka wodna UE koncentruje się z reguły na ramach prawnych dotyczących ochrony wód i gospodarki wodnej, skupiając się na zanieczyszczeniach i zapobieganiu im. Główne obowiązujące środki polityki wodnej UE mające wpływ na przemysł to ramowa dyrektywa wodna, dyrektywa dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych, dyrektywa w sprawie emisji przemysłowych oraz plan działania na rzecz eliminacji zanieczyszczeń w ramach Europejskiego Zielonego Ładu. Jednak kwestia wody jest bardzo rzadko poruszana w planach przemian przemysłowych lub w sprawozdaniu Komisji Europejskiej dotyczącym prognozy strategicznej z 2022 r. |
| --- | --- |

2.4.

Polityka wodna UE koncentruje się z reguły na ramach prawnych dotyczących ochrony wód i gospodarki wodnej, skupiając się na zanieczyszczeniach i zapobieganiu im. Główne obowiązujące środki polityki wodnej UE mające wpływ na przemysł to ramowa dyrektywa wodna, dyrektywa dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych, dyrektywa w sprawie emisji przemysłowych oraz plan działania na rzecz eliminacji zanieczyszczeń w ramach Europejskiego Zielonego Ładu. Jednak kwestia wody jest bardzo rzadko poruszana w planach przemian przemysłowych lub w sprawozdaniu Komisji Europejskiej dotyczącym prognozy strategicznej z 2022 r.

| 2.5. | Unijna wizja ekologicznej i cyfrowej transformacji przemysłu i jego ekosystemów nie odnosi się do wody. W komunikacie Komisji Europejskiej w sprawie planu przemysłowego Zielonego Ładu (3) w przypisie wymieniono zaopatrzenie w wodę i kanalizację jako sektory kluczowe dla ekologicznej transformacji, ale w dokumencie nie ma innych odniesień do wody. Tymczasem UE musi podejść do polityki wodnej z taką samą determinacją, z jaką zajęła się kryzysem klimatycznym. |
| --- | --- |

2.5.

Unijna wizja ekologicznej i cyfrowej transformacji przemysłu i jego ekosystemów nie odnosi się do wody. W komunikacie Komisji Europejskiej w sprawie planu przemysłowego Zielonego Ładu (3

3.   Potrzeba uwzględnienia wody w polityce przemysłowej UE i jednoczesnego przyjęcia podejścia sektorowego

Potrzeba uwzględnienia wody w polityce przemysłowej UE i jednoczesnego przyjęcia podejścia sektorowego

| 3.1. | Polityka wodna i gospodarka wodna są prowadzone w bardzo odmienny sposób w różnych państwach członkowskich UE, co rodzi znaczne trudności dla obywateli i przemysłu. Ponieważ 60 % wód powierzchniowych w UE znajduje się na obszarach transgranicznych, konieczne jest rozważenie opracowania wspólnej polityki wodnej UE. |
| --- | --- |

3.1.

Polityka wodna i gospodarka wodna są prowadzone w bardzo odmienny sposób w różnych państwach członkowskich UE, co rodzi znaczne trudności dla obywateli i przemysłu. Ponieważ 60 % wód powierzchniowych w UE znajduje się na obszarach transgranicznych, konieczne jest rozważenie opracowania wspólnej polityki wodnej UE.

| 3.2. | W marcu 2023 r. Rada przyjęła konkluzje o następującej treści: Rada Europejska z zadowoleniem przyjmuje konferencję ONZ w sprawie wody w 2023 r. i jej Agendę działań na rzecz wody. Uznaje potrzebę zintensyfikowania unijnych i globalnych działań na rzecz wody i podkreśla znaczenie strategicznego podejścia UE do bezpieczeństwa wodnego (4). |
| --- | --- |

3.2.

W marcu 2023 r. Rada przyjęła konkluzje o następującej treści: Rada Europejska z zadowoleniem przyjmuje konferencję ONZ w sprawie wody w 2023 r. i jej Agendę działań na rzecz wody

Uznaje potrzebę zintensyfikowania unijnych i globalnych działań na rzecz wody i podkreśla znaczenie strategicznego podejścia UE do bezpieczeństwa wodnego

4

| 3.3. | UE musi przedstawić kompleksową politykę zrównoważonej gospodarki wodnej dla przemysłu, opartą na ograniczeniu zużycia wody, jej odzyskiwaniu, ponownym wykorzystaniu i recyklingu, a także koncentrującą się na sektorach o dużym zapotrzebowaniu na wodę i zastosowaniu technologii wodooszczędnych. Priorytetowo należy potraktować wykorzystanie zasobów wodnych zgodnie z modelem kaskadowym. |
| --- | --- |

3.3.

UE musi przedstawić kompleksową politykę zrównoważonej gospodarki wodnej dla przemysłu, opartą na ograniczeniu zużycia wody, jej odzyskiwaniu, ponownym wykorzystaniu i recyklingu, a także koncentrującą się na sektorach o dużym zapotrzebowaniu na wodę i zastosowaniu technologii wodooszczędnych. Priorytetowo należy potraktować wykorzystanie zasobów wodnych zgodnie z modelem kaskadowym.

| 3.4. | Woda jest wykorzystywana we wszystkich sektorach. Przemysł odpowiada za około 40 % całkowitego poboru wody w Europie (5). Do głównych sektorów o dużym zapotrzebowaniu na wodę w UE należą: górnictwo i kopalnictwo, działalność wytwórcza, produkcja energii elektrycznej, budownictwo, przemysł chemiczny, rolnictwo, produkcja żywności i napojów, przemysł włókienniczy, przemysł celulozowo-papierniczy, branża farmaceutyczna, ICT, w tym centra danych, przemysł motoryzacyjny, przemysł stalowy, nawozy oraz transport. Jednak dane na temat poboru i zużycia wody w UE są przestarzałe i niekompletne. Przemysłowa strategia UE na rzecz wody winna opierać się na danych zebranych na poziomie UE z udziałem Eurostatu, co pozwoli uzyskać szeroki i kompleksowy ogląd sytuacji. Konieczne jest również zbieranie tych danych na poziomie zakładów, ponieważ jest to pierwszy krok do wdrażania wodooszczędnych procesów produkcyjnych. Ponadto Światowa Organizacja Meteorologiczna (WMO) pracuje nad interoperacyjną platformą pozwalającą na gromadzenie danych z całego świata. |
| --- | --- |

3.4.

Woda jest wykorzystywana we wszystkich sektorach. Przemysł odpowiada za około 40 % całkowitego poboru wody w Europie (5

| 3.5. | Istnieje wyraźna potrzeba przyjęcia zintegrowanego podejścia UE do polityki wodnej, obejmującego lepszą koordynację licznych wymogów prawnych w szeregu sektorów i zastosowań, w tym sektorów przemysłowych. Jednocześnie lepsze gospodarowanie wodą oraz ograniczenie jej zanieczyszczenia i zużycia przez przemysł europejski, a zwłaszcza przez stopniowe wprowadzanie technologii wodooszczędnych, wymaga znacznie wyższych ambicji politycznych. Podejście sektorowe jest również niezbędne, ponieważ możliwości w zakresie oszczędnego gospodarowania wodą są różne w różnych sektorach i zależą od istnienia dostosowanych technologii pozwalających oszczędzać wodę. |
| --- | --- |

3.5.

Istnieje wyraźna potrzeba przyjęcia zintegrowanego podejścia UE do polityki wodnej, obejmującego lepszą koordynację licznych wymogów prawnych w szeregu sektorów i zastosowań, w tym sektorów przemysłowych. Jednocześnie lepsze gospodarowanie wodą oraz ograniczenie jej zanieczyszczenia i zużycia przez przemysł europejski, a zwłaszcza przez stopniowe wprowadzanie technologii wodooszczędnych, wymaga znacznie wyższych ambicji politycznych. Podejście sektorowe jest również niezbędne, ponieważ możliwości w zakresie oszczędnego gospodarowania wodą są różne w różnych sektorach i zależą od istnienia dostosowanych technologii pozwalających oszczędzać wodę.

| 3.6. | Na poziomie europejskim należy dokładnie przeanalizować poszczególne sektory przemysłowe, aby określić poziomy odniesienia, wytyczne i systemy sprawozdawczości dotyczące przyszłego zrównoważonego rozwoju cykli hydrologicznych. Trzeba zauważyć, że w UE istnieją już pewne zasoby odnoszące się bezpośrednio lub pośrednio do przemysłowych cykli hydrologicznych, takie jak badanie z 2021 r. na temat perspektyw gospodarki o obiegu zamkniętym w unijnym sektorze włókienniczym (6), ale niezbędne są dalsze starania, aby uwzględnić poszczególne sektory przemysłowe, których dotyczy ta kwestia. EKES wzywa do przeglądu ścieżek przemian przemysłowych na przestrzeni najbliższych dwóch lat, aby uwzględnić wymiar oszczędności wody i wszelkie ambitne acz realistyczne działania pozwalające stopniowo zwiększyć oszczędność wody. |
| --- | --- |

3.6.

Na poziomie europejskim należy dokładnie przeanalizować poszczególne sektory przemysłowe, aby określić poziomy odniesienia, wytyczne i systemy sprawozdawczości dotyczące przyszłego zrównoważonego rozwoju cykli hydrologicznych. Trzeba zauważyć, że w UE istnieją już pewne zasoby odnoszące się bezpośrednio lub pośrednio do przemysłowych cykli hydrologicznych, takie jak badanie z 2021 r. na temat perspektyw gospodarki o obiegu zamkniętym w unijnym sektorze włókienniczym (6

| 3.7. | W procedurach wydawania pozwoleń dotyczących nowych instalacji przemysłowych konieczne jest zwrócenie baczniejszej uwagi na zużycie wody i jej recykling oraz na systemy zachęt do realizacji projektów oszczędzania wody w istniejących zakładach. Różne branże przemysłowe mają różne zapotrzebowanie na wodę oraz różne możliwości oszczędnego jej zużycia. Zasadę nieszkodzenia należy łączyć z prawem do zużywania wody w ramach prowadzonej działalności. Prawo to należy uznać i uwzględnić w zobowiązaniu instalacji przemysłowych do coraz wydajniejszego gospodarowania wodą w ramach planu oszczędzania wody, mierzonego według przemysłowych poziomów odniesienia. |
| --- | --- |

3.7.

W procedurach wydawania pozwoleń dotyczących nowych instalacji przemysłowych konieczne jest zwrócenie baczniejszej uwagi na zużycie wody i jej recykling oraz na systemy zachęt do realizacji projektów oszczędzania wody w istniejących zakładach. Różne branże przemysłowe mają różne zapotrzebowanie na wodę oraz różne możliwości oszczędnego jej zużycia. Zasadę nieszkodzenia należy łączyć z prawem do zużywania wody w ramach prowadzonej działalności. Prawo to należy uznać i uwzględnić w zobowiązaniu instalacji przemysłowych do coraz wydajniejszego gospodarowania wodą w ramach planu oszczędzania wody, mierzonego według przemysłowych poziomów odniesienia.

| 3.8. | Przemysł będzie coraz bardziej podlegał presji na zmniejszenie swojego wpływu na środowisko i na efektywniejszą gospodarkę zasobami wodnymi, zarówno w bezpośrednim, jak i pośrednim wykorzystaniu wody. Podobnie jak w przypadku obniżenia emisyjności i energii, wiele sektorów stoi przed koniecznością przeprowadzenia inwestycji na dużą skalę w celu zwiększenia efektywności wodnej swoich procesów produkcji i łańcuchów wartości oraz zmniejszenia swojego wpływu na jakość wody. |
| --- | --- |

3.8.

Przemysł będzie coraz bardziej podlegał presji na zmniejszenie swojego wpływu na środowisko i na efektywniejszą gospodarkę zasobami wodnymi, zarówno w bezpośrednim, jak i pośrednim wykorzystaniu wody. Podobnie jak w przypadku obniżenia emisyjności i energii, wiele sektorów stoi przed koniecznością przeprowadzenia inwestycji na dużą skalę w celu zwiększenia efektywności wodnej swoich procesów produkcji i łańcuchów wartości oraz zmniejszenia swojego wpływu na jakość wody.

| 3.9. | W procesie dążenia do społeczeństwa neutralnego pod względem emisji dwutlenku węgla oraz efektywnie zużywającego energię i wodę istotne jest, aby przemysł działający w UE pozostał konkurencyjny i nie odstawał od przemysłu w innych regionach świata, w których przyjęto mniej odpowiedzialną i mniej restrykcyjną politykę. Należy pamiętać, że ograniczenie produkcji, obniżenie wyników i zatrudnienia w UE bynajmniej nie przełożą się na większe postępy w kwestii wody na świecie. Musimy chronić przyszłe wodooszczędne europejskie produkty i usługi przed importem towarów mniej efektywnych pod względem zużycia wody. |
| --- | --- |

3.9.

W procesie dążenia do społeczeństwa neutralnego pod względem emisji dwutlenku węgla oraz efektywnie zużywającego energię i wodę istotne jest, aby przemysł działający w UE pozostał konkurencyjny i nie odstawał od przemysłu w innych regionach świata, w których przyjęto mniej odpowiedzialną i mniej restrykcyjną politykę. Należy pamiętać, że ograniczenie produkcji, obniżenie wyników i zatrudnienia w UE bynajmniej nie przełożą się na większe postępy w kwestii wody na świecie. Musimy chronić przyszłe wodooszczędne europejskie produkty i usługi przed importem towarów mniej efektywnych pod względem zużycia wody.

4.   Technologie wodooszczędne pozwalające na zrównoważoną gospodarkę wodną

Technologie wodooszczędne pozwalające na zrównoważoną gospodarkę wodną

| 4.1. | Pomyślne przyjęcie technologii wodooszczędnych w przemyśle i w innych obszarach ma zasadnicze znaczenie dla powodzenia zrównoważonej polityki wodnej UE. Technologie takie mogą znacząco zmniejszyć wykorzystanie wody i przyczynić się do jej ponownego wykorzystywania i recyklingu, a także poprawić jakość wody i zminimalizować zrzut ścieków. W niepewnych czasach należy zwiększyć bezpieczeństwo dostaw wody przez dobrze zaprojektowane systemy retencyjne (opady deszczu i powodzie). |
| --- | --- |

4.1.

Pomyślne przyjęcie technologii wodooszczędnych w przemyśle i w innych obszarach ma zasadnicze znaczenie dla powodzenia zrównoważonej polityki wodnej UE. Technologie takie mogą znacząco zmniejszyć wykorzystanie wody i przyczynić się do jej ponownego wykorzystywania i recyklingu, a także poprawić jakość wody i zminimalizować zrzut ścieków. W niepewnych czasach należy zwiększyć bezpieczeństwo dostaw wody przez dobrze zaprojektowane systemy retencyjne (opady deszczu i powodzie).

| 4.2. | Istnieje już szereg technologii wodooszczędnych. Niektóre główne technologie stosowane obecnie w przemyśle obejmują: recykling i ponowne wykorzystanie wody – oczyszczanie i ponowne wykorzystanie ścieków w działalności przemysłowej, co zmniejsza zapotrzebowanie na wodę słodką; ocenę i optymalizację procesów przemysłowych w celu ograniczenia wykorzystywania wody i zminimalizowania ilości ścieków; stosowanie odwróconej osmozy zamiast wymiany jonowej w wodzie kotłowej, aby ograniczyć zawartość soli w ściekach z regeneracji; filtrację membranową – usuwanie zanieczyszczeń z wody, co pozwala na jej ponowne wykorzystanie do celów przemysłowych; odzyskiwanie wody ze ścieków; armaturę o niskim przepływie – obniżenie wykorzystania wody w budynkach poprzez montaż wodooszczędnych baterii, głowic natryskowych i toalet; nawadnianie kropelkowe i rolnictwo precyzyjne – minimalizacja wykorzystania wody w rolnictwie i optymalizacja plonów; tlenowe oczyszczanie ścieków (beztlenowa produkcja biogazu w produkcji energii, czyli stosowanie mikroorganizmów do rozkładu zanieczyszczeń w ściekach, dzięki czemu powstają ścieki oczyszczone do ponownego wykorzystania); zbieranie i przechowywanie wody deszczowej w celu jej wykorzystania jej do nawadniania, czyszczenia lub innych zastosowań niespożywczych; systemy o obiegu zamkniętym – minimalizacja wykorzystania wody i ścieków poprzez recykling wody procesowej w ramach procesu przemysłowego; zastępowanie materiałów – stosowanie alternatywnych materiałów, których produkcja wymaga mniejszej ilości wody i które mają niższy ślad wodny. |
| --- | --- |

4.2.

Istnieje już szereg technologii wodooszczędnych. Niektóre główne technologie stosowane obecnie w przemyśle obejmują: recykling i ponowne wykorzystanie wody – oczyszczanie i ponowne wykorzystanie ścieków w działalności przemysłowej, co zmniejsza zapotrzebowanie na wodę słodką; ocenę i optymalizację procesów przemysłowych w celu ograniczenia wykorzystywania wody i zminimalizowania ilości ścieków; stosowanie odwróconej osmozy zamiast wymiany jonowej w wodzie kotłowej, aby ograniczyć zawartość soli w ściekach z regeneracji; filtrację membranową – usuwanie zanieczyszczeń z wody, co pozwala na jej ponowne wykorzystanie do celów przemysłowych; odzyskiwanie wody ze ścieków; armaturę o niskim przepływie – obniżenie wykorzystania wody w budynkach poprzez montaż wodooszczędnych baterii, głowic natryskowych i toalet; nawadnianie kropelkowe i rolnictwo precyzyjne – minimalizacja wykorzystania wody w rolnictwie i optymalizacja plonów; tlenowe oczyszczanie ścieków (beztlenowa produkcja biogazu w produkcji energii, czyli stosowanie mikroorganizmów do rozkładu zanieczyszczeń w ściekach, dzięki czemu powstają ścieki oczyszczone do ponownego wykorzystania); zbieranie i przechowywanie wody deszczowej w celu jej wykorzystania jej do nawadniania, czyszczenia lub innych zastosowań niespożywczych; systemy o obiegu zamkniętym – minimalizacja wykorzystania wody i ścieków poprzez recykling wody procesowej w ramach procesu przemysłowego; zastępowanie materiałów – stosowanie alternatywnych materiałów, których produkcja wymaga mniejszej ilości wody i które mają niższy ślad wodny.

| 4.3. | Wiele branż przemysłowych wykorzystuje już technologie wodooszczędne. Na przykład w branży nabiału dobrym przykładem jest Irlandia, gdzie eksport nabiału opiewa na kwotę 6,8 mld euro, a roczna produkcja wynosi 11 mld litrów mleka. Tirlan, największa irlandzka spółdzielnia rolnicza produkująca nabiał, wykorzystuje dziennie około 11 000 m3 wody pochodzącej z lokalnej rzeki i lokalnych studni w największym zakładzie produkcyjnym w Ballyragget, Co. Kilkenny. Jednak dzięki oczyszczaniu i technologiom uzdatniania wody fabryka codziennie wypuszcza z powrotem około 14 500 m3 czystej wody do lokalnej rzeki Nore w specjalnym obszarze ochrony. Oznacza to, że zakład produkcji nabiału regeneruje dodatkowo 30 % wody, którą wypuszcza do lokalnej rzeki. Ta zwracana do środowiska woda jest tak dobrej jakości, że z czasem pomogła poprawić jakość wody w rzece i utrzymać status rzeki jako specjalnego obszaru ochrony (SAC) i obszaru szczególnie chronionego (SPA). Poczyniono znaczące inwestycje w oczyszczalnię ścieków i odpowiednie technologie. |
| --- | --- |

4.3.

Wiele branż przemysłowych wykorzystuje już technologie wodooszczędne. Na przykład w branży nabiału dobrym przykładem jest Irlandia, gdzie eksport nabiału opiewa na kwotę 6,8 mld euro, a roczna produkcja wynosi 11 mld litrów mleka. Tirlan, największa irlandzka spółdzielnia rolnicza produkująca nabiał, wykorzystuje dziennie około 11 000 m3

3

| 4.4. | W przemyśle włókienniczym, mimo iż jest on zdominowany przez produkcję azjatycką, w Unii zatrudnionych jest ponad 1,6 mln osób. Sektor ten ma duży wpływ na zasoby wodne. W wyrobach włókienniczych znajduje się wiele substancji potencjalnie zanieczyszczających, które dostają się do cyklu hydrologicznego na etapie użytkowania wyrobów włókienniczych i w związku z tym należy rozwiązać tę kwestię za pomocą rygorystycznych ram regulacyjnych. Należą do nich mikrocząsteczki włókien, środki i chemikalia impregnujące oraz barwniki z tkanin. Ponadto można przewidywać, że niedobór wody w państwach produkcji będzie miał coraz większy wpływ na koszty i ograniczenia zdolności produkcyjnych. Konieczne jest zrozumienie łańcuchów wartości i przepływów materiałów w Europie i na świecie. Istnieją również przyszłe wyzwania i obowiązki związane ze zbiórką i przetwarzaniem pokonsumenckich wyrobów włókienniczych. |
| --- | --- |

4.4.

W przemyśle włókienniczym, mimo iż jest on zdominowany przez produkcję azjatycką, w Unii zatrudnionych jest ponad 1,6 mln osób. Sektor ten ma duży wpływ na zasoby wodne. W wyrobach włókienniczych znajduje się wiele substancji potencjalnie zanieczyszczających, które dostają się do cyklu hydrologicznego na etapie użytkowania wyrobów włókienniczych i w związku z tym należy rozwiązać tę kwestię za pomocą rygorystycznych ram regulacyjnych. Należą do nich mikrocząsteczki włókien, środki i chemikalia impregnujące oraz barwniki z tkanin. Ponadto można przewidywać, że niedobór wody w państwach produkcji będzie miał coraz większy wpływ na koszty i ograniczenia zdolności produkcyjnych. Konieczne jest zrozumienie łańcuchów wartości i przepływów materiałów w Europie i na świecie. Istnieją również przyszłe wyzwania i obowiązki związane ze zbiórką i przetwarzaniem pokonsumenckich wyrobów włókienniczych.

| 4.5. | Opierając się na strategii UE na rzecz zrównoważonych wyrobów włókienniczych, należy na wczesnym etapie bardziej szczegółowo opracować ramy regulacyjne dotyczące aspektów gospodarki o obiegu zamkniętym związanych z wodą. W strategii tej stwierdzono konieczność rozwoju gospodarki o obiegu zamkniętym, ale nie uwzględniono w niej w sposób wyraźny zapotrzebowania na zasoby wodne. Niewątpliwie jednak stosowanie zasad gospodarki o obiegu zamkniętym w przemyśle włókienniczym będzie wymagało dużych ilości wody. Zasadnicze znaczenie ma wskazanie potrzeb w zakresie badań i rozwoju oraz edukacji w odniesieniu do cyklu hydrologicznego przy odpowiednim finansowaniu przez organy państwa. Należy wyznaczyć również cele i limity dotyczące zapotrzebowania na wodę słodką, które powinny zostać zminimalizowane poprzez optymalizację procesów (recykling). UE powinna rozważyć ponadto ustanowienie planu stopniowego przejścia w kierunku realizacji celu zerowych zrzutów, przynajmniej w odniesieniu do szeregu potencjalnie zanieczyszczających substancji. |
| --- | --- |

4.5.

Opierając się na strategii UE na rzecz zrównoważonych wyrobów włókienniczych, należy na wczesnym etapie bardziej szczegółowo opracować ramy regulacyjne dotyczące aspektów gospodarki o obiegu zamkniętym związanych z wodą. W strategii tej stwierdzono konieczność rozwoju gospodarki o obiegu zamkniętym, ale nie uwzględniono w niej w sposób wyraźny zapotrzebowania na zasoby wodne. Niewątpliwie jednak stosowanie zasad gospodarki o obiegu zamkniętym w przemyśle włókienniczym będzie wymagało dużych ilości wody. Zasadnicze znaczenie ma wskazanie potrzeb w zakresie badań i rozwoju oraz edukacji w odniesieniu do cyklu hydrologicznego przy odpowiednim finansowaniu przez organy państwa. Należy wyznaczyć również cele i limity dotyczące zapotrzebowania na wodę słodką, które powinny zostać zminimalizowane poprzez optymalizację procesów (recykling). UE powinna rozważyć ponadto ustanowienie planu stopniowego przejścia w kierunku realizacji celu zerowych zrzutów, przynajmniej w odniesieniu do szeregu potencjalnie zanieczyszczających substancji.

| 4.6. | Innym przykładem jest przemysł papierniczy, który wykazuje duży potencjał do wprowadzania środków, które zminimalizują negatywny wpływ na źródła wody lub nawet całkowicie mu zapobiegną. W przemyśle papierniczym w Europie obowiązują już stosunkowo dobre standardy wykorzystywania wody (7), ale istnieje możliwość dalszej poprawy. Można ją osiągnąć przez przyspieszenie wdrażania procesów ponownego wykorzystania wody, wprowadzenie najnowszych technologii oczyszczania oraz ustanowienie potencjalnego celu niemal zerowego zrzutu według ambitnego acz realistycznego harmonogramu. Wsparcie rządowe dla rozwoju i innowacji w przemyśle papierniczym w Europie oraz środki optymalizujące wykorzystanie wody mogą przynieść korzyści gospodarcze. Na przykład wiedza fachowa na temat optymalizacji wykorzystania wody w przemyśle papierniczym jest już czynnikiem gospodarczym w europejskiej produkcji maszyn, a stosowane rozwiązania są już wdrażane w innych branżach. W innych częściach świata duże zakłady papiernicze musiały zostać zamknięte ze względu na ich niezwykle negatywny wpływ na zasoby wodne na otaczających je obszarach. |
| --- | --- |

4.6.

Innym przykładem jest przemysł papierniczy, który wykazuje duży potencjał do wprowadzania środków, które zminimalizują negatywny wpływ na źródła wody lub nawet całkowicie mu zapobiegną. W przemyśle papierniczym w Europie obowiązują już stosunkowo dobre standardy wykorzystywania wody (7

| 4.7. | Przemysł wodny (wodociągi i oczyszczalnie ścieków) powinien być neutralny pod względem klimatycznym i energetycznym (lub nawet pozytywny) oraz stanowić infrastrukturę krytyczną zabezpieczoną przez cyberatakami. W Europie i na całym świecie istnieją dobre przykłady. Z drugiej strony regiony o bardzo niewielkich zasobach wodnych wykazują duży potencjał poprawy (w kontekście zarządzania, odsalania, obiegu zamkniętego wody i wydajności. |
| --- | --- |

4.7.

Przemysł wodny (wodociągi i oczyszczalnie ścieków) powinien być neutralny pod względem klimatycznym i energetycznym (lub nawet pozytywny) oraz stanowić infrastrukturę krytyczną zabezpieczoną przez cyberatakami. W Europie i na całym świecie istnieją dobre przykłady. Z drugiej strony regiony o bardzo niewielkich zasobach wodnych wykazują duży potencjał poprawy (w kontekście zarządzania, odsalania, obiegu zamkniętego wody i wydajności.

| 4.8. | W ramach podobnego działania jak w przypadku wyzwania klimatyczno-energetycznego podjętego w większości państw UE, polegającego na wprowadzeniu wymogów dotyczących izolacji i modernizacji budynków, należy przyjąć politykę zbierania i ponownego wykorzystania wody we wszystkich nowych budynkach. W przypadku przemysłu należy opracować politykę wykorzystania szarej wody do zastosowań pozaspożywczych. Wspólne Centrum Badawcze (JRC) opracowało np. wytyczne techniczne w zakresie stosowania najważniejszych zasad zarządzania ryzykiem do oceny i zarządzania zagrożeniami dla zdrowia i środowiska wynikającymi z systemów ponownego wykorzystania wody (8). Jednak niezbędne jest bardziej strukturalne zastosowanie istniejących i nowych technologii i należy je wdrażać, biorąc pod uwagę pełen cykl hydrologiczny. |
| --- | --- |

4.8.

W ramach podobnego działania jak w przypadku wyzwania klimatyczno-energetycznego podjętego w większości państw UE, polegającego na wprowadzeniu wymogów dotyczących izolacji i modernizacji budynków, należy przyjąć politykę zbierania i ponownego wykorzystania wody we wszystkich nowych budynkach. W przypadku przemysłu należy opracować politykę wykorzystania szarej wody do zastosowań pozaspożywczych. Wspólne Centrum Badawcze (JRC) opracowało np. wytyczne techniczne w zakresie stosowania najważniejszych zasad zarządzania ryzykiem do oceny i zarządzania zagrożeniami dla zdrowia i środowiska wynikającymi z systemów ponownego wykorzystania wody (8

| 4.9. | UE musi stać się światowym liderem w opracowywaniu, produkcji i stosowaniu technologii wodooszczędnych, a także zyskać renomę na świecie jako obszar produkcji o niskim zużyciu wody. Zasadnicze znaczenie będą miały inwestycje w badania i rozwój oraz w zarządzanie i umiejętności w sektorze wodnym. Potrzebne będą nowe zawody i specjaliści w dziedzinie gospodarowania wodą, aby wspierać wiedzę i wdrażanie nowych technologii wykorzystania wody, w tym wykorzystanie SI w tym obszarze. UE może przyjąć wiodącą rolę w zakresie wodooszczędnej produkcji i na rynku uzdatniania wody wykorzystywanej w przemyśle, koncentrując się na tworzeniu w Europie nowych miejsc pracy wymagających wysokich kwalifikacji. Wiedza fachowa w obszarze procesów oszczędzania wody będzie w przyszłości istotną kompetencją i kluczowym wskaźnikiem skuteczności działania (KPI) dla przemysłu. Technologie wodooszczędne to jedna z branż czystych technologii. Ponieważ czyste technologie to samodzielny ekosystem, EKES proponuje opracowanie ścieżki przemian dla tego ekosystemu przez najbliższe dwa lata, zakładającego ambitne acz realistyczne cele, także w zakresie umiejętności. |
| --- | --- |

4.9.

UE musi stać się światowym liderem w opracowywaniu, produkcji i stosowaniu technologii wodooszczędnych, a także zyskać renomę na świecie jako obszar produkcji o niskim zużyciu wody. Zasadnicze znaczenie będą miały inwestycje w badania i rozwój oraz w zarządzanie i umiejętności w sektorze wodnym. Potrzebne będą nowe zawody i specjaliści w dziedzinie gospodarowania wodą, aby wspierać wiedzę i wdrażanie nowych technologii wykorzystania wody, w tym wykorzystanie SI w tym obszarze. UE może przyjąć wiodącą rolę w zakresie wodooszczędnej produkcji i na rynku uzdatniania wody wykorzystywanej w przemyśle, koncentrując się na tworzeniu w Europie nowych miejsc pracy wymagających wysokich kwalifikacji. Wiedza fachowa w obszarze procesów oszczędzania wody będzie w przyszłości istotną kompetencją i kluczowym wskaźnikiem skuteczności działania (KPI) dla przemysłu. Technologie wodooszczędne to jedna z branż czystych technologii. Ponieważ czyste technologie to samodzielny ekosystem, EKES proponuje opracowanie ścieżki przemian dla tego ekosystemu przez najbliższe dwa lata, zakładającego ambitne acz realistyczne cele, także w zakresie umiejętności.

| 4.10. | W pracach nad zrównoważoną polityką wodną w UE niezwykle ważne są konsultacje z wiodącymi podmiotami przemysłowymi i przedstawicielami przemysłu oraz zaangażowanie ich w ten proces. Zasadnicze znaczenie ma ponadto włączenie się obywateli UE w politykę wodną. W wielu sektorach przepisy krajowe nie pozwalają na ponowne wykorzystanie wody, co uniemożliwia prowadzenie gospodarki o obiegu zamkniętym. Aby rozwiązać tę kwestię, UE musi wprowadzić minimalne wymogi dotyczące jakości wody i jej monitorowania. W tym celu można by utworzyć unijną platformę ds. niebieskiego ładu dla przedstawicieli przemysłu i rolnictwa w UE oraz dla obywateli, która to platforma służyłaby wymianie pomysłów i zagadnień dotyczących dzielenia się wodą, jej wykorzystania i innowacji w projektach. Platforma mogłaby obejmować struktury organów lokalnych, regionalnych, krajowych i unijnych. Celem tej platformy ds. niebieskiego ładu byłoby wspieranie UE i państw członkowskich w jak najszybszym podejmowaniu niezbędnych decyzji politycznych w zakresie polityki wodnej. Istotne jest również zacieśnienie dialogu w sprawie wody z instytucjami lokalnymi i krajowymi, aby zachęcać do ukierunkowanego na działanie i systematycznego zwiększania świadomości, informowania i edukowania o strategicznym znaczeniu wody jako ograniczonego zasobu. Takie stałe konsultacje pomogłyby też usunąć przeszkody ustawodawcze dla stosowania technologii wodooszczędnych w procesach produkcji przemysłowej i rolnej oraz w gospodarstwach domowych. |
| --- | --- |

4.10.

W pracach nad zrównoważoną polityką wodną w UE niezwykle ważne są konsultacje z wiodącymi podmiotami przemysłowymi i przedstawicielami przemysłu oraz zaangażowanie ich w ten proces. Zasadnicze znaczenie ma ponadto włączenie się obywateli UE w politykę wodną. W wielu sektorach przepisy krajowe nie pozwalają na ponowne wykorzystanie wody, co uniemożliwia prowadzenie gospodarki o obiegu zamkniętym. Aby rozwiązać tę kwestię, UE musi wprowadzić minimalne wymogi dotyczące jakości wody i jej monitorowania. W tym celu można by utworzyć unijną platformę ds. niebieskiego ładu dla przedstawicieli przemysłu i rolnictwa w UE oraz dla obywateli, która to platforma służyłaby wymianie pomysłów i zagadnień dotyczących dzielenia się wodą, jej wykorzystania i innowacji w projektach. Platforma mogłaby obejmować struktury organów lokalnych, regionalnych, krajowych i unijnych. Celem tej platformy ds. niebieskiego ładu byłoby wspieranie UE i państw członkowskich w jak najszybszym podejmowaniu niezbędnych decyzji politycznych w zakresie polityki wodnej. Istotne jest również zacieśnienie dialogu w sprawie wody z instytucjami lokalnymi i krajowymi, aby zachęcać do ukierunkowanego na działanie i systematycznego zwiększania świadomości, informowania i edukowania o strategicznym znaczeniu wody jako ograniczonego zasobu. Takie stałe konsultacje pomogłyby też usunąć przeszkody ustawodawcze dla stosowania technologii wodooszczędnych w procesach produkcji przemysłowej i rolnej oraz w gospodarstwach domowych.

| 4.11. | Kompleksowa polityka wodna UE musi być połączona z równie ambitnym planem finansowania unijnego, aby umożliwić przemysłowi i organom gminnym przeprowadzanie niezbędnych inwestycji w technologie wodooszczędne. Należy wprowadzić pozytywne zachęty finansowe, takie jak ulgi podatkowe, wyższe stawki amortyzacji i inne mechanizmy. Narzędzia i mechanizm zielonego finansowania (np. ESG i systematyka) należy uzupełnić o większe i głębsze wymiary zużycia wody. |
| --- | --- |

4.11.

Kompleksowa polityka wodna UE musi być połączona z równie ambitnym planem finansowania unijnego, aby umożliwić przemysłowi i organom gminnym przeprowadzanie niezbędnych inwestycji w technologie wodooszczędne. Należy wprowadzić pozytywne zachęty finansowe, takie jak ulgi podatkowe, wyższe stawki amortyzacji i inne mechanizmy. Narzędzia i mechanizm zielonego finansowania (np. ESG i systematyka) należy uzupełnić o większe i głębsze wymiary zużycia wody.

Bruksela, dnia 13 lipca 2023 r.

Oliver RÖPKE

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  https://www.eea.europa.eu/highlights/water-stress-is-a-major.

1

(2)  https://www.eea.europa.eu/publications/92-9167-025-1/page003.html.

2

(3)  COM/2023/62 final.

3

(4)  Posiedzenie Rady Europejskiej (23 marca 2023 r.) – Konkluzje.

4

(5)  https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Archive:Water_use_in_industry&oldid=196132.

5

(6)  Repozytorium publikacji JRC – Circular Economy Perspectives in the EU Textile sector (europa.eu).

6

Circular Economy Perspectives in the EU Textile sector

(7)  https://www.africapulpaper.com/en/articles/water-usage-in-paper-mills.

7

(8)  https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC129596.

8

---

| 29.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 349/80 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 349/80

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Zrównoważona gospodarka wodna i kryzys klimatyczny: rozwiązania oparte na obiegu zamkniętym i inne rozwiązania dotyczące unijnego systemu rolno-spożywczego w przyszłym Niebieskim Ładzie”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 349/13)

| Sprawozdawca: | Josep PUXEU ROCAMORA |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | John COMER |

Sprawozdawca:

Josep PUXEU ROCAMORA

Josep PUXEU ROCAMORA

Współsprawozdawca:

John COMER

John COMER

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 23.1.2023 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 28.6.2023 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 13.7.2023 |
| Sesja plenarna nr | 580 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 181/0/0 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

23.1.2023

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

28.6.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

13.7.2023

Sesja plenarna nr

580

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

181/0/0

1.   Wnioski i zalecenia

Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Zmiana klimatu powoduje zmiany w rozkładzie opadów w Unii Europejskiej, co w rezultacie wpływa na ilość wody dostępnej na potrzeby rolnictwa. Prowadzi to nie tylko do zmniejszenia produkcji roślinnej, lecz także do nasilenia konkurencji między różnymi sposobami wykorzystania konsumpcyjnego (ludność, przemysł i rolnictwo). Ponadto działalność człowieka wpływa również na jakość wody, zwiększając w niej zawartość składników odżywczych i substancji zanieczyszczających. |
| --- | --- |

1.1.

Zmiana klimatu powoduje zmiany w rozkładzie opadów w Unii Europejskiej, co w rezultacie wpływa na ilość wody dostępnej na potrzeby rolnictwa. Prowadzi to nie tylko do zmniejszenia produkcji roślinnej, lecz także do nasilenia konkurencji między różnymi sposobami wykorzystania konsumpcyjnego (ludność, przemysł i rolnictwo). Ponadto działalność człowieka wpływa również na jakość wody, zwiększając w niej zawartość składników odżywczych i substancji zanieczyszczających.

| 1.2. | We wspólnej polityce rolnej, w strategii „Od pola do stołu” oraz w strategii na rzecz bioróżnorodności wyznaczono cele dotyczące osiągnięcia zrównoważonej produkcji żywności i ochrony ekosystemów. Aby osiągnąć te cele, dla sektora rolno-spożywczego niezbędne jest utrzymanie obszarów wiejskich i struktur produkcyjnych, wsparcie producentów na szczeblu lokalnym, zrównoważone gospodarowanie gruntami i zrównoważona gospodarka wodna oraz otwarta strategiczna autonomia. Woda jest podstawowym zasobem dla produkcji żywności, dlatego zapewnienie dostępu do wody o wystarczającej jakości oraz zrównoważona gospodarka wodna są niezbędne dla zagwarantowania odpowiedniej i zrównoważonej produkcji żywności w UE. Wszystkie programy WPR powinny zachęcać do prowadzenia zrównoważonej i wydajnej gospodarki wodnej oraz przewidywać w każdym państwie członkowskim wskaźniki pozwalające na monitorowanie postępów w gospodarce wodnej. |
| --- | --- |

1.2.

We wspólnej polityce rolnej, w strategii „Od pola do stołu” oraz w strategii na rzecz bioróżnorodności wyznaczono cele dotyczące osiągnięcia zrównoważonej produkcji żywności i ochrony ekosystemów. Aby osiągnąć te cele, dla sektora rolno-spożywczego niezbędne jest utrzymanie obszarów wiejskich i struktur produkcyjnych, wsparcie producentów na szczeblu lokalnym, zrównoważone gospodarowanie gruntami i zrównoważona gospodarka wodna oraz otwarta strategiczna autonomia. Woda jest podstawowym zasobem dla produkcji żywności, dlatego zapewnienie dostępu do wody o wystarczającej jakości oraz zrównoważona gospodarka wodna są niezbędne dla zagwarantowania odpowiedniej i zrównoważonej produkcji żywności w UE. Wszystkie programy WPR powinny zachęcać do prowadzenia zrównoważonej i wydajnej gospodarki wodnej oraz przewidywać w każdym państwie członkowskim wskaźniki pozwalające na monitorowanie postępów w gospodarce wodnej.

| 1.3. | W ramach zrównoważonej gospodarki wodnej należy koncentrować się na zarządzaniu podażą i podejmować działania mające na celu zapewnienie dostępności wody dla wszystkich użytkowników. Zarządzanie podażą musi koniecznie obejmować optymalizację wydajności, ograniczenie strat, określenie priorytetowych sposobów wykorzystania, wyeliminowanie nielegalnego wykorzystania, przyjęcie środków zapewniających zrównoważoność całego systemu i wreszcie przyjęcie zestawu rozwiązań zgodnych ze strategiami mającymi na celu konsolidację wystarczającej produkcji żywności w UE. |
| --- | --- |

1.3.

W ramach zrównoważonej gospodarki wodnej należy koncentrować się na zarządzaniu podażą i podejmować działania mające na celu zapewnienie dostępności wody dla wszystkich użytkowników. Zarządzanie podażą musi koniecznie obejmować optymalizację wydajności, ograniczenie strat, określenie priorytetowych sposobów wykorzystania, wyeliminowanie nielegalnego wykorzystania, przyjęcie środków zapewniających zrównoważoność całego systemu i wreszcie przyjęcie zestawu rozwiązań zgodnych ze strategiami mającymi na celu konsolidację wystarczającej produkcji żywności w UE.

| 1.4. | EKES wzywa do opracowania specjalnych norm dotyczących wykorzystania wody w różnych sektorach gospodarki, np. w rolnictwie i przemyśle – specjalna struktura zarządzania, z udziałem EKES-u, powinna opracować sektorowe wytyczne dotyczące wykorzystania wody. |
| --- | --- |

1.4.

EKES wzywa do opracowania specjalnych norm dotyczących wykorzystania wody w różnych sektorach gospodarki, np. w rolnictwie i przemyśle – specjalna struktura zarządzania, z udziałem EKES-u, powinna opracować sektorowe wytyczne dotyczące wykorzystania wody.

| 1.5. | Decydującą rolę w zapewnieniu wody do celów produkcji rolnej odgrywają technologie. Należy zapewnić odpowiednie i wystarczające zasoby budżetowe na badania i adaptację wiedzy z zakresu genomiki z myślą o rozwijaniu odporniejszych upraw lepiej dostosowanych do warunków klimatycznych. Potrzebne będą także zasoby na propagowanie nowych technik adaptacji wody, takich jak ponowne wykorzystanie i odsalanie. W związku z tym EKES proponuje promowanie niezbędnych środków pozwalających rozwijać nowe technologie. Należy przy tym respektować ekosystemy, w których się one znajdują, i priorytetowo traktować kwestie środowiskowe. |
| --- | --- |

1.5.

Decydującą rolę w zapewnieniu wody do celów produkcji rolnej odgrywają technologie. Należy zapewnić odpowiednie i wystarczające zasoby budżetowe na badania i adaptację wiedzy z zakresu genomiki z myślą o rozwijaniu odporniejszych upraw lepiej dostosowanych do warunków klimatycznych. Potrzebne będą także zasoby na propagowanie nowych technik adaptacji wody, takich jak ponowne wykorzystanie i odsalanie. W związku z tym EKES proponuje promowanie niezbędnych środków pozwalających rozwijać nowe technologie. Należy przy tym respektować ekosystemy, w których się one znajdują, i priorytetowo traktować kwestie środowiskowe.

| 1.6. | Wprowadzenie nowych technologii, których funkcjonowanie jest ściśle związane z wykorzystaniem paliw kopalnych, warunkują ceny energii. EKES wzywa do obniżenia emisyjności rolnictwa, dostosowania cen rolnych w sektorze pierwotnym oraz intensywnego wykorzystywania odnawialnych źródeł energii w celu wzmocnienia powiązań na linii energia–woda–żywność. |
| --- | --- |

1.6.

Wprowadzenie nowych technologii, których funkcjonowanie jest ściśle związane z wykorzystaniem paliw kopalnych, warunkują ceny energii. EKES wzywa do obniżenia emisyjności rolnictwa, dostosowania cen rolnych w sektorze pierwotnym oraz intensywnego wykorzystywania odnawialnych źródeł energii w celu wzmocnienia powiązań na linii energia–woda–żywność.

| 1.7. | Zmiana klimatu oznacza wyższe temperatury, zwiększoną ewapotranspirację oraz znacznie częstsze występowanie ekstremalnych zdarzeń pogodowych, co powoduje susze, powodzie, burze i pożary. Problemy te mają bardzo destrukcyjny wpływ na produkcję w zakresie upraw oraz hodowli zwierząt gospodarskich. Potrzeba strategicznego planu, w którym wykorzystano by fachową wiedzę naukową i technologiczną, aby zagwarantować dostępność bezpiecznej wody na potrzeby rolnictwa w całej UE. Należy przygotować szczegółowe plany dla lokalnych obszarów i regionów, które cierpią z powodu uporczywych susz i powodzi. Potrzebny będzie specjalny, odrębny budżet i linie na wsparcie oraz rozporządzenie UE, za pomocą którego przeznaczone zostaną środki na umożliwienie i ułatwienie realizacji centralnych, regionalnych i lokalnych planów zaopatrzenia w odpowiednią ilość wody. W ramach tych planów należy zapewnić budowę i utrzymanie funkcjonalnej infrastruktury wodnej we wszystkich częściach UE. |
| --- | --- |

1.7.

Zmiana klimatu oznacza wyższe temperatury, zwiększoną ewapotranspirację oraz znacznie częstsze występowanie ekstremalnych zdarzeń pogodowych, co powoduje susze, powodzie, burze i pożary. Problemy te mają bardzo destrukcyjny wpływ na produkcję w zakresie upraw oraz hodowli zwierząt gospodarskich. Potrzeba strategicznego planu, w którym wykorzystano by fachową wiedzę naukową i technologiczną, aby zagwarantować dostępność bezpiecznej wody na potrzeby rolnictwa w całej UE. Należy przygotować szczegółowe plany dla lokalnych obszarów i regionów, które cierpią z powodu uporczywych susz i powodzi. Potrzebny będzie specjalny, odrębny budżet i linie na wsparcie oraz rozporządzenie UE, za pomocą którego przeznaczone zostaną środki na umożliwienie i ułatwienie realizacji centralnych, regionalnych i lokalnych planów zaopatrzenia w odpowiednią ilość wody. W ramach tych planów należy zapewnić budowę i utrzymanie funkcjonalnej infrastruktury wodnej we wszystkich częściach UE.

2.   Umieszczenie europejskiego rolnictwa w szerszym kontekście

Umieszczenie europejskiego rolnictwa w szerszym kontekście

| 2.1. | Celem niniejszej opinii z inicjatywy własnej jest przeanalizowanie dwóch powiązanych ze sobą pojęć: wody i rolnictwa w UE w świetle kryzysu klimatycznego i ich wpływu na bezpieczeństwo żywnościowe i zrównoważoną gospodarkę żywnościową w przyszłości. Opinia zawiera materiał do przemyśleń na temat wpływu ekstremalnych zdarzeń pogodowych, a także na temat skutków różnych kierunków polityki i przepisów UE. W opinii opisano, jak pilne jest wdrożenie zrównoważonej gospodarki wodnej, a także zajęcie się szczególnymi problemami związanymi z wodą w rolnictwie UE, oraz przedstawiono propozycje w sprawie zwiększenia autonomii żywnościowej UE oraz zapewnienia takiej ilości i jakości wody, które byłyby adekwatne do tego celu. |
| --- | --- |

2.1.

Celem niniejszej opinii z inicjatywy własnej jest przeanalizowanie dwóch powiązanych ze sobą pojęć: wody i rolnictwa w UE w świetle kryzysu klimatycznego i ich wpływu na bezpieczeństwo żywnościowe i zrównoważoną gospodarkę żywnościową w przyszłości. Opinia zawiera materiał do przemyśleń na temat wpływu ekstremalnych zdarzeń pogodowych, a także na temat skutków różnych kierunków polityki i przepisów UE. W opinii opisano, jak pilne jest wdrożenie zrównoważonej gospodarki wodnej, a także zajęcie się szczególnymi problemami związanymi z wodą w rolnictwie UE, oraz przedstawiono propozycje w sprawie zwiększenia autonomii żywnościowej UE oraz zapewnienia takiej ilości i jakości wody, które byłyby adekwatne do tego celu.

| 2.2. | Rolnictwo jest strategicznym sektorem w Unii, przede wszystkim ze względu na jego znaczenie społeczno-gospodarcze. Szacuje się, że 30 % wykorzystywanej powierzchni użytków rolnych w UE podlega nawadnianiu, choć w południowych państwach członkowskich odsetek ten jest wyższy ze względu na ich szczególne warunki klimatyczne i w niektórych regionach sięga 70 % (1). |
| --- | --- |

2.2.

Rolnictwo jest strategicznym sektorem w Unii, przede wszystkim ze względu na jego znaczenie społeczno-gospodarcze. Szacuje się, że 30 % wykorzystywanej powierzchni użytków rolnych w UE podlega nawadnianiu, choć w południowych państwach członkowskich odsetek ten jest wyższy ze względu na ich szczególne warunki klimatyczne i w niektórych regionach sięga 70 % (1

3.   Niedobór wody i główne wyzwania dla unijnego systemu rolno-spożywczego

Niedobór wody i główne wyzwania dla unijnego systemu rolno-spożywczego

| 3.1. | Produkcja rolna zależy od dostępności zasobów wody. Z kolei rolnictwo oddziałuje i na ilość wody, i na jej jakość – zarówno z powodu zanieczyszczenia rozproszonego wynikającego ze stosowania nawozów i pestycydów, jak i z powodu intruzji wody słonej do nadmiernie eksploatowanych przybrzeżnych warstw wodonośnych. Szacuje się, że co roku niedobór wody występuje na 20 % europejskich gruntów i dotyka 30 % ludności (2), przy czym oczekuje się, że w ciągu następnych 10 lat deficyt wody w UE znacznie się pogłębi (3). |
| --- | --- |

3.1.

Produkcja rolna zależy od dostępności zasobów wody. Z kolei rolnictwo oddziałuje i na ilość wody, i na jej jakość – zarówno z powodu zanieczyszczenia rozproszonego wynikającego ze stosowania nawozów i pestycydów, jak i z powodu intruzji wody słonej do nadmiernie eksploatowanych przybrzeżnych warstw wodonośnych. Szacuje się, że co roku niedobór wody występuje na 20 % europejskich gruntów i dotyka 30 % ludności (2

3

| 3.2. | Według danych Europejskiej Agencji Środowiska odnawialne zasoby wody w UE zmniejszyły się z 3 219 km3 w 2010 r. do 2 883 km3 w 2020 r. (4) Na tę sytuację negatywnie wpłynie spodziewany wzrost temperatur i większe parowanie terenowe, co zaostrzy zapotrzebowanie rolnictwa na wodę oraz konkurencję między różnymi sposobami jej wykorzystania. |
| --- | --- |

3.2.

Według danych Europejskiej Agencji Środowiska odnawialne zasoby wody w UE zmniejszyły się z 3 219 km3

3

4

| 3.3. | W ciągu ostatnich 55 lat w całej UE odnotowano 17-procentowy spadek ilości odnawialnych zasobów wodnych na mieszkańca (5). Chociaż wynika to częściowo ze wzrostu liczby ludności, prawdą jest również, że w wielu regionach UE presja ze strony działalności gospodarczej – w tym rolnictwa – i zmiana klimatu pogłębiają sezonowy i roczny niedobór wody. |
| --- | --- |

3.3.

W ciągu ostatnich 55 lat w całej UE odnotowano 17-procentowy spadek ilości odnawialnych zasobów wodnych na mieszkańca (5

| 3.4. | W latach 2010–2016 wody powierzchniowe stanowiły 54 % wody wykorzystywanej w rolnictwie w UE, a wody gruntowe – 39 %. Woda pochodząca z recyklingu stanowiła 4 %, a woda pochodząca z odsalania – 3 % (6). Ten odsetek może się znacznie różnić między państwami członkowskimi w zależności od panujących w nich warunków klimatycznych. Nacisk na ponowne wykorzystanie oczyszczonych ścieków jest elementem gospodarki o obiegu zamkniętym, zwłaszcza że w UE co roku wykorzystuje się ponownie zaledwie ok. 1 100 hm3 ścieków (czyli ok. 0,4 % wody słodkiej pozyskiwanej w UE w ciągu roku) (7). |
| --- | --- |

3.4.

W latach 2010–2016 wody powierzchniowe stanowiły 54 % wody wykorzystywanej w rolnictwie w UE, a wody gruntowe – 39 %. Woda pochodząca z recyklingu stanowiła 4 %, a woda pochodząca z odsalania – 3 % (6

3

7

| 3.5. | Rolnictwo jest zarówno jedną z głównych przyczyn, jak i ofiar niedoboru wody. Według FAO rolnictwo odpowiada za niemal 70 % wszystkich ujęć wodnych, a w niektórych krajach rozwijających się ten odsetek może sięgać nawet 95 % (8). W wielu krajach wydajność nawadniania jest niska. |
| --- | --- |

3.5.

Rolnictwo jest zarówno jedną z głównych przyczyn, jak i ofiar niedoboru wody. Według FAO rolnictwo odpowiada za niemal 70 % wszystkich ujęć wodnych, a w niektórych krajach rozwijających się ten odsetek może sięgać nawet 95 % (8

| 3.6. | Chociaż zmniejsza się ślad wodny produkcji rolnej w UE, pozostaje on znaczny na obszarach, na których następuje intensyfikacja rolnictwa i gdzie występuje większa presja na zasoby wodne. Może to również hamować dywersyfikację i rozwój działalności takiej jak akwakultura słodkowodna i uprawa alg, która mogłaby zapewnić dodatkowe źródła dochodów na niektórych obszarach wiejskich UE, ale jest uzależniona od dostępności co najmniej minimalnej ilości wody. |
| --- | --- |

3.6.

Chociaż zmniejsza się ślad wodny produkcji rolnej w UE, pozostaje on znaczny na obszarach, na których następuje intensyfikacja rolnictwa i gdzie występuje większa presja na zasoby wodne. Może to również hamować dywersyfikację i rozwój działalności takiej jak akwakultura słodkowodna i uprawa alg, która mogłaby zapewnić dodatkowe źródła dochodów na niektórych obszarach wiejskich UE, ale jest uzależniona od dostępności co najmniej minimalnej ilości wody.

| 3.7. | Niedobór wody prowadzi do zmiany koncepcji wody jako zasobu, a także do zmiany istniejących modeli gospodarki. Wodę należy rozumieć jako podstawowy zasób dla życia i dlatego należy gospodarować nią jak deficytowym dobrem ekonomicznym o wysokiej wartości. Paradygmaty gospodarki oparte na popycie są obecnie trudne do zastosowania i trzeba je zmienić pod kątem zarządzania podażą zgodnie z kryteriami bezpieczeństwa i zrównoważoności. |
| --- | --- |

3.7.

Niedobór wody prowadzi do zmiany koncepcji wody jako zasobu, a także do zmiany istniejących modeli gospodarki. Wodę należy rozumieć jako podstawowy zasób dla życia i dlatego należy gospodarować nią jak deficytowym dobrem ekonomicznym o wysokiej wartości. Paradygmaty gospodarki oparte na popycie są obecnie trudne do zastosowania i trzeba je zmienić pod kątem zarządzania podażą zgodnie z kryteriami bezpieczeństwa i zrównoważoności.

| 3.8. | Problemy w zarządzaniu zasobami wynikają nie tylko z braku narzędzi planowania lub zarządzania czy konfliktu interesów różnych podmiotów, ale często są spowodowane złym stanem infrastruktury nawadniającej i systemów odwadniania, co prowadzi do utraty wody i jej nieefektywnego wykorzystania. |
| --- | --- |

3.8.

Problemy w zarządzaniu zasobami wynikają nie tylko z braku narzędzi planowania lub zarządzania czy konfliktu interesów różnych podmiotów, ale często są spowodowane złym stanem infrastruktury nawadniającej i systemów odwadniania, co prowadzi do utraty wody i jej nieefektywnego wykorzystania.

| 3.9. | Rolnictwo w południowych państwach członkowskich UE stoi przed szeregiem wyzwań związanych bezpośrednio z niedoborem wody, zwłaszcza z przedłużającą się suszą, która ma intensywniejszy charakter w regionie śródziemnomorskim, nierówną dostępnością i dystrybucją wody oraz rywalizacją o wodę, zwłaszcza do celów miejskich i związanych z natężeniem ruchu turystycznego. W północnych państwach członkowskich UE dominuje problem związany z zanieczyszczeniem wody spowodowanym rolnictwem intensywnym oraz stosowaniem składników odżywczych i pestycydów. Ponadto istnienie dróg wodnych oraz szlaków transportowych, które wymagają minimalnych przepływów w celu utrzymania ich skuteczności, wiąże się z większą konkurencją między możliwymi alternatywnymi sposobami wykorzystania coraz bardziej ograniczonych zasobów. |
| --- | --- |

3.9.

Rolnictwo w południowych państwach członkowskich UE stoi przed szeregiem wyzwań związanych bezpośrednio z niedoborem wody, zwłaszcza z przedłużającą się suszą, która ma intensywniejszy charakter w regionie śródziemnomorskim, nierówną dostępnością i dystrybucją wody oraz rywalizacją o wodę, zwłaszcza do celów miejskich i związanych z natężeniem ruchu turystycznego. W północnych państwach członkowskich UE dominuje problem związany z zanieczyszczeniem wody spowodowanym rolnictwem intensywnym oraz stosowaniem składników odżywczych i pestycydów. Ponadto istnienie dróg wodnych oraz szlaków transportowych, które wymagają minimalnych przepływów w celu utrzymania ich skuteczności, wiąże się z większą konkurencją między możliwymi alternatywnymi sposobami wykorzystania coraz bardziej ograniczonych zasobów.

| 3.10. | Otwarta strategiczna autonomia w sektorze rolno-spożywczym, jak to już wcześniej stwierdził EKES (9), jest bardzo istotną kwestią. Do ilościowego określenia autonomii żywnościowej UE można zastosować różne wskaźniki. Choć wskaźnik autonomii żywnościowej UE jest wysoki, jego określenie jest zbyt ogólne – wskaźnik ten znacznie waha się w zależności od rodzaju żywności i regionów. Poza tym rzutuje na niego duży deficyt w zakresie produkcji zbóż, soi oraz olejów roślinnych. |
| --- | --- |

3.10.

Otwarta strategiczna autonomia w sektorze rolno-spożywczym, jak to już wcześniej stwierdził EKES (9

| 3.11. | W sprawozdaniu dotyczącym prognozy strategicznej z 2021 r. Komisja Europejska uznała „zapewnienie zrównoważonych i odpornych systemów żywnościowych” za jeden z kluczowych obszarów strategicznych służących wzmocnieniu światowego przywództwa UE i wskazała, że konieczne jest inwestowanie w innowacje, by zachować odporne i zrównoważone systemy żywnościowe. |
| --- | --- |

3.11.

W sprawozdaniu dotyczącym prognozy strategicznej z 2021 r. Komisja Europejska uznała „zapewnienie zrównoważonych i odpornych systemów żywnościowych” za jeden z kluczowych obszarów strategicznych służących wzmocnieniu światowego przywództwa UE i wskazała, że konieczne jest inwestowanie w innowacje, by zachować odporne i zrównoważone systemy żywnościowe.

| 3.12. | Należy zapewnić efektywne wykorzystanie zielonych cieków wodnych, rozumianych jako część opadów, która przesącza się i wsiąka w ziemię. Należy wzmocnić kluczową rolę gleby w filtrowaniu i absorpcji wody poprzez wspieranie strategii regeneracji gleby. |
| --- | --- |

3.12.

Należy zapewnić efektywne wykorzystanie zielonych cieków wodnych, rozumianych jako część opadów, która przesącza się i wsiąka w ziemię. Należy wzmocnić kluczową rolę gleby w filtrowaniu i absorpcji wody poprzez wspieranie strategii regeneracji gleby.

| 3.13. | Niektóre kraje produkcyjne położone na południu Europy dążą do gospodarki o obiegu zamkniętym w zakresie wykorzystania wody (recykling wody czarnej lub ścieków komunalnych do nawadniania) oraz do bardziej technologicznych systemów (odsalanie). Oba rozwiązania są jednak bardzo intensywne pod względem zużycia energii elektrycznej oraz są potencjalnie szkodliwe dla gleby i upraw. Woda z recyklingu musi być odpowiednio uzdatniana, a zapewnienie bezpiecznej wody na potrzeby rolnictwa powinno być priorytetem. Ponadto niezbędna energia pochodzi z różnych systemów, nie zawsze ze źródeł odnawialnych. EKES wzywa do obniżenia emisyjności gospodarki wodnej o obiegu zamkniętym oraz do upowszechnienia stosowania alternatywnych źródeł energii w celu wzmocnienia powiązań na linii energia–woda–żywność. |
| --- | --- |

3.13.

Niektóre kraje produkcyjne położone na południu Europy dążą do gospodarki o obiegu zamkniętym w zakresie wykorzystania wody (recykling wody czarnej lub ścieków komunalnych do nawadniania) oraz do bardziej technologicznych systemów (odsalanie). Oba rozwiązania są jednak bardzo intensywne pod względem zużycia energii elektrycznej oraz są potencjalnie szkodliwe dla gleby i upraw. Woda z recyklingu musi być odpowiednio uzdatniana, a zapewnienie bezpiecznej wody na potrzeby rolnictwa powinno być priorytetem. Ponadto niezbędna energia pochodzi z różnych systemów, nie zawsze ze źródeł odnawialnych. EKES wzywa do obniżenia emisyjności gospodarki wodnej o obiegu zamkniętym oraz do upowszechnienia stosowania alternatywnych źródeł energii w celu wzmocnienia powiązań na linii energia–woda–żywność.

| 3.14. | Zależność od energii elektrycznej urosła do problemu w 2022 r. wskutek wzrostu cen energii, który miał decydujący wpływ na koszty produkcji, szczególnie w regionach przybrzeżnych Morza Śródziemnego, gdzie strukturalny deficyt wody wymaga stosowania rozwiązań technologicznych. |
| --- | --- |

3.14.

Zależność od energii elektrycznej urosła do problemu w 2022 r. wskutek wzrostu cen energii, który miał decydujący wpływ na koszty produkcji, szczególnie w regionach przybrzeżnych Morza Śródziemnego, gdzie strukturalny deficyt wody wymaga stosowania rozwiązań technologicznych.

| 3.15. | Zarządzanie transgranicznymi wodami powierzchniowymi wpływa nie tylko na ilość zasobów w dolnym biegu rzek, ale także na ich jakość. Niezależnie od przepisów ramowej dyrektywy wodnej (10) i istniejącego obowiązku ustanowienia zintegrowanego planowania na poziomie zlewni rzek oczywiste jest, że istnieje pole do poprawy mechanizmów gospodarowania tego rodzaju wodami, czy to za pośrednictwem nowych wyspecjalizowanych organów, czy przez dalszy rozwój prawodawstwa regulacyjnego. |
| --- | --- |

3.15.

Zarządzanie transgranicznymi wodami powierzchniowymi wpływa nie tylko na ilość zasobów w dolnym biegu rzek, ale także na ich jakość. Niezależnie od przepisów ramowej dyrektywy wodnej (10

| 3.16. | Niekontrolowane emisje do jednolitych części wód w wyniku niektórych rodzajów działalności przemysłowej mają negatywny wpływ na zdrowie i bezpieczeństwo żywności, a także stanowią koszt dla całego społeczeństwa. EKES podtrzymuje swoje zaangażowanie na rzecz rozwoju sektorów przemysłu neutralnych dla klimatu, o kontrolowanych emisjach i ponoszących środowiskowe koszty swojej produkcji. |
| --- | --- |

3.16.

Niekontrolowane emisje do jednolitych części wód w wyniku niektórych rodzajów działalności przemysłowej mają negatywny wpływ na zdrowie i bezpieczeństwo żywności, a także stanowią koszt dla całego społeczeństwa. EKES podtrzymuje swoje zaangażowanie na rzecz rozwoju sektorów przemysłu neutralnych dla klimatu, o kontrolowanych emisjach i ponoszących środowiskowe koszty swojej produkcji.

4.   Obecne kierunki polityki unijnej i krajowej

Obecne kierunki polityki unijnej i krajowej

| 4.1. | Główne ramy regulacyjne UE dotyczące aspektów ilościowych i jakościowych związanych z wodą i rolnictwem to ramowa dyrektywa wodna oraz wspólna polityka rolna (WPR) (11). Do celów szczegółowych zaproponowanych w nowej WPR należą krzewienie zrównoważonego rozwoju i efektywnego gospodarowania zasobami naturalnymi, takimi jak gleba, powietrze i oczywiście woda. Ponadto woda została uwzględniona w celu zrównoważonego rozwoju nr 6 Organizacji Narodów Zjednoczonych, którego założenia odnoszą się do efektywnego i zintegrowanego gospodarowania wodą. |
| --- | --- |

4.1.

Główne ramy regulacyjne UE dotyczące aspektów ilościowych i jakościowych związanych z wodą i rolnictwem to ramowa dyrektywa wodna oraz wspólna polityka rolna (WPR) (11

| 4.2. | Ramowa dyrektywa wodna stanowi, że woda jest zasobem naturalnym, który należy chronić, zabezpieczać i którym należy zarządzać w sposób zrównoważony. W tym celu ustanawia się ramy zarządzania, bezpośrednio lub na zasadzie koncesji, w zależności od poszczególnych terytoriów; te ramy zarządzania mają na celu zapewnienie zintegrowanej i zrównoważonej gospodarki wodnej na poziomie UE. |
| --- | --- |

4.2.

Ramowa dyrektywa wodna stanowi, że woda jest zasobem naturalnym, który należy chronić, zabezpieczać i którym należy zarządzać w sposób zrównoważony. W tym celu ustanawia się ramy zarządzania, bezpośrednio lub na zasadzie koncesji, w zależności od poszczególnych terytoriów; te ramy zarządzania mają na celu zapewnienie zintegrowanej i zrównoważonej gospodarki wodnej na poziomie UE.

| 4.3. | W wieloletnich ramach finansowych na lata 2021–2027 na WPR przeznaczono łącznie 386,6 mld EUR, które zostaną rozdzielone między poszczególne państwa członkowskie i znajdą zastosowanie w różnych obszarach polityki pierwszego i drugiego filaru. EKES wzywa do utworzenia specjalnego budżetu i funduszy na rzecz wody, zgodnie z opinią „Ekonomika Europejskiego Niebieskiego Ładu” (12). |
| --- | --- |

4.3.

W wieloletnich ramach finansowych na lata 2021–2027 na WPR przeznaczono łącznie 386,6 mld EUR, które zostaną rozdzielone między poszczególne państwa członkowskie i znajdą zastosowanie w różnych obszarach polityki pierwszego i drugiego filaru. EKES wzywa do utworzenia specjalnego budżetu i funduszy na rzecz wody, zgodnie z opinią „Ekonomika Europejskiego Niebieskiego Ładu” (12

| 4.4. | Większość płatności bezpośrednich w ramach WPR, a także niektóre płatności w ramach filaru drugiego podlegają zasadom warunkowości obejmującym wymogi prawne w zakresie zarządzania, a także normom dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska, które nakładają obowiązek stosowania zrównoważonych praktyk rolniczych, w tym procesów zintegrowanego gospodarowania zasobami wodnymi do celów nawadniania. W przypadku większości płatności uznano jednak, że mają neutralny wpływ na kwestię nawadniania (13). Wszystkie programy WPR powinny zachęcać do prowadzenia zrównoważonej i wydajnej gospodarki wodnej oraz przewidywać w każdym państwie członkowskim wskaźniki pozwalające na monitorowanie postępów w gospodarce wodnej. |
| --- | --- |

4.4.

Większość płatności bezpośrednich w ramach WPR, a także niektóre płatności w ramach filaru drugiego podlegają zasadom warunkowości obejmującym wymogi prawne w zakresie zarządzania, a także normom dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska, które nakładają obowiązek stosowania zrównoważonych praktyk rolniczych, w tym procesów zintegrowanego gospodarowania zasobami wodnymi do celów nawadniania. W przypadku większości płatności uznano jednak, że mają neutralny wpływ na kwestię nawadniania (13

| 4.5. | Niektóre państwa członkowskie przeznaczają fundusze UE na wsparcie upraw o dużym zapotrzebowaniu na wodę na obszarach dotkniętych deficytem wody bez wprowadzania zabezpieczeń, wykorzystując dobrowolne wsparcie związane z produkcją do utrzymania lub zwiększenia produkcji niektórych upraw w sektorach wymagających dużej ilości wody, położonych głównie w południowych krajach Unii. EKES uważa, że należy przestrzegać zasad zrównoważonej gospodarki zasobami wodnymi oraz analizy kosztów i korzyści, aby zapewnić nie tylko zrównoważoność, ale również efektywność wykorzystania zasobów wodnych. |
| --- | --- |

4.5.

Niektóre państwa członkowskie przeznaczają fundusze UE na wsparcie upraw o dużym zapotrzebowaniu na wodę na obszarach dotkniętych deficytem wody bez wprowadzania zabezpieczeń, wykorzystując dobrowolne wsparcie związane z produkcją do utrzymania lub zwiększenia produkcji niektórych upraw w sektorach wymagających dużej ilości wody, położonych głównie w południowych krajach Unii. EKES uważa, że należy przestrzegać zasad zrównoważonej gospodarki zasobami wodnymi oraz analizy kosztów i korzyści, aby zapewnić nie tylko zrównoważoność, ale również efektywność wykorzystania zasobów wodnych.

| 4.6. | Wszystkie państwa członkowskie powinny prowadzić rejestr poboru wód powierzchniowych i gruntowych oraz magazynowania wód powierzchniowych, a użytkownicy wody powinni posiadać zezwolenia przed poborem lub magazynowaniem wody. Wszystkie państwa członkowskie powinny wzmocnić i zaostrzyć istniejące systemy kontroli w celu wykrywania nielegalnego wykorzystania wody i karania za nie. |
| --- | --- |

4.6.

Wszystkie państwa członkowskie powinny prowadzić rejestr poboru wód powierzchniowych i gruntowych oraz magazynowania wód powierzchniowych, a użytkownicy wody powinni posiadać zezwolenia przed poborem lub magazynowaniem wody. Wszystkie państwa członkowskie powinny wzmocnić i zaostrzyć istniejące systemy kontroli w celu wykrywania nielegalnego wykorzystania wody i karania za nie.

| 4.7. | Europejski Trybunał Obrachunkowy jest zdania, że odzyskiwanie kosztów usług wodnych w rolnictwie jest niepełne, głównie dlatego, że koszty zasobów i ochrony środowiska nie znajdują odpowiedniego odzwierciedlenia w cenach wody. Zdaniem Komisji oznacza to ukryte koszty dla społeczeństwa i ogranicza potencjalne dochody, dzięki którym można by finansować środki mające na celu skuteczne wdrożenie ramowej dyrektywy wodnej. |
| --- | --- |

4.7.

Europejski Trybunał Obrachunkowy jest zdania, że odzyskiwanie kosztów usług wodnych w rolnictwie jest niepełne, głównie dlatego, że koszty zasobów i ochrony środowiska nie znajdują odpowiedniego odzwierciedlenia w cenach wody. Zdaniem Komisji oznacza to ukryte koszty dla społeczeństwa i ogranicza potencjalne dochody, dzięki którym można by finansować środki mające na celu skuteczne wdrożenie ramowej dyrektywy wodnej.

| 4.8. | W przypadku wody zasada jedności rynku europejskiego nie jest spełniona. Użytkownicy płacą bardzo różne ceny za podobne usługi, w zależności od państwa członkowskiego, a nawet od konkretnego miejsca prowadzenia działalności w państwie członkowskim. Dlatego korzystne byłoby promowanie unijnej metodyki racjonalizacji i standaryzacji systemów ustalania cen wody (14). |
| --- | --- |

4.8.

W przypadku wody zasada jedności rynku europejskiego nie jest spełniona. Użytkownicy płacą bardzo różne ceny za podobne usługi, w zależności od państwa członkowskiego, a nawet od konkretnego miejsca prowadzenia działalności w państwie członkowskim. Dlatego korzystne byłoby promowanie unijnej metodyki racjonalizacji i standaryzacji systemów ustalania cen wody (14

| 4.9. | EKES wzywa w szczególności do opracowania specjalnych norm dotyczących wykorzystania wody w różnych sektorach gospodarki, np. w rolnictwie i przemyśle – specjalna struktura zarządzania, z udziałem EKES-u, powinna opracować sektorowe wytyczne dotyczące wykorzystania wody (15). |
| --- | --- |

4.9.

EKES wzywa w szczególności do opracowania specjalnych norm dotyczących wykorzystania wody w różnych sektorach gospodarki, np. w rolnictwie i przemyśle – specjalna struktura zarządzania, z udziałem EKES-u, powinna opracować sektorowe wytyczne dotyczące wykorzystania wody (15

| 4.10. | Średni wzrost cen żywności i środków produkcji można powiązać z różnymi czynnikami (16). Obecna sytuacja inflacyjna oznacza jednak, że składki na rzecz WPR zostały realnie obniżone i to bardzo znacząco. Należy podjąć odpowiednie działania budżetowe, by naprawić sytuację i przywrócić gospodarczy zakres celów UE. |
| --- | --- |

4.10.

Średni wzrost cen żywności i środków produkcji można powiązać z różnymi czynnikami (16

5.   Długofalowe propozycje, rozwiązania i reakcje

Długofalowe propozycje, rozwiązania i reakcje

| 5.1. | Niedobór wody i kryzys klimatyczny to dwa z największych wyzwań, przed którymi stoi obecnie unijny system rolno-spożywczy. Aby podołać tym wyzwaniom i zapewnić długoterminową zrównoważoność produkcji żywności w Europie, potrzebne są rozwiązania oparte na obiegu zamkniętym i inne innowacyjne metody. Koncepcja Niebieskiego ładu została zaproponowana jako kompleksowe rozwiązanie, które czerpie z doświadczeń związanych z Europejskim Zielonym Ładem i jego zasadami. |
| --- | --- |

5.1.

Niedobór wody i kryzys klimatyczny to dwa z największych wyzwań, przed którymi stoi obecnie unijny system rolno-spożywczy. Aby podołać tym wyzwaniom i zapewnić długoterminową zrównoważoność produkcji żywności w Europie, potrzebne są rozwiązania oparte na obiegu zamkniętym i inne innowacyjne metody. Koncepcja Niebieskiego ładu została zaproponowana jako kompleksowe rozwiązanie, które czerpie z doświadczeń związanych z Europejskim Zielonym Ładem i jego zasadami.

| 5.2. | Pierwszoplanowym celem powinno być zapewnienie otwartej strategicznej autonomii w sektorze rolno-spożywczym na poziomie UE. Konieczne jest zatem skupienie się na utrzymaniu produkcji rolnej w UE, opracowanie polityki sprzyjającej takim rodzajom upraw, w których stwierdzono deficyt, i zrównoważenie nadwyżki produkcji. |
| --- | --- |

5.2.

Pierwszoplanowym celem powinno być zapewnienie otwartej strategicznej autonomii w sektorze rolno-spożywczym na poziomie UE. Konieczne jest zatem skupienie się na utrzymaniu produkcji rolnej w UE, opracowanie polityki sprzyjającej takim rodzajom upraw, w których stwierdzono deficyt, i zrównoważenie nadwyżki produkcji.

| 5.3. | Ta gwarancja produkcji rolnej będzie siłą rzeczy wymagać zapewnienia również odpowiedniej ilości i jakości wody, bez rezygnacji z polityki na rzecz zmniejszenia śladu wodnego. Polityka promująca oszczędzanie wody w produkcji pozwoli zwiększyć ilość zasobów, nie wpływając na zrównoważoność obiegu wody w przyrodzie. |
| --- | --- |

5.3.

Ta gwarancja produkcji rolnej będzie siłą rzeczy wymagać zapewnienia również odpowiedniej ilości i jakości wody, bez rezygnacji z polityki na rzecz zmniejszenia śladu wodnego. Polityka promująca oszczędzanie wody w produkcji pozwoli zwiększyć ilość zasobów, nie wpływając na zrównoważoność obiegu wody w przyrodzie.

| 5.4. | Zmniejszenie śladu wodnego rolnictwa w UE wymaga połączenia technologii, zrównoważonych praktyk rolniczych, zrównoważonego i efektywnego gospodarowania wodą i skutecznej polityki publicznej sprzyjającej zrównoważonemu rozwojowi w sektorze rolno-spożywczym. |
| --- | --- |

5.4.

Zmniejszenie śladu wodnego rolnictwa w UE wymaga połączenia technologii, zrównoważonych praktyk rolniczych, zrównoważonego i efektywnego gospodarowania wodą i skutecznej polityki publicznej sprzyjającej zrównoważonemu rozwojowi w sektorze rolno-spożywczym.

| 5.5. | W związku z tym uważa się, że zarówno w sferze WPR, jak i innych funduszy UE konieczne jest dalsze propagowanie polityki zachęcającej do wydajnego nawadniania i ogólnego wykorzystania wody. Należy poczynić postępy we wdrażaniu zrównoważonych praktyk rolniczych, w stosowaniu technologii efektywniejszego wykorzystania wody, a także w rozwoju upraw bardziej odpornych na susze i powodzie. Bez niezbędnych zasobów budżetowych nie będzie możliwe zbudowanie odpornych i zrównoważonych systemów rolno-spożywczych w Europie. |
| --- | --- |

5.5.

W związku z tym uważa się, że zarówno w sferze WPR, jak i innych funduszy UE konieczne jest dalsze propagowanie polityki zachęcającej do wydajnego nawadniania i ogólnego wykorzystania wody. Należy poczynić postępy we wdrażaniu zrównoważonych praktyk rolniczych, w stosowaniu technologii efektywniejszego wykorzystania wody, a także w rozwoju upraw bardziej odpornych na susze i powodzie. Bez niezbędnych zasobów budżetowych nie będzie możliwe zbudowanie odpornych i zrównoważonych systemów rolno-spożywczych w Europie.

| 5.6. | Zrównoważone gospodarowanie zasobami wodnymi na obszarach wiejskich może pomóc zmniejszyć ślad wodny unijnego rolnictwa. Chodzi zwłaszcza o takie działania jak rekultywacja terenów podmokłych, tworzenie stref buforowych oraz poprawa jakości wody w rzekach i jeziorach. Kwestie te należy uwzględnić w planach gospodarowania wodami w dorzeczu dla różnych dorzeczy i EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie do zapewnienia przestrzegania tych zobowiązań. |
| --- | --- |

5.6.

Zrównoważone gospodarowanie zasobami wodnymi na obszarach wiejskich może pomóc zmniejszyć ślad wodny unijnego rolnictwa. Chodzi zwłaszcza o takie działania jak rekultywacja terenów podmokłych, tworzenie stref buforowych oraz poprawa jakości wody w rzekach i jeziorach. Kwestie te należy uwzględnić w planach gospodarowania wodami w dorzeczu dla różnych dorzeczy i EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie do zapewnienia przestrzegania tych zobowiązań.

| 5.7. | Należy odpowiednio finansować innowacje i badania nastawione na rozwój takich technologii i praktyk rolniczych, które są bardziej efektywne i zrównoważone w zakresie wykorzystania wody. Ważne jest także, by wspomagać rozwijanie polityk i praktyk promujących rolnictwo precyzyjne, zrównoważone gospodarowanie glebami, zwiększanie zdolności gleby do zatrzymywania wody oraz stosowanie w praktyce wiedzy o genomice roślin i nasion. |
| --- | --- |

5.7.

Należy odpowiednio finansować innowacje i badania nastawione na rozwój takich technologii i praktyk rolniczych, które są bardziej efektywne i zrównoważone w zakresie wykorzystania wody. Ważne jest także, by wspomagać rozwijanie polityk i praktyk promujących rolnictwo precyzyjne, zrównoważone gospodarowanie glebami, zwiększanie zdolności gleby do zatrzymywania wody oraz stosowanie w praktyce wiedzy o genomice roślin i nasion.

| 5.8. | Ograniczenie marnotrawienia żywności może zmniejszyć ilość wody koniecznej do produkcji żywności. Można to osiągnąć za pomocą kampanii edukacyjnych skierowanych do konsumentów, poprawy zarządzania łańcuchem dostaw i promowania innowacyjnych technologii przechowywania żywności. |
| --- | --- |

5.8.

Ograniczenie marnotrawienia żywności może zmniejszyć ilość wody koniecznej do produkcji żywności. Można to osiągnąć za pomocą kampanii edukacyjnych skierowanych do konsumentów, poprawy zarządzania łańcuchem dostaw i promowania innowacyjnych technologii przechowywania żywności.

| 5.9. | Państwa członkowskie powinny realizować przejrzystą politykę ustalania cen wody, która zachęca do wydajności i oszczędności oraz sprawia, że wszystkie kategorie użytkowników wody wnoszą odpowiedni wkład w odzyskiwanie kosztów zgodnie z zasadami ramowej dyrektywy wodnej. |
| --- | --- |

5.9.

Państwa członkowskie powinny realizować przejrzystą politykę ustalania cen wody, która zachęca do wydajności i oszczędności oraz sprawia, że wszystkie kategorie użytkowników wody wnoszą odpowiedni wkład w odzyskiwanie kosztów zgodnie z zasadami ramowej dyrektywy wodnej.

| 5.10. | Zakłada się, że przy zachowaniu właściwego poziomu ustalanie opłat za wodę w oparciu o zużycie objętościowe może stanowić zachętę do przejścia na efektywne pod względem zużycia wody technologie i praktyki w zakresie nawadniania lub na uprawy wymagające mniejszej ilości wody. Te państwa członkowskie, które nadal utrzymują pobieranie opłat za wodę do nawadniania na podstawie wielkości nawadnianej powierzchni, muszą zatem stopniowo z tego rezygnować. |
| --- | --- |

5.10.

Zakłada się, że przy zachowaniu właściwego poziomu ustalanie opłat za wodę w oparciu o zużycie objętościowe może stanowić zachętę do przejścia na efektywne pod względem zużycia wody technologie i praktyki w zakresie nawadniania lub na uprawy wymagające mniejszej ilości wody. Te państwa członkowskie, które nadal utrzymują pobieranie opłat za wodę do nawadniania na podstawie wielkości nawadnianej powierzchni, muszą zatem stopniowo z tego rezygnować.

| 5.11. | Europejski Trybunał Obrachunkowy stwierdził, że nie udaje się odzyskać pełnych kosztów usług związanych z wodą w rolnictwie. Jedną z przyczyn tego stanu rzeczy jest to, że ceny wody nie odzwierciedlają (jeszcze) kosztów związanych ze środowiskiem naturalnym oraz z zasobami. Oznacza to, że istnieje wiele specjalnych zwolnień dotyczących cen wody do nawadniania, co sprawia, że woda na potrzeby rolnictwa jest tańsza niż w innych zastosowaniach. Choć nie trzeba całkowicie rezygnować z takiego podejścia, jasne jest, że niezbędny jest przegląd całości tej polityki i odchodzenie od zwolnień na rzecz zachęt do oszczędzania wody i premiowania go. |
| --- | --- |

5.11.

Europejski Trybunał Obrachunkowy stwierdził, że nie udaje się odzyskać pełnych kosztów usług związanych z wodą w rolnictwie. Jedną z przyczyn tego stanu rzeczy jest to, że ceny wody nie odzwierciedlają (jeszcze) kosztów związanych ze środowiskiem naturalnym oraz z zasobami. Oznacza to, że istnieje wiele specjalnych zwolnień dotyczących cen wody do nawadniania, co sprawia, że woda na potrzeby rolnictwa jest tańsza niż w innych zastosowaniach. Choć nie trzeba całkowicie rezygnować z takiego podejścia, jasne jest, że niezbędny jest przegląd całości tej polityki i odchodzenie od zwolnień na rzecz zachęt do oszczędzania wody i premiowania go.

| 5.12. | Ramową dyrektywę wodną sporządzono 23 lata temu w zupełnie innym kontekście gospodarczym, społecznym i klimatologicznym. Dlatego warto rozważyć ponowne przeanalizowanie niektórych jej zapisów, aby mogła stać się skutecznym instrumentem wspierania bezpieczeństwa żywnościowego. |
| --- | --- |

5.12.

Ramową dyrektywę wodną sporządzono 23 lata temu w zupełnie innym kontekście gospodarczym, społecznym i klimatologicznym. Dlatego warto rozważyć ponowne przeanalizowanie niektórych jej zapisów, aby mogła stać się skutecznym instrumentem wspierania bezpieczeństwa żywnościowego.

| 5.13. | Zgodnie z zasadą pomocniczości państwa członkowskie mają swobodę wdrażania i egzekwowania obowiązku uzyskania zezwolenia na pobieranie wody na podstawie indywidualnych kryteriów (na poziomie krajowym lub regionalnym). Zauważono jednak, że ta niejednorodność prowadzi do utraty kontroli nad dostępem do niektórych części wód gruntowych. Dlatego Komisja i państwa członkowskie powinny stworzyć bardziej jednolite i selektywne kryterium oraz zastosować rygorystyczne wymogi regulacyjne i wymogi dotyczące warunkowości odnośnie do poboru wód zarówno powierzchniowych, jak i gruntowych. |
| --- | --- |

5.13.

Zgodnie z zasadą pomocniczości państwa członkowskie mają swobodę wdrażania i egzekwowania obowiązku uzyskania zezwolenia na pobieranie wody na podstawie indywidualnych kryteriów (na poziomie krajowym lub regionalnym). Zauważono jednak, że ta niejednorodność prowadzi do utraty kontroli nad dostępem do niektórych części wód gruntowych. Dlatego Komisja i państwa członkowskie powinny stworzyć bardziej jednolite i selektywne kryterium oraz zastosować rygorystyczne wymogi regulacyjne i wymogi dotyczące warunkowości odnośnie do poboru wód zarówno powierzchniowych, jak i gruntowych.

| 5.14. | Należy usprawnić i wspierać modernizację systemów nawadniania, zwłaszcza by ograniczać straty spowodowane wyciekami z sieci i parowaniem z otwartych kanałów i zbiorników. WPR i pozostałe fundusze UE powinny przyczyniać się do rozwoju nowych systemów nawadniania i zapobiegać zachętom do działań sprzecznych z celami ramowej dyrektywy wodnej. |
| --- | --- |

5.14.

Należy usprawnić i wspierać modernizację systemów nawadniania, zwłaszcza by ograniczać straty spowodowane wyciekami z sieci i parowaniem z otwartych kanałów i zbiorników. WPR i pozostałe fundusze UE powinny przyczyniać się do rozwoju nowych systemów nawadniania i zapobiegać zachętom do działań sprzecznych z celami ramowej dyrektywy wodnej.

| 5.15. | Zgodnie z punktem 3.4 w maju 2020 r. przyjęto rozporządzenie w sprawie minimalnych wymogów dotyczących ponownego wykorzystania wody (17). To nowe rozporządzenie w sprawie ponownego wykorzystania ścieków do nawadniania w rolnictwie, które będzie obowiązywać od 2023 r., określa zbiór minimalnych wymogów dotyczących jakości i kontroli wody, zarządzania ryzykiem oraz przejrzystości. Oceniono, że rozporządzenie umożliwi ponowne wykorzystanie ponad 50 % całkowitej ilości wody z oczyszczalni ścieków teoretycznie dostępnej do nawadniania oraz zapobiegnie ponad 5 % bezpośredniego pobierania mas wodnych i wód gruntowych. Doprowadzi to do zmniejszenia ogólnego deficytu wody o ponad 5 %. Należy zatem wspierać tak finansowanie budowy takich instalacji uzdatniania wody, jak i wdrażanie środków zapobiegawczych w celu uniknięcia skażenia gleby i zapewnienia bezpiecznych zasobów wodnych na potrzeby rolnictwa. |
| --- | --- |

5.15.

Zgodnie z punktem 3.4 w maju 2020 r. przyjęto rozporządzenie w sprawie minimalnych wymogów dotyczących ponownego wykorzystania wody (17

| 5.16. | Popularyzacja rolnictwa miejskiego i podmiejskiego może zredukować potrzebę transportu żywności z obszarów wiejskich, zmniejszając ślad węglowy (proces dekarbonizacji rolnictwa), a także zużycie wody w rolnictwie. Ponadto miejskie systemy nawadniania mogą wykorzystywać wodę deszczową i wodę pochodzącą z systemów recyklingu. |
| --- | --- |

5.16.

Popularyzacja rolnictwa miejskiego i podmiejskiego może zredukować potrzebę transportu żywności z obszarów wiejskich, zmniejszając ślad węglowy (proces dekarbonizacji rolnictwa), a także zużycie wody w rolnictwie. Ponadto miejskie systemy nawadniania mogą wykorzystywać wodę deszczową i wodę pochodzącą z systemów recyklingu.

| 5.17. | Zrównoważona energia odnawialna, np. słoneczna i wiatrowa, może posłużyć do zasilania systemów ponownego wykorzystania wody, odsalania, nawadniania i napędzania innego sprzętu rolniczego, zmniejszając tym samym ślad węglowy (proces dekarbonizacji rolnictwa) i zużycie wody. |
| --- | --- |

5.17.

Zrównoważona energia odnawialna, np. słoneczna i wiatrowa, może posłużyć do zasilania systemów ponownego wykorzystania wody, odsalania, nawadniania i napędzania innego sprzętu rolniczego, zmniejszając tym samym ślad węglowy (proces dekarbonizacji rolnictwa) i zużycie wody.

| 5.18. | Te rozwiązania oparte na obiegu zamkniętym i inne metody mogą przyczynić się do stworzenia przyszłego Niebieskiego ładu UE, który będzie miał na celu zaradzenie niedoborowi wody i kryzysowi klimatycznemu w systemie rolno-spożywczym Unii. Istotne jest dalsze badanie nowych technologii i innowacyjnych praktyk w celu zwiększenia efektywności gospodarowania wodą i zapewnienia długoterminowej zrównoważoności i odporności produkcji żywności w Europie. |
| --- | --- |

5.18.

Te rozwiązania oparte na obiegu zamkniętym i inne metody mogą przyczynić się do stworzenia przyszłego Niebieskiego ładu UE, który będzie miał na celu zaradzenie niedoborowi wody i kryzysowi klimatycznemu w systemie rolno-spożywczym Unii. Istotne jest dalsze badanie nowych technologii i innowacyjnych praktyk w celu zwiększenia efektywności gospodarowania wodą i zapewnienia długoterminowej zrównoważoności i odporności produkcji żywności w Europie.

| 5.19. | Niezbędne będzie zapewnienie infrastruktury umożliwiającej magazynowanie, dystrybucję i oczyszczanie wody oraz zapobieganie skutkom ekstremalnych zjawisk pogody. Model zarządzania powyższą infrastrukturą powinien opierać się na zasadach integralności i zrównoważoności oraz zapewniać, by infrastruktura ta była odpowiednia z perspektywy środowiskowej. W związku z możliwymi trudnościami budżetowymi administracji publicznej można przeanalizować alternatywne formuły finansowania i współpracy. |
| --- | --- |

5.19.

Niezbędne będzie zapewnienie infrastruktury umożliwiającej magazynowanie, dystrybucję i oczyszczanie wody oraz zapobieganie skutkom ekstremalnych zjawisk pogody. Model zarządzania powyższą infrastrukturą powinien opierać się na zasadach integralności i zrównoważoności oraz zapewniać, by infrastruktura ta była odpowiednia z perspektywy środowiskowej. W związku z możliwymi trudnościami budżetowymi administracji publicznej można przeanalizować alternatywne formuły finansowania i współpracy.

| 5.20. | Ramowa dyrektywa wodna zobowiązuje państwa członkowskie do opracowania i odnawiania planów gospodarowania wodami w dorzeczu. EKES uważa, że wdrażanie, zakres i stopień zgodności z takimi planami są nierówne. W związku z tym sądzi, że państwa członkowskie powinny wzmocnić plany strategiczne mające na celu zagwarantowanie bezpieczeństwa wodnego oraz ramy dla rolnictwa mogące zapewnić odporność systemów żywnościowych UE. Na te plany strategiczne należy przeznaczyć wystarczające europejskie środki budżetowe, zgodnie z zasadami określonymi w pkt 4.3. Należy również – zgodnie z rozważaniami i propozycjami przedstawionymi w niniejszej opinii – określić konkretne ramy czasowe oraz ustalić w drodze konsensusu cele i priorytety. |
| --- | --- |

5.20.

Ramowa dyrektywa wodna zobowiązuje państwa członkowskie do opracowania i odnawiania planów gospodarowania wodami w dorzeczu. EKES uważa, że wdrażanie, zakres i stopień zgodności z takimi planami są nierówne. W związku z tym sądzi, że państwa członkowskie powinny wzmocnić plany strategiczne mające na celu zagwarantowanie bezpieczeństwa wodnego oraz ramy dla rolnictwa mogące zapewnić odporność systemów żywnościowych UE. Na te plany strategiczne należy przeznaczyć wystarczające europejskie środki budżetowe, zgodnie z zasadami określonymi w pkt 4.3. Należy również – zgodnie z rozważaniami i propozycjami przedstawionymi w niniejszej opinii – określić konkretne ramy czasowe oraz ustalić w drodze konsensusu cele i priorytety.

Bruksela, 13 lipca 2023 r.

Oliver RÖPKE

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Eurostat, Rachunki ekonomiczne dla rolnictwa według regionów NUTS 2 i Eurostat, Agriculture, forestry and fishery statistics.

1

(2)  EEA, Water stress is a major and growing concern in Europe.

2

(3)  ETO, Sprawozdanie specjalne nr 20/2021 Zrównoważone wykorzystanie zasobów wodnych w sektorze rolnictwa.

3

(4)  EEA, Waterbase – Water Quantity.

4

(5)  Bank Światowy, Renewable internal freshwater resources per capita (cubic meters) – European Union.

5

(6)  Eurostat, Annual freshwater abstraction by source and sector, i EEA, European waters – Assessment of status and pressures 2018.

6

(7)  BIO by Deloitte, Optimising water reuse in the EU, część I.

7

(8)  FAO, Water Scarcity – One of the greatest challenges of our time.

8

(9)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Strategiczna autonomia, bezpieczeństwo żywnościowe i zrównoważona gospodarka żywnościowa” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 105 z 4.3.2022, s. 56).

9

(10)  Dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz.U. L 327 z 22.12.2000, s. 1).

10

(11)  Wspólna polityka rolna na lata 2023–2027.

11

(12)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Ekonomika Europejskiego Niebieskiego Ładu – potrzeby inwestycyjne w UE związane z gospodarką wodną” (zob. s. 50 niniejszego Dziennika Urzędowego).

12

(13)  ETO, Sprawozdanie specjalne nr 20/2021 Zrównoważone wykorzystanie zasobów wodnych w sektorze rolnictwa.

13

(14)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Dostęp do wody: ubóstwo wodne i jego wpływ na politykę społeczną” (opinia z inicjatywy własnej) (zob. s. 60 niniejszego Dziennika Urzędowego) i opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Ekonomika Europejskiego Niebieskiego Ładu – potrzeby inwestycyjne w UE związane z gospodarką wodną” (zob. s. 50 niniejszego Dziennika Urzędowego).

14

(15)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Sektory o dużym zapotrzebowaniu na wodę a technologie wodooszczędne” (opinia z inicjatywy własnej) (zob. s. 74 niniejszego Dziennika Urzędowego) i opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Ekonomika Europejskiego Niebieskiego Ładu – potrzeby inwestycyjne w UE związane z gospodarką wodną” (zob. s. 50 niniejszego Dziennika Urzędowego).

15

(16)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Kryzys cen żywności: rola spekulacji i konkretne propozycje działań w konsekwencji wojny w Ukrainie” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 100 z 16.3.2023, s. 51).

16

(17)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/741 z dnia 25 maja 2020 r. w sprawie minimalnych wymogów dotyczących ponownego wykorzystania wody (Dz.U. L 177 z 5.6.2020, s. 32)..

17

---

| 29.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 349/87 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 349/87

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Zrównoważona i odporna infrastruktura wodna oraz zrównoważone i odporne sieci wodociągowe”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2023/C 349/14)

| Sprawozdawca: | Thomas KATTNIG |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Thomas KATTNIG

Thomas KATTNIG

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 25.1.2023 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 26.6.2023 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 13.7.2023 |
| Sesja plenarna nr | 580 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 199/10/17 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

25.1.2023

Podstawa prawna

Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

26.6.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

13.7.2023

Sesja plenarna nr

580

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

199/10/17

1.   Wnioski i zalecenia

Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES jest przekonany, że w obliczu kryzysu klimatycznego i związanego z nim niedoboru zasobów wodnych należy przedsięwziąć wszelkie niezbędne środki w celu ograniczenia strat wody, zapewnienia sprawiedliwego podziału zasobów wodnych i ułatwienia zrównoważonej gospodarki wodnej. Priorytetem dystrybucji i wykorzystania wody musi być zawsze zaopatrzenie ludności w czystą i przystępną cenowo wodę pitną, zwłaszcza w przypadku niedoboru wody, i to przeznaczenie należy postawić na pierwszym miejscu – przed zużyciem wody do celów przemysłowych, przez sektor turystyki i rolnictwa. EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie, by stosowały podejście oparte na prawach w odniesieniu do wszystkich strategii dotyczących wody oraz by zajęły się problemem ubóstwa wodnego, a tym samym do dostosowały się do Europejskiego filaru praw socjalnych. Proponuje promowanie wspólnego podejścia do postrzegania ubóstwa wodnego na szczeblu UE oraz przygotowanie kompleksowej definicji ubóstwa wodnego, tak aby każde państwo członkowskie mogło opracować własną definicję zgodną z definicją europejską, lecz uwzględniającą lokalne warunki. |
| --- | --- |

1.1.

EKES jest przekonany, że w obliczu kryzysu klimatycznego i związanego z nim niedoboru zasobów wodnych należy przedsięwziąć wszelkie niezbędne środki w celu ograniczenia strat wody, zapewnienia sprawiedliwego podziału zasobów wodnych i ułatwienia zrównoważonej gospodarki wodnej. Priorytetem dystrybucji i wykorzystania wody musi być zawsze zaopatrzenie ludności w czystą i przystępną cenowo wodę pitną, zwłaszcza w przypadku niedoboru wody, i to przeznaczenie należy postawić na pierwszym miejscu – przed zużyciem wody do celów przemysłowych, przez sektor turystyki i rolnictwa. EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie, by stosowały podejście oparte na prawach w odniesieniu do wszystkich strategii dotyczących wody oraz by zajęły się problemem ubóstwa wodnego, a tym samym do dostosowały się do Europejskiego filaru praw socjalnych. Proponuje promowanie wspólnego podejścia do postrzegania ubóstwa wodnego na szczeblu UE oraz przygotowanie kompleksowej definicji ubóstwa wodnego, tak aby każde państwo członkowskie mogło opracować własną definicję zgodną z definicją europejską, lecz uwzględniającą lokalne warunki.

| 1.2. | EKES uważa, że dostawy wody są dobrem publicznym, gdyż kładzie się nacisk na kwestie dobrego, wysokiej jakości i przystępnego cenowo zaopatrzenia w wodę. Wyzwania związane z kryzysem klimatycznym, a także niezbędne inwestycje w infrastrukturę wodną pociągają za sobą znaczne koszty. EKES zauważa, że istnieje różnica między publiczną a prywatną gospodarką wodną, jednak w obu można znaleźć dobre i złe przykłady. Gospodarka prywatna, ze względu na nastawienie na zysk, może miewać trudności ze spełnieniem podstawowego wymogu powszechności usług, czyli z obsługą 100 % ludności. EKES uważa, że pomimo ścisłych pułapów finansowych i ograniczeń biurokratycznych publiczne gospodarowanie wodą jest w stanie lepiej zagwarantować powszechny dostęp do wody i systemów kanalizacyjnych po przystępnych cenach i przy zachowaniu odpowiednich norm jakości oraz dbałości o odtworzenie i ochronę ekosystemów, a także w celu zapewnienia niezbędnych inwestycji w infrastrukturę. EKES ponownie (1) zaleca wprowadzenie złotej reguły w odniesieniu do inwestycji w infrastrukturę publiczną w celu zapewnienia wydajności oraz ochrony społecznych i ekologicznych podstaw dobrobytu przyszłych pokoleń. |
| --- | --- |

1.2.

EKES uważa, że dostawy wody są dobrem publicznym, gdyż kładzie się nacisk na kwestie dobrego, wysokiej jakości i przystępnego cenowo zaopatrzenia w wodę. Wyzwania związane z kryzysem klimatycznym, a także niezbędne inwestycje w infrastrukturę wodną pociągają za sobą znaczne koszty. EKES zauważa, że istnieje różnica między publiczną a prywatną gospodarką wodną, jednak w obu można znaleźć dobre i złe przykłady. Gospodarka prywatna, ze względu na nastawienie na zysk, może miewać trudności ze spełnieniem podstawowego wymogu powszechności usług, czyli z obsługą 100 % ludności. EKES uważa, że pomimo ścisłych pułapów finansowych i ograniczeń biurokratycznych publiczne gospodarowanie wodą jest w stanie lepiej zagwarantować powszechny dostęp do wody i systemów kanalizacyjnych po przystępnych cenach i przy zachowaniu odpowiednich norm jakości oraz dbałości o odtworzenie i ochronę ekosystemów, a także w celu zapewnienia niezbędnych inwestycji w infrastrukturę. EKES ponownie (1

| 1.3. | Woda ma fundamentalne znaczenie dla życia, stanowi wspólne dobro i prawo człowieka, co uznano w pierwszej udanej europejskiej inicjatywie obywatelskiej „Right2Water”, która doprowadziła do przeglądu dyrektywy w sprawie wody pitnej, przyjętej przez UE w 2020 r., w tym specjalnego artykułu dotyczącego dostępu do wody. W tym kontekście EKES zaleca, by UE przyjęła i wzmocniła ramy regulacyjne odnoszące się do umów koncesji dotyczących wody w celu zagwarantowania dostępu do wody i systemów kanalizacyjnych po przystępnych cenach i przy zachowaniu odpowiednich norm jakości oraz dbałości o odtworzenie i ochronę ekosystemów, a także w celu zapewnienia niezbędnych inwestycji w infrastrukturę. W przyszłości należy również utrzymać wyłączenia dotyczące wody i ścieków wprowadzone w dyrektywie 2014/23/UE (2), przyznane w wyniku udanej europejskiej inicjatywy obywatelskiej „Right2Water”. Zwłaszcza w obliczu kryzysu klimatycznego EKES sprzeciwia się również jakiejkolwiek obowiązkowej liberalizacji sektora wody i ścieków. |
| --- | --- |

1.3.

Woda ma fundamentalne znaczenie dla życia, stanowi wspólne dobro i prawo człowieka, co uznano w pierwszej udanej europejskiej inicjatywie obywatelskiej „Right2Water”, która doprowadziła do przeglądu dyrektywy w sprawie wody pitnej, przyjętej przez UE w 2020 r., w tym specjalnego artykułu dotyczącego dostępu do wody. W tym kontekście EKES zaleca, by UE przyjęła i wzmocniła ramy regulacyjne odnoszące się do umów koncesji dotyczących wody w celu zagwarantowania dostępu do wody i systemów kanalizacyjnych po przystępnych cenach i przy zachowaniu odpowiednich norm jakości oraz dbałości o odtworzenie i ochronę ekosystemów, a także w celu zapewnienia niezbędnych inwestycji w infrastrukturę. W przyszłości należy również utrzymać wyłączenia dotyczące wody i ścieków wprowadzone w dyrektywie 2014/23/UE (2

| 1.4. | W związku z pogarszającą się dystrybucją zasobów wodnych EKES stwierdza, że gospodarka – szczególnie przemysł i rolnictwo o dużym zapotrzebowaniu na wodę – powinna zostać zorganizowana w sposób, który pozwala na ograniczenie zużycia wody i poprawę jej ponownego wykorzystania. Będzie to również wymagać określenia krajowych i unijnych wymogów i zaleceń w celu lepszego uregulowania zużycia wody i skuteczniejszego wsparcia finansowego infrastruktury wodnej. EKES wzywa instytucje UE, by zaczęły traktować kwestię wody jako priorytet oraz opracowały Europejski Niebieski Ład. |
| --- | --- |

1.4.

W związku z pogarszającą się dystrybucją zasobów wodnych EKES stwierdza, że gospodarka – szczególnie przemysł i rolnictwo o dużym zapotrzebowaniu na wodę – powinna zostać zorganizowana w sposób, który pozwala na ograniczenie zużycia wody i poprawę jej ponownego wykorzystania. Będzie to również wymagać określenia krajowych i unijnych wymogów i zaleceń w celu lepszego uregulowania zużycia wody i skuteczniejszego wsparcia finansowego infrastruktury wodnej. EKES wzywa instytucje UE, by zaczęły traktować kwestię wody jako priorytet oraz opracowały Europejski Niebieski Ład.

| 1.5. | EKES opowiada się za wzmocnieniem zasady „zanieczyszczający płaci” i za przeciwdziałaniem zanieczyszczeniom u źródła, zamiast usuwania ich ze ścieków za pomocą rozwiązań „końca rury”. Niezbędne jest trwałe ograniczenie odpływu zanieczyszczeń do jednolitych części wód i wód gruntowych, dzięki czemu koszty dostarczania wody pitnej, sanitacji oraz oczyszczania ścieków pozostaną możliwe do udźwignięcia. EKES popiera istotny krok, którym jest ukierunkowana poprawa oczyszczania ścieków przy ścisłym powiązaniu jej z systemem odpowiedzialności producenta – zgodnie z propozycją Komisji zawartą w przekształconej dyrektywie dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych. Choć konieczne jest zarazem zapewnienie publicznej kontroli nad organizacjami odpowiedzialności producenta oraz zadbanie o to, by wszystkie inwestycje w oczyszczalnie ścieków były dokonywane niezależnie i by organizacje producentów nie miały na nie wpływu. |
| --- | --- |

1.5.

EKES opowiada się za wzmocnieniem zasady „zanieczyszczający płaci” i za przeciwdziałaniem zanieczyszczeniom u źródła, zamiast usuwania ich ze ścieków za pomocą rozwiązań „końca rury”. Niezbędne jest trwałe ograniczenie odpływu zanieczyszczeń do jednolitych części wód i wód gruntowych, dzięki czemu koszty dostarczania wody pitnej, sanitacji oraz oczyszczania ścieków pozostaną możliwe do udźwignięcia. EKES popiera istotny krok, którym jest ukierunkowana poprawa oczyszczania ścieków przy ścisłym powiązaniu jej z systemem odpowiedzialności producenta – zgodnie z propozycją Komisji zawartą w przekształconej dyrektywie dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych. Choć konieczne jest zarazem zapewnienie publicznej kontroli nad organizacjami odpowiedzialności producenta oraz zadbanie o to, by wszystkie inwestycje w oczyszczalnie ścieków były dokonywane niezależnie i by organizacje producentów nie miały na nie wpływu.

| 1.6. | EKES zwraca uwagę na poważne wyzwania stojące przed gminami w zakresie rozwoju i utrzymania jednolitych części wód. Aby rozwiązać te problemy, należy dalej prowadzić i znacznie ułatwiać współpracę międzygminną. W związku z tym EKES wzywa Komisję do rozszerzenia pola manewru w dziedzinie prawa, a zwłaszcza przepisów dotyczących zamówień publicznych. |
| --- | --- |

1.6.

EKES zwraca uwagę na poważne wyzwania stojące przed gminami w zakresie rozwoju i utrzymania jednolitych części wód. Aby rozwiązać te problemy, należy dalej prowadzić i znacznie ułatwiać współpracę międzygminną. W związku z tym EKES wzywa Komisję do rozszerzenia pola manewru w dziedzinie prawa, a zwłaszcza przepisów dotyczących zamówień publicznych.

| 1.7. | Inwestycje w gospodarkę wodną i ściekową potrzebne, by zapewnić zrównoważoną, konkurencyjną i sprawiedliwą niebieską transformację, muszą być nastawione na osiągnięcie optymalnego stosunku kosztów i korzyści ekologicznych i ekonomicznych, z uwzględnieniem w szczególności grup ludności znajdujących się w trudnej sytuacji. Ponadto badania naukowe, innowacje oraz kampanie informacyjne dla przemysłu, rolnictwa i gospodarstw domowych mają zasadnicze znaczenie dla propagowania gospodarki oszczędnej w wodę i zachowań sprzyjających oszczędności wody. |
| --- | --- |

1.7.

Inwestycje w gospodarkę wodną i ściekową potrzebne, by zapewnić zrównoważoną, konkurencyjną i sprawiedliwą niebieską transformację, muszą być nastawione na osiągnięcie optymalnego stosunku kosztów i korzyści ekologicznych i ekonomicznych, z uwzględnieniem w szczególności grup ludności znajdujących się w trudnej sytuacji. Ponadto badania naukowe, innowacje oraz kampanie informacyjne dla przemysłu, rolnictwa i gospodarstw domowych mają zasadnicze znaczenie dla propagowania gospodarki oszczędnej w wodę i zachowań sprzyjających oszczędności wody.

| 1.8. | EKES podkreśla utratę różnorodności biologicznej spowodowaną kryzysem klimatycznym, którą dodatkowo pogłębiają takie zjawiska jak napływ zbyt ciepłej wody do rzek. Te błędy trzeba mieć na uwadze przy przyszłym projektowaniu infrastruktury wodnej, by zapewnić rozwiązywanie problemów zamiast ich dalszego potęgowania. Jednocześnie należy podjąć kompleksowe działania, aby do 2050 r. osiągnąć cel 1,5 oC. |
| --- | --- |

1.8.

EKES podkreśla utratę różnorodności biologicznej spowodowaną kryzysem klimatycznym, którą dodatkowo pogłębiają takie zjawiska jak napływ zbyt ciepłej wody do rzek. Te błędy trzeba mieć na uwadze przy przyszłym projektowaniu infrastruktury wodnej, by zapewnić rozwiązywanie problemów zamiast ich dalszego potęgowania. Jednocześnie należy podjąć kompleksowe działania, aby do 2050 r. osiągnąć cel 1,5 o

| 1.9. | EKES proponuje, by Komisja Europejska zainicjowała ogólnoeuropejski proces konsultacji publicznych, który – dzięki ocenie europejskiego zapotrzebowania na wodę – posłuży za podstawę przyszłych działań w ramach europejskiego niebieskiego ładu. |
| --- | --- |

1.9.

EKES proponuje, by Komisja Europejska zainicjowała ogólnoeuropejski proces konsultacji publicznych, który – dzięki ocenie europejskiego zapotrzebowania na wodę – posłuży za podstawę przyszłych działań w ramach europejskiego niebieskiego ładu.

2.   Kontekst

Kontekst

| 2.1. | Woda jest dobrem niezbędnym do życia dla ludzi, przyrody oraz funkcjonowania gospodarki i społeczeństwa. Większość wody jest wykorzystywana w rolnictwie (70 %), a następnie w przemyśle (22 %) i gospodarstwach domowych (8 %). Przy tym średnie roczne wydatki na usługi wodno-kanalizacyjne w całej UE wynoszą 100 mld EUR. Kwota ta wzrośnie do około 250 mld EUR, gdyż konieczne będzie zastosowanie się do przepisów UE dotyczących oczyszczania ścieków i dostarczania wody pitnej (3). |
| --- | --- |

2.1.

Woda jest dobrem niezbędnym do życia dla ludzi, przyrody oraz funkcjonowania gospodarki i społeczeństwa. Większość wody jest wykorzystywana w rolnictwie (70 %), a następnie w przemyśle (22 %) i gospodarstwach domowych (8 %). Przy tym średnie roczne wydatki na usługi wodno-kanalizacyjne w całej UE wynoszą 100 mld EUR. Kwota ta wzrośnie do około 250 mld EUR, gdyż konieczne będzie zastosowanie się do przepisów UE dotyczących oczyszczania ścieków i dostarczania wody pitnej (3

| 2.2. | By mieć w przyszłości wystarczającą ilość wody, niezbędne będzie udoskonalenie infrastruktury wodnej i zwiększenie zdolności magazynowania. Wymaga to szerokiego wachlarza środków, począwszy od zbierania wody deszczowej w cysternach, przez budowę zbiorników wodnych i rurociągów pierścieniowych po ograniczenie uszczelniania gleby w celu zwiększenia jej zdolności magazynowania wody. W razie wylania różnych rodzajów cieków wodnych należy podjąć próbę skierowania nadwyżki do kontrolowanych zbiorników i zmagazynowania jej w nich. Zdolność buforową należy zapewniać wzdłuż cieków wodnych z przerwami, aby nadmiar wody mógł z czasem odpłynąć i aby można było ograniczyć szczytową ilość nadmiarowej wody. O gotowość na takie sytuacje wraz z inwestycjami infrastrukturalnymi trzeba zadbać z wyprzedzeniem. |
| --- | --- |

2.2.

By mieć w przyszłości wystarczającą ilość wody, niezbędne będzie udoskonalenie infrastruktury wodnej i zwiększenie zdolności magazynowania. Wymaga to szerokiego wachlarza środków, począwszy od zbierania wody deszczowej w cysternach, przez budowę zbiorników wodnych i rurociągów pierścieniowych po ograniczenie uszczelniania gleby w celu zwiększenia jej zdolności magazynowania wody. W razie wylania różnych rodzajów cieków wodnych należy podjąć próbę skierowania nadwyżki do kontrolowanych zbiorników i zmagazynowania jej w nich. Zdolność buforową należy zapewniać wzdłuż cieków wodnych z przerwami, aby nadmiar wody mógł z czasem odpłynąć i aby można było ograniczyć szczytową ilość nadmiarowej wody. O gotowość na takie sytuacje wraz z inwestycjami infrastrukturalnymi trzeba zadbać z wyprzedzeniem.

| 2.3. | Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych wyraźnie uznało w 2010 r. prawo do wody i urządzeń sanitarnych za odrębne prawo człowieka (4). Pilnie potrzebne są pierwsze kroki w kierunku transpozycji tego prawa, które poczyniono w dyrektywie (UE) 2020/2184 (5) oraz w formie propozycji Komisji w ramach przekształcenia dyrektywy 91/271/EWG (6). Państwa członkowskie zobowiązują się tym samym do poprawy dostępu wszystkich ludzi w UE do czystej i przystępnej cenowo wody pitnej i warunków sanitarnych do 2030 r. Według danych Komisji (7) około 10 mln osób w UE nie ma obecnie dostępu do urządzeń sanitarnych. Państwa członkowskie muszą należycie uwzględnić ten aspekt na etapie wdrażania. Inicjatywa dotycząca Niebieskiego Ładu powinna przyczynić się do wzmocnienia tych starań. |
| --- | --- |

2.3.

Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych wyraźnie uznało w 2010 r. prawo do wody i urządzeń sanitarnych za odrębne prawo człowieka (4

5

6

7

| 2.4. | Kryzys klimatyczny już teraz wywiera znaczący wpływ na gospodarkę wodną na świecie. Jednym ze skutków jest podnoszenie się poziomu mórz, co zwiększa wnikanie wody na obszary przybrzeżne. Jednocześnie kryzys ten prowadzi do spadku poziomu rzek i wód gruntowych w wielu regionach. Pogłębia to problem niedoborów żywności, ponieważ woda słodka jest niezastąpiona w przypadku wytwarzania szeregu produktów spożywczych (8). |
| --- | --- |

2.4.

Kryzys klimatyczny już teraz wywiera znaczący wpływ na gospodarkę wodną na świecie. Jednym ze skutków jest podnoszenie się poziomu mórz, co zwiększa wnikanie wody na obszary przybrzeżne. Jednocześnie kryzys ten prowadzi do spadku poziomu rzek i wód gruntowych w wielu regionach. Pogłębia to problem niedoborów żywności, ponieważ woda słodka jest niezastąpiona w przypadku wytwarzania szeregu produktów spożywczych (8

| 2.5. | Kryzys klimatyczny zmniejsza istniejące zasoby wodne i prowadzi do suszy, parowania (9), wzrostu temperatury mórz oraz niszczenia siedlisk, co ma konsekwencje dla całego ekosystemu. |
| --- | --- |

2.5.

Kryzys klimatyczny zmniejsza istniejące zasoby wodne i prowadzi do suszy, parowania (9

| 2.6. | Zaopatrzenie w wodę jest niezbędne do życia dla obywateli i stanowi część infrastruktury krytycznej. By dostarczyć wodę pitną obywatelom, z reguły potrzebna jest energia do obsługi pomp wodnych. Dostawcy wody pitnej stawiają już na dodatkowe systemy i odrębny obieg energii, by w razie awarii móc dalej zaopatrywać ludzi. |
| --- | --- |

2.6.

Zaopatrzenie w wodę jest niezbędne do życia dla obywateli i stanowi część infrastruktury krytycznej. By dostarczyć wodę pitną obywatelom, z reguły potrzebna jest energia do obsługi pomp wodnych. Dostawcy wody pitnej stawiają już na dodatkowe systemy i odrębny obieg energii, by w razie awarii móc dalej zaopatrywać ludzi.

| 2.7. | W ostatnich latach w wielu krajach UE doszło do rekomunalizacji usług wodno-kanalizacyjnych. Do ponownego przekazania w ręce publiczne usług świadczonych w interesie ogólnym skłoniły miasta i gminy przede wszystkim ich negatywne doświadczenia po prywatyzacji usług. Skutkami ubocznymi były często mniejsze inwestycje w infrastrukturę, gorsze warunki pracy, wyższe koszty dla konsumentów, a także utrata kontroli i specjalistycznej wiedzy (10). Rekomunalizacja może przyczynić się do odzyskania przez miasta i regiony sprawczości politycznej, kontroli demokratycznej i możliwości wywierania wpływu w zakresie zaopatrzenia w wodę (11). |
| --- | --- |

2.7.

W ostatnich latach w wielu krajach UE doszło do rekomunalizacji usług wodno-kanalizacyjnych. Do ponownego przekazania w ręce publiczne usług świadczonych w interesie ogólnym skłoniły miasta i gminy przede wszystkim ich negatywne doświadczenia po prywatyzacji usług. Skutkami ubocznymi były często mniejsze inwestycje w infrastrukturę, gorsze warunki pracy, wyższe koszty dla konsumentów, a także utrata kontroli i specjalistycznej wiedzy (10

11

| 2.8. | Woda to zagadnienie wysoce polityczne i społeczne, wymagające długoterminowego podejścia, które jest nie do pogodzenia z cyklami wyborczymi, a wymaga od decydentów publicznych znacznych wysiłków w zakresie inwestycji oraz kosztów eksploatacji i utrzymania. Aby obywatele mogli w pełni sprawować demokratyczną kontrolę, należy zadbać o to, by znali obieg wody i jego cenę. |
| --- | --- |

2.8.

Woda to zagadnienie wysoce polityczne i społeczne, wymagające długoterminowego podejścia, które jest nie do pogodzenia z cyklami wyborczymi, a wymaga od decydentów publicznych znacznych wysiłków w zakresie inwestycji oraz kosztów eksploatacji i utrzymania. Aby obywatele mogli w pełni sprawować demokratyczną kontrolę, należy zadbać o to, by znali obieg wody i jego cenę.

3.   Uwagi ogólne

Uwagi ogólne

Społeczny wymiar wody

Społeczny wymiar wody

| 3.1. | Woda jest zasobem niezbędnym, ale w wyniku kryzysu klimatycznego coraz bardziej ograniczonym. Dlatego EKES wzywa do opracowania Europejskiego Niebieskiego Ładu w celu zwiększenia świadomości na temat tego istotnego zasobu. Zaleca mapowanie stanu infrastruktury wodnej i dostępności wody w każdym państwie członkowskim w celu uzyskania aktualnych informacji na temat stanu istniejącej infrastruktury wodnej oraz wskazania pilnych potrzeb inwestycyjnych. |
| --- | --- |

3.1.

Woda jest zasobem niezbędnym, ale w wyniku kryzysu klimatycznego coraz bardziej ograniczonym. Dlatego EKES wzywa do opracowania Europejskiego Niebieskiego Ładu w celu zwiększenia świadomości na temat tego istotnego zasobu. Zaleca mapowanie stanu infrastruktury wodnej i dostępności wody w każdym państwie członkowskim w celu uzyskania aktualnych informacji na temat stanu istniejącej infrastruktury wodnej oraz wskazania pilnych potrzeb inwestycyjnych.

| 3.2. | EKES podkreśla, że woda nie jest towarem takim jak każdy inny, lecz raczej odziedziczonym dobrem, które trzeba chronić i którego trzeba bronić (12). EKES uważa, że powszechny dostęp ludności do wody pitnej i usług sanitarnych wysokiej jakości i po przystępnych cenach należy traktować jako dobro publiczne, a nie tylko przedmiot transakcji, przy pełnym poszanowaniu art. 14 TFUE i protokołu nr 26 załączonego do TUE i TFUE. W tym kontekście EKES zaleca, by UE przyjęła i wzmocniła ramy regulacyjne odnoszące się do umów koncesji dotyczących wody w celu zagwarantowania powszechnego dostępu do wody i systemów kanalizacyjnych po przystępnych cenach i przy zachowaniu odpowiednich norm jakości oraz dbałości o odtworzenie i ochronę ekosystemów, a także w celu zapewnienia niezbędnych inwestycji w infrastrukturę. W przyszłości należy również utrzymać wyłączenia dotyczące wody i ścieków wprowadzone w dyrektywie 2014/23/UE w sprawie udzielania koncesji w wyniku pomyślnej inicjatywy obywatelskiej „Right2Water” (13), z pełnym poszanowaniem art. 14 TFUE i protokołu nr 26 załączonego do TUE i TFUE. Zwłaszcza w obliczu kryzysu klimatycznego EKES jest przeciwny jakiejkolwiek obowiązkowej liberalizacji we wrażliwym sektorze wodno-kanalizacyjnym i zamiast tego opowiada się za wzmocnieniem usług publicznych świadczonych w interesie ogólnym w sektorze wodnym i poza nim. |
| --- | --- |

3.2.

EKES podkreśla, że woda nie jest towarem takim jak każdy inny, lecz raczej odziedziczonym dobrem, które trzeba chronić i którego trzeba bronić (12

13

| 3.3. | EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie, by stosowały podejście oparte na prawach w odniesieniu do wszystkich strategii dotyczących wody oraz by zajęły się problemem ubóstwa wodnego, a tym samym do dostosowały się do Europejskiego filaru praw socjalnych. Proponuje promowanie wspólnego podejścia do postrzegania ubóstwa wodnego na szczeblu UE oraz przygotowanie kompleksowej definicji ubóstwa wodnego, tak aby każde państwo członkowskie mogło opracować własną definicję zgodną z definicją europejską, lecz uwzględniającą lokalne warunki. Należy udostępnić środki publiczne na rozwój infrastruktury, aby pomóc w szczególności właścicielom nieruchomości ubogich w zasoby oraz obszarom miejskim i wiejskim znajdującym się w niekorzystnej sytuacji społecznej, które wymagają renowacji infrastruktury. |
| --- | --- |

3.3.

EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie, by stosowały podejście oparte na prawach w odniesieniu do wszystkich strategii dotyczących wody oraz by zajęły się problemem ubóstwa wodnego, a tym samym do dostosowały się do Europejskiego filaru praw socjalnych. Proponuje promowanie wspólnego podejścia do postrzegania ubóstwa wodnego na szczeblu UE oraz przygotowanie kompleksowej definicji ubóstwa wodnego, tak aby każde państwo członkowskie mogło opracować własną definicję zgodną z definicją europejską, lecz uwzględniającą lokalne warunki. Należy udostępnić środki publiczne na rozwój infrastruktury, aby pomóc w szczególności właścicielom nieruchomości ubogich w zasoby oraz obszarom miejskim i wiejskim znajdującym się w niekorzystnej sytuacji społecznej, które wymagają renowacji infrastruktury.

| 3.4. | EKES podkreśla, że sprawiedliwa transformacja nie sprowadza się tylko do kwestii finansowania. Jej celem jest również tworzenie godnej pracy, wysokiej jakości miejsc pracy oraz zabezpieczenia społecznego i utrzymanie konkurencyjności europejskich przedsiębiorstw, co wymaga konkretnych działań na wszystkich poziomach, zwłaszcza na szczeblu regionalnym. |
| --- | --- |

3.4.

EKES podkreśla, że sprawiedliwa transformacja nie sprowadza się tylko do kwestii finansowania. Jej celem jest również tworzenie godnej pracy, wysokiej jakości miejsc pracy oraz zabezpieczenia społecznego i utrzymanie konkurencyjności europejskich przedsiębiorstw, co wymaga konkretnych działań na wszystkich poziomach, zwłaszcza na szczeblu regionalnym.

| 3.5. | Coraz więcej regionów UE boryka się z niedoborem wody (14). To unaocznia, jak istotna jest rozbudowa odpornej infrastruktury wodnej, a szczególnie tworzenie zdolności magazynowania. W razie ewentualnego niedoboru wody należy zapewnić zaopatrzenie ludzi w wodę i zaspokojenie ich podstawowych potrzeb w tym zakresie. To przeznaczenie trzeba stawiać na pierwszym miejscu – przed zaopatrzeniem w wodę sektorów przemysłu, turystyki i rolnictwa. Państwa członkowskie muszą to zagwarantować. Jest to konieczne, aby zapobiec konfliktom o wodę, które obserwujemy już w innych częściach świata. W związku z tym pilnie potrzebny jest Niebieski Ład w UE, również by zwrócić większą uwagę na dostępność i dystrybucję wody w przyszłości oraz wzmocnić badania naukowe i innowacje. |
| --- | --- |

3.5.

Coraz więcej regionów UE boryka się z niedoborem wody (14

Jakość i oczyszczanie wody

Jakość i oczyszczanie wody

| 3.6. | EKES apeluje o lepszą realizację zasady ostrożności i zasady „zanieczyszczający płaci”, aby poprawić jakość wody i obarczyć kosztami zanieczyszczających, a nie konsumentów. Wody gruntowe powinny mieć jakość wody pitnej, aby unikać kosztownego i energochłonnego uzdatniania wody pitnej. |
| --- | --- |

3.6.

EKES apeluje o lepszą realizację zasady ostrożności i zasady „zanieczyszczający płaci”, aby poprawić jakość wody i obarczyć kosztami zanieczyszczających, a nie konsumentów. Wody gruntowe powinny mieć jakość wody pitnej, aby unikać kosztownego i energochłonnego uzdatniania wody pitnej.

| 3.7. | Zwłaszcza środki produkcji w rolnictwie, sektorze spożywczym i przemyśle przyczyniają się do rozproszonego zanieczyszczenia azotanami i pestycydami, w związku z czym wody gruntowe często nie osiągają dobrego stanu chemicznego. Prawodawstwo w dziedzinie rolnictwa (np. WPR), przemysłu i chemii (np. rozporządzenie w sprawie pestycydów) musi mieć zatem taki kształt, aby nie wywierać negatywnego wpływu na ekosystemy wodne. |
| --- | --- |

3.7.

Zwłaszcza środki produkcji w rolnictwie, sektorze spożywczym i przemyśle przyczyniają się do rozproszonego zanieczyszczenia azotanami i pestycydami, w związku z czym wody gruntowe często nie osiągają dobrego stanu chemicznego. Prawodawstwo w dziedzinie rolnictwa (np. WPR), przemysłu i chemii (np. rozporządzenie w sprawie pestycydów) musi mieć zatem taki kształt, aby nie wywierać negatywnego wpływu na ekosystemy wodne.

Wykorzystanie i marnotrawienie wody

Wykorzystanie i marnotrawienie wody

| 3.8. | EKES zwraca uwagę na poważne wyzwania stojące przed gminami w zakresie rozwoju i utrzymania jednolitych części wód. Aby im sprostać, należy dalej zacieśniać i znacznie ułatwiać współpracę między gminami w celu lepszego świadczenia usług wodno-kanalizacyjnych, lepszego rozwoju i utrzymania jednolitych części wód oraz zapewnienia długoterminowej efektywności ekonomicznej tych usług świadczonych w interesie ogólnym na obszarach wiejskich. Dlatego EKES wzywa Komisję do rozszerzenia pola manewru w dziedzinie prawa, zwłaszcza przepisów dotyczących zamówień publicznych. |
| --- | --- |

3.8.

EKES zwraca uwagę na poważne wyzwania stojące przed gminami w zakresie rozwoju i utrzymania jednolitych części wód. Aby im sprostać, należy dalej zacieśniać i znacznie ułatwiać współpracę między gminami w celu lepszego świadczenia usług wodno-kanalizacyjnych, lepszego rozwoju i utrzymania jednolitych części wód oraz zapewnienia długoterminowej efektywności ekonomicznej tych usług świadczonych w interesie ogólnym na obszarach wiejskich. Dlatego EKES wzywa Komisję do rozszerzenia pola manewru w dziedzinie prawa, zwłaszcza przepisów dotyczących zamówień publicznych.

| 3.9. | Komisja szacuje, że całkowity koszt związany z przekształceniem dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych wynosiłby ponad 3,8 mld EUR rocznie. Większość tych kosztów musiałyby ponieść gospodarstwa domowe (15), co jeszcze bardziej zwiększyłoby koszty korzystania z systemu wodno-kanalizacyjnego i byłoby szczególnie dotkliwe dla grup społecznych znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji finansowej. W związku z tym EKES wnosi o taki podział kosztów i zysków, by nie stanowiły obciążenia dla gospodarstw domowych. |
| --- | --- |

3.9.

Komisja szacuje, że całkowity koszt związany z przekształceniem dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych wynosiłby ponad 3,8 mld EUR rocznie. Większość tych kosztów musiałyby ponieść gospodarstwa domowe (15

| 3.10. | EKES uważa, że należy znacznie ograniczyć straty wody spowodowane wyciekami z sieci, które w niektórych krajach UE sięgają 20 % (16), a także marnotrawienie wody w rolnictwie, przemyśle, budownictwie i turystyce. Te sektory mogą przyczynić się do rozwiązania problemu dzięki rozwojowi badań i innowacji w zakresie praktyk oszczędnego gospodarowania wodą, a także dzięki lepszemu wykorzystaniu już dostępnej wiedzy (np. w zakresie nawadniania kropelkowego, wprowadzania upraw wodooszczędnych, wzmocnienia gospodarki o obiegu zamkniętym, dostosowania produkcji żywności do warunków lokalnych itp.). |
| --- | --- |

3.10.

EKES uważa, że należy znacznie ograniczyć straty wody spowodowane wyciekami z sieci, które w niektórych krajach UE sięgają 20 % (16

| 3.11. | Świadomi obywatele oszczędniej korzystają z wody w gospodarstwie domowym. Zatem EKES z zadowoleniem przyjmuje rozszerzone obowiązki informowania gospodarstw domowych, co na mocy przepisów UE jest zadaniem podmiotów dostarczających wodę pitną i oczyszczających ścieki. |
| --- | --- |

3.11.

Świadomi obywatele oszczędniej korzystają z wody w gospodarstwie domowym. Zatem EKES z zadowoleniem przyjmuje rozszerzone obowiązki informowania gospodarstw domowych, co na mocy przepisów UE jest zadaniem podmiotów dostarczających wodę pitną i oczyszczających ścieki.

Infrastruktura wodna

Infrastruktura wodna

| 3.12. | Kryzys klimatyczny oddziałuje w dużym stopniu na infrastrukturę wodną na całym świecie. Na transport towarów i osób szczególny wpływ wywierają niski poziom wód w rzekach, zmiany w charakterystyce opadów, nasilające się ekstremalne zjawiska pogodowe oraz wzrost poziomu mórz. |
| --- | --- |

3.12.

Kryzys klimatyczny oddziałuje w dużym stopniu na infrastrukturę wodną na całym świecie. Na transport towarów i osób szczególny wpływ wywierają niski poziom wód w rzekach, zmiany w charakterystyce opadów, nasilające się ekstremalne zjawiska pogodowe oraz wzrost poziomu mórz.

| 3.13. | Głębokość szlaków żeglownych maleje, w związku z czym konieczne jest dostosowanie infrastruktury portów i śluz do nowych warunków. Oznacza to wyższe koszty i dłuższy czas oczekiwania dla statków oraz spowalnia przewóz towarów. |
| --- | --- |

3.13.

Głębokość szlaków żeglownych maleje, w związku z czym konieczne jest dostosowanie infrastruktury portów i śluz do nowych warunków. Oznacza to wyższe koszty i dłuższy czas oczekiwania dla statków oraz spowalnia przewóz towarów.

| 3.14. | Należy więc dostosować infrastrukturę portów i śluz oraz poprawić planowanie kanałów i szlaków żeglugowych, tak aby w przyszłości transport wodny mógł odbywać się w sposób bezpieczny i wydajny. |
| --- | --- |

3.14.

Należy więc dostosować infrastrukturę portów i śluz oraz poprawić planowanie kanałów i szlaków żeglugowych, tak aby w przyszłości transport wodny mógł odbywać się w sposób bezpieczny i wydajny.

| 3.15. | EKES sądzi, że zasadnicze znaczenie mają rozbudowa i lepsze połączenie dróg wodnych w obrębie UE. Trzeba przy tym wziąć również pod uwagę intermodalność, o której mowa w opinii TEN/764 (17). |
| --- | --- |

3.15.

EKES sądzi, że zasadnicze znaczenie mają rozbudowa i lepsze połączenie dróg wodnych w obrębie UE. Trzeba przy tym wziąć również pod uwagę intermodalność, o której mowa w opinii TEN/764 (17

Energia

Energia

| 3.16. | Sytuacja panująca na rynkach energii w sierpniu 2022 r. pokazała, że ze względu na kryzys klimatyczny żadne źródło energii nie jest zawsze całkowicie niezawodne. Można zaobserwować zatem wpływ suszy na produkcję energii wodnej i jądrowej. |
| --- | --- |

3.16.

Sytuacja panująca na rynkach energii w sierpniu 2022 r. pokazała, że ze względu na kryzys klimatyczny żadne źródło energii nie jest zawsze całkowicie niezawodne. Można zaobserwować zatem wpływ suszy na produkcję energii wodnej i jądrowej.

| 3.17. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wysiłki na rzecz wykorzystania wody do wytwarzania i magazynowania energii ze źródeł odnawialnych, lecz zauważa, że niedobory wody wynikające z kryzysu klimatycznego mają długofalowy negatywny wpływ na produkcję i magazynowanie energii elektrycznej. Powoduje to spadek produkcji, co może również szkodzić sieci elektroenergetycznej. Należy dalej wspierać rozwój odnawialnych źródeł energii i poczynić szybkie postępy zwłaszcza w dziedzinie energii słonecznej i wiatrowej, aby móc zrekompensować ewentualne zakłócenia w dostawach energii z elektrowni wodnych. |
| --- | --- |

3.17.

EKES z zadowoleniem przyjmuje wysiłki na rzecz wykorzystania wody do wytwarzania i magazynowania energii ze źródeł odnawialnych, lecz zauważa, że niedobory wody wynikające z kryzysu klimatycznego mają długofalowy negatywny wpływ na produkcję i magazynowanie energii elektrycznej. Powoduje to spadek produkcji, co może również szkodzić sieci elektroenergetycznej. Należy dalej wspierać rozwój odnawialnych źródeł energii i poczynić szybkie postępy zwłaszcza w dziedzinie energii słonecznej i wiatrowej, aby móc zrekompensować ewentualne zakłócenia w dostawach energii z elektrowni wodnych.

| 3.18. | EKES zauważa, że elektryfikacja transportu może również zwiększyć zużycie wody, ponieważ elektrolity wykorzystywane do produkcji baterii wymagają znacznej ilości wody. Dlatego budowa fabryk baterii wymaga starannego planowania. |
| --- | --- |

3.18.

EKES zauważa, że elektryfikacja transportu może również zwiększyć zużycie wody, ponieważ elektrolity wykorzystywane do produkcji baterii wymagają znacznej ilości wody. Dlatego budowa fabryk baterii wymaga starannego planowania.

| 3.19. | EKES zauważa, że odnawialne źródła energii na ogół wymagają mniejszej ilości wody niż wydobycie i przetwarzanie tradycyjnych paliw kopalnych, jednak istnieje odnawialne źródło energii, które wiąże się ze znacznym zużyciem wody, a mianowicie biopaliwa. Nawadnianie i przetwarzanie upraw przeznaczonych do produkcji biopaliw wymaga dużej ilości wody, którą trzeba dostarczać z wykorzystaniem infrastruktury wodnej i sieci dystrybucji. |
| --- | --- |

3.19.

EKES zauważa, że odnawialne źródła energii na ogół wymagają mniejszej ilości wody niż wydobycie i przetwarzanie tradycyjnych paliw kopalnych, jednak istnieje odnawialne źródło energii, które wiąże się ze znacznym zużyciem wody, a mianowicie biopaliwa. Nawadnianie i przetwarzanie upraw przeznaczonych do produkcji biopaliw wymaga dużej ilości wody, którą trzeba dostarczać z wykorzystaniem infrastruktury wodnej i sieci dystrybucji.

| 3.20. | EKES zwraca uwagę, że wytwarzanie energii jądrowej wymaga dużych ilości wody chłodzącej. Kryzys klimatyczny prowadzi do wzrostu temperatury, obniżając jednocześnie poziom rzek. Wraz ze wzrostem temperatury elektrownie jądrowe muszą zmniejszać moc wytwórczą ze względu na niedobór wody. Ponadto zrzut zbyt ciepłej wody chłodzącej zwiększa zawartość tlenu w rzekach, co ma negatywny wpływ na ekologię wody i różnorodność biologiczną (18). |
| --- | --- |

3.20.

EKES zwraca uwagę, że wytwarzanie energii jądrowej wymaga dużych ilości wody chłodzącej. Kryzys klimatyczny prowadzi do wzrostu temperatury, obniżając jednocześnie poziom rzek. Wraz ze wzrostem temperatury elektrownie jądrowe muszą zmniejszać moc wytwórczą ze względu na niedobór wody. Ponadto zrzut zbyt ciepłej wody chłodzącej zwiększa zawartość tlenu w rzekach, co ma negatywny wpływ na ekologię wody i różnorodność biologiczną (18

4.   Uwagi szczegółowe

Uwagi szczegółowe

| 4.1. | EKES krytycznie ocenia niespójność polityki wodnej UE z innymi kierunkami polityki UE i wzywa Komisję do zaradzenia temu, aby uniknąć sprzecznych środków i celów. |
| --- | --- |

4.1.

EKES krytycznie ocenia niespójność polityki wodnej UE z innymi kierunkami polityki UE i wzywa Komisję do zaradzenia temu, aby uniknąć sprzecznych środków i celów.

| 4.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje przedstawiony w przekształconej dyrektywie w sprawie wody pitnej postulat Komisji dotyczący jak największego ograniczenia strat wody w systemach wodociągowych (19). EKES zwraca uwagę, że pilnie potrzebne są szybko podejmowane środki oraz publiczne i prywatne inwestycje w infrastrukturę wodną w celu uniknięcia strat wody oraz zapewnienia długoterminowej odporności i zrównoważonego charakteru kluczowej infrastruktury wodnej. Wycieki wody należy traktować jak sytuacje nadzwyczajne. Wtedy to od dostępności wyspecjalizowanych fachowców i sprzętu zależy przede wszystkim szybkie zakończenie wycieków. |
| --- | --- |

4.2.

EKES z zadowoleniem przyjmuje przedstawiony w przekształconej dyrektywie w sprawie wody pitnej postulat Komisji dotyczący jak największego ograniczenia strat wody w systemach wodociągowych (19

| 4.3. | Po raz kolejny okazuje się, że największą przeszkodą dla sektora publicznego w zakresie finansowania projektów infrastrukturalnych jest ścisła dyscyplina budżetowa. Trzeba zatem dążyć do wyłączenia projektów związanych z Europejskim Zielonym Ładem, niezależnością energetyczną i sektorem cyfrowym z wszelkich przepisów, które hamują takie inwestycje publiczne. Dlatego też zgodnie z wcześniejszymi opiniami (20) EKES zaleca stosowanie złotej reguły w odniesieniu do inwestycji publicznych. |
| --- | --- |

4.3.

Po raz kolejny okazuje się, że największą przeszkodą dla sektora publicznego w zakresie finansowania projektów infrastrukturalnych jest ścisła dyscyplina budżetowa. Trzeba zatem dążyć do wyłączenia projektów związanych z Europejskim Zielonym Ładem, niezależnością energetyczną i sektorem cyfrowym z wszelkich przepisów, które hamują takie inwestycje publiczne. Dlatego też zgodnie z wcześniejszymi opiniami (20

| 4.4. | EKES popiera proponowany przegląd dyrektywy 2006/118/WE (21) i dyrektywy 2008/105/WE (22), a także wprowadzenie wartości dopuszczalnych odnośnie do związków perfluorowanych (PFC) oraz mikrodrobin plastiku. W sprawozdaniu specjalnym Europejskiego Trybunału Obrachunkowego zwrócono uwagę na niespójne stosowanie zasady „zanieczyszczający płaci” w sektorze wodnym pomimo znacznych kosztów operacyjnych i inwestycyjnych (23). |
| --- | --- |

4.4.

EKES popiera proponowany przegląd dyrektywy 2006/118/WE (21

22

23

| 4.5. | EKES zwraca uwagę, że do utrzymania oraz dalszego rozwijania zrównoważonej i odpornej infrastruktury wodnej i sieci dystrybucji potrzebni są wykwalifikowani pracownicy, a przede wszystkim specjaliści. Konieczne jest odpowiednie zarządzanie wiedzą, tj. działania strategiczne i operacyjne, które optymalizują wykorzystanie wiedzy. Apeluje o stworzenie niezbędnych struktur i warunków pracy, tak aby w tej dziedzinie nie występowały wąskie gardła i aby zapewnić wystarczającą liczbę wyspecjalizowanych pracowników, którzy zajmą się wdrożeniem potrzebnych środków. |
| --- | --- |

4.5.

EKES zwraca uwagę, że do utrzymania oraz dalszego rozwijania zrównoważonej i odpornej infrastruktury wodnej i sieci dystrybucji potrzebni są wykwalifikowani pracownicy, a przede wszystkim specjaliści. Konieczne jest odpowiednie zarządzanie wiedzą, tj. działania strategiczne i operacyjne, które optymalizują wykorzystanie wiedzy. Apeluje o stworzenie niezbędnych struktur i warunków pracy, tak aby w tej dziedzinie nie występowały wąskie gardła i aby zapewnić wystarczającą liczbę wyspecjalizowanych pracowników, którzy zajmą się wdrożeniem potrzebnych środków.

| 4.6. | EKES odnotowuje, że postępująca cyfryzacja w sektorze wodnym stwarza również większe zagrożenia pod względem bezpieczeństwa i ochrony danych. Trzeba zadbać o to, by zebranymi danymi posługiwano się w sposób spełniający jak najbardziej rygorystyczne przepisy dotyczące ochrony danych. Cyberbezpieczeństwo musi również odgrywać pierwszoplanową rolę w infrastrukturze wodnej i sieciach dystrybucji z uwagi na coraz większe zagrożenia wynikające z cyberataków na infrastrukturę krytyczną. |
| --- | --- |

4.6.

EKES odnotowuje, że postępująca cyfryzacja w sektorze wodnym stwarza również większe zagrożenia pod względem bezpieczeństwa i ochrony danych. Trzeba zadbać o to, by zebranymi danymi posługiwano się w sposób spełniający jak najbardziej rygorystyczne przepisy dotyczące ochrony danych. Cyberbezpieczeństwo musi również odgrywać pierwszoplanową rolę w infrastrukturze wodnej i sieciach dystrybucji z uwagi na coraz większe zagrożenia wynikające z cyberataków na infrastrukturę krytyczną.

| 4.7. | W wielu państwach członkowskich przedsiębiorstwa zaangażowane w produkcję i dystrybucję wody pitnej oraz w gospodarowanie ściekami i oczyszczanie wody są w niewielkim stopniu zintegrowane lub wcale nie są zintegrowane. EKES uważa, że przeniesienie kierowania i zarządzania w ręce jednej organizacji publicznej pomogłoby zaoszczędzić koszty i zwiększyć wydajność. |
| --- | --- |

4.7.

W wielu państwach członkowskich przedsiębiorstwa zaangażowane w produkcję i dystrybucję wody pitnej oraz w gospodarowanie ściekami i oczyszczanie wody są w niewielkim stopniu zintegrowane lub wcale nie są zintegrowane. EKES uważa, że przeniesienie kierowania i zarządzania w ręce jednej organizacji publicznej pomogłoby zaoszczędzić koszty i zwiększyć wydajność.

Bruksela, dnia 13 lipca 2023 r.

Oliver RÖPKE

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Zob. np. opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Plan REPowerEU«
  ” [COM(2022) 230 final] oraz „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) 2021/241 w odniesieniu do rozdziałów REPowerEU w planach odbudowy i zwiększania odporności oraz zmieniającego rozporządzenie (UE) 2021/1060, rozporządzenie (UE) 2021/2115, dyrektywę 2003/87/WE i decyzję (UE) 2015/1814” [COM(2022) 231 final – 2022/0164(COD)] (Dz.U. C 486 z 21.12.2022, s. 185), Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Inwestycje publiczne w infrastrukturę energetyczną jako element rozwiązania problemów klimatycznych” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 486 z 21.12.2022, s. 67) oraz Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Strategiczna wizja transformacji energetycznej umożliwiającej strategiczną autonomię UE” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 75 z 28.2.2023, s. 102).

1

(2)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/23/UE z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie udzielania koncesji (Dz.U. L 94 z 28.3.2014, s. 1).

2

(3)  https://www.aquapublica.eu/sites/default/files/article/file/20230310_Joint%20statement_EPR%20scheme.pdf.

3

(4)  https://www.un.org/Depts/german/gv-64/band3/ar64292.pdf.

4

(5)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2184 z dnia 16 grudnia 2020 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz.U. L 435 z 23.12.2020, s. 1).

5

(6)  Dyrektywa Rady 91/271/EWG z dnia 21 maja 1991 r. dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych (Dz.U. L 135 z 30.5.1991, s. 40).

6

(7)  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/qanda_22_6281.

7

(8)  https://wires.onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1002/wat2.1633.

8

(9)  Europe’s next crisis: Water – POLITICO.

9

(10)  Getzner, Köhler, Krisch, Plank, „Endbericht (Langfassung): Vergleich europäischer Systeme der Wasserversorgung und Abwasserentsorgung” [Sprawozdanie końcowe (długa wersja): Porównanie europejskich systemów wodno-kanalizacyjnych], Informationen zur Umweltpolitik, 197, 2018.

10

Informationen zur Umweltpolitik

https://emedien.arbeiterkammer.at/viewer/ppnresolver?id=AC15177626.

(11)  https://www.epsu.org/search?f%5B0%5D=policies%3A56.

11

(12)  Dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz.U. L 327 z 22.12.2000, s. 1), motyw 1.

12

(13)  https://right2water.eu/.

13

(14)  https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC133025.

14

(15)  Pokrycie kosztów zgodnie z oceną skutków: 51 % przez gospodarstwa domowe, 22 % przez sektor publiczny i 27 % przez przemysł.

15

(16)  https://emedien.arbeiterkammer.at/viewer/ppnresolver?id=AC15249737.

16

(17)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Zmieniony wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie unijnych wytycznych dotyczących rozwoju transeuropejskiej sieci transportowej, zmieniającego rozporządzenie (UE) 2021/1153 i rozporządzenie (UE) nr 913/2010 oraz uchylającego rozporządzenie (UE) nr 1315/2013” (COM(2022) 384 final/2 – 2021/0420 (COD)) (Dz.U. C 75 z 28.2.2023, s. 190).

17

(18)  https://www.dw.com/de/wie-k%C3%BChlen-hei%C3%9Fe-l%C3%A4nder-ihre-kernkraftwerke/a-49758541.

18

(19)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:32020L2184.

19

(20)  Zob. przypis 1.

20

(21)  Dyrektywa 2006/118/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie ochrony wód podziemnych przed zanieczyszczeniem i pogorszeniem ich stanu (Dz.U. L 372 z 27.12.2006, s. 19).

21

(22)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/105/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie środowiskowych norm jakości w dziedzinie polityki wodnej, zmieniająca i w następstwie uchylająca dyrektywy Rady 82/176/EWG, 83/513/EWG, 84/156/EWG, 84/491/EWG i 86/280/EWG oraz zmieniająca dyrektywę 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz.U. L 348 z 24.12.2008, s. 84).

22

(23)  https://www.eca.europa.eu/Lists/ECADocuments/SR21_12/SR_polluter_pays_principle_PL.pdf.

23

---

| 29.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 349/94 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 349/94

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Reklama za pośrednictwem influencerów i jej wpływ na konsumentów”

(opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji hiszpańskiej)

(2023/C 349/15)

| Sprawozdawca: | Bernardo HERNÁNDEZ BATALLER |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Stefano PALMIERI |

Sprawozdawca:

Bernardo HERNÁNDEZ BATALLER

Bernardo HERNÁNDEZ BATALLER

Współsprawozdawca:

Stefano PALMIERI

Stefano PALMIERI

| Wniosek o konsultację | Prezydencja hiszpańska w Radzie Unii Europejskiej, 7.2.2023 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 29.6.2023 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 13.7.2023 |
| Sesja plenarna nr | 580 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 179/0/3 |

Wniosek o konsultację

Prezydencja hiszpańska w Radzie Unii Europejskiej, 7.2.2023

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

29.6.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

13.7.2023

Sesja plenarna nr

580

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

179/0/3

1.   Wnioski i zalecenia

Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Jednym z najbardziej typowych zjawisk transformacji zachodzącej w dziedzinie audiowizualnej i dziedzinie łączności elektronicznej jest wzrost popularności tzw. influencerów. Są to użytkownicy tworzący treści internetowe, rozpowszechniający systematycznie przekazy za pomocą różnych nośników (filmów wideo, komentarzy, zdjęć) i cieszący się dużym uznaniem wśród odbiorców docelowych, do których się zwracają. |
| --- | --- |

1.1.

Jednym z najbardziej typowych zjawisk transformacji zachodzącej w dziedzinie audiowizualnej i dziedzinie łączności elektronicznej jest wzrost popularności tzw. influencerów. Są to użytkownicy tworzący treści internetowe, rozpowszechniający systematycznie przekazy za pomocą różnych nośników (filmów wideo, komentarzy, zdjęć) i cieszący się dużym uznaniem wśród odbiorców docelowych, do których się zwracają.

| 1.2. | Chociaż na szczeblu europejskim brakuje konkretnych uregulowań dotyczących działalności twórców treści/influencerów, obowiązujące przepisy zapewniają odpowiedni poziom ochrony dwojakiej działalności, którą mogą oni prowadzić na rynku wewnętrznym: głównie jako reklamodawcy (oraz przedsiębiorcy) i sprzedawcy/producenci. |
| --- | --- |

1.2.

Chociaż na szczeblu europejskim brakuje konkretnych uregulowań dotyczących działalności twórców treści/influencerów, obowiązujące przepisy zapewniają odpowiedni poziom ochrony dwojakiej działalności, którą mogą oni prowadzić na rynku wewnętrznym: głównie jako reklamodawcy (oraz przedsiębiorcy)

sprzedawcy/producenci

| 1.3. | Na podstawie tych obowiązujących przepisów poszczególne państwa członkowskie opracowują własne przepisy w obliczu wyzwania, które stawia przed nimi to zjawisko. Te przepisy umożliwiają krajowym organom regulacyjnym wykonywanie uprawnień w zakresie nadzoru, kontroli i – w stosownych przypadkach – nakładania kar. |
| --- | --- |

1.3.

Na podstawie tych obowiązujących przepisów poszczególne państwa członkowskie opracowują własne przepisy w obliczu wyzwania, które stawia przed nimi to zjawisko. Te przepisy umożliwiają krajowym organom regulacyjnym wykonywanie uprawnień w zakresie nadzoru, kontroli i – w stosownych przypadkach – nakładania kar.

| 1.4. | W każdym razie, biorąc pod uwagę stały rozwój w tej dziedzinie, Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) uważa, że konieczne jest podjęcie działań w celu zapewnienia zharmonizowanego podejścia do nielegalnej i specyficznej działalności twórców treści/influencerów w UE wraz z uwzględnieniem równie specyficznych obowiązków dla administratorów platform i sieci społecznościowych, w których prowadzą działalność, oraz dla twórców treści/influencerów
  (zamieszkałych w UE i poza nią). |
| --- | --- |

1.4.

W każdym razie, biorąc pod uwagę stały rozwój w tej dziedzinie, Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) uważa, że konieczne jest podjęcie działań w celu zapewnienia zharmonizowanego podejścia do nielegalnej i specyficznej działalności twórców treści/influencerów w UE wraz z uwzględnieniem równie specyficznych obowiązków dla administratorów platform i sieci społecznościowych

twórców treści/influencerów

| 1.5. | Komitet wnosi:






  — | by administratorzy platform i sieci społecznościowych wykazywali się solidarną odpowiedzialnością za nielegalne treści publikowane przez twórców treści/influencerów, |
| --- | --- | --- |

1.5.

Komitet wnosi:

—

by administratorzy platform i sieci społecznościowych wykazywali się solidarną odpowiedzialnością za nielegalne treści publikowane przez twórców treści/influencerów,

| — | by administratorzy platform i sieci społecznościowych we wszystkich przypadkach zgłoszenia nielegalnej działalności twórców treści/influencerów mieli obowiązek podjęcia działań niezbędnych do usunięcia nielegalnych treści zamieszczanych w internecie oraz zawiadomienia właściwego organu o takiej nielegalnej działalności, |
| --- | --- |

—

by administratorzy platform i sieci społecznościowych we wszystkich przypadkach zgłoszenia nielegalnej działalności twórców treści/influencerów mieli obowiązek podjęcia działań niezbędnych do usunięcia nielegalnych treści zamieszczanych w internecie oraz zawiadomienia właściwego organu o takiej nielegalnej działalności,

| — | by w przypadku wszystkich twórców treści/influencerów działających poza UE platforma i administratorzy sieci społecznościowych musieli zwrócić się do nich o określenie jasnego zakresu odpowiedzialności prawnej na terytorium UE oraz o uzyskanie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej z tytułu wykonywanej działalności, tak by mogli zareagować w razie szkód wywołanych przez nielegalne postępowanie. |
| --- | --- |

—

by w przypadku wszystkich twórców treści/influencerów działających poza UE platforma i administratorzy sieci społecznościowych musieli zwrócić się do nich o określenie jasnego zakresu odpowiedzialności prawnej na terytorium UE oraz o uzyskanie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej z tytułu wykonywanej działalności, tak by mogli zareagować w razie szkód wywołanych przez nielegalne postępowanie.

| 1.6. | EKES uważa, że zharmonizowane europejskie podejście do działalności influencerów powinno uwzględniać co najmniej takie kryteria, jak:






  — | wskazanie charakteru reklamowego ich przekazów mających cele handlowe za pomocą jasnych wskaźników i ostrzeżeń, tak by uniknąć ukrytego handlowego przekazu audiowizualnego, |
| --- | --- | --- |

1.6.

EKES uważa, że zharmonizowane europejskie podejście do działalności influencerów powinno uwzględniać co najmniej takie kryteria, jak:

—

wskazanie charakteru reklamowego ich przekazów mających cele handlowe za pomocą jasnych wskaźników i ostrzeżeń, tak by uniknąć ukrytego handlowego przekazu audiowizualnego,

| — | objęcie tych przekazów przepisami sektorowymi w celu zapewnienia ochrony zdrowia i bezpieczeństwa konsumentów i użytkowników, szczególnie osób małoletnich i innych słabszych grup społecznych, |
| --- | --- |

—

objęcie tych przekazów przepisami sektorowymi w celu zapewnienia ochrony zdrowia i bezpieczeństwa konsumentów i użytkowników, szczególnie osób małoletnich i innych słabszych grup społecznych,

| — | uznanie nieprzestrzegania przepisów za wykroczenie ze strony influencerów bez uszczerbku dla odpowiedzialności solidarnej reklamodawców oraz platform i sieci społecznościowych. |
| --- | --- |

—

uznanie nieprzestrzegania przepisów za wykroczenie ze strony influencerów bez uszczerbku dla odpowiedzialności solidarnej reklamodawców oraz platform i sieci społecznościowych.

| 1.7. | Trzeba również zwrócić szczególną uwagę na przypadki zwodniczych interfejsów, nieodpowiedniego lub oczerniającego korzystania z marek, niedozwolonych produktów finansowych, kradzieży tożsamości i fałszywych influencerów, którzy wykorzystują wizerunek znanych osób bez ich wiedzy. Jest to bowiem coraz częstsze zjawisko, zwłaszcza w zakresie inwestycji finansowych i kryptowalut. Są to niezgodne z prawem zachowania, które mogą stać się coraz bardziej wyrafinowane i rozpowszechnione z powodu zastosowania sztucznej inteligencji (AI) i które należy skutecznie zwalczać. |
| --- | --- |

1.7.

Trzeba również zwrócić szczególną uwagę na przypadki zwodniczych interfejsów, nieodpowiedniego lub oczerniającego korzystania z marek, niedozwolonych produktów finansowych, kradzieży tożsamości i fałszywych influencerów, którzy wykorzystują wizerunek znanych osób bez ich wiedzy. Jest to bowiem coraz częstsze zjawisko, zwłaszcza w zakresie inwestycji finansowych i kryptowalut. Są to niezgodne z prawem zachowania, które mogą stać się coraz bardziej wyrafinowane i rozpowszechnione z powodu zastosowania sztucznej inteligencji (AI) i które należy skutecznie zwalczać.

| 1.8. | EKES proponuje wyjaśnienie i doprecyzowanie tej harmonizacji przepisów bez uszczerbku dla ustanawiania w sposób uzupełniający ram współregulacji. Współregulacja musi odbywać się z udziałem influencerów, ich agentów i stowarzyszeń przedstawicielskich, sektora i reklamodawców, organizacji samoregulacyjnych ds. reklamy, stowarzyszeń konsumentów i użytkowników, partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz organów regulacyjnych. |
| --- | --- |

1.8.

EKES proponuje wyjaśnienie i doprecyzowanie tej harmonizacji przepisów bez uszczerbku dla ustanawiania w sposób uzupełniający ram współregulacji. Współregulacja musi odbywać się z udziałem influencerów, ich agentów i stowarzyszeń przedstawicielskich, sektora i reklamodawców, organizacji samoregulacyjnych ds. reklamy, stowarzyszeń konsumentów i użytkowników, partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz organów regulacyjnych.

| 1.9. | Komitet jest zdania, że przedmiotem wnikliwej analizy na poziomie UE musi być szereg kwestii związanych z działalnością twórców treści/influencerów, takich jak ich usytuowanie w prawie pracy, zagadnienia dotyczące podatków dochodowych, podatki od wartości dodanej, a także specyficzna działalność dziecięcych influencerów. |
| --- | --- |

1.9.

Komitet jest zdania, że przedmiotem wnikliwej analizy na poziomie UE musi być szereg kwestii związanych z działalnością twórców treści/influencerów, takich jak ich usytuowanie w prawie pracy, zagadnienia dotyczące podatków dochodowych, podatki od wartości dodanej, a także specyficzna działalność dziecięcych influencerów.

2.   Uwagi ogólne

Uwagi ogólne

| 2.1. | Jednym z najbardziej typowych zjawisk transformacji cyfrowej zachodzącej w ostatnim dziesięcioleciu w dziedzinie audiowizualnej i dziedzinie łączności elektronicznej jest mnożenie się niektórych twórców treści, którzy – pozornie działając indywidualnie – systematycznie rozpowszechniają przekazy za pomocą różnych nośników (filmów wideo, komentarzy, zdjęć), za pośrednictwem platform internetowych, sieci społecznościowych i komunikatorów elektronicznych. Gdy twórcy treści mają dużą liczbę wiernych obserwujących, stają się influencerami, których w dziedzinie reklamy można zdefiniować jako „twórców treści realizujących cele handlowe i nawiązujących autentyczne i oparte na zaufaniu relacje ze swymi odbiorcami (głównie na platformach usług sieci społecznościowych) oraz kontakt w internecie z podmiotami komercyjnymi za pomocą różnych modeli biznesowych w celu uzyskania dochodów” (1). |
| --- | --- |

2.1.

Jednym z najbardziej typowych zjawisk transformacji cyfrowej zachodzącej w ostatnim dziesięcioleciu w dziedzinie audiowizualnej i dziedzinie łączności elektronicznej jest mnożenie się niektórych twórców treści, którzy – pozornie działając indywidualnie – systematycznie rozpowszechniają przekazy za pomocą różnych nośników (filmów wideo, komentarzy, zdjęć), za pośrednictwem platform internetowych, sieci społecznościowych i komunikatorów elektronicznych. Gdy twórcy treści mają dużą liczbę wiernych obserwujących, stają się influencerami, których w dziedzinie reklamy można zdefiniować jako „twórców treści realizujących cele handlowe i nawiązujących autentyczne i oparte na zaufaniu relacje ze swymi odbiorcami (głównie na platformach usług sieci społecznościowych) oraz kontakt w internecie z podmiotami komercyjnymi za pomocą różnych modeli biznesowych w celu uzyskania dochodów” (1

| 2.2. | Relacje między influencerami a obserwującymi – cechujące się poczuciem bliskości, autentyczności i zaufania – mają bezpośredni i pośredni wpływ na stosunek obserwujących do marek oraz na podejmowane przez nich decyzje zakupowe. Dotyczy to w szczególności dzieci, młodzieży i konsumentów o niskim poziomie wykształcenia lub niskich dochodach oraz o niewielkich umiejętnościach korzystania z mediów i informacji. |
| --- | --- |

2.2.

Relacje między influencerami a obserwującymi – cechujące się poczuciem bliskości, autentyczności i zaufania – mają bezpośredni i pośredni wpływ na stosunek obserwujących do marek oraz na podejmowane przez nich decyzje zakupowe. Dotyczy to w szczególności dzieci, młodzieży i konsumentów o niskim poziomie wykształcenia lub niskich dochodach oraz o niewielkich umiejętnościach korzystania z mediów i informacji.

| 2.3. | Jeśli chodzi konkretnie o przekazy handlowe, wykorzystanie influencerów jako rzeczników produktów i marek oznacza nie tylko, że przedsiębiorstwa reklamujące odnoszą korzyści z ich wpływu i rozgłosu w ramach tzw. marketingu wpływu, zwłaszcza wśród młodych odbiorców, do których trudniej jest dotrzeć za pośrednictwem bardziej tradycyjnych środków masowego przekazu. Daje to również przedsiębiorstwom większą swobodę w formułowaniu argumentów, których nie użyłyby w tradycyjnej reklamie i które niekiedy wiążą się z omijaniem przepisów. Ponadto sami reklamodawcy podkreślają, że specyfika influencerów oznacza, że mają oni duży margines swobody w konstruowaniu przekazu handlowego, nad którym reklamodawcy nie zawsze mogą mieć kontrolę. |
| --- | --- |

2.3.

Jeśli chodzi konkretnie o przekazy handlowe, wykorzystanie influencerów jako rzeczników produktów i marek oznacza nie tylko, że przedsiębiorstwa reklamujące odnoszą korzyści z ich wpływu i rozgłosu w ramach tzw. marketingu wpływu, zwłaszcza wśród młodych odbiorców, do których trudniej jest dotrzeć za pośrednictwem bardziej tradycyjnych środków masowego przekazu. Daje to również przedsiębiorstwom większą swobodę w formułowaniu argumentów, których nie użyłyby w tradycyjnej reklamie i które niekiedy wiążą się z omijaniem przepisów. Ponadto sami reklamodawcy podkreślają, że specyfika influencerów oznacza, że mają oni duży margines swobody w konstruowaniu przekazu handlowego, nad którym reklamodawcy nie zawsze mogą mieć kontrolę.

| 2.4. | Innymi słowy, chociaż na szczeblu europejskim brakuje konkretnych uregulowań dotyczących działalności influencerów, obowiązujące prawodawstwo europejskie zapewnia obecnie odpowiedni poziom ochrony dwojakiej działalności, którą mogą prowadzić oni na rynku wewnętrznym: głównie jako reklamodawcy (oraz przedsiębiorcy) i sprzedawcy/producenci. |
| --- | --- |

2.4.

Innymi słowy, chociaż na szczeblu europejskim brakuje konkretnych uregulowań dotyczących działalności influencerów, obowiązujące prawodawstwo europejskie zapewnia obecnie odpowiedni poziom ochrony dwojakiej działalności, którą mogą prowadzić oni na rynku wewnętrznym: głównie jako reklamodawcy (oraz przedsiębiorcy)

sprzedawcy/producenci

| 2.4.1. | Co się tyczy influencerów działających głównie jako reklamodawcy (i przedsiębiorcy), należy wymienić następujące dokumenty sporządzone na szczeblu UE:






  — | dyrektywę o nieuczciwych praktykach handlowych
   (2), która zapewnia ramy prawne dotyczące postępowania w reakcji na rozpowszechniane przez influencerów reklamy wprowadzające w błąd i ich nieuczciwe praktyki handlowe. Wytyczne dotyczące wykładni i stosowania dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych
   (3), w których wyjaśnia się jej stosowanie w wypadku, gdy influencer działa jako przedsiębiorca lub, alternatywnie, działa w imieniu lub na rzecz przedsiębiorcy. W tym kontekście Komisja przeprowadza obecnie ocenę adekwatności w zakresie sprawiedliwości cyfrowej, która powinna również obejmować kwestię influencerów
   (4), |
| --- | --- | --- |

2.4.1.

Co się tyczy influencerów działających głównie jako reklamodawcy (i przedsiębiorcy)

—

dyrektywę o nieuczciwych praktykach handlowych
   (2), która zapewnia ramy prawne dotyczące postępowania w reakcji na rozpowszechniane przez influencerów reklamy wprowadzające w błąd i ich nieuczciwe praktyki handlowe. Wytyczne dotyczące wykładni i stosowania dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych
   (3), w których wyjaśnia się jej stosowanie w wypadku, gdy influencer działa jako przedsiębiorca lub, alternatywnie, działa w imieniu lub na rzecz przedsiębiorcy. W tym kontekście Komisja przeprowadza obecnie ocenę adekwatności w zakresie sprawiedliwości cyfrowej, która powinna również obejmować kwestię influencerów
   (4),

dyrektywę o nieuczciwych praktykach handlowych

2

Wytyczne dotyczące wykładni i stosowania dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych

3

kwestię influencerów

4

| — | dyrektywę o handlu elektronicznym
   (5), która zapewnia dodatkową ochronę konsumentom w przypadku, gdy influencerzy zamieszczają przekazy handlowe w internecie przy użyciu swoich kont w sieciach społecznościowych i blogów, |
| --- | --- |

—

dyrektywę o handlu elektronicznym
   (5), która zapewnia dodatkową ochronę konsumentom w przypadku, gdy influencerzy zamieszczają przekazy handlowe w internecie przy użyciu swoich kont w sieciach społecznościowych i blogów,

dyrektywę o handlu elektronicznym

5

| — | dyrektywę o audiowizualnych usługach medialnych
   (6), w której wprowadzono nowe szczegółowe przepisy dotyczące usług platformy udostępniania wideo i która dotyczy influencerów, gdy chodzi o tworzone przez użytkowników i rozpowszechniane za pośrednictwem tych platform nagrania wideo mogące zawierać przekazy handlowe. |
| --- | --- |

—

dyrektywę o audiowizualnych usługach medialnych
   (6), w której wprowadzono nowe szczegółowe przepisy dotyczące usług platformy udostępniania wideo i która dotyczy influencerów, gdy chodzi o tworzone przez użytkowników i rozpowszechniane za pośrednictwem tych platform nagrania wideo mogące zawierać przekazy handlowe.

dyrektywę o audiowizualnych usługach medialnych

6

| 2.4.2. | Jeśli chodzi o influencerów jako sprzedawców lub producentów, należy wymienić następujące dokumenty sporządzone na szczeblu UE:






  — | dyrektywę w sprawie praw konsumentów
   (7), |
| --- | --- | --- |

2.4.2.

Jeśli chodzi o influencerów jako sprzedawców lub producentów

—

dyrektywę w sprawie praw konsumentów
   (7),

dyrektywę w sprawie praw konsumentów

7

| — | dyrektywę w sprawie treści cyfrowych i usług cyfrowych
   (8), |
| --- | --- |

—

dyrektywę w sprawie treści cyfrowych i usług cyfrowych
   (8),

dyrektywę w sprawie treści cyfrowych i usług cyfrowych

8

| — | dyrektywę w sprawie umów sprzedaży towarów
   (9). |
| --- | --- |

—

dyrektywę w sprawie umów sprzedaży towarów
   (9).

dyrektywę w sprawie umów sprzedaży towarów

9

| 2.4.3. | Oprócz tych dwóch konkretnych obszarów stosowania prawodawstwa UE istnieje jeszcze pakiet środków dotyczący usług cyfrowych, który obejmuje:






  — | rozporządzenie w sprawie usług cyfrowych
   (10), którego celem jest zapewnienie większej przejrzystości treści usług cyfrowych i ochrony konsumentów, a także większej odpowiedzialności za nie, |
| --- | --- | --- |

2.4.3.

Oprócz tych dwóch konkretnych obszarów stosowania prawodawstwa UE istnieje jeszcze pakiet środków dotyczący usług cyfrowych, który obejmuje:

—

rozporządzenie w sprawie usług cyfrowych
   (10), którego celem jest zapewnienie większej przejrzystości treści usług cyfrowych i ochrony konsumentów, a także większej odpowiedzialności za nie,

rozporządzenie w sprawie usług cyfrowych

10

| — | rozporządzenie w sprawie rynków w sektorze cyfrowym
   (11) zmierzające do uregulowania działalności tzw. „strażników dostępu”, czyli platform, z których korzysta co najmniej 45 mln aktywnych miesięcznie użytkowników. |
| --- | --- |

—

rozporządzenie w sprawie rynków w sektorze cyfrowym
   (11) zmierzające do uregulowania działalności tzw. „strażników dostępu”, czyli platform, z których korzysta co najmniej 45 mln aktywnych miesięcznie użytkowników.

rozporządzenie w sprawie rynków w sektorze cyfrowym

11

| 2.4.3.1. | W akcie o usługach cyfrowych UE definiuje „nielegalne treści” jako wszelkie „informacje, które same w sobie lub przez odniesienie do działania, w tym sprzedaży produktów lub świadczenia usług, nie są zgodne z prawem Unii lub z prawem jakiegokolwiek państwa członkowskiego [...] niezależnie od konkretnego przedmiotu lub charakteru tego prawa”. Ze względu na tę nową definicję nieprzestrzeganie tych przepisów może sprawić, że dane treści są nielegalne w UE. |
| --- | --- |

2.4.3.1.

W akcie o usługach cyfrowych UE definiuje „nielegalne treści” jako wszelkie „informacje, które same w sobie lub przez odniesienie do działania, w tym sprzedaży produktów lub świadczenia usług, nie są zgodne z prawem Unii lub z prawem jakiegokolwiek państwa członkowskiego [...] niezależnie od konkretnego przedmiotu lub charakteru tego prawa”. Ze względu na tę nową definicję nieprzestrzeganie tych przepisów może sprawić, że dane treści są nielegalne w UE.

| 2.5. | Pomimo niektórych przepisów europejskich, na mocy których nielegalne postępowanie influencerów (jako reklamodawców lub sprzedawców/producentów) może być regulowane przez poszczególne państwa członkowskie, odczuwalna jest potrzeba podjęcia różnorakich działań:






  — | przyjęcia szczegółowych przepisów dotyczących influencerów, |
| --- | --- | --- |

2.5.

Pomimo niektórych przepisów europejskich, na mocy których nielegalne postępowanie influencerów (jako reklamodawców lub sprzedawców/producentów) może być regulowane przez poszczególne państwa członkowskie, odczuwalna jest potrzeba podjęcia różnorakich działań:

—

przyjęcia szczegółowych przepisów dotyczących influencerów,

| — | wdrożenia istniejącego prawodawstwa w zakresie ochrony konsumentów, |
| --- | --- |

—

wdrożenia istniejącego prawodawstwa w zakresie ochrony konsumentów,

| — | publikacji wytycznych i kodeksów postępowania w celu ustanowienia dobrych praktyk, |
| --- | --- |

—

publikacji wytycznych i kodeksów postępowania w celu ustanowienia dobrych praktyk,

| — | zastosowania cyfrowych narzędzi kontroli i wdrażania, |
| --- | --- |

—

zastosowania cyfrowych narzędzi kontroli i wdrażania,

| — | zapewnienia szkoleń i certyfikacji influencerów, |
| --- | --- |

—

zapewnienia szkoleń i certyfikacji influencerów,

| — | podniesienia świadomości konsumentów i udzielenia im wsparcia, |
| --- | --- |

—

podniesienia świadomości konsumentów i udzielenia im wsparcia,

| — | ułatwienia przestrzegania przepisów na platformach za pomocą standardowych narzędzi informacyjnych. |
| --- | --- |

—

ułatwienia przestrzegania przepisów na platformach za pomocą standardowych narzędzi informacyjnych.

| 2.6. | Biorąc pod uwagę stale zmieniające się środowisko, w którym działają twórcy treści/influencerzy, EKES sądzi, że pomimo obowiązujących przepisów europejskich niezbędne jest podjęcie kroków w celu zapewnienia jednolitego stosowania doraźnych przepisów ukierunkowanych na zwalczanie konkretnych, nielegalnych działań influencerów w UE. Stanowisko EKES-u współgra z rozważaniami Komisji, która zastanawia się, czy należy przyjąć doraźne przepisy. |
| --- | --- |

2.6.

Biorąc pod uwagę stale zmieniające się środowisko, w którym działają twórcy treści/influencerzy, EKES sądzi, że pomimo obowiązujących przepisów europejskich niezbędne jest podjęcie kroków w celu zapewnienia jednolitego stosowania doraźnych przepisów ukierunkowanych na zwalczanie konkretnych, nielegalnych działań influencerów w UE. Stanowisko EKES-u współgra z rozważaniami Komisji, która zastanawia się, czy należy przyjąć doraźne przepisy.

| 2.7. | Takie same rozważania od kilku lat prowadzą rządy, europejskie i krajowe organy regulacyjne, stowarzyszenia konsumentów i użytkowników, a także organizacje społeczeństwa obywatelskiego (12). W odpowiedzi na tę sytuację w poszczególnych krajach (13) podejmowano różne inicjatywy prawne, na przykład we Francji, Belgii (Flandrii) i Hiszpanii. Realizowane są także inicjatywy w dziedzinie samoregulacji i współregulacji na szczeblu europejskim (14) i na poziomie państw członkowskich. Wyjaśnia to również zainteresowanie rządu hiszpańskiego, który w ramach przewodnictwa w Radzie Unii Europejskiej zwrócił się do EKES-u o sporządzenie niniejszej opinii rozpoznawczej w sprawie reklamy za pośrednictwem influencerów i jej wpływu na konsumentów. |
| --- | --- |

2.7.

Takie same rozważania od kilku lat prowadzą rządy, europejskie i krajowe organy regulacyjne, stowarzyszenia konsumentów i użytkowników, a także organizacje społeczeństwa obywatelskiego (12

13

14

| 2.8. | We wniosku o wydanie opinii hiszpańskie Ministerstwo ds. Ochrony Konsumentów odnosi się do poczucia bliskości, autentyczności i zaufania cechującego kontakty między influencerami a konsumentami, które zazwyczaj nie występuje z taką samą intensywnością w przypadku innych modeli komunikacji społecznej, i porusza zasadniczo dwie niepokojące go kwestie:






  — | długotrwałe i ciągłe korzystanie z sieci społecznościowych przez osoby małoletnie, które są podatne na zagrożenia w świecie konsumpcji, narażające je na przekazy handlowe mogące zawierać elementy szkodliwe dla ich rozwoju fizycznego, psychologicznego, społecznego i emocjonalnego, |
| --- | --- | --- |

2.8.

We wniosku o wydanie opinii hiszpańskie Ministerstwo ds. Ochrony Konsumentów odnosi się do poczucia bliskości, autentyczności i zaufania cechującego kontakty między influencerami a konsumentami, które zazwyczaj nie występuje z taką samą intensywnością w przypadku innych modeli komunikacji społecznej, i porusza zasadniczo dwie niepokojące go kwestie:

—

długotrwałe i ciągłe korzystanie z sieci społecznościowych przez osoby małoletnie, które są podatne na zagrożenia w świecie konsumpcji, narażające je na przekazy handlowe mogące zawierać elementy szkodliwe dla ich rozwoju fizycznego, psychologicznego, społecznego i emocjonalnego,

| — | brak przejrzystości i identyfikowalności tego rodzaju przekazów handlowych występujący w wielu przypadkach w działalności influencerów, którzy w sposób oszukańczy ukrywają przed konsumentami charakter reklamowy przekazów. |
| --- | --- |

—

brak przejrzystości i identyfikowalności tego rodzaju przekazów handlowych występujący w wielu przypadkach w działalności influencerów, którzy w sposób oszukańczy ukrywają przed konsumentami charakter reklamowy przekazów.

3.   Propozycje

Propozycje

| 3.1. | Wziąwszy pod uwagę obecne problemy, EKES uważa, że istnieją warunki do ulepszenia, wdrożenia i harmonizacji na szczeblu UE europejskiego prawodawstwa odnośnie do konkretnych nielegalnych działań z udziałem influencerów, z uwzględnieniem specjalnych obowiązków dla administratorów platform, na których prowadzą oni działalność, oraz dla twórców treści lub influencerów (zamieszkałych w UE i poza nią). |
| --- | --- |

3.1.

Wziąwszy pod uwagę obecne problemy, EKES uważa, że istnieją warunki do ulepszenia, wdrożenia i harmonizacji na szczeblu UE europejskiego prawodawstwa odnośnie do konkretnych nielegalnych działań z udziałem influencerów, z uwzględnieniem specjalnych obowiązków dla administratorów platform, na których prowadzą oni działalność, oraz dla twórców treści lub influencerów (zamieszkałych w UE i poza nią).

3.2.   Platformy udostępniania wideo i sieci społecznościowe

Platformy udostępniania wideo i sieci społecznościowe

| 3.2.1. | Chociaż prawodawstwo europejskie (dyrektywa o audiowizualnych usługach medialnych i pakiet dotyczący usług cyfrowych) wymaga od administratorów platform udostępniania wideo i sieci społecznościowych, w których działają twórcy treści i influencerzy, przestrzegania przepisów dotyczących przekazów handlowych i ochrony małoletnich, EKES odnotowuje, że:






  — | administratorzy platform nie ponoszą żadnej odpowiedzialności redakcyjnej za nielegalne treści tworzone przez użytkowników, |
| --- | --- | --- |

3.2.1.

Chociaż prawodawstwo europejskie (dyrektywa o audiowizualnych usługach medialnych i pakiet dotyczący usług cyfrowych) wymaga od administratorów platform udostępniania wideo i sieci społecznościowych, w których działają twórcy treści i influencerzy, przestrzegania przepisów dotyczących przekazów handlowych i ochrony małoletnich, EKES odnotowuje, że:

—

administratorzy platform nie ponoszą żadnej odpowiedzialności redakcyjnej za nielegalne treści tworzone przez użytkowników,

| — | nie ma również potrzeby współpracy między twórcami treści/influencerami a administratorami platform w celu zapewnienia rzeczywistej zgodności z prawodawstwem europejskim. |
| --- | --- |

—

nie ma również potrzeby współpracy między twórcami treści/influencerami a administratorami platform w celu zapewnienia rzeczywistej zgodności z prawodawstwem europejskim.

| 3.2.2. | W związku z tym Komitet wnosi:






  — | by administratorzy platform i sieci społecznościowych wykazywali się solidarną odpowiedzialnością za nielegalne treści publikowane przez twórców treści/influencerów, |
| --- | --- | --- |

3.2.2.

W związku z tym Komitet wnosi:

—

by administratorzy platform i sieci społecznościowych wykazywali się solidarną odpowiedzialnością za nielegalne treści publikowane przez twórców treści/influencerów,

| — | by administratorzy platform i sieci społecznościowych we wszystkich przypadkach zgłoszenia nielegalnej działalności twórców treści/influencerów mieli obowiązek podjęcia działań niezbędnych do usunięcia nielegalnych treści zamieszczanych w internecie oraz zawiadomienia właściwego organu o takiej nielegalnej działalności, |
| --- | --- |

—

by administratorzy platform i sieci społecznościowych we wszystkich przypadkach zgłoszenia nielegalnej działalności twórców treści/influencerów mieli obowiązek podjęcia działań niezbędnych do usunięcia nielegalnych treści zamieszczanych w internecie oraz zawiadomienia właściwego organu o takiej nielegalnej działalności,

| — | by w przypadku wszystkich twórców treści/influencerów działających poza UE platforma i administratorzy sieci społecznościowych musieli zwrócić się do nich o określenie jasnego zakresu odpowiedzialności prawnej na terytorium UE oraz o uzyskanie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej z tytułu wykonywanej działalności, tak by mogli zareagować w razie szkód wywołanych przez nielegalne postępowanie. |
| --- | --- |

—

by w przypadku wszystkich twórców treści/influencerów działających poza UE platforma i administratorzy sieci społecznościowych musieli zwrócić się do nich o określenie jasnego zakresu odpowiedzialności prawnej na terytorium UE oraz o uzyskanie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej z tytułu wykonywanej działalności, tak by mogli zareagować w razie szkód wywołanych przez nielegalne postępowanie.

3.3.   Twórcy treści/influencerzy

Twórcy treści/influencerzy

| 3.3.1. | Gdy przedstawia się propozycje dotyczące skutecznej regulacji zamieszczania przez użytkowników treści za pośrednictwem platform udostępniania wideo oraz sieci społecznościowych, a bardziej konkretnie – działalności reklamowej influencerów, wskazane może być uwzględnienie sprawozdań opublikowanych w 2021 i 2022 r. przez Europejską Grupę Regulatorów ds. Audiowizualnych Usług Medialnych (ERGA) (15), zawierających zalecenia dotyczące sposobu traktowania tzw. vlogerów. |
| --- | --- |

3.3.1.

Gdy przedstawia się propozycje dotyczące skutecznej regulacji zamieszczania przez użytkowników treści za pośrednictwem platform udostępniania wideo oraz sieci społecznościowych, a bardziej konkretnie – działalności reklamowej influencerów, wskazane może być uwzględnienie sprawozdań opublikowanych w 2021 i 2022 r. przez Europejską Grupę Regulatorów ds. Audiowizualnych Usług Medialnych (ERGA) (15

| 3.3.2. | ERGA zaznacza, że do celów dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych działalność influencerów można uznać zasadniczo za audiowizualną usługę medialną, pod warunkiem że spełnione są wszystkie z następujących warunków:






  — | muszą to być świadczenia wykonywane za wynagrodzeniem zgodnie z definicją zawartą w art. 56 i 57 TFUE, |
| --- | --- | --- |

3.3.2.

ERGA zaznacza, że do celów dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych działalność influencerów można uznać zasadniczo za audiowizualną usługę medialną, pod warunkiem że spełnione są wszystkie z następujących warunków:

—

muszą to być świadczenia wykonywane za wynagrodzeniem zgodnie z definicją zawartą w art. 56 i 57 TFUE,

| — | dostawca musi ponosić odpowiedzialność redakcyjną za oferowane treści, |
| --- | --- |

—

dostawca musi ponosić odpowiedzialność redakcyjną za oferowane treści,

| — | musi to być usługa skierowana do odbiorców, którzy indywidualnie wybierają i żądają wizualizacji jej treści, i mieć na celu wywarcie wyraźnego wpływu na znaczną część tej grupy, |
| --- | --- |

—

musi to być usługa skierowana do odbiorców, którzy indywidualnie wybierają i żądają wizualizacji jej treści, i mieć na celu wywarcie wyraźnego wpływu na znaczną część tej grupy,

| — | celem rozpowszechnianych treści (wideo/programów) powinno być przede wszystkim informowanie, dostarczanie rozrywki lub edukowanie, |
| --- | --- |

—

celem rozpowszechnianych treści (wideo/programów) powinno być przede wszystkim informowanie, dostarczanie rozrywki lub edukowanie,

| — | treści powinny mieć charakter audiowizualny i być dostarczane za pośrednictwem sieci łączności elektronicznej. |
| --- | --- |

—

treści powinny mieć charakter audiowizualny i być dostarczane za pośrednictwem sieci łączności elektronicznej.

| 3.3.3. | W związku z tym można zaproponować harmonizację na szczeblu europejskim przewidującą wprost uregulowanie funkcji twórców treści/influencerów i ich odpowiedzialność za tworzenie i rozpowszechnianie przekazów handlowych. Zagwarantuje to większą przejrzystość prowadzenia tej działalności i odpowiedzialność za nią. |
| --- | --- |

3.3.3.

W związku z tym można zaproponować harmonizację na szczeblu europejskim przewidującą wprost uregulowanie funkcji twórców treści/influencerów i ich odpowiedzialność za tworzenie i rozpowszechnianie przekazów handlowych. Zagwarantuje to większą przejrzystość prowadzenia tej działalności i odpowiedzialność za nią.

| 3.3.3.1. | Istnieje cały łańcuch podmiotów zaangażowanych w działalność twórców treści/influencerów: marka, przedsiębiorstwa multimedialne i osoby prowadzące działalność na własny rachunek, agencje i agenci zarządzający/menadżerowie talentów, platformy analizujące sieci społecznościowe, sieci wielokanałowe i przedsiębiorstwa public relations/reklamowe, których umowy muszą przewidywać konkretne obowiązki dla wszystkich zainteresowanych stron, w tym wspólną odpowiedzialność za nielegalne postępowanie twórcy treści/influencera. |
| --- | --- |

3.3.3.1.

Istnieje cały łańcuch podmiotów zaangażowanych w działalność twórców treści/influencerów: marka, przedsiębiorstwa multimedialne i osoby prowadzące działalność na własny rachunek, agencje i agenci zarządzający/menadżerowie talentów, platformy analizujące sieci społecznościowe, sieci wielokanałowe i przedsiębiorstwa public relations/reklamowe, których umowy muszą przewidywać konkretne obowiązki dla wszystkich zainteresowanych stron, w tym wspólną odpowiedzialność za nielegalne postępowanie twórcy treści/influencera.

| 3.4. | EKES wzywa zarówno administratorów platform i sieci społecznościowych, jak i twórców treści/influencerów do zapewnienia:






  — | technicznej możliwości uniemożliwienia nieletnim użytkownikom platform lub sieci społecznościowych dostępu do wszelkich newralgicznych treści (dotyczących alkoholu i napojów energetycznych, gier hazardowych i zakładów, pornografii, tytoniu i wyrobów tytoniowych, w tym papierosów elektronicznych, chirurgii estetycznej itp.), które w każdym przypadku muszą zostać opatrzone oznakowaniem „niedozwolone dla dzieci poniżej 18 roku życia”, a także zobowiązania do sprawdzenia wieku oraz umożliwienia korzystania z kontroli rodzicielskiej, |
| --- | --- | --- |

3.4.

EKES wzywa zarówno administratorów platform i sieci społecznościowych, jak i twórców treści/influencerów do zapewnienia:

—

technicznej możliwości uniemożliwienia nieletnim użytkownikom platform lub sieci społecznościowych dostępu do wszelkich newralgicznych treści (dotyczących alkoholu i napojów energetycznych, gier hazardowych i zakładów, pornografii, tytoniu i wyrobów tytoniowych, w tym papierosów elektronicznych, chirurgii estetycznej itp.), które w każdym przypadku muszą zostać opatrzone oznakowaniem „niedozwolone dla dzieci poniżej 18 roku życia”, a także zobowiązania do sprawdzenia wieku oraz umożliwienia korzystania z kontroli rodzicielskiej,

| — | zawarcia w tego rodzaju przekazach wzmianki „reklama”, „informacja handlowa” lub „sponsorowane przez”, |
| --- | --- |

—

zawarcia w tego rodzaju przekazach wzmianki „reklama”, „informacja handlowa” lub „sponsorowane przez”,

| — | zawarcia wzmianki „zdjęcie retuszowane” w przypadku zdjęć będących rezultatem retuszu lub przeróbek, |
| --- | --- |

—

zawarcia wzmianki „zdjęcie retuszowane” w przypadku zdjęć będących rezultatem retuszu lub przeróbek,

| — | dodania wzmianki „obraz wirtualny” w przypadku materiałów stworzonych przy użyciu sztucznej inteligencji, a także wskazania, że skorzystano z pomocy influencerów wirtualnych. |
| --- | --- |

—

dodania wzmianki „obraz wirtualny” w przypadku materiałów stworzonych przy użyciu sztucznej inteligencji, a także wskazania, że skorzystano z pomocy influencerów wirtualnych.

| 3.5. | Trzeba również zwrócić szczególną uwagę na przypadki zwodniczych interfejsów, nieodpowiedniego lub oczerniającego korzystania z marek, promowania niedozwolonych produktów finansowych, kradzieży tożsamości i fałszywych influencerów, którzy wykorzystują wizerunek znanych osób bez ich wiedzy. Jest to bowiem coraz częstsze zjawisko, zwłaszcza w zakresie inwestycji finansowych i kryptowalut. Są to niezgodne z prawem, coraz bardziej wyrafinowane i powszechne zachowania wynikające z zastosowania AI, które należy skutecznie zwalczać. |
| --- | --- |

3.5.

Trzeba również zwrócić szczególną uwagę na przypadki zwodniczych interfejsów, nieodpowiedniego lub oczerniającego korzystania z marek, promowania niedozwolonych produktów finansowych, kradzieży tożsamości i fałszywych influencerów, którzy wykorzystują wizerunek znanych osób bez ich wiedzy. Jest to bowiem coraz częstsze zjawisko, zwłaszcza w zakresie inwestycji finansowych i kryptowalut. Są to niezgodne z prawem, coraz bardziej wyrafinowane i powszechne zachowania wynikające z zastosowania AI, które należy skutecznie zwalczać.

| 3.6. | Uzupełnieniem zaproponowanej przez EKES harmonizacji przepisów mogą być ramy współregulacji z udziałem influencerów, ich agentów i stowarzyszeń przedstawicielskich, sektora i reklamodawców, organizacji samoregulacyjnych ds. reklamy, stowarzyszeń konsumentów i użytkowników, partnerów społecznych i innych organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz organów regulacyjnych. |
| --- | --- |

3.6.

Uzupełnieniem zaproponowanej przez EKES harmonizacji przepisów mogą być ramy współregulacji z udziałem influencerów, ich agentów i stowarzyszeń przedstawicielskich, sektora i reklamodawców, organizacji samoregulacyjnych ds. reklamy, stowarzyszeń konsumentów i użytkowników, partnerów społecznych i innych organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz organów regulacyjnych.

| 3.7. | Komitet jest zdania, że wnikliwej analizy na poziomie UE wymaga wciąż szereg kwestii związanych z działalnością twórców treści/influencerów, takich jak ich usytuowanie w prawie pracy, zagadnienia dotyczące podatków dochodowych, podatki od wartości dodanej, a także specyficzna działalność dziecięcych influencerów. |
| --- | --- |

3.7.

Komitet jest zdania, że wnikliwej analizy na poziomie UE wymaga wciąż szereg kwestii związanych z działalnością twórców treści/influencerów, takich jak ich usytuowanie w prawie pracy, zagadnienia dotyczące podatków dochodowych, podatki od wartości dodanej, a także specyficzna działalność dziecięcych influencerów.

Bruksela, dnia 13 lipca 2023 r.

Oliver RÖPKE

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  
  The impact of influencers on advertising and consumer protection in the Single Market, Parlament Europejski, 2022, s. 9.

1

The impact of influencers on advertising and consumer protection in the Single Market,

(2)  Dyrektywa 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. dotycząca nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniająca dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady („Dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych”) (Dz.U. L 149 z 11.6.2005 s. 22).

2

(3)  Zawiadomienie Komisji – Wytyczne dotyczące wykładni i stosowania dyrektywy 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym (Dz.U. C 526 z 29.12.2021, s. 1), pkt 4.2.6.

3

(4)  Zob. przegląd unijnego prawa ochrony konsumentów (europa.eu).

4

(5)  Dyrektywa 2000/31/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 8 czerwca 2000 r. w sprawie niektórych aspektów prawnych usług społeczeństwa informacyjnego, w szczególności handlu elektronicznego w ramach rynku wewnętrznego (dyrektywa o handlu elektronicznym) (Dz.U. L 178 z 17.7.2000, s. 1).

5

(6)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1808 z dnia 14 listopada 2018 r. zmieniająca dyrektywę 2010/13/UE w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących świadczenia audiowizualnych usług medialnych (dyrektywa o audiowizualnych usługach medialnych) ze względu na zmianę sytuacji na rynku (Dz.U. L 303 z 28.11.2018, s. 69).

6

(7)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE z dnia 25 października 2011 r. w sprawie praw konsumentów, zmieniająca dyrektywę Rady 93/13/EWG i dyrektywę 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylająca dyrektywę Rady 85/577/EWG i dyrektywę 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz.U. L 304 z 22.11.2011, s. 64).

7

(8)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/770 z dnia 20 maja 2019 r. w sprawie niektórych aspektów umów o dostarczanie treści cyfrowych i usług cyfrowych (Dz.U. L 136 z 22.5.2019, s. 1).

8

(9)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/771 z dnia 20 maja 2019 r. w sprawie niektórych aspektów umów sprzedaży towarów, zmieniająca rozporządzenie (UE) 2017/2394 oraz dyrektywę 2009/22/WE i uchylająca dyrektywę 1999/44/WE (Dz.U. L 136 z 22.5.2019, s. 28).

9

(10)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2065 z dnia 19 października 2022 r. w sprawie jednolitego rynku usług cyfrowych oraz zmiany dyrektywy 2000/31/WE (akt o usługach cyfrowych) (Dz.U. L 277 z 27.10.2022 s. 1).

10

(11)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/1925 z dnia 14 września 2022 r. w sprawie kontestowalnych i uczciwych rynków w sektorze cyfrowym oraz zmiany dyrektyw (UE) 2019/1937 i (UE) 2020/1828 (akt o rynkach cyfrowych) (Dz.U. L 265 z 12.10.2022 s. 1).

11

(12)  Zob. przypis 1.

12

(13)  
  Mapping report on the rules applicable to video-sharing platforms, Europejskie Obserwatorium Audiowizualne, 2022.

13

Mapping report on the rules applicable to video-sharing platforms

(14)  
  EASA Best Practice Recommendation on Influencer Marketing 2023, Europejskie Stowarzyszenie Etyki Reklamy, 2023.

14

EASA Best Practice Recommendation on Influencer Marketing 2023

(15)  
  Analysis and recommendations concerning the regulation of vloggers, ERGA, 2021 i ERGA Vloggers Report 2, ERGA, 2022.

15

Analysis and recommendations concerning the regulation of vloggers,

ERGA Vloggers Report 2,

---

| 29.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 349/100 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 349/100

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Środki na rzecz poprawy zdrowia psychicznego”

(opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji hiszpańskiej)

(2023/C 349/16)

| Sprawozdawczyni: | Milena ANGEŁOWA |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Iwan KOKAŁOW |

Sprawozdawczyni:

Milena ANGEŁOWA

Milena ANGEŁOWA

Współsprawozdawca:

Iwan KOKAŁOW

Iwan KOKAŁOW

| Wniosek hiszpańskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej | Pismo z dnia 8.12.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| | Opinia rozpoznawcza |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 21.6.2023 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 13.7.2023 |
| Sesja plenarna nr | 580 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 205/0/2 |

Wniosek hiszpańskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej

Pismo z dnia 8.12.2022

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Opinia rozpoznawcza

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

21.6.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

13.7.2023

Sesja plenarna nr

580

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

205/0/2

1.   Wnioski i zalecenia

Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Zdrowie psychiczne ma złożony charakter. Wpływa na nie cały szereg czynników: biologiczne, psychologiczne, edukacyjne, społeczne, ekonomiczne, zawodowe, kulturowe i środowiskowe. Skuteczna poprawa i promowanie (1) zdrowia psychicznego oraz zapobieganie problemom związanym ze zdrowiem psychicznym wymagają złożonego, multidyscyplinarnego podejścia obejmującego całe życie, które należy stosować i wyraźnie uwzględnić jako jeden z przekrojowych priorytetów w kształtowaniu polityki na szczeblu unijnym i krajowym (regionalnym i sektorowym) z myślą o tym, aby: |
| --- | --- |

1.1.

Zdrowie psychiczne ma złożony charakter. Wpływa na nie cały szereg czynników: biologiczne, psychologiczne, edukacyjne, społeczne, ekonomiczne, zawodowe, kulturowe i środowiskowe. Skuteczna poprawa i promowanie (1

| 1.1.1. | Zachęcać do reformy systemów opieki zdrowotnej w całej UE, aby zagwarantować, że będą one zapewniać zintegrowane i planowane długoterminowe interwencje oraz opiekę nie tylko w celu leczenia schorzeń, ale także zapobiegania im, z wykorzystaniem multidyscyplinarnych zespołów, a nie opierać się na okazjonalnych modelach opieki. Ostatecznym celem powinno być dostosowanie dominującego kierunku działania systemu opieki zdrowotnej w dziedzinie zdrowia psychicznego do złożonych biopsychospołecznych praktyk opartych na prawach człowieka, zapewnienie profilaktyki, wczesnego wykrywania i kontroli złego zdrowia psychicznego oraz skutecznego prowadzenia poszczególnych przypadków, a także stosowania podejścia ukierunkowanego na człowieka w danej społeczności. |
| --- | --- |

1.1.1.

Zachęcać do reformy systemów opieki zdrowotnej w całej UE, aby zagwarantować, że będą one zapewniać zintegrowane i planowane długoterminowe interwencje oraz opiekę nie tylko w celu leczenia schorzeń, ale także zapobiegania im, z wykorzystaniem multidyscyplinarnych zespołów, a nie opierać się na okazjonalnych modelach opieki. Ostatecznym celem powinno być dostosowanie dominującego kierunku działania systemu opieki zdrowotnej w dziedzinie zdrowia psychicznego do złożonych biopsychospołecznych praktyk opartych na prawach człowieka, zapewnienie profilaktyki, wczesnego wykrywania i kontroli złego zdrowia psychicznego oraz skutecznego prowadzenia poszczególnych przypadków, a także stosowania podejścia ukierunkowanego na człowieka w danej społeczności.

| 1.1.2. | Skupić się na stałym promowaniu zdrowia psychicznego, zapobieganiu chorobom psychicznym i budowaniu odporności, z uwzględnieniem ich we wszystkich politykach unijnych, krajowych, regionalnych i sektorowych. Mając na uwadze przyszły komunikat w sprawie całościowego podejścia do zdrowia psychicznego, EKES przyjmuje z zadowoleniem komunikat Komisji Europejskiej w sprawie kompleksowego podejścia do zdrowia psychicznego (2) i zdecydowanie popiera przedstawione w nim założenie, że „celem polityki publicznej powinno być zapewnienie, aby nikt nie został pozostawiony samemu sobie, aby obywatele mieli równy dostęp do profilaktyki i usług w zakresie zdrowia psychicznego w całej UE oraz aby reintegracja i włączenie społeczne były wyznacznikiem wspólnych działań odnoszących się do chorób psychicznych”. Apeluje o szybkie przełożenie tego podejścia na unijną strategię na rzecz zdrowia psychicznego, która ma ramy czasowe, jest odpowiednio finansowana, określa zakres odpowiedzialności i zawiera wskaźniki monitorowania postępów w całej UE i państwach członkowskich, w tym w odniesieniu do procesu europejskiego semestru. W ramach semestru należy poświęcić więcej uwagi wpływowi czynników społeczno-gospodarczych i środowiskowych na zdrowie psychiczne, w tym istotnym korzyściom płynącym z poprawy dostępu do niedrogich i wysokiej jakości usług świadczonych w interesie ogólnym (mieszkania, energia, odpady/woda itp.). W tym kontekście najlepiej byłoby ukierunkować prace na poziomie krajowym, np. wymagając od państw członkowskich opracowania i wdrożenia planów działania, które Komisja mogłaby okresowo poddawać przeglądom, oraz łącząc państwa w celu wymiany doświadczeń i wzajemnego inspirowania się do podejmowania ambitnych działań. Należy stale monitorować główne środowiskowe i społeczne czynniki ryzyka oraz szybko przyjąć odpowiednie strategie i środki w celu zminimalizowania i wyeliminowania tego ryzyka. |
| --- | --- |

1.1.2.

Skupić się na stałym promowaniu zdrowia psychicznego, zapobieganiu chorobom psychicznym i budowaniu odporności, z uwzględnieniem ich we wszystkich politykach unijnych, krajowych, regionalnych i sektorowych. Mając na uwadze przyszły komunikat w sprawie całościowego podejścia do zdrowia psychicznego, EKES przyjmuje z zadowoleniem komunikat Komisji Europejskiej w sprawie kompleksowego podejścia do zdrowia psychicznego (2

| 1.1.3. | Zapewnić możliwość wczesnej diagnozy, odpowiedniego leczenia, psychoterapii i rehabilitacji osób ze schorzeniami psychicznymi i niepełnosprawnością psychologiczną oraz włączenia społecznego w oparciu o poszanowanie godności osobistej, praw człowieka, wolności i równości. |
| --- | --- |

1.1.3.

Zapewnić możliwość wczesnej diagnozy, odpowiedniego leczenia, psychoterapii i rehabilitacji osób ze schorzeniami psychicznymi i niepełnosprawnością psychologiczną oraz włączenia społecznego w oparciu o poszanowanie godności osobistej, praw człowieka, wolności i równości.

| 1.1.4. | Zdrowie psychiczne powinno być uznawane we wszystkich państwach członkowskich za poważne zagadnienie, które wymaga odpowiedniej uwagi oraz całościowej, skoordynowanej i ustrukturyzowanej reakcji ukierunkowanej na człowieka. Należy znieść przymus, stygmatyzację, segregację i dyskryminację ze względu na stan zdrowia psychicznego. Odpowiednie finansowanie usług zdrowotnych w zakresie problemów związanych ze zdrowiem psychicznym jest niezbędne, aby usługi te stały się powszechnie dostępne i przystępne cenowo. Obejmuje to inwestycje w odpowiednie przeszkolenie wystarczającej ilości pracowników służby zdrowia. Właściwy poziom wynagrodzenia, stałe podnoszenie kwalifikacji i wystarczający poziom zatrudnienia sprawiłby, że nie tylko pacjentom, ale również osobom poszukującym porad, opinii lub leczenia medycznego poświęcano by odpowiednią uwagę i czas. Należy lepiej rozwinąć aspekt finansowania, zarówno w odniesieniu do infrastruktury fizycznej, jak i społecznej w sektorze zdrowia, w krajowych planach odbudowy i zwiększania odporności, w których w obecnej formie brakuje uwzględniania i włączenia projektów związanych ze zdrowiem. W wielu krajowych planach odbudowy i zwiększania odporności nie zajęto się w odpowiedni sposób niedawnymi licznymi kryzysami, które pogłębiają ryzyko kaskadowych problemów związanych ze zdrowiem psychicznym, w związku z czym należy je szybko aktualizować. |
| --- | --- |

1.1.4.

Zdrowie psychiczne powinno być uznawane we wszystkich państwach członkowskich za poważne zagadnienie, które wymaga odpowiedniej uwagi oraz całościowej, skoordynowanej i ustrukturyzowanej reakcji ukierunkowanej na człowieka. Należy znieść przymus, stygmatyzację, segregację i dyskryminację ze względu na stan zdrowia psychicznego. Odpowiednie finansowanie usług zdrowotnych w zakresie problemów związanych ze zdrowiem psychicznym jest niezbędne, aby usługi te stały się powszechnie dostępne i przystępne cenowo. Obejmuje to inwestycje w odpowiednie przeszkolenie wystarczającej ilości pracowników służby zdrowia. Właściwy poziom wynagrodzenia, stałe podnoszenie kwalifikacji i wystarczający poziom zatrudnienia sprawiłby, że nie tylko pacjentom, ale również osobom poszukującym porad, opinii lub leczenia medycznego poświęcano by odpowiednią uwagę i czas. Należy lepiej rozwinąć aspekt finansowania, zarówno w odniesieniu do infrastruktury fizycznej, jak i społecznej w sektorze zdrowia, w krajowych planach odbudowy i zwiększania odporności, w których w obecnej formie brakuje uwzględniania i włączenia projektów związanych ze zdrowiem. W wielu krajowych planach odbudowy i zwiększania odporności nie zajęto się w odpowiedni sposób niedawnymi licznymi kryzysami, które pogłębiają ryzyko kaskadowych problemów związanych ze zdrowiem psychicznym, w związku z czym należy je szybko aktualizować.

| 1.1.5. | Trzeba zapewnić lepszy dostęp do usług wsparcia, leczenia, psychoterapii, rehabilitacji medycznej i społecznej, opieki specjalnej i ogólnej oraz działań związanych ze wsparciem psychospołecznym. Należy tego dokonać poprzez opracowanie i wdrożenie innowacyjnych, spersonalizowanych i opartych na dowodach interwencji, poprawę i zapewnienie równego i akceptowalnego społecznie dostępu do farmakoterapii, wsparcie dla rodzin osób ze schorzeniami psychicznymi, poprawę zdolności i kwalifikacji osób świadczących opiekę ogólną i specjalistyczną oraz stworzenie systemu zintegrowanej opieki, w tym środowiskowej, świadczonej przez zespoły multidyscyplinarne. |
| --- | --- |

1.1.5.

Trzeba zapewnić lepszy dostęp do usług wsparcia, leczenia, psychoterapii, rehabilitacji medycznej i społecznej, opieki specjalnej i ogólnej oraz działań związanych ze wsparciem psychospołecznym. Należy tego dokonać poprzez opracowanie i wdrożenie innowacyjnych, spersonalizowanych i opartych na dowodach interwencji, poprawę i zapewnienie równego i akceptowalnego społecznie dostępu do farmakoterapii, wsparcie dla rodzin osób ze schorzeniami psychicznymi, poprawę zdolności i kwalifikacji osób świadczących opiekę ogólną i specjalistyczną oraz stworzenie systemu zintegrowanej opieki, w tym środowiskowej, świadczonej przez zespoły multidyscyplinarne.

| 1.1.6. | Opracować i wdrożyć uzupełniające się podejścia w celu zapewnienia odpowiedniego wsparcia w sytuacjach kryzysowych i nadzwyczajnych. Konieczne jest ustanowienie „piramidy interwencji” w oparciu o włączenie kwestii społecznych i kulturowych do głównych środków walki ze schorzeniami, wzmocnienie więzi społecznych i zwiększenie wsparcia dla rodzin poprzez ukierunkowane wsparcie ogólne oraz świadczenie przez różnych pracowników medycznych specjalistycznych usług i pomocy obywatelom, którzy cierpią na poważniejsze schorzenia. Na wszystkich poziomach kształcenia programy promocji zdrowia powinny skupiać się na rozwijaniu odpowiednich zachowań i zapewnianiu podstawowej opieki zdrowotnej, a także na zagrożeniach dla zdrowia psychicznego oraz sposobach unikania lub ograniczania ich skutków, z uwzględnieniem zwłaszcza szczególnych sytuacji, takich jak pandemie lub katastrofy naturalne. |
| --- | --- |

1.1.6.

Opracować i wdrożyć uzupełniające się podejścia w celu zapewnienia odpowiedniego wsparcia w sytuacjach kryzysowych i nadzwyczajnych. Konieczne jest ustanowienie „piramidy interwencji” w oparciu o włączenie kwestii społecznych i kulturowych do głównych środków walki ze schorzeniami, wzmocnienie więzi społecznych i zwiększenie wsparcia dla rodzin poprzez ukierunkowane wsparcie ogólne oraz świadczenie przez różnych pracowników medycznych specjalistycznych usług i pomocy obywatelom, którzy cierpią na poważniejsze schorzenia. Na wszystkich poziomach kształcenia programy promocji zdrowia powinny skupiać się na rozwijaniu odpowiednich zachowań i zapewnianiu podstawowej opieki zdrowotnej, a także na zagrożeniach dla zdrowia psychicznego oraz sposobach unikania lub ograniczania ich skutków, z uwzględnieniem zwłaszcza szczególnych sytuacji, takich jak pandemie lub katastrofy naturalne.

| 1.1.7. | Umożliwić funkcjonowanie systemów zdrowia psychicznego opartych na prawach, skoncentrowanych na człowieku, zorientowanych na resocjalizację, istniejących na szczeblu społeczności lokalnej, w ramach których priorytetowo traktuje się upodmiotowienie danej osoby i jej aktywny udział w powrocie do zdrowia, przy czym ostatecznym celem jest poprawa jakości życia osób cierpiących na choroby psychiczne. Wspierać wysiłki na rzecz wdrożenia opieki i wsparcia, które sprzyjają włączeniu społecznemu, w ramach systemu zdrowia psychicznego, aby skoncentrować się na potrzebach określonych i słabszych grup społecznych, takich jak dzieci, osoby starsze, uchodźcy i migranci, osoby LGBTIQ+, a także osoby znajdujące się w niekorzystnej sytuacji społeczno-ekonomicznej. |
| --- | --- |

1.1.7.

Umożliwić funkcjonowanie systemów zdrowia psychicznego opartych na prawach, skoncentrowanych na człowieku, zorientowanych na resocjalizację, istniejących na szczeblu społeczności lokalnej, w ramach których priorytetowo traktuje się upodmiotowienie danej osoby i jej aktywny udział w powrocie do zdrowia, przy czym ostatecznym celem jest poprawa jakości życia osób cierpiących na choroby psychiczne. Wspierać wysiłki na rzecz wdrożenia opieki i wsparcia, które sprzyjają włączeniu społecznemu, w ramach systemu zdrowia psychicznego, aby skoncentrować się na potrzebach określonych i słabszych grup społecznych, takich jak dzieci, osoby starsze, uchodźcy i migranci, osoby LGBTIQ+, a także osoby znajdujące się w niekorzystnej sytuacji społeczno-ekonomicznej.

| 1.1.8. | Zapewnić globalną, międzypaństwową i międzysektorową współpracę w zakresie zdrowia psychicznego, budować zdolność z udziałem wielu zainteresowanych stron i zagwarantować inkluzywne uczestnictwo we wdrażaniu inicjatyw. Powinno to obejmować koordynację, wymianę informacji, doświadczeń i dobrych praktyk, pobudzanie badań naukowych i innowacji, dążenie do osiągnięcia pozytywnych wyników zdrowotnych i społecznych oraz do cyfryzacji procesów, wspieranie pracy w sieciach/na platformach partnerów społecznych, badaczy i naukowców, pracowników służby zdrowia, pracowników socjalnych, organizacji pozarządowych zajmujących się pacjentami i usług społecznych. |
| --- | --- |

1.1.8.

Zapewnić globalną, międzypaństwową i międzysektorową współpracę w zakresie zdrowia psychicznego, budować zdolność z udziałem wielu zainteresowanych stron i zagwarantować inkluzywne uczestnictwo we wdrażaniu inicjatyw. Powinno to obejmować koordynację, wymianę informacji, doświadczeń i dobrych praktyk, pobudzanie badań naukowych i innowacji, dążenie do osiągnięcia pozytywnych wyników zdrowotnych i społecznych oraz do cyfryzacji procesów, wspieranie pracy w sieciach/na platformach partnerów społecznych, badaczy i naukowców, pracowników służby zdrowia, pracowników socjalnych, organizacji pozarządowych zajmujących się pacjentami i usług społecznych.

| 1.1.9. | Miejsca pracy postrzega się jako kolebkę troski o zdrowie i wsparcie psychiczne. Dlatego należy promować – m.in. dzięki wystarczającemu finansowaniu – wspólne inicjatywy i działania partnerów społecznych nakierowane na stałą poprawę warunków pracy. Trzeba ocenić i wyeliminować zagrożenia psychospołeczne w miejscu pracy oraz nie szczędzić wysiłków, aby zapobiegać przemocy i nękaniu psychicznemu (3). |
| --- | --- |

1.1.9.

Miejsca pracy postrzega się jako kolebkę troski o zdrowie i wsparcie psychiczne. Dlatego należy promować – m.in. dzięki wystarczającemu finansowaniu – wspólne inicjatywy i działania partnerów społecznych nakierowane na stałą poprawę warunków pracy. Trzeba ocenić i wyeliminować zagrożenia psychospołeczne w miejscu pracy oraz nie szczędzić wysiłków, aby zapobiegać przemocy i nękaniu psychicznemu (3

| 1.2. | Aby wysłać silny sygnał w sprawie potrzeby zawiązania silnego sojuszu na rzecz poprawy i promocji zdrowia psychicznego, EKES – z myślą o rosnącym znaczeniu zdrowia psychicznego – apeluje do KE o ogłoszenie roku 2024 Europejskim Rokiem Zdrowia Psychicznego. |
| --- | --- |

1.2.

Aby wysłać silny sygnał w sprawie potrzeby zawiązania silnego sojuszu na rzecz poprawy i promocji zdrowia psychicznego, EKES – z myślą o rosnącym znaczeniu zdrowia psychicznego – apeluje do KE o ogłoszenie roku 2024 Europejskim Rokiem Zdrowia Psychicznego.

| 1.3. | Istnieje bezpośredni związek między naruszeniami praw człowieka a złym zdrowiem psychicznym, ponieważ osoby z zaburzeniami psychicznymi, niepełnosprawnością intelektualną i problemami związanymi z nadużywaniem substancji odurzających często doświadczają złego traktowania, łamania praw człowieka i dyskryminacji w placówkach opieki zdrowotnej. W wielu krajach jakość opieki zarówno w placówkach szpitalnych, jak i w warunkach ambulatoryjnych jest niska lub nawet szkodliwa i może znacznie utrudniać powrót do zdrowia (4). Konieczne jest monitorowanie dostępnych usług opieki w zakresie zdrowia społecznego i psychicznego pod kątem standardów zapewnionych w Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, rozwijanie praktyk opartych na prawach oraz inwestowanie w usługi i wsparcie, które są zgodne z dobrowolną i świadomą zgodą danej osoby oraz chronią przed przymusem i przymusowym leczeniem. Niezbędne jest przyjęcie wytycznych i protokołów, a także zapewnienie pracownikom służby zdrowia i pracownikom opieki społecznej szkoleń na temat podejścia opartego na prawach. |
| --- | --- |

1.3.

Istnieje bezpośredni związek między naruszeniami praw człowieka a złym zdrowiem psychicznym, ponieważ osoby z zaburzeniami psychicznymi, niepełnosprawnością intelektualną i problemami związanymi z nadużywaniem substancji odurzających często doświadczają złego traktowania, łamania praw człowieka i dyskryminacji w placówkach opieki zdrowotnej. W wielu krajach jakość opieki zarówno w placówkach szpitalnych, jak i w warunkach ambulatoryjnych jest niska lub nawet szkodliwa i może znacznie utrudniać powrót do zdrowia (4

2.   Kontekst ogólny

Kontekst ogólny

| 2.1. | Zdrowie psychiczne jest przedmiotem rosnącego zainteresowania w całej UE, ponieważ nie tylko stanowi podstawę dobrostanu i europejskiego stylu życia, ale także kosztuje 4 % PKB UE rocznie. W związku z tym EKES postanowił sporządzić opinię z inicjatywy własnej. W swoim orędziu o stanie UE wygłoszonym we wrześniu 2022 r. przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen zapowiedziała, że Komisja zamierza przedstawić nowe kompleksowe podejście do zdrowia psychicznego w 2023 r. (uwzględnione w programie prac KE na 2023 r.). Rosnące znaczenie zdrowia psychicznego podkreślono również we wnioskach z Konferencji w sprawie przyszłości Europy, wzywając – na specjalny wniosek osób młodych – do podjęcia inicjatyw mających na celu poprawę zrozumienia problemów związanych ze zdrowiem psychicznym i przedstawienie sposobów radzenia sobie z nimi. W zmienionym sprawozdaniu CultureForHealth z grudnia 2022 r. (5) wezwano również Komisję Europejską, aby skoncentrowała się na zdrowiu psychicznym jako strategicznym priorytecie. |
| --- | --- |

2.1.

Zdrowie psychiczne jest przedmiotem rosnącego zainteresowania w całej UE, ponieważ nie tylko stanowi podstawę dobrostanu i europejskiego stylu życia, ale także kosztuje 4 % PKB UE rocznie. W związku z tym EKES postanowił sporządzić opinię z inicjatywy własnej. W swoim orędziu o stanie UE wygłoszonym we wrześniu 2022 r. przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen zapowiedziała, że Komisja zamierza przedstawić nowe kompleksowe podejście do zdrowia psychicznego w 2023 r. (uwzględnione w programie prac KE na 2023 r.). Rosnące znaczenie zdrowia psychicznego podkreślono również we wnioskach z Konferencji w sprawie przyszłości Europy, wzywając – na specjalny wniosek osób młodych – do podjęcia inicjatyw mających na celu poprawę zrozumienia problemów związanych ze zdrowiem psychicznym i przedstawienie sposobów radzenia sobie z nimi. W zmienionym sprawozdaniu CultureForHealth z grudnia 2022 r. (5

| 2.2. | Na wniosek obywateli europejskich Parlament Europejski (6) i Rada także wezwały do podjęcia działań w tej dziedzinie. Przyszła prezydencja hiszpańska zwróciła się niedawno do EKES-u o sporządzenie opinii rozpoznawczej, która została połączona z pierwotną propozycją opinii z inicjatywy własnej. |
| --- | --- |

2.2.

Na wniosek obywateli europejskich Parlament Europejski (6

3.   Czynniki warunkujące stan zdrowia psychicznego

Czynniki warunkujące stan zdrowia psychicznego

| 3.1. | Najważniejszymi czynnikami warunkującymi stan zdrowia psychicznego są mikro- i makrośrodowisko, indywidualne czynniki społeczno-psychologiczne oraz czynniki kulturowo-środowiskowe, np. status rodzinny, płeć, brak relacji zapewniających wsparcie, niski poziom wykształcenia, niskie dochody lub niski status społeczno-ekonomiczny, problemy zawodowe, złe lub niepewne warunki pracy, bezrobocie, trudności finansowe, zauważalna stygmatyzacja i dyskryminacja, zły stan zdrowia fizycznego, samotność, niska samoocena, złe warunki życia, starzenie się i negatywne zdarzenia życiowe itd. Podatność na zagrożenia i niepewność co do przyszłości w połączeniu ze zmianami w systemach wartości i przestrzeganiem wartości przez nowe pokolenia również zwiększają ryzyko problemów psychicznych. Ocena zindywidualizowanych zagrożeń psychospołecznych ma pierwszorzędne znaczenie w świecie pracy, zwłaszcza w przypadku dużej odpowiedzialności, niepewności, pracy prekaryjnej, niebezpiecznego środowiska lub nietypowej pracy. Należy również wziąć pod uwagę indywidualne cechy, np. tolerancję na stres, choroby przewlekłe itp. |
| --- | --- |

3.1.

Najważniejszymi czynnikami warunkującymi stan zdrowia psychicznego są mikro- i makrośrodowisko, indywidualne czynniki społeczno-psychologiczne oraz czynniki kulturowo-środowiskowe, np. status rodzinny, płeć, brak relacji zapewniających wsparcie, niski poziom wykształcenia, niskie dochody lub niski status społeczno-ekonomiczny, problemy zawodowe, złe lub niepewne warunki pracy, bezrobocie, trudności finansowe, zauważalna stygmatyzacja i dyskryminacja, zły stan zdrowia fizycznego, samotność, niska samoocena, złe warunki życia, starzenie się i negatywne zdarzenia życiowe itd. Podatność na zagrożenia i niepewność co do przyszłości w połączeniu ze zmianami w systemach wartości i przestrzeganiem wartości przez nowe pokolenia również zwiększają ryzyko problemów psychicznych. Ocena zindywidualizowanych zagrożeń psychospołecznych ma pierwszorzędne znaczenie w świecie pracy, zwłaszcza w przypadku dużej odpowiedzialności, niepewności, pracy prekaryjnej, niebezpiecznego środowiska lub nietypowej pracy. Należy również wziąć pod uwagę indywidualne cechy, np. tolerancję na stres, choroby przewlekłe itp.

| 3.2. | Na poziomie populacji czynniki ryzyka wiążą się z niekorzystnymi doświadczeniami z dzieciństwa, ubóstwem, złym zarządzaniem, dyskryminacją, naruszeniami praw człowieka, niską jakością kształcenia, bezrobociem, niską jakością opieki zdrowotnej, brakiem mieszkań i odpowiednich usług socjalnych i zdrowotnych, a także jakością polityki ochrony socjalnej, brakiem możliwości itp. Istnieje współzależność między ubóstwem a schorzeniami psychicznymi, więc powstaje błędne koło – schorzenia psychiczne prowadzą do ubóstwa, a ubóstwo jest czynnikiem ryzyka dla złego stanu zdrowia psychicznego. |
| --- | --- |

3.2.

Na poziomie populacji czynniki ryzyka wiążą się z niekorzystnymi doświadczeniami z dzieciństwa, ubóstwem, złym zarządzaniem, dyskryminacją, naruszeniami praw człowieka, niską jakością kształcenia, bezrobociem, niską jakością opieki zdrowotnej, brakiem mieszkań i odpowiednich usług socjalnych i zdrowotnych, a także jakością polityki ochrony socjalnej, brakiem możliwości itp. Istnieje współzależność między ubóstwem a schorzeniami psychicznymi, więc powstaje błędne koło – schorzenia psychiczne prowadzą do ubóstwa, a ubóstwo jest czynnikiem ryzyka dla złego stanu zdrowia psychicznego.

| 3.3. | Wpływ na zdrowie psychiczne mają też czynniki środowiskowe. Ich oddziaływanie jest zawsze złożone i zależy od tego, który z nich dominuje, lub od tła, na którym występują schorzenia psychiczne. Wiele z nich wiąże się z klimatem, zjawiskami naturalnymi i katastrofami, takimi jak huragany lub trzęsienia ziemi. Inne są związane z dostępnością i jakością wody pitnej, dostępnością usług odprowadzania ścieków, stopniem urbanizacji itp. |
| --- | --- |

3.3.

Wpływ na zdrowie psychiczne mają też czynniki środowiskowe. Ich oddziaływanie jest zawsze złożone i zależy od tego, który z nich dominuje, lub od tła, na którym występują schorzenia psychiczne. Wiele z nich wiąże się z klimatem, zjawiskami naturalnymi i katastrofami, takimi jak huragany lub trzęsienia ziemi. Inne są związane z dostępnością i jakością wody pitnej, dostępnością usług odprowadzania ścieków, stopniem urbanizacji itp.

| 3.4. | Czynniki warunkujące zdrowie psychiczne wpływają w różnym stopniu na różne grupy osób. Zazwyczaj im słabsza jest dana grupa, tym silniejsze są ich skutki dla niej. Słabsze grupy to osoby młode i samotne osoby starsze, osoby czujące się samotnie oraz osoby, u których zdiagnozowano wcześniej chorobę, lub osoby z niepełnosprawnością intelektualną lub ruchową, a także migranci. |
| --- | --- |

3.4.

Czynniki warunkujące zdrowie psychiczne wpływają w różnym stopniu na różne grupy osób. Zazwyczaj im słabsza jest dana grupa, tym silniejsze są ich skutki dla niej. Słabsze grupy to osoby młode i samotne osoby starsze, osoby czujące się samotnie oraz osoby, u których zdiagnozowano wcześniej chorobę, lub osoby z niepełnosprawnością intelektualną lub ruchową, a także migranci.

| 3.5. | Zdrowiu psychicznemu zagraża każda forma uzależnienia, czy to uzależnienie od środków odurzających, czy to uzależnienie behawioralne. Obok alkoholu, tytoniu i narkotyków uzależnienie mogą powodować również niektóre leki – w tym leki przepisane w celu złagodzenia zaburzeń i schorzeń psychicznych. Dlatego jest ważne, aby wszyscy potrzebujący mieli szybki dostęp do profesjonalnych psychiatrów i psychoterapeutów, którzy mogą pomóc w gruntownym rozwiązaniu tych problemów. Leki mogą być rozwiązaniem tymczasowym przy jednoczesnym uzyskaniu profesjonalnej pomocy. Wyjątkowej uwagi wymagają uzależnienia behawioralne, zwłaszcza te wynikające z nadmiernego korzystania z urządzeń cyfrowych (nomofobia (7)), ponieważ szczególnie dotykają dzieci i nastolatków. Algorytmy stosowane do personalizacji treści w mediach społecznościowych mogą też stwarzać ryzyko pogorszenia warunków zdrowia psychicznego poprzez ciągłe sugerowanie treści powodujących problemy ze zdrowiem psychicznym – najczęściej stany lękowe i depresję. Odnośnie do terapii psychodelicznych, które pojawiają się jako nowa klasa przełomowych metod leczenia takich schorzeń jak ciężka depresja, zespół stresu pourazowego czy nadużywanie alkoholu, potrzebne są dalsze badania w kontrolowanym środowisku terapeutycznym. EKES dostrzega potencjał tych terapii i wnosi o specjalne finansowanie na wsparcie badań nad nimi, ich rozwoju i ostatecznie komercjalizacji. |
| --- | --- |

3.5.

Zdrowiu psychicznemu zagraża każda forma uzależnienia, czy to uzależnienie od środków odurzających, czy to uzależnienie behawioralne. Obok alkoholu, tytoniu i narkotyków uzależnienie mogą powodować również niektóre leki – w tym leki przepisane w celu złagodzenia zaburzeń i schorzeń psychicznych. Dlatego jest ważne, aby wszyscy potrzebujący mieli szybki dostęp do profesjonalnych psychiatrów i psychoterapeutów, którzy mogą pomóc w gruntownym rozwiązaniu tych problemów. Leki mogą być rozwiązaniem tymczasowym przy jednoczesnym uzyskaniu profesjonalnej pomocy. Wyjątkowej uwagi wymagają uzależnienia behawioralne, zwłaszcza te wynikające z nadmiernego korzystania z urządzeń cyfrowych (nomofobia (7

| 3.6. | Wskaźnik zdrowia psychicznego Headway (8) przedstawia jej skutki, w tym zwiększoną śmiertelność, zachowania impulsywne i agresywne oraz wyższe wskaźniki samobójstw. Wskazuje również, że takie czynniki, jak średni miesięczny wzrost temperatury o jeden stopień, o czym mało wcześniej dyskutowano, były powiązane ze wzrostem liczby wizyt w placówkach ds. nagłych zaburzeń zdrowia psychicznego o 0,48 % i wzrostem liczby samobójstw o 0,35 %. |
| --- | --- |

3.6.

Wskaźnik zdrowia psychicznego Headway (8

| 3.6.1. | Wskaźnik pokazuje, że około 22,1 % osób w środowisku konfliktu cierpi na chorobę psychiczną (13 % cierpi na łagodne formy depresji, stanów lękowych i zaburzeń stresu pourazowego, 4 % na bardziej umiarkowane formy problemów psychicznych, 5,1 % na poważną depresję i stany lękowe, schizofrenię lub zaburzenia dwubiegunowe). Około jedna na pięć osób cierpi z powodu długoterminowych pokonfliktowych schorzeń psychicznych. |
| --- | --- |

3.6.1.

Wskaźnik pokazuje, że około 22,1 % osób w środowisku konfliktu cierpi na chorobę psychiczną (13 % cierpi na łagodne formy depresji, stanów lękowych i zaburzeń stresu pourazowego, 4 % na bardziej umiarkowane formy problemów psychicznych, 5,1 % na poważną depresję i stany lękowe, schizofrenię lub zaburzenia dwubiegunowe). Około jedna na pięć osób cierpi z powodu długoterminowych pokonfliktowych schorzeń psychicznych.

| 3.6.2. | W związku z toczącymi się 27 konfliktami (9) i przesiedleniami 68,6 mln osób na całym świecie (10) zajmowanie się potrzebami w zakresie zdrowia psychicznego osób dotkniętych konfliktami i migracją jest kluczowym priorytetem i wymaga wzmożonego monitorowania stanu zdrowia – przynajmniej przez trzy lata po zdarzeniu. |
| --- | --- |

3.6.2.

W związku z toczącymi się 27 konfliktami (9

10

| 3.6.3. | Wskaźnik ten pozwala również określić najważniejsze możliwości poprawy lub utrzymania wyników w odniesieniu do zdrowia psychicznego w przyszłości przez systemy opieki zdrowotnej. Dane wskazują na istotną lukę w strategiach, politykach i przepisach dotyczących zdrowia psychicznego. Poza tym w poszczególnych państwach członkowskich istnieją znaczne różnice w wydatkach na opiekę zdrowotną (np. 14,5 % we Francji w porównaniu z 1 % w Luksemburgu) (11). Dobrą wiadomością jest to, że czynione są także wyraźne postępy: liczba pacjentów, których mogą przyjąć ambulatoryjne placówki zdrowia psychicznego, wzrosła z 3,9 do 9,1 na milion osób. |
| --- | --- |

3.6.3.

Wskaźnik ten pozwala również określić najważniejsze możliwości poprawy lub utrzymania wyników w odniesieniu do zdrowia psychicznego w przyszłości przez systemy opieki zdrowotnej. Dane wskazują na istotną lukę w strategiach, politykach i przepisach dotyczących zdrowia psychicznego. Poza tym w poszczególnych państwach członkowskich istnieją znaczne różnice w wydatkach na opiekę zdrowotną (np. 14,5 % we Francji w porównaniu z 1 % w Luksemburgu) (11

4.   Wpływ niedawnych licznych kryzysów na zdrowie psychiczne

Wpływ niedawnych licznych kryzysów na zdrowie psychiczne

| 4.1. | Przed pandemią COVID-19 z danych wynikało, że ponad 84 mln osób (lub co szósta osoba) w UE było dotkniętych chorobami psychicznymi – od tego czasu liczba ta z pewnością wzrosła (12). Około 5 % ludności w wieku produkcyjnym miało duże potrzeby wynikające z zaburzeń zdrowia psychicznego, a kolejne 15 % miało umiarkowane potrzeby w zakresie zdrowia psychicznego, co ograniczało perspektywy zatrudnienia, ich wydajność i wysokość ich płac. Zdrowie psychiczne i zaburzenia behawioralne stanowią przyczynę około 4 % zgonów rocznie w Europie i są drugą najczęstszą przyczyną zgonów wśród młodych ludzi. |
| --- | --- |

4.1.

Przed pandemią COVID-19 z danych wynikało, że ponad 84 mln osób (lub co szósta osoba) w UE było dotkniętych chorobami psychicznymi – od tego czasu liczba ta z pewnością wzrosła (12

| 4.2. | W ujęciu ogólnym zdrowie psychiczne nadal pogarsza się od początku pandemii COVID-19, ale jej skutki są szczególnie odczuwalne wśród młodych ludzi, osób starszych, osób, które z powodu pandemii COVID-19 straciły kogoś bliskiego, i innych słabszych grup. Izolacja społeczna i stres w społeczeństwie negatywnie wpływają na zdrowie psychiczne i dobrostan ludzi. Osoby z podstawowymi problemami zdrowotnymi są narażone na ryzyko pogorszenia stanu zdrowia fizycznego i psychicznego. Pomimo zwiększonego zapotrzebowania na usługi związane ze zdrowiem psychicznym dostęp do opieki zdrowotnej został poważnie utrudniony w warunkach pandemii, przynajmniej w jej pierwszej fazie. Wzrost zapotrzebowania na opiekę w zakresie zdrowia psychicznego wskazuje na rosnące znaczenie telemedycyny i rozwiązań cyfrowych w profilaktyce, diagnostyce, leczeniu i monitorowaniu problemów związanych ze zdrowiem psychicznym. |
| --- | --- |

4.2.

W ujęciu ogólnym zdrowie psychiczne nadal pogarsza się od początku pandemii COVID-19, ale jej skutki są szczególnie odczuwalne wśród młodych ludzi, osób starszych, osób, które z powodu pandemii COVID-19 straciły kogoś bliskiego, i innych słabszych grup. Izolacja społeczna i stres w społeczeństwie negatywnie wpływają na zdrowie psychiczne i dobrostan ludzi. Osoby z podstawowymi problemami zdrowotnymi są narażone na ryzyko pogorszenia stanu zdrowia fizycznego i psychicznego. Pomimo zwiększonego zapotrzebowania na usługi związane ze zdrowiem psychicznym dostęp do opieki zdrowotnej został poważnie utrudniony w warunkach pandemii, przynajmniej w jej pierwszej fazie. Wzrost zapotrzebowania na opiekę w zakresie zdrowia psychicznego wskazuje na rosnące znaczenie telemedycyny i rozwiązań cyfrowych w profilaktyce, diagnostyce, leczeniu i monitorowaniu problemów związanych ze zdrowiem psychicznym.

| 4.3. | Do stresujących wydarzeń towarzyszących pandemii COVID-19 należą: ryzyko zakażenia i przeniesienia wirusa na inne osoby, obawa przed długoterminowymi skutkami pandemii (w tym ekonomicznymi), nieprawidłowe interpretowanie objawów innych chorób (zwłaszcza dróg oddechowych) jako symptomów COVID-19, zamykanie szkół i przedszkoli, co zwiększa stres rodziców i opiekunów, poczucie gniewu i niezadowolenia z rządu i personelu medycznego lub brak zaufania do informacji przekazywanych przez rząd i inne organy urzędowe. |
| --- | --- |

4.3.

Do stresujących wydarzeń towarzyszących pandemii COVID-19 należą: ryzyko zakażenia i przeniesienia wirusa na inne osoby, obawa przed długoterminowymi skutkami pandemii (w tym ekonomicznymi), nieprawidłowe interpretowanie objawów innych chorób (zwłaszcza dróg oddechowych) jako symptomów COVID-19, zamykanie szkół i przedszkoli, co zwiększa stres rodziców i opiekunów, poczucie gniewu i niezadowolenia z rządu i personelu medycznego lub brak zaufania do informacji przekazywanych przez rząd i inne organy urzędowe.

| 4.4. | Ponadto pracownicy pierwszego kontaktu w służbie zdrowia (w tym pielęgniarki, lekarze, kierowcy karetek pogotowia ratunkowego, technicy laboratoryjni i ratownicy) doświadczają dodatkowych czynników stresogennych podczas pandemii, takich jak stygmatyzacja pracy z pacjentami z grupy ryzyka, niewystarczające środki ochrony indywidualnej i brak sprzętu do opieki nad pacjentami w ciężkim stanie, potrzeba stałej czujności, wydłużone godziny pracy, większa liczba pacjentów, potrzeba stałego podnoszenia kwalifikacji i szkoleń, zmiana protokołów diagnozowania i leczenia pacjentów z COVID-19, ograniczone wsparcie społeczne, niewystarczające zdolności osobiste do samodzielnej opieki, niewystarczające informacje medyczne na temat długoterminowych skutków zakażenia oraz obawa przed zakażeniem rodziny i bliskich. |
| --- | --- |

4.4.

Ponadto pracownicy pierwszego kontaktu w służbie zdrowia (w tym pielęgniarki, lekarze, kierowcy karetek pogotowia ratunkowego, technicy laboratoryjni i ratownicy) doświadczają dodatkowych czynników stresogennych podczas pandemii, takich jak stygmatyzacja pracy z pacjentami z grupy ryzyka, niewystarczające środki ochrony indywidualnej i brak sprzętu do opieki nad pacjentami w ciężkim stanie, potrzeba stałej czujności, wydłużone godziny pracy, większa liczba pacjentów, potrzeba stałego podnoszenia kwalifikacji i szkoleń, zmiana protokołów diagnozowania i leczenia pacjentów z COVID-19, ograniczone wsparcie społeczne, niewystarczające zdolności osobiste do samodzielnej opieki, niewystarczające informacje medyczne na temat długoterminowych skutków zakażenia oraz obawa przed zakażeniem rodziny i bliskich.

| 4.5. | Rosyjska agresja na Ukrainę, do jakiej doszło ostatnio, jej konsekwencje dla źródeł utrzymania i niepewność co do przyszłości wywołały nowe wstrząsy mające długoterminowe skutki dla zdrowia psychicznego. Obywatele państw trzecich, np. uciekający z Ukrainy, mogą stanąć przed szczególnymi problemami związanymi ze zdrowiem psychicznym ze względu na traumatyczne doświadczenia doznane w ich kraju pochodzenia lub podczas ucieczki do UE. Jednocześnie wojna wywołuje skutki uboczne i obciążenia społeczno-gospodarcze dla ludności UE, stwarzając tym samym dodatkowe długoterminowe zagrożenia dla zdrowia psychicznego w całej UE. |
| --- | --- |

4.5.

Rosyjska agresja na Ukrainę, do jakiej doszło ostatnio, jej konsekwencje dla źródeł utrzymania i niepewność co do przyszłości wywołały nowe wstrząsy mające długoterminowe skutki dla zdrowia psychicznego. Obywatele państw trzecich, np. uciekający z Ukrainy, mogą stanąć przed szczególnymi problemami związanymi ze zdrowiem psychicznym ze względu na traumatyczne doświadczenia doznane w ich kraju pochodzenia lub podczas ucieczki do UE. Jednocześnie wojna wywołuje skutki uboczne i obciążenia społeczno-gospodarcze dla ludności UE, stwarzając tym samym dodatkowe długoterminowe zagrożenia dla zdrowia psychicznego w całej UE.

5.   Grupy szczególnie wrażliwe

Grupy szczególnie wrażliwe

| 5.1. | Dzieci i młodzież. Działania upowszechniające dbanie o zdrowie psychiczne we wczesnym dzieciństwie powinny stanowić integralną część ogólnej opieki zdrowotnej nad dziećmi, ich rodzicami i opiekunami. Rozpoczynają się one w czasie ciąży i są kontynuowane poprzez wsparcie dla odpowiedzialnego rodzicielstwa i doradztwo w zakresie wczesnego rozwoju dziecka. Systemy edukacyjne powinny koncentrować się na informowaniu i podnoszeniu świadomości, zapobieganiu przypadkom przemocy – zarówno fizycznej, jak i przemocy w sieci – nadużywania alkoholu, tytoniu lub narkotyków itp., a także wynajdowaniu takich przypadków. Korzystanie z mediów społecznościowych zagraża zdrowiu psychicznemu, gdy jest nadmierne, jednak te media stwarzają również możliwości w zakresie leczenia schorzeń psychicznych. Presję na zdrowie psychiczne mogą też wywierać stres szkolny i wyniki osiągane w szkole. |
| --- | --- |

5.1.

Dzieci i młodzież

| 5.1.1. | Należy wprowadzić w szkołach programy wspierające dobrostan psychiczny; trzeba też rozwijać kompetencje zdrowotne w dziedzinie zdrowia psychicznego. Należy opracować skuteczne sposoby korzystania z sektora opieki zdrowotnej w celu wspierania dzieci od najmłodszych lat w rozpoznawaniu ich uczuć i uczuć innych osób oraz w opanowywaniu trudnych emocji i sytuacji poprzez wybór skutecznych strategii radzenia sobie z nimi. Konieczne są platformy internetowe promujące zdrowie psychiczne w placówkach oświatowych oraz interaktywne strony internetowe dostosowane do wieku młodzieży. |
| --- | --- |

5.1.1.

Należy wprowadzić w szkołach programy wspierające dobrostan psychiczny; trzeba też rozwijać kompetencje zdrowotne w dziedzinie zdrowia psychicznego. Należy opracować skuteczne sposoby korzystania z sektora opieki zdrowotnej w celu wspierania dzieci od najmłodszych lat w rozpoznawaniu ich uczuć i uczuć innych osób oraz w opanowywaniu trudnych emocji i sytuacji poprzez wybór skutecznych strategii radzenia sobie z nimi. Konieczne są platformy internetowe promujące zdrowie psychiczne w placówkach oświatowych oraz interaktywne strony internetowe dostosowane do wieku młodzieży.

| 5.1.2. | Ochrona zdrowia psychicznego dzieci wymaga nie tylko środków medycznych w celu zapewnienia braku objawów klinicznych, ale również ukierunkowanych wysiłków na rzecz dobrej jakości życia i pełnego dostosowania społecznego. W szkołach potrzebne jest podejście oparte na współpracy (współdziałanie sektorów edukacji, opieki zdrowotnej i pracy socjalnej) w celu promowania zdrowia psychicznego, leczenia urazów oraz zapobiegania problemom związanym ze zdrowiem psychicznym i ich leczenia, a także w celu zapobiegania stosowaniu i nadużywaniu środków odurzających, zapobiegania samobójstwom, przemocy wśród młodzieży i różnym formom nękania. |
| --- | --- |

5.1.2.

Ochrona zdrowia psychicznego dzieci wymaga nie tylko środków medycznych w celu zapewnienia braku objawów klinicznych, ale również ukierunkowanych wysiłków na rzecz dobrej jakości życia i pełnego dostosowania społecznego. W szkołach potrzebne jest podejście oparte na współpracy (współdziałanie sektorów edukacji, opieki zdrowotnej i pracy socjalnej) w celu promowania zdrowia psychicznego, leczenia urazów oraz zapobiegania problemom związanym ze zdrowiem psychicznym i ich leczenia, a także w celu zapobiegania stosowaniu i nadużywaniu środków odurzających, zapobiegania samobójstwom, przemocy wśród młodzieży i różnym formom nękania.

| 5.2. | Osoby w zaawansowanym wieku. Średnia długość życia w państwach członkowskich stale rośnie, co wysuwa problem podeszłego wieku na pierwszy plan. Procesy starzenia się często mogą powodować zmiany w życiu (także w sferze psychosensorycznej) i rozwój potrzeb związanych ze schorzeniami psychicznymi. Naruszenia w sferach psychomotorycznych i sensorycznych oraz stopniowa utrata wyraźnej percepcji i trudności w dostosowaniu się do zmieniającego się środowiska prowadzą do niepokoju i depresji. Wpływają na to również zaburzenia neurologiczne obejmujące korę mózgową, połączenie zmian w mózgu związanych z wiekiem i czynników genetycznych, środowiskowych i stylu życia. Chociaż zwiększają się potrzeby w zakresie podnoszenia umiejętności, aby radzić sobie z coraz bardziej skomplikowanymi urządzeniami gospodarstwa domowego, to wraz z zaawansowanym wiekiem zdolność uczenia się i nabywania nowych umiejętności maleje, co może rodzić stres w życiu codziennym. Ponadto doświadczenia związane z pewnymi zmianami w życiu, trudnościami, stratami i izolacją również poddają zdrowie psychiczne większej presji w starszym wieku. Aby sprostać wszystkim tym wyzwaniom, konieczne jest opracowanie standardów ustrukturyzowanej opieki, która wykraczałaby poza poziom instytucjonalny i uwzględniałaby osobiste potrzeby osób starszych. Rozwój ukierunkowanych na człowieka programów opieki w społeczności ma zasadnicze znaczenie, aby nie ograniczać usług wyłącznie do instytucji takich jak domy dla osób starszych lub hospicja. Należy dalej podejmować wysiłki aktywnego poszukiwania osób potrzebujących wsparcia, zwłaszcza w sytuacjach kryzysowych lub po traumatycznych wydarzeniach. |
| --- | --- |

5.2.

Osoby w zaawansowanym wieku.

| 5.3. | Perspektywy płci społeczno-kulturowej. Niepokojące jest również to, że problemy ze zdrowiem psychicznym w rożnym stopniu dotykają kobiet i mężczyzn. Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn (EIGE) na podstawie wskaźnika równouprawnienia płci z 2022 r. (13) stwierdził, że w każdej z trzech fal pandemii kobiety zgłaszały niższy poziom dobrostanu psychicznego niż mężczyźni. W czasie pandemii nastąpił również znaczny wzrost przypadków przemocy domowej, co nazwano „drugą pandemią”. Ponadto kobiety są dwa razy bardziej niż mężczyźni narażone na przewlekły COVID-19 powiązany z objawami neurologicznymi oraz wyższym poziomem depresji i lęku (14). Europejska strategia w dziedzinie opieki (15) również uwzględnia potrzeby związane z równowagą między życiem zawodowym a prywatnym, zwłaszcza w przypadku kobiet (16). |
| --- | --- |

5.3.

Perspektywy płci społeczno-kulturowej.

13

14

15

16

| 5.3.1. | Należy przeprowadzić ocenę wpływu w aspekcie płci społeczno-kulturowej we wszystkich strategiach politycznych w zakresie zdrowia psychicznego na szczeblu unijnym i krajowym, aby zapewnić uwzględnienie aspektu płci. Istnieją różnice biologiczne, ale ważną rolę odgrywają również czynniki psychologiczne i społeczne. Chociaż wiadomo już dość dużo na temat różnic związanych ze współczynnikiem chorobowości, często brakuje jasnych informacji na temat wpływu, jaki może to mieć na zapobieganie, ryzyko, diagnozę i leczenie. W związku z tym potrzebne są dalsze badania. Ważnym przykładem jest znacznie poważniejsze pogarszanie się stanu zdrowia psychicznego wśród nastoletnich dziewcząt w porównaniu z chłopcami, a presja wywierana na dziewczęta jest dziś trzykrotnie silniejsza niż 20 lat temu. |
| --- | --- |

5.3.1.

Należy przeprowadzić ocenę wpływu w aspekcie płci społeczno-kulturowej we wszystkich strategiach politycznych w zakresie zdrowia psychicznego na szczeblu unijnym i krajowym, aby zapewnić uwzględnienie aspektu płci. Istnieją różnice biologiczne, ale ważną rolę odgrywają również czynniki psychologiczne i społeczne. Chociaż wiadomo już dość dużo na temat różnic związanych ze współczynnikiem chorobowości, często brakuje jasnych informacji na temat wpływu, jaki może to mieć na zapobieganie, ryzyko, diagnozę i leczenie. W związku z tym potrzebne są dalsze badania. Ważnym przykładem jest znacznie poważniejsze pogarszanie się stanu zdrowia psychicznego wśród nastoletnich dziewcząt w porównaniu z chłopcami, a presja wywierana na dziewczęta jest dziś trzykrotnie silniejsza niż 20 lat temu.

| 5.3.2. | Pilnie potrzebne jest wsparcie i leczenie w zakresie zdrowia psychicznego dostosowane do płci. W trakcie cyklu życia kobiety istnieje wiele sytuacji, które mogą wywołać problemy ze zdrowiem psychicznym. Są to na przykład przedmiesiączkowe zaburzenia dysforyczne (PMDD); psychiczne, fizyczne, psychiatryczne i farmakokinetyczne skutki menopauzy lub antykoncepcji doustnej; brak terapii lekowej dla kobiet ciężarnych i karmiących piersią; brak dostosowanej opieki psychicznej i zdrowotnej oraz leczenia po doświadczeniu przemocy domowej lub seksualnej, wczesnego małżeństwa i (wczesnego) narażenia na pornografię (z użyciem przemocy) lub handlu ludźmi. Wszystkie te czynniki mogą prowadzić do pogorszenia zdrowia i dobrostanu psychicznego. |
| --- | --- |

5.3.2.

Pilnie potrzebne jest wsparcie i leczenie w zakresie zdrowia psychicznego dostosowane do płci. W trakcie cyklu życia kobiety istnieje wiele sytuacji, które mogą wywołać problemy ze zdrowiem psychicznym. Są to na przykład przedmiesiączkowe zaburzenia dysforyczne (PMDD); psychiczne, fizyczne, psychiatryczne i farmakokinetyczne skutki menopauzy lub antykoncepcji doustnej; brak terapii lekowej dla kobiet ciężarnych i karmiących piersią; brak dostosowanej opieki psychicznej i zdrowotnej oraz leczenia po doświadczeniu przemocy domowej lub seksualnej, wczesnego małżeństwa i (wczesnego) narażenia na pornografię (z użyciem przemocy) lub handlu ludźmi. Wszystkie te czynniki mogą prowadzić do pogorszenia zdrowia i dobrostanu psychicznego.

| 5.4. | Osoby z uzależnieniami. Szczególny nacisk należy położyć na zaburzenia zdrowia psychicznego związane z uzależnieniem od alkoholu i niedozwolonych środków odurzających. Zagrożenia związane ze spożywaniem alkoholu mają szczególne znaczenie ze względu na jego powszechność. Preludium do alkoholizmu jest nadmierne i szkodliwe spożywanie alkoholu, które zaczyna się od usprawiedliwienia, że jest stosowane jako środek na stres, i często prowadzi do uzależnienia. Niestety z badania UE ESPAD wynika, że tak ryzykowny sposób spożywania alkoholu jest widoczny także wśród młodego pokolenia. W ostatnich dziesięcioleciach poważnym problemem zdrowia publicznego stało się także zażywanie innych niedozwolonych środków odurzających, przy czym szczególnie wyraźny jest aspekt pokoleniowy. |
| --- | --- |

5.4.

Osoby z uzależnieniami.

| 5.5. | Osoby z niepełnosprawnością intelektualną i psychospołeczną. Osoby o dużych potrzebach związanych ze zdrowiem psychicznym wymagają dobrej jakości i dostępnej, skoncentrowanej na osobie i opartej na prawach sieci usług w zakresie zdrowia psychicznego w społeczności. Podczas pandemii COVID-19 osoby z niepełnosprawnościami mieszkające w placówkach opiekuńczych zostały „odcięte od reszty społeczeństwa”, a ponadto pojawiły się doniesienia o podawaniu pensjonariuszom nadmiernej ilości leków, poddawaniu ich procedurze sedacji lub zamykaniu ich, a także o przypadkach samookaleczeń (17). Podczas pandemii COVID-19 odnotowano wyższą śmiertelność wśród osób z niepełnosprawnością intelektualną, które również rzadziej korzystają z usług intensywnej opieki medycznej (18). Zapewnienie zindywidualizowanej, skoncentrowanej na osobie opieki i wsparcia w warunkach kryzysu jest znacznie trudniejsze do zrealizowania w dużych placówkach, co naraża osoby z niepełnosprawnością intelektualną i psychospołeczną na znaczne ryzyko nierówności w zakresie opieki i leczenia (19). Należy zatem położyć kres praktykom segregacji, a w centrum polityki społecznej umieścić deinstytucjonalizację, tak aby umożliwić osobom z niepełnosprawnościami korzystanie z przysługującego im prawa do życia w społeczności. |
| --- | --- |

5.5.

Osoby z niepełnosprawnością intelektualną i psychospołeczną.

17

18

19

5.6.   Nadmierne narażenie na stres – np. pandemia, katastrofy naturalne, konflikty

Nadmierne narażenie na stres – np. pandemia, katastrofy naturalne, konflikty

| 5.6.1. | Pandemia COVID-19 i będący jej następstwem zespół post-COVID-19 zaostrzyły wiele czynników ryzyka oddziałujących na jednostki, prowadząc do złego stanu zdrowia psychicznego, i osłabiły wiele mechanizmów ochronnych, co doprowadziło do niespotykanego wcześniej rozpowszechnienia lęku i depresji. W niektórych państwach członkowskich współczynnik chorobowości jest dwa razy wyższy (20). Zdrowie psychiczne było na najgorszym poziomie w szczytowym okresie pandemii, a objawy depresji były zwykle najwyższe w czasie obowiązywania rygorystycznych środków powstrzymujących rozprzestrzenianie się wirusa. |
| --- | --- |

5.6.1.

Pandemia COVID-19 i będący jej następstwem zespół post-COVID-19 zaostrzyły wiele czynników ryzyka oddziałujących na jednostki, prowadząc do złego stanu zdrowia psychicznego, i osłabiły wiele mechanizmów ochronnych, co doprowadziło do niespotykanego wcześniej rozpowszechnienia lęku i depresji. W niektórych państwach członkowskich współczynnik chorobowości jest dwa razy wyższy (20

| 5.6.2. | Pandemia COVID-19 unaoczniła potencjalne możliwości, jeśli chodzi o korzystne wzajemne oddziaływanie między bezpiecznymi i zdrowymi warunkami pracy a zdrowiem publicznym (21). Pokazała też, że niektóre zawody są narażone na działanie czynników psychospołecznych, które mogą zwiększyć narażenie na stres (22) i powodować negatywne skutki. Na przykład wypalenie zawodowe i zmiany demograficzne grożą trwałym spadkiem liczby pracowników w europejskiej służbie zdrowia (23). Osoby wykonujące niektóre zawody są bardziej niż inne narażone na pracę prekaryjną (24) i ryzyko fizycznego nękania – np. pracownicy sektorów służby zdrowia i kształcenia (14,6 %), transportu i komunikacji (9,8 %), branży turystyczno-hotelarskiej (9,3 %) czy handlu detalicznego (9,2 %). W tych sektorach zgłasza się także przypadki niepożądanego zainteresowania seksualnego: w branży turystyczno-hotelarskiej (3,9 %), w sektorze służby zdrowia i kształcenia (2,7 %) oraz transportu i komunikacji (2,6 %) (25). Takie stresujące zdarzenia mogą powodować problemy i schorzenia psychiczne i należy im zapobiegać. |
| --- | --- |

5.6.2.

Pandemia COVID-19 unaoczniła potencjalne możliwości, jeśli chodzi o korzystne wzajemne oddziaływanie między bezpiecznymi i zdrowymi warunkami pracy a zdrowiem publicznym (21

22

23

24

25

| 5.6.3. | Osoby, które doświadczyły zagrożeń związanych z niekontrolowanymi klęskami żywiołowymi, np. trzęsieniami ziemi, huraganami, pożarami i powodziami, ofiary handlu ludźmi, a także osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową. Istnieją również różne rodzaje reakcji (26) po potencjalnym zdarzeniu traumatycznym:






  — | stres: pokonywany niemal natychmiast; |
| --- | --- | --- |

5.6.3.

Osoby, które doświadczyły zagrożeń związanych z niekontrolowanymi klęskami żywiołowymi

26

—

stres: pokonywany niemal natychmiast;

| — | ostra reakcja stresowa: zmniejsza się poziom uwagi, zaciera się świadomość, pojawia się chwilowa amnezja, dezorientacja, drżenie, agresywność i niepokój, które mogą trwać od kilku godzin do czterech tygodni; |
| --- | --- |

—

ostra reakcja stresowa: zmniejsza się poziom uwagi, zaciera się świadomość, pojawia się chwilowa amnezja, dezorientacja, drżenie, agresywność i niepokój, które mogą trwać od kilku godzin do czterech tygodni;

| — | zespół stresu pourazowego: te same objawy pojawiają się do miesiąca po zdarzeniu (np. trzęsieniu ziemi). |
| --- | --- |

—

zespół stresu pourazowego: te same objawy pojawiają się do miesiąca po zdarzeniu (np. trzęsieniu ziemi).

6.   Przykłady dobrych praktyk

Przykłady dobrych praktyk

| 6.1. | W czasie pandemii wiele państw członkowskich poczyniło kroki w celu zwiększenia wsparcia dla zdrowia psychicznego. Większość z nich opracowała nowe informacje na temat zdrowia psychicznego lub uruchomiła infolinie ds. doradztwa w zakresie środków radzenia sobie z kryzysem COVID-19, a wiele krajów wzmogło także wysiłki związane z zapobieganiem i promowaniem oraz zwiększyło dostęp do usług w dziedzinie zdrowia psychicznego i ich finansowanie (27). Przykłady obejmują:






  — | Cypr – rozszerzenie kompetencji komitetów epidemiologicznych z zajmowania się zagrożeniami dla zdrowia fizycznego na kwestie zdrowia psychicznego w wyspecjalizowanych podkomitetach (28), |
| --- | --- | --- |

6.1.

W czasie pandemii wiele państw członkowskich poczyniło kroki w celu zwiększenia wsparcia dla zdrowia psychicznego. Większość z nich opracowała nowe informacje na temat zdrowia psychicznego lub uruchomiła infolinie ds. doradztwa w zakresie środków radzenia sobie z kryzysem COVID-19, a wiele krajów wzmogło także wysiłki związane z zapobieganiem i promowaniem oraz zwiększyło dostęp do usług w dziedzinie zdrowia psychicznego i ich finansowanie (27

—

Cypr – rozszerzenie kompetencji komitetów epidemiologicznych z zajmowania się zagrożeniami dla zdrowia fizycznego na kwestie zdrowia psychicznego w wyspecjalizowanych podkomitetach (28),

28

| — | Finlandia (kraj wielkich odległości i o wysokim stopniu korzystania z technologii cyfrowych) – dzięki stosowaniu narzędzi cyfrowych można zapewnić łatwiejszy, efektywniejszy kosztowo i bardziej niskoprogowy dostęp do usług w zakresie zdrowia psychicznego (zapobieganie, diagnostyka, leczenie, monitorowanie). Na przykład Mielenterveystalo.fi to służba online, która udziela informacji i świadczy usługi w zakresie zdrowia psychicznego obywatelom oraz pracownikom medycznym i socjalnym w Finlandii. Rozwiązania cyfrowe mogą zwiększyć korzystanie z usług w zakresie zdrowia psychicznego i poprawić zapobieganie problemom związanym ze zdrowiem psychicznym zwłaszcza na obszarach, na których brakuje fizycznych placówek świadczących opiekę w tym zakresie, oraz wśród słabszych grup takich jak młodzież, która aktywnie korzysta z narzędzi i urządzeń cyfrowych, lub osoby z niepełnosprawnością ruchową, |
| --- | --- |

—

Finlandia (kraj wielkich odległości i o wysokim stopniu korzystania z technologii cyfrowych) – dzięki stosowaniu narzędzi cyfrowych można zapewnić łatwiejszy, efektywniejszy kosztowo i bardziej niskoprogowy dostęp do usług w zakresie zdrowia psychicznego (zapobieganie, diagnostyka, leczenie, monitorowanie). Na przykład Mielenterveystalo.fi to służba online, która udziela informacji i świadczy usługi w zakresie zdrowia psychicznego obywatelom oraz pracownikom medycznym i socjalnym w Finlandii. Rozwiązania cyfrowe mogą zwiększyć korzystanie z usług w zakresie zdrowia psychicznego i poprawić zapobieganie problemom związanym ze zdrowiem psychicznym zwłaszcza na obszarach, na których brakuje fizycznych placówek świadczących opiekę w tym zakresie, oraz wśród słabszych grup takich jak młodzież, która aktywnie korzysta z narzędzi i urządzeń cyfrowych, lub osoby z niepełnosprawnością ruchową,

| — | Portugalia – bezpłatna całodobowa linia telefoniczna do celów wsparcia psychologicznego, |
| --- | --- |

—

Portugalia – bezpłatna całodobowa linia telefoniczna do celów wsparcia psychologicznego,

| — | Francja – wprowadzenie bezpłatnych konsultacji z psychologiem lub psychiatrą dla uczniów, |
| --- | --- |

—

Francja – wprowadzenie bezpłatnych konsultacji z psychologiem lub psychiatrą dla uczniów,

| — | Irlandia – zapewnienie dodatkowego finansowania w wysokości 50 mln EUR w 2021 r. na uruchomienie nowych usług w zakresie zdrowia psychicznego w odpowiedzi na kryzys, a także dodatkowego wsparcia na istniejące potrzeby w zakresie zdrowia psychicznego, |
| --- | --- |

—

Irlandia – zapewnienie dodatkowego finansowania w wysokości 50 mln EUR w 2021 r. na uruchomienie nowych usług w zakresie zdrowia psychicznego w odpowiedzi na kryzys, a także dodatkowego wsparcia na istniejące potrzeby w zakresie zdrowia psychicznego,

| — | Łotwa – zwiększenie finansowania pracowników służby zdrowia psychicznego i lekarzy rodzinnych zapewniających wsparcie w zakresie zdrowia psychicznego, |
| --- | --- |

—

Łotwa – zwiększenie finansowania pracowników służby zdrowia psychicznego i lekarzy rodzinnych zapewniających wsparcie w zakresie zdrowia psychicznego,

| — | Litwa – krajowa platforma zdrowia psychicznego zawierająca informacje o tym, jak utrzymać zdrowie psychiczne i zasoby wsparcia, |
| --- | --- |

—

Litwa – krajowa platforma zdrowia psychicznego zawierająca informacje o tym, jak utrzymać zdrowie psychiczne i zasoby wsparcia,

| — | Czechy – większość obowiązkowych kas chorych wprowadziła częściowy zwrot kosztów psychoterapii dostępny dla wszystkich ich beneficjentów. |
| --- | --- |

—

Czechy – większość obowiązkowych kas chorych wprowadziła częściowy zwrot kosztów psychoterapii dostępny dla wszystkich ich beneficjentów.

| 6.2. | Inne państwa członkowskie wprowadziły również krajowe strategie w celu sprostania wyzwaniom związanym ze zdrowiem psychicznym. Na przykład Hiszpania poświęciła cały rozdział swojej krajowej strategii na lata 2022–2026 wyzwaniom związanym ze zdrowiem psychicznym w związku z pandemią COVID-19, wprowadzając zestaw wytycznych dotyczących sprostania takim wyzwaniom w czasie kryzysu i po jego zakończeniu. Na Litwie w 2020 r. opracowano plan działania w odpowiedzi na COVID-19 w celu lepszego świadczenia opieki w zakresie zdrowia psychicznego i złagodzenia potencjalnych negatywnych skutków pandemii (29). W planie działania na Litwie określono również szereg środków służących rozszerzeniu i dostosowaniu istniejących usług, wprowadzeniu nowych usług, takich jak zespoły ds. kryzysu psychologicznego, dostępność niskoprogowego doradztwa psychologicznego na szczeblu gminnym oraz zwiększenie dostępności usług promujących zdrowie psychiczne. |
| --- | --- |

6.2.

Inne państwa członkowskie wprowadziły również krajowe strategie w celu sprostania wyzwaniom związanym ze zdrowiem psychicznym. Na przykład Hiszpania poświęciła cały rozdział swojej krajowej strategii na lata 2022–2026 wyzwaniom związanym ze zdrowiem psychicznym w związku z pandemią COVID-19, wprowadzając zestaw wytycznych dotyczących sprostania takim wyzwaniom w czasie kryzysu i po jego zakończeniu. Na Litwie w 2020 r. opracowano plan działania w odpowiedzi na COVID-19 w celu lepszego świadczenia opieki w zakresie zdrowia psychicznego i złagodzenia potencjalnych negatywnych skutków pandemii (29

| 6.3. | Psychoterapia, pomoc psychologiczna, różnorakie terapie rozmową i terapie grupowe to oparte na dowodach sposoby leczenia, których zakres trzeba rozszerzyć z myślą o zapewnieniu ich przystępności cenowej i dostępności dla potrzebujących ich ludzi, tak aby osiągnąć równowagę z dominującymi tradycyjnymi metodami leczenia. |
| --- | --- |

6.3.

Psychoterapia, pomoc psychologiczna, różnorakie terapie rozmową i terapie grupowe to oparte na dowodach sposoby leczenia, których zakres trzeba rozszerzyć z myślą o zapewnieniu ich przystępności cenowej i dostępności dla potrzebujących ich ludzi, tak aby osiągnąć równowagę z dominującymi tradycyjnymi metodami leczenia.

| 6.4. | Nie wiadomo jeszcze, jaki będzie średnio- i długoterminowy wpływ pandemii na zapotrzebowanie na usługi w zakresie zdrowia psychicznego. Pewne sygnały świadczą o tym, że zdrowie i samopoczucie psychiczne uległo poprawie w pierwszych miesiącach 2022 r., jednak oznaki słabego zdrowia psychicznego są nadal bardzo widoczne. Ograniczone dostępne dane krajowe wskazują na wyższe objawy depresji i lęku wśród dorosłych, niż miało to miejsce przed pandemią (30). |
| --- | --- |

6.4.

Nie wiadomo jeszcze, jaki będzie średnio- i długoterminowy wpływ pandemii na zapotrzebowanie na usługi w zakresie zdrowia psychicznego. Pewne sygnały świadczą o tym, że zdrowie i samopoczucie psychiczne uległo poprawie w pierwszych miesiącach 2022 r., jednak oznaki słabego zdrowia psychicznego są nadal bardzo widoczne. Ograniczone dostępne dane krajowe wskazują na wyższe objawy depresji i lęku wśród dorosłych, niż miało to miejsce przed pandemią (30

Bruksela, dnia 13 lipca 2023 r.

Oliver RÖPKE

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  C. Winslow (1923) zdefiniował promocję zdrowia jako zorganizowane wysiłki społeczeństwa służące edukowaniu jednostki w zakresie osobistych kwestii zdrowotnych i rozwijaniu systemu socjalnego zapewniającego każdej osobie poziom życia odpowiedni do utrzymania i poprawy jej stanu zdrowia.

1

(2)  COM(2023) 298 final.

2

(3)  Konkretne kwestie dotyczące zatrudnienia niskiej jakości i zdrowia psychicznego omówiono szczegółowo w opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Niskiej jakości zatrudnienie a zdrowie psychiczne” (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji hiszpańskiej) (Dz.U. C 228 z 29.6.2023, s. 28).

3

(4)  Zestaw narzędzi WHO QualityRights służący do oceny i poprawy jakości świadczonych usług oraz przestrzegania praw człowieka w placówkach zdrowia psychicznego i opieki społecznej. Genewa, Światowa Organizacja Zdrowia, 2012 r.

4

(5)  https://www.cultureforhealth.eu/knowledge/.

5

(6)  Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 10 lipca 2020 r. w sprawie unijnej strategii w zakresie zdrowia publicznego po pandemii COVID-19 (2020/2691(RSP)), (Dz.U. C 371 z 15.9.2021, s. 102),https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2020-0205_PL.html.

6

(7)  Obawa przed brakiem dostępu do telefonu komórkowego lub innego urządzenia, również związana z mediami społecznościowymi i uzależnieniem od internetu.

7

(8)  https://eventi.ambrosetti.eu/headway/wp-content/uploads/sites/225/2022/09/220927_Headway_Mental-Health-Index-2.0_Report-1.pdf

8

(9)  https://eventi.ambrosetti.eu/headway/wp-content/uploads/sites/225/2022/09/220927_Headway_Mental-Health-Index-2.0_Report-1.pdf, s. 60.

9

(10)  Dane ONZ.

10

(11)  https://www.angelinipharma.com/media/press-releases/new-headway-report-highlights-environmental-determinants-of-mental-health/.

11

(12)  https://health.ec.europa.eu/system/files/2022-12/2022_healthatglance_rep_en_0.pdf.

12

(13)  Sprawozdanie jest dostępne na stronie https://eige.europa.eu/sites/default/files/documents/gender_equality_index_2022_corr.pdf. Zob. również https://eige.europa.eu/publications/gender-equality-index-2021-report/women-report-poorer-mental-well-being-men.

13

(14)  https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/health-fitness/health-news/females-twice-more-likely-to-suffer-from-long-covid-who-releases-alarming-data-on-sufferers-and-symptoms/photostory/94194227.cms?picid=94194317.

14

(15)  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/ip_22_5169.

15

(16)  https://ec.europa.eu/social/main.jsp?langId=pl&catId=89&furtherNews=yes&newsId=10382.

16

(17)  Brennan, C.S., Disability Rights During the Pandemic: A Global Report on Findings of the COVID-19 Disability Rights Monitor [Prawa osób z niepełnosprawnościami w czasie pandemii: sprawozdanie na temat ustaleń dotyczących monitorowania praw osób z niepełnosprawnościami w związku z COVID-19 w ujęciu globalnym]. 2020, COVID-19 Disability Rights Monitor.

17

Disability Rights During the Pandemic: A Global Report on Findings of the COVID-19 Disability Rights Monitor

(18)  https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/disability-and-health.

18

(19)  https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/333964/WHO-EURO-2020-40745-54930-eng.pdf.

19

(20)  Sprawozdanie Health at a Glance: Europe 2022 © OECD/Unia Europejska, 2022.

20

Health at a Glance: Europe 2022

(21)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52021DC0323.

21

(22)  https://osha.europa.eu/pl/themes/health-and-social-care-sector-osh.

22

(23)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Strategia dotycząca pracowników sektora zdrowia i strategia w dziedzinie opieki dla przyszłej Europy” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 486 z 21.12.2022, s. 37).

23

(24)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Niskiej jakości zatrudnienie a zdrowie psychiczne” (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji hiszpańskiej) (Dz.U. C 228 z 29.6.2023, s. 28).

24

(25)  https://osha.europa.eu/pl/themes/health-and-social-care-sector-osh.

25

(26)  Flore Gil Bernal, Uniwersytet Iberoamerykański w Meksyku, www.fearof.net.

26

(27)  Krajowy Urząd Statystyczny (2021), Coronavirus and depression in adults [Koronawirus i depresja u dorosłych], Wielka Brytania: od lipca do sierpnia 2021.

27

Coronavirus and depression in adults

(28)  Przewlekły COVID-19 – https://www.oeb.org.cy/egcheiridia-long-covid-cyprus.

28

(29)  Wijker, Sillitti i Hewlett, The provision of community-based mental health care in Lithuania [Świadczenie opieki w zakresie zdrowia psychicznego w społeczności na Litwie], 2022, https://doi.org/10.1787/18de24d5-en.

29

The provision of community-based mental health care in Lithuania

(30)  Sciensano, 2022; Santé publique France, 2022.

30

---

| 29.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 349/108 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 349/108

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Środki mające na celu ograniczenie otyłości u dzieci”

(opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji hiszpańskiej)

(2023/C 349/17)

| Sprawozdawca: | Josep PUXEU ROCAMORA |
| --- | --- |
| Współsprawozdawczyni: | Isabel CAÑO AGUILAR |

Sprawozdawca:

Josep PUXEU ROCAMORA

Josep PUXEU ROCAMORA

Współsprawozdawczyni:

Isabel CAÑO AGUILAR

Isabel CAÑO AGUILAR

| Wniosek o konsultację | Pismo prezydencji hiszpańskiej w Radzie, 8.12.2022 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 1.6.2023 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 13.7.2023 |
| Sesja plenarna nr | 580 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 197/0/0 |

Wniosek o konsultację

Pismo prezydencji hiszpańskiej w Radzie, 8.12.2022

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

1.6.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

13.7.2023

Sesja plenarna nr

580

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

197/0/0

1.   Wnioski i zalecenia

Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Zdrowie jest prawem podstawowym. Ponadto w przypadku chłopców i dziewcząt prawo do szczęśliwego i zdrowego rozwoju wraz z możliwością pełnego wykorzystania swojego potencjału zostało zapisane w Konwencji ONZ o prawach dziecka. |
| --- | --- |

1.1.

Zdrowie jest prawem podstawowym. Ponadto w przypadku chłopców i dziewcząt prawo do szczęśliwego i zdrowego rozwoju wraz z możliwością pełnego wykorzystania swojego potencjału zostało zapisane w Konwencji ONZ o prawach dziecka.

| 1.2. | Obecnie nadwaga i otyłość dziecięca pozostają jednym z głównych wyzwań w zakresie zdrowia publicznego w krajach UE. Na problem ten składa się wiele czynników środowiskowych, społecznych i ekonomicznych. Otyłość dziecięca wiąże się z fizycznymi, psychicznymi i społecznymi problemami zdrowotnymi w dzieciństwie i w wieku dorosłym. |
| --- | --- |

1.2.

Obecnie nadwaga i otyłość dziecięca pozostają jednym z głównych wyzwań w zakresie zdrowia publicznego w krajach UE. Na problem ten składa się wiele czynników środowiskowych, społecznych i ekonomicznych. Otyłość dziecięca wiąże się z fizycznymi, psychicznymi i społecznymi problemami zdrowotnymi w dzieciństwie i w wieku dorosłym.

| 1.3. | EKES zwraca uwagę na potrzebę zmniejszenia nierówności społeczno-ekonomicznych w dzieciństwie, ponieważ są one bezpośrednio związane z nadwagą wśród dzieci. W niektórych przypadkach odsetek dzieci i młodzieży dotkniętych otyłością jest dwukrotnie wyższy w gospodarstwach domowych o niższych dochodach. |
| --- | --- |

1.3.

EKES zwraca uwagę na potrzebę zmniejszenia nierówności społeczno-ekonomicznych w dzieciństwie, ponieważ są one bezpośrednio związane z nadwagą wśród dzieci. W niektórych przypadkach odsetek dzieci i młodzieży dotkniętych otyłością jest dwukrotnie wyższy w gospodarstwach domowych o niższych dochodach.

| 1.4. | EKES zauważa, że w poszczególnych państwach członkowskich istnieją różne kryteria dotyczące sposobu przeciwdziałania otyłości u dzieci (w odniesieniu do różnych aspektów, takich jak komunikacja, etykietowanie żywności, promowanie aktywności fizycznej i zrównoważonego sposobu odżywiania się lub uwzględnianie nowszych aspektów, takich jak zdrowe korzystanie z ekranów lub promowanie zdrowia psychoemocjonalnego). W związku z tym wzywa Komisję Europejską i Parlament Europejski do odgrywania bardziej proaktywnej roli w tej dziedzinie oraz poczynienia postępów w zakresie większej normalizacji i skuteczniejszych ram. |
| --- | --- |

1.4.

EKES zauważa, że w poszczególnych państwach członkowskich istnieją różne kryteria dotyczące sposobu przeciwdziałania otyłości u dzieci (w odniesieniu do różnych aspektów, takich jak komunikacja, etykietowanie żywności, promowanie aktywności fizycznej i zrównoważonego sposobu odżywiania się lub uwzględnianie nowszych aspektów, takich jak zdrowe korzystanie z ekranów lub promowanie zdrowia psychoemocjonalnego). W związku z tym wzywa Komisję Europejską i Parlament Europejski do odgrywania bardziej proaktywnej roli w tej dziedzinie oraz poczynienia postępów w zakresie większej normalizacji i skuteczniejszych ram.

| 1.5. | Komitet z niepokojem zauważa, że większość krajowych ograniczeń w zakresie promocji oraz reklamy żywności i napojów bezalkoholowych skierowanych do dzieci jest zbyt słaba, a istniejące dobrowolne podejścia nie wystarczają do ochrony dzieci i młodzieży. Jest zdania, że można wykorzystać profil składników odżywczych WHO jako podstawę do ograniczenia reklamy produktów o wysokiej zawartości cukru, tłuszczów lub soli. Uważa zatem, że ważne jest wyciągnięcie wniosków z dobrych środków i praktyk stosowanych w krajach wdrażających skuteczne strategie polityczne, w tym przepisy, w celu ograniczenia kontaktu dzieci z handlowymi przekazami audiowizualnymi dotyczącymi żywności i napojów o wysokiej zawartości soli, cukrów, tłuszczów, tłuszczów nasyconych lub kwasów tłuszczowych typu trans, przy jednoczesnym poszanowaniu godzin nadawania dla dzieci i zapewnieniu, że wszystkie reklamy są zgodne z zasadą prawdziwości reklamy. Należy przypomnieć, że WHO opowiada się za ograniczeniem wszelkich istotnych form reklamy żywności skierowanej do dzieci. |
| --- | --- |

1.5.

Komitet z niepokojem zauważa, że większość krajowych ograniczeń w zakresie promocji oraz reklamy żywności i napojów bezalkoholowych skierowanych do dzieci jest zbyt słaba, a istniejące dobrowolne podejścia nie wystarczają do ochrony dzieci i młodzieży. Jest zdania, że można wykorzystać profil składników odżywczych WHO jako podstawę do ograniczenia reklamy produktów o wysokiej zawartości cukru, tłuszczów lub soli. Uważa zatem, że ważne jest wyciągnięcie wniosków z dobrych środków i praktyk stosowanych w krajach wdrażających skuteczne strategie polityczne, w tym przepisy, w celu ograniczenia kontaktu dzieci z handlowymi przekazami audiowizualnymi dotyczącymi żywności i napojów o wysokiej zawartości soli, cukrów, tłuszczów, tłuszczów nasyconych lub kwasów tłuszczowych typu trans, przy jednoczesnym poszanowaniu godzin nadawania dla dzieci i zapewnieniu, że wszystkie reklamy są zgodne z zasadą prawdziwości reklamy. Należy przypomnieć, że WHO opowiada się za ograniczeniem wszelkich istotnych form reklamy żywności skierowanej do dzieci.

| 1.6. | EKES wzywa również do odnowienia Planu działania UE w sprawie otyłości u dzieci na lata 2014–2020, z uwzględnieniem propozycji przedstawionych w niniejszej opinii. |
| --- | --- |

1.6.

EKES wzywa również do odnowienia Planu działania UE w sprawie otyłości u dzieci na lata 2014–2020, z uwzględnieniem propozycji przedstawionych w niniejszej opinii.

| 1.7. | Aby osiągnąć te cele, jednym ze środków, które EKES uważa za niezbędne, jest to, by instytucje zachęcały do zwiększenia spożycia żywności uznawanej za zasadniczy element zdrowego i zrównoważonego sposobu odżywiania się (świeże, sezonowe i lokalnie produkowane owoce i warzywa, nasiona roślin strączkowych, zboża pełnoziarniste i białka zwierzęce, takie jak ryby). Na przykład można to robić poprzez położenie nacisku na politykę promującą unijne produkty rolne, rozpowszechnianie procedur otwartych propagujących zdrowy i zrównoważony sposób odżywiania się lub wykorzystywanie zachęt podatkowych (takich jak obniżenie podatku VAT) jako instrumentu wspierającego zakup i konsumpcję tego rodzaju żywności itp. Ponadto w obliczu inflacji i rosnących cen oba środki mogłyby pomóc większej liczbie rodzin, zwłaszcza tych znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji, w uzyskaniu łatwiejszego dostępu do pożywienia bogatego w składniki odżywcze i wysokiej jakości. EKES zachęca również do kontynuowania procesu przeformułowania i poprawy składu żywności i napojów na rynku europejskim. |
| --- | --- |

1.7.

Aby osiągnąć te cele, jednym ze środków, które EKES uważa za niezbędne, jest to, by instytucje zachęcały do zwiększenia spożycia żywności uznawanej za zasadniczy element zdrowego i zrównoważonego sposobu odżywiania się (świeże, sezonowe i lokalnie produkowane owoce i warzywa, nasiona roślin strączkowych, zboża pełnoziarniste i białka zwierzęce, takie jak ryby). Na przykład można to robić poprzez położenie nacisku na politykę promującą unijne produkty rolne, rozpowszechnianie procedur otwartych propagujących zdrowy i zrównoważony sposób odżywiania się lub wykorzystywanie zachęt podatkowych (takich jak obniżenie podatku VAT) jako instrumentu wspierającego zakup i konsumpcję tego rodzaju żywności itp. Ponadto w obliczu inflacji i rosnących cen oba środki mogłyby pomóc większej liczbie rodzin, zwłaszcza tych znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji, w uzyskaniu łatwiejszego dostępu do pożywienia bogatego w składniki odżywcze i wysokiej jakości. EKES zachęca również do kontynuowania procesu przeformułowania i poprawy składu żywności i napojów na rynku europejskim.

| 1.8. | Komitet wzywa do zapewnienia rodzinom prostych narzędzi zapewniających im wiedzę niezbędną do zrozumienia wieloczynnikowego pochodzenia otyłości u dzieci, a także jej konsekwencji dla zdrowia w wieku dziecięcym i dorosłym. Uważa również, że konieczne jest, by całe społeczeństwo miało wpływ na zdrowe stosowanie technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT) oraz przyjętych już w tym zakresie zaleceń. Spędzanie zbyt wielu godzin przed ekranem prowadzi do siedzącego trybu życia i większego narażenia na reklamy żywności i napojów o wysokiej zawartości cukrów, tłuszczów i soli, a także zagraża zdrowiu psychicznemu dzieci i młodzieży. |
| --- | --- |

1.8.

Komitet wzywa do zapewnienia rodzinom prostych narzędzi zapewniających im wiedzę niezbędną do zrozumienia wieloczynnikowego pochodzenia otyłości u dzieci, a także jej konsekwencji dla zdrowia w wieku dziecięcym i dorosłym. Uważa również, że konieczne jest, by całe społeczeństwo miało wpływ na zdrowe stosowanie technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT) oraz przyjętych już w tym zakresie zaleceń. Spędzanie zbyt wielu godzin przed ekranem prowadzi do siedzącego trybu życia i większego narażenia na reklamy żywności i napojów o wysokiej zawartości cukrów, tłuszczów i soli, a także zagraża zdrowiu psychicznemu dzieci i młodzieży.

| 1.9. | EKES opowiada się za tym, by otoczenie szkolne było siłą napędową aktywności fizycznej, zdrowego odżywiania i zdrowia psychoemocjonalnego. Placówki edukacyjne są idealną przestrzenią promowania zdrowego stylu życia i pozytywnego przeciwdziałania otyłości u dzieci bez piętnowania społecznego czy odrzucenia wynikającego z określonych stereotypów związanych z ciałem. Dlatego sądzi, że jednym ze środków prowadzących do tego celu jest przekształcenie obecnych programów nauczania poprzez wydłużenie czasu aktywności fizycznej, a także inwestowanie w edukację w zakresie żywności i gastronomii. Stołówki szkolne są kluczowym elementem promowania zdrowych nawyków żywieniowych dzieci i młodzieży i dlatego uważa, że bardzo ważne jest zwiększenie ich dostępności na wszystkich etapach edukacji oraz zapewnienie zdrowego, zrównoważonego i wysokiej jakości sposobu odżywiania się. Zwraca również uwagę, że można przyspieszyć wdrażanie unijnego programu dla szkół „Owoce, warzywa i mleko w szkole” oraz propagować stypendia obiadowe dla dzieci znajdujących się w trudnej sytuacji. |
| --- | --- |

1.9.

EKES opowiada się za tym, by otoczenie szkolne było siłą napędową aktywności fizycznej, zdrowego odżywiania i zdrowia psychoemocjonalnego. Placówki edukacyjne są idealną przestrzenią promowania zdrowego stylu życia i pozytywnego przeciwdziałania otyłości u dzieci bez piętnowania społecznego czy odrzucenia wynikającego z określonych stereotypów związanych z ciałem. Dlatego sądzi, że jednym ze środków prowadzących do tego celu jest przekształcenie obecnych programów nauczania poprzez wydłużenie czasu aktywności fizycznej, a także inwestowanie w edukację w zakresie żywności i gastronomii. Stołówki szkolne są kluczowym elementem promowania zdrowych nawyków żywieniowych dzieci i młodzieży i dlatego uważa, że bardzo ważne jest zwiększenie ich dostępności na wszystkich etapach edukacji oraz zapewnienie zdrowego, zrównoważonego i wysokiej jakości sposobu odżywiania się. Zwraca również uwagę, że można przyspieszyć wdrażanie unijnego programu dla szkół „Owoce, warzywa i mleko w szkole” oraz propagować stypendia obiadowe dla dzieci znajdujących się w trudnej sytuacji.

| 1.10. | Komitet wzywa państwa członkowskie do rozbudowy i ulepszenia przestrzeni i infrastruktury publicznej w taki sposób, aby wspierać i ułatwiać aktywną mobilność, zwłaszcza na obszarach przyszkolnych lub na drodze do placówek edukacyjnych. Uważa również, że konieczne jest stworzenie przestrzeni miejskich obejmujących obszary do uprawiania sportu, place zabaw i przestrzenie zielone, które byłyby dostępne, bezpieczne i przyjazne dla dzieci i nastolatków. |
| --- | --- |

1.10.

Komitet wzywa państwa członkowskie do rozbudowy i ulepszenia przestrzeni i infrastruktury publicznej w taki sposób, aby wspierać i ułatwiać aktywną mobilność, zwłaszcza na obszarach przyszkolnych lub na drodze do placówek edukacyjnych. Uważa również, że konieczne jest stworzenie przestrzeni miejskich obejmujących obszary do uprawiania sportu, place zabaw i przestrzenie zielone, które byłyby dostępne, bezpieczne i przyjazne dla dzieci i nastolatków.

| 1.11. | EKES proponuje wykorzystanie środowiska cyfrowego jako czynnika sprzyjającego zdrowemu stylowi życia oraz zdrowym stosunkom międzyludzkim i zdrowym zachowaniom. W związku z tym ponownie wzywa do prowadzenia wizualnych kampanii reklamowych na rzecz zdrowszej żywności i zdrowszego sposobu odżywiania się, aktywnego stylu życia i zdrowego korzystania z ekranów, inspirowanych pozytywnymi kampaniami społecznymi skierowanymi do dzieci. |
| --- | --- |

1.11.

EKES proponuje wykorzystanie środowiska cyfrowego jako czynnika sprzyjającego zdrowemu stylowi życia oraz zdrowym stosunkom międzyludzkim i zdrowym zachowaniom. W związku z tym ponownie wzywa do prowadzenia wizualnych kampanii reklamowych na rzecz zdrowszej żywności i zdrowszego sposobu odżywiania się, aktywnego stylu życia i zdrowego korzystania z ekranów, inspirowanych pozytywnymi kampaniami społecznymi skierowanymi do dzieci.

| 1.12. | EKES przypomina o swoich zaleceniach zawartych w ocenie unijnego programu żywienia w szkołach (1), opiniach w sprawie zdrowych i zrównoważonych sposobów odżywiania się oraz strategii „Od pola do stołu”. Apeluje zatem do Komisji o uwzględnienie środków zwalczania otyłości u dzieci w kolejnych ramach dotyczących zrównoważonych systemów żywnościowych, na przykład w odniesieniu do etykietowania i zamówień publicznych. |
| --- | --- |

1.12.

EKES przypomina o swoich zaleceniach zawartych w ocenie unijnego programu żywienia w szkołach (1

| 1.13. | EKES jest również przeświadczony, jak podkreślił w innych opiniach, że innowacje demokratyczne, takie jak rady ds. polityki żywnościowej i promowanie podejścia partycypacyjnego, przyczyniają się do jakości i legitymacji kształtowania polityki żywnościowej. Zachęca na szczeblu europejskim do ustanowienia instrumentu takiego jak Europejska Rada ds. Polityki Żywnościowej. |
| --- | --- |

1.13.

EKES jest również przeświadczony, jak podkreślił w innych opiniach, że innowacje demokratyczne, takie jak rady ds. polityki żywnościowej i promowanie podejścia partycypacyjnego, przyczyniają się do jakości i legitymacji kształtowania polityki żywnościowej. Zachęca na szczeblu europejskim do ustanowienia instrumentu takiego jak Europejska Rada ds. Polityki Żywnościowej.

| 1.14. | Dlatego EKES jest zaangażowany w zajęcie się problemem otyłości w sposób kompleksowy, biorąc pod uwagę zdrową transformację stylu życia, ale także wszystkie uwarunkowania społeczne związane z otyłością, i zaleca promowanie strategii publicznych gwarantujących powszechny dostęp do zdrowej żywności, aktywności fizycznej i sportu, odpowiedniego odpoczynku oraz dobrostanu psychoemocjonalnego, bez jakiejkolwiek dyskryminacji. |
| --- | --- |

1.14.

Dlatego EKES jest zaangażowany w zajęcie się problemem otyłości w sposób kompleksowy, biorąc pod uwagę zdrową transformację stylu życia, ale także wszystkie uwarunkowania społeczne związane z otyłością, i zaleca promowanie strategii publicznych gwarantujących powszechny dostęp do zdrowej żywności, aktywności fizycznej i sportu, odpowiedniego odpoczynku oraz dobrostanu psychoemocjonalnego, bez jakiejkolwiek dyskryminacji.

2.   Zdrowie w centrum wszystkich polityk

Zdrowie w centrum wszystkich polityk

| 2.1. | Zdrowie jest prawem podstawowym (2) i warunkiem wstępnym funkcjonowania społeczeństwa i gospodarki. Ponadto w przypadku chłopców i dziewcząt prawo do szczęśliwego i zdrowego rozwoju wraz z możliwością pełnego wykorzystania swojego potencjału zostało zapisane w Konwencji ONZ o prawach dziecka (3). EKES popiera koncepcję „Jedno zdrowie” propagowaną przez Komisję Europejską jako zintegrowane podejście mające na celu zrównoważenie i zrównoważoną optymalizację zdrowia ludzkiego. |
| --- | --- |

2.1.

Zdrowie jest prawem podstawowym (2

3

| 2.2. | Rozwiązanie problemu otyłości u dzieci ma zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju, w szczególności celu nr 3 dotyczącego zapewnienia wszystkim ludziom w każdym wieku zdrowego życia i propagowania dobrostanu, a także dla poprawy stanu zdrowia wszystkich Europejczyków w przyszłości. Z badań naukowych wynika, że zapobieganie otyłości na krytycznych etapach egzystencji, takich jak wczesne lata życia i dojrzewanie, może prawdopodobnie przynieść największe korzyści zdrowotne, zmniejsza koszty związane z otyłością oraz jest największą szansą na przerwanie międzypokoleniowego cyklu otyłości i nierówności żywieniowych. |
| --- | --- |

2.2.

Rozwiązanie problemu otyłości u dzieci ma zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju, w szczególności celu nr 3 dotyczącego zapewnienia wszystkim ludziom w każdym wieku zdrowego życia i propagowania dobrostanu, a także dla poprawy stanu zdrowia wszystkich Europejczyków w przyszłości. Z badań naukowych wynika, że zapobieganie otyłości na krytycznych etapach egzystencji, takich jak wczesne lata życia i dojrzewanie, może prawdopodobnie przynieść największe korzyści zdrowotne, zmniejsza koszty związane z otyłością oraz jest największą szansą na przerwanie międzypokoleniowego cyklu otyłości i nierówności żywieniowych.

| 2.3. | W związku z tym EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek przyszłej prezydencji hiszpańskiej o sporządzenie opinii rozpoznawczej w sprawie możliwych środków na rzecz ograniczenia otyłości u dzieci. Wniosek wpisuje się w tendencję instytucji unijnych i rządów państw UE do formułowania i rozwijania strategii mających na celu ograniczenie i zapobieganie otyłości i nadwagi u dzieci:






  (i) | w strategii UE na rzecz praw dziecka (4) uznano, że zdrowe odżywianie oraz aktywność fizyczna mają kluczowe znaczenie dla pełnego rozwoju fizycznego i psychicznego dzieci; |
| --- | --- | --- |

2.3.

W związku z tym EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek przyszłej prezydencji hiszpańskiej o sporządzenie opinii rozpoznawczej w sprawie możliwych środków na rzecz ograniczenia otyłości u dzieci. Wniosek wpisuje się w tendencję instytucji unijnych i rządów państw UE do formułowania i rozwijania strategii mających na celu ograniczenie i zapobieganie otyłości i nadwagi u dzieci:

(i)

w strategii UE na rzecz praw dziecka (4) uznano, że zdrowe odżywianie oraz aktywność fizyczna mają kluczowe znaczenie dla pełnego rozwoju fizycznego i psychicznego dzieci;

4

| (ii) | w ramach europejskiej gwarancji dla dzieci, która powinna przyczynić się do umieszczenia praw dzieci i nastolatków w centrum procesu kształtowania polityki UE, otyłość dzieci jest jednym z aspektów, które powinny zostać uwzględnione w planach krajowych; |
| --- | --- |

(ii)

w ramach europejskiej gwarancji dla dzieci, która powinna przyczynić się do umieszczenia praw dzieci i nastolatków w centrum procesu kształtowania polityki UE, otyłość dzieci jest jednym z aspektów, które powinny zostać uwzględnione w planach krajowych;

| (iii) | Niniejsza opinia wpisuje się również w strategię dla Europy w sprawie zagadnień zdrowotnych związanych z odżywianiem, nadwagą i otyłością (2007 r.), białą księgę w sprawie otyłości z 2017 r. oraz Plan działania UE w sprawie otyłości u dzieci na lata 2014–2020 (5), które, podobnie jak niniejsza opinia, miały na celu powstrzymanie wzrostu nadwagi i otyłości u dzieci i młodzieży (0–18 lat). W związku z tym EKES wzywa do odnowienia Planu działania UE w sprawie otyłości u dzieci na lata 2014–2020. |
| --- | --- |

(iii)

Niniejsza opinia wpisuje się również w strategię dla Europy w sprawie zagadnień zdrowotnych związanych z odżywianiem, nadwagą i otyłością (2007 r.), białą księgę w sprawie otyłości z 2017 r. oraz Plan działania UE w sprawie otyłości u dzieci na lata 2014–2020 (5), które, podobnie jak niniejsza opinia, miały na celu powstrzymanie wzrostu nadwagi i otyłości u dzieci i młodzieży (0–18 lat). W związku z tym EKES wzywa do odnowienia Planu działania UE w sprawie otyłości u dzieci na lata 2014–2020.

5

3.   Otyłość u dzieci w Europie – obecna sytuacja

Otyłość u dzieci w Europie – obecna sytuacja

| 3.1. | Według Światowej Organizacji Zdrowia (6) otyłość jest złożoną, niezakaźną chorobą wieloczynnikową, którą definiuje się jako nadmierne tycie mogące szkodzić zdrowiu. Otyłość jest również czynnikiem ryzyka w rozwoju innych chorób niezakaźnych, takich jak choroby układu krążenia, metaboliczne, kostne i stawowe lub nowotworowe (7), zaburzenia zdrowia psychicznego i niższa jakość życia, co zmniejsza średnie trwanie życia i zwiększa ryzyko przedwczesnych zgonów. W końcowym efekcie te konsekwencje znacznie zwiększają wydatki państw na opiekę zdrowotną, a także inne wydatki indywidualne, społeczne i gospodarcze. |
| --- | --- |

3.1.

Według Światowej Organizacji Zdrowia (6

7

| 3.2. | Obecnie nadwaga i otyłość dziecięca pozostają jednym z głównych wyzwań w zakresie zdrowia publicznego w krajach UE. W piątej rundzie badania COSI-WHO (przeprowadzonego w latach 2018–2020) (8) 29 % dzieci w wieku 7–9 lat w 33 państwach uczestniczących miało nadwagę (9), a 12 % było otyłych. W podziale na płeć odsetek chłopców był nieco wyższy niż odsetek dziewcząt (31 % w porównaniu z 28 % w przypadku nadwagi i 14 % w porównaniu z 10 % w przypadku otyłości). |
| --- | --- |

3.2.

Obecnie nadwaga i otyłość dziecięca pozostają jednym z głównych wyzwań w zakresie zdrowia publicznego w krajach UE. W piątej rundzie badania COSI-WHO (przeprowadzonego w latach 2018–2020) (8

9

| 3.3. | EKES zauważa, że pandemia COVID-19 mogła pogłębić problem otyłości u dzieci. Coraz więcej przesłanek wskazuje na to, że pandemia COVID-19 pogorszyła zjawisko otyłości u dzieci, zwłaszcza tych znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji (10). |
| --- | --- |

3.3.

EKES zauważa, że pandemia COVID-19 mogła pogłębić problem otyłości u dzieci. Coraz więcej przesłanek wskazuje na to, że pandemia COVID-19 pogorszyła zjawisko otyłości u dzieci, zwłaszcza tych znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji (10

| 3.4. | EKES zauważa, że w poszczególnych państwach członkowskich istnieją różne kryteria dotyczące sposobu przeciwdziałania otyłości u dzieci (w odniesieniu do różnych aspektów, takich jak komunikacja, etykietowanie żywności, promowanie aktywności fizycznej i zrównoważonego sposobu odżywiania się lub uwzględnianie nowszych aspektów, takich jak zdrowe korzystanie z ekranów lub promowanie zdrowia psychoemocjonalnego). W związku z tym wzywa Komisję Europejską i Parlament Europejski do odgrywania bardziej proaktywnej roli w tej dziedzinie oraz poczynienia postępów w zakresie większej normalizacji i skuteczniejszych ram. |
| --- | --- |

3.4.

EKES zauważa, że w poszczególnych państwach członkowskich istnieją różne kryteria dotyczące sposobu przeciwdziałania otyłości u dzieci (w odniesieniu do różnych aspektów, takich jak komunikacja, etykietowanie żywności, promowanie aktywności fizycznej i zrównoważonego sposobu odżywiania się lub uwzględnianie nowszych aspektów, takich jak zdrowe korzystanie z ekranów lub promowanie zdrowia psychoemocjonalnego). W związku z tym wzywa Komisję Europejską i Parlament Europejski do odgrywania bardziej proaktywnej roli w tej dziedzinie oraz poczynienia postępów w zakresie większej normalizacji i skuteczniejszych ram.

4.   Czynniki warunkujące otyłość u dzieci

Czynniki warunkujące otyłość u dzieci

Otyłość nie wynika z jednej przyczyny, lecz ze złożonej interakcji różnych czynników (11). Jej pojawienie się wiąże się zarówno z czynnikami indywidualnymi (biologicznymi/genetycznymi, fizjologicznymi i w dziedzinie stylu życia), jak i z czynnikami środowiskowymi (wpływ różnych środowisk, w których rozwija się dana osoba – rodziny, szkoły, społeczności), psychospołecznymi (poziom wykształcenia lub warstwa społeczna) i ekonomicznymi (poziom dochodów rodziny (12)).

11

12

| 4.1. | Czynniki psychospołeczne i zasoby finansowe wpisują się we wzorce społeczne i mogą zwiększyć narażenie rodzin o niskich dochodach na szkodliwe oddziaływanie otoczenia na wszystkich etapach życia; mogą również wywoływać skumulowane skutki przez całe życie. |
| --- | --- |

4.1.

Czynniki psychospołeczne i zasoby finansowe wpisują się we wzorce społeczne i mogą zwiększyć narażenie rodzin o niskich dochodach na szkodliwe oddziaływanie otoczenia na wszystkich etapach życia; mogą również wywoływać skumulowane skutki przez całe życie.

| 4.2. | Istnieją wystarczające dowody i argumenty przemawiające za tym, że narażenie na niezdrowe czynniki żywieniowe i czynniki masy ciała przed poczęciem i w trakcie ciąży odgrywa ważną rolę w kształtowaniu budowy ciała we wczesnych latach życia i w podatności na otyłość. |
| --- | --- |

4.2.

Istnieją wystarczające dowody i argumenty przemawiające za tym, że narażenie na niezdrowe czynniki żywieniowe i czynniki masy ciała przed poczęciem i w trakcie ciąży odgrywa ważną rolę w kształtowaniu budowy ciała we wczesnych latach życia i w podatności na otyłość.

| 4.3. | Ponadto nierówności społeczno-ekonomiczne w dzieciństwie, które pogłębiły się wskutek pandemii, wzrostu inflacji i kryzysu gospodarczego, są bezpośrednio związane z nadwagą dzieci – w niektórych przypadkach odsetek otyłych chłopców i dziewcząt jest dwukrotnie wyższy w gospodarstwach domowych o niższych dochodach, ponieważ mają one inny tryb życia w porównaniu z gospodarstwami o wyższych dochodach. |
| --- | --- |

4.3.

Ponadto nierówności społeczno-ekonomiczne

| 4.4. | Aktywność fizyczna jest podstawą zdrowia przez całe życie. Jest również ważnym czynnikiem wpływającym na profilaktykę i leczenie otyłości u dzieci oraz wczesnych czynników ryzyka związanych z metabolizmem (13), a także istotnym elementem rozwoju podstawowych umiejętności poznawczych, motorycznych i społecznych. 81 % dzieci w wieku 11–17 lat nie jest jednak wystarczająco aktywnych fizycznie (14). Przed pandemią tylko jeden na siedmiu piętnastolatków w regionie europejskim WHO (14 %) deklarował co najmniej jedną godzinę dziennie od umiarkowanej po intensywną aktywność fizyczną (15). Podobnie tylko 25 % chłopców w wieku 15 lat i 15 % dziewcząt w tym wieku osiągnęło zalecany poziom aktywności fizycznej w 2014 r. (16) |
| --- | --- |

4.4.

Aktywność fizyczna

13

14

15

16

| 4.5. | Niezbilansowany sposób odżywiania się oparty na znacznym spożyciu żywności i napojów o wysokiej zawartości tłuszczu, cukrów i soli, wiąże się z wyższymi poziomami tycia, a także z ogólnie gorszym stanem zdrowia. Natomiast nawyki zmierzające ku takim modelom jak dieta śródziemnomorska, atlantycka czy nordycka lub po prostu ku żywieniu z przewagą świeżej żywności pochodzenia roślinnego wiążą się z lepszymi wynikami zdrowotnymi (17), (18). Zgodnie z najnowszą rundą badania COSI (19) mniej niż połowa (43 %) dzieci w wieku 6–9 lat w regionie europejskim spożywa codziennie świeże owoce. Ponadto 7 % z nich nigdy nie spożywa owoców lub spożywa je rzadziej niż raz w tygodniu. Jeśli chodzi o spożycie warzyw, tylko jedna trzecia (34 %) dzieci w wieku 6–9 lat spożywa warzywa codziennie. |
| --- | --- |

4.5.

Niezbilansowany sposób odżywiania się oparty na znacznym spożyciu żywności i napojów o wysokiej zawartości tłuszczu, cukrów i soli, wiąże się z wyższymi poziomami tycia, a także z ogólnie gorszym stanem zdrowia. Natomiast nawyki zmierzające ku takim modelom jak dieta śródziemnomorska, atlantycka czy nordycka lub po prostu ku żywieniu z przewagą świeżej żywności pochodzenia roślinnego wiążą się z lepszymi wynikami zdrowotnymi (17

18

19

| 4.6. | Z gospodarczego i społecznego punktu widzenia EKES zwraca również uwagę, że globalny wzrost cen surowców żywnościowych ma wpływ na ceny konsumpcyjne w UE, a tym samym – na wzorce zakupów i nawyki żywieniowe europejskich rodzin oraz dzieci i młodzieży, zwłaszcza tych znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji. |
| --- | --- |

4.6.

Z gospodarczego i społecznego punktu widzenia EKES zwraca również uwagę, że globalny wzrost cen surowców żywnościowych

| 4.7. | Dobrostan emocjonalny i otyłość są ze sobą ściśle powiązane. Z jednej strony, ponieważ dobrostan emocjonalny ma kluczowe znaczenie dla zapobiegania otyłości u dzieci. Z drugiej strony, otyłość dzieci zwiększa możliwość dyskryminacji, stygmatyzacji i nękania w szkole, przez co wpływa na dobrostan emocjonalny dzieci. |
| --- | --- |

4.7.

Dobrostan emocjonalny

| 4.8. | Jednym z decydujących czynników i współzależności w pojawianiu się nadwagi/otyłości jest spędzanie zbyt długiego czasu przed ekranem (20), (21) i choć organizacje międzynarodowe i agencje publiczne zalecają ograniczyć czas przed ekranem do maksymalnie 120 min dziennie, wydaje się, że europejskie dzieci i młodzież nie spełniają tego zalecenia (22). |
| --- | --- |

4.8.

Jednym z decydujących czynników i współzależności w pojawianiu się nadwagi/otyłości jest spędzanie zbyt długiego czasu przed ekranem

20

21

22

5.   Środki działania

Środki działania

| 5.1. | Walka z otyłością u dzieci wymaga perspektywy całego cyklu życia, a jednocześnie zajęcia się jej wieloma przyczynami. EKES proponuje całościowe i partycypacyjne podejście. Osiągnięcie celu zmniejszenia otyłości i nadwagi u europejskich dzieci i młodzieży wymaga współpracy i zaangażowania wszystkich (23): administracji publicznych, sektora prywatnego/sektora biznesu, mediów, placówek edukacyjnych, instytucji zdrowia publicznego i rodziny. Ponadto ta kompleksowa reakcja musi opierać się na pozytywnej i niestygmatyzującej perspektywie. |
| --- | --- |

5.1.

Walka z otyłością u dzieci wymaga perspektywy całego cyklu życia, a jednocześnie zajęcia się jej wieloma przyczynami. EKES proponuje całościowe i partycypacyjne podejście. Osiągnięcie celu zmniejszenia otyłości i nadwagi u europejskich dzieci i młodzieży wymaga współpracy i zaangażowania wszystkich (23

| 5.2. | EKES wzywa do odnowienia Planu działania UE w sprawie otyłości u dzieci na lata 2014–2020, który powinien mieć na celu: promowanie odpowiedniego żywienia, propagowanie aktywności fizycznej, wspieranie zdrowej atmosfery w szkole i w społeczeństwie, zapewnienie opieki zdrowotnej, ochrona najsłabszych grup społecznych, zachęcanie i promowanie odpowiedzialności społecznej za zdrowie przedsiębiorstw i w ramach reklamy, a także promowanie pracy w synergii między różnymi administracjami publicznymi. Ponadto zaleca wprowadzenie środków, które – w sposób kompleksowy i międzysektorowy – będą wspierać zdrową transformację środowisk, w których żyją i rozwijają się dzieci i młodzież. |
| --- | --- |

5.2.

EKES wzywa do odnowienia Planu działania UE w sprawie otyłości u dzieci na lata 2014–2020, który powinien mieć na celu: promowanie odpowiedniego żywienia, propagowanie aktywności fizycznej, wspieranie zdrowej atmosfery w szkole i w społeczeństwie, zapewnienie opieki zdrowotnej, ochrona najsłabszych grup społecznych, zachęcanie i promowanie odpowiedzialności społecznej za zdrowie przedsiębiorstw i w ramach reklamy, a także promowanie pracy w synergii między różnymi administracjami publicznymi. Ponadto zaleca wprowadzenie środków, które – w sposób kompleksowy i międzysektorowy – będą wspierać zdrową transformację środowisk, w których żyją i rozwijają się dzieci i młodzież.

| 5.3. | EKES przypomina o swoich zaleceniach zawartych w ocenie unijnego programu żywienia w szkołach (24), opiniach w sprawie zdrowych i zrównoważonych sposobów odżywiania się oraz strategii „Od pola do stołu”. Apeluje zatem do Komisji o uwzględnienie środków zwalczania otyłości u dzieci w kolejnych ramach dotyczących zrównoważonych systemów żywnościowych, na przykład w odniesieniu do etykietowania i zamówień publicznych. |
| --- | --- |

5.3.

EKES przypomina o swoich zaleceniach zawartych w ocenie unijnego programu żywienia w szkołach (24

| 5.4. | EKES podkreśla również znaczenie wzmocnienia demokracji żywnościowej i jest przekonany, jak to zaznaczył w innych opiniach, że innowacje demokratyczne, takie jak rady ds. polityki żywnościowej, oraz wspieranie podejścia partycypacyjnego, przyczyniają się do jakości i legitymacji kształtowania polityki żywnościowej. Zachęca na szczeblu europejskim do ustanowienia instrumentu takiego jak Europejska Rada ds. Polityki Żywnościowej. |
| --- | --- |

5.4.

EKES podkreśla również znaczenie wzmocnienia demokracji żywnościowej i jest przekonany, jak to zaznaczył w innych opiniach, że innowacje demokratyczne, takie jak rady ds. polityki żywnościowej, oraz wspieranie podejścia partycypacyjnego, przyczyniają się do jakości i legitymacji kształtowania polityki żywnościowej. Zachęca na szczeblu europejskim do ustanowienia instrumentu takiego jak Europejska Rada ds. Polityki Żywnościowej.

5.5.   Środowisko makrospołeczne

Środowisko makrospołeczne

| 5.5.1. | W tym kontekście EKES opowiada się za dostosowaniem działań wszystkich stron w celu stworzenia ekosystemu społecznego sprzyjającego zmianie kulturowej, która przyczyni się do zmniejszenia nierówności i do rozpowszechnienia zdrowszego stylu życia. |
| --- | --- |

5.5.1.

W tym kontekście EKES opowiada się za dostosowaniem działań wszystkich stron w celu stworzenia ekosystemu społecznego sprzyjającego zmianie kulturowej, która przyczyni się do zmniejszenia nierówności i do rozpowszechnienia zdrowszego stylu życia.

| 5.5.2. | Komitet ponawia swój apel o opracowanie środków mających na celu zwiększenie zdolności systemów publicznych do zapobiegania szczególnie trudnym sytuacjom stanowiącym przeszkodę w zdrowym stylu życia, a także reagowania na te sytuacje. |
| --- | --- |

5.5.2.

Komitet ponawia swój apel o opracowanie środków mających na celu zwiększenie zdolności systemów publicznych do zapobiegania szczególnie trudnym sytuacjom stanowiącym przeszkodę w zdrowym stylu życia, a także reagowania na te sytuacje.

| 5.5.3. | EKES podkreśla potrzebę poczynienia postępów w zakresie środków socjalnych sprzyjających równowadze między życiem zawodowym a prywatnymi i współodpowiedzialności rodzin także umożliwiających rodzinom dostęp do zdrowych form aktywności i poświęcanie im więcej czasu. |
| --- | --- |

5.5.3.

EKES podkreśla potrzebę poczynienia postępów w zakresie środków socjalnych sprzyjających równowadze między życiem zawodowym a prywatnymi i współodpowiedzialności rodzin także umożliwiających rodzinom dostęp do zdrowych form aktywności i poświęcanie im więcej czasu.

| 5.5.4. | EKES zaleca, by promować strategie publiczne gwarantujące dostęp do obiektów sportowych bez jakiejkolwiek dyskryminacji, a także, by ułatwiać odpowiednie wykonywanie ćwiczeń fizycznych. Zaleca ponadto, by zlikwidować różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn i różnice społeczne odnośnie do aktywności fizycznej i wykonywania ćwiczeń fizycznych, zapewniając przestrzeń sprzyjającą włączeniu społecznemu i promując różnorodność podaży w tym zakresie. |
| --- | --- |

5.5.4.

EKES zaleca, by promować strategie publiczne gwarantujące dostęp do obiektów sportowych bez jakiejkolwiek dyskryminacji, a także, by ułatwiać odpowiednie wykonywanie ćwiczeń fizycznych. Zaleca ponadto, by zlikwidować różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn i różnice społeczne odnośnie do aktywności fizycznej i wykonywania ćwiczeń fizycznych, zapewniając przestrzeń sprzyjającą włączeniu społecznemu i promując różnorodność podaży w tym zakresie.

| 5.5.5. | EKES uważa, że administracje publiczne powinny w większym stopniu uwzględniać perspektywę zwalczania otyłości przy opracowywaniu, wdrażaniu i monitorowaniu przepisów i strategii politycznych we wszystkich obszarach polityki, z uwzględnieniem czynników warunkujących nadwagę i otyłość. |
| --- | --- |

5.5.5.

EKES uważa, że administracje publiczne powinny w większym stopniu uwzględniać perspektywę zwalczania otyłości przy opracowywaniu, wdrażaniu i monitorowaniu przepisów i strategii politycznych we wszystkich obszarach polityki, z uwzględnieniem czynników warunkujących nadwagę i otyłość.

| 5.5.6. | Komitet z niepokojem zauważa, że większość krajowych ograniczeń w zakresie promocji oraz reklamy żywności i napojów bezalkoholowych skierowanych do dzieci jest zbyt słaba, a istniejące dobrowolne podejścia nie wystarczają do ochrony dzieci i młodzieży. Jest zdania, że można wykorzystać profil składników odżywczych WHO jako podstawę do ograniczenia reklamy produktów o wysokiej zawartości cukru, tłuszczów lub soli. Uważa zatem, że ważne jest wyciągnięcie wniosków z dobrych środków i praktyk stosowanych w krajach wdrażających skuteczne strategie polityczne, w tym przepisy, w celu ograniczenia kontaktu dzieci z handlowymi przekazami audiowizualnymi dotyczącymi żywności i napojów o wysokiej zawartości soli, cukrów, tłuszczów, tłuszczów nasyconych lub kwasów tłuszczowych typu trans, przy jednoczesnym poszanowaniu godzin nadawania dla dzieci i zapewnieniu, że wszystkie reklamy są zgodne z zasadą prawdziwości reklamy. Należy przypomnieć, że WHO opowiada się za ograniczeniem wszelkich istotnych form reklamy żywności skierowanej do dzieci. |
| --- | --- |

5.5.6.

Komitet z niepokojem zauważa, że większość krajowych ograniczeń w zakresie promocji oraz reklamy żywności i napojów bezalkoholowych skierowanych do dzieci jest zbyt słaba, a istniejące dobrowolne podejścia nie wystarczają do ochrony dzieci i młodzieży. Jest zdania, że można wykorzystać profil składników odżywczych WHO jako podstawę do ograniczenia reklamy produktów o wysokiej zawartości cukru, tłuszczów lub soli. Uważa zatem, że ważne jest wyciągnięcie wniosków z dobrych środków i praktyk stosowanych w krajach wdrażających skuteczne strategie polityczne, w tym przepisy, w celu ograniczenia kontaktu dzieci z handlowymi przekazami audiowizualnymi dotyczącymi żywności i napojów o wysokiej zawartości soli, cukrów, tłuszczów, tłuszczów nasyconych lub kwasów tłuszczowych typu trans, przy jednoczesnym poszanowaniu godzin nadawania dla dzieci i zapewnieniu, że wszystkie reklamy są zgodne z zasadą prawdziwości reklamy. Należy przypomnieć, że WHO opowiada się za ograniczeniem wszelkich istotnych form reklamy żywności skierowanej do dzieci.

| 5.5.7. | EKES uważa za niezbędne, by instytucje zachęcały do zwiększenia spożycia żywności uznawanej za zasadniczy element zdrowego i zrównoważonego sposobu odżywiania się (świeże, sezonowe i lokalnie produkowane owoce i warzywa, nasiona roślin strączkowych, zboża pełnoziarniste i białka zwierzęce, takie jak ryby). Na przykład można to robić poprzez położenie nacisku na politykę promującą unijne produkty rolne, rozpowszechnianie procedur otwartych propagujących zdrowy i zrównoważony sposób odżywiania się lub wykorzystywanie zachęt podatkowych (takich jak obniżenie podatku VAT) jako instrumentu wspierającego zakup i konsumpcję tego rodzaju żywności itp. |
| --- | --- |

5.5.7.

EKES uważa za niezbędne, by instytucje zachęcały do zwiększenia spożycia żywności uznawanej za zasadniczy element zdrowego i zrównoważonego sposobu odżywiania się (świeże, sezonowe i lokalnie produkowane owoce i warzywa, nasiona roślin strączkowych, zboża pełnoziarniste i białka zwierzęce, takie jak ryby). Na przykład można to robić poprzez położenie nacisku na politykę promującą unijne produkty rolne, rozpowszechnianie procedur otwartych propagujących zdrowy i zrównoważony sposób odżywiania się lub wykorzystywanie zachęt podatkowych (takich jak obniżenie podatku VAT) jako instrumentu wspierającego zakup i konsumpcję tego rodzaju żywności itp.

| 5.5.8. | EKES zwraca się również do państw członkowskich i podmiotów prowadzących przedsiębiorstwa spożywcze, by zachęcały do poprawy składu produktów jako środka promowania zdrowszego jadłospisu. Wobec braku dobrowolnego ograniczenia niektórych krytycznych składników odżywczych rządy powinny rozważyć dodatkowe zachęty i środki, w tym progresywne środki fiskalne w zależności od zawartości danego składnika odżywczego. |
| --- | --- |

5.5.8.

EKES zwraca się również do państw członkowskich i podmiotów prowadzących przedsiębiorstwa spożywcze, by zachęcały do poprawy składu produktów jako środka promowania zdrowszego jadłospisu. Wobec braku dobrowolnego ograniczenia niektórych krytycznych składników odżywczych rządy powinny rozważyć dodatkowe zachęty i środki, w tym progresywne środki fiskalne w zależności od zawartości danego składnika odżywczego.

| 5.5.9. | Komitet uważa za konieczne, by organy administracji publicznej, w ramach swoich kompetencji, zapewniły nieodpłatną dostępność wody pitnej poprzez wprowadzenie odpowiednio oznakowanych źródeł w przestrzeni publicznej, placówkach edukacyjnych, miejscach rozrywki i spędzania wolnego czasu oraz w strefach sportowych i rekreacyjnych. |
| --- | --- |

5.5.9.

Komitet uważa za konieczne, by organy administracji publicznej, w ramach swoich kompetencji, zapewniły nieodpłatną dostępność wody pitnej poprzez wprowadzenie odpowiednio oznakowanych źródeł w przestrzeni publicznej, placówkach edukacyjnych, miejscach rozrywki i spędzania wolnego czasu oraz w strefach sportowych i rekreacyjnych.

| 5.5.10. | Zdaniem EKES-u badania nad czynnikami warunkującymi nadwagę i otyłość, a także tworzenie i rozpowszechnianie wiedzy na ten temat, powinny być promowane jako strategiczny element skoordynowanych działań w dziedzinie zdrowia. |
| --- | --- |

5.5.10.

Zdaniem EKES-u badania nad czynnikami warunkującymi nadwagę i otyłość, a także tworzenie i rozpowszechnianie wiedzy na ten temat, powinny być promowane jako strategiczny element skoordynowanych działań w dziedzinie zdrowia.

| 5.5.11. | Jeśli chodzi o popyt, EKES ponownie podkreśla, że polityka publiczna musi umożliwiać konsumentom wybór zdrowszego sposobu odżywiania się poprzez szkolenia i informowanie za pomocą prostych i bezpośrednich kampanii uświadamiających czy też rozpowszechnianie wytycznych pedagogicznych. |
| --- | --- |

5.5.11.

Jeśli chodzi o popyt, EKES ponownie podkreśla, że polityka publiczna musi umożliwiać konsumentom wybór zdrowszego sposobu odżywiania się poprzez szkolenia i informowanie za pomocą prostych i bezpośrednich kampanii uświadamiających czy też rozpowszechnianie wytycznych pedagogicznych.

| 5.5.12. | Komitet opowiada się za podejściem obejmującym całe społeczeństwo i w związku z tym zachęca do ustanowienia instrumentu takiego jak Europejska Rada ds. Polityki Żywnościowej, jak wskazano w kilku opiniach EKES-u, by organ ten zajął się problemem otyłości u dzieci. |
| --- | --- |

5.5.12.

Komitet opowiada się za podejściem obejmującym całe społeczeństwo i w związku z tym zachęca do ustanowienia instrumentu takiego jak Europejska Rada ds. Polityki Żywnościowej, jak wskazano w kilku opiniach EKES-u, by organ ten zajął się problemem otyłości u dzieci.

5.6.   Otoczenie rodziny

Otoczenie rodziny

| 5.6.1. | Mając świadomość, że rodzina przekazuje wiedzę i nawyki, a także stanowi pierwszy model, na podstawie którego postrzegana jest codzienna rzeczywistość i przyswajane są pierwsze wzorce zachowań (25), EKES wzywa do przekazywania społeczeństwu dokładnych i użytecznych informacji na temat znaczenia ograniczenia siedzącego trybu życia związanego z technologią cyfrową, zdrowych nawyków snu, potrzeb żywieniowych dla każdego wieku i promowania aktywności fizycznej. |
| --- | --- |

5.6.1.

Mając świadomość, że rodzina przekazuje wiedzę i nawyki, a także stanowi pierwszy model, na podstawie którego postrzegana jest codzienna rzeczywistość i przyswajane są pierwsze wzorce zachowań (25

| 5.6.2. | EKES uważa w szczególności, że należy wprowadzić programy i działania mające na celu zwiększenie umiejętności i wiedzy służących radzeniu sobie z nadwagą wśród małoletnich, uniknięcia stygmatyzacji i zapobiegania negatywnej narracji dotyczącej ciała. Sądzi również, że konieczne jest szkolenie rodzin w zakresie zdrowego stosowania ICT (26), zwłaszcza pod względem czasu ich stosowania oraz zawartych w nich treści. |
| --- | --- |

5.6.2.

EKES uważa w szczególności, że należy wprowadzić programy i działania mające na celu zwiększenie umiejętności i wiedzy służących radzeniu sobie z nadwagą wśród małoletnich, uniknięcia stygmatyzacji i zapobiegania negatywnej narracji dotyczącej ciała. Sądzi również, że konieczne jest szkolenie rodzin w zakresie zdrowego stosowania ICT (26

| 5.6.3. | Podobnie ważne jest wspieranie takich środków, jak promowanie karmienia piersią, opracowanie wytycznych dotyczących uzupełniającego karmienia niemowląt, poprawa umiejętności rodzicielskich lub organizacja i rozpowszechnianie kursów zdrowego i dostępnego gotowania, zwłaszcza dla rodzin o niskich dochodach. |
| --- | --- |

5.6.3.

Podobnie ważne jest wspieranie takich środków, jak promowanie karmienia piersią, opracowanie wytycznych dotyczących uzupełniającego karmienia niemowląt, poprawa umiejętności rodzicielskich lub organizacja i rozpowszechnianie kursów zdrowego i dostępnego gotowania, zwłaszcza dla rodzin o niskich dochodach.

5.7.   Otoczenie szkolne

Otoczenie szkolne

| 5.7.1. | Środowisko szkolne to miejsce, w którym dzieci spędzają znaczną część swojego czasu. Nie tylko w kontekście czysto edukacyjnym, ale także w czasie wolnym lub pozaszkolnym. |
| --- | --- |

5.7.1.

Środowisko szkolne to miejsce, w którym dzieci spędzają znaczną część swojego czasu. Nie tylko w kontekście czysto edukacyjnym, ale także w czasie wolnym lub pozaszkolnym.

| 5.7.2. | W związku z tym zasadnicze znaczenie ma pozytywne podejście szkoły do otyłości dzieci, bez piętnowania społecznego czy odrzucenia wynikającego z określonych stereotypów związanych z ciałem. Zdaniem EKES-u kluczowe znaczenie ma promowanie pozytywnego postrzegania ciała, ze zwróceniem szczególnej uwagi na wszelkie zachowania dyskryminacyjne lub wskazujące na początek zaburzeń żywieniowych. |
| --- | --- |

5.7.2.

W związku z tym zasadnicze znaczenie ma pozytywne podejście szkoły do otyłości dzieci, bez piętnowania społecznego czy odrzucenia wynikającego z określonych stereotypów związanych z ciałem. Zdaniem EKES-u kluczowe znaczenie ma promowanie pozytywnego postrzegania ciała, ze zwróceniem szczególnej uwagi na wszelkie zachowania dyskryminacyjne lub wskazujące na początek zaburzeń żywieniowych.

| 5.7.3. | Komitet opowiada się również za tym, by środowisko szkolne promowało aktywność fizyczną i zdrowe odżywianie. Dlatego sądzi, że jednym z kluczowych środków jest przekształcenie obecnych programów nauczania poprzez wydłużenie czasu poświęconego aktywności fizycznej, promowanie różnorodnych zajęć sportowych oraz inwestowanie w edukację żywieniową, żywnościową i gastronomiczną. |
| --- | --- |

5.7.3.

Komitet opowiada się również za tym, by środowisko szkolne promowało aktywność fizyczną i zdrowe odżywianie. Dlatego sądzi, że jednym z kluczowych środków jest przekształcenie obecnych programów nauczania poprzez wydłużenie czasu poświęconego aktywności fizycznej, promowanie różnorodnych zajęć sportowych oraz inwestowanie w edukację żywieniową, żywnościową i gastronomiczną.

| 5.7.4. | EKES jest zdania, że stołówki szkolne są kluczowym elementem promowania zdrowych nawyków żywieniowych dzieci i młodzieży i dlatego uważa, że bardzo ważne jest zwiększenie ich dostępności na wszystkich etapach edukacji oraz zapewnienie zdrowego, zrównoważonego i wysokiej jakości sposobu odżywiania. |
| --- | --- |

5.7.4.

EKES jest zdania, że stołówki szkolne są kluczowym elementem promowania zdrowych nawyków żywieniowych dzieci i młodzieży i dlatego uważa, że bardzo ważne jest zwiększenie ich dostępności na wszystkich etapach edukacji oraz zapewnienie zdrowego, zrównoważonego i wysokiej jakości sposobu odżywiania.

5.8.   Przestrzenie rekreacyjne. Projektowanie zdrowego środowiska miejskiego

Przestrzenie rekreacyjne. Projektowanie zdrowego środowiska miejskiego

| 5.8.1. | Zdaniem EKES-u projektowanie środowiska fizycznego (w tym szkół, systemów transportu, dzielnic czy ośrodków sportowych) i korzystanie z nich powinno zapewniać odpowiednie i bezpieczne możliwości rekreacji i gier aktywnych, a także ćwiczeń fizycznych jako takich (27). |
| --- | --- |

5.8.1.

Zdaniem EKES-u projektowanie środowiska fizycznego (w tym szkół, systemów transportu, dzielnic czy ośrodków sportowych) i korzystanie z nich powinno zapewniać odpowiednie i bezpieczne możliwości rekreacji i gier aktywnych, a także ćwiczeń fizycznych jako takich (27

| 5.8.2. | Dlatego Komitet wzywa państwa członkowskie do rozbudowy i ulepszenia przestrzeni i infrastruktury publicznej w taki sposób, aby wspierać i ułatwiać aktywną mobilność poprzez poszerzenie obszarów dla pieszych i ułatwienie jazdy na rowerze, zwłaszcza na obszarach przyszkolnych lub na drodze do placówek edukacyjnych. Uważa również, że konieczne jest stworzenie przestrzeni miejskich wyposażonych w obszary sportowe, place zabaw i przestrzenie zielone, które byłyby dostępne, bezpieczne i przyjazne dla dzieci i nastolatków. |
| --- | --- |

5.8.2.

Dlatego Komitet wzywa państwa członkowskie do rozbudowy i ulepszenia przestrzeni i infrastruktury publicznej w taki sposób, aby wspierać i ułatwiać aktywną mobilność poprzez poszerzenie obszarów dla pieszych i ułatwienie jazdy na rowerze, zwłaszcza na obszarach przyszkolnych lub na drodze do placówek edukacyjnych. Uważa również, że konieczne jest stworzenie przestrzeni miejskich wyposażonych w obszary sportowe, place zabaw i przestrzenie zielone, które byłyby dostępne, bezpieczne i przyjazne dla dzieci i nastolatków.

| 5.8.3. | EKES sądzi, że konieczne jest rozszerzenie terenów zielonych, parków i obszarów rekreacyjnych na potrzeby aktywności fizycznej oraz promowanie korzystania ze schodów jako alternatywy dla poruszania się windą lub schodami ruchomymi w przestrzeniach rekreacyjnych, a także ułatwianie swobodnego dostępu do wody pitnej. |
| --- | --- |

5.8.3.

EKES sądzi, że konieczne jest rozszerzenie terenów zielonych, parków i obszarów rekreacyjnych na potrzeby aktywności fizycznej oraz promowanie korzystania ze schodów jako alternatywy dla poruszania się windą lub schodami ruchomymi w przestrzeniach rekreacyjnych, a także ułatwianie swobodnego dostępu do wody pitnej.

5.9.   Środowisko cyfrowe i audiowizualne

Środowisko cyfrowe i audiowizualne

| 5.9.1. | EKES przypomina o znaczeniu prawidłowej transpozycji dyrektywy UE o audiowizualnych usługach medialnych i proponuje wykorzystanie środowiska cyfrowego, począwszy od programów radiowych i telewizyjnych po nowsze formy mediów, takie jak media społecznościowe, Instagram czy TikTok jako czynnik ułatwiający zdrowy styl życia, zdrowe relacje i zdrowe zachowania. W związku z tym ponawia swój wcześniejszy apel (28) o wizualne kampanie reklamowe oparte na kampaniach reklamowych na rzecz zdrowej żywności i zdrowego sposobu odżywiania się, aktywnego stylu życia i zdrowego korzystania z ekranów. |
| --- | --- |

5.9.1.

EKES przypomina o znaczeniu prawidłowej transpozycji dyrektywy UE o audiowizualnych usługach medialnych i proponuje wykorzystanie środowiska cyfrowego, począwszy od programów radiowych i telewizyjnych po nowsze formy mediów, takie jak media społecznościowe, Instagram czy TikTok jako czynnik ułatwiający zdrowy styl życia, zdrowe relacje i zdrowe zachowania. W związku z tym ponawia swój wcześniejszy apel (28

5.10.   Otoczenie zdrowotne

Otoczenie zdrowotne

| 5.10.1. | Dla EKES-u istotne jest, aby administracje ds. zdrowia aktualizowały zalecenia oparte na dowodach naukowych dotyczących działań i interwencji, które okazały się skuteczne w przeciwdziałaniu nadwadze i otyłości, zwalczaniu ich oraz monitorowaniu cierpiących na nie osób. |
| --- | --- |

5.10.1.

Dla EKES-u istotne jest, aby administracje ds. zdrowia aktualizowały zalecenia oparte na dowodach naukowych dotyczących działań i interwencji, które okazały się skuteczne w przeciwdziałaniu nadwadze i otyłości, zwalczaniu ich oraz monitorowaniu cierpiących na nie osób.

| 5.10.2. | Ponadto należy zapewnić równy dostęp do kompleksowych usług zdrowotnych oraz usystematyzowanego i spersonalizowanego doradztwa dotyczącego promowania aktywności fizycznej oraz zrównoważonego żywienia dla osób z nadwagą i otyłością lub zagrożonych nimi. Doradztwo to byłoby prowadzone przez pracowników służby zdrowia w ramach powszechnego zabezpieczenia zdrowotnego. W związku z tym należy promować monitorowanie stanu zdrowia chłopców i dziewcząt od urodzenia do okresu nastoletniego, w tym monitorowanie nadwagi i otyłości, wspierając edukację zdrowotną i podnosząc świadomość na temat zdrowego stylu życia wśród dzieci i nastolatków oraz ich rodzin. |
| --- | --- |

5.10.2.

Ponadto należy zapewnić równy dostęp do kompleksowych usług zdrowotnych oraz usystematyzowanego i spersonalizowanego doradztwa dotyczącego promowania aktywności fizycznej oraz zrównoważonego żywienia dla osób z nadwagą i otyłością lub zagrożonych nimi. Doradztwo to byłoby prowadzone przez pracowników służby zdrowia w ramach powszechnego zabezpieczenia zdrowotnego. W związku z tym należy promować monitorowanie stanu zdrowia chłopców i dziewcząt od urodzenia do okresu nastoletniego, w tym monitorowanie nadwagi i otyłości, wspierając edukację zdrowotną i podnosząc świadomość na temat zdrowego stylu życia wśród dzieci i nastolatków oraz ich rodzin.

| 5.10.3. | Kluczowe znaczenie ma zapewnienie rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji społeczno-ekonomicznej specjalnego wsparcia ze strony pracowników służby zdrowia, które to wsparcie byłoby odpowiednie pod względem kulturowym i praktycznym oraz sprzyjało wzmocnieniu ich pozycji i pozytywnemu wychowaniu w odniesieniu do otyłości i nadwagi i związanemu z tym stylu życia. |
| --- | --- |

5.10.3.

Kluczowe znaczenie ma zapewnienie rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji społeczno-ekonomicznej specjalnego wsparcia ze strony pracowników służby zdrowia, które to wsparcie byłoby odpowiednie pod względem kulturowym i praktycznym oraz sprzyjało wzmocnieniu ich pozycji i pozytywnemu wychowaniu w odniesieniu do otyłości i nadwagi i związanemu z tym stylu życia.

| 5.10.4. | Ponadto EKES uważa na podstawie istniejącej literatury przedmiotu, że konieczne jest proaktywne zaangażowanie kobiet w ciąży i par planujących potomstwo. Należy także zapewnić terminowe i uwzględniające kwestie kulturowe wsparcie dla promowania zdrowego stylu życia w okresie ciąży i karmienia piersią, wzmacnianego przez przekazy publiczne sprzyjające lepszemu odżywianiu i aktywności fizycznej przed poczęciem. Trzeba też ułatwiać i wspierać karmienie piersią. |
| --- | --- |

5.10.4.

Ponadto EKES uważa na podstawie istniejącej literatury przedmiotu, że konieczne jest proaktywne zaangażowanie kobiet w ciąży i par planujących potomstwo. Należy także zapewnić terminowe i uwzględniające kwestie kulturowe wsparcie dla promowania zdrowego stylu życia w okresie ciąży i karmienia piersią, wzmacnianego przez przekazy publiczne sprzyjające lepszemu odżywianiu i aktywności fizycznej przed poczęciem. Trzeba też ułatwiać i wspierać karmienie piersią.

Bruksela, dnia 13 lipca 2023 r.

Oliver RÖPKE

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Sporządzony przez EKES raport z oceny:
  „Ocena programu dla szkół w UE”
  .

1

„Ocena programu dla szkół w UE”

(2)  Prawo do zdrowia zostało po raz pierwszy wyrażone w Konstytucji Światowej Organizacji Zdrowia (1946 r.), która stanowi, że „korzystanie z najwyższego osiągalnego poziomu zdrowia jest jednym z podstawowych praw każdej istoty ludzkiej”. Preambuła konstytucji definiuje zdrowie jako „stan dobrego samopoczucia fizycznego, psychicznego i socjalnego, a nie tylko brak dolegliwości czy choroby”. W Powszechnej deklaracji praw człowieka z 1948 r. wymieniono zdrowie jako element prawa do odpowiedniego poziomu życia (art. 25). Zostało ono ponownie uznane za prawo człowieka w art. 12 Międzynarodowego paktu praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych w 1966 r.

2

(3)  Konwencja NZ o prawach dziecka, 1989 r.

3

(4)  Komisja Europejska, 2021 r., „Strategia UE na rzecz praw dziecka”. COM/2021/142 final: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:52021DC0142.

4

(5)  https://health.ec.europa.eu/system/files/2016-11/childhoodobesity_actionplan_2014_2020_en_0.pdf.

5

(6)  
  „Projekt zaleceń dotyczących profilaktyki i leczenia otyłości przez całe życie, w tym ewentualne cele”, dokument do dyskusji WHO, 2021. Tekst: https://cdn.who.int/media/docs/default-source/obesity/who-discussion-paper-on-obesity---final190821.pdf?sfvrsn=4cd6710a_24&download=true.

6

(7)  Weihrauch-Blüher, S., Wiegand, S., „Risk Factors and Implications of Childhood Obesity”, Curr Obes Rep, 2018 Dec; 7(4):254-259.

7

Curr Obes Rep

(8)  
  Report on the fifth round of data collection, 2018–2020: WHO European Childhood Obesity Surveillance Initiative (COSI), Copenhagen, WHO Regional Office for Europe, 2022.

8

Report on the fifth round of data collection, 2018–2020: WHO European Childhood Obesity Surveillance Initiative (COSI)

(9)  Nadmierna waga = nadwaga + otyłość.

9

(10)  WHO European Regional Obesity Report 2022 oraz https://www.who.int/europe/news/item/11-05-2021-high-rates-of-childhood-obesity-alarming-given-anticipated-impact-of-covid-19-pandemic.

10

(11)  World Health Organization (2012), Population-based approaches to childhood obesity prevention, Geneva, WHO.

11

Population-based approaches to childhood obesity prevention

(12)  Kansra, A.R., Lakkunarajah, S., Jay, M.S., Childhood and Adolescent Obesity: A Review, 2021; 8:581461.

12

(13)  Whiting, S., et. al., „Physical Activity, Screen Time, and Sleep Duration of Children Aged 6-9 Years in 25 Countries: An Analysis within the WHO European Childhood Obesity Surveillance Initiative (COSI) 2015-2017”, Obes Facts, 2021; 14(1):32-44.

13

Obes Facts

(14)  Guthold R., Stevens G.A., Riley L.M., Bull F.C., „Global trends in insufficient physical activity among adolescents: a pooled analysis of 298 population-based surveys with 1· 6 million participants”, Lancet Child Adolesc Heal, 2020; 4(1):23-35.

14

(15)  OECD/European Union (2022), Health at a Glance: Europe 2022: State of Health in the EU Cycle, OECD Publishing, Paris.

15

Health at a Glance: Europe 2022: State of Health in the EU Cycle

(16)  
  Adolescent obesity and related behaviours: trends and inequalities in the WHO European Region, 2002–2014, Copenhagen, WHO Regional Office for Europe, 2017.

16

Adolescent obesity and related behaviours: trends and inequalities in the WHO European Region, 2002–2014

(17)  Willett, W. et al., „Food in the Anthropocene: the EAT-Lancet Commission on healthy diets from sustainable food systems”, 2019, the Lancet, vol. 393, pp. 447-492.

17

(18)  Afshin, Ashkan et al., „Health effects of dietary risks in 195 countries, 1990–2017: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2017”, the Lancet, Volume 393, Issue 10184, 1958-1972.

18

the Lancet

(19)  
  Report on the fifth round of data collection, 2018–2020: WHO European Childhood Obesity Surveillance Initiative (COSI), Copenhagen, WHO Regional Office for Europe, 2022.

19

Report on the fifth round of data collection, 2018–2020: WHO European Childhood Obesity Surveillance Initiative (COSI)

(20)  Fang, K., Mu, M., Liu, K., He, Y., „Screen time and childhood overweight/obesity: A systematic review and meta-analysis”, Child Care Health Dev, 2019 Sep; 45(5):744-753.

20

(21)  Haghjoo, P., Siri, G., Soleimani, E., Farhangi, M.A., Alesaeidi, S., „Screen time increases overweight and obesity risk among adolescents: a systematic review and dose-response meta-analysis”, BMC Primary Care, 2022; 23(1):161.

21

BMC Primary Care

(22)  
  Report on the fifth round of data collection, 2018–2020: WHO European Childhood Obesity Surveillance Initiative (COSI), Copenhagen, WHO Regional Office for Europe, 2022.

22

Report on the fifth round of data collection, 2018–2020: WHO European Childhood Obesity Surveillance Initiative (COSI)

(23)  Dobbs, R., Sawers, C., Thompson, F., Manyika, J., Woetzel, J.R., Child, P. et al., Overcoming obesity: An initial economic analysis, McKinsey Global Institute, 2014.

23

(24)  Sporządzony przez EKES raport z oceny:
  „Ocena programu dla szkół w UE”
  .

24

„Ocena programu dla szkół w UE”

(25)  Hebestreit, A., Intemann, T., Siani, A., et al., „Dietary Patterns of European Children and Their Parents in Association with Family Food Environment: Results from the I.Family Study”, Nutrients, 2017; 9(2):126.

25

Nutrients

(26)  Technologie informacyjno-komunikacyjne.

26

(27)  Tackling obesity by creating healthy residential environments, WHO, 2007.

27

(28)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Promowanie zdrowego i zrównoważonego odżywiania w UE” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 190 z 5.6.2019. s. 9).

28

---

III Akty przygotowawcze

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

580. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 12.7.2023–13.7.2023

| 29.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 349/116 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 349/116

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie środków mających na celu zmniejszenie kosztów wdrażania gigabitowych sieci łączności elektronicznej oraz uchylającego dyrektywę 2014/61/UE (akt w sprawie infrastruktury gigabitowej)”

(COM(2023) 94 final – 2023/0046 (COD))

(2023/C 349/18)

| Sprawozdawca: | Maurizio MENSI |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Maurizio MENSI

Maurizio MENSI

| Wniosek o konsultację | Rada Unii Europejskiej, 3.4.2023
  Parlament Europejski, 29.3.2023 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 114 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 26.6.2023 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 12.7.2023 |
| Sesja plenarna nr | 580 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 173/1/1 |

Wniosek o konsultację

Rada Unii Europejskiej, 3.4.2023

Parlament Europejski, 29.3.2023

Podstawa prawna

Art. 114 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

26.6.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

12.7.2023

Sesja plenarna nr

580

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

173/1/1

1.   Wnioski i zalecenia

Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES przyjmuje wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia (dalej: „akt w sprawie infrastruktury gigabitowej”) z aprobatą oraz popiera jego cele i treść. |
| --- | --- |

1.1.

EKES przyjmuje wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia (dalej: „akt w sprawie infrastruktury gigabitowej”) z aprobatą oraz popiera jego cele i treść.

| 1.2. | Podkreśla znaczenie szybkich, skutecznych i uproszczonych procedur oraz odpowiednich warunków, zasad i cen, które można by stosować wszędzie w sposób spójny w całej UE, aby osiągnąć cele określone w tym akcie. W związku z tym szczególnie przydatne byłyby konkretne wytyczne Komisji. |
| --- | --- |

1.2.

Podkreśla znaczenie szybkich, skutecznych i uproszczonych procedur oraz odpowiednich warunków, zasad i cen, które można by stosować wszędzie w sposób spójny w całej UE, aby osiągnąć cele określone w tym akcie. W związku z tym szczególnie przydatne byłyby konkretne wytyczne Komisji.

| 1.3. | EKES dostrzega, że dla osiągnięcia celów programu „Droga ku cyfrowej dekadzie” do 2030 r. niezwykle istotne jest wspólne korzystanie z istniejącej infrastruktury. Podkreśla też wagę zapewnienia bezpieczeństwa i solidności sieci oraz ich ochrony. Osiągnięcie celów UE w zakresie łączności wymaga kompleksowej strategii łączącej najnowsze technologie z odpornymi, autonomicznymi i bezpiecznymi łańcuchami dostaw. W tym celu akt w sprawie infrastruktury gigabitowej powinien zachęcać dostawców sieci do wybierania komponentów technologicznych, które gwarantują wysoki poziom bezpieczeństwa cyfrowego, zmniejszają ryzyko przerw w działaniu sieci i odpowiednio uwzględniają taką ewentualność. |
| --- | --- |

1.3.

EKES dostrzega, że dla osiągnięcia celów programu „Droga ku cyfrowej dekadzie” do 2030 r. niezwykle istotne jest wspólne korzystanie z istniejącej infrastruktury. Podkreśla też wagę zapewnienia bezpieczeństwa i solidności sieci oraz ich ochrony. Osiągnięcie celów UE w zakresie łączności wymaga kompleksowej strategii łączącej najnowsze technologie z odpornymi, autonomicznymi i bezpiecznymi łańcuchami dostaw. W tym celu akt w sprawie infrastruktury gigabitowej powinien zachęcać dostawców sieci do wybierania komponentów technologicznych, które gwarantują wysoki poziom bezpieczeństwa cyfrowego, zmniejszają ryzyko przerw w działaniu sieci i odpowiednio uwzględniają taką ewentualność.

| 1.4. | EKES uważa, że ważne jest, aby państwa członkowskie miały możliwość utrzymania lub wprowadzenia środków zgodnych z prawem UE, które wykraczają poza minimalne wymogi określone w akcie, jak wyraźnie stwierdzono w motywie 11 aktu. |
| --- | --- |

1.4.

EKES uważa, że ważne jest, aby państwa członkowskie miały możliwość utrzymania lub wprowadzenia środków zgodnych z prawem UE, które wykraczają poza minimalne wymogi określone w akcie, jak wyraźnie stwierdzono w motywie 11 aktu.

| 1.5. | EKES uważa, że wdrożenie sieci o bardzo dużej przepustowości (VHCN) oraz połączeń gigabitowych ma kluczowe znaczenie dla rozwoju i spójności społeczno-gospodarczej, ponieważ jest podstawowym czynnikiem równego rozwoju gospodarczego MŚP i zawodów regulowanych, cyfrowych miejsc pracy i świadczenia usług elektronicznych na obszarach oddalonych. |
| --- | --- |

1.5.

EKES uważa, że wdrożenie sieci o bardzo dużej przepustowości (VHCN) oraz połączeń gigabitowych ma kluczowe znaczenie dla rozwoju i spójności społeczno-gospodarczej, ponieważ jest podstawowym czynnikiem równego rozwoju gospodarczego MŚP i zawodów regulowanych, cyfrowych miejsc pracy i świadczenia usług elektronicznych na obszarach oddalonych.

| 1.6. | Jest zdania że pojedyncze punkty informacyjne dostarczające minimalnych informacji na temat infrastruktury technicznej, które muszą być zapewnione przez właścicieli infrastruktury publicznej, powinny być zintegrowane i powiązane z innymi bazami danych, już dostępnymi na szczeblu krajowym, aby uniknąć powielania i zaoszczędzić koszty |
| --- | --- |

1.6.

Jest zdania że pojedyncze punkty informacyjne dostarczające minimalnych informacji na temat infrastruktury technicznej, które muszą być zapewnione przez właścicieli infrastruktury publicznej, powinny być zintegrowane i powiązane z innymi bazami danych, już dostępnymi na szczeblu krajowym, aby uniknąć powielania i zaoszczędzić koszty

| 1.7. | EKES jest zdania, że usprawnienie i cyfryzacja procesu wydawania zezwoleń jest ważnym elementem wdrażania sieci łączności elektronicznej. Uważa jednak, że wprowadzenie obowiązku wyrażenia milczącej zgody w odniesieniu do praw drogi może nie być zgodne z zasadą proporcjonalności i może naruszać prawo własności, o którym mowa w art. 17 i 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

1.7.

EKES jest zdania, że usprawnienie i cyfryzacja procesu wydawania zezwoleń jest ważnym elementem wdrażania sieci łączności elektronicznej. Uważa jednak, że wprowadzenie obowiązku wyrażenia milczącej zgody w odniesieniu do praw drogi może nie być zgodne z zasadą proporcjonalności i może naruszać prawo własności, o którym mowa w art. 17 i 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.

| 1.8. | EKES uważa, że szybka budowa infrastruktury, koordynacja robót budowlanych, tworzenie synergii między różnymi operatorami sieci i wspólne korzystanie z istniejącej infrastruktury technicznej pomaga zaoszczędzić inwestycje, zmniejszając obciążenie dla środowiska poprzez unikanie dalszych prac inżynieryjnych, a tym samym przyczyniając się do osiągnięcia celów środowiskowych. |
| --- | --- |

1.8.

EKES uważa, że szybka budowa infrastruktury, koordynacja robót budowlanych, tworzenie synergii między różnymi operatorami sieci i wspólne korzystanie z istniejącej infrastruktury technicznej pomaga zaoszczędzić inwestycje, zmniejszając obciążenie dla środowiska poprzez unikanie dalszych prac inżynieryjnych, a tym samym przyczyniając się do osiągnięcia celów środowiskowych.

| 1.9. | EKES uważa, że we wniosku trzeba wskazać, za pomocą jakich dających się zweryfikować środków i działań można zagwarantować równomierny rozwój i równy dostęp do sieci o bardzo dużej przepustowości, tak by nie dopuścić do pogłębienia się przepaści między krajami i regionami o różnym tempie i stopniu rozwoju, zgodnie z deklaracją praw i zasad cyfrowych. Chodzi także o zapewnienie wszystkim w całej UE, w tym osobom o niskich dochodach, dostępu do wysokiej jakości łączności z dostępem do internetu. |
| --- | --- |

1.9.

EKES uważa, że we wniosku trzeba wskazać, za pomocą jakich dających się zweryfikować środków i działań można zagwarantować równomierny rozwój i równy dostęp do sieci o bardzo dużej przepustowości, tak by nie dopuścić do pogłębienia się przepaści między krajami i regionami o różnym tempie i stopniu rozwoju, zgodnie z deklaracją praw i zasad cyfrowych. Chodzi także o zapewnienie wszystkim w całej UE, w tym osobom o niskich dochodach, dostępu do wysokiej jakości łączności z dostępem do internetu.

2.   Kontekst

Kontekst

| 2.1. | Rozmieszczenie sieci o bardzo dużej przepustowości, w tym światłowodów i sieci 5G, jest strategicznym priorytetem na szczeblu UE w ramach wysiłków na rzecz osiągnięcia celów strategicznych i cyfrowych UE do 2030 r. Dostęp do sieci o bardzo dużej przepustowości ma zasadnicze znaczenie dla szerokiego wachlarza innowacyjnych zastosowań, które potencjalnie mogą przekształcić wiele sektorów gospodarki UE i pomóc im w dostosowaniu się do przyszłych wyzwań – mowa tu o handlu, przemyśle motoryzacyjnym i wytwórczym, opiece zdrowotnej, transporcie, rolnictwie i usługach użyteczności publicznej. |
| --- | --- |

2.1.

Rozmieszczenie sieci o bardzo dużej przepustowości, w tym światłowodów i sieci 5G, jest strategicznym priorytetem na szczeblu UE w ramach wysiłków na rzecz osiągnięcia celów strategicznych i cyfrowych UE do 2030 r. Dostęp do sieci o bardzo dużej przepustowości ma zasadnicze znaczenie dla szerokiego wachlarza innowacyjnych zastosowań, które potencjalnie mogą przekształcić wiele sektorów gospodarki UE i pomóc im w dostosowaniu się do przyszłych wyzwań – mowa tu o handlu, przemyśle motoryzacyjnym i wytwórczym, opiece zdrowotnej, transporcie, rolnictwie i usługach użyteczności publicznej.

| 2.2. | Wśród inicjatyw podjętych w celu usunięcia przeszkód i przyspieszenia wdrażania sieci o bardzo dużej przepustowości Komisja Europejska wprowadziła w 2014 r. dyrektywę w sprawie zmniejszenia kosztów realizacji szybkich sieci łączności elektronicznej (1), aby ułatwiać rozbudowę sieci i zachęcać do niej poprzez obniżenie kosztów wdrażania za pomocą zharmonizowanych środków na szczeblu UE. Osiem lat po wejściu w życie tej dyrektywy jest jednak wciąż daleko do osiągnięcia jej celów. Potrzebę przeglądu dyrektywy wyraźnie pokazało sprawozdanie Komisji z 2018 r. w sprawie wdrażania tego aktu prawnego; unaoczniły ją też uwagi przekazane przez kluczowych interesariuszy podczas konsultacji publicznych w sprawie dyrektywy, zapoczątkowanych przez Komisję w grudniu 2020 r. Z konsultacji wynikło, że tylko 20 % respondentów jest zdania, że dyrektywa skutecznie ułatwia realizację szybkich sieci łączności elektronicznej po niższych kosztach, a jedynie 11 % ankietowanych uznało, że pozwoliła ona skrócić czas i zmniejszyć koszt wydawania zezwoleń. |
| --- | --- |

2.2.

Wśród inicjatyw podjętych w celu usunięcia przeszkód i przyspieszenia wdrażania sieci o bardzo dużej przepustowości Komisja Europejska wprowadziła w 2014 r. dyrektywę w sprawie zmniejszenia kosztów realizacji szybkich sieci łączności elektronicznej (1

| 2.3. | Dyrektywa w sprawie zmniejszenia kosztów realizacji szybkich sieci łączności elektronicznej tylko częściowo zrealizowała swoje cele w zakresie zwiększenia zasięgu łączy szerokopasmowych. W istocie, chociaż zgodnie z indeksem gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego (DESI) odsetek gospodarstw domowych mających dostęp do internetu o przepustowości 30 Mb/s wzrósł z 58,1 % w 2013 r. do 90 % w 2022 r., dyrektywa była wdrażana nierównomiernie w poszczególnych krajach, a jej wykładnia bywa rozbieżna. |
| --- | --- |

2.3.

Dyrektywa w sprawie zmniejszenia kosztów realizacji szybkich sieci łączności elektronicznej tylko częściowo zrealizowała swoje cele w zakresie zwiększenia zasięgu łączy szerokopasmowych. W istocie, chociaż zgodnie z indeksem gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego (DESI) odsetek gospodarstw domowych mających dostęp do internetu o przepustowości 30 Mb/s wzrósł z 58,1 % w 2013 r. do 90 % w 2022 r., dyrektywa była wdrażana nierównomiernie w poszczególnych krajach, a jej wykładnia bywa rozbieżna.

| 2.4. | Świadoma potrzeby zwiększenia skuteczności tej dyrektywy, Komisja rozpoczęła proces zmiany i zaproponowała rozporządzenie (akt w sprawie infrastruktury gigabitowej). Akt ma wyeliminować niedociągnięcia dyrektywy w sprawie zmniejszenia kosztów realizacji szybkich sieci łączności elektronicznej i przyczynić się do opłacalnego i terminowego wdrażania sieci o bardzo dużej przepustowości. To z kolei jest niezbędne do tego, by UE mogła osiągnąć swoje cele –w tym w dziedzinie cyfrowej – do 2030 r. |
| --- | --- |

2.4.

Świadoma potrzeby zwiększenia skuteczności tej dyrektywy, Komisja rozpoczęła proces zmiany i zaproponowała rozporządzenie (akt w sprawie infrastruktury gigabitowej). Akt ma wyeliminować niedociągnięcia dyrektywy w sprawie zmniejszenia kosztów realizacji szybkich sieci łączności elektronicznej i przyczynić się do opłacalnego i terminowego wdrażania sieci o bardzo dużej przepustowości. To z kolei jest niezbędne do tego, by UE mogła osiągnąć swoje cele –w tym w dziedzinie cyfrowej – do 2030 r.

| 2.5. | Wniosek opiera się na zaleceniu w sprawie zestawu narzędzi na rzecz łączności, które zostało przyjęte we wrześniu 2020 r. w celu zaspokojenia coraz większego zapotrzebowania na łączność związanego z pandemią COVID-19, obniżenia kosztów wprowadzania sieci gigabitowych oraz zagwarantowania szybkiego wdrożenia widma radiowego 5G. W tym celu w marcu 2021 r. państwa członkowskie wyodrębniły 39 najlepszych praktyk (z których 22 dotyczyły zmniejszenia kosztów wdrażania), które należy uwzględnić w zestawie narzędzi na rzecz łączności. |
| --- | --- |

2.5.

Wniosek opiera się na zaleceniu w sprawie zestawu narzędzi na rzecz łączności, które zostało przyjęte we wrześniu 2020 r. w celu zaspokojenia coraz większego zapotrzebowania na łączność związanego z pandemią COVID-19, obniżenia kosztów wprowadzania sieci gigabitowych oraz zagwarantowania szybkiego wdrożenia widma radiowego 5G. W tym celu w marcu 2021 r. państwa członkowskie wyodrębniły 39 najlepszych praktyk (z których 22 dotyczyły zmniejszenia kosztów wdrażania), które należy uwzględnić w zestawie narzędzi na rzecz łączności.

| 2.6. | Zdaniem Komisji Europejskiej celem aktu w sprawie infrastruktury gigabitowej była poprawa łączności w UE, pobudzenie innowacji i zachęcenie do inwestycji. Przyczyni się on do szybszego rozpowszechnienia infrastruktury technicznej wspierającej sieci gigabitowe, wzmacniając koordynację między operatorami sieci robót budowlanych, które odpowiadają nawet za 70 % kosztów wdrażania sieci. Ma również usprawnić formalności administracyjne dotyczące wdrażania nowych sieci poprzez poprawę dostępu do infrastruktury technicznej i większą przejrzystość planowanych robót budowlanych, a także dzięki zapewnieniu jaśniejszych warunków dostępu do infrastruktury technicznej (w tym wewnątrzbudynkowej) oraz dzięki przyspieszeniu i cyfryzacji procedur wydawania pozwoleń. Wnioski o udzielenie zezwolenia będą wymagać odpowiedzi w terminie 15 dni i będą uznawane za przyjęte w sposób domniemany w terminie czterech miesięcy. |
| --- | --- |

2.6.

Zdaniem Komisji Europejskiej celem aktu w sprawie infrastruktury gigabitowej była poprawa łączności w UE, pobudzenie innowacji i zachęcenie do inwestycji. Przyczyni się on do szybszego rozpowszechnienia infrastruktury technicznej wspierającej sieci gigabitowe, wzmacniając koordynację między operatorami sieci robót budowlanych, które odpowiadają nawet za 70 % kosztów wdrażania sieci. Ma również usprawnić formalności administracyjne dotyczące wdrażania nowych sieci poprzez poprawę dostępu do infrastruktury technicznej i większą przejrzystość planowanych robót budowlanych, a także dzięki zapewnieniu jaśniejszych warunków dostępu do infrastruktury technicznej (w tym wewnątrzbudynkowej) oraz dzięki przyspieszeniu i cyfryzacji procedur wydawania pozwoleń. Wnioski o udzielenie zezwolenia będą wymagać odpowiedzi w terminie 15 dni i będą uznawane za przyjęte w sposób domniemany w terminie czterech miesięcy.

3.   Uwagi ogólne

Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES z aprobatą przyjmuje cel Komisji, jakim jest dostosowanie dyrektywy w sprawie zmniejszenia kosztów realizacji szybkich sieci łączności elektronicznej do najnowszych i bieżących zmian technologicznych, rynkowych i regulacyjnych oraz sprzyjanie skuteczniejszemu i szybszemu wdrażaniu bardziej zrównoważonych sieci. To pozwoli zapewnić zgodność z Europejskim kodeksem łączności elektronicznej (2) i przyczyni się do ekologizacji sektora technologii informacyjno-komunikacyjnych w ramach Europejskiego Zielonego Ładu. |
| --- | --- |

3.1.

EKES z aprobatą przyjmuje cel Komisji, jakim jest dostosowanie dyrektywy w sprawie zmniejszenia kosztów realizacji szybkich sieci łączności elektronicznej do najnowszych i bieżących zmian technologicznych, rynkowych i regulacyjnych oraz sprzyjanie skuteczniejszemu i szybszemu wdrażaniu bardziej zrównoważonych sieci. To pozwoli zapewnić zgodność z Europejskim kodeksem łączności elektronicznej (2

| 3.2. | EKES docenia decyzję o zastosowaniu rozporządzenia jako instrumentu prawnego, a nie dyrektywy, ze względu na ryzyko opóźnień i niespójności w krajowych procesach transpozycji dyrektywy. Rozporządzenie zapewnia jednolitość i ogranicza rozdrobnienie przepisów krajowych, co ma kapitalne znaczenie dla osiągnięcia ambitnych celów Komisji w zakresie łączności do 2030 r. Dyrektywa prawdopodobnie miałaby zastosowanie dopiero po upływie tego terminu, a tym samym nie pozwoliłaby osiągnąć celu Komisji, jakim jest szybkie stworzenie sprzyjających ram prawnych. Gdyby upraszczanie procesu udzielania zezwoleń w związku z rozbudową sieci się opóźniło, mogłoby to również zagrozić rozwojowi jednolitego rynku cyfrowego. Najnowsze zmiany w sektorze cyfrowym mogą wznieść integrację rynku wewnętrznego na nowy poziom, wraz z pojawieniem się podmiotów działających ponad granicami, co pobudzi inwestycje. |
| --- | --- |

3.2.

EKES docenia decyzję o zastosowaniu rozporządzenia jako instrumentu prawnego, a nie dyrektywy, ze względu na ryzyko opóźnień i niespójności w krajowych procesach transpozycji dyrektywy. Rozporządzenie zapewnia jednolitość i ogranicza rozdrobnienie przepisów krajowych, co ma kapitalne znaczenie dla osiągnięcia ambitnych celów Komisji w zakresie łączności do 2030 r. Dyrektywa prawdopodobnie miałaby zastosowanie dopiero po upływie tego terminu, a tym samym nie pozwoliłaby osiągnąć celu Komisji, jakim jest szybkie stworzenie sprzyjających ram prawnych. Gdyby upraszczanie procesu udzielania zezwoleń w związku z rozbudową sieci się opóźniło, mogłoby to również zagrozić rozwojowi jednolitego rynku cyfrowego. Najnowsze zmiany w sektorze cyfrowym mogą wznieść integrację rynku wewnętrznego na nowy poziom, wraz z pojawieniem się podmiotów działających ponad granicami, co pobudzi inwestycje.

| 3.3. | Słabe i niespójne stosowanie dyrektywy w sprawie zmniejszenia kosztów realizacji szybkich sieci łączności elektronicznej oraz cechujący ją brak wytycznych doprowadziły do rozdrobnienia przepisów krajowych i niepewności regulacyjnej. To z kolei stworzyło bariery dla inwestycji i działalności transgranicznej oraz przeszkody dla przedsiębiorstw dążących do osiągnięcia korzyści skali na szczeblu UE, a tym samym do czerpania korzyści z jednolitego rynku UE. W rezultacie istnieje potrzeba większej harmonizacji w celu wspierania rozwoju działalności transgranicznej w tym sektorze i uniknięcia powstania Europy dwóch prędkości. |
| --- | --- |

3.3.

Słabe i niespójne stosowanie dyrektywy w sprawie zmniejszenia kosztów realizacji szybkich sieci łączności elektronicznej oraz cechujący ją brak wytycznych doprowadziły do rozdrobnienia przepisów krajowych i niepewności regulacyjnej. To z kolei stworzyło bariery dla inwestycji i działalności transgranicznej oraz przeszkody dla przedsiębiorstw dążących do osiągnięcia korzyści skali na szczeblu UE, a tym samym do czerpania korzyści z jednolitego rynku UE. W rezultacie istnieje potrzeba większej harmonizacji w celu wspierania rozwoju działalności transgranicznej w tym sektorze i uniknięcia powstania Europy dwóch prędkości.

| 3.4. | Środki zawarte we wniosku mają zasadniczo na celu: poprawę koordynacji między sektorami; uproszczenie i przyspieszenie procedur udzielania zezwoleń; całkowitą cyfryzację nie tylko procedury składania wniosków o udzielenie zezwolenia, lecz również procedury uzyskiwania dostępu do informacji online dotyczących istniejącej infrastruktury i planowanych robót budowlanych; uproszczenie dla operatorów ponownego korzystania z infrastruktury publicznej oraz wdrożenia infrastruktury sieciowej; przygotowanie się do innowacji, tak by wszystkie nowe budynki oraz budynki podlegające generalnym pracom remontowym były wyposażone w światłowody oraz infrastrukturę gotową do ich zastosowania; przyczynienie się do zrównoważonego rozwoju dzięki zmniejszeniu wpływu sieci łączności elektronicznej na środowisko poprzez wspieranie wspólnego użytkowania infrastruktury, rozpowszechnienie efektywniejszych technologii, ponowne wykorzystanie istniejącej infrastruktury oraz ściślejszą koordynację robót budowlanych. |
| --- | --- |

3.4.

Środki zawarte we wniosku mają zasadniczo na celu: poprawę koordynacji między sektorami; uproszczenie i przyspieszenie procedur udzielania zezwoleń; całkowitą cyfryzację nie tylko procedury składania wniosków o udzielenie zezwolenia, lecz również procedury uzyskiwania dostępu do informacji online dotyczących istniejącej infrastruktury i planowanych robót budowlanych; uproszczenie dla operatorów ponownego korzystania z infrastruktury publicznej oraz wdrożenia infrastruktury sieciowej; przygotowanie się do innowacji, tak by wszystkie nowe budynki oraz budynki podlegające generalnym pracom remontowym były wyposażone w światłowody oraz infrastrukturę gotową do ich zastosowania; przyczynienie się do zrównoważonego rozwoju dzięki zmniejszeniu wpływu sieci łączności elektronicznej na środowisko poprzez wspieranie wspólnego użytkowania infrastruktury, rozpowszechnienie efektywniejszych technologii, ponowne wykorzystanie istniejącej infrastruktury oraz ściślejszą koordynację robót budowlanych.

| 3.5. | Operatorzy będą mogli składać wnioski o udzielenie zezwolenia w formie cyfrowej i uzyskiwać dostęp do wszystkich niezbędnych informacji o istniejącej infrastrukturze i planowanych robotach budowlanych. UE uważa, że umożliwi to operatorom wdrożenie sieci po niższych kosztach. Zgodnie z oceną skutków oznacza to oszczędności w wysokości 4,5 mld EUR, dzięki czemu możliwe będzie zmniejszenie dotacji publicznych o 2,4 mld EUR. |
| --- | --- |

3.5.

Operatorzy będą mogli składać wnioski o udzielenie zezwolenia w formie cyfrowej i uzyskiwać dostęp do wszystkich niezbędnych informacji o istniejącej infrastrukturze i planowanych robotach budowlanych. UE uważa, że umożliwi to operatorom wdrożenie sieci po niższych kosztach. Zgodnie z oceną skutków oznacza to oszczędności w wysokości 4,5 mld EUR, dzięki czemu możliwe będzie zmniejszenie dotacji publicznych o 2,4 mld EUR.

| 3.6. | W porównaniu z dyrektywą także zawarte we wniosku definicje zostały rozszerzone. Wniosek ma zastosowanie do operatorów sieci udzielających dostępu, obejmując również dostawców urządzeń towarzyszących takich jak kanały, maszty i słupy. Rozszerza się w nim też definicję infrastruktury technicznej, aby objąć infrastrukturę będącą własnością instytucji publicznych, takich jak władze lokalne, oraz budynki i wejścia do budynków, a także wszelkie inne składniki mienia, w tym wyposażenie ulic takie jak latarnie, znaki uliczne, sygnalizacja świetlna, billboardy, przystanki autobusowe i tramwajowe oraz stacje metra. |
| --- | --- |

3.6.

W porównaniu z dyrektywą także zawarte we wniosku definicje zostały rozszerzone. Wniosek ma zastosowanie do operatorów sieci udzielających dostępu, obejmując również dostawców urządzeń towarzyszących takich jak kanały, maszty i słupy. Rozszerza się w nim też definicję infrastruktury technicznej, aby objąć infrastrukturę będącą własnością instytucji publicznych, takich jak władze lokalne, oraz budynki i wejścia do budynków, a także wszelkie inne składniki mienia, w tym wyposażenie ulic takie jak latarnie, znaki uliczne, sygnalizacja świetlna, billboardy, przystanki autobusowe i tramwajowe oraz stacje metra.

| 3.7. | We wniosku wprowadzono nowe środki mające na celu zwiększenie przejrzystości istniejącej infrastruktury technicznej. Na przykład nakłada się na właścicieli infrastruktury publicznej wymóg udostępniania minimalnych informacji dotyczących infrastruktury technicznej za pośrednictwem tzw. pojedynczego punktu informacyjnego. Ponadto ustanawia się bardziej rygorystyczne przepisy dotyczące koordynacji planowanych robót budowlanych w porównaniu z przepisami przewidzianymi już w dyrektywie w sprawie zmniejszenia kosztów realizacji szybkich sieci łączności elektronicznej, a ich zakres i zastosowanie są znacznie poszerzone. Na przykład operator sieci musi udostępnić przewidziane we wniosku informacje o robotach budowlanych w formie cyfrowej za pośrednictwem pojedynczego punktu informacyjnego nie później niż 3 miesiące przed pierwszym złożeniem wniosku o udzielenie zezwolenia. Jako że bazy danych zawierające te informacje są już dostępne w wielu krajach UE, EKES uważa, że pojedyncze punkty informacyjne powinny zostać zintegrowane i powiązane z innymi bazami danych, aby uniknąć powielania i zaoszczędzić koszty. |
| --- | --- |

3.7.

We wniosku wprowadzono nowe środki mające na celu zwiększenie przejrzystości istniejącej infrastruktury technicznej. Na przykład nakłada się na właścicieli infrastruktury publicznej wymóg udostępniania minimalnych informacji dotyczących infrastruktury technicznej za pośrednictwem tzw. pojedynczego punktu informacyjnego. Ponadto ustanawia się bardziej rygorystyczne przepisy dotyczące koordynacji planowanych robót budowlanych w porównaniu z przepisami przewidzianymi już w dyrektywie w sprawie zmniejszenia kosztów realizacji szybkich sieci łączności elektronicznej, a ich zakres i zastosowanie są znacznie poszerzone. Na przykład operator sieci musi udostępnić przewidziane we wniosku informacje o robotach budowlanych w formie cyfrowej za pośrednictwem pojedynczego punktu informacyjnego nie później niż 3 miesiące przed pierwszym złożeniem wniosku o udzielenie zezwolenia. Jako że bazy danych zawierające te informacje są już dostępne w wielu krajach UE, EKES uważa, że pojedyncze punkty informacyjne powinny zostać zintegrowane i powiązane z innymi bazami danych, aby uniknąć powielania i zaoszczędzić koszty.

| 3.8. | Przewiduje się również środki dotyczące procedur wydawania zezwoleń, które to procedury muszą zostać ujednolicone na szczeblu krajowym i zostać w pełni udostępnione w drodze milczącej zgody w terminie czterech miesięcy od daty otrzymania wniosku. Ponadto wprowadza się swego rodzaju oznaczenie „infrastruktura przystosowana do technologii światłowodowej”, by zorientować się, czy dany budynek spełnia wymogi niezbędne do łatwego zainstalowania sieci o bardzo dużej przepustowości takiej jak światłowody, co jest warunkiem uzyskania pozwoleń na budowę nowych budynków. EKES podkreśla jednak, że zainstalowanie w tych budynkach sieci o bardzo dużej przepustowości byłoby ważne dla pełnego wykorzystania ich potencjału i jak najlepszego wykorzystania poczynionych inwestycji. |
| --- | --- |

3.8.

Przewiduje się również środki dotyczące procedur wydawania zezwoleń, które to procedury muszą zostać ujednolicone na szczeblu krajowym i zostać w pełni udostępnione w drodze milczącej zgody w terminie czterech miesięcy od daty otrzymania wniosku. Ponadto wprowadza się swego rodzaju oznaczenie „infrastruktura przystosowana do technologii światłowodowej”, by zorientować się, czy dany budynek spełnia wymogi niezbędne do łatwego zainstalowania sieci o bardzo dużej przepustowości takiej jak światłowody, co jest warunkiem uzyskania pozwoleń na budowę nowych budynków. EKES podkreśla jednak, że zainstalowanie w tych budynkach sieci o bardzo dużej przepustowości byłoby ważne dla pełnego wykorzystania ich potencjału i jak najlepszego wykorzystania poczynionych inwestycji.

| 3.9. | EKES uważa, że ważne jest, aby państwa członkowskie miały możliwość utrzymania lub wprowadzenia środków zgodnych z prawem UE, które wykraczają poza minimalne wymogi określone w akcie, jak wyraźnie stwierdzono w motywie 11, w którym słusznie stwierdza się, że rozporządzenie to nie uniemożliwia przyjmowania środków krajowych zgodnych z prawem UE, które służą promowaniu wspólnego korzystania z istniejącej infrastruktury technicznej lub umożliwiają bardziej efektywne wdrażanie nowej infrastruktury technicznej, uzupełniając prawa i obowiązki wynikające z aktu. |
| --- | --- |

3.9.

EKES uważa, że ważne jest, aby państwa członkowskie miały możliwość utrzymania lub wprowadzenia środków zgodnych z prawem UE, które wykraczają poza minimalne wymogi określone w akcie, jak wyraźnie stwierdzono w motywie 11, w którym słusznie stwierdza się, że rozporządzenie to nie uniemożliwia przyjmowania środków krajowych zgodnych z prawem UE, które służą promowaniu wspólnego korzystania z istniejącej infrastruktury technicznej lub umożliwiają bardziej efektywne wdrażanie nowej infrastruktury technicznej, uzupełniając prawa i obowiązki wynikające z aktu.

4.   Uwagi szczegółowe

Uwagi szczegółowe

| 4.1. | Wniosek jest zgodny z Europejskim kodeksem łączności elektronicznej, który wszedł w życie w grudniu 2020 r. i zaktualizował ramy prawne UE w zakresie łączności elektronicznej, a także przyczynia się do osiągnięcia wyznaczonych w nim celów polegających na zachęcaniu do inwestycji w zaawansowane sieci łączności. Podczas gdy kodeks ma głównie na celu wspieranie konkurencji, przewiduje wymogi dla przedsiębiorstw o znaczącej pozycji rynkowej i dotyczy nie tylko infrastruktury technicznej, lecz również sieci łączności elektronicznej takich jak kable światłowodowe, to głównym celem aktu w sprawie infrastruktury gigabitowej jest usunięcie przeszkód utrudniających wdrożenie sieci, mając na uwadze bieżące zmiany technologiczne, rynkowe i regulacyjne. |
| --- | --- |

4.1.

Wniosek jest zgodny z Europejskim kodeksem łączności elektronicznej, który wszedł w życie w grudniu 2020 r. i zaktualizował ramy prawne UE w zakresie łączności elektronicznej, a także przyczynia się do osiągnięcia wyznaczonych w nim celów polegających na zachęcaniu do inwestycji w zaawansowane sieci łączności. Podczas gdy kodeks ma głównie na celu wspieranie konkurencji, przewiduje wymogi dla przedsiębiorstw o znaczącej pozycji rynkowej i dotyczy nie tylko infrastruktury technicznej, lecz również sieci łączności elektronicznej takich jak kable światłowodowe, to głównym celem aktu w sprawie infrastruktury gigabitowej jest usunięcie przeszkód utrudniających wdrożenie sieci, mając na uwadze bieżące zmiany technologiczne, rynkowe i regulacyjne.

| 4.2. | Aby osiągnąć cele określone w akcie, EKES aprobuje dostosowanie tekstu aktu do definicji zawartych w kodeksie. Podkreśla także zasadnicze znaczenie zapewnienia szybkich, skutecznych i uproszczonych procedur oraz odpowiednich warunków, zasad i cen, które można by wszędzie stosować w sposób spójny w całej UE. Jest zdania, że w związku z tym szczególnie przydatne byłyby wytyczne Komisji. |
| --- | --- |

4.2.

Aby osiągnąć cele określone w akcie, EKES aprobuje dostosowanie tekstu aktu do definicji zawartych w kodeksie. Podkreśla także zasadnicze znaczenie zapewnienia szybkich, skutecznych i uproszczonych procedur oraz odpowiednich warunków, zasad i cen, które można by wszędzie stosować w sposób spójny w całej UE. Jest zdania, że w związku z tym szczególnie przydatne byłyby wytyczne Komisji.

| 4.3. | Zgodnie z celem określonym w ramach cyfrowej dekady do 2030 r. zakładającym, że do 2030 r. wszystkie europejskie gospodarstwa domowe powinny mieć dostęp do gigabitowych i szybkich sieci ruchomych, we wniosku dotyczącym rozporządzenia – w przeciwieństwie do dyrektywy w sprawie zmniejszenia kosztów realizacji szybkich sieci łączności elektronicznej – wspiera się wdrożenie sieci o bardzo dużej przepustowości. Ponadto nakłada się na właścicieli infrastruktury technicznej obowiązki w zakresie zapewniania dostępu – bez względu na ich pozycję rynkową. EKES popiera rozszerzenie zakresu obowiązków dotyczących dostępu, gdyż umożliwia to wszystkim podmiotom udostępniającym infrastrukturę korzystanie z szybkich procedur wydawania pozwoleń wynikających z aktu w sprawie infrastruktury gigabitowej. Podkreśla jednak, jak ważne jest zapewnienie, by ramy regulacyjne były wystarczająco kompleksowe, aby zaspokoić zróżnicowane potrzeby wszystkich zainteresowanych stron zaangażowanych we wdrażanie sieci o bardzo dużej przepustowości w całej UE. |
| --- | --- |

4.3.

Zgodnie z celem określonym w ramach cyfrowej dekady do 2030 r. zakładającym, że do 2030 r. wszystkie europejskie gospodarstwa domowe powinny mieć dostęp do gigabitowych i szybkich sieci ruchomych, we wniosku dotyczącym rozporządzenia – w przeciwieństwie do dyrektywy w sprawie zmniejszenia kosztów realizacji szybkich sieci łączności elektronicznej – wspiera się wdrożenie sieci o bardzo dużej przepustowości. Ponadto nakłada się na właścicieli infrastruktury technicznej obowiązki w zakresie zapewniania dostępu – bez względu na ich pozycję rynkową. EKES popiera rozszerzenie zakresu obowiązków dotyczących dostępu, gdyż umożliwia to wszystkim podmiotom udostępniającym infrastrukturę korzystanie z szybkich procedur wydawania pozwoleń wynikających z aktu w sprawie infrastruktury gigabitowej. Podkreśla jednak, jak ważne jest zapewnienie, by ramy regulacyjne były wystarczająco kompleksowe, aby zaspokoić zróżnicowane potrzeby wszystkich zainteresowanych stron zaangażowanych we wdrażanie sieci o bardzo dużej przepustowości w całej UE.

| 4.4. | EKES dostrzega, że dla osiągnięcia celów programu „Droga ku cyfrowej dekadzie” do 2030 r. niezwykle istotne jest wspólne korzystanie z istniejącej infrastruktury. Podkreśla też wagę zapewnienia bezpieczeństwa i solidności sieci oraz ich ochrony. Osiągnięcie celów UE w zakresie łączności wymaga kompleksowej strategii łączącej najnowsze technologie z odpornymi, autonomicznymi i bezpiecznymi łańcuchami dostaw. To pozwoli zapobiegać przerwom w świadczeniu usług wynikającym z awarii lub cyberataków. W tym celu akt w sprawie infrastruktury gigabitowej powinien zachęcać dostawców sieci do wybierania komponentów technologicznych, które gwarantują wysoki poziom bezpieczeństwa cyfrowego, zmniejszają ryzyko przerw w działaniu sieci i odpowiednio uwzględniają taką ewentualność. Solidność, odporność i cyberbezpieczeństwo sieci mają kluczowe znaczenie dla skutecznej realizacji celów określonych w akcie, zgodnie z bieżącymi ramami regulacyjnymi UE i innymi istotnymi aspektami, również z perspektywy wszelkich przyszłych działań UE w tej dziedzinie, które mają zostać uwzględnione w nowym mandacie Komisji od 2024 r. |
| --- | --- |

4.4.

EKES dostrzega, że dla osiągnięcia celów programu „Droga ku cyfrowej dekadzie” do 2030 r. niezwykle istotne jest wspólne korzystanie z istniejącej infrastruktury. Podkreśla też wagę zapewnienia bezpieczeństwa i solidności sieci oraz ich ochrony. Osiągnięcie celów UE w zakresie łączności wymaga kompleksowej strategii łączącej najnowsze technologie z odpornymi, autonomicznymi i bezpiecznymi łańcuchami dostaw. To pozwoli zapobiegać przerwom w świadczeniu usług wynikającym z awarii lub cyberataków. W tym celu akt w sprawie infrastruktury gigabitowej powinien zachęcać dostawców sieci do wybierania komponentów technologicznych, które gwarantują wysoki poziom bezpieczeństwa cyfrowego, zmniejszają ryzyko przerw w działaniu sieci i odpowiednio uwzględniają taką ewentualność. Solidność, odporność i cyberbezpieczeństwo sieci mają kluczowe znaczenie dla skutecznej realizacji celów określonych w akcie, zgodnie z bieżącymi ramami regulacyjnymi UE i innymi istotnymi aspektami, również z perspektywy wszelkich przyszłych działań UE w tej dziedzinie, które mają zostać uwzględnione w nowym mandacie Komisji od 2024 r.

| 4.5. | EKES podkreśla, że odpowiednie zasady, warunki i ceny są również istotnymi elementami dostępu do infrastruktury, obok szybkich, skutecznych i uproszczonych procedur. W związku z tym jest zdania, że Komisja powinna przyjąć konkretne wytyczne z uwagi na konieczność zapewnienia skuteczności systemu, na przykład poprzez unikanie zbyt wysokich cen, które zniechęcałyby do wprowadzania sieci o bardzo dużej przepustowości. |
| --- | --- |

4.5.

EKES podkreśla, że odpowiednie zasady, warunki i ceny są również istotnymi elementami dostępu do infrastruktury, obok szybkich, skutecznych i uproszczonych procedur. W związku z tym jest zdania, że Komisja powinna przyjąć konkretne wytyczne z uwagi na konieczność zapewnienia skuteczności systemu, na przykład poprzez unikanie zbyt wysokich cen, które zniechęcałyby do wprowadzania sieci o bardzo dużej przepustowości.

| 4.6. | EKES jest zdania, że usprawnienie i cyfryzacja procesu wydawania zezwoleń jest ważnym elementem wdrażania sieci łączności elektronicznej. Uważa jednak, że wprowadzenie obowiązku wyrażenia milczącej zgody w odniesieniu do praw drogi może nie być zgodne z zasadą proporcjonalności i może naruszać prawo własności, o którym mowa w art. 17 i 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

4.6.

EKES jest zdania, że usprawnienie i cyfryzacja procesu wydawania zezwoleń jest ważnym elementem wdrażania sieci łączności elektronicznej. Uważa jednak, że wprowadzenie obowiązku wyrażenia milczącej zgody w odniesieniu do praw drogi może nie być zgodne z zasadą proporcjonalności i może naruszać prawo własności, o którym mowa w art. 17 i 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.

| 4.7. | EKES uważa, że szybka budowa infrastruktury, koordynacja robót budowlanych, tworzenie synergii między różnymi operatorami sieci i wspólne korzystanie z istniejącej infrastruktury technicznej pomaga zaoszczędzić inwestycje, zmniejszając obciążenie dla środowiska poprzez unikanie dalszych prac inżynieryjnych, a tym samym przyczyniając się do osiągnięcia celów środowiskowych. |
| --- | --- |

4.7.

EKES uważa, że szybka budowa infrastruktury, koordynacja robót budowlanych, tworzenie synergii między różnymi operatorami sieci i wspólne korzystanie z istniejącej infrastruktury technicznej pomaga zaoszczędzić inwestycje, zmniejszając obciążenie dla środowiska poprzez unikanie dalszych prac inżynieryjnych, a tym samym przyczyniając się do osiągnięcia celów środowiskowych.

| 4.8. | Twierdzi, że rozpowszechnienie ultraszybkich sieci jest zasadniczym elementem rozwoju i spójności społeczno-gospodarczej. Dlatego jest zdania, że we wniosku trzeba wskazać, za pomocą jakich dających się zweryfikować środków i działań można zagwarantować równomierny rozwój i równy dostęp do sieci o bardzo dużej przepustowości, tak by nie dopuścić do pogłębienia się przepaści między krajami i regionami o różnym tempie i stopniu rozwoju, zgodnie z deklaracją praw i zasad cyfrowych (3). Wedle tej deklaracji wszystkie podmioty rynkowe korzystające z transformacji cyfrowej powinny wziąć na siebie odpowiedzialność społeczną i wnieść sprawiedliwy i proporcjonalny wkład w koszty dóbr i usług publicznych oraz infrastruktury publicznej, a także zapewnić wszystkim w całej UE, w tym osobom o niskich dochodach, dostęp do wysokiej jakości łączności z dostępem do internetu (4). |
| --- | --- |

4.8.

Twierdzi, że rozpowszechnienie ultraszybkich sieci jest zasadniczym elementem rozwoju i spójności społeczno-gospodarczej. Dlatego jest zdania, że we wniosku trzeba wskazać, za pomocą jakich dających się zweryfikować środków i działań można zagwarantować równomierny rozwój i równy dostęp do sieci o bardzo dużej przepustowości, tak by nie dopuścić do pogłębienia się przepaści między krajami i regionami o różnym tempie i stopniu rozwoju, zgodnie z deklaracją praw i zasad cyfrowych (3

4

Bruksela, dnia 12 lipca 2023 r.

Oliver RÖPKE

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/61/UE z dnia 15 maja 2014 r. w sprawie środków mających na celu zmniejszenie kosztów realizacji szybkich sieci łączności elektronicznej (Dz.U. L 155 z 23.5.2014, s. 1).

1

(2)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1972 z dnia 11 grudnia 2018 r. ustanawiająca Europejski kodeks łączności elektronicznej (Dz.U. L 321 z 17.12.2018, s. 36).

2

(3)  Europejska deklaracja praw i zasad cyfrowych w cyfrowej dekadzie (Dz.U. C 23 z 23.1.2023).

3

(4)

4

---

| 29.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 349/121 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 349/121

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie detergentów i środków powierzchniowo czynnych, zmieniającego rozporządzenie (UE) 2019/1020 i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 648/2004”

(COM(2023) 217 final – 2023/0124 (COD))

(2023/C 349/19)

| Sprawozdawczyni: | Violeta JELIĆ |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni:

Violeta JELIĆ

Violeta JELIĆ

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 1.6.2023
  Rada, 7.6.2023 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 29.6.2023 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 12.7.2023 |
| Sesja plenarna nr | 580 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 193/1/2 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 1.6.2023

Rada, 7.6.2023

Podstawa prawna

Art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

29.6.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

12.7.2023

Sesja plenarna nr

580

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

193/1/2

1.   Wnioski i zalecenia

Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje aktualizację i uproszczenie rozporządzenia (WE) nr 648/2004 (1) w sprawie detergentów, usunięcie zbędnych lub przestarzałych elementów oraz utrzymanie tych, które funkcjonują dobrze. Uważa jednak, że możliwości usprawnienia równoważy lub przewyższa zwiększone obciążenie administracyjne wynikające z innych aspektów wniosku dotyczącego zmiany. |
| --- | --- |

1.1.

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje aktualizację i uproszczenie rozporządzenia (WE) nr 648/2004 (1

| 1.2. | EKES podkreśla wagę zachowania spójności i konsekwencji między zmianą rozporządzenia w sprawie detergentów a innymi zmianami legislacyjnymi i technicznymi, takimi jak te związane z rozporządzeniem CLP ((WE) nr 1272/2008) (2) i ekoprojektem dla zrównoważonych produktów. |
| --- | --- |

1.2.

EKES podkreśla wagę zachowania spójności i konsekwencji między zmianą rozporządzenia w sprawie detergentów a innymi zmianami legislacyjnymi i technicznymi, takimi jak te związane z rozporządzeniem CLP ((WE) nr 1272/2008) (2

| 1.3. | EKES jest w pełni zaangażowany w zapewnienie bezpieczeństwa konsumentów i użytkowników profesjonalnych, jednak uważa, że nowe wymogi dotyczące detergentów zawierających mikroorganizmy są nadmiernie zachowawcze, nieelastyczne i zawierają sprzeczności. Zaleca dostosowanie tych przepisów, tak aby były spójniejsze, zarówno wewnętrznie, jak i z innymi strategiami politycznymi, oraz by wspierały innowacje w tej wyłaniającej się kategorii produktów, a nie zapobiegały im. |
| --- | --- |

1.3.

EKES jest w pełni zaangażowany w zapewnienie bezpieczeństwa konsumentów i użytkowników profesjonalnych, jednak uważa, że nowe wymogi dotyczące detergentów zawierających mikroorganizmy są nadmiernie zachowawcze, nieelastyczne i zawierają sprzeczności. Zaleca dostosowanie tych przepisów, tak aby były spójniejsze, zarówno wewnętrznie, jak i z innymi strategiami politycznymi, oraz by wspierały innowacje w tej wyłaniającej się kategorii produktów, a nie zapobiegały im.

| 1.4. | EKES pochwala, że ustanawia się równe warunki działania dla nadzoru rynku detergentów i środków powierzchniowo czynnych produkowanych w UE i importowanych do UE. Sądzi jednak, że obowiązek stworzenia paszportu produktu dla każdej partii detergentu/środka powierzchniowo czynnego oraz powiadomienia o tym paszporcie jest nadmiernie uciążliwy, i zaleca ustanowienie bardziej odpowiedniego mechanizmu w zakresie aktualizacji paszportu produktu. |
| --- | --- |

1.4.

EKES pochwala, że ustanawia się równe warunki działania dla nadzoru rynku detergentów i środków powierzchniowo czynnych produkowanych w UE i importowanych do UE. Sądzi jednak, że obowiązek stworzenia paszportu produktu dla każdej partii detergentu/środka powierzchniowo czynnego oraz powiadomienia o tym paszporcie jest nadmiernie uciążliwy, i zaleca ustanowienie bardziej odpowiedniego mechanizmu w zakresie aktualizacji paszportu produktu.

| 1.5. | EKES wnosi, by wyjaśniono jeszcze kwestię wartości dodanej paszportu produktu i oznakowania CE pod względem nadzoru rynku, ponieważ takich informacji nie ujęto w opracowanej przez Komisję ocenie skutków. Zauważa, że oszukańcze oznakowanie CE może zagrażać bezpieczeństwu konsumentów i użytkowników oraz podważać równe warunki działania w przypadku podmiotów gospodarczych przestrzegających przepisów. |
| --- | --- |

1.5.

EKES wnosi, by wyjaśniono jeszcze kwestię wartości dodanej paszportu produktu i oznakowania CE pod względem nadzoru rynku, ponieważ takich informacji nie ujęto w opracowanej przez Komisję ocenie skutków. Zauważa, że oszukańcze oznakowanie CE może zagrażać bezpieczeństwu konsumentów i użytkowników oraz podważać równe warunki działania w przypadku podmiotów gospodarczych przestrzegających przepisów.

| 1.6. | EKES podkreśla, że jest ważne, aby wymogi szczegółowe i techniczne były określone w odpowiednim czasie, co umożliwi wdrożenie, i w związku z tym zaleca, by okresy przejściowe rozpoczynały bieg dopiero po przyjęciu stosownych dodatkowych przepisów. |
| --- | --- |

1.6.

EKES podkreśla, że jest ważne, aby wymogi szczegółowe i techniczne były określone w odpowiednim czasie, co umożliwi wdrożenie, i w związku z tym zaleca, by okresy przejściowe rozpoczynały bieg dopiero po przyjęciu stosownych dodatkowych przepisów.

| 1.7. | EKES popiera poprawę jasności i czytelności etykiet produktów dzięki wyeliminowaniu nakładania się przepisów, uproszczeniu treści etykiety i skutecznemu stosowaniu oznakowania cyfrowego. Zaleca, aby zastosowano takie same możliwości cyfryzacji oznakowania w przypadku produktów w opakowaniach i produktów sprzedawanych do własnego napełniania, a także, by umożliwiono wyraźniejsze oznakowanie detergentów dzięki zastosowaniu piktogramów bądź ikon zamiast tekstu. |
| --- | --- |

1.7.

EKES popiera poprawę jasności i czytelności etykiet produktów dzięki wyeliminowaniu nakładania się przepisów, uproszczeniu treści etykiety i skutecznemu stosowaniu oznakowania cyfrowego. Zaleca, aby zastosowano takie same możliwości cyfryzacji oznakowania w przypadku produktów w opakowaniach i produktów sprzedawanych do własnego napełniania, a także, by umożliwiono wyraźniejsze oznakowanie detergentów dzięki zastosowaniu piktogramów bądź ikon zamiast tekstu.

2.   Kontekst opinii

Kontekst opinii

| 2.1. | We wniosku zaktualizowano istniejące przepisy dotyczące detergentów, uwzględniając cele Europejskiego Zielonego Ładu, strategię w zakresie chemikaliów na rzecz zrównoważoności oraz niedawno przyjęty komunikat Komisji w sprawie długoterminowej konkurencyjności UE. Wniosek zmierza do tego, by uprościć przepisy rynkowe, znosząc wymogi uznane za niepotrzebne lub redundantne, wprowadzając dobrowolne etykietowanie cyfrowe poprzez dokonanie rozróżnienia między produktami w opakowaniach jednostkowych a produktami do własnego napełniania, ułatwiając sprzedaż innowacyjnych bezpiecznych produktów dzięki stworzeniu wymogów bezpieczeństwa dla mikroorganizmów oraz wzmacniając egzekwowanie przepisów poprzez wprowadzenie paszportu produktu. |
| --- | --- |

2.1.

We wniosku zaktualizowano istniejące przepisy dotyczące detergentów, uwzględniając cele Europejskiego Zielonego Ładu, strategię w zakresie chemikaliów na rzecz zrównoważoności oraz niedawno przyjęty komunikat Komisji w sprawie długoterminowej konkurencyjności UE. Wniosek zmierza do tego, by uprościć przepisy rynkowe, znosząc wymogi uznane za niepotrzebne lub redundantne, wprowadzając dobrowolne etykietowanie cyfrowe poprzez dokonanie rozróżnienia między produktami w opakowaniach jednostkowych a produktami do własnego napełniania, ułatwiając sprzedaż innowacyjnych bezpiecznych produktów dzięki stworzeniu wymogów bezpieczeństwa dla mikroorganizmów oraz wzmacniając egzekwowanie przepisów poprzez wprowadzenie paszportu produktu.

| 2.2. | Ogólne przepisy wniosku obejmują definicje detergentów, środków powierzchniowo czynnych oraz innych pojęć używanych w tekście proponowanego rozporządzenia, z których część zaktualizowano i doprecyzowano. |
| --- | --- |

2.2.

Ogólne przepisy wniosku obejmują definicje detergentów, środków powierzchniowo czynnych oraz innych pojęć używanych w tekście proponowanego rozporządzenia, z których część zaktualizowano i doprecyzowano.

| 2.3. | We wniosku określa się wymagania dotyczące produktów w przypadku detergentów i środków powierzchniowo czynnych, jeśli chodzi o swobodny przepływ, biodegradowalność, stosowanie mikroorganizmów w detergentach oraz ograniczenia co do zawartości fosforanów i innych związków fosforu. Ostatnie trzy elementy z powyższego wyliczenia zostały szczegółowo opisane w załącznikach do proponowanego rozporządzenia. |
| --- | --- |

2.3.

We wniosku określa się wymagania dotyczące produktów w przypadku detergentów i środków powierzchniowo czynnych, jeśli chodzi o swobodny przepływ, biodegradowalność, stosowanie mikroorganizmów w detergentach oraz ograniczenia co do zawartości fosforanów i innych związków fosforu. Ostatnie trzy elementy z powyższego wyliczenia zostały szczegółowo opisane w załącznikach do proponowanego rozporządzenia.

| 2.4. | W załączniku I przedstawia się kryteria i metody badania biodegradowalności całkowitej środków powierzchniowo czynnych – samych oraz zawartych w detergentach. Te kryteria i metody pozostają zasadniczo niezmienione w stosunku do przepisów rozporządzenia (WE) nr 648/2004, ponieważ w dalszym ciągu są adekwatne do zakładanych celów i zgodne z aktualnym stanem wiedzy. Usunięto przestarzałe kryteria dotyczące podatności na częściową biodegradację, a także procedurę odstępstwa dotyczącą środków powierzchniowo czynnych niespełniających kryteriów biodegradowalności całkowitej: zastosowano tę procedurę tylko raz, wprowadzając zapis w dawnym załączniku V, który wygasł w 2019 r., a zatem uznaje się, że nie jest już konieczna. |
| --- | --- |

2.4.

W załączniku I przedstawia się kryteria i metody badania biodegradowalności całkowitej środków powierzchniowo czynnych – samych oraz zawartych w detergentach. Te kryteria i metody pozostają zasadniczo niezmienione w stosunku do przepisów rozporządzenia (WE) nr 648/2004, ponieważ w dalszym ciągu są adekwatne do zakładanych celów i zgodne z aktualnym stanem wiedzy. Usunięto przestarzałe kryteria dotyczące podatności na częściową biodegradację, a także procedurę odstępstwa dotyczącą środków powierzchniowo czynnych niespełniających kryteriów biodegradowalności całkowitej: zastosowano tę procedurę tylko raz, wprowadzając zapis w dawnym załączniku V, który wygasł w 2019 r., a zatem uznaje się, że nie jest już konieczna.

| 2.5. | Załącznik II do wniosku wprowadza wymogi dotyczące detergentów zawierających mikroorganizmy w celu ustanowienia zharmonizowanych przepisów regulujących bezpieczeństwo takich produktów oraz w celu ustanowienia odpowiednich metod badań służących wykazaniu zgodności z tymi przepisami. Te wymogi określają mikroorganizmy (szczepy mikroorganizmów), które można stosować, w oparciu o ich formalną identyfikację oraz o wymóg, aby należały one zarówno do grupy ryzyka I określonej w dyrektywie 2000/54/WE (3) (czynniki biologiczne w miejscu pracy), jak i do wykazu dotyczącego uznanego domniemania bezpieczeństwa (QPS) sporządzonego przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). W tym załączniku zakazuje się też stosowania określonych czynników chorobotwórczych lub mikroorganizmów zmodyfikowanych genetycznie, oświadczeń o działaniu przeciwdrobnoustrojowym lub dezynfekującym, chyba że detergenty spełniają przepisy rozporządzenia nr (UE) 528/2012 (4) w sprawie produktów biobójczych. Zakazuje się ponadto wprowadzania do obrotu – w postaci przeznaczonej do własnego napełniania – detergentów zawierających mikroorganizmy. W załączniku ustanowiono ponadto obowiązkowe wymogi dotyczące badań detergentów zawierających mikroorganizmy, włączając w to badania przeprowadzane przez stronę trzecią w celu uzasadnienia wszystkich twierdzeń dotyczących działań mikroorganizmów oraz badanie in vivo ostrej toksyczności inhalacyjnej (badanie B.2 na podstawie rozporządzenia (WE) nr 440/2008 (5), tj. OECD TG 403). |
| --- | --- |

2.5.

Załącznik II do wniosku wprowadza wymogi dotyczące detergentów zawierających mikroorganizmy w celu ustanowienia zharmonizowanych przepisów regulujących bezpieczeństwo takich produktów oraz w celu ustanowienia odpowiednich metod badań służących wykazaniu zgodności z tymi przepisami. Te wymogi określają mikroorganizmy (szczepy mikroorganizmów), które można stosować, w oparciu o ich formalną identyfikację oraz o wymóg, aby należały one zarówno do grupy ryzyka I określonej w dyrektywie 2000/54/WE (3

4

in vivo

5

| 2.6. | We wniosku zachowano niezmienione szczegółowe ograniczenia dotyczące zawartości fosforanów i innych związków fosforu określone w rozporządzeniu (WE) nr 648/2004. |
| --- | --- |

2.6.

We wniosku zachowano niezmienione szczegółowe ograniczenia dotyczące zawartości fosforanów i innych związków fosforu określone w rozporządzeniu (WE) nr 648/2004.

| 2.7. | We wniosku opisano obowiązki podmiotów gospodarczych, a mianowicie producentów, importerów, dystrybutorów oraz nowo wprowadzonej kategorii: upoważnionego przedstawiciela. Zniesiono wcześniejszy obowiązek posiadania przez producenta siedziby w Unii, ale od producentów spoza Unii wymaga się, aby na podstawie pisemnego pełnomocnictwa wyznaczyli upoważnionego przedstawiciela do wykonywania pewnych zadań (natomiast jest to jedynie fakultatywne w przypadku producentów mających siedzibę w Unii). |
| --- | --- |

2.7.

We wniosku opisano obowiązki podmiotów gospodarczych, a mianowicie producentów, importerów, dystrybutorów oraz nowo wprowadzonej kategorii: upoważnionego przedstawiciela. Zniesiono wcześniejszy obowiązek posiadania przez producenta siedziby w Unii, ale od producentów spoza Unii wymaga się, aby na podstawie pisemnego pełnomocnictwa wyznaczyli upoważnionego przedstawiciela do wykonywania pewnych zadań (natomiast jest to jedynie fakultatywne w przypadku producentów mających siedzibę w Unii).

| 2.8. | We wniosku wprowadza się nową procedurę oceny zgodności przeprowadzaną przez producentów detergentów lub środków powierzchniowo czynnych, która opiera się na module A określonym w decyzji nr 768/2008/WE (wewnętrzna kontrola produkcji). Ta procedura obejmuje deklarację własną zgodności i wymaga sporządzenia dokumentacji technicznej, która będzie zawierała opis detergentu i jego zastosowania, sprawozdania z badań przeprowadzonych w celu wykazania zgodności oraz arkusz danych dotyczących składników. |
| --- | --- |

2.8.

We wniosku wprowadza się nową procedurę oceny zgodności przeprowadzaną przez producentów detergentów lub środków powierzchniowo czynnych, która opiera się na module A określonym w decyzji nr 768/2008/WE (wewnętrzna kontrola produkcji). Ta procedura obejmuje deklarację własną zgodności i wymaga sporządzenia dokumentacji technicznej, która będzie zawierała opis detergentu i jego zastosowania, sprawozdania z badań przeprowadzonych w celu wykazania zgodności oraz arkusz danych dotyczących składników.

| 2.9. | Określa się też wymogi dotyczące etykietowania detergentów i środków powierzchniowo czynnych oraz umieszczania na nich oznakowania CE, w tym przepisy dotyczące zastosowania oznakowania cyfrowego, w przypadku gdy podmiot gospodarczy zdecyduje się na takie rozwiązanie. Wymogi w zakresie etykietowania opisano bardziej szczegółowo w załączniku V, wraz ze specyfikacjami, jeśli chodzi o oznakowanie dotyczące zawartości, informacje o dozowaniu, które można pominąć na etykiecie fizycznej, jeżeli znajdują się na etykiecie cyfrowej, oraz uproszczoną tabelę dotyczącą dozowania detergentów przeznaczonych do prania. We wniosku wprowadza się również pojęcie nośnika danych – stosowanego do uzyskania dostępu do etykiety cyfrowej – który musi znajdować się na detergencie lub środku powierzchniowo czynnym, jego opakowaniu lub w dołączonej do niego dokumentacji. |
| --- | --- |

2.9.

Określa się też wymogi dotyczące etykietowania detergentów i środków powierzchniowo czynnych oraz umieszczania na nich oznakowania CE, w tym przepisy dotyczące zastosowania oznakowania cyfrowego, w przypadku gdy podmiot gospodarczy zdecyduje się na takie rozwiązanie. Wymogi w zakresie etykietowania opisano bardziej szczegółowo w załączniku V, wraz ze specyfikacjami, jeśli chodzi o oznakowanie dotyczące zawartości, informacje o dozowaniu, które można pominąć na etykiecie fizycznej, jeżeli znajdują się na etykiecie cyfrowej, oraz uproszczoną tabelę dotyczącą dozowania detergentów przeznaczonych do prania. We wniosku wprowadza się również pojęcie nośnika danych – stosowanego do uzyskania dostępu do etykiety cyfrowej – który musi znajdować się na detergencie lub środku powierzchniowo czynnym, jego opakowaniu lub w dołączonej do niego dokumentacji.

| 2.10. | We wniosku określa się wymogi dotyczące paszportu produktu i jego treść. Paszport produktu wprowadza się po to, aby ułatwić deklarację zgodności (za pośrednictwem centralnego rejestru) i nadzór rynku detergentów lub środków powierzchniowo czynnych wprowadzanych do obrotu. Paszport produktu jest dostępny za pośrednictwem tego samego nośnika danych na produktach, o którym mowa powyżej, i ma być interoperacyjny z każdym paszportem produktu wprowadzonym na podstawie np. przepisów dotyczących ekoprojektu dla zrównoważonych produktów. Komisja jest zobowiązana do przyjęcia aktu wykonawczego określającego wymogi techniczne dotyczące paszportu produktu i nośnika danych. |
| --- | --- |

2.10.

We wniosku określa się wymogi dotyczące paszportu produktu i jego treść. Paszport produktu wprowadza się po to, aby ułatwić deklarację zgodności (za pośrednictwem centralnego rejestru) i nadzór rynku detergentów lub środków powierzchniowo czynnych wprowadzanych do obrotu. Paszport produktu jest dostępny za pośrednictwem tego samego nośnika danych na produktach, o którym mowa powyżej, i ma być interoperacyjny z każdym paszportem produktu wprowadzonym na podstawie np. przepisów dotyczących ekoprojektu dla zrównoważonych produktów. Komisja jest zobowiązana do przyjęcia aktu wykonawczego określającego wymogi techniczne dotyczące paszportu produktu i nośnika danych.

| 2.11. | Komisję uprawnia się do przyjmowania przyszłych aktów delegowanych w celu dostosowania opisanych w poprzednich rozdziałach wymogów do postępu technicznego, naukowego i zmian zachodzących na rynku. |
| --- | --- |

2.11.

Komisję uprawnia się do przyjmowania przyszłych aktów delegowanych w celu dostosowania opisanych w poprzednich rozdziałach wymogów do postępu technicznego, naukowego i zmian zachodzących na rynku.

| 2.12. | Przepisy przejściowe i końcowe zawierają specjalną klauzulę przeglądową – w art. 32 – dotyczącą wymogów w zakresie detergentów zawierających mikroorganizmy, która zobowiązuje Komisję do oceny skuteczności i adekwatności tych przepisów nie później niż trzy lata po wejściu w życie rozporządzenia. |
| --- | --- |

2.12.

Przepisy przejściowe i końcowe zawierają specjalną klauzulę przeglądową – w art. 32 – dotyczącą wymogów w zakresie detergentów zawierających mikroorganizmy, która zobowiązuje Komisję do oceny skuteczności i adekwatności tych przepisów nie później niż trzy lata po wejściu w życie rozporządzenia.

3.   Uwagi ogólne i szczegółowe

Uwagi ogólne i szczegółowe

| 3.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny uważa, że rozporządzenie (WE) nr 648/2004 w sprawie detergentów (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie detergentów”) jest skuteczne z punktu widzenia swoich celów, funkcjonuje właściwie i w dużym stopniu osiągnęło założone cele. |
| --- | --- |

3.1.

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny uważa, że rozporządzenie (WE) nr 648/2004 w sprawie detergentów (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie detergentów”) jest skuteczne z punktu widzenia swoich celów, funkcjonuje właściwie i w dużym stopniu osiągnęło założone cele.

| 3.2. | EKES aprobuje zamiar Komisji, by uaktualnić rozporządzenie w sprawie detergentów z myślą o uwzględnieniu ewolucji technologii, handlu i polityki, która nastąpiła od czasu przyjęcia rozporządzenia w 2004 r. Popiera cel Komisji, jakim jest uproszczenie wymogów dotyczących podmiotów gospodarczych, w szczególności MŚP, oraz wyeliminowanie przypadków pokrywania się i powielania między tymi przepisami a innymi aktami prawnymi UE. EKES z zadowoleniem przyjmuje uproszczenia wprowadzone we wniosku, jednak uważa, że obciążenia administracyjne ograniczono w skromniejszej mierze, niż to sugeruje Komisja, a w praktyce zwiększono je znacznie w innych obszarach (6). |
| --- | --- |

3.2.

EKES aprobuje zamiar Komisji, by uaktualnić rozporządzenie w sprawie detergentów z myślą o uwzględnieniu ewolucji technologii, handlu i polityki, która nastąpiła od czasu przyjęcia rozporządzenia w 2004 r. Popiera cel Komisji, jakim jest uproszczenie wymogów dotyczących podmiotów gospodarczych, w szczególności MŚP, oraz wyeliminowanie przypadków pokrywania się i powielania między tymi przepisami a innymi aktami prawnymi UE. EKES z zadowoleniem przyjmuje uproszczenia wprowadzone we wniosku, jednak uważa, że obciążenia administracyjne ograniczono w skromniejszej mierze, niż to sugeruje Komisja, a w praktyce zwiększono je znacznie w innych obszarach (6

| 3.3. | Prace nad zmianą rozporządzenia w sprawie detergentów są prowadzone równocześnie z pracami nad kilkoma innymi wnioskami w sprawie zmienionych lub nowych przepisów również mających wpływ na detergenty, m.in. rozporządzeniem CLP ((WE) nr 1272/2008) i nowym rozporządzeniem w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów. EKES podkreśla, jak ważne jest, aby zapewnić pełną spójność między tymi różnorodnymi aktami prawnymi oraz uniknąć rozbieżności i nakładania się przepisów. |
| --- | --- |

3.3.

Prace nad zmianą rozporządzenia w sprawie detergentów są prowadzone równocześnie z pracami nad kilkoma innymi wnioskami w sprawie zmienionych lub nowych przepisów również mających wpływ na detergenty, m.in. rozporządzeniem CLP ((WE) nr 1272/2008) i nowym rozporządzeniem w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów. EKES podkreśla, jak ważne jest, aby zapewnić pełną spójność między tymi różnorodnymi aktami prawnymi oraz uniknąć rozbieżności i nakładania się przepisów.

| 3.4. | EKES popiera zawartą we wniosku Komisji uproszczoną definicję detergentu, która będzie bardziej zrozumiała zarówno dla podmiotów gospodarczych, jak i organów publicznych oraz łatwiejsza do stosowania przez nie. Ponieważ w definicji detergentu usunięto odniesienie do konkretnych kategorii składników (mydła lub środki powierzchniowo czynne), jest ona szersza i zwiększa jasność co do zakresu przyszłych innowacji w tej kategorii produktów. |
| --- | --- |

3.4.

EKES popiera zawartą we wniosku Komisji uproszczoną definicję detergentu, która będzie bardziej zrozumiała zarówno dla podmiotów gospodarczych, jak i organów publicznych oraz łatwiejsza do stosowania przez nie. Ponieważ w definicji detergentu usunięto odniesienie do konkretnych kategorii składników (mydła lub środki powierzchniowo czynne), jest ona szersza i zwiększa jasność co do zakresu przyszłych innowacji w tej kategorii produktów.

| 3.5. | EKES pozytywnie ocenia utrzymanie wymogów dotyczących biodegradowalności środków powierzchniowo czynnych oraz eliminację procedury odstępstwa, której już się nie stosuje. Przyczynia się to do modernizacji przepisów i zwiększenia ich jasności z perspektywy podmiotów gospodarczych i organów. |
| --- | --- |

3.5.

EKES pozytywnie ocenia utrzymanie wymogów dotyczących biodegradowalności środków powierzchniowo czynnych oraz eliminację procedury odstępstwa, której już się nie stosuje. Przyczynia się to do modernizacji przepisów i zwiększenia ich jasności z perspektywy podmiotów gospodarczych i organów.

| 3.6. | EKES sądzi, że proponowane wymogi dotyczące detergentów zawierających mikroorganizmy mają zbyt nakazowy charakter i nie są odpowiednie dla detergentów. Wymogi dotyczące badań określone w załączniku II uznaje za nadmiernie uciążliwe, w szczególności dla MŚP. W przypadku mikroorganizmów stosowanych w postaci aerozolu przewiduje się wymóg badania ostrej toksyczności inhalacyjnej przeprowadzanego na kręgowcach, co zwykle oznacza poświęcenie 30 zwierząt na każde badanie. To podważa zobowiązanie podjęte w dyrektywie 2010/63/UE (7) w sprawie ochrony zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych i nie jest konieczne, ponieważ istnieją alternatywne metody stwierdzania bezpieczeństwa (np. podejście przekrojowe do danych historycznych, badania in vitro z liniami komórkowymi pochodzącymi od ludzi lub waga dowodów, w szczególności biorąc pod uwagę konieczność zaliczania się mikroorganizmów do grupy ryzyka I/wykazu QPS). |
| --- | --- |

3.6.

EKES sądzi, że proponowane wymogi dotyczące detergentów zawierających mikroorganizmy mają zbyt nakazowy charakter i nie są odpowiednie dla detergentów. Wymogi dotyczące badań określone w załączniku II uznaje za nadmiernie uciążliwe, w szczególności dla MŚP. W przypadku mikroorganizmów stosowanych w postaci aerozolu przewiduje się wymóg badania ostrej toksyczności inhalacyjnej przeprowadzanego na kręgowcach, co zwykle oznacza poświęcenie 30 zwierząt na każde badanie. To podważa zobowiązanie podjęte w dyrektywie 2010/63/UE (7

in vitro

| 3.7. | EKES uważa za niewłaściwe wymaganie, aby mikroorganizmy stosowane w detergentach znajdowały się w wykazie QPS sporządzonym przez EFSA. Nie jest to nawet obowiązkowy wymóg w przypadku mikroorganizmów stosowanych w przemyśle spożywczym i paszowym, lecz raczej jedynie punkt wyjścia do dalszej oceny przez EFSA. Mikroorganizmy nieznajdujące się w wykazie można w dalszym ciągu poddać ocenie pod kątem bezpieczeństwa i wykorzystać w żywności i paszy, jednak w przypadku detergentów taka możliwość nie istniałaby do czasu, aż Komisja przeprowadzi w przewidzianym później terminie formalny przegląd/zmianę wymogów. Nie uważa się za proporcjonalne wprowadzenia bardziej restrykcyjnych przepisów odnośnie do detergentów niż do środków spożywczych, które połyka się bezpośrednio. Z drugiej strony gdyby figurowanie mikroorganizmu w wykazie QPS było obowiązkowe, EKES uznałby za nieuzasadnione wymaganie, aby detergenty zawierające mikroorganizmy były opatrzone ostrzeżeniem, że produkt nie może być stosowany na powierzchniach mających kontakt z żywnością. |
| --- | --- |

3.7.

EKES uważa za niewłaściwe wymaganie, aby mikroorganizmy stosowane w detergentach znajdowały się w wykazie QPS sporządzonym przez EFSA. Nie jest to nawet obowiązkowy wymóg w przypadku mikroorganizmów stosowanych w przemyśle spożywczym i paszowym, lecz raczej jedynie punkt wyjścia do dalszej oceny przez EFSA. Mikroorganizmy nieznajdujące się w wykazie można w dalszym ciągu poddać ocenie pod kątem bezpieczeństwa i wykorzystać w żywności i paszy, jednak w przypadku detergentów taka możliwość nie istniałaby do czasu, aż Komisja przeprowadzi w przewidzianym później terminie formalny przegląd/zmianę wymogów. Nie uważa się za proporcjonalne wprowadzenia bardziej restrykcyjnych przepisów odnośnie do detergentów niż do środków spożywczych, które połyka się bezpośrednio. Z drugiej strony gdyby figurowanie mikroorganizmu w wykazie QPS było obowiązkowe, EKES uznałby za nieuzasadnione wymaganie, aby detergenty zawierające mikroorganizmy były opatrzone ostrzeżeniem, że produkt nie może być stosowany na powierzchniach mających kontakt z żywnością.

| 3.8. | Ograniczenie liczby mikroorganizmów, które mogą być stosowane w sposób opisany w nowym załączniku II, może hamować lub blokować innowacje. Pomija się zarazem to, że detergenty zawierające mikroorganizmy są już objęte rozporządzeniem w sprawie detergentów i innymi przepisami, takimi jak dyrektywa w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów, jak też ramami opracowanymi przez przemysł z myślą o umożliwieniu odpowiedniego zarządzania ryzykiem związanym ze składnikami mikrobiologicznymi. We wniosku zwalnia się detergenty wprowadzane do obrotu do celów badań i rozwoju z obowiązku spełniania warunków określonych w pkt 1 załącznika II, lecz jedynym dostępnym mechanizmem umożliwiającym stosowanie nowych (szczepów) mikroorganizmów do celów komercyjnych jest skorzystanie z klauzuli przeglądowej przewidzianej w art. 32 lub aktach delegowanych. EKES zaleca przyjęcie mniej restrykcyjnej procedury w celu umożliwienia i pobudzania innowacji w tym rozwijającym się segmencie produktów. |
| --- | --- |

3.8.

Ograniczenie liczby mikroorganizmów, które mogą być stosowane w sposób opisany w nowym załączniku II, może hamować lub blokować innowacje. Pomija się zarazem to, że detergenty zawierające mikroorganizmy są już objęte rozporządzeniem w sprawie detergentów i innymi przepisami, takimi jak dyrektywa w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów, jak też ramami opracowanymi przez przemysł z myślą o umożliwieniu odpowiedniego zarządzania ryzykiem związanym ze składnikami mikrobiologicznymi. We wniosku zwalnia się detergenty wprowadzane do obrotu do celów badań i rozwoju z obowiązku spełniania warunków określonych w pkt 1 załącznika II, lecz jedynym dostępnym mechanizmem umożliwiającym stosowanie nowych (szczepów) mikroorganizmów do celów komercyjnych jest skorzystanie z klauzuli przeglądowej przewidzianej w art. 32 lub aktach delegowanych. EKES zaleca przyjęcie mniej restrykcyjnej procedury w celu umożliwienia i pobudzania innowacji w tym rozwijającym się segmencie produktów.

| 3.9. | EKES popiera utrzymanie przez Komisję istniejących ograniczeń dotyczących zawartości fosforanów i innych związków fosforu, które to ograniczenia pozwoliły zmniejszyć stosowanie fosforu od 2014 r. i ograniczyć jego wykorzystanie do zastosowań, w których jest absolutnie niezbędny lub w których jego zredukowanie prowadziłoby do jeszcze większego negatywnego wpływu na środowisko, bezpieczeństwo lub na skuteczność czyszczenia (8). |
| --- | --- |

3.9.

EKES popiera utrzymanie przez Komisję istniejących ograniczeń dotyczących zawartości fosforanów i innych związków fosforu, które to ograniczenia pozwoliły zmniejszyć stosowanie fosforu od 2014 r. i ograniczyć jego wykorzystanie do zastosowań, w których jest absolutnie niezbędny lub w których jego zredukowanie prowadziłoby do jeszcze większego negatywnego wpływu na środowisko, bezpieczeństwo lub na skuteczność czyszczenia (8

| 3.10. | EKES uważa, że należy doprecyzować role i obowiązki podmiotów gospodarczych określonych we wniosku, zwłaszcza upoważnionego przedstawiciela, o którym mowa w art. 8. W przypadku, gdy producent z siedzibą poza Unią musi wyznaczyć takiego upoważnionego przedstawiciela, nie jest jasne, czy upoważnienie udzielone przedstawicielowi przez tego producenta powinno obejmować na przykład obowiązek przekazania arkusza danych dotyczących składników wyznaczonym organom państw członkowskich, jak opisano w art. 7 ust. 6. Dla zagwarantowania równych warunków działania jest ważne, aby te same obowiązki stosowały się do producentów zarówno w Unii, jak i poza nią, oraz aby było jasne, w jaki sposób należy te obowiązki wypełniać. |
| --- | --- |

3.10.

EKES uważa, że należy doprecyzować role i obowiązki podmiotów gospodarczych określonych we wniosku, zwłaszcza upoważnionego przedstawiciela, o którym mowa w art. 8. W przypadku, gdy producent z siedzibą poza Unią musi wyznaczyć takiego upoważnionego przedstawiciela, nie jest jasne, czy upoważnienie udzielone przedstawicielowi przez tego producenta powinno obejmować na przykład obowiązek przekazania arkusza danych dotyczących składników wyznaczonym organom państw członkowskich, jak opisano w art. 7 ust. 6. Dla zagwarantowania równych warunków działania jest ważne, aby te same obowiązki stosowały się do producentów zarówno w Unii, jak i poza nią, oraz aby było jasne, w jaki sposób należy te obowiązki wypełniać.

| 3.11. | EKES wnosi, by wyjaśniono jeszcze kwestię wartości dodanej paszportu produktu i oznakowania CE jako środków, które mają służyć wykazaniu lub sprawdzeniu zgodności produktów objętych rozporządzeniem w sprawie detergentów. W sprawozdaniu Komisji z oceny skutków nie wskazuje się żadnych konkretnych problemów związanych z przestrzeganiem przepisów ani z zagrożeniami dla bezpieczeństwa konsumentów, by uzasadnić wprowadzenie tych wymogów. Nie uwzględniono także tych wymogów w rozważanych wariantach strategicznych, zatem brakuje informacji na temat oceny ich skutków. EKES popiera jednak obowiązek stosowania paszportu produktu jednakowo do wszystkich producentów detergentów lub środków powierzchniowo czynnych bez względu na to, czy mają siedzibę w Unii czy poza nią, dzięki czemu import nie będzie zagrażał konkurencyjności europejskich produktów. |
| --- | --- |

3.11.

EKES wnosi, by wyjaśniono jeszcze kwestię wartości dodanej paszportu produktu i oznakowania CE jako środków, które mają służyć wykazaniu lub sprawdzeniu zgodności produktów objętych rozporządzeniem w sprawie detergentów. W sprawozdaniu Komisji z oceny skutków nie wskazuje się żadnych konkretnych problemów związanych z przestrzeganiem przepisów ani z zagrożeniami dla bezpieczeństwa konsumentów, by uzasadnić wprowadzenie tych wymogów. Nie uwzględniono także tych wymogów w rozważanych wariantach strategicznych, zatem brakuje informacji na temat oceny ich skutków. EKES popiera jednak obowiązek stosowania paszportu produktu jednakowo do wszystkich producentów detergentów lub środków powierzchniowo czynnych bez względu na to, czy mają siedzibę w Unii czy poza nią, dzięki czemu import nie będzie zagrażał konkurencyjności europejskich produktów.

| 3.12. | Samo umieszczenie oznakowania CE nie stanowi dowodu na to, że procedury oceny zgodności przeprowadzono zgodnie z rozporządzeniem, i musi to jeszcze zostać sprawdzone przez organy nadzoru, jak ma to miejsce na podstawie obowiązującego rozporządzenia. Wiadomo, że przypadki oszukańczego oznakowania CE pojawiają się w innych kategoriach produktów podlegających podobnym przepisom i mogą narażać konsumentów na ryzyko dla zdrowia i bezpieczeństwa. |
| --- | --- |

3.12.

Samo umieszczenie oznakowania CE nie stanowi dowodu na to, że procedury oceny zgodności przeprowadzono zgodnie z rozporządzeniem, i musi to jeszcze zostać sprawdzone przez organy nadzoru, jak ma to miejsce na podstawie obowiązującego rozporządzenia. Wiadomo, że przypadki oszukańczego oznakowania CE pojawiają się w innych kategoriach produktów podlegających podobnym przepisom i mogą narażać konsumentów na ryzyko dla zdrowia i bezpieczeństwa.

| 3.13. | EKES apeluje, by wszelkie paszporty produktów wprowadzone na podstawie rozporządzenia w sprawie detergentów były całkowicie zintegrowane z paszportami przyjętymi na mocy innych przepisów, takich jak rozporządzenie w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów. Aby zminimalizować obciążenia administracyjne spoczywające na podmiotach gospodarczych, w szczególności MŚP, i organach publicznych, należy zachować spójność i uniknąć rozbieżności między wymogami lub powielania wymogów. |
| --- | --- |

3.13.

EKES apeluje, by wszelkie paszporty produktów wprowadzone na podstawie rozporządzenia w sprawie detergentów były całkowicie zintegrowane z paszportami przyjętymi na mocy innych przepisów, takich jak rozporządzenie w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów. Aby zminimalizować obciążenia administracyjne spoczywające na podmiotach gospodarczych, w szczególności MŚP, i organach publicznych, należy zachować spójność i uniknąć rozbieżności między wymogami lub powielania wymogów.

| 3.14. | EKES uważa, że proponowane wymagania w zakresie informacji o paszporcie produktu kłócą się z dążeniem do zmniejszenia obciążeń administracyjnych. Stworzenie paszportu produktu, zgłoszenie do rejestru oraz nadrukowanie/umieszczenie nowego nośnika danych w przypadku każdej partii produktu nie jest wykonalne ani proporcjonalne, a wymóg zakończenia tych etapów przed wprowadzeniem do obrotu prawdopodobnie zakłóci łańcuchy dostaw i spowoduje opóźnienia. EKES zaleca, by Komisja sformułowała te wymogi w sposób bardziej realistyczny, tak aby producenci musieli podejmować kroki z mniejszą częstotliwością lub w mniejszym zakresie. |
| --- | --- |

3.14.

EKES uważa, że proponowane wymagania w zakresie informacji o paszporcie produktu kłócą się z dążeniem do zmniejszenia obciążeń administracyjnych. Stworzenie paszportu produktu, zgłoszenie do rejestru oraz nadrukowanie/umieszczenie nowego nośnika danych w przypadku każdej partii produktu nie jest wykonalne ani proporcjonalne, a wymóg zakończenia tych etapów przed wprowadzeniem do obrotu prawdopodobnie zakłóci łańcuchy dostaw i spowoduje opóźnienia. EKES zaleca, by Komisja sformułowała te wymogi w sposób bardziej realistyczny, tak aby producenci musieli podejmować kroki z mniejszą częstotliwością lub w mniejszym zakresie.

| 3.15. | EKES zauważa, że wymogi szczegółowe i techniczne związane z paszportem produktu mają zostać określone w późniejszym terminie w akcie wykonawczym. Są to aspekty o zasadniczym znaczeniu dla wdrażania proponowanego rozporządzenia i EKES podkreśla, jak ważne jest, by przyjęto te wymogi w stosownym momencie przed wejściem rozporządzenia w życie, co pozwoli uniknąć braku pewności prawa. Z myślą o tym, by podmioty gospodarcze miały wystarczająco dużo czasu na wdrożenie przepisów, EKES zaleca, aby okresy przejściowe na wdrożenie zmienionego rozporządzenia w sprawie detergentów rozpoczęły bieg dopiero po wypełnieniu przez Komisję obowiązków ustawodawczych. |
| --- | --- |

3.15.

EKES zauważa, że wymogi szczegółowe i techniczne związane z paszportem produktu mają zostać określone w późniejszym terminie w akcie wykonawczym. Są to aspekty o zasadniczym znaczeniu dla wdrażania proponowanego rozporządzenia i EKES podkreśla, jak ważne jest, by przyjęto te wymogi w stosownym momencie przed wejściem rozporządzenia w życie, co pozwoli uniknąć braku pewności prawa. Z myślą o tym, by podmioty gospodarcze miały wystarczająco dużo czasu na wdrożenie przepisów, EKES zaleca, aby okresy przejściowe na wdrożenie zmienionego rozporządzenia w sprawie detergentów rozpoczęły bieg dopiero po wypełnieniu przez Komisję obowiązków ustawodawczych.

| 3.16. | EKES popiera zniesienie arkusza danych dotyczących składników w przypadku detergentów spełniających kryteria klasyfikacji jako substancje niebezpieczne na mocy rozporządzenia CLP, ponieważ w ten sposób unika się niepotrzebnego powielania przepisów rozporządzenia CLP. Odnośnie do detergentów innych niż niebezpieczne EKES sugeruje, aby arkusz danych dotyczących składników dostarczano na umotywowany wniosek wyznaczonych organów państw członkowskich, wynikający ze stwierdzonych potrzeb lub obaw w zakresie ochrony konsumentów. Takie sformułowanie byłoby spójniejsze z art. 8 ust. 3 lit. c) wniosku, a także z załącznikiem VIII do rozporządzenia CLP. |
| --- | --- |

3.16.

EKES popiera zniesienie arkusza danych dotyczących składników w przypadku detergentów spełniających kryteria klasyfikacji jako substancje niebezpieczne na mocy rozporządzenia CLP, ponieważ w ten sposób unika się niepotrzebnego powielania przepisów rozporządzenia CLP. Odnośnie do detergentów innych niż niebezpieczne EKES sugeruje, aby arkusz danych dotyczących składników dostarczano na umotywowany wniosek wyznaczonych organów państw członkowskich, wynikający ze stwierdzonych potrzeb lub obaw w zakresie ochrony konsumentów. Takie sformułowanie byłoby spójniejsze z art. 8 ust. 3 lit. c) wniosku, a także z załącznikiem VIII do rozporządzenia CLP.

| 3.17. | EKES z aprobatą przyjmuje proponowane – mimo że dość ograniczone – zmiany w wymogach dotyczących etykietowania, zmierzające do tego, by przepisy rozporządzenia CLP i rozporządzenia w sprawie detergentów nie dublowały się odnośnie do określania składników. Dzięki temu zwiększy się jasność i przydatność etykiet dla konsumentów/użytkowników końcowych, którzy – jak pokazują niezależne badania – wolą etykiety z mniejszą ilością informacji, lecz jaśniejsze (9). W tym kontekście EKES proponuje dalsze uproszczenie etykietowania detergentów poprzez stosowanie systemu piktogramów lub ikon zamiast tekstu. |
| --- | --- |

3.17.

EKES z aprobatą przyjmuje proponowane – mimo że dość ograniczone – zmiany w wymogach dotyczących etykietowania, zmierzające do tego, by przepisy rozporządzenia CLP i rozporządzenia w sprawie detergentów nie dublowały się odnośnie do określania składników. Dzięki temu zwiększy się jasność i przydatność etykiet dla konsumentów/użytkowników końcowych, którzy – jak pokazują niezależne badania – wolą etykiety z mniejszą ilością informacji, lecz jaśniejsze (9

| 3.18. | EKES popiera zawarte we wniosku przepisy umożliwiające oznakowanie cyfrowe, które również przyczyni się do poprawy czytelności etykiet fizycznych, a jednocześnie zapewni konsumentowi/użytkownikowi końcowemu lepsze doświadczenia, jeśli chodzi o informacje, wybór języka i czytelność. Pochwala również, że przewiduje się dostęp zarówno do etykiet cyfrowych, jak i do informacji o paszportach produktów za pośrednictwem jednego nośnika danych, aby nie wprowadzać dodatkowego zamętu i nie przeładowywać etykiet informacjami. |
| --- | --- |

3.18.

EKES popiera zawarte we wniosku przepisy umożliwiające oznakowanie cyfrowe, które również przyczyni się do poprawy czytelności etykiet fizycznych, a jednocześnie zapewni konsumentowi/użytkownikowi końcowemu lepsze doświadczenia, jeśli chodzi o informacje, wybór języka i czytelność. Pochwala również, że przewiduje się dostęp zarówno do etykiet cyfrowych, jak i do informacji o paszportach produktów za pośrednictwem jednego nośnika danych, aby nie wprowadzać dodatkowego zamętu i nie przeładowywać etykiet informacjami.

| 3.19. | EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję, by w przypadku produktów sprzedawanych w postaci do własnego napełniania większa część wymaganego oznakowania była udostępniana cyfrowo, jednak zastanawia się, dlaczego te same przepisy nie miałyby się stosować również do produktów w opakowaniach jednostkowych. W ten sposób można by lepiej zagwarantować równe warunki działania w zakresie detergentów wprowadzanych na rynek. |
| --- | --- |

3.19.

EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję, by w przypadku produktów sprzedawanych w postaci do własnego napełniania większa część wymaganego oznakowania była udostępniana cyfrowo, jednak zastanawia się, dlaczego te same przepisy nie miałyby się stosować również do produktów w opakowaniach jednostkowych. W ten sposób można by lepiej zagwarantować równe warunki działania w zakresie detergentów wprowadzanych na rynek.

Bruksela, 12 lipca 2023 r.

Oliver RÖPKE

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Rozporządzenie Komisji (WE) nr 684/2004 z dnia 31 marca 2004 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 466/2001 w odniesieniu do dioksyn (Dz.U. L 104 z 8.4.2004, s. 6).

1

(2)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniające i uchylające dyrektywy 67/548/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 (Dz.U. L 353 z 31.12.2008, s. 1).

2

(3)  Dyrektywa 2000/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 września 2000 r. w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie czynników biologicznych w miejscu pracy (siódma dyrektywa szczegółowa w rozumieniu art. 16 ust. 1 dyrektywy 89/391/EWG) (Dz.U. L 262 z 17.10.2000, s. 21).

3

(4)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 528/2012 z dnia 22 maja 2012 r. w sprawie udostępniania na rynku i stosowania produktów biobójczych (Dz.U. L 167 z 27.6.2012, s. 1).

4

(5)  Rozporządzenie Komisji (WE) nr 440/2008 z dnia 30 maja 2008 r. ustalające metody badań zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH) (Dz.U. L 142 z 31.5.2008, s. 1).

5

(6)  Więcej informacji na temat obciążeń administracyjnych spoczywających na sektorze detergentów można znaleźć w nocie informacyjnej AISE dotyczącej oceny kosztów łącznych.

6

(7)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/63/UE z dnia 22 września 2010 r. w sprawie ochrony zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych (Dz.U. L 276 z 20.10.2010, s. 33).

7

(8)  
  Relevance of professional laundry and machine dishwashing on the entry of phosphate and other phosphorus compounds (P) into wastewater, Umweltbundesamt 98/2021.

8

Relevance of professional laundry and machine dishwashing on the entry of phosphate and other phosphorus compounds (P) into wastewater

(9)  Geuens, M., Byrne, D., Boeije, G., Peeters, V., Vandecasteele, B., „Investigating the effectiveness of simplified labels for safe use communication: the case of household detergents”, Int J Consum Stud, R. 45, nr 6, s. 1410–24, 2021. https://doi.org/10.1111/ijcs.12662.

9

Int J Consum Stud

---

| 29.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 349/127 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 349/127

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Plan działania UE: ochrona i odbudowa ekosystemów morskich w celu zapewnienia zrównoważonego i odpornego rybołówstwa«
  ”

[COM(2023) 102 final]

(2023/C 349/20)

| Sprawozdawca: | Javier GARAT PÉREZ |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Javier GARAT PÉREZ

Javier GARAT PÉREZ

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 27/03/2023 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 28.6.2023 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 41/0/4 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 12.7.2023 |
| Sesja plenarna nr | 580 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 149/0/1 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 27/03/2023

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

28.6.2023

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

41/0/4

Data przyjęcia na sesji plenarnej

12.7.2023

Sesja plenarna nr

580

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

149/0/1

1.   Wnioski i zalecenia

Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Oceany i morza stanowią 70 % powierzchni planety. Są źródłem pożywienia i różnorodności biologicznej, pomagają regulować klimat i zapewniają środki utrzymania wielu społecznościom nadbrzeżnym, przynosząc znaczne korzyści zdrowotne, społeczne i ekonomiczne. Z tego względu Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) uważa, że zdrowe ekosystemy morskie mają zasadnicze znaczenie dla planety i zależnych od nich populacji. |
| --- | --- |

1.1.

Oceany i morza stanowią 70 % powierzchni planety. Są źródłem pożywienia i różnorodności biologicznej, pomagają regulować klimat i zapewniają środki utrzymania wielu społecznościom nadbrzeżnym, przynosząc znaczne korzyści zdrowotne, społeczne i ekonomiczne. Z tego względu Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) uważa, że zdrowe ekosystemy morskie mają zasadnicze znaczenie dla planety i zależnych od nich populacji.

| 1.2. | Europejscy rybacy dostarczają wysokiej jakości produkty rybołówstwa o stosunkowo niskim śladzie węglowym. Po latach dobrego zarządzania i zmniejszonego natężenia połowów, EKES z zadowoleniem przyjmuje spektakularną odbudowę stad ryb w Unii Europejskiej. Komisja Europejska podaje, że w 2009 r. w UE było tylko pięć stad poławianych w sposób zrównoważony; natomiast w 2022 r. było ich ponad 60 i sytuacja nadal się poprawia (1). Stada ryb, zwłaszcza w północno-wschodnim Atlantyku, znacznie wzrosły, osiągając w ciągu zaledwie dziesięciu lat poziom o 50 % wyższy niż w 2010 roku (2). Ponadto 99 % wyładunków ze stad ryb regulowanych w UE w północno-wschodnim Atlantyku (3), oraz 82,5 % w skali globalnej (4), pochodzi ze zrównoważonych stad ryb. |
| --- | --- |

1.2.

Europejscy rybacy dostarczają wysokiej jakości produkty rybołówstwa o stosunkowo niskim śladzie węglowym. Po latach dobrego zarządzania i zmniejszonego natężenia połowów, EKES z zadowoleniem przyjmuje spektakularną odbudowę stad ryb w Unii Europejskiej. Komisja Europejska podaje, że w 2009 r. w UE było tylko pięć stad poławianych w sposób zrównoważony; natomiast w 2022 r. było ich ponad 60 i sytuacja nadal się poprawia (1

2

3

4

| 1.3. | Odbudowa ta odbyła się jednak przy znacznych kosztach społeczno-gospodarczych. Cięcia kwot, w połączeniu z ciągłymi kryzysami, których doświadczają rybacy, mają destrukcyjne skutki, prowadząc do złomowania statków całej Europie. Według FAO obecnie europejska flota rybacka ma 28 % mniej statków niż w 2000 r. W związku z tym EKES uważa, że zasadnicze znaczenie ma zapewnienie przedsiębiorstwom i pracownikom przewidywalności dochodów i ram stabilności gospodarczej. |
| --- | --- |

1.3.

Odbudowa ta odbyła się jednak przy znacznych kosztach społeczno-gospodarczych. Cięcia kwot, w połączeniu z ciągłymi kryzysami, których doświadczają rybacy, mają destrukcyjne skutki, prowadząc do złomowania statków całej Europie. Według FAO obecnie europejska flota rybacka ma 28 % mniej statków niż w 2000 r. W związku z tym EKES uważa, że zasadnicze znaczenie ma zapewnienie przedsiębiorstwom i pracownikom przewidywalności dochodów i ram stabilności gospodarczej.

| 1.4. | Mimo że sektor rybołówstwa w Europie przedsięwziął znaczne wysiłki i poczynił postępy w kierunku zrównoważonego rozwoju i ochrony ekosystemów morskich, to morza i oceany są nadal narażone na zmianę klimatu, zakwaszenie i zanieczyszczenie, miedzy innymi przez tworzywa sztuczne i inne śmieci lub odpady pochodzące z działalności lądowej. Czynniki te stanowią poważne zagrożenie dla ekosystemów morskich i zależnych od nich społeczności. UE musi prawnie chronić 30 % swoich mórz do 2030 r. w celu rozwiązania tych problemów, zgodnie z celami określonymi w nowych globalnych ramach różnorodności biologicznej na okres po 2020 r. i w unijnej strategii na rzecz bioróżnorodności 2030. Komitet wzywa państwa członkowskie do osiągnięcia tego celu w ustalonych ramach czasowych oraz znalezienia rozwiązań, które umożliwią współistnienie z rybołówstwem, gdy jest to zgodne z zalecaniami naukowymi. |
| --- | --- |

1.4.

Mimo że sektor rybołówstwa w Europie przedsięwziął znaczne wysiłki i poczynił postępy w kierunku zrównoważonego rozwoju i ochrony ekosystemów morskich, to morza i oceany są nadal narażone na zmianę klimatu, zakwaszenie i zanieczyszczenie, miedzy innymi przez tworzywa sztuczne i inne śmieci lub odpady pochodzące z działalności lądowej. Czynniki te stanowią poważne zagrożenie dla ekosystemów morskich i zależnych od nich społeczności. UE musi prawnie chronić 30 % swoich mórz do 2030 r. w celu rozwiązania tych problemów, zgodnie z celami określonymi w nowych globalnych ramach różnorodności biologicznej na okres po 2020 r. i w unijnej strategii na rzecz bioróżnorodności 2030. Komitet wzywa państwa członkowskie do osiągnięcia tego celu w ustalonych ramach czasowych oraz znalezienia rozwiązań, które umożliwią współistnienie z rybołówstwem, gdy jest to zgodne z zalecaniami naukowymi.

| 1.5. | EKES przyznaje, że mimo osiągniętej poprawy rybołówstwo nadal ma wpływ na środowisko oceanów. Zatem oczywista jest potrzeba dalszego łagodzenia wpływu narzędzi połowowych, zwiększenia selektywności sieci oraz ochrony wrażliwych gatunków i ekosystemów morskich. EKES wzywa do stosowania strategii dekarbonizacji i ochrony środowiska skupiającej się bardziej na innowacjach niż na eliminowaniu działalności połowowej i zwracającej jednakową uwagę na trzy filary zrównoważonego rozwoju: środowiskowy, społeczny i gospodarczy. To z kolei przyczynia się do utrzymania w Europie miejsc pracy wymagających wysokich kwalifikacji. Wzywa w szczególności do znalezienia równowagi między propozycją zwiększenia liczby zamykanych tradycyjnych obszarów połowowych a utrzymaniem działalności połowowej, mając na uwadze ciągłą poprawę stad i zwiększone ryzyko redukcji floty. |
| --- | --- |

1.5.

EKES przyznaje, że mimo osiągniętej poprawy rybołówstwo nadal ma wpływ na środowisko oceanów. Zatem oczywista jest potrzeba dalszego łagodzenia wpływu narzędzi połowowych, zwiększenia selektywności sieci oraz ochrony wrażliwych gatunków i ekosystemów morskich. EKES wzywa do stosowania strategii dekarbonizacji i ochrony środowiska skupiającej się bardziej na innowacjach niż na eliminowaniu działalności połowowej i zwracającej jednakową uwagę na trzy filary zrównoważonego rozwoju: środowiskowy, społeczny i gospodarczy. To z kolei przyczynia się do utrzymania w Europie miejsc pracy wymagających wysokich kwalifikacji. Wzywa w szczególności do znalezienia równowagi między propozycją zwiększenia liczby zamykanych tradycyjnych obszarów połowowych a utrzymaniem działalności połowowej, mając na uwadze ciągłą poprawę stad i zwiększone ryzyko redukcji floty.

| 1.6. | Odnotowuje, że chociaż plan działania nie jest prawnie wiążący, to pociągnie za sobą znaczne koszty społeczno-gospodarcze dla państw członkowskich i ich flot. Z tego powodu ubolewa, że do planu działania nie dołączono badania społeczno-gospodarczego ani nie zaproponowano żadnych dodatkowych środków finansowania transformacji ekologicznej i energetycznej zaproponowanej przez Komisję Europejską. W związku z tym Komitet wzywa do przeprowadzenia oceny społeczno-gospodarczego wpływu proponowanych środków, zwłaszcza w odniesieniu do zakazu połowów dennych na chronionych obszarach morskich. Wzywa też do wprowadzenia wszelkich niezbędnych środków, w tym zachęt i mechanizmów kompensacyjnych, na rzecz przeprowadzenia sprawiedliwej i zrównoważonej transformacji. |
| --- | --- |

1.6.

Odnotowuje, że chociaż plan działania nie jest prawnie wiążący, to pociągnie za sobą znaczne koszty społeczno-gospodarcze dla państw członkowskich i ich flot. Z tego powodu ubolewa, że do planu działania nie dołączono badania społeczno-gospodarczego ani nie zaproponowano żadnych dodatkowych środków finansowania transformacji ekologicznej i energetycznej zaproponowanej przez Komisję Europejską. W związku z tym Komitet wzywa do przeprowadzenia oceny społeczno-gospodarczego wpływu proponowanych środków, zwłaszcza w odniesieniu do zakazu połowów dennych na chronionych obszarach morskich. Wzywa też do wprowadzenia wszelkich niezbędnych środków, w tym zachęt i mechanizmów kompensacyjnych, na rzecz przeprowadzenia sprawiedliwej i zrównoważonej transformacji.

| 1.7. | Uznaje za istotne, aby wszelkie ograniczenia dotyczące narzędzi przydennych zostały automatycznie odzwierciedlone w produktach przywożonych z państw trzecich. Należy zwłaszcza mieć na uwadze, że Unia Europejska importuje 70 % spożywanych ryb oraz że tysiące ton ryb importuje się z takich krajów jak Rosja i Chiny, nawet z zastosowaniem preferencji taryfowych (ang. ATQ – autonomiczne kontyngenty taryfowe). W związku z tym zwraca się do Komisji o uwzględnienie w planie działania środków rynkowych w celu zapewnienia konsekwencji i spójności między polityką wewnętrzną i zewnętrzną, a także równych warunków działania dla podmiotów z UE i spoza niej. Połowy denne z użyciem narzędzi czynnych stanowią 25 % całkowitych połowów europejskich (5). EKES wzywa do opracowania planu działania, który nie zwiększy luki w zakresie bezpieczeństwa żywnościowego i suwerenności żywnościowej (mowa tu o żywności pochodzenia morskiego) i który umożliwi rybakom pełne wykorzystanie kwot połowowych przyznanych im na mocy prawa. |
| --- | --- |

1.7.

Uznaje za istotne, aby wszelkie ograniczenia dotyczące narzędzi przydennych zostały automatycznie odzwierciedlone w produktach przywożonych z państw trzecich. Należy zwłaszcza mieć na uwadze, że Unia Europejska importuje 70 % spożywanych ryb oraz że tysiące ton ryb importuje się z takich krajów jak Rosja i Chiny, nawet z zastosowaniem preferencji taryfowych (ang. ATQ – autonomiczne kontyngenty taryfowe). W związku z tym zwraca się do Komisji o uwzględnienie w planie działania środków rynkowych w celu zapewnienia konsekwencji i spójności między polityką wewnętrzną i zewnętrzną, a także równych warunków działania dla podmiotów z UE i spoza niej. Połowy denne z użyciem narzędzi czynnych stanowią 25 % całkowitych połowów europejskich (5

| 1.8. | W odniesieniu do węgorza europejskiego EKES wzywa do nieustannych i szybkich wysiłków na rzecz odbudowy siedlisk węgorza, poprawy łączności rzek i usunięcia barier dla migracji. Apeluje także o poprawę współpracy transgranicznej i unikanie praktyk połowowych przynoszących efekty odwrotne do zamierzonych. Równie ważne jest zwrócenie uwagi na to, że niedawne zamknięcie łowisk przez UE dla działalności komercyjnej i rekreacyjnej ma negatywny wpływ na rybołówstwo przybrzeżne w całej Europie. Wzywa zatem do zanalizowania postępów w zakresie odbudowy gatunków przed rozważeniem dalszych środków ograniczających w zakresie rybołówstwa. |
| --- | --- |

1.8.

W odniesieniu do węgorza europejskiego EKES wzywa do nieustannych i szybkich wysiłków na rzecz odbudowy siedlisk węgorza, poprawy łączności rzek i usunięcia barier dla migracji. Apeluje także o poprawę współpracy transgranicznej i unikanie praktyk połowowych przynoszących efekty odwrotne do zamierzonych. Równie ważne jest zwrócenie uwagi na to, że niedawne zamknięcie łowisk przez UE dla działalności komercyjnej i rekreacyjnej ma negatywny wpływ na rybołówstwo przybrzeżne w całej Europie. Wzywa zatem do zanalizowania postępów w zakresie odbudowy gatunków przed rozważeniem dalszych środków ograniczających w zakresie rybołówstwa.

| 1.9. | EKES podkreśla kluczową rolę nauki w identyfikowaniu zagrożeń dla ekosystemów morskich, zarządzaniu nimi oraz ich łagodzeniu. Stwierdza, że należy wzmocnić i udoskonalić zalecenia naukowe, przyjąć podejście ekosystemowe do zarządzania zasobami morskimi oraz mapować ślad połowowy i pochłaniacze dwutlenku węgla z użyciem wyższej rozdzielczości. |
| --- | --- |

1.9.

EKES podkreśla kluczową rolę nauki w identyfikowaniu zagrożeń dla ekosystemów morskich, zarządzaniu nimi oraz ich łagodzeniu. Stwierdza, że należy wzmocnić i udoskonalić zalecenia naukowe, przyjąć podejście ekosystemowe do zarządzania zasobami morskimi oraz mapować ślad połowowy i pochłaniacze dwutlenku węgla z użyciem wyższej rozdzielczości.

| 1.10. | Jeśli chodzi o amunicję i inne substancje zanieczyszczające odprowadzane do naszych mórz w czasie wojny, zwłaszcza do Morza Bałtyckiego, EKES wzywa Komisję Europejską i państwa członkowskie do podjęcia działań operacyjnych w celu oczyszczenia dna morskiego, a także wprowadzenia środków legislacyjnych, by zapewnić ochronę wód przed tymi zagrożeniami. |
| --- | --- |

1.10.

Jeśli chodzi o amunicję i inne substancje zanieczyszczające odprowadzane do naszych mórz w czasie wojny, zwłaszcza do Morza Bałtyckiego, EKES wzywa Komisję Europejską i państwa członkowskie do podjęcia działań operacyjnych w celu oczyszczenia dna morskiego, a także wprowadzenia środków legislacyjnych, by zapewnić ochronę wód przed tymi zagrożeniami.

2.   Kontekst

Kontekst

| 2.1. | Według Komisji Europejskiej jej plan działania wpisuje się w wysiłki na rzecz bardziej spójnego wdrażania unijnej polityki ochrony środowiska i wspólnej polityki rybołówstwa wraz z jej trzema filarami zrównoważenia środowiskowego, gospodarczego i społecznego. Celem planu jest przyspieszenie przejścia na bardziej zrównoważone praktyki połowowe poprzez:






  — | stosowanie bardziej selektywnych narzędzi połowowych i praktyk w rybołówstwie komercyjnym w celu ograniczenia połowów młodych ryb, a tym samym zwiększenia możliwości odnowy i zachowania stad ryb w środowisku naturalnym; |
| --- | --- | --- |

2.1.

Według Komisji Europejskiej jej plan działania wpisuje się w wysiłki na rzecz bardziej spójnego wdrażania unijnej polityki ochrony środowiska i wspólnej polityki rybołówstwa wraz z jej trzema filarami zrównoważenia środowiskowego, gospodarczego i społecznego. Celem planu jest przyspieszenie przejścia na bardziej zrównoważone praktyki połowowe poprzez:

—

stosowanie bardziej selektywnych narzędzi połowowych i praktyk w rybołówstwie komercyjnym w celu ograniczenia połowów młodych ryb, a tym samym zwiększenia możliwości odnowy i zachowania stad ryb w środowisku naturalnym;

| — | wykorzystanie innowacji technologicznych i praktyk mających zapobiegać przypadkowym połowom gatunków wrażliwych; |
| --- | --- |

—

wykorzystanie innowacji technologicznych i praktyk mających zapobiegać przypadkowym połowom gatunków wrażliwych;

| — | stopniowe wycofywanie połowów dennych we wszystkich chronionych obszarach morskich do 2030 r. ze względu na kluczową rolę tych obszarów w odbudowie różnorodności biologicznej mórz oraz znaczenie dna morskiego dla zdrowia ekosystemów morskich i łagodzenia zmiany klimatu. |
| --- | --- |

—

stopniowe wycofywanie połowów dennych we wszystkich chronionych obszarach morskich do 2030 r. ze względu na kluczową rolę tych obszarów w odbudowie różnorodności biologicznej mórz oraz znaczenie dna morskiego dla zdrowia ekosystemów morskich i łagodzenia zmiany klimatu.

| 2.2. | Według Komisji Europejskiej należy wspierać tego rodzaju transformację poprzez łatwo dostępne finansowanie, prace naukowe mające na celu opracowanie i promowanie innowacyjnych technik połowowych oraz solidne ramy zarządzania umożliwiające dialog między społecznościami rybackimi i środowiskowymi. |
| --- | --- |

2.2.

Według Komisji Europejskiej należy wspierać tego rodzaju transformację poprzez łatwo dostępne finansowanie, prace naukowe mające na celu opracowanie i promowanie innowacyjnych technik połowowych oraz solidne ramy zarządzania umożliwiające dialog między społecznościami rybackimi i środowiskowymi.

3.   Uwagi ogólne

Uwagi ogólne

Aspekty prawne

Aspekty prawne

| 3.1. | EKES odnotowuje, że plan działania nie ma wiążącego charakteru i jako taki jest głównie zbiorem zaleceń dla państw członkowskich opartych na strategiach UE dotyczących różnorodności biologicznej (6), dostosowania do zmiany klimatu (7) i strategii „Od pola do stołu” (8). Proponowany program działań będzie jednak wiązał się ze znacznymi kosztami społeczno-gospodarczymi dla państw członkowskich i ich flot. Pod tym względem EKES postrzega plan działania jako wyjątkową okazję do rozpoczęcia dialogu na szczeblu europejskim i krajowym. W związku z tym popiera utworzenie specjalnej wspólnej grupy dla państw członkowskich, z udziałem zainteresowanych stron (właścicieli statków, pracowników i podmiotów zajmujących się ochroną środowiska) jako obserwatorów. Taka grupa zapewniałaby skoordynowane i pluralistyczne procesy decyzyjne z myślą o przyjmowaniu i wdrażaniu spójnych środków zarządzania. |
| --- | --- |

3.1.

EKES odnotowuje, że plan działania nie ma wiążącego charakteru i jako taki jest głównie zbiorem zaleceń dla państw członkowskich opartych na strategiach UE dotyczących różnorodności biologicznej (6

7

8

| 3.2. | EKES przypomina, że prawodawstwo UE w dziedzinie rybołówstwa i środowiska już teraz wymaga ochrony i odbudowy dna morskiego. Przykładowo połowy denne z użyciem narzędzi czynnych w Morzu Śródziemnym są zakazane na głębokości przekraczającej 1 000 metrów. Na Oceanie Atlantycki zakazuje się połowów włokami dennymi na głębokości przekraczającej 800 metrów, a ostatnio zawieszono połowy włokami dennymi na obszarze wrażliwych ekosystemów morskich o powierzchni 16 419 km2. |
| --- | --- |

3.2.

EKES przypomina, że prawodawstwo UE w dziedzinie rybołówstwa i środowiska już teraz wymaga ochrony i odbudowy dna morskiego. Przykładowo połowy denne z użyciem narzędzi czynnych w Morzu Śródziemnym są zakazane na głębokości przekraczającej 1 000 metrów. Na Oceanie Atlantycki zakazuje się połowów włokami dennymi na głębokości przekraczającej 800 metrów, a ostatnio zawieszono połowy włokami dennymi na obszarze wrażliwych ekosystemów morskich o powierzchni 16 419 km2.

| 3.3. | UE musi jednak prawnie chronić 30 % swoich mórz do 2030 r., zgodnie z celami określonymi w nowych globalnych ramach różnorodności biologicznej i unijnej strategii na rzecz bioróżnorodności. Wzywa państwa członkowskie do osiągnięcia tego celu za pomocą krajowych strategii promujących podejście ekosystemowe i umożliwiających współistnienie z rybołówstwem na podstawie zaleceń naukowych. |
| --- | --- |

3.3.

UE musi jednak prawnie chronić 30 % swoich mórz do 2030 r., zgodnie z celami określonymi w nowych globalnych ramach różnorodności biologicznej i unijnej strategii na rzecz bioróżnorodności. Wzywa państwa członkowskie do osiągnięcia tego celu za pomocą krajowych strategii promujących podejście ekosystemowe i umożliwiających współistnienie z rybołówstwem na podstawie zaleceń naukowych.

| 3.4. | Podkreśla, że ogólnego zakazu połowów dennych na chronionych obszarach morskich nie przewidziano w żadnym instrumencie międzynarodowym (BBNJ (9), CBD (10) czy RFMO (11)) ani w dorobku prawnym Unii. Z tego względu uważa za wskazane, by stosować się do interpretacji przyjętej przez Komisję Europejską w odpowiedzi na sprawozdanie Trybunału Obrachunkowego (12), w której stwierdza, że „wyznaczenie chronionych obszarów morskich nie musi prowadzić do całkowitego ograniczenia działalności człowieka, lecz raczej do ustanowienia skutecznych środków zarządzania zgodnie z celami ochrony obszarów oraz w oparciu o najlepsze dostępne opinie naukowe. Może to prowadzić do ograniczenia działalności połowowej tylko wtedy, gdy jest ona konieczna do spełnienia wymogów ekologicznych cech przyrodniczych, które są przedmiotem ochrony”. Tę samą logikę odzwierciedla dyrektywa siedliskowa (13), w której stwierdza się, że „środki podejmowane zgodnie z niniejszą dyrektywą uwzględniają wymogi gospodarcze, społeczne i kulturowe oraz cechy regionalne i lokalne”, oprócz wymogu przeprowadzenia oceny skutków w każdym przypadku i podjęcia środków w uzasadniony sposób (artykuł 6 ust. 3). |
| --- | --- |

3.4.

Podkreśla, że ogólnego zakazu połowów dennych na chronionych obszarach morskich nie przewidziano w żadnym instrumencie międzynarodowym (BBNJ (9

10

11

12

13

| 3.5. | Aby produkty rybołówstwa były pozyskiwane zgodnie z najwyższymi standardami społecznymi i środowiskowymi bez szkody dla konkurencyjności podmiotów gospodarczych w różnych państwach UE, w planie działania należy określić strategię zapewniającą równe warunki działania – również w odniesieniu do norm obowiązujących w państwach trzecich. Ponadto w ramach dialogów i konsultacji dotyczących sposobu wdrożenia tego planu przez każde państwo członkowskie należy koordynować wysiłki i zapewnić, aby floty bandery europejskiej działające na wodach innego państwa członkowskiego mogły być reprezentowane w krajowych procesach tworzenia chronionych obszarów morskich. W przeciwnym razie możemy mieć do czynienia z nierównym traktowaniem, co z kolei uniemożliwi zapewnienie jednolitości na wodach europejskich. |
| --- | --- |

3.5.

Aby produkty rybołówstwa były pozyskiwane zgodnie z najwyższymi standardami społecznymi i środowiskowymi bez szkody dla konkurencyjności podmiotów gospodarczych w różnych państwach UE, w planie działania należy określić strategię zapewniającą równe warunki działania – również w odniesieniu do norm obowiązujących w państwach trzecich. Ponadto w ramach dialogów i konsultacji dotyczących sposobu wdrożenia tego planu przez każde państwo członkowskie należy koordynować wysiłki i zapewnić, aby floty bandery europejskiej działające na wodach innego państwa członkowskiego mogły być reprezentowane w krajowych procesach tworzenia chronionych obszarów morskich. W przeciwnym razie możemy mieć do czynienia z nierównym traktowaniem, co z kolei uniemożliwi zapewnienie jednolitości na wodach europejskich.

| 3.6. | Komitet zwraca uwagę na art. 39 TFUE, w którym stwierdza się konieczność zapewnienia odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej (i rybackiej), zagwarantowania bezpieczeństwa dostaw oraz zapewnienia rozsądnych cen w dostawach dla konsumentów. W związku z tym, a także biorąc pod uwagę zasadę proporcjonalności (art. 5 TUE), państwa członkowskie powinny zaproponować wariant, który ma najmniejszy wpływ na flotę, a zarazem zapewnia skuteczną ochronę przyrody. |
| --- | --- |

3.6.

Komitet zwraca uwagę na art. 39 TFUE, w którym stwierdza się konieczność zapewnienia odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej (i rybackiej), zagwarantowania bezpieczeństwa dostaw oraz zapewnienia rozsądnych cen w dostawach dla konsumentów. W związku z tym, a także biorąc pod uwagę zasadę proporcjonalności (art. 5 TUE), państwa członkowskie powinny zaproponować wariant, który ma najmniejszy wpływ na flotę, a zarazem zapewnia skuteczną ochronę przyrody.

| 3.7. | EKES przypomina, że w art. 2 ust. 1 lit. b porozumienia paryskiego (14) wskazuje się na potrzebę zwiększenia zdolności do adaptacji do negatywnych skutków zmian klimatu oraz wspierania odporności na zmiany klimatu i rozwoju związanego z niską emisją gazów cieplarnianych w sposób niezagrażający produkcji żywności. |
| --- | --- |

3.7.

EKES przypomina, że w art. 2 ust. 1 lit. b porozumienia paryskiego (14

Zakres stosowania

Zakres stosowania

| 3.8. | Komisja Europejska wzywa państwa członkowskie do przyjęcia środków krajowych i – w stosownych przypadkach – przekazania Komisji wspólnych rekomendacji w celu zapewnienia stopniowego wyeliminowania połowów dennych z użyciem narzędzi czynnych na wszystkich chronionych obszarach morskich do 2030 r. |
| --- | --- |

3.8.

Komisja Europejska wzywa państwa członkowskie do przyjęcia środków krajowych i – w stosownych przypadkach – przekazania Komisji wspólnych rekomendacji w celu zapewnienia stopniowego wyeliminowania połowów dennych z użyciem narzędzi czynnych na wszystkich chronionych obszarach morskich do 2030 r.

| 3.9. | EKES przypomina, że chronione obszary morskie mogą prowadzić do ograniczenia działalności połowowej w przypadku, gdy jest to niezbędne do spełnienia wymogów ekologicznych chronionych cech przyrody. W tym kontekście chronione obszary morskie mogą obejmować wiele innych środków ochrony, które nie są związane z połowami dennymi, takich jak ochrona ptaków morskich, waleni czy żółwi. Dlatego też w momencie, gdy proponuje się środki dotyczące narzędzi przydennych, Komitet wzywa Komisję do skoncentrowania wysiłków na chronionych obszarach morskich, których zadaniem jest ochrona wrażliwego dna morskiego, a nie innych jego rodzajów. |
| --- | --- |

3.9.

EKES przypomina, że chronione obszary morskie mogą prowadzić do ograniczenia działalności połowowej w przypadku, gdy jest to niezbędne do spełnienia wymogów ekologicznych chronionych cech przyrody. W tym kontekście chronione obszary morskie mogą obejmować wiele innych środków ochrony, które nie są związane z połowami dennymi, takich jak ochrona ptaków morskich, waleni czy żółwi. Dlatego też w momencie, gdy proponuje się środki dotyczące narzędzi przydennych, Komitet wzywa Komisję do skoncentrowania wysiłków na chronionych obszarach morskich, których zadaniem jest ochrona wrażliwego dna morskiego, a nie innych jego rodzajów.

| 3.10. | EKES przypomina, że w ramach celu 3 nowej Konwencji o różnorodności biologicznej (CBD) dąży się do tego, by do 2030 r. co najmniej 30 % obszarów przybrzeżnych i morskich było skuteczniej chronionych i zarządzanych za pomocą chronionych obszarów morskich i innych skutecznych obszarowych środków ochrony (OECM). Należy jednocześnie zapewnić, aby wszelkie zrównoważone użytkowanie, jeśli ma ono zastosowane na tych obszarach, było w pełni zgodne z osiągnięciami w zakresie ochrony, przy jednoczesnym uznaniu i respektowaniu praw społeczności lokalnych. |
| --- | --- |

3.10.

EKES przypomina, że w ramach celu 3 nowej Konwencji o różnorodności biologicznej (CBD) dąży się do tego, by do 2030 r. co najmniej 30 % obszarów przybrzeżnych i morskich było skuteczniej chronionych i zarządzanych za pomocą chronionych obszarów morskich i innych skutecznych obszarowych środków ochrony (OECM). Należy jednocześnie zapewnić, aby wszelkie zrównoważone użytkowanie, jeśli ma ono zastosowane na tych obszarach, było w pełni zgodne z osiągnięciami w zakresie ochrony, przy jednoczesnym uznaniu i respektowaniu praw społeczności lokalnych.

| 3.11. | W świetle powyższego EKES ubolewa, że Komisja nie wspomniała w planie działania o integracyjnych i skutecznych narzędziach ochrony środowiska, takich jak OECM. Wzywa do korzystania z „Podręcznika identyfikacji, oceny i sprawozdawczości na temat innych skutecznych obszarowych środków ochrony w rybołówstwie morskim” (15) opublikowanego w 2022 r. przez FAO. |
| --- | --- |

3.11.

W świetle powyższego EKES ubolewa, że Komisja nie wspomniała w planie działania o integracyjnych i skutecznych narzędziach ochrony środowiska, takich jak OECM. Wzywa do korzystania z „Podręcznika identyfikacji, oceny i sprawozdawczości na temat innych skutecznych obszarowych środków ochrony w rybołówstwie morskim” (15

| 3.12. | Wzywa również do uwzględnienia OECM przy obliczaniu ustawowej stopy ochrony wynoszącej 30 %, aby umożliwić osiągnięcie tego celu w sposób proporcjonalny. W związku z tym wnosi o uwzględnienie innych przypadków zamykania obszarów dla połowów dennych, ustanowionych na mocy przepisów dotyczących rybołówstwa. Mowa tu na przykład o 87 obszarach, które zostały ostatnio zamknięte dla połowów dennych na Atlantyku lub o obszarach zamkniętych w zachodniej części Morza Śródziemnego zgodnie z wieloletnim planem zarządzania. |
| --- | --- |

3.12.

Wzywa również do uwzględnienia OECM przy obliczaniu ustawowej stopy ochrony wynoszącej 30 %, aby umożliwić osiągnięcie tego celu w sposób proporcjonalny. W związku z tym wnosi o uwzględnienie innych przypadków zamykania obszarów dla połowów dennych, ustanowionych na mocy przepisów dotyczących rybołówstwa. Mowa tu na przykład o 87 obszarach, które zostały ostatnio zamknięte dla połowów dennych na Atlantyku lub o obszarach zamkniętych w zachodniej części Morza Śródziemnego zgodnie z wieloletnim planem zarządzania.

Ślad połowowy

Ślad połowowy

| 3.13. | W planie działania zwrócono uwagę na to, że ogółem połowy denne z użyciem narzędzi czynnych na północno-wschodnim Atlantyku są praktykowane na 80–90 % obszarów połowowych, powołując się na specjalną opinię Międzynarodowej Rady Badań Morza (ICES) z 24 czerwca 2021 r. EKES zauważa, że tak wysokie liczby wynikają głównie z niskiej rozdzielczości mapowania śladu połowowego. ICES stosuje do szacowania wpływu połowów dennych siatkę o rozdzielczości około 17 km2 (północne szerokości geograficzne) i 27 km2 (południowe szerokości geograficzne). Oznacza to, że jeżeli statek kreśli linię przez jakikolwiek punkt w tym obszarze, cały obszar uważa się za połowowy. Prowadzi to do sztucznego zwiększania eksploatowanego obszaru i podejmowania decyzji politycznych bez dokładnego mapowania. W związku z tym EKES zwraca się do Komisji o uwzględnienie w planie działania potrzeby stworzenia map o wyższej rozdzielczości dla narzędzi dennych. W sprawozdaniu z wdrażania dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej (16) Komisja wskazuje, że główne działania, które powodują straty fizyczne siedlisk bentosowych (17) obejmują „zajmowanie gruntów i ochronę przeciwpowodziową, budowę portów, składowanie odpadów stałych, wytwarzanie energii ze źródeł odnawialnych oraz wpływ niezrównoważonych praktyk w ramach akwakultury” (18). W związku z tym EKES zwraca się do Komisji Europejskiej, by zaproponowała także dodatkowe środki mające zminimalizować lub wyeliminować skutki powyższych działań, które z kolei mają negatywny wpływ na działalność połowową. |
| --- | --- |

3.13.

W planie działania zwrócono uwagę na to, że ogółem połowy denne z użyciem narzędzi czynnych na północno-wschodnim Atlantyku są praktykowane na 80–90 % obszarów połowowych, powołując się na specjalną opinię Międzynarodowej Rady Badań Morza (ICES) z 24 czerwca 2021 r. EKES zauważa, że tak wysokie liczby wynikają głównie z niskiej rozdzielczości mapowania śladu połowowego. ICES stosuje do szacowania wpływu połowów dennych siatkę o rozdzielczości około 17 km2

2

16

17

18

Nauka

Nauka

| 3.14. | Zakłócenia, takie jak zakwaszanie, morskie fale upałów, niedobór tlenu, toksyczne zakwity glonów, pasożyty lub problemy z rozmnażaniem, mogą spowodować zanik populacji ryb lub zmusić je do przeniesienia się do głębszych i chłodniejszych wód. Tworzywa sztuczne, mikrodrobiny plastiku i inne substancje zanieczyszczające powstające na skutek działalności człowieka również mają negatywny wpływ na ekosystemy morskie. Ze względu na te czynniki, tradycyjne nauki o rybołówstwie w niektórych przypadkach nie są w stanie zanalizować stanu i zmian w populacjach niektórych stad. W związku z tym EKES stwierdza, że stosowanie podejścia ekosystemowego i doskonalenie nauki, by można było ocenić te zmiany, zrozumieć je i dostosować się do nich jest dziś bardziej potrzebne niż kiedykolwiek. |
| --- | --- |

3.14.

Zakłócenia, takie jak zakwaszanie, morskie fale upałów, niedobór tlenu, toksyczne zakwity glonów, pasożyty lub problemy z rozmnażaniem, mogą spowodować zanik populacji ryb lub zmusić je do przeniesienia się do głębszych i chłodniejszych wód. Tworzywa sztuczne, mikrodrobiny plastiku i inne substancje zanieczyszczające powstające na skutek działalności człowieka również mają negatywny wpływ na ekosystemy morskie. Ze względu na te czynniki, tradycyjne nauki o rybołówstwie w niektórych przypadkach nie są w stanie zanalizować stanu i zmian w populacjach niektórych stad. W związku z tym EKES stwierdza, że stosowanie podejścia ekosystemowego i doskonalenie nauki, by można było ocenić te zmiany, zrozumieć je i dostosować się do nich jest dziś bardziej potrzebne niż kiedykolwiek.

| 3.15. | W planie działania zapowiedziano, że Komisja w 2024 r. przeprowadzi badanie mające na celu oszacowanie zdolności UE do składowania dwutlenku węgla na dnie morskim oraz potencjalnego wpływu połowów dennych na tę zdolność. EKES przyjmuje tę inicjatywę z zadowoleniem. W tym kontekście Komitet wzywa do rozważenia, czy kontrola naruszania osadów jest skuteczna z punktu widzenia łagodzenia skutków zmiany klimatu. Należy również zbadać efekt przesunięcia nakładu połowowego w związku z zamknięciami na nowe, wcześniej nieeksploatowane obszary, a także wpływ przyczyn naturalnych, takich jak sztormy, na osady i porównać go z wpływem połowów dennych. |
| --- | --- |

3.15.

W planie działania zapowiedziano, że Komisja w 2024 r. przeprowadzi badanie mające na celu oszacowanie zdolności UE do składowania dwutlenku węgla na dnie morskim oraz potencjalnego wpływu połowów dennych na tę zdolność. EKES przyjmuje tę inicjatywę z zadowoleniem. W tym kontekście Komitet wzywa do rozważenia, czy kontrola naruszania osadów jest skuteczna z punktu widzenia łagodzenia skutków zmiany klimatu. Należy również zbadać efekt przesunięcia nakładu połowowego w związku z zamknięciami na nowe, wcześniej nieeksploatowane obszary, a także wpływ przyczyn naturalnych, takich jak sztormy, na osady i porównać go z wpływem połowów dennych.

| 3.16. | EKES w pełni popiera inicjatywę Komisji dotyczącą stworzenia interaktywnej platformy dotyczącej selektywnych i innowacyjnych narzędzi połowowych w celu wymiany wiedzy i dobrych praktyk. W tym kontekście przypomina zalecenia ICES dotyczące innowacyjnych narzędzi połowowych (19), w których eksperci ocenili korzyści i wpływ innowacyjnych narzędzi na ekosystemy morskie, wrażliwe siedliska i selektywność połowów. EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że większość postępów poczyniono w połowach dennych, i zachęca do dalszych postępów w tym zakresie. |
| --- | --- |

3.16.

EKES w pełni popiera inicjatywę Komisji dotyczącą stworzenia interaktywnej platformy dotyczącej selektywnych i innowacyjnych narzędzi połowowych w celu wymiany wiedzy i dobrych praktyk. W tym kontekście przypomina zalecenia ICES dotyczące innowacyjnych narzędzi połowowych (19

Skutki społeczno-gospodarcze

Skutki społeczno-gospodarcze

| 3.17. | Mimo że nie jest to obowiązkowe, EKES wnosi o sporządzenie oceny skutków społeczno-gospodarczych zaproponowanych środków, w szczególności w odniesieniu do zakazu połowów dennych na chronionych obszarach morskich. Biorąc pod uwagę, że same połowy włokiem angażują 7 000 statków rybackich w UE i 20 000 rybaków i że stanowią jedną trzecią całkowitej zdolności połowowej, 38 % dochodu generowanego przez flotę UE i 25 % całkowitych połowów, należy koniecznie ocenić wpływ środków zaproponowanych przez Komisję. |
| --- | --- |

3.17.

Mimo że nie jest to obowiązkowe, EKES wnosi o sporządzenie oceny skutków społeczno-gospodarczych zaproponowanych środków, w szczególności w odniesieniu do zakazu połowów dennych na chronionych obszarach morskich. Biorąc pod uwagę, że same połowy włokiem angażują 7 000 statków rybackich w UE i 20 000 rybaków i że stanowią jedną trzecią całkowitej zdolności połowowej, 38 % dochodu generowanego przez flotę UE i 25 % całkowitych połowów, należy koniecznie ocenić wpływ środków zaproponowanych przez Komisję.

| 3.18. | EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie do przeanalizowania i zminimalizowania nie tylko bezpośrednich skutków zaproponowanych środków, takich jak utrata dostępu do tradycyjnych łowisk, ale również skutków przeniesienia nakładu połowowego na inne obszary, co może generować konflikty między narzędziami połowowymi i prowadzić do niedostępności gatunków docelowych lub zwiększonego zużycia paliwa. |
| --- | --- |

3.18.

EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie do przeanalizowania i zminimalizowania nie tylko bezpośrednich skutków zaproponowanych środków, takich jak utrata dostępu do tradycyjnych łowisk, ale również skutków przeniesienia nakładu połowowego na inne obszary, co może generować konflikty między narzędziami połowowymi i prowadzić do niedostępności gatunków docelowych lub zwiększonego zużycia paliwa.

Bezpieczeństwo żywnościowe

Bezpieczeństwo żywnościowe

| 3.19. | We wnioskach z planu działania podkreślono konieczność zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego, a także dobrobytu społeczno-gospodarczego rybakom, społecznościom nadbrzeżnym i ogółowi społeczeństwa. Jednak zakaz stosowania narzędzi dennych na obecnych chronionych obszarach morskich (10 % mórz) doprowadziłby do wzrostu przywozu o 2 %. Biorąc pod uwagę znaczenie sprawiedliwej transformacji, EKES wzywa do przeprowadzenia analizy szacowanego wzrostu przywozu w odniesieniu do celów określonych w planie (30 % mórz). |
| --- | --- |

3.19.

We wnioskach z planu działania podkreślono konieczność zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego, a także dobrobytu społeczno-gospodarczego rybakom, społecznościom nadbrzeżnym i ogółowi społeczeństwa. Jednak zakaz stosowania narzędzi dennych na obecnych chronionych obszarach morskich (10 % mórz) doprowadziłby do wzrostu przywozu o 2 %. Biorąc pod uwagę znaczenie sprawiedliwej transformacji, EKES wzywa do przeprowadzenia analizy szacowanego wzrostu przywozu w odniesieniu do celów określonych w planie (30 % mórz).

| 3.20. | Przypomina, że już 70 % ryb spożywanych w UE pochodzi z krajów trzecich, a czynne narzędzia denne odpowiadają za 25 % całkowitych połowów europejskich. EKES wzywa do opracowania planu działania, który nie zwiększy luki w zakresie bezpieczeństwa żywnościowego i suwerenności żywnościowej (mowa tu o żywności pochodzenia morskiego) i który umożliwi rybakom pełne wykorzystanie kwot połowowych przyznanych im na mocy prawa. |
| --- | --- |

3.20.

Przypomina, że już 70 % ryb spożywanych w UE pochodzi z krajów trzecich, a czynne narzędzia denne odpowiadają za 25 % całkowitych połowów europejskich. EKES wzywa do opracowania planu działania, który nie zwiększy luki w zakresie bezpieczeństwa żywnościowego i suwerenności żywnościowej (mowa tu o żywności pochodzenia morskiego) i który umożliwi rybakom pełne wykorzystanie kwot połowowych przyznanych im na mocy prawa.

Środki rynkowe

Środki rynkowe

| 3.21. | EKES uważa za konieczne, by ograniczenia dotyczące narzędzi przydennych zostały automatycznie odzwierciedlone w produktach przywożonych z państw trzecich. Jest to niezbędne zwłaszcza w świetle tego, że tysiące ton białych ryb (np. mintaja, dorsza atlantyckiego i plamiaka) sprowadza się z Rosji i Chin, korzystając nawet z preferencji taryfowych (ang. ATQ – autonomiczne kontyngenty taryfowe). W związku z tym zwraca się do Komisji o uwzględnienie w planie działania środków rynkowych w celu zapewnienia konsekwencji i spójności między polityką wewnętrzną i zewnętrzną, a także równych warunków działania dla podmiotów z UE i spoza niej. |
| --- | --- |

3.21.

EKES uważa za konieczne, by ograniczenia dotyczące narzędzi przydennych zostały automatycznie odzwierciedlone w produktach przywożonych z państw trzecich. Jest to niezbędne zwłaszcza w świetle tego, że tysiące ton białych ryb (np. mintaja, dorsza atlantyckiego i plamiaka) sprowadza się z Rosji i Chin, korzystając nawet z preferencji taryfowych (ang. ATQ – autonomiczne kontyngenty taryfowe). W związku z tym zwraca się do Komisji o uwzględnienie w planie działania środków rynkowych w celu zapewnienia konsekwencji i spójności między polityką wewnętrzną i zewnętrzną, a także równych warunków działania dla podmiotów z UE i spoza niej.

Finansowanie

Finansowanie

| 3.22. | EKES ubolewa, że w planie działania nie uwzględniono żadnych dodatkowych środków finansowania transformacji ekologicznej i energetycznej proponowanej przez Komisję Europejską. Inicjatywie na taką skalę i dotyczącej tak wielu statków rybackich prowadzących połowy włokiem dennym muszą towarzyszyć niezbędne zachęty i mechanizmy kompensacyjne. EKES wzywa do przyznania publicznego wsparcia raczej dla badań i innowacji w celu ograniczenia kontaktu z dnem morskim niż dla zmiany narzędzi połowowych lub złomowania. Te ostatnie działania wymagałyby ogromnych kwot, które nie są dostępne w ramach obecnych funduszy, a dodatkowo wiązałyby się z utrudnieniami technicznymi w momencie zmiany metod połowów. Wnosi także o uwzględnienie sezonowości i specyfiki sektora rybołówstwa. Apeluje o to, by oprócz Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury (EFMRA), również Europejski Fundusz Społeczny i Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego uwzględniały programy ukierunkowane na rybołówstwo, by lepiej kanalizować fundusze na obszary, w których są one najbardziej potrzebne. Ponadto wzywa Komisję Europejską do sporządzania sprawozdań monitorujących, by sprawdzać, czy środki są właściwie wdrażane i dystrybuowane. |
| --- | --- |

3.22.

EKES ubolewa, że w planie działania nie uwzględniono żadnych dodatkowych środków finansowania transformacji ekologicznej i energetycznej proponowanej przez Komisję Europejską. Inicjatywie na taką skalę i dotyczącej tak wielu statków rybackich prowadzących połowy włokiem dennym muszą towarzyszyć niezbędne zachęty i mechanizmy kompensacyjne. EKES wzywa do przyznania publicznego wsparcia raczej dla badań i innowacji w celu ograniczenia kontaktu z dnem morskim niż dla zmiany narzędzi połowowych lub złomowania. Te ostatnie działania wymagałyby ogromnych kwot, które nie są dostępne w ramach obecnych funduszy, a dodatkowo wiązałyby się z utrudnieniami technicznymi w momencie zmiany metod połowów. Wnosi także o uwzględnienie sezonowości i specyfiki sektora rybołówstwa. Apeluje o to, by oprócz Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury (EFMRA), również Europejski Fundusz Społeczny i Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego uwzględniały programy ukierunkowane na rybołówstwo, by lepiej kanalizować fundusze na obszary, w których są one najbardziej potrzebne. Ponadto wzywa Komisję Europejską do sporządzania sprawozdań monitorujących, by sprawdzać, czy środki są właściwie wdrażane i dystrybuowane.

Przyłowy

Przyłowy

| 3.23. | EKES w pełni zgadza się z Komisją co do potrzeby zminimalizowania i, w miarę możliwości, wyeliminowania przypadkowych połowów wrażliwych gatunków morskich (takich jak delfin zwyczajny z Zatoki Biskajskiej). Wyraża zaniepokojenie w związku z tym, że szczególnie zagrożone są niektóre gatunki wrażliwe, takie jak określone gatunki rekinów, żółwi morskich, ssaków morskich (morświn zwyczajny z Bałtyku Właściwego i mniszka śródziemnomorska) oraz ptaki morskie (burzyk balearski). Wzywa państwa członkowskie do przyjęcia krajowych lub wspólnych środków w celu zminimalizowania przypadkowych przyłowów. |
| --- | --- |

3.23.

EKES w pełni zgadza się z Komisją co do potrzeby zminimalizowania i, w miarę możliwości, wyeliminowania przypadkowych połowów wrażliwych gatunków morskich (takich jak delfin zwyczajny z Zatoki Biskajskiej). Wyraża zaniepokojenie w związku z tym, że szczególnie zagrożone są niektóre gatunki wrażliwe, takie jak określone gatunki rekinów, żółwi morskich, ssaków morskich (morświn zwyczajny z Bałtyku Właściwego i mniszka śródziemnomorska) oraz ptaki morskie (burzyk balearski). Wzywa państwa członkowskie do przyjęcia krajowych lub wspólnych środków w celu zminimalizowania przypadkowych przyłowów.

| 3.24. | W związku z tym z zadowoleniem przyjmuje najnowsze środki podjęte przez niektóre państwa członkowskie, które wprowadziły obecność obserwatorów na pokładzie i urządzenia akustyczne emitujące ultradźwięki w celu odstraszania delfinów. Na koniec wzywa Komisję i państwa członkowskie do zapewnienia, aby zamykanie obszarów połowowych w celu ochrony wrażliwych gatunków miało wyważony charakter i by uwzględniano związane z tym poważne skutki społeczno-gospodarcze dla floty. |
| --- | --- |

3.24.

W związku z tym z zadowoleniem przyjmuje najnowsze środki podjęte przez niektóre państwa członkowskie, które wprowadziły obecność obserwatorów na pokładzie i urządzenia akustyczne emitujące ultradźwięki w celu odstraszania delfinów. Na koniec wzywa Komisję i państwa członkowskie do zapewnienia, aby zamykanie obszarów połowowych w celu ochrony wrażliwych gatunków miało wyważony charakter i by uwzględniano związane z tym poważne skutki społeczno-gospodarcze dla floty.

| 3.25. | W odniesieniu do węgorza europejskiego EKES wyraża zaniepokojenie krytycznym stanem, w jakim znajduje się ten gatunek i przypomina o zdecydowanych środkach na rzecz jego poprawy, przyjętych przez Radę w grudniu 2022 r. Doprowadziły one do zamknięcia połowów morskich na okres sześciu miesięcy i do całkowitego zakazu połowów rekreacyjnych. W tym kontekście przypomina, że te środki wpłyną bardzo negatywnie na rybołówstwo przybrzeżne w całej Europie. Wzywa zatem do przeprowadzenia analizy postępów w zakresie odbudowy gatunków przed podjęciem dalszych środków ograniczających. Uważa jednak, że zasadnicze znaczenie ma zajęcie się wszystkimi skutkami rybołówstwa i skutkami niezwiązanymi z rybołówstwem oraz lepsze wdrożenie odpowiednich przepisów, takich jak ramowa dyrektywa wodna (20), dyrektywa siedliskowa i dyrektywa ramowa w sprawie strategii morskiej, aby jak najszybciej poprawić sytuację i uniknąć dalszych ograniczeń. |
| --- | --- |

3.25.

W odniesieniu do węgorza europejskiego EKES wyraża zaniepokojenie krytycznym stanem, w jakim znajduje się ten gatunek i przypomina o zdecydowanych środkach na rzecz jego poprawy, przyjętych przez Radę w grudniu 2022 r. Doprowadziły one do zamknięcia połowów morskich na okres sześciu miesięcy i do całkowitego zakazu połowów rekreacyjnych. W tym kontekście przypomina, że te środki wpłyną bardzo negatywnie na rybołówstwo przybrzeżne w całej Europie. Wzywa zatem do przeprowadzenia analizy postępów w zakresie odbudowy gatunków przed podjęciem dalszych środków ograniczających. Uważa jednak, że zasadnicze znaczenie ma zajęcie się wszystkimi skutkami rybołówstwa i skutkami niezwiązanymi z rybołówstwem oraz lepsze wdrożenie odpowiednich przepisów, takich jak ramowa dyrektywa wodna (20

Inne zanieczyszczenia

Inne zanieczyszczenia

| 3.26. | Szacuje się, że z powodu wojen, które miały miejsce w ubiegłym stuleciu, na dnie samego Morza Bałtyckiego znajduje się około 50 tys. ton amunicji chemicznej, 500 tys. ton broni konwencjonalnej i 10 tys. wraków statków (21). Brutalna agresja wojskowa Rosji na Ukrainę potęguje to zagrożenie. Zatopiona amunicja stanowi realne niebezpieczeństwo dla życia ludzkiego i środowiska morskiego, zagrażając nie tylko rybołówstwu i żegludze, ale także rozwojowi innych sektorów niebieskiej gospodarki. EKES wzywa Komisję Europejską i państwa członkowskie do podjęcia działań operacyjnych w celu oczyszczenia dna mórz, a także środków legislacyjnych, by zapewnić ochronę wód przed tymi zagrożeniami. Przypomina, że Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności i krajowe programy państw członkowskich, utworzone w ramach dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej, mają istotne znaczenie dla ochrony środowiska morskiego jako źródła bezpiecznej i zdrowej żywności dla ludzi. |
| --- | --- |

3.26.

Szacuje się, że z powodu wojen, które miały miejsce w ubiegłym stuleciu, na dnie samego Morza Bałtyckiego znajduje się około 50 tys. ton amunicji chemicznej, 500 tys. ton broni konwencjonalnej i 10 tys. wraków statków (21

Niebieska gospodarka

Niebieska gospodarka

| 3.27. | EKES zaznacza, że różne sektory tworzące niebieską gospodarkę są od siebie współzależne (rybołówstwo, biotechnologia, żegluga, transport morski, akwakultura, stocznie, łańcuch dostaw, logistyka i transport). Z tego względu utrata lub złomowanie statków rybackich ma bezpośredni wpływ na stocznie i inne europejskie usługi logistyczne. W związku z tym podkreśla konieczność stosowania strategii dekarbonizacji i ochrony środowiska skupiającej się w większym stopniu na innowacjach niż na eliminowaniu działalności połowowej i uwzględniającej jednakowo trzy filary zrównoważonego rozwoju: środowiskowy, społeczny i gospodarczy. To z kolei przyczynia się do utrzymania w Europie miejsc pracy wymagających wysokich kwalifikacji (22). Zaznacza ponadto, że sektor rybołówstwa przyczynia się do zachowania populacji w nadbrzeżnych społecznościach wiejskich, w dużym stopniu zależnych od tego sektora (23). Ograniczenie sektora rybołówstwa lub jego upadek prowadzi bezpośrednio do zwiększenia napływu ludności do dużych miast, co z kolei powoduje problemy związane z koncentracją mieszkańców. |
| --- | --- |

3.27.

EKES zaznacza, że różne sektory tworzące niebieską gospodarkę są od siebie współzależne (rybołówstwo, biotechnologia, żegluga, transport morski, akwakultura, stocznie, łańcuch dostaw, logistyka i transport). Z tego względu utrata lub złomowanie statków rybackich ma bezpośredni wpływ na stocznie i inne europejskie usługi logistyczne. W związku z tym podkreśla konieczność stosowania strategii dekarbonizacji i ochrony środowiska skupiającej się w większym stopniu na innowacjach niż na eliminowaniu działalności połowowej i uwzględniającej jednakowo trzy filary zrównoważonego rozwoju: środowiskowy, społeczny i gospodarczy. To z kolei przyczynia się do utrzymania w Europie miejsc pracy wymagających wysokich kwalifikacji (22

23

Energia wiatrowa

Energia wiatrowa

| 3.28. | Zgodnie z Europejskim Zielonym Ładem UE wyznaczyła cel dwudziestokrotnego zwiększenia unijnej produkcji energii z morskich źródeł odnawialnych, aby osiągnąć neutralność klimatyczną do 2050 r. Wzrost ten nie pozostaje jednak bez wpływu na środowisko morskie, na przykład wskutek instalacji farm wiatrowych i układania kabli głębokowodnych. Kilka państw członkowskich ogłosiło nawet, że połączą swoje morskie sieci elektroenergetyczne, głównie za pośrednictwem sztucznych wysp energetycznych na Morzu Bałtyckim i Atlantyku. EKES ma pełną świadomość zapotrzebowania na odnawialne źródła energii, które muszą współistnieć ze zrównoważonymi źródłami żywności (24). Wzywa zatem do rozważnego rozwijania morskiej energii wiatrowej, aby nie popełniać takich samych błędów jak w przeszłości i by minimalizować wpływ tej energii na różnorodność biologiczną. Ponadto wnosi o to, by instalacja tych struktur nie wpływała na tradycyjne łowiska rybaków. |
| --- | --- |

3.28.

Zgodnie z Europejskim Zielonym Ładem UE wyznaczyła cel dwudziestokrotnego zwiększenia unijnej produkcji energii z morskich źródeł odnawialnych, aby osiągnąć neutralność klimatyczną do 2050 r. Wzrost ten nie pozostaje jednak bez wpływu na środowisko morskie, na przykład wskutek instalacji farm wiatrowych i układania kabli głębokowodnych. Kilka państw członkowskich ogłosiło nawet, że połączą swoje morskie sieci elektroenergetyczne, głównie za pośrednictwem sztucznych wysp energetycznych na Morzu Bałtyckim i Atlantyku. EKES ma pełną świadomość zapotrzebowania na odnawialne źródła energii, które muszą współistnieć ze zrównoważonymi źródłami żywności (24

Bruksela, dnia 12 lipca 2023 r.

Oliver RÖPKE

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2023) 103.

1

(2)  STECF Adhoc 20-01.

2

(3)  COM(2020) 248.

3

(4)  
  The State of World Fisheries and Aquaculture 2022 (FAO).

4

The State of World Fisheries and Aquaculture 2022

(5)  STECF 21-08.

5

(6)  COM(2020) 380.

6

(7)  COM(2021) 82.

7

(8)  COM(2020) 381.

8

(9)  Umowa o ochronie i zrównoważonym użytkowaniu morskiej różnorodności biologicznej na obszarach znajdujących się poza jurysdykcją krajową (BBNJ – Biodiversity Beyond National Jurisdiction).

9

(10)  Konwencja o różnorodności biologicznej.

10

(11)  Regionalne organizacje ds. zarządzania rybołówstwem.

11

(12)  ETO, sprawozdanie specjalne nr 26/2020.

12

(13)  Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz.U. L 206 z 22.7.1992, s. 7).

13

(14)  Porozumienie paryskie z 2015 r. (ONZ).

14

(15)  
  Handbook for identifying, evaluating and reporting other effective area-based conservation measures in marine fisheries (FAO).

15

Handbook for identifying, evaluating and reporting other effective area-based conservation measures in marine fisheries

(16)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/56/WE z dnia 17 czerwca 2008 r. ustanawiająca ramy działań Wspólnoty w dziedzinie polityki środowiska morskiego (dyrektywa ramowa w sprawie strategii morskiej) (Dz.U. L 164 z 25.6.2008, s. 19).

16

(17)  Siedliska położone na dnie morza.

17

(18)  COM(2020) 259.

18

(19)  ICES sr.2020.12.

19

(20)  Dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz.U. L 327 z 22.12.2000, s. 1).

20

(21)  
  Clearing chemical and conventional munitions from the sea (Euractiv).

21

Clearing chemical and conventional munitions from the sea

(22)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie nowego podejścia do zrównoważonej niebieskiej gospodarki w UE – Przekształcenie niebieskiej gospodarki UE na rzecz zrównoważonej przyszłości”[COM(2021) 240 final] (Dz.U. C 517 z 22.12.2021, s. 108).

22

(23)  Opinia Komitetu Regionów „Wspólna polityka rybołówstwa w terenie: w kierunku zrównoważonych i odpornych społeczności nadbrzeżnych w UE” (NAT/VII/035).

23

(24)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Strategia UE mająca na celu wykorzystanie potencjału energii z morskich źródeł odnawialnych na rzecz neutralnej dla klimatu przyszłości” [COM(2020) 741 final] (Dz.U. C 286 z 16.7.2021, s. 152).

24

---

| 29.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 349/134 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 349/134

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) 2019/1242 w odniesieniu do wzmocnienia norm emisji CO2 dla nowych pojazdów ciężkich oraz włączenia obowiązków sprawozdawczych, a także uchylającego rozporządzenie (UE) 2018/956”

(COM(2023) 88 final – 2023/0042 (COD))

(2023/C 349/21)

| Sprawozdawca: | Dirk BERGRATH |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Alessandro BARTELLONI |

Sprawozdawca:

Dirk BERGRATH

Dirk BERGRATH

Współsprawozdawca:

Alessandro BARTELLONI

Alessandro BARTELLONI

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 29.3.2023
  Rada Unii Europejskiej, 3.4.2023 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 192 ust. 1 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle |
| Data przyjęcia przez sekcję | 22.6.2023 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 12.7.2023 |
| Sesja plenarna nr | 580 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 182/4/7 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 29.3.2023

Rada Unii Europejskiej, 3.4.2023

Podstawa prawna

Art. 192 ust. 1 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle

Data przyjęcia przez sekcję

22.6.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

12.7.2023

Sesja plenarna nr

580

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

182/4/7

1.   Wnioski i zalecenia

Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje cel tego rozporządzenia, jakim jest przyspieszenie tempa obniżania emisyjności w sektorze i przyspieszenie jego transformacji strukturalnej. UE powinna wykorzystać tę okazję, by stać się liderem w sektorze czystego transportu. |
| --- | --- |

1.1.

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje cel tego rozporządzenia, jakim jest przyspieszenie tempa obniżania emisyjności w sektorze i przyspieszenie jego transformacji strukturalnej. UE powinna wykorzystać tę okazję, by stać się liderem w sektorze czystego transportu.

| 1.2. | EKES zauważa, że wniosek wykracza poza cele obecnie proponowane w Chinach, ale nie dorównuje ambicjom uregulowań przyjętych niedawno w Kalifornii, dotyczących osiągnięcia poziomu 100 % sprzedaży bezemisyjnych samochodów ciężarowych i autobusów do 2036 r. Dostrzega też, że w amerykańskim krajowym planie obniżenia emisyjności transportu (1) przypisuje się rolę uzupełniającą „czystej energii elektrycznej, zrównoważonym biopaliwom lub e-paliwom oraz czystemu wodorowi” w odniesieniu do transportu ogólnie, a w szczególności ciężkiego transportu drogowego. |
| --- | --- |

1.2.

EKES zauważa, że wniosek wykracza poza cele obecnie proponowane w Chinach, ale nie dorównuje ambicjom uregulowań przyjętych niedawno w Kalifornii, dotyczących osiągnięcia poziomu 100 % sprzedaży bezemisyjnych samochodów ciężarowych i autobusów do 2036 r. Dostrzega też, że w amerykańskim krajowym planie obniżenia emisyjności transportu (1

| 1.3. | EKES zwraca uwagę, że szereg państw członkowskich, wraz z innymi państwami (m.in. Stanami Zjednoczonymi), zobowiązało się już do osiągnięcia poziomu 100 % sprzedaży bezemisyjnych pojazdów ciężkich do 2040 r. (2) Ponadto należy się spodziewać różnorakich regulacji na szczeblu lokalnym i regionalnym (np. zakazów wjazdu). |
| --- | --- |

1.3.

EKES zwraca uwagę, że szereg państw członkowskich, wraz z innymi państwami (m.in. Stanami Zjednoczonymi), zobowiązało się już do osiągnięcia poziomu 100 % sprzedaży bezemisyjnych pojazdów ciężkich do 2040 r. (2

| 1.4. | EKES uznaje znaczenie bodźca regulacyjnego dla wspierania wdrażania pojazdów bezemisyjnych. Uważa jednak, że należy również skupić się na stronie popytu i kluczowych warunkach sprzyjających, które sprawiają, że korzystanie z pojazdów bezemisyjnych stanie się realną opcją dla operatorów logistycznych. |
| --- | --- |

1.4.

EKES uznaje znaczenie bodźca regulacyjnego dla wspierania wdrażania pojazdów bezemisyjnych. Uważa jednak, że należy również skupić się na stronie popytu i kluczowych warunkach sprzyjających, które sprawiają, że korzystanie z pojazdów bezemisyjnych stanie się realną opcją dla operatorów logistycznych.

| 1.5. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wysiłki niektórych państw członkowskich na rzecz wspierania przejścia na pojazdy bezemisyjne, zwłaszcza w przypadku MŚP, a w szczególności za pośrednictwem unijnego Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF) i innych funduszy krajowych. |
| --- | --- |

1.5.

EKES z zadowoleniem przyjmuje wysiłki niektórych państw członkowskich na rzecz wspierania przejścia na pojazdy bezemisyjne, zwłaszcza w przypadku MŚP, a w szczególności za pośrednictwem unijnego Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF) i innych funduszy krajowych.

| 1.6. | EKES ponownie wyraża poparcie dla rozporządzenia w sprawie infrastruktury paliw alternatywnych (AFIR). Organy publiczne muszą zadbać o to, aby paliwa alternatywne i stacje ładowania były dostępne tam, gdzie to potrzebne (3). Aby można było osiągnąć cel pośredni na 2030 r., niezbędnych jest ponad 50 000 ogólnodostępnych ładowarek, z czego 35 000 musiałoby być wysokowydajnymi modelami ładowania megawatowego. Wymagane byłoby również około 700 stacji tankowania wodoru. |
| --- | --- |

1.6.

EKES ponownie wyraża poparcie dla rozporządzenia w sprawie infrastruktury paliw alternatywnych (AFIR). Organy publiczne muszą zadbać o to, aby paliwa alternatywne i stacje ładowania były dostępne tam, gdzie to potrzebne (3

| 1.7. | Biorąc pod uwagę ograniczenia oceny skutków przeprowadzonej przez Komisję, EKES apeluje, aby ściśle i regularnie monitorowano zmiany w sprawozdaniu z postępów, w tym również przeprowadzono dogłębną ocenę łańcucha dostaw, aby uniknąć zakłóceń i lepiej uwzględnić wpływ obniżania emisyjności transportu na szczeblu regionalnym. |
| --- | --- |

1.7.

Biorąc pod uwagę ograniczenia oceny skutków przeprowadzonej przez Komisję, EKES apeluje, aby ściśle i regularnie monitorowano zmiany w sprawozdaniu z postępów, w tym również przeprowadzono dogłębną ocenę łańcucha dostaw, aby uniknąć zakłóceń i lepiej uwzględnić wpływ obniżania emisyjności transportu na szczeblu regionalnym.

| 1.8. | W duchu swoich wcześniejszych opinii (4) EKES zauważa, że mimo wszystkich zalet elektrycznych i wodorowych mechanizmów napędowych proponowane rozporządzenie oparte na podejściu dotyczącym rury wydechowej należy uzupełnić innymi instrumentami polityki, aby zachęcić do stosowania paliw odnawialnych, niekopalnych w przypadku części floty napędzanej silnikiem spalinowym wewnętrznego spalania. Pakiet „Gotowi na 55” musi uwzględniać podejście oparte na całym cyklu życia oraz nie powinien skutkować obniżaniem emisyjności transportu drogowego prowadzącym do przesunięcia emisji na wcześniejsze etapy łańcucha wartości. |
| --- | --- |

1.8.

W duchu swoich wcześniejszych opinii (4

| 1.9. | EKES podkreśla potrzebę stworzenia ram politycznych sprzyjających obniżeniu emisyjności w sposób sprawiedliwy dla pracowników. Obejmuje to zapewnienie odpowiedniego finansowania w celu wsparcia regionów borykających się z trudnościami w związku z programem obniżenia emisyjności, potrzebę przewidywania zmian na wszystkich szczeblach (obiekty, przedsiębiorstwa, regiony i sektory) za pośrednictwem planów opracowanych wspólnie z partnerami społecznymi, a także ogromne wysiłki władz publicznych i przedsiębiorstw na rzecz zmiany i podnoszenia kwalifikacji pracowników. |
| --- | --- |

1.9.

EKES podkreśla potrzebę stworzenia ram politycznych sprzyjających obniżeniu emisyjności w sposób sprawiedliwy dla pracowników. Obejmuje to zapewnienie odpowiedniego finansowania w celu wsparcia regionów borykających się z trudnościami w związku z programem obniżenia emisyjności, potrzebę przewidywania zmian na wszystkich szczeblach (obiekty, przedsiębiorstwa, regiony i sektory) za pośrednictwem planów opracowanych wspólnie z partnerami społecznymi, a także ogromne wysiłki władz publicznych i przedsiębiorstw na rzecz zmiany i podnoszenia kwalifikacji pracowników.

| 1.10. | EKES apeluje, aby przyjęto ścieżkę redukcji emisji CO2 zgodną ze zdolnością sektora przemysłowego do transformacji oraz kompatybilną z operatorami transportu pod względem kosztów i efektywności operacyjnej. Proponowane cele muszą być dostosowane do czasu potrzebnego na przekształcenie istniejących zakładów produkcyjnych i budowę nowych, rozwój infrastruktury ładowania, zabezpieczenie dostaw kluczowych komponentów i surowców, stworzenie rynków pionierskich i szkolenie siły roboczej. |
| --- | --- |

1.10.

EKES apeluje, aby przyjęto ścieżkę redukcji emisji CO2

| 1.11. | EKES podkreśla potrzebę obniżania emisyjności (floty) w tempie, które jest spójne z wdrażaniem planu przemysłowego Europejskiego Zielonego Ładu i ważnych projektów stanowiących przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania (IPCEI) i które przyczyni się do rozwoju kluczowych łańcuchów dostaw dla tego sektora w Europie, takich jak czysty wodór, baterie i mikroelektronika. |
| --- | --- |

1.11.

EKES podkreśla potrzebę obniżania emisyjności (floty) w tempie, które jest spójne z wdrażaniem planu przemysłowego Europejskiego Zielonego Ładu i ważnych projektów stanowiących przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania (IPCEI) i które przyczyni się do rozwoju kluczowych łańcuchów dostaw dla tego sektora w Europie, takich jak czysty wodór, baterie i mikroelektronika.

| 1.12. | EKES kładzie też nacisk na potrzebę budowania zdolności oraz na konieczność wspierania przewoźników i operatorów – zwłaszcza MŚP – w wypełnianiu obowiązków sprawozdawczych wprowadzonych rozporządzeniem. |
| --- | --- |

1.12.

EKES kładzie też nacisk na potrzebę budowania zdolności oraz na konieczność wspierania przewoźników i operatorów – zwłaszcza MŚP – w wypełnianiu obowiązków sprawozdawczych wprowadzonych rozporządzeniem.

2.   Kontekst ogólny

Kontekst ogólny

| 2.1. | W październiku 2014 r. szefowie państw i rządów UE (5) ustanowili wiążący cel osiągnięcia redukcji emisji gazów cieplarnianych generowanych przez całą gospodarkę UE o co najmniej 40 % do 2030 r. w stosunku do poziomu z 1990 r. Cel ten oparto na globalnych prognozach, które są zgodne ze średnioterminowym harmonogramem określonym w porozumieniu klimatycznym z Paryża (COP21) (6). |
| --- | --- |

2.1.

W październiku 2014 r. szefowie państw i rządów UE (5

6

| 2.2. | W grudniu 2020 r. Komisja Europejska opublikowała komunikat w sprawie strategii na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności. W dokumencie tym określono szereg ambitnych założeń i celów pośrednich, aby przystosować unijny system transportowy do idei neutralności dla klimatu i cyfrowego świata. |
| --- | --- |

2.2.

W grudniu 2020 r. Komisja Europejska opublikowała komunikat w sprawie strategii na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności. W dokumencie tym określono szereg ambitnych założeń i celów pośrednich, aby przystosować unijny system transportowy do idei neutralności dla klimatu i cyfrowego świata.

| 2.3. | W lipcu 2021 r. Komisja Europejska poszła o krok dalej i przyjęła pakiet „Gotowi na 55” (7) – zestaw propozycji politycznych na rzecz redukcji emisji gazów cieplarnianych netto w UE o 55 % do 2030 r. (w porównaniu z poziomami z 1990 r.) Jest to spójne ze zobowiązaniem UE do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r., ustanowionym w Europejskim prawie o klimacie (8). |
| --- | --- |

2.3.

W lipcu 2021 r. Komisja Europejska poszła o krok dalej i przyjęła pakiet „Gotowi na 55” (7

8

| 2.4. | W opublikowanej w lipcu 2016 r. europejskiej strategii na rzecz mobilności niskoemisyjnej (9) wytyczono cel, by emisje gazów cieplarnianych pochodzące z transportu zostały do 2050 r. zmniejszone o co najmniej 60 % w porównaniu z poziomami z 1990 r., co stawia UE na dobrej drodze do osiągnięcia zerowych emisji. Pakiet „Gotowi na 55” (10) stanowi jednak, że cel osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r. wymaga ograniczenia całkowitych emisji z transportu o 90 % do 2050 r. w porównaniu z poziomami z 1990 r. Należy stopniowo zwiększać wykorzystanie niskoemisyjnych i bezemisyjnych pojazdów, by do 2030 r. osiągnąć ich znaczący udział w rynku i w ramach długotrwałego procesu konsekwentnie dążyć do mobilności bezemisyjnej w UE. |
| --- | --- |

2.4.

W opublikowanej w lipcu 2016 r. europejskiej strategii na rzecz mobilności niskoemisyjnej (9

10

| 2.5. | Sektor transportu drogowego odpowiada za jedną piątą emisji gazów cieplarnianych w UE. Pojazdy ciężkie, takie jak pojazdy ciężarowe, autobusy miejskie i autobusy dalekobieżne, odpowiadają za ponad 25 % emisji gazów cieplarnianych z transportu drogowego w UE i za ponad 6 % całkowitych emisji gazów cieplarnianych w UE. Pomimo wysiłków podejmowanych przez producentów na rzecz zmniejszenia emisji na kilometr, poziom całkowitych emisji nadal rośnie, zwłaszcza w transporcie towarowym ze względu na rosnący popyt na transport drogowy, który zgodnie z przewidywaniami będzie nadal wzrastał w przyszłości. Transport drogowy jest również ważnym źródłem zanieczyszczenia powietrza, a UE jest w trakcie przeglądu swoich przepisów dotyczących jakości powietrza, w szczególności na podstawie wniosku w sprawie nowych norm Euro 7 mających na celu zmniejszenie zanieczyszczeń pochodzących z pojazdów. |
| --- | --- |

2.5.

Sektor transportu drogowego odpowiada za jedną piątą emisji gazów cieplarnianych w UE. Pojazdy ciężkie, takie jak pojazdy ciężarowe, autobusy miejskie i autobusy dalekobieżne, odpowiadają za ponad 25 % emisji gazów cieplarnianych z transportu drogowego w UE i za ponad 6 % całkowitych emisji gazów cieplarnianych w UE. Pomimo wysiłków podejmowanych przez producentów na rzecz zmniejszenia emisji na kilometr, poziom całkowitych emisji nadal rośnie, zwłaszcza w transporcie towarowym ze względu na rosnący popyt na transport drogowy, który zgodnie z przewidywaniami będzie nadal wzrastał w przyszłości. Transport drogowy jest również ważnym źródłem zanieczyszczenia powietrza, a UE jest w trakcie przeglądu swoich przepisów dotyczących jakości powietrza, w szczególności na podstawie wniosku w sprawie nowych norm Euro 7 mających na celu zmniejszenie zanieczyszczeń pochodzących z pojazdów.

| 2.6. | Obecna flota pojazdów ciężkich jest prawie w całości napędzana silnikami spalinowymi wewnętrznego spalania, które są w przeważającej mierze zasilane paliwami kopalnymi, głównie rafinowanymi w UE z importowanej ropy naftowej, co z kolei przyczynia się do zależności energetycznej UE. Zgodnie z przeprowadzoną przez Komisję Europejską oceną skutków wniosek dotyczący nowych norm powinien zmniejszyć popyt na paliwa kopalne o około 2 mld baryłek ropy naftowej między 2031 a 2050 r. |
| --- | --- |

2.6.

Obecna flota pojazdów ciężkich jest prawie w całości napędzana silnikami spalinowymi wewnętrznego spalania, które są w przeważającej mierze zasilane paliwami kopalnymi, głównie rafinowanymi w UE z importowanej ropy naftowej, co z kolei przyczynia się do zależności energetycznej UE. Zgodnie z przeprowadzoną przez Komisję Europejską oceną skutków wniosek dotyczący nowych norm powinien zmniejszyć popyt na paliwa kopalne o około 2 mld baryłek ropy naftowej między 2031 a 2050 r.

| 2.7. | Obecnie typowy 40-tonowy europejski ciągnik 4x2 zużywa w teście długodystansowym ok. 33,1 l paliwa na 100 km w jeździe po drogach i autostradach. Typowy europejski 12-tonowy ciężarowy samochód dostawczy 4x2 w teście miejskim zużywa ok. 21,4 l paliwa na 100 km (11). |
| --- | --- |

2.7.

Obecnie typowy 40-tonowy europejski ciągnik 4x2 zużywa w teście długodystansowym ok. 33,1 l paliwa na 100 km w jeździe po drogach i autostradach. Typowy europejski 12-tonowy ciężarowy samochód dostawczy 4x2 w teście miejskim zużywa ok. 21,4 l paliwa na 100 km (11

| 2.8. | Nabywcami pojazdów ciężkich są w większości operatorzy transportu towarowego. Dla nich koszty paliwa mogą stanowić ponad jedną czwartą kosztów operacyjnych, a efektywność paliwowa jest głównym kryterium zakupu. W przeciwieństwie do sektora samochodów osobowych całkowity koszt własności będzie czynnikiem dominującym przy wyborze typu napędu. |
| --- | --- |

2.8.

Nabywcami pojazdów ciężkich są w większości operatorzy transportu towarowego. Dla nich koszty paliwa mogą stanowić ponad jedną czwartą kosztów operacyjnych, a efektywność paliwowa jest głównym kryterium zakupu. W przeciwieństwie do sektora samochodów osobowych całkowity koszt własności będzie czynnikiem dominującym przy wyborze typu napędu.

| 2.9. | Według danych branżowych w 2021 r. wywóz samochodów ciężarowych wygenerował nadwyżkę bilansu handlowego w wysokości 5 mld EUR. W tym samym roku w 52 zakładach zlokalizowanych w UE wyprodukowano ponad 470 000 ciężarówek (12). Sektor ten jest częścią przemysłu motoryzacyjnego, który tworzy bezpośrednio i pośrednio 12,1 mln miejsc pracy w Europie, czyli 5,6 % całkowitego zatrudnienia w UE. |
| --- | --- |

2.9.

Według danych branżowych w 2021 r. wywóz samochodów ciężarowych wygenerował nadwyżkę bilansu handlowego w wysokości 5 mld EUR. W tym samym roku w 52 zakładach zlokalizowanych w UE wyprodukowano ponad 470 000 ciężarówek (12

| 2.10. | Komercyjny transport drogowy jest niczym „układ nerwowy” łańcucha wartości gospodarki UE. Transport drogowy ma duży udział w PKB (produkcie krajowym brutto) UE i zatrudnia ponad 3,4 mln osób w całej UE (13). Wyzwania stojące przed sektorem obejmują zwiększenie bezpieczeństwa i ochrony transportu przy jednoczesnym zachowaniu efektywności jednolitego rynku oraz poprawę warunków pracy w tym sektorze i środowiska transportowego jako całości. |
| --- | --- |

2.10.

Komercyjny transport drogowy jest niczym „układ nerwowy” łańcucha wartości gospodarki UE. Transport drogowy ma duży udział w PKB (produkcie krajowym brutto) UE i zatrudnia ponad 3,4 mln osób w całej UE (13

| 2.11. | W wyniku ostatnich wydarzeń związanych z sytuacją geopolityczną zwrócono uwagę na potrzebę zapewnienia odporności logistycznego łańcucha dostaw UE nawet w najbardziej dramatycznych sytuacjach. Zwiększone koszty energii i zależność od energii i surowców – w połączeniu z agresywnymi strategiami protekcjonistycznymi niektórych kluczowych podmiotów międzynarodowych – zagrażają systemowi gospodarczemu UE i dobrobytowi jej obywateli. Unijny system komercyjnego transportu drogowego musi pozostać konkurencyjny, przystępny cenowo i w pełni operacyjny, nawet w najbardziej krytycznych okolicznościach. Należy to zapewnić w ramach regulacyjnych. |
| --- | --- |

2.11.

W wyniku ostatnich wydarzeń związanych z sytuacją geopolityczną zwrócono uwagę na potrzebę zapewnienia odporności logistycznego łańcucha dostaw UE nawet w najbardziej dramatycznych sytuacjach. Zwiększone koszty energii i zależność od energii i surowców – w połączeniu z agresywnymi strategiami protekcjonistycznymi niektórych kluczowych podmiotów międzynarodowych – zagrażają systemowi gospodarczemu UE i dobrobytowi jej obywateli. Unijny system komercyjnego transportu drogowego musi pozostać konkurencyjny, przystępny cenowo i w pełni operacyjny, nawet w najbardziej krytycznych okolicznościach. Należy to zapewnić w ramach regulacyjnych.

3.   Wniosek dotyczący rozporządzenia

Wniosek dotyczący rozporządzenia

| 3.1. | Wniosek ma zastąpić rozporządzenie (UE) 2019/1242 (14) w sprawie norm emisji CO2 dla pojazdów ciężkich z 2019 r. Mimo że ocena skuteczności obecnie obowiązującego rozporządzenia nie jest możliwa, Komisja uważa, że konieczne jest przyczynienie się do realizacji celów Europejskiego Zielonego Ładu i Europejskiego prawa o klimacie. W rozporządzeniu tym określono nowe wiążące cele w zakresie emisji CO2 obowiązujące od 2025 r. |
| --- | --- |

3.1.

Wniosek ma zastąpić rozporządzenie (UE) 2019/1242 (14

2

2

| 3.2. | Omawiany wniosek obejmuje pojazdy ciężarowe (ponad 5 ton), autobusy miejskie i autobusy dalekobieżne (ponad 7,5 tony), a także przyczepy (pojazd bez napędu ciągnięty przez pojazd silnikowy). Chociaż stanowi to istotne rozszerzenie zakresu rozporządzenia, nadal istnieje luka regulacyjna w zakresie regulacji emisji CO2 z samochodów osobowych i lekkich pojazdów użytkowych (ciężarówek o masie od 3,5 do 5 ton). |
| --- | --- |

3.2.

Omawiany wniosek obejmuje pojazdy ciężarowe (ponad 5 ton), autobusy miejskie i autobusy dalekobieżne (ponad 7,5 tony), a także przyczepy (pojazd bez napędu ciągnięty przez pojazd silnikowy). Chociaż stanowi to istotne rozszerzenie zakresu rozporządzenia, nadal istnieje luka regulacyjna w zakresie regulacji emisji CO2

| 3.3. | Komisja proponuje nowe i ambitniejsze cele w zakresie emisji CO2 dla nowych pojazdów ciężkich od 2030 r., aby osiągnąć powyższe cele. Zgodnie z wnioskiem emisje CO2 zmniejszyłyby się średnio i w porównaniu z poziomami z 1990 r. o:






  — | 45 % od dnia 1 stycznia 2030 r., |
| --- | --- | --- |

3.3.

Komisja proponuje nowe i ambitniejsze cele w zakresie emisji CO2

2

—

45 % od dnia 1 stycznia 2030 r.,

| — | 65 % od dnia 1 stycznia 2035 r., |
| --- | --- |

—

65 % od dnia 1 stycznia 2035 r.,

| — | 90 % od dnia 1 stycznia 2040 r. |
| --- | --- |

—

90 % od dnia 1 stycznia 2040 r.

| 3.4. | Od 2030 r. wszystkie nowe autobusy miejskie w UE będą musiały być bezemisyjne (100 % udziału pojazdów bezemisyjnych). |
| --- | --- |

3.4.

Od 2030 r. wszystkie nowe autobusy miejskie w UE będą musiały być bezemisyjne (100 % udziału pojazdów bezemisyjnych).

| 3.5. | Zwolnienie z celów redukcji emisji CO2 będzie miało zastosowanie do następujących pojazdów ciężkich:






  — | drobni producenci (do 100 pojazdów), |
| --- | --- | --- |

3.5.

Zwolnienie z celów redukcji emisji CO2

—

drobni producenci (do 100 pojazdów),

| — | pojazdy używane w górnictwie, leśnictwie i rolnictwie, |
| --- | --- |

—

pojazdy używane w górnictwie, leśnictwie i rolnictwie,

| — | pojazdy zaprojektowane i zbudowane do użytku sił zbrojnych i pojazdy gąsienicowe, |
| --- | --- |

—

pojazdy zaprojektowane i zbudowane do użytku sił zbrojnych i pojazdy gąsienicowe,

| — | pojazdy zaprojektowane i skonstruowane lub przystosowane do użytku służb ochrony ludności, straży pożarnej oraz sił odpowiedzialnych za utrzymanie porządku publicznego lub służb udzielających pilnej opieki medycznej, |
| --- | --- |

—

pojazdy zaprojektowane i skonstruowane lub przystosowane do użytku służb ochrony ludności, straży pożarnej oraz sił odpowiedzialnych za utrzymanie porządku publicznego lub służb udzielających pilnej opieki medycznej,

| — | pojazdy specjalistyczne, takie jak śmieciarki. |
| --- | --- |

—

pojazdy specjalistyczne, takie jak śmieciarki.

| 3.6. | W przeciwieństwie do norm emisji CO2 dla samochodów osobowych i lekkich pojazdów użytkowych we wniosku Komisji dotyczącym pojazdów ciężkich uznaje się pojazdy silnikowe napędzane wodorem (oprócz innych obecnie dostępnych technologii alternatywnych, takich jak pojazdy elektryczne o napędzie akumulatorowym lub wodorowe ogniwa paliwowe) za opcję bezemisyjną. |
| --- | --- |

3.6.

W przeciwieństwie do norm emisji CO2

| 3.7. | W oparciu o zakres pakietu „Gotowi na 55”, który obejmuje emisje ze wszystkich sektorów, we wniosku Komisji dotyczącym pojazdów ciężkich przyjęto metodykę „od zbiornika paliwa do koła pojazdu”, stosowaną również w rozporządzeniu w sprawie pojazdów lekkich (15), do określenia celów redukcji emisji gazów cieplarnianych. Taką metodologię określa się również mianem metody „rury wydechowej”, ponieważ uwzględnia ona jedynie CO2 emitowany przez pojazd w trakcie użytkowania, podczas gdy gazy cieplarniane emitowane podczas produkcji pojazdów lub podczas produkcji paliw lub energii są objęte innymi przepisami, takimi jak unijny system handlu uprawnieniami do emisji. Odrzucono wkład paliw odnawialnych i niskoemisyjnych na potrzeby osiągania zgodności z celami określonymi w tych szczegółowych przepisach, ponieważ Komisja uznała, że nie jest to opłacalne ani skuteczne. |
| --- | --- |

3.7.

W oparciu o zakres pakietu „Gotowi na 55”, który obejmuje emisje ze wszystkich sektorów, we wniosku Komisji dotyczącym pojazdów ciężkich przyjęto metodykę „od zbiornika paliwa do koła pojazdu”, stosowaną również w rozporządzeniu w sprawie pojazdów lekkich (15

2

4.   Uwagi ogólne

Uwagi ogólne

| 4.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje cel tego rozporządzenia, jakim jest przyspieszenie tempa obniżania emisyjności w sektorze i przyspieszenie jego transformacji strukturalnej. Europejski przemysł transportowy musi odnowić swoją flotę transportu drogowego poprzez stopniowe wprowadzanie nowych technologii mechanizmów napędowych (elektrycznych i wodorowych ogniw paliwowych oraz wodorowych silników spalania wewnętrznego). UE powinna wykorzystać tę okazję, by stać się liderem w sektorze czystego transportu. Rozwój sytuacji pokazuje, że wspomniane technologie przedstawiają realną i efektywną kosztowo ścieżkę do standardowego zastosowania w krótko-, średnio- i (stopniowo) długodystansowym transporcie ciężarowym. |
| --- | --- |

4.1.

EKES z zadowoleniem przyjmuje cel tego rozporządzenia, jakim jest przyspieszenie tempa obniżania emisyjności w sektorze i przyspieszenie jego transformacji strukturalnej. Europejski przemysł transportowy musi odnowić swoją flotę transportu drogowego poprzez stopniowe wprowadzanie nowych technologii mechanizmów napędowych (elektrycznych i wodorowych ogniw paliwowych oraz wodorowych silników spalania wewnętrznego). UE powinna wykorzystać tę okazję, by stać się liderem w sektorze czystego transportu. Rozwój sytuacji pokazuje, że wspomniane technologie przedstawiają realną i efektywną kosztowo ścieżkę do standardowego zastosowania w krótko-, średnio- i (stopniowo) długodystansowym transporcie ciężarowym.

| 4.2. | EKES zauważa, że wniosek idzie dalej niż cele obecnie proponowane w Chinach, ale nie dorównuje ambicjom uregulowań przyjętych niedawno w Kalifornii. W czerwcu 2022 r. Chiny ogłosiły wniosek („etap 4”) przewidujący zaostrzenie norm zużycia paliwa w sektorze pojazdów ciężkich o 15 % do 2026 r. jako ogólny cel we wszystkich segmentach sektora pojazdów, który ma zastąpić poprzedni „etap 3”, wdrożony w 2019 r. Szacuje się, że amerykańskie normy etapu 2 przyjęte w 2016 r. i mające zastosowanie w latach 2018–2027 przyczynią się do zmniejszenia emisji CO2 i zużycia paliwa o 16 % do 30 % – w zależności od typu pojazdu – w porównaniu z poziomem bazowym z 2010 r. Kalifornia, której normami emisji powszechnie kierują się inne stany USA, przyjęła niedawno przepisy dotyczące osiągnięcia celu 100 % sprzedaży bezemisyjnych samochodów ciężarowych i autobusów do 2036 r., w ramach którego dopuszcza się tylko pojazdy elektryczne o napędzie akumulatorowym i pojazdy zasilane wodorowymi ogniwami paliwowymi. W amerykańskim krajowym planie obniżenia emisyjności transportu (16) dodatkowo przypisuje się rolę uzupełniającą „czystej energii elektrycznej, zrównoważonym biopaliwom lub e-paliwom oraz czystemu wodorowi” w odniesieniu do transportu ogólnie, a w szczególności ciężkiego transportu drogowego. |
| --- | --- |

4.2.

EKES zauważa, że wniosek idzie dalej niż cele obecnie proponowane w Chinach, ale nie dorównuje ambicjom uregulowań przyjętych niedawno w Kalifornii. W czerwcu 2022 r. Chiny ogłosiły wniosek („etap 4”) przewidujący zaostrzenie norm zużycia paliwa w sektorze pojazdów ciężkich o 15 % do 2026 r. jako ogólny cel we wszystkich segmentach sektora pojazdów, który ma zastąpić poprzedni „etap 3”, wdrożony w 2019 r. Szacuje się, że amerykańskie normy etapu 2 przyjęte w 2016 r. i mające zastosowanie w latach 2018–2027 przyczynią się do zmniejszenia emisji CO2

16

| 4.3. | EKES zauważa, że proponowane rozporządzenie nie będzie stanowiło jedynych ram regulacyjnych, z którymi będzie miał do czynienia sektor. Chociaż szereg państw członkowskich wraz z innymi państwami (w tym Stanami Zjednoczonymi) zobowiązało się już do przejścia na 100 % sprzedaży bezemisyjnych pojazdów ciężkich do 2040 r. (17), należy się spodziewać różnych regulacji na szczeblu lokalnym i regionalnym (np. zakazy wjazdu). Chociaż te ostatnie w większości nie będą miały na celu osiągnięcia działań na rzecz klimatu, będą one miały wpływ na funkcjonowanie i rentowność pojazdów innych niż pojazdy bezemisyjne oraz na funkcjonowanie jednolitego rynku. |
| --- | --- |

4.3.

EKES zauważa, że proponowane rozporządzenie nie będzie stanowiło jedynych ram regulacyjnych, z którymi będzie miał do czynienia sektor. Chociaż szereg państw członkowskich wraz z innymi państwami (w tym Stanami Zjednoczonymi) zobowiązało się już do przejścia na 100 % sprzedaży bezemisyjnych pojazdów ciężkich do 2040 r. (17

| 4.4. | EKES uznaje znaczenie bodźca regulacyjnego, jako środka polityki po stronie podaży, w zakresie wspierania inwestycji w technologie pojazdów bezemisyjnych i wdrażania pojazdów bezemisyjnych, co ostatecznie przyczyni się – wraz z paliwami bezemisyjnymi – do całkowitego obniżenia emisyjności floty pojazdów ciężkich. EKES uważa jednak, że należy również skupić się na stronie popytu i kluczowych warunkach sprzyjających, które sprawiają, że korzystanie z pojazdów bezemisyjnych stanie się realną opcją dla operatorów logistycznych. |
| --- | --- |

4.4.

EKES uznaje znaczenie bodźca regulacyjnego, jako środka polityki po stronie podaży, w zakresie wspierania inwestycji w technologie pojazdów bezemisyjnych i wdrażania pojazdów bezemisyjnych, co ostatecznie przyczyni się – wraz z paliwami bezemisyjnymi – do całkowitego obniżenia emisyjności floty pojazdów ciężkich. EKES uważa jednak, że należy również skupić się na stronie popytu i kluczowych warunkach sprzyjających, które sprawiają, że korzystanie z pojazdów bezemisyjnych stanie się realną opcją dla operatorów logistycznych.

| 4.4.1. | Według Europejskiego Stowarzyszenia Producentów Samochodów (ACEA) wniosek wymagałby znacznego zwiększenia liczby pojazdów bezemisyjnych na drogach co najmniej dwa lata wcześniej niż przewiduje się obecnie. W szczególności nowo zaproponowany cel wymagałby wprowadzenia do eksploatacji ponad 400 000 pojazdów bezemisyjnych w okresie krótszym niż siedem lat, a od 2030 r. rejestracji około 100 000 pojazdów rocznie. Oznacza to, że od 2030 r. ponad jedną trzecią wszystkich nowych rejestracji musiałyby stanowić pojazdy bezemisyjne. Flota ta wymagałaby ponad 50 000 ogólnodostępnych ładowarek, z czego 35 000 musiałoby być wysokowydajnymi modelami ładowania megawatowego. Wymagane byłoby również około 700 stacji tankowania wodoru. Świadczy to o wysokim poziomie ambicji odnośnie do podmiotów zarówno publicznych, jak i prywatnych. |
| --- | --- |

4.4.1.

Według Europejskiego Stowarzyszenia Producentów Samochodów (ACEA) wniosek wymagałby znacznego zwiększenia liczby pojazdów bezemisyjnych na drogach co najmniej dwa lata wcześniej niż przewiduje się obecnie. W szczególności nowo zaproponowany cel wymagałby wprowadzenia do eksploatacji ponad 400 000 pojazdów bezemisyjnych w okresie krótszym niż siedem lat, a od 2030 r. rejestracji około 100 000 pojazdów rocznie. Oznacza to, że od 2030 r. ponad jedną trzecią wszystkich nowych rejestracji musiałyby stanowić pojazdy bezemisyjne. Flota ta wymagałaby ponad 50 000 ogólnodostępnych ładowarek, z czego 35 000 musiałoby być wysokowydajnymi modelami ładowania megawatowego. Wymagane byłoby również około 700 stacji tankowania wodoru. Świadczy to o wysokim poziomie ambicji odnośnie do podmiotów zarówno publicznych, jak i prywatnych.

| 4.4.2. | EKES domaga się również, aby zadbano o odpowiednie sprzyjające warunki zachęcające przewoźników i operatorów do inwestowania w nowe pojazdy, w tym o szybkie wdrożenie na wielką skalę odpowiedniej infrastruktury ładowania i tankowania, skuteczne ustalanie opłat za emisję gazów cieplarnianych oraz inne środki po stronie popytu, które wspierają operatorów transportu i zapewniają, aby inwestowali oni w pojazdy bezemisyjne. Należy pamiętać, że przewoźnicy i operatorzy będą podejmować decyzje inwestycyjne w oparciu o względy związane z rentownością. |
| --- | --- |

4.4.2.

EKES domaga się również, aby zadbano o odpowiednie sprzyjające warunki zachęcające przewoźników i operatorów do inwestowania w nowe pojazdy, w tym o szybkie wdrożenie na wielką skalę odpowiedniej infrastruktury ładowania i tankowania, skuteczne ustalanie opłat za emisję gazów cieplarnianych oraz inne środki po stronie popytu, które wspierają operatorów transportu i zapewniają, aby inwestowali oni w pojazdy bezemisyjne. Należy pamiętać, że przewoźnicy i operatorzy będą podejmować decyzje inwestycyjne w oparciu o względy związane z rentownością.

| 4.4.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wysiłki niektórych państw członkowskich na rzecz wspierania przejścia na pojazdy bezemisyjne, zwłaszcza w przypadku MŚP. W Austrii program finansowania „Bezemisyjne pojazdy użytkowe i infrastruktura dla nich” wspiera przedsiębiorstwa w przechodzeniu na pojazdy użytkowe niezasilane paliwami kopalnymi oraz w tworzeniu infrastruktury ładowania i tankowania wymaganej dla tych pojazdów użytkowych. Dzięki unijnemu Instrumentowi na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności oraz innym funduszom krajowym Austria dysponuje ogółem 365 mln EUR na promowanie bezemisyjnych pojazdów użytkowych i infrastruktury dla nich (18). |
| --- | --- |

4.4.3.

EKES z zadowoleniem przyjmuje wysiłki niektórych państw członkowskich na rzecz wspierania przejścia na pojazdy bezemisyjne, zwłaszcza w przypadku MŚP. W Austrii program finansowania „Bezemisyjne pojazdy użytkowe i infrastruktura dla nich” wspiera przedsiębiorstwa w przechodzeniu na pojazdy użytkowe niezasilane paliwami kopalnymi oraz w tworzeniu infrastruktury ładowania i tankowania wymaganej dla tych pojazdów użytkowych. Dzięki unijnemu Instrumentowi na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności oraz innym funduszom krajowym Austria dysponuje ogółem 365 mln EUR na promowanie bezemisyjnych pojazdów użytkowych i infrastruktury dla nich (18

| 4.5. | Biorąc pod uwagę ograniczenia oceny skutków przeprowadzonej przez Komisję, w szczególności brak oceny obecnego rozporządzenia, EKES apeluje, aby ściśle i regularnie monitorowano niektóre kluczowe elementy, w tym rozwój pojazdów o nowych mechanizmach napędowych, rozwój infrastruktury ładowania/tankowania oraz koszty pojazdów, energii i paliw. |
| --- | --- |

4.5.

Biorąc pod uwagę ograniczenia oceny skutków przeprowadzonej przez Komisję, w szczególności brak oceny obecnego rozporządzenia, EKES apeluje, aby ściśle i regularnie monitorowano niektóre kluczowe elementy, w tym rozwój pojazdów o nowych mechanizmach napędowych, rozwój infrastruktury ładowania/tankowania oraz koszty pojazdów, energii i paliw.

| 4.6. | Zrównoważone, niekopalne paliwa mogą odgrywać rolę uzupełniającą elektryfikację i wodór w obniżaniu emisyjności transportu, mimo że ich niższa efektywność i ich koszty (które są obecnie wysokie) ograniczają tę rolę (19). Chociaż te paliwa są uznawane w przepisach dotyczących transportu lotniczego i morskiego, nie są wymienione w rozporządzeniach w sprawie obniżania emisyjności transportu drogowego. Metoda rozróżniająca liniowe emisje CO2 (z paliw kopalnych) i emisje o obiegu zamkniętym lub zeroemisyjność netto (z e-paliw i zrównoważonych biopaliw) w kontekście cyklu życia pokazuje jednak, że wydajne pojazdy spalinowe i hybrydowe napędzane zrównoważonymi biopaliwami i e-paliwami mają ślad węglowy porównywalny ze śladem węglowym pojazdów elektrycznych o napędzie akumulatorowym (BEV) wykorzystujących energię elektryczną z paliw kopalnych. W związku z tym jeszcze ważniejsze staje się zastąpienie paliw kopalnych w istniejącej flocie, a także w tych nowych pojazdach ciężkich, które będą nadal wykorzystywać mechanizm napędowy z silnikiem spalinowym wewnętrznego spalania. |
| --- | --- |

4.6.

Zrównoważone, niekopalne paliwa mogą odgrywać rolę uzupełniającą elektryfikację i wodór w obniżaniu emisyjności transportu, mimo że ich niższa efektywność i ich koszty (które są obecnie wysokie) ograniczają tę rolę (19

2

| 4.7. | EKES wzywa decydentów politycznych do dopilnowania, aby przejście na paliwa niekopalne dawało wyraźne gwarancje dla inwestycji i dla sprawiedliwej transformacji w sektorze paliw, wspierało rozwój odpowiedniego unijnego przemysłowego łańcucha wartości i prowadziło do uzyskania pozycji lidera w świecie. |
| --- | --- |

4.7.

EKES wzywa decydentów politycznych do dopilnowania, aby przejście na paliwa niekopalne dawało wyraźne gwarancje dla inwestycji i dla sprawiedliwej transformacji w sektorze paliw, wspierało rozwój odpowiedniego unijnego przemysłowego łańcucha wartości i prowadziło do uzyskania pozycji lidera w świecie.

| 4.8. | Wariant neutralny pod względem technologicznym ma liczne zalety. W szczególności zmniejszyłby ryzyko zarówno pod kątem rozwoju technologii, jak i bezpieczeństwa dostaw. Dla odporności gospodarki UE korzystna byłaby zróżnicowana strategia technologiczna obejmująca zrównoważone paliwa uzupełniające pojazdy elektryczne o napędzie akumulatorowym i pojazdy napędzane wodorem, gdy te dwie technologie rozwijają i poszerzają swoją krajową bazę w UE. |
| --- | --- |

4.8.

Wariant neutralny pod względem technologicznym ma liczne zalety. W szczególności zmniejszyłby ryzyko zarówno pod kątem rozwoju technologii, jak i bezpieczeństwa dostaw. Dla odporności gospodarki UE korzystna byłaby zróżnicowana strategia technologiczna obejmująca zrównoważone paliwa uzupełniające pojazdy elektryczne o napędzie akumulatorowym i pojazdy napędzane wodorem, gdy te dwie technologie rozwijają i poszerzają swoją krajową bazę w UE.

| 4.9. | EKES uważa, że kluczowe znaczenie ma zadbanie o to, by wniosek przyczyniał się do:






  — | wzmocnienia wiodącej pozycji UE w zakresie produkcji pojazdów ciężkich, autobusów i powiązanego sprzętu poprzez inwestycje i innowacje, |
| --- | --- | --- |

4.9.

EKES uważa, że kluczowe znaczenie ma zadbanie o to, by wniosek przyczyniał się do:

—

wzmocnienia wiodącej pozycji UE w zakresie produkcji pojazdów ciężkich, autobusów i powiązanego sprzętu poprzez inwestycje i innowacje,

| — | utrzymania skutecznego i opłacalnego działania unijnego łańcucha logistycznego, umożliwiającego funkcjonowanie rynku wewnętrznego UE nawet w najbardziej krytycznych okolicznościach, |
| --- | --- |

—

utrzymania skutecznego i opłacalnego działania unijnego łańcucha logistycznego, umożliwiającego funkcjonowanie rynku wewnętrznego UE nawet w najbardziej krytycznych okolicznościach,

| — | promowania konkurencyjności i zwiększania zatrudnienia we wszystkich gałęziach przemysłu (ze szczególnym uwzględnieniem MŚP) należących do łańcucha wartości komercyjnego transportu drogowego, |
| --- | --- |

—

promowania konkurencyjności i zwiększania zatrudnienia we wszystkich gałęziach przemysłu (ze szczególnym uwzględnieniem MŚP) należących do łańcucha wartości komercyjnego transportu drogowego,

| — | przyspieszenia przejścia na bardziej zrównoważony system transportowy oparty na multimodalności, w którym znaczna część 75 % śródlądowego transportu towarowego przewożonego obecnie transportem drogowym zostanie przeniesiona na kolej i żeglugę śródlądową, |
| --- | --- |

—

przyspieszenia przejścia na bardziej zrównoważony system transportowy oparty na multimodalności, w którym znaczna część 75 % śródlądowego transportu towarowego przewożonego obecnie transportem drogowym zostanie przeniesiona na kolej i żeglugę śródlądową,

| — | poprawy odporności gospodarki UE na wstrząsy, zakłócenia na dużą skalę w łańcuchach dostaw oraz ograniczenia w dostępie do zasobów; na przykład w sytuacji, gdy energia kopalna jest wykorzystywana jako broń przez niektóre kraje, a także z uwagi na fakt, że surowce do produkcji pojazdów elektrycznych o napędzie akumulatorowym są pozyskiwane i przetwarzane w zaledwie kilku krajach spoza UE. |
| --- | --- |

—

poprawy odporności gospodarki UE na wstrząsy, zakłócenia na dużą skalę w łańcuchach dostaw oraz ograniczenia w dostępie do zasobów; na przykład w sytuacji, gdy energia kopalna jest wykorzystywana jako broń przez niektóre kraje, a także z uwagi na fakt, że surowce do produkcji pojazdów elektrycznych o napędzie akumulatorowym są pozyskiwane i przetwarzane w zaledwie kilku krajach spoza UE.

| 4.10. | Wymaga to następujących działań: |
| --- | --- |

4.10.

Wymaga to następujących działań:

| 4.10.1. | Ścieżka redukcji emisji CO2 zgodna ze zdolnością sektora przemysłowego do transformacji oraz kompatybilna z operatorami transportu pod względem kosztów i efektywności operacyjnej. Proponowane cele muszą być dostosowane do czasu potrzebnego na przekształcenie istniejących zakładów produkcyjnych i budowę nowych, rozwój infrastruktury ładowania, zabezpieczenie dostaw kluczowych komponentów i surowców, stworzenie rynków pionierskich i szkolenie siły roboczej. |
| --- | --- |

4.10.1.

Ścieżka redukcji emisji CO2

| 4.10.2. | Tempo obniżania emisyjności (floty), które jest spójne z wdrażaniem planu przemysłowego Europejskiego Zielonego Ładu i ważnych projektów stanowiących przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania (IPCEI) i które przyczyni się do rozwoju kluczowych łańcuchów dostaw dla tego sektora w Europie, takich jak czysty wodór, baterie i mikroelektronika. Trajektoria emisji musi być również zgodna z celami Europejskiego Zielonego Ładu, a także z unijną strategią na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności. |
| --- | --- |

4.10.2.

Tempo obniżania emisyjności (floty), które jest spójne z wdrażaniem planu przemysłowego Europejskiego Zielonego Ładu i ważnych projektów stanowiących przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania (IPCEI) i które przyczyni się do rozwoju kluczowych łańcuchów dostaw dla tego sektora w Europie, takich jak czysty wodór, baterie i mikroelektronika. Trajektoria emisji musi być również zgodna z celami Europejskiego Zielonego Ładu, a także z unijną strategią na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności.

| 4.11. | Jak stwierdzono we wcześniejszych opiniach, EKES zauważa, że ściślejsza koordynacja przepisów w zakresie ochrony środowiska dotyczących transportu drogowego ma kluczowe znaczenie dla pomyślnej transformacji tego sektora (np. Euro 7, AFIR i eurowinieta) (20), a jednocześnie apeluje o spójne podejście legislacyjne. |
| --- | --- |

4.11.

Jak stwierdzono we wcześniejszych opiniach, EKES zauważa, że ściślejsza koordynacja przepisów w zakresie ochrony środowiska dotyczących transportu drogowego ma kluczowe znaczenie dla pomyślnej transformacji tego sektora (np. Euro 7, AFIR i eurowinieta) (20

| 4.12. | W duchu swoich wcześniejszych opinii (21) EKES zauważa, że mimo wszystkich zalet elektrycznych i wodorowych mechanizmów napędowych proponowane rozporządzenie oparte na podejściu dotyczącym rury wydechowej należy uzupełnić innymi instrumentami polityki, aby zachęcić do stosowania paliw odnawialnych, niekopalnych w przypadku części floty napędzanej silnikiem spalinowym wewnętrznego spalania. Pakiet „Gotowi na 55” musi uwzględniać podejście oparte na całym cyklu życia oraz nie powinien skutkować obniżaniem emisyjności transportu drogowego prowadzącym do przesunięcia emisji na wcześniejsze etapy łańcucha wartości. Rewizja unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji, jak również dyrektywa w sprawie energii odnawialnej (22) muszą zagwarantować, że obniżanie emisyjności transportu drogowego i obniżanie emisyjności wytwarzania energii elektrycznej będą przebiegały w podobnym tempie. |
| --- | --- |

4.12.

W duchu swoich wcześniejszych opinii (21

22

| 4.13. | W procesie transformacji Unia Europejska musi zapewnić uczciwą konkurencję dla europejskich producentów oryginalnego sprzętu i operatorów transportu na rynkach krajowych i międzynarodowych. |
| --- | --- |

4.13.

W procesie transformacji Unia Europejska musi zapewnić uczciwą konkurencję dla europejskich producentów oryginalnego sprzętu i operatorów transportu na rynkach krajowych i międzynarodowych.

| 4.14. | EKES kładzie też nacisk na potrzebę budowania zdolności oraz na konieczność wspierania przewoźników i operatorów – zwłaszcza MŚP – w wypełnianiu obowiązków sprawozdawczych wprowadzonych rozporządzeniem, w tym odnośnie do proponowanego centralnego rejestru danych dotyczących pojazdów ciężkich. |
| --- | --- |

4.14.

EKES kładzie też nacisk na potrzebę budowania zdolności oraz na konieczność wspierania przewoźników i operatorów – zwłaszcza MŚP – w wypełnianiu obowiązków sprawozdawczych wprowadzonych rozporządzeniem, w tym odnośnie do proponowanego centralnego rejestru danych dotyczących pojazdów ciężkich.

| 4.15. | Jeśli chodzi o autobusy miejskie, EKES podkreśla potrzebę zwolnienia autobusów wykorzystywanych również w transporcie międzymiastowym ze szczególnego wymogu bezemisyjności dotyczącego autobusów miejskich. |
| --- | --- |

4.15.

Jeśli chodzi o autobusy miejskie, EKES podkreśla potrzebę zwolnienia autobusów wykorzystywanych również w transporcie międzymiastowym ze szczególnego wymogu bezemisyjności dotyczącego autobusów miejskich.

| 4.16. | EKES z niepokojem odnotowuje, że zmiany technologiczne nie są „neutralne” dla pracowników. Mimo że w nadchodzących latach powstanie wiele miejsc pracy w ekosystemie mobilności, należy spodziewać się masowej utraty miejsc pracy w niektórych częściach łańcucha wartości, ponieważ wiele MŚP w różnych regionach UE odczuje negatywne skutki. Nowe technologie mają również wpływ na profile umiejętności wymagane w tym sektorze, a ich szybkie wprowadzenie może stanowić wyzwanie dla niektórych kategorii pracowników (pracownicy o niskich kwalifikacjach, starsi pracownicy, pracownicy tymczasowi). Obecny niedobór wykwalifikowanych pracowników w wielu sektorach może również zagrozić tempu transformacji. |
| --- | --- |

4.16.

EKES z niepokojem odnotowuje, że zmiany technologiczne nie są „neutralne” dla pracowników. Mimo że w nadchodzących latach powstanie wiele miejsc pracy w ekosystemie mobilności, należy spodziewać się masowej utraty miejsc pracy w niektórych częściach łańcucha wartości, ponieważ wiele MŚP w różnych regionach UE odczuje negatywne skutki. Nowe technologie mają również wpływ na profile umiejętności wymagane w tym sektorze, a ich szybkie wprowadzenie może stanowić wyzwanie dla niektórych kategorii pracowników (pracownicy o niskich kwalifikacjach, starsi pracownicy, pracownicy tymczasowi). Obecny niedobór wykwalifikowanych pracowników w wielu sektorach może również zagrozić tempu transformacji.

| 4.17. | EKES podkreśla potrzebę stworzenia ram politycznych sprzyjających obniżeniu emisyjności w sposób sprawiedliwy dla pracowników. Jeżeli chodzi o pojazdy ciężkie, sprawiedliwa transformacja musi oznaczać, co następuje: |
| --- | --- |

4.17.

EKES podkreśla potrzebę stworzenia ram politycznych sprzyjających obniżeniu emisyjności w sposób sprawiedliwy dla pracowników. Jeżeli chodzi o pojazdy ciężkie, sprawiedliwa transformacja musi oznaczać, co następuje:

| 4.17.1. | dogłębną ocenę wpływu dot. łańcucha dostaw w celu uniknięcia poważnych zakłóceń dla pracowników; takie oceny skutków muszą również lepiej odzwierciedlać wpływ obniżania emisyjności transportu na szczeblu regionalnym; |
| --- | --- |

4.17.1.

dogłębną ocenę wpływu dot. łańcucha dostaw w celu uniknięcia poważnych zakłóceń dla pracowników; takie oceny skutków muszą również lepiej odzwierciedlać wpływ obniżania emisyjności transportu na szczeblu regionalnym;

| 4.17.2. | zapewnienie odpowiedniego finansowania w celu wsparcia regionów borykających się z trudnościami wynikającymi z programu obniżania emisyjności, z uwzględnieniem znaczenia warunkowości społecznej w pomocy państwa; |
| --- | --- |

4.17.2.

zapewnienie odpowiedniego finansowania w celu wsparcia regionów borykających się z trudnościami wynikającymi z programu obniżania emisyjności, z uwzględnieniem znaczenia warunkowości społecznej w pomocy państwa;

| 4.17.3. | potrzebę przewidywania zmian na wszystkich szczeblach (obiekty, przedsiębiorstwa, regiony i sektory) za pomocą planów opracowanych wspólnie z partnerami społecznymi; |
| --- | --- |

4.17.3.

potrzebę przewidywania zmian na wszystkich szczeblach (obiekty, przedsiębiorstwa, regiony i sektory) za pomocą planów opracowanych wspólnie z partnerami społecznymi;

| 4.17.4. | ogromne wysiłki władz publicznych i przedsiębiorstw na rzecz zmiany i podnoszenia kwalifikacji pracowników. |
| --- | --- |

4.17.4.

ogromne wysiłki władz publicznych i przedsiębiorstw na rzecz zmiany i podnoszenia kwalifikacji pracowników.

Bruksela, dnia 12 lipca 2023 r.

Oliver RÖPKE

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  DOE/EE-2675 | styczeń 2023 r.

1

(2)  COP27: USA, Ukraine, Ireland, Aruba, Belgium, Croatia, Curaçao, Dominican Republic, Liechtenstein, Lithuania sign Global MOU, support path to 100% new truck and bus sales by 2040 [COP27: Stany Zjednoczone, Ukraina, Irlandia, Aruba, Belgia, Chorwacja, Curaçao, Republika Dominikańska, Liechtenstein i Litwa podpisują globalne memorandum i popierają dążenie do osiągnięcia poziomu 100 % sprzedaży nowych bezemisyjnych samochodów ciężarowych i autobusów do 2040 r.] (17 listopada 2022 r.).

2

U.S. Secretary of Energy Advances America's Commitment to Reaching Net Zero Global Emissions and Combatting Climate Change at COP27 [Podczas COP27 amerykańska sekretarz ds. energii wzmacnia zobowiązanie USA do osiągnięcia globalnej zerowej emisji netto i przeciwdziałania zmianie klimatu].

(3)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych i uchylającego dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/94/UE” [COM(2021) 559 final – 2021/0223 (COD)] – „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Strategiczny plan wdrażania określający zestaw dodatkowych działań wspierających szybki rozwój infrastruktury paliw alternatywnych«
  ” [COM(2021) 560 final] (Dz.U. C 152 z 6.4.2022, s. 138).

3

(4)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady określającego normy emisji dla nowych samochodów osobowych i dla nowych lekkich pojazdów użytkowych w ramach zintegrowanego podejścia Unii na rzecz zmniejszenia emisji CO2 z pojazdów lekkich oraz zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 715/2007” [COM(2017) 676 final – 2017/0293 (COD)] (Dz.U. C 227 z 28.6.2018, s. 52) i opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) 2019/631 w odniesieniu do wzmocnienia norm emisji CO2 dla nowych samochodów osobowych i dla nowych lekkich pojazdów użytkowych zgodnie z ambitniejszymi celami klimatycznymi Unii” [COM(2021) 556 final – 2021/0197(COD)] (Dz.U. C 194 z 12.5.2022, s. 81).

4

2

2

(5)  Konkluzje Rady Europejskiej z dnia 24 października 2014 r.

5

(6)  https://unfccc.int/process-and-meetings/the-paris-agreement.

6

(7)  COM(2021) 550 final.

7

(8)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1119 z dnia 30 czerwca 2021 r. w sprawie ustanowienia ram na potrzeby osiągnięcia neutralności klimatycznej i zmiany rozporządzeń (WE) nr 401/2009 i (UE) 2018/1999 (Europejskie prawo o klimacie) (Dz.U. L 243 z 9.7.2021, s. 1).

8

(9)  COM(2016) 501 final.

9

(10)  COM(2021) 550 final.

10

(11)  Delgado, O., Rodríguez, F., Muncrief, R., Fuel efficiency technology in European heavy-duty vehicles: Baseline and potential for the 2020–2030 timeframe [Technologie oszczędności paliwa w europejskich pojazdach ciężarowych: punkt wyjścia i potencjalne możliwości w perspektywie lat 2020–2030], International Council on Clean Transportation, biała księga ICCT, Berlin, lipiec 2017 r.

11

Fuel efficiency technology in European heavy-duty vehicles: Baseline and potential for the 2020–2030 timeframe

(12)  Nota informacyjna „Trucks” [„Pojazdy ciężarowe”].

12

(13)  Eurostat, badanie aktywności ekonomicznej ludności 2014.

13

(14)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1242 z dnia 20 czerwca 2019 r. określające normy emisji CO2 dla nowych pojazdów ciężkich oraz zmieniające rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 595/2009 i (UE) 2018/956 oraz dyrektywę Rady 96/53/WE (Dz.U. L 198 z 25.7.2019, s. 202).

14

2

(15)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/631 z dnia 17 kwietnia 2019 r. określające normy emisji CO2 dla nowych samochodów osobowych i dla nowych lekkich pojazdów użytkowych oraz uchylające rozporządzenia (WE) nr 443/2009 i (UE) nr 510/2011 (Dz.U. L 111 z 25.4.2019, s. 13).

15

2

(16)  DOE/EE-2675 | styczeń 2023 r.

16

(17)  COP27: USA, Ukraine, Ireland, Aruba, Belgium, Croatia, Curaçao, Dominican Republic, Liechtenstein, Lithuania sign Global MOU, support path to 100% new truck and bus sales by 2040 [COP27: Stany Zjednoczone, Ukraina, Irlandia, Aruba, Belgia, Chorwacja, Curaçao, Republika Dominikańska, Liechtenstein i Litwa podpisują globalne memorandum i popierają dążenie do osiągnięcia poziomu 100 % sprzedaży nowych bezemisyjnych samochodów ciężarowych i autobusów do 2040 r.] (17 listopada 2022 r.).

17

U.S. Secretary of Energy Advances America's Commitment to Reaching Net Zero Global Emissions and Combatting Climate Change at COP27 [Podczas COP27 amerykańska sekretarz ds. energii wzmacnia zobowiązanie USA do osiągnięcia globalnej zerowej emisji netto i przeciwdziałania zmianie klimatu].

(18)  https://www.bmk.gv.at/en/topics/mobility/alternative_transport/electromobility.html

18

(19)  Zob. dokument IPCC AR6 WG III full report, s. 1068.

19

(20)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie homologacji typu pojazdów silnikowych i silników oraz układów, komponentów i oddzielnych zespołów technicznych przeznaczonych do tych pojazdów w odniesieniu do emisji i trwałości akumulatorów (Euro 7) oraz uchylenia rozporządzeń (WE) nr 715/2007 i (WE) nr 595/2009” (COM(2022) 586 final — 2022/0365(COD)) (Dz.U. C 228 z 29.6.2023, s. 103), opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Strategia UE na rzecz mobilności i unijne łańcuchy wartości w przemyśle: podejście oparte na ekosystemach samochodowych” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 105 z 4.3.2022, s. 26) i opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 1999/62/WE w sprawie pobierania opłat za użytkowanie niektórych typów infrastruktury przez pojazdy ciężarowe” [COM(2017) 275 final – 2017/0114 (COD)] oraz „Wniosek dotyczący dyrektywy Rady zmieniającej dyrektywę 1999/62/WE w sprawie pobierania opłat za użytkowanie niektórych typów infrastruktury przez pojazdy ciężarowe w odniesieniu do niektórych przepisów w dziedzinie opodatkowania pojazdów” [COM(2017) 276 final – 2017/0115 (CNS)] (Dz.U. C 81 z 2.3.2018, s. 188).

20

(21)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady określającego normy emisji dla nowych samochodów osobowych i dla nowych lekkich pojazdów użytkowych w ramach zintegrowanego podejścia Unii na rzecz zmniejszenia emisji CO2 z pojazdów lekkich oraz zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 715/2007” [COM(2017) 676 final – 2017/0293 (COD)] (Dz.U. C 227 z 28.6.2018, s. 52) i opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) 2019/631 w odniesieniu do wzmocnienia norm emisji CO2 dla nowych samochodów osobowych i dla nowych lekkich pojazdów użytkowych zgodnie z ambitniejszymi celami klimatycznymi Unii” [COM(2021) 556 final – 2021/0197(COD)] (Dz.U. C 194 z 12.5.2022, s. 81).

21

2

2

(22)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych (Dz.U. L 328 z 21.12.2018, s. 82).

22

---

| 29.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 349/142 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 349/142

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego ramy na potrzeby zapewnienia bezpiecznych i zrównoważonych dostaw surowców krytycznych oraz zmieniającego rozporządzenia (UE) 168/2013, (UE) 2018/858, 2018/1724 i (UE) 2019/1020”

[COM(2023) 160 final – 2023/0079 (COD)]

„Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Bezpieczne i zrównoważone dostawy surowców krytycznych jako wsparcie dwojakiej transformacji«
  ”

[COM(2023) 165 final]

(2023/C 349/22)

| Sprawozdawca: | Maurizio MENSI |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Michal PINTÉR |

Sprawozdawca:

Maurizio MENSI

Maurizio MENSI

Współsprawozdawca:

Michal PINTÉR

Michal PINTÉR

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 8.5.2023
  Rada Unii Europejskiej, 16.5.2023 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 114 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle |
| Data przyjęcia przez sekcję | 22.6.2023 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 12.7.2023 |
| Sesja plenarna nr | 580 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 183/1/6 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 8.5.2023

Rada Unii Europejskiej, 16.5.2023

Podstawa prawna

Art. 114 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle

Data przyjęcia przez sekcję

22.6.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

12.7.2023

Sesja plenarna nr

580

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

183/1/6

I.   ZALECENIA (1)

ZALECENIA

1

EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY:

| 1. | Z zadowoleniem przyjmuje ambitne dążenie Komisji Europejskiej do przygotowania spójnej polityki UE w zakresie surowców krytycznych i strategicznych oraz rozwoju łańcuchów wartości w przemyśle wydobywczym, rafinacji i recyklingu, zgodnie z celami Zielonego Ładu i wszystkimi powiązanymi przepisami. |
| --- | --- |

1.

Z zadowoleniem przyjmuje ambitne dążenie Komisji Europejskiej do przygotowania spójnej polityki UE w zakresie surowców krytycznych i strategicznych oraz rozwoju łańcuchów wartości w przemyśle wydobywczym, rafinacji i recyklingu, zgodnie z celami Zielonego Ładu i wszystkimi powiązanymi przepisami.

| 2. | Apeluje do Komisji Europejskiej o zapewnienie kompleksowego podejścia obejmującego skoordynowane polityki UE w celu zagwarantowania pewności regulacyjnej w odniesieniu do inwestycji w poszukiwanie, wydobycie, przetwarzanie, rafinację i recykling surowców, ich produktów ubocznych i podstawowych minerałów, w oparciu o wykonalność ekonomiczną i techniczną, spójność polityki i pewność prawa dla podmiotów gospodarczych prowadzących działalność w tych sektorach. |
| --- | --- |

2.

Apeluje do Komisji Europejskiej o zapewnienie kompleksowego podejścia obejmującego skoordynowane polityki UE w celu zagwarantowania pewności regulacyjnej w odniesieniu do inwestycji w poszukiwanie, wydobycie, przetwarzanie, rafinację i recykling surowców, ich produktów ubocznych i podstawowych minerałów, w oparciu o wykonalność ekonomiczną i techniczną, spójność polityki i pewność prawa dla podmiotów gospodarczych prowadzących działalność w tych sektorach.

| 3. | Wzywa do koordynacji polityki w zakresie surowców z polityką społeczną UE oraz do wspierania budowania w całej UE zdolności w zakresie umiejętności potrzebnych w przemyśle wydobywczym – polityki ukierunkowanej na zmianę i podnoszenie kwalifikacji istniejącej siły roboczej, a także na rozwój zdolności zarządzania w administracji publicznej państw członkowskich UE. |
| --- | --- |

3.

Wzywa do koordynacji polityki w zakresie surowców z polityką społeczną UE oraz do wspierania budowania w całej UE zdolności w zakresie umiejętności potrzebnych w przemyśle wydobywczym – polityki ukierunkowanej na zmianę i podnoszenie kwalifikacji istniejącej siły roboczej, a także na rozwój zdolności zarządzania w administracji publicznej państw członkowskich UE.

| 4. | Zaleca włączenie do wykazów surowców krytycznych i strategicznych innych materiałów kluczowych dla sektorów zielonych/czystych technologii. Przy tym takie wykazy powinny być regularnie aktualizowane i opierać się na dogłębnej, przejrzystej i opartej na dowodach ocenie krytyczności i/lub wartości strategicznej, przeprowadzanej w porozumieniu z przedstawicielami przemysłu i ekspertami. |
| --- | --- |

4.

Zaleca włączenie do wykazów surowców krytycznych i strategicznych innych materiałów kluczowych dla sektorów zielonych/czystych technologii. Przy tym takie wykazy powinny być regularnie aktualizowane i opierać się na dogłębnej, przejrzystej i opartej na dowodach ocenie krytyczności i/lub wartości strategicznej, przeprowadzanej w porozumieniu z przedstawicielami przemysłu i ekspertami.

| 5. | Apeluje do obecnej i przyszłej Komisji Europejskiej o zapewnienie dostępu do konkurencyjnych cen energii i ukierunkowanego finansowania dla przemysłu wydobywczego i recyklingu w UE, przy jednoczesnym zapewnieniu uproszczenia i skrócenia procedur wydawania pozwoleń i licencji dla nowych projektów w zakresie surowców oraz ograniczeniu do niezbędnego minimum wszelkich nowych wymogów w zakresie sprawozdawczości lub audytu dla przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

5.

Apeluje do obecnej i przyszłej Komisji Europejskiej o zapewnienie dostępu do konkurencyjnych cen energii i ukierunkowanego finansowania dla przemysłu wydobywczego i recyklingu w UE, przy jednoczesnym zapewnieniu uproszczenia i skrócenia procedur wydawania pozwoleń i licencji dla nowych projektów w zakresie surowców oraz ograniczeniu do niezbędnego minimum wszelkich nowych wymogów w zakresie sprawozdawczości lub audytu dla przedsiębiorstw.

| 6. | Popiera skuteczne wdrażanie środków ochrony handlu w celu ochrony nowych projektów w zakresie surowców w UE oraz rozwiązania problemu nieuczciwych praktyk handlowych i ograniczeń za pomocą reakcji zgodnych z zasadami WTO. |
| --- | --- |

6.

Popiera skuteczne wdrażanie środków ochrony handlu w celu ochrony nowych projektów w zakresie surowców w UE oraz rozwiązania problemu nieuczciwych praktyk handlowych i ograniczeń za pomocą reakcji zgodnych z zasadami WTO.

| 7. | Zaleca nadanie surowcom krytycznym i strategicznym priorytetu w ramach przepisów dotyczących recyklingu i odpadów oraz wspieranie rynków surowców wtórnych, zwłaszcza w zakresie materiałów kluczowych z punktu widzenia transformacji ekologicznej. |
| --- | --- |

7.

Zaleca nadanie surowcom krytycznym i strategicznym priorytetu w ramach przepisów dotyczących recyklingu i odpadów oraz wspieranie rynków surowców wtórnych, zwłaszcza w zakresie materiałów kluczowych z punktu widzenia transformacji ekologicznej.

| 8. | Zaleca wspieranie projektów w zakresie poszukiwania i wydobycia surowców krytycznych na terytorium UE ze środków publicznych przez koordynację z zasadami pomocy państwa. |
| --- | --- |

8.

Zaleca wspieranie projektów w zakresie poszukiwania i wydobycia surowców krytycznych na terytorium UE ze środków publicznych przez koordynację z zasadami pomocy państwa.

| 9. | Zaleca zapewnienie koordynacji między proponowanym rozporządzeniem w sprawie surowców krytycznych a unijnymi narzędziami antymonopolowymi w celu uniknięcia nieuzasadnionych zakłóceń na rynku wewnętrznym. |
| --- | --- |

9.

Zaleca zapewnienie koordynacji między proponowanym rozporządzeniem w sprawie surowców krytycznych a unijnymi narzędziami antymonopolowymi w celu uniknięcia nieuzasadnionych zakłóceń na rynku wewnętrznym.

| 10. | Proponuje zbadanie możliwości zawarcia konkretnych partnerstw i umów o współpracy również z krajami kandydującymi. |
| --- | --- |

10.

Proponuje zbadanie możliwości zawarcia konkretnych partnerstw i umów o współpracy również z krajami kandydującymi.

| 11. | Zaleca osiągnięcie właściwej równowagi (środowiskowej) w ocenie spójności z innymi politykami UE. |
| --- | --- |

11.

Zaleca osiągnięcie właściwej równowagi (środowiskowej) w ocenie spójności z innymi politykami UE.

II.   OBJAŚNIENIA/ROZWINIĘCIE

OBJAŚNIENIA/ROZWINIĘCIE

| 1. | 16 marca 2023 r. Komisja przedstawiła wniosek dotyczący nowego rozporządzenia mającego na celu zapewnienie dostępu do surowców krytycznych i strategicznych (rozporządzenie w sprawie surowców krytycznych) wraz z komunikatem. Podczas gdy w rozporządzeniu tym ustanowiono ramy regulacyjne w celu wsparcia rozwoju zdolności krajowych oraz wzmocnienia zrównoważonego charakteru i obiegu zamkniętego łańcuchów dostaw surowców krytycznych w UE, w komunikacie proponuje się środki wspierające dywersyfikację łańcuchów dostaw za pomocą nowych międzynarodowych partnerstw przynoszących obopólne korzyści. |
| --- | --- |

1.

16 marca 2023 r. Komisja przedstawiła wniosek dotyczący nowego rozporządzenia mającego na celu zapewnienie dostępu do surowców krytycznych i strategicznych (rozporządzenie w sprawie surowców krytycznych) wraz z komunikatem. Podczas gdy w rozporządzeniu tym ustanowiono ramy regulacyjne w celu wsparcia rozwoju zdolności krajowych oraz wzmocnienia zrównoważonego charakteru i obiegu zamkniętego łańcuchów dostaw surowców krytycznych w UE, w komunikacie proponuje się środki wspierające dywersyfikację łańcuchów dostaw za pomocą nowych międzynarodowych partnerstw przynoszących obopólne korzyści.

| 2. | Ogólnym celem rozporządzenia w sprawie surowców krytycznych jest rozwiązanie problemu braku bezpiecznego i zrównoważonego dostępu do surowców krytycznych w UE przez zwiększenie świadomości w przemyśle UE oraz redukcję ryzyka związanego z tymi surowcami w globalnym łańcuchu dostaw, zwiększenie zdolności unijnego łańcucha wartości surowców krytycznych na rynku wewnętrznym oraz zmniejszenie śladu środowiskowego zużycia surowców krytycznych w UE. |
| --- | --- |

2.

Ogólnym celem rozporządzenia w sprawie surowców krytycznych jest rozwiązanie problemu braku bezpiecznego i zrównoważonego dostępu do surowców krytycznych w UE przez zwiększenie świadomości w przemyśle UE oraz redukcję ryzyka związanego z tymi surowcami w globalnym łańcuchu dostaw, zwiększenie zdolności unijnego łańcucha wartości surowców krytycznych na rynku wewnętrznym oraz zmniejszenie śladu środowiskowego zużycia surowców krytycznych w UE.

| 3. | Dzięki zaproponowaniu spójnego podejścia UE do poprawy i zapewnienia bezpieczeństwa dostaw surowców krytycznych inicjatywa ta przyczyni się do zapobiegania potencjalnym zakłóceniom konkurencji oraz fragmentacji jednolitego rynku, które mogą wynikać z takich nieskoordynowanych działań, oraz do utrzymania równych szans dla przedsiębiorstw w UE. |
| --- | --- |

3.

Dzięki zaproponowaniu spójnego podejścia UE do poprawy i zapewnienia bezpieczeństwa dostaw surowców krytycznych inicjatywa ta przyczyni się do zapobiegania potencjalnym zakłóceniom konkurencji oraz fragmentacji jednolitego rynku, które mogą wynikać z takich nieskoordynowanych działań, oraz do utrzymania równych szans dla przedsiębiorstw w UE.

Zagwarantowanie kompleksowego podejścia w połączeniu ze skoordynowanymi politykami UE w celu zapewnienia pewności regulacyjnej na potrzeby inwestycji

Zagwarantowanie kompleksowego podejścia w połączeniu ze skoordynowanymi politykami UE w celu zapewnienia pewności regulacyjnej na potrzeby inwestycji

| 4. | W przypadku wielu surowców UE jest obecnie uzależniona od przywozu (od 75 % do 100 % dostaw), a zatem jest narażona na ryzyko w łańcuchach dostaw i znaczną zmienność cen. Zgodnie ze sprawozdaniem OECD „Global Material Resources Outlook to 2060” [„Prognozowane światowe zasoby materiałów do 2060 r.”] przewiduje się, że do 2060 r. światowe zużycie surowców wzrośnie niemal dwukrotnie, a najszybciej będzie rosło zużycie metali – zarówno w postaci surowców pierwotnych, jak i wtórnych. Jednocześnie UE realizuje mniej niż 5 % światowej produkcji surowców mineralnych. Same Chiny zapewniają około 75 % światowej zdolności produkcyjnej w zakresie ogniw baterii litowo-jonowych i są siedzibą dziesięciu największych na świecie dostawców urządzeń fotowoltaicznych. Natomiast w UE znajduje się tylko około 3 % światowej zdolności produkcyjnej w zakresie ogniw baterii litowo-jonowych. |
| --- | --- |

4.

W przypadku wielu surowców UE jest obecnie uzależniona od przywozu (od 75 % do 100 % dostaw), a zatem jest narażona na ryzyko w łańcuchach dostaw i znaczną zmienność cen. Zgodnie ze sprawozdaniem OECD „Global Material Resources Outlook to 2060” [„Prognozowane światowe zasoby materiałów do 2060 r.”] przewiduje się, że do 2060 r. światowe zużycie surowców wzrośnie niemal dwukrotnie, a najszybciej będzie rosło zużycie metali – zarówno w postaci surowców pierwotnych, jak i wtórnych. Jednocześnie UE realizuje mniej niż 5 % światowej produkcji surowców mineralnych. Same Chiny zapewniają około 75 % światowej zdolności produkcyjnej w zakresie ogniw baterii litowo-jonowych i są siedzibą dziesięciu największych na świecie dostawców urządzeń fotowoltaicznych. Natomiast w UE znajduje się tylko około 3 % światowej zdolności produkcyjnej w zakresie ogniw baterii litowo-jonowych.

| 5. | W rozporządzeniu w sprawie surowców krytycznych przewidziano określenie i wspieranie projektów strategicznych w dziedzinie wydobycia, przetwarzania lub recyklingu surowców strategicznych. Aby przyciągnąć tego typu inwestycje – o stosunkowo długich ramach czasowych – Komisja powinna zająć się kwestią pewności regulacyjnej. Przewidywalne i stabilne otoczenie regulacyjne ma zasadnicze znaczenie dla przyciągnięcia inwestycji nie tylko w poszukiwanie i wydobycie surowców krytycznych, ale również w ich przetwarzanie i recykling. |
| --- | --- |

5.

W rozporządzeniu w sprawie surowców krytycznych przewidziano określenie i wspieranie projektów strategicznych w dziedzinie wydobycia, przetwarzania lub recyklingu surowców strategicznych. Aby przyciągnąć tego typu inwestycje – o stosunkowo długich ramach czasowych – Komisja powinna zająć się kwestią pewności regulacyjnej. Przewidywalne i stabilne otoczenie regulacyjne ma zasadnicze znaczenie dla przyciągnięcia inwestycji nie tylko w poszukiwanie i wydobycie surowców krytycznych, ale również w ich przetwarzanie i recykling.

| 6. | Mnogość ram legislacyjnych wpływa na stabilność i atrakcyjność otoczenia biznesowego w UE, a często sprzeczne ze sobą i zwielokrotnione wymogi w zakresie sprawozdawczości przyczyniają się do niepewności regulacyjnej (zob. m.in. dyrektywa w sprawie emisji przemysłowych (2), rozporządzenie w sprawie baterii (3), rewizja REACH, przepisy dotyczące odpadów, rozporządzenie w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów, akt w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie, nowa polityka przemysłowa UE, Plan działania dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym, dyrektywa o ekoprojekcie (4)). Dlatego też kluczowe znaczenie ma unikanie podwójnej lub nadmiernej regulacji, aby przyciągnąć i stymulować inwestycje w krajowy potencjał przemysłowy w zakresie poszukiwań, wydobycia, rafinacji, przetwarzania materiałów i recyklingu. Podstawę rozporządzenia w sprawie surowców krytycznych powinny stanowić prace Komisji w innych obszarach i powinno ono być w pełni dostosowane do celów Zielonego Ładu oraz spójne z powiązanym prawodawstwem. Polityka w zakresie surowców krytycznych powinna być w maksymalnym stopniu oparta na dowodach i uwzględniać dostępne dane (zob. badanie JRC z 2020 r. „Critical Raw Materials for Strategic Technologies and Sectors in the EU – A Foresight Study” [„Surowce krytyczne dla strategicznych technologii i sektorów w UE – prognoza”] lub sprawozdanie JRC z serii „Nauka dla polityki” – „Supply chain analysis and material demand forecast in strategic technologies and sectors in the EU” [„Analiza łańcucha dostaw i prognoza zapotrzebowania na materiały w strategicznych technologiach i sektorach w UE”]). |
| --- | --- |

6.

Mnogość ram legislacyjnych wpływa na stabilność i atrakcyjność otoczenia biznesowego w UE, a często sprzeczne ze sobą i zwielokrotnione wymogi w zakresie sprawozdawczości przyczyniają się do niepewności regulacyjnej (zob. m.in. dyrektywa w sprawie emisji przemysłowych (2

3

4

| 7. | Kolejna kwestia wiąże się z potrzebą dostarczenia zainteresowanym stronom dokładnych wytycznych co do tego, w jaki sposób wykazy surowców strategicznych i krytycznych zostaną wdrożone w polityce UE oraz jak zostaną dostosowane do przyszłych zmian na rynku surowców krytycznych. Wykaz surowców krytycznych może pomóc w podkreśleniu znaczenia i roli niektórych substancji w gospodarce UE w oczach decydentów, ale trzeba zrobić więcej, jeśli substancje wymienione we wspomnianym wykazie mają być należycie wspierane w obecnym i przyszłym prawodawstwie. Niezbędne jest wyraźne uznanie surowców krytycznych za priorytet w kontekście kształtowania polityki, zwłaszcza w obszarach polityki przemysłowej, handlowej, pomocy państwa, badań, rozwoju i innowacji, klimatu i środowiska, jak również w przepisach dotyczących chemikaliów. Wszystkie te polityki i ich cele powinny zostać dostosowane w celu stworzenia sprzyjających warunków i korzystnego systemu regulacyjnego dla surowców krytycznych oraz dla rozwoju ich łańcuchów wartości. Konieczne są również dalsze wyjaśnienia, jeżeli chodzi o poziom ważności projektów, w ramach których główny wydobywany materiał nie jest ani strategiczny, ani krytyczny, lecz produkty uboczne są strategiczne lub krytyczne (np. projekt wydobycia rudy żelaza prowadzący do wydobycia metali ziem rzadkich jako produktów ubocznych). Co więcej, konieczne jest wyjaśnienie statusu „innych”, tj. „niestrategicznych” projektów, aby można było jasno zrozumieć, w jaki sposób i w jakich ramach czasowych takie projekty będą oceniane i wspierane finansowo. Ponadto nadanie wyższego priorytetu projektom dotyczącym surowców strategicznych w żadnym wypadku nie powinno prowadzić do nadania niższego priorytetu innym ważnym projektom dotyczącym surowców ani projektom dotyczącym surowców w całym łańcuchu wartości surowców. |
| --- | --- |

7.

Kolejna kwestia wiąże się z potrzebą dostarczenia zainteresowanym stronom dokładnych wytycznych co do tego, w jaki sposób wykazy surowców strategicznych i krytycznych zostaną wdrożone w polityce UE oraz jak zostaną dostosowane do przyszłych zmian na rynku surowców krytycznych. Wykaz surowców krytycznych może pomóc w podkreśleniu znaczenia i roli niektórych substancji w gospodarce UE w oczach decydentów, ale trzeba zrobić więcej, jeśli substancje wymienione we wspomnianym wykazie mają być należycie wspierane w obecnym i przyszłym prawodawstwie. Niezbędne jest wyraźne uznanie surowców krytycznych za priorytet w kontekście kształtowania polityki, zwłaszcza w obszarach polityki przemysłowej, handlowej, pomocy państwa, badań, rozwoju i innowacji, klimatu i środowiska, jak również w przepisach dotyczących chemikaliów. Wszystkie te polityki i ich cele powinny zostać dostosowane w celu stworzenia sprzyjających warunków i korzystnego systemu regulacyjnego dla surowców krytycznych oraz dla rozwoju ich łańcuchów wartości. Konieczne są również dalsze wyjaśnienia, jeżeli chodzi o poziom ważności projektów, w ramach których główny wydobywany materiał nie jest ani strategiczny, ani krytyczny, lecz produkty uboczne są strategiczne lub krytyczne (np. projekt wydobycia rudy żelaza prowadzący do wydobycia metali ziem rzadkich jako produktów ubocznych). Co więcej, konieczne jest wyjaśnienie statusu „innych”, tj. „niestrategicznych” projektów, aby można było jasno zrozumieć, w jaki sposób i w jakich ramach czasowych takie projekty będą oceniane i wspierane finansowo. Ponadto nadanie wyższego priorytetu projektom dotyczącym surowców strategicznych w żadnym wypadku nie powinno prowadzić do nadania niższego priorytetu innym ważnym projektom dotyczącym surowców ani projektom dotyczącym surowców w całym łańcuchu wartości surowców.

| 8. | Oprócz zapewnienia pewności prawa zainteresowanym stronom, podstawą inicjatyw Komisji w dziedzinie surowców powinno być szersze poparcie społeczne. Rozwój przemysłu wydobywczego, przetwarzania oraz recyklingu będzie skutkował powstaniem nowych miejsc pracy i przyczyni się do postępu gospodarczego, jednak kluczową kwestią jest zapewnienie akceptacji społecznej. Podnoszenie świadomości obywateli ma ogromne znaczenie: Komisja wdroży ukierunkowane strategie komunikacyjne, aby informować obywateli Unii o korzyściach, a także o zrównoważonym charakterze i wpływie na środowisko nowych inwestycji przemysłowych związanych z surowcami krytycznymi, aby rozwiać wątpliwości poszczególnych grup zainteresowanych stron, społeczności lokalnych i obywateli UE związane z ekspansją działalności poszukiwawczej i wydobywczej. |
| --- | --- |

8.

Oprócz zapewnienia pewności prawa zainteresowanym stronom, podstawą inicjatyw Komisji w dziedzinie surowców powinno być szersze poparcie społeczne. Rozwój przemysłu wydobywczego, przetwarzania oraz recyklingu będzie skutkował powstaniem nowych miejsc pracy i przyczyni się do postępu gospodarczego, jednak kluczową kwestią jest zapewnienie akceptacji społecznej. Podnoszenie świadomości obywateli ma ogromne znaczenie: Komisja wdroży ukierunkowane strategie komunikacyjne, aby informować obywateli Unii o korzyściach, a także o zrównoważonym charakterze i wpływie na środowisko nowych inwestycji przemysłowych związanych z surowcami krytycznymi, aby rozwiać wątpliwości poszczególnych grup zainteresowanych stron, społeczności lokalnych i obywateli UE związane z ekspansją działalności poszukiwawczej i wydobywczej.

Koordynacja z polityką społeczną UE: wspieranie ogólnounijnego potencjału w zakresie umiejętności na potrzeby przemysłu wydobywczego

Koordynacja z polityką społeczną UE: wspieranie ogólnounijnego potencjału w zakresie umiejętności na potrzeby przemysłu wydobywczego

| 9. | Sektor surowców zapewnia około 350 000 miejsc pracy w UE, a także ponad 30 mln miejsc pracy w przemyśle wytwórczym, które są zależne od stabilnego dostępu do surowców mineralnych. Zapewnienie UE zrównoważonych dostaw surowców i materiałów zaawansowanych będzie wymagało stworzenia do 2030 r. ponad 1,2 mln nowych miejsc pracy (5). Rozporządzenie w sprawie surowców krytycznych powinno zatem być uzgodnione z polityką społeczną UE i wspierać działania na rzecz budowania zdolności na szczeblu państw członkowskich, aby wzmocnić siłę roboczą w ramach łańcuchów dostaw surowców krytycznych, w przemyśle wydobywczym, przetwarzaniu i recyklingu. Kluczowe znaczenie ma wspieranie edukacji i budowania umiejętności w środowisku akademickim, ale także ukierunkowanie działań w zakresie budowaniu zdolności na specjalistów z sektora surowców i administrację publiczną państw członkowskich. Można to osiągnąć przez utworzenie nowych (lub wspomaganie już istniejących) instytucji wspierających szkolnictwo wyższe i szkolenie zawodowe w sektorze surowców oraz przekwalifikowywanie i podnoszenie kwalifikacji istniejącej siły roboczej w UE. Ponadto należy podjąć intensywniejsze działania na rzecz inicjowania i wspierania stosowania zdobytej wiedzy oraz transferu technologii między środowiskiem akademickim, przemysłem a organizacjami badawczymi. |
| --- | --- |

9.

Sektor surowców zapewnia około 350 000 miejsc pracy w UE, a także ponad 30 mln miejsc pracy w przemyśle wytwórczym, które są zależne od stabilnego dostępu do surowców mineralnych. Zapewnienie UE zrównoważonych dostaw surowców i materiałów zaawansowanych będzie wymagało stworzenia do 2030 r. ponad 1,2 mln nowych miejsc pracy (5

Uwzględnienie innych materiałów kluczowych dla sektorów zielonych/czystych technologii oraz zapewnienie spójności z innymi politykami

Uwzględnienie innych materiałów kluczowych dla sektorów zielonych/czystych technologii oraz zapewnienie spójności z innymi politykami

| 10. | Oprócz materiałów wskazanych jako strategiczne lub krytyczne w rozporządzeniu w sprawie surowców krytycznych istnieją surowce o charakterze niekrytycznym, które mogą stać się krytyczne w perspektywie średnio- lub długoterminowej. Wymaga to stworzenia elastycznego wykazu, który można by łatwo dostosowywać i który powinien być regularnie aktualizowany, co najmniej raz na dwa lata, a w razie potrzeby częściej, w zależności od przyszłych zmian w tej dziedzinie. Ocena strategicznego znaczenia różnych materiałów powinna być również dostosowana do poszczególnych sektorów, aby odzwierciedlić zapotrzebowanie w różnych branżach wytwórczych. Ponadto należy przeprowadzić ocenę dostępu do podstawowych surowców, aby w pełni uzupełnić działania Komisji na rzecz wspierania surowców krytycznych i strategicznych. |
| --- | --- |

10.

Oprócz materiałów wskazanych jako strategiczne lub krytyczne w rozporządzeniu w sprawie surowców krytycznych istnieją surowce o charakterze niekrytycznym, które mogą stać się krytyczne w perspektywie średnio- lub długoterminowej. Wymaga to stworzenia elastycznego wykazu, który można by łatwo dostosowywać i który powinien być regularnie aktualizowany, co najmniej raz na dwa lata, a w razie potrzeby częściej, w zależności od przyszłych zmian w tej dziedzinie. Ocena strategicznego znaczenia różnych materiałów powinna być również dostosowana do poszczególnych sektorów, aby odzwierciedlić zapotrzebowanie w różnych branżach wytwórczych. Ponadto należy przeprowadzić ocenę dostępu do podstawowych surowców, aby w pełni uzupełnić działania Komisji na rzecz wspierania surowców krytycznych i strategicznych.

| 11. | Ocena powinna odzwierciedlać priorytety i potrzeby UE w zakresie transformacji energetycznej, potencjalnie do 2030 r., i obejmować materiały, w przypadku których nie istnieje obecnie wyraźne ryzyko zakłócenia dostaw, lecz na które istnieje duży popyt w sektorach o kluczowym znaczeniu dla celów UE w zakresie obniżenia emisyjności oraz transformacji ekologicznej i cyfrowej, lub które uważa się za niezbędne minerały. Koncentracja na tych priorytetowych elementach powinna także odpowiednio obejmować podstawowe łańcuchy wartości, takie jak bezpieczeństwo żywnościowe lub medyczny łańcuch wartości. Identyfikacja materiałów, które należy umieścić w różnych wykazach, powinna opierać się na dogłębnej, przejrzystej i jasno określonej analizie mającej na celu ocenę ich krytyczności lub wartości strategicznej, odzwierciedlającej cały łańcuch wartości surowców, wymogi dotyczące przetwarzania i dostępność substytutów. Należy regularnie konsultować się z przedstawicielami przemysłu i ekspertami oraz zapewnić sprawnie przebiegający i otwarty dialog między Komisją a przedstawicielami przemysłu. |
| --- | --- |

11.

Ocena powinna odzwierciedlać priorytety i potrzeby UE w zakresie transformacji energetycznej, potencjalnie do 2030 r., i obejmować materiały, w przypadku których nie istnieje obecnie wyraźne ryzyko zakłócenia dostaw, lecz na które istnieje duży popyt w sektorach o kluczowym znaczeniu dla celów UE w zakresie obniżenia emisyjności oraz transformacji ekologicznej i cyfrowej, lub które uważa się za niezbędne minerały. Koncentracja na tych priorytetowych elementach powinna także odpowiednio obejmować podstawowe łańcuchy wartości, takie jak bezpieczeństwo żywnościowe lub medyczny łańcuch wartości. Identyfikacja materiałów, które należy umieścić w różnych wykazach, powinna opierać się na dogłębnej, przejrzystej i jasno określonej analizie mającej na celu ocenę ich krytyczności lub wartości strategicznej, odzwierciedlającej cały łańcuch wartości surowców, wymogi dotyczące przetwarzania i dostępność substytutów. Należy regularnie konsultować się z przedstawicielami przemysłu i ekspertami oraz zapewnić sprawnie przebiegający i otwarty dialog między Komisją a przedstawicielami przemysłu.

Zapewnienie dostępu do konkurencyjnych cen energii i lepiej ukierunkowanego finansowania dla przemysłu UE

Zapewnienie dostępu do konkurencyjnych cen energii i lepiej ukierunkowanego finansowania dla przemysłu UE

| 12. | Trwający kryzys energetyczny ma decydujący wpływ na wszystkie przedsiębiorstwa UE, ale szczególnie na sektory energochłonne, w tym sektor wydobywczy i recykling. Skoordynowana reakcja UE jest niezbędna do zapewnienia dobrze funkcjonującego rynku energii w UE. Sukces każdej polityki UE w zakresie surowców krytycznych zależy od niezawodnego dostępu do wystarczającej ilości energii elektrycznej produkowanej bez wykorzystania paliw kopalnych i po konkurencyjnych cenach. EKES z zadowoleniem przyjąłby reformę dostępnych ram finansowania, odzwierciedlającą ambitne cele z amerykańskiej ustawy o redukcji inflacji – finansowanie w większym stopniu ukierunkowane na fazę komercjalizacji i pokrycie kosztów operacyjnych, w przeciwieństwie do obecnego priorytetu finansowania przez UE fazy badawczo-rozwojowej nowych projektów strategicznych. O ile skupienie się na innowacyjnych technologiach i badaniach jest ważne, to należy również udzielać odpowiedniego wsparcia z myślą o powstałych produktach w fazie komercjalizacji. |
| --- | --- |

12.

Trwający kryzys energetyczny ma decydujący wpływ na wszystkie przedsiębiorstwa UE, ale szczególnie na sektory energochłonne, w tym sektor wydobywczy i recykling. Skoordynowana reakcja UE jest niezbędna do zapewnienia dobrze funkcjonującego rynku energii w UE. Sukces każdej polityki UE w zakresie surowców krytycznych zależy od niezawodnego dostępu do wystarczającej ilości energii elektrycznej produkowanej bez wykorzystania paliw kopalnych i po konkurencyjnych cenach. EKES z zadowoleniem przyjąłby reformę dostępnych ram finansowania, odzwierciedlającą ambitne cele z amerykańskiej ustawy o redukcji inflacji – finansowanie w większym stopniu ukierunkowane na fazę komercjalizacji i pokrycie kosztów operacyjnych, w przeciwieństwie do obecnego priorytetu finansowania przez UE fazy badawczo-rozwojowej nowych projektów strategicznych. O ile skupienie się na innowacyjnych technologiach i badaniach jest ważne, to należy również udzielać odpowiedniego wsparcia z myślą o powstałych produktach w fazie komercjalizacji.

| 13. | Ambitny cel Komisji, by przyspieszyć procedury udzielania pozwoleń, jest bardzo pożądany i należy traktować go priorytetowo w celu osiągnięcia maksymalnego czasu trwania takich procedur wynoszącego 12–18 miesięcy. Nowe, kluczowe projekty należy oceniać w przyspieszonych terminach i należy ustalić ścisłe terminy w odniesieniu do maksymalnego czasu trwania procedur udzielania pozwoleń/licencjonowania. Wszelkie reformy procedur udzielania pozwoleń powinny mieć na celu skrócenie czasu ich trwania i zmniejszenie ich złożoności, przy jednoczesnym zachowaniu rygorystycznych norm z zakresu ochrony środowiska, polityki społecznej i zarządzania. Przyspieszenie procedury wydawania pozwoleń zapewnia się również poprzez wzmocnienie mechanizmu kompleksowej obsługi. Mechanizm ten powinien działać w określonych z góry terminach, aby scentralizowana procedura wydawania pozwoleń stała się skuteczniejsza i mniej uciążliwa. Zreformowane przepisy dotyczące udzielania pozwoleń powinny mieć zastosowanie do zakładów poszukiwawczych, wydobywczych, rafinacyjnych, przetwarzających i recyklingowych oraz powinny zapewniać wystarczającą pewność regulacyjną w odniesieniu do wyników. Ponadto wszelkie nowe wymogi w zakresie sprawozdawczości lub audytu zawarte w rozporządzeniu w sprawie surowców krytycznych powinny być ograniczone do niezbędnego zakresu, aby nie nakładać dodatkowych obciążeń administracyjnych na przedsiębiorstwa z UE, niezależnie od ich wielkości. Planowana Europejska Rada ds. Surowców Krytycznych odegra kluczową rolę we wspieraniu wdrażania rozporządzenia, w tym procedur udzielania pozwoleń. Dlatego aby zapewnić skuteczność zadań w zakresie monitorowania, zaleca się włączenie w skład Rady nie tylko przedstawicieli instytucjonalnych, ale również niezależnych ekspertów technicznych z tej dziedziny. |
| --- | --- |

13.

Ambitny cel Komisji, by przyspieszyć procedury udzielania pozwoleń, jest bardzo pożądany i należy traktować go priorytetowo w celu osiągnięcia maksymalnego czasu trwania takich procedur wynoszącego 12–18 miesięcy. Nowe, kluczowe projekty należy oceniać w przyspieszonych terminach i należy ustalić ścisłe terminy w odniesieniu do maksymalnego czasu trwania procedur udzielania pozwoleń/licencjonowania. Wszelkie reformy procedur udzielania pozwoleń powinny mieć na celu skrócenie czasu ich trwania i zmniejszenie ich złożoności, przy jednoczesnym zachowaniu rygorystycznych norm z zakresu ochrony środowiska, polityki społecznej i zarządzania. Przyspieszenie procedury wydawania pozwoleń zapewnia się również poprzez wzmocnienie mechanizmu kompleksowej obsługi. Mechanizm ten powinien działać w określonych z góry terminach, aby scentralizowana procedura wydawania pozwoleń stała się skuteczniejsza i mniej uciążliwa. Zreformowane przepisy dotyczące udzielania pozwoleń powinny mieć zastosowanie do zakładów poszukiwawczych, wydobywczych, rafinacyjnych, przetwarzających i recyklingowych oraz powinny zapewniać wystarczającą pewność regulacyjną w odniesieniu do wyników. Ponadto wszelkie nowe wymogi w zakresie sprawozdawczości lub audytu zawarte w rozporządzeniu w sprawie surowców krytycznych powinny być ograniczone do niezbędnego zakresu, aby nie nakładać dodatkowych obciążeń administracyjnych na przedsiębiorstwa z UE, niezależnie od ich wielkości. Planowana Europejska Rada ds. Surowców Krytycznych odegra kluczową rolę we wspieraniu wdrażania rozporządzenia, w tym procedur udzielania pozwoleń. Dlatego aby zapewnić skuteczność zadań w zakresie monitorowania, zaleca się włączenie w skład Rady nie tylko przedstawicieli instytucjonalnych, ale również niezależnych ekspertów technicznych z tej dziedziny.

Rozwiązanie problemu nieuczciwych praktyk handlowych i ograniczeń w handlu

Rozwiązanie problemu nieuczciwych praktyk handlowych i ograniczeń w handlu

| 14. | Pomimo ambitnych celów rozporządzenia w sprawie surowców krytycznych istnieją naturalne ograniczenia dostępności niektórych surowców w UE, dlatego też przywóz pozostanie kluczowy dla przejścia na gospodarkę ekologiczną i cyfrową. |
| --- | --- |

14.

Pomimo ambitnych celów rozporządzenia w sprawie surowców krytycznych istnieją naturalne ograniczenia dostępności niektórych surowców w UE, dlatego też przywóz pozostanie kluczowy dla przejścia na gospodarkę ekologiczną i cyfrową.

| 15. | Konieczne będzie utrzymanie skutecznych środków ochrony handlu, aby zapewnić ochronę nowych inwestycji europejskich i równe szanse względem państw trzecich. Konieczna jest modernizacja środków ochrony handlu UE w celu ochrony przed dumpingiem ze strony państw trzecich. W szczególności UE powinna dążyć do zapewnienia szybszego wdrażania środków ochrony handlu w celu przeciwdziałania nieuczciwemu przywozowi, prowadzenia szybszych i skuteczniejszych dochodzeń oraz umożliwienia szerokiego wdrażania środków tymczasowych na wczesnym etapie. |
| --- | --- |

15.

Konieczne będzie utrzymanie skutecznych środków ochrony handlu, aby zapewnić ochronę nowych inwestycji europejskich i równe szanse względem państw trzecich. Konieczna jest modernizacja środków ochrony handlu UE w celu ochrony przed dumpingiem ze strony państw trzecich. W szczególności UE powinna dążyć do zapewnienia szybszego wdrażania środków ochrony handlu w celu przeciwdziałania nieuczciwemu przywozowi, prowadzenia szybszych i skuteczniejszych dochodzeń oraz umożliwienia szerokiego wdrażania środków tymczasowych na wczesnym etapie.

| 16. | Działania UE w dziedzinie polityki handlowej powinny uzupełniać cele rozporządzenia w sprawie surowców krytycznych i powiązanych polityk, w tym praw socjalnych, a priorytetem w ramach tych działań powinno być szybkie zawarcie umów o wolnym handlu („FTA”) z państwami bogatymi w zasoby, które to umowy są obecnie negocjowane lub czekają na ratyfikację (Australia, Indonezja itp.). W odniesieniu do już zawartych umów o wolnym handlu należy, w miarę możliwości, poddać ocenie i wzmocnić istniejące zapisy dotyczące energii i surowców. Należy również zwrócić uwagę na spójność polityki handlowej oraz przepisów celnych/reguł pochodzenia mających zastosowanie do surowców, a także na konkretne problemy związane z obchodzeniem sankcji związanych z surowcami. |
| --- | --- |

16.

Działania UE w dziedzinie polityki handlowej powinny uzupełniać cele rozporządzenia w sprawie surowców krytycznych i powiązanych polityk, w tym praw socjalnych, a priorytetem w ramach tych działań powinno być szybkie zawarcie umów o wolnym handlu („FTA”) z państwami bogatymi w zasoby, które to umowy są obecnie negocjowane lub czekają na ratyfikację (Australia, Indonezja itp.). W odniesieniu do już zawartych umów o wolnym handlu należy, w miarę możliwości, poddać ocenie i wzmocnić istniejące zapisy dotyczące energii i surowców. Należy również zwrócić uwagę na spójność polityki handlowej oraz przepisów celnych/reguł pochodzenia mających zastosowanie do surowców, a także na konkretne problemy związane z obchodzeniem sankcji związanych z surowcami.

Nadanie surowcom krytycznym i strategicznym priorytetowego znaczenia w przepisach dotyczących recyklingu i odpadów oraz wspieranie rynków surowców wtórnych

Nadanie surowcom krytycznym i strategicznym priorytetowego znaczenia w przepisach dotyczących recyklingu i odpadów oraz wspieranie rynków surowców wtórnych

| 17. | Recykling ma istotne znaczenie dla zwiększenia strategicznej autonomii UE. UE powinna wspierać swój przemysł przetwarzania i obróbki odpadów przez przygotowywanie surowców wtórnych do recyklingu w ramach procesów produkcji oraz zmienić obowiązujące przepisy dotyczące odpadów, aby traktować priorytetowo recykling i obieg zamknięty surowców krytycznych i strategicznych o najwyższym potencjale technicznym i ekonomicznym w zakresie recyklingu (wykonalność). Powinna także wspierać rynki surowców wtórnych. Jeśli chodzi o surowce wtórne, EKES sugeruje, że należy wdrożyć środki w celu ustanowienia dobrze funkcjonujących rynków oraz zminimalizowania utraty złomu. |
| --- | --- |

17.

Recykling ma istotne znaczenie dla zwiększenia strategicznej autonomii UE. UE powinna wspierać swój przemysł przetwarzania i obróbki odpadów przez przygotowywanie surowców wtórnych do recyklingu w ramach procesów produkcji oraz zmienić obowiązujące przepisy dotyczące odpadów, aby traktować priorytetowo recykling i obieg zamknięty surowców krytycznych i strategicznych o najwyższym potencjale technicznym i ekonomicznym w zakresie recyklingu (wykonalność). Powinna także wspierać rynki surowców wtórnych. Jeśli chodzi o surowce wtórne, EKES sugeruje, że należy wdrożyć środki w celu ustanowienia dobrze funkcjonujących rynków oraz zminimalizowania utraty złomu.

| 18. | Surowce wtórne mogą przyczynić się do zmniejszenia zależności od niektórych surowców krytycznych i w związku z tym należy je uwzględnić w rozporządzeniu. Aby wymienić tylko jeden z wielu przykładów, skuteczny recykling złomu żeliwa i stali może zmniejszyć zapotrzebowanie na surowce do produkcji metali. Oczekuje się, że złom żeliwa i stali stanie się do 2030 r. zasobem rzadkim, co doprowadzi do ewentualnych zakłóceń w dostawach, mimo że jest to kluczowy element transformacji energetycznej. |
| --- | --- |

18.

Surowce wtórne mogą przyczynić się do zmniejszenia zależności od niektórych surowców krytycznych i w związku z tym należy je uwzględnić w rozporządzeniu. Aby wymienić tylko jeden z wielu przykładów, skuteczny recykling złomu żeliwa i stali może zmniejszyć zapotrzebowanie na surowce do produkcji metali. Oczekuje się, że złom żeliwa i stali stanie się do 2030 r. zasobem rzadkim, co doprowadzi do ewentualnych zakłóceń w dostawach, mimo że jest to kluczowy element transformacji energetycznej.

| 19. | W rozporządzeniu należy zapewnić dostęp do wszystkich materiałów krytycznych dla poszczególnych gałęzi przemysłu i pojazdów elektrycznych. Obejmuje to nie tylko metale ziem rzadkich, mangan, materiały kluczowe dla transformacji ekologicznej, w tym stal, aluminium i miedź, minerały przemysłowe, grafit czy nikiel, ale również surowce wtórne. Metale mają zasadnicze znaczenie w kontekście infrastruktury umożliwiającej transformację ekologiczną, a w ramach rozporządzenia w sprawie surowców krytycznych należy je odpowiednio zidentyfikować i poświęcić im należytą uwagę w całych łańcuchach wartości. |
| --- | --- |

19.

W rozporządzeniu należy zapewnić dostęp do wszystkich materiałów krytycznych dla poszczególnych gałęzi przemysłu i pojazdów elektrycznych. Obejmuje to nie tylko metale ziem rzadkich, mangan, materiały kluczowe dla transformacji ekologicznej, w tym stal, aluminium i miedź, minerały przemysłowe, grafit czy nikiel, ale również surowce wtórne. Metale mają zasadnicze znaczenie w kontekście infrastruktury umożliwiającej transformację ekologiczną, a w ramach rozporządzenia w sprawie surowców krytycznych należy je odpowiednio zidentyfikować i poświęcić im należytą uwagę w całych łańcuchach wartości.

Badania ekonomiczne i środowiskowe dotyczące wpływu wydobycia surowców krytycznych na poziom zanieczyszczenia: koordynacja z przepisami dotyczącymi pomocy państwa

Badania ekonomiczne i środowiskowe dotyczące wpływu wydobycia surowców krytycznych na poziom zanieczyszczenia: koordynacja z przepisami dotyczącymi pomocy państwa

| 20. | Biorąc pod uwagę stopień niepewności co do faktycznej obecności surowców krytycznych w UE, ryzyko związane z rozpoczęciem projektów poszukiwawczych i wydobywczych na terytorium UE można będzie podjąć w sposób racjonalny tylko wówczas, gdy projekty te będą wspierane finansowo ze środków finansowania publicznego. Ponieważ w rozporządzeniu w sprawie surowców krytycznych wymaga się także, by takie kampanie były zgodne z celami Zielonego Ładu, EKES sugeruje, że należy ułatwić otrzymanie finansowania publicznego, jeśli wydobycie będzie następstwem wstępnych badań ekonomicznych i środowiskowych służących ocenie wpływu wydobycia surowców krytycznych na zanieczyszczenie. |
| --- | --- |

20.

Biorąc pod uwagę stopień niepewności co do faktycznej obecności surowców krytycznych w UE, ryzyko związane z rozpoczęciem projektów poszukiwawczych i wydobywczych na terytorium UE można będzie podjąć w sposób racjonalny tylko wówczas, gdy projekty te będą wspierane finansowo ze środków finansowania publicznego. Ponieważ w rozporządzeniu w sprawie surowców krytycznych wymaga się także, by takie kampanie były zgodne z celami Zielonego Ładu, EKES sugeruje, że należy ułatwić otrzymanie finansowania publicznego, jeśli wydobycie będzie następstwem wstępnych badań ekonomicznych i środowiskowych służących ocenie wpływu wydobycia surowców krytycznych na zanieczyszczenie.

| 21. | W przypadku gdy takie wstępne badania wykraczają poza zakres projektów strategicznych przewidzianych w rozporządzeniu, należy promować przeznaczanie na nie finansowania publicznego za pośrednictwem koordynacji z zasadami pomocy państwa, a konkretnie z nowo przyjętą w 2023 r. zmianą ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych mającą związek z Zielonym Ładem. Wspomniane wstępne badania należy faktycznie zakwalifikować jako „pomoc na ochronę środowiska” lub „pomoc na badania, rozwój i innowacje”, a gdy dotyczą kilku państw członkowskich – jako „ważne projekty stanowiące przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania” (projekty IPCEI). |
| --- | --- |

21.

W przypadku gdy takie wstępne badania wykraczają poza zakres projektów strategicznych przewidzianych w rozporządzeniu, należy promować przeznaczanie na nie finansowania publicznego za pośrednictwem koordynacji z zasadami pomocy państwa, a konkretnie z nowo przyjętą w 2023 r. zmianą ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych mającą związek z Zielonym Ładem. Wspomniane wstępne badania należy faktycznie zakwalifikować jako „pomoc na ochronę środowiska” lub „pomoc na badania, rozwój i innowacje”, a gdy dotyczą kilku państw członkowskich – jako „ważne projekty stanowiące przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania” (projekty IPCEI).

| 22. | Skuteczna koordynacja z unijnymi środkami pomocy państwa już na etapie wstępnych badań i rozwoju może w istocie pomóc zagwarantować, by finansowanie publiczne wspierające późniejszą realizację projektów strategicznych było faktycznie przeznaczane na zrównoważone cele, oraz zagwarantować w konkretnym przypadku projektów IPCEI, by były one ukierunkowane na skoordynowany rezultat. Mechanizmy finansowania publicznego (np. przyspieszony i łatwiejszy dostęp do mechanizmów finansowych, takich jak pożyczki/gwarancje kredytowe/dotacje) mogą również zostać wprowadzone wyłącznie w odniesieniu do inwestycji realizowanych przez przedsiębiorstwa z UE w ramach projektów związanych z umowami o wolnym handlu. |
| --- | --- |

22.

Skuteczna koordynacja z unijnymi środkami pomocy państwa już na etapie wstępnych badań i rozwoju może w istocie pomóc zagwarantować, by finansowanie publiczne wspierające późniejszą realizację projektów strategicznych było faktycznie przeznaczane na zrównoważone cele, oraz zagwarantować w konkretnym przypadku projektów IPCEI, by były one ukierunkowane na skoordynowany rezultat. Mechanizmy finansowania publicznego (np. przyspieszony i łatwiejszy dostęp do mechanizmów finansowych, takich jak pożyczki/gwarancje kredytowe/dotacje) mogą również zostać wprowadzone wyłącznie w odniesieniu do inwestycji realizowanych przez przedsiębiorstwa z UE w ramach projektów związanych z umowami o wolnym handlu.

Narzędzia antymonopolowe: rozporządzenie w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw sprzyjające liderom UE w recyklingu i wydobyciu surowców krytycznych

Narzędzia antymonopolowe: rozporządzenie w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw sprzyjające liderom UE w recyklingu i wydobyciu surowców krytycznych

| 23. | Biorąc pod uwagę, jako niezbędne warunki wstępne, zarówno wciąż niezbadaną dostępność surowców krytycznych w UE, jak i znaczne inwestycje wymagane do wdrożenia bezpiecznego i zrównoważonego łańcucha dostaw tych surowców, wskazane może być dostosowanie niektórych unijnych narzędzi antymonopolowych w celu ułatwienia realizacji celów ustanowionych na podstawie rozporządzenia w sprawie surowców krytycznych, przy jednoczesnym unikaniu nadmiernych zakłóceń konkurencji na rynku wewnętrznym (np. pomocne może być zastosowanie ram kontroli połączeń w sposób bardziej elastyczny i zorientowany na zrównoważoność, uwzględniając nie tylko cele Zielonego Ładu, jak już przewidziała Komisja Europejska, ale także cele omawianego rozporządzenia). |
| --- | --- |

23.

Biorąc pod uwagę, jako niezbędne warunki wstępne, zarówno wciąż niezbadaną dostępność surowców krytycznych w UE, jak i znaczne inwestycje wymagane do wdrożenia bezpiecznego i zrównoważonego łańcucha dostaw tych surowców, wskazane może być dostosowanie niektórych unijnych narzędzi antymonopolowych w celu ułatwienia realizacji celów ustanowionych na podstawie rozporządzenia w sprawie surowców krytycznych, przy jednoczesnym unikaniu nadmiernych zakłóceń konkurencji na rynku wewnętrznym (np. pomocne może być zastosowanie ram kontroli połączeń w sposób bardziej elastyczny i zorientowany na zrównoważoność, uwzględniając nie tylko cele Zielonego Ładu, jak już przewidziała Komisja Europejska, ale także cele omawianego rozporządzenia).

| 24. | W związku z tym wskazane byłoby dokonanie oceny połączeń w świetle projektów strategicznych, które mają być realizowane w ramach rozporządzenia, w celu osiągnięcia właściwej równowagi między różnymi interesami. |
| --- | --- |

24.

W związku z tym wskazane byłoby dokonanie oceny połączeń w świetle projektów strategicznych, które mają być realizowane w ramach rozporządzenia, w celu osiągnięcia właściwej równowagi między różnymi interesami.

| 25. | Organy ochrony konkurencji mogą zatem zostać wezwane do rozważenia nowych rodzajów efektywności, tj. takich jak zmniejszenie zakłóceń dostaw i zwiększenie gotowości przemysłu w przypadku zewnętrznych niedoborów surowców krytycznych. W takich ocenach należy także uwzględnić cel Komisji, jakim jest agregacja popytu zainteresowanych nabywców surowców krytycznych, a ostatecznie oceny te powinny przyczynić się do obniżenia obecnych wysokich cen. |
| --- | --- |

25.

Organy ochrony konkurencji mogą zatem zostać wezwane do rozważenia nowych rodzajów efektywności, tj. takich jak zmniejszenie zakłóceń dostaw i zwiększenie gotowości przemysłu w przypadku zewnętrznych niedoborów surowców krytycznych. W takich ocenach należy także uwzględnić cel Komisji, jakim jest agregacja popytu zainteresowanych nabywców surowców krytycznych, a ostatecznie oceny te powinny przyczynić się do obniżenia obecnych wysokich cen.

Zaangażowanie międzynarodowe i dywersyfikacja zasobów: udział krajów kandydujących oraz koordynacja dwustronnej współpracy na forach międzynarodowych

Zaangażowanie międzynarodowe i dywersyfikacja zasobów: udział krajów kandydujących oraz koordynacja dwustronnej współpracy na forach międzynarodowych

| 26. | Zgodnie z celem Komisji, jakim jest dywersyfikacja zewnętrznych źródeł surowców krytycznych, EKES zaleca zbadanie możliwości zawarcia konkretnych partnerstw i umów o współpracy, w tym z krajami kandydującymi. Partnerstwa takie mogą obejmować finansowane przez UE projekty mające na celu rozwój kampanii poszukiwawczych w nowo wybranych miejscach lub w nieczynnych kopalniach zgodnie z projektami strategicznymi, które zostaną uruchomione w państwach członkowskich UE na podstawie nowych wniosków Komisji. |
| --- | --- |

26.

Zgodnie z celem Komisji, jakim jest dywersyfikacja zewnętrznych źródeł surowców krytycznych, EKES zaleca zbadanie możliwości zawarcia konkretnych partnerstw i umów o współpracy, w tym z krajami kandydującymi. Partnerstwa takie mogą obejmować finansowane przez UE projekty mające na celu rozwój kampanii poszukiwawczych w nowo wybranych miejscach lub w nieczynnych kopalniach zgodnie z projektami strategicznymi, które zostaną uruchomione w państwach członkowskich UE na podstawie nowych wniosków Komisji.

| 27. | Takie partnerstwa mogą być uzależnione od zobowiązania się krajów kandydujących do szybszego dostosowania ich polityki ochrony środowiska do dorobku prawnego UE. Można rozsądnie oczekiwać, że włączenie takich partnerstw w ramy toczących się obecnie negocjacji akcesyjnych przyniesie UE jako całości dwojakie korzyści – zwiększy szanse na powiększenie krajowych źródeł surowców krytycznych w przyszłości oraz ułatwi krajom kandydującym przestrzeganie prawodawstwa UE w zakresie ochrony środowiska (np. w dziedzinie odpadów, wody, zanieczyszczeń przemysłowych i jakości powietrza). |
| --- | --- |

27.

Takie partnerstwa mogą być uzależnione od zobowiązania się krajów kandydujących do szybszego dostosowania ich polityki ochrony środowiska do dorobku prawnego UE. Można rozsądnie oczekiwać, że włączenie takich partnerstw w ramy toczących się obecnie negocjacji akcesyjnych przyniesie UE jako całości dwojakie korzyści – zwiększy szanse na powiększenie krajowych źródeł surowców krytycznych w przyszłości oraz ułatwi krajom kandydującym przestrzeganie prawodawstwa UE w zakresie ochrony środowiska (np. w dziedzinie odpadów, wody, zanieczyszczeń przemysłowych i jakości powietrza).

| 28. | Rozporządzenie w sprawie surowców krytycznych powinno być skoordynowane nie tylko z innymi politykami UE i działaniami UE w zakresie handlu międzynarodowego, ale także ze współpracą dwustronną realizowaną przez UE na forach międzynarodowych (tj. współpracą między UE a Stanami Zjednoczonymi na takich forach, jak partnerstwo na rzecz bezpieczeństwa surowców mineralnych, konferencja poświęcona materiałom i minerałom krytycznym oraz grupa robocza ds. minerałów krytycznych Międzynarodowej Agencji Energetycznej, wzmocniona ostatnio przez Radę ds. Energii UE – USA). |
| --- | --- |

28.

Rozporządzenie w sprawie surowców krytycznych powinno być skoordynowane nie tylko z innymi politykami UE i działaniami UE w zakresie handlu międzynarodowego, ale także ze współpracą dwustronną realizowaną przez UE na forach międzynarodowych (tj. współpracą między UE a Stanami Zjednoczonymi na takich forach, jak partnerstwo na rzecz bezpieczeństwa surowców mineralnych, konferencja poświęcona materiałom i minerałom krytycznym oraz grupa robocza ds. minerałów krytycznych Międzynarodowej Agencji Energetycznej, wzmocniona ostatnio przez Radę ds. Energii UE – USA).

| 29. | Przedmiotowe rozporządzenie pozwoli zapewnić UE nie tylko wewnętrzną samowystarczalność w zakresie surowców krytycznych, lecz także zewnętrzną autonomię w zakresie wyznaczania nowych standardów na arenie światowej, jeśli chodzi o zapewnienie bezpieczeństwa i zrównoważonego charakteru odnośnych łańcuchów dostaw. Rola UE jako podmiotu wyznaczającego standardy na arenie światowej przełoży się na jeszcze większe szanse na osiągnięcie ogólnych celów wyznaczonych we wniosku Komisji dotyczących zwalczania substancji zanieczyszczających oraz nieuczciwych praktyk handlowych w dziedzinie surowców krytycznych na całym świecie. |
| --- | --- |

29.

Przedmiotowe rozporządzenie pozwoli zapewnić UE nie tylko wewnętrzną samowystarczalność w zakresie surowców krytycznych, lecz także zewnętrzną autonomię w zakresie wyznaczania nowych standardów na arenie światowej, jeśli chodzi o zapewnienie bezpieczeństwa i zrównoważonego charakteru odnośnych łańcuchów dostaw. Rola UE jako podmiotu wyznaczającego standardy na arenie światowej przełoży się na jeszcze większe szanse na osiągnięcie ogólnych celów wyznaczonych we wniosku Komisji dotyczących zwalczania substancji zanieczyszczających oraz nieuczciwych praktyk handlowych w dziedzinie surowców krytycznych na całym świecie.

Cele długoterminowe a cele krótkoterminowe w ocenie spójności z innymi politykami UE: znalezienie właściwej równowagi (środowiskowej)

Cele długoterminowe a cele krótkoterminowe w ocenie spójności z innymi politykami UE: znalezienie właściwej równowagi (środowiskowej)

| 30. | Podsumowując, nie można wykluczyć, że w dłuższej perspektywie skuteczne wdrożenie rozporządzenia w sprawie surowców krytycznych może wymagać zmiany w perspektywie krótkoterminowej niektórych celów szczegółowych Zielonego Ładu ściśle związanych z rozporządzeniem. W istocie perspektywa (prawie) samowystarczalnej UE, nawet jeśli jej urzeczywistnienie wymaga więcej czasu, może ostatecznie sprawić, że cele dotyczące zrównoważoności/neutralności klimatycznej staną się bardziej osiągalne w perspektywie długoterminowej (również biorąc pod uwagę stosunkowo większe zanieczyszczenie powodowane przez obecne metody wydobycia materiałów w niektórych krajach rozwijających się). |
| --- | --- |

30.

Podsumowując, nie można wykluczyć, że w dłuższej perspektywie skuteczne wdrożenie rozporządzenia w sprawie surowców krytycznych może wymagać zmiany w perspektywie krótkoterminowej niektórych celów szczegółowych Zielonego Ładu ściśle związanych z rozporządzeniem. W istocie perspektywa (prawie) samowystarczalnej UE, nawet jeśli jej urzeczywistnienie wymaga więcej czasu, może ostatecznie sprawić, że cele dotyczące zrównoważoności/neutralności klimatycznej staną się bardziej osiągalne w perspektywie długoterminowej (również biorąc pod uwagę stosunkowo większe zanieczyszczenie powodowane przez obecne metody wydobycia materiałów w niektórych krajach rozwijających się).

III.   PROPONOWANE POPRAWKI DO COM(2023) 160 final

PROPONOWANE POPRAWKI DO COM(2023) 160 final

Poprawka 1

Poprawka 1

Motyw 29

| Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka EKES-u |
| --- | --- |
| (29) | Zasadnicze znaczenie mają inwestycje prywatne realizowane przez przedsiębiorstwa, inwestorów finansowych i odbiorców. Ponieważ jednak same inwestycje prywatne są niewystarczające, skuteczna realizacja projektów w całym łańcuchu wartości surowców krytycznych może wymagać wsparcia publicznego, na przykład w formie gwarancji, kredytów lub inwestycji kapitałowych i quasi-kapitałowych. Takie wsparcie publiczne może stanowić pomoc państwa. Taka pomoc musi wywoływać efekt zachęty oraz być konieczna, odpowiednia i proporcjonalna. W istniejących wytycznych dotyczących pomocy państwa, które niedawno poddano gruntownemu przeglądowi zgodnie z celami dwojakiej transformacji, przewidziano szereg możliwości wsparcia inwestycji w całym łańcuchu wartości surowców krytycznych na określonych warunkach. |

Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską

Poprawka EKES-u

(29)

Zasadnicze znaczenie mają inwestycje prywatne realizowane przez przedsiębiorstwa, inwestorów finansowych i odbiorców. Ponieważ jednak same inwestycje prywatne są niewystarczające, skuteczna realizacja projektów w całym łańcuchu wartości surowców krytycznych może wymagać wsparcia publicznego, na przykład w formie gwarancji, kredytów lub inwestycji kapitałowych i quasi-kapitałowych. Takie wsparcie publiczne może stanowić pomoc państwa. Taka pomoc musi wywoływać efekt zachęty oraz być konieczna, odpowiednia i proporcjonalna. W istniejących wytycznych dotyczących pomocy państwa, które niedawno poddano gruntownemu przeglądowi zgodnie z celami dwojakiej transformacji, przewidziano szereg możliwości wsparcia inwestycji w całym łańcuchu wartości surowców krytycznych na określonych warunkach.

| (29) | Zasadnicze znaczenie mają inwestycje prywatne realizowane przez przedsiębiorstwa, inwestorów finansowych i odbiorców. Ponieważ jednak same inwestycje prywatne są niewystarczające, skuteczna realizacja projektów w całym łańcuchu wartości surowców krytycznych może wymagać wsparcia publicznego, na przykład w formie gwarancji, kredytów lub inwestycji kapitałowych i quasi-kapitałowych. Takie wsparcie publiczne może stanowić pomoc państwa. Taka pomoc musi wywoływać efekt zachęty oraz być konieczna, odpowiednia i proporcjonalna. W istniejących wytycznych dotyczących pomocy państwa, które niedawno poddano gruntownemu przeglądowi zgodnie z celami dwojakiej transformacji, przewidziano szereg możliwości wsparcia inwestycji w całym łańcuchu wartości surowców krytycznych na określonych warunkach.
  Komisja i państwa członkowskie powinny zapewnić większą jasność co do tego, jak zasady pomocy państwa będą stosowane, oraz wprowadzić mechanizmy przyznawania dotacji, kredytów i ulg podatkowych w celu wspierania istniejących zdolności przemysłowych UE oraz tworzenia nowych obiektów w UE i godnych zaufania partnerskich państwach trzecich. Należy tu mieć na uwadze zarówno wydatki operacyjne, jak i nakłady inwestycyjne. |
| --- | --- |

(29)

Zasadnicze znaczenie mają inwestycje prywatne realizowane przez przedsiębiorstwa, inwestorów finansowych i odbiorców. Ponieważ jednak same inwestycje prywatne są niewystarczające, skuteczna realizacja projektów w całym łańcuchu wartości surowców krytycznych może wymagać wsparcia publicznego, na przykład w formie gwarancji, kredytów lub inwestycji kapitałowych i quasi-kapitałowych. Takie wsparcie publiczne może stanowić pomoc państwa. Taka pomoc musi wywoływać efekt zachęty oraz być konieczna, odpowiednia i proporcjonalna. W istniejących wytycznych dotyczących pomocy państwa, które niedawno poddano gruntownemu przeglądowi zgodnie z celami dwojakiej transformacji, przewidziano szereg możliwości wsparcia inwestycji w całym łańcuchu wartości surowców krytycznych na określonych warunkach.
  Komisja i państwa członkowskie powinny zapewnić większą jasność co do tego, jak zasady pomocy państwa będą stosowane, oraz wprowadzić mechanizmy przyznawania dotacji, kredytów i ulg podatkowych w celu wspierania istniejących zdolności przemysłowych UE oraz tworzenia nowych obiektów w UE i godnych zaufania partnerskich państwach trzecich. Należy tu mieć na uwadze zarówno wydatki operacyjne, jak i nakłady inwestycyjne.

Komisja i państwa członkowskie powinny zapewnić większą jasność co do tego, jak zasady pomocy państwa będą stosowane, oraz wprowadzić mechanizmy przyznawania dotacji, kredytów i ulg podatkowych w celu wspierania istniejących zdolności przemysłowych UE oraz tworzenia nowych obiektów w UE i godnych zaufania partnerskich państwach trzecich. Należy tu mieć na uwadze zarówno wydatki operacyjne, jak i nakłady inwestycyjne.

Uzasadnienie

Uzasadnienie

Obecne środki przewidziane w ramach pomocy państwa są niejasne i brakuje mechanizmów wspierania istniejących zdolności przemysłowych, które znacznie ucierpiały wskutek gwałtownego wzrostu cen energii oraz tworzenia nowych obiektów zajmujących się surowcami krytycznymi w UE i poza jej granicami.

Poprawka 2

Poprawka 2

Artykuł 1 ust. 2 lit. a) (nowa litera)

| Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka EKES-u |
| --- | --- |
| | 2. a) | ustalenie przejrzystej i jasno określonej metodyki oceny materiałów, które mają zostać włączone do wykazu surowców strategicznych, w tym za pomocą technicznych arkuszy informacyjnych, podobnej do metodyki stosowanej w odniesieniu do wykazu surowców krytycznych. Przyszłym wykazom surowców strategicznych i krytycznych powinna towarzyszyć ocena skutków obowiązującego prawodawstwa UE oraz jego wpływu na materiały znajdujące się w tych wykazach. |

Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską

Poprawka EKES-u

2. a)

ustalenie przejrzystej i jasno określonej metodyki oceny materiałów, które mają zostać włączone do wykazu surowców strategicznych, w tym za pomocą technicznych arkuszy informacyjnych, podobnej do metodyki stosowanej w odniesieniu do wykazu surowców krytycznych. Przyszłym wykazom surowców strategicznych i krytycznych powinna towarzyszyć ocena skutków obowiązującego prawodawstwa UE oraz jego wpływu na materiały znajdujące się w tych wykazach.

ustalenie przejrzystej i jasno określonej metodyki oceny materiałów, które mają zostać włączone do wykazu surowców strategicznych, w tym za pomocą technicznych arkuszy informacyjnych, podobnej do metodyki stosowanej w odniesieniu do wykazu surowców krytycznych. Przyszłym wykazom surowców strategicznych i krytycznych powinna towarzyszyć ocena skutków obowiązującego prawodawstwa UE oraz jego wpływu na materiały znajdujące się w tych wykazach.

Uzasadnienie

Uzasadnienie

Surowce krytyczne ocenia się w drodze oceny krytyczności w oparciu o konkretną metodykę, która obejmuje długi i wnikliwy proces walidacji przeprowadzany z pomocą ekspertów zewnętrznych, przedstawicieli przemysłu i instytutów badawczych. Natomiast identyfikacja surowców strategicznych nie opierała się na opublikowanej metodyce ani nie obejmowała wcześniejszych konsultacji. Włączenie surowców strategicznych do wykazu surowców krytycznych (załącznik 2) sugeruje, że wszystkie materiały osiągnęły progi określone w metodyce dotyczącej surowców krytycznych, co jest mylące.

Poprawka 3

Poprawka 3

Artykuł 1 ust. 3

| Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka EKES-u |
| --- | --- |
| 3.   Jeżeli na podstawie sprawozdania, o którym mowa w art. 42, Komisja stwierdzi, że Unia może nie osiągnąć celów określonych w ust. 2,
  dokonuje ona oceny wykonalności i proporcjonalności zaproponowania środków lub wykonania swoich uprawnień na poziomie Unii w celu zapewnienia osiągnięcia tych celów. | 3.   Jeżeli na podstawie sprawozdania, o którym mowa w art. 42, Komisja stwierdzi, że Unia może nie osiągnąć celów określonych w ust. 2,
  dopuszcza pewien poziom elastyczności w celu najlepszego odzwierciedlenia niepowtarzalności łańcucha wartości danego surowca, ponieważ każdy materiał ma szczególne właściwości i stwarza wyzwania związane z zaopatrzeniem, przetwarzaniem i recyklingiem. Należy skoncentrować się na utrzymaniu istniejących zdolności i ich wspieraniu. Należy zachęcać do prowadzenia otwartego i stałego dialogu między przedstawicielami przemysłu a decydentami politycznymi w celu określenia wskaźników referencyjnych, które są wykonalne zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym, a także zgodne z celami UE. |

Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską

Poprawka EKES-u

3.   Jeżeli na podstawie sprawozdania, o którym mowa w art. 42, Komisja stwierdzi, że Unia może nie osiągnąć celów określonych w ust. 2,
  dokonuje ona oceny wykonalności i proporcjonalności zaproponowania środków lub wykonania swoich uprawnień na poziomie Unii w celu zapewnienia osiągnięcia tych celów.

3.   Jeżeli na podstawie sprawozdania, o którym mowa w art. 42, Komisja stwierdzi, że Unia może nie osiągnąć celów określonych w ust. 2,
  dopuszcza pewien poziom elastyczności w celu najlepszego odzwierciedlenia niepowtarzalności łańcucha wartości danego surowca, ponieważ każdy materiał ma szczególne właściwości i stwarza wyzwania związane z zaopatrzeniem, przetwarzaniem i recyklingiem. Należy skoncentrować się na utrzymaniu istniejących zdolności i ich wspieraniu. Należy zachęcać do prowadzenia otwartego i stałego dialogu między przedstawicielami przemysłu a decydentami politycznymi w celu określenia wskaźników referencyjnych, które są wykonalne zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym, a także zgodne z celami UE.

Uzasadnienie

Uzasadnienie

Wskaźniki referencyjne w zakresie zaopatrywania się, przetwarzania i recyklingu są zbyt ogólne i nierealistyczne, więc mogą prowadzić do niezamierzonych i negatywnych konsekwencji. Przepisy należy starannie rozważyć w kontekście trudności gospodarczych i technicznych związanych z ich wdrażaniem oraz ryzyka nadmiernego obciążenia przemysłu UE, w szczególności MŚP.

Poprawka 4

Poprawka 4

Załącznik I

| Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka EKES-u |
| --- | --- |
| Następujące surowce uznaje się za
  strategiczne:






  a) | Bizmut |

Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską

Poprawka EKES-u

Następujące surowce uznaje się za
  strategiczne:

Następujące surowce uznaje się za

a)

Bizmut

| b) | Bor –
  jakość metalurgiczna |
| --- | --- |

b)

Bor –
  jakość metalurgiczna

jakość metalurgiczna

| c) | Kobalt |
| --- | --- |

c)

Kobalt

| d) | Miedź |
| --- | --- |

d)

Miedź

| e) | Gal |
| --- | --- |

e)

Gal

| f) | German |
| --- | --- |

f)

German

| g) | Lit –
  w standardzie wymaganym dla baterii |
| --- | --- |

g)

Lit –
  w standardzie wymaganym dla baterii

w standardzie wymaganym dla baterii

| h) | Magnez
  metaliczny |
| --- | --- |

h)

Magnez
  metaliczny

metaliczny

| i) | Mangan –
  w standardzie wymaganym dla baterii |
| --- | --- |

i)

Mangan –
  w standardzie wymaganym dla baterii

w standardzie wymaganym dla baterii

| j) | Grafit
  naturalny
   –
  w standardzie wymaganym dla baterii |
| --- | --- |

j)

Grafit
  naturalny
   –
  w standardzie wymaganym dla baterii

naturalny

w standardzie wymaganym dla baterii

| k) | Nikiel –
  w standardzie wymaganym dla baterii |
| --- | --- |

k)

Nikiel –
  w standardzie wymaganym dla baterii

w standardzie wymaganym dla baterii

| l) | Platynowce |
| --- | --- |

l)

Platynowce

| m) | Metale ziem rzadkich
  do produkcji magnesów
  (Nd, Pr, Tb, Dy, Gd, Sm i Ce) |
| --- | --- |

m)

Metale ziem rzadkich
  do produkcji magnesów
  (Nd, Pr, Tb, Dy, Gd, Sm i Ce)

do produkcji magnesów

| n) | Krzem
  metaliczny |
| --- | --- |

n)

Krzem
  metaliczny

metaliczny

| o) | Tytan
  metaliczny |
| --- | --- |

o)

Tytan
  metaliczny

metaliczny

| p) | Wolfram |
| --- | --- |

p)

Wolfram

Za
  strategiczne
  uznaje się następujące surowce pierwotne i wtórne, w tym ich odpowiednie metale nośne i minerały, z których te surowce strategiczne są pozyskiwane
  :

Za

uznaje się następujące surowce pierwotne i wtórne, w tym ich odpowiednie metale nośne i minerały, z których te surowce strategiczne są pozyskiwane

| a) | Bizmut |
| --- | --- |

a)

Bizmut

| b) | Bor |
| --- | --- |

b)

Bor

| c) | Kobalt |
| --- | --- |

c)

Kobalt

| d) | Miedź |
| --- | --- |

d)

Miedź

| da) | Złom żeliwa i stali (w tym nierdzewny) |
| --- | --- |

da)

Złom żeliwa i stali (w tym nierdzewny)

Złom żeliwa i stali (w tym nierdzewny)

| e) | Gal |
| --- | --- |

e)

Gal

| f) | German |
| --- | --- |

f)

German

| g) | Lit |
| --- | --- |

g)

Lit

| ga) | Magnezyt/magnezja |
| --- | --- |

ga)

Magnezyt/magnezja

Magnezyt/magnezja

| h) | Magnez |
| --- | --- |

h)

Magnez

| i) | Mangan |
| --- | --- |

i)

Mangan

| j) | Grafit |
| --- | --- |

j)

Grafit

| k) | Nikiel |
| --- | --- |

k)

Nikiel

| ka) | Fosfor |
| --- | --- |

ka)

Fosfor

Fosfor

| kb) | Węglan potasu |
| --- | --- |

kb)

Węglan potasu

Węglan potasu

| l) | Platynowce |
| --- | --- |

l)

Platynowce

| m) | Metale ziem rzadkich (Nd, Pr, Tb, Dy, Gd, Sm i Ce) |
| --- | --- |

m)

Metale ziem rzadkich (Nd, Pr, Tb, Dy, Gd, Sm i Ce)

| n) | Krzem |
| --- | --- |

n)

Krzem

| o) | Tytan |
| --- | --- |

o)

Tytan

| p) | Wolfram |
| --- | --- |

p)

Wolfram

| pa) | Cynk |
| --- | --- |

pa)

Cynk

Cynk

Poprawka 5

Poprawka 5

Załącznik II

| Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka EKES-u |
| --- | --- |
| Następujące surowce uznaje się za
  krytyczne:






  a) | Antymon |

Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską

Poprawka EKES-u

Następujące surowce uznaje się za
  krytyczne:

Następujące surowce uznaje się za

a)

Antymon

| b) | Arsen |
| --- | --- |

b)

Arsen

| c) | Boksyt |
| --- | --- |

c)

Boksyt

| d) | Baryt |
| --- | --- |

d)

Baryt

| e) | Beryl |
| --- | --- |

e)

Beryl

| f) | Bizmut |
| --- | --- |

f)

Bizmut

| g) | Bor |
| --- | --- |

g)

Bor

| h) | Kobalt |
| --- | --- |

h)

Kobalt

| i) | Węgiel koksowy |
| --- | --- |

i)

Węgiel koksowy

| j) | Miedź |
| --- | --- |

j)

Miedź

| k) | Skaleń |
| --- | --- |

k)

Skaleń

| l) | Fluoryt |
| --- | --- |

l)

Fluoryt

| m) | Gal |
| --- | --- |

m)

Gal

| n) | German |
| --- | --- |

n)

German

| o) | Hafn |
| --- | --- |

o)

Hafn

| p) | Hel |
| --- | --- |

p)

Hel

| q) | Metale ciężkie ziem rzadkich |
| --- | --- |

q)

Metale ciężkie ziem rzadkich

| r) | Metale lekkie ziem rzadkich |
| --- | --- |

r)

Metale lekkie ziem rzadkich

| s) | Lit |
| --- | --- |

s)

Lit

| t) | Magnez |
| --- | --- |

t)

Magnez

| u) | Mangan |
| --- | --- |

u)

Mangan

| v) | Grafit
  naturalny |
| --- | --- |

v)

Grafit
  naturalny

naturalny

| w) | Nikiel –
  w standardzie wymaganym dla baterii |
| --- | --- |

w)

Nikiel –
  w standardzie wymaganym dla baterii

w standardzie wymaganym dla baterii

| x) | Niob |
| --- | --- |

x)

Niob

| y) | Fosforyt |
| --- | --- |

y)

Fosforyt

| z) | Fosfor |
| --- | --- |

z)

Fosfor

| aa) | Platynowce |
| --- | --- |

aa)

Platynowce

| bb) | Skand |
| --- | --- |

bb)

Skand

| cc) | Krzem metaliczny |
| --- | --- |

cc)

Krzem metaliczny

| dd) | Stront |
| --- | --- |

dd)

Stront

| ee) | Tantal |
| --- | --- |

ee)

Tantal

| ff) | Tytan metaliczny |
| --- | --- |

ff)

Tytan metaliczny

| gg) | Wolfram |
| --- | --- |

gg)

Wolfram

| hh) | Wanad |
| --- | --- |

hh)

Wanad

Za
  krytyczne
  uznaje się następujące surowce pierwotne i wtórne
  ,
  w tym ich odpowiednie metale nośne i minerały, z których te surowce krytyczne są pozyskiwane
  :

Za

uznaje się następujące surowce pierwotne i wtórne

w tym ich odpowiednie metale nośne i minerały, z których te surowce krytyczne są pozyskiwane

| a) | Antymon |
| --- | --- |

a)

Antymon

| b) | Arsen |
| --- | --- |

b)

Arsen

| c) | Boksyt |
| --- | --- |

c)

Boksyt

| d) | Baryt |
| --- | --- |

d)

Baryt

| e) | Beryl |
| --- | --- |

e)

Beryl

| f) | Bizmut |
| --- | --- |

f)

Bizmut

| g) | Bor |
| --- | --- |

g)

Bor

| h) | Kobalt |
| --- | --- |

h)

Kobalt

| i) | Węgiel koksowy |
| --- | --- |

i)

Węgiel koksowy

| j) | Miedź |
| --- | --- |

j)

Miedź

| k) | Skaleń |
| --- | --- |

k)

Skaleń

| ka) | Złom żeliwa i stali (w tym nierdzewny) |
| --- | --- |

ka)

Złom żeliwa i stali (w tym nierdzewny)

Złom żeliwa i stali (w tym nierdzewny)

| l) | Fluoryt |
| --- | --- |

l)

Fluoryt

| m) | Gal |
| --- | --- |

m)

Gal

| n) | German |
| --- | --- |

n)

German

| o) | Hafn |
| --- | --- |

o)

Hafn

| p) | Hel |
| --- | --- |

p)

Hel

| q) | Metale ciężkie ziem rzadkich |
| --- | --- |

q)

Metale ciężkie ziem rzadkich

| r) | Metale lekkie ziem rzadkich |
| --- | --- |

r)

Metale lekkie ziem rzadkich

| s) | Lit |
| --- | --- |

s)

Lit

| sa) | Magnezyt/magnezja |
| --- | --- |

sa)

Magnezyt/magnezja

Magnezyt/magnezja

| t) | Magnez |
| --- | --- |

t)

Magnez

| u) | Mangan |
| --- | --- |

u)

Mangan

| v) | Grafit |
| --- | --- |

v)

Grafit

| w) | Nikiel |
| --- | --- |

w)

Nikiel

| x) | Niob |
| --- | --- |

x)

Niob

| y) | Fosforyt |
| --- | --- |

y)

Fosforyt

| z) | Fosfor |
| --- | --- |

z)

Fosfor

| aa) | Platynowce |
| --- | --- |

aa)

Platynowce

| aaa) | Węglan potasu |
| --- | --- |

aaa)

aaa)

Węglan potasu

Węglan potasu

| bb) | Skand |
| --- | --- |

bb)

Skand

| cc) | Krzem metaliczny |
| --- | --- |

cc)

Krzem metaliczny

| dd) | Stront |
| --- | --- |

dd)

Stront

| ee) | Tantal |
| --- | --- |

ee)

Tantal

| ff) | Tytan metaliczny |
| --- | --- |

ff)

Tytan metaliczny

| gg) | Wolfram |
| --- | --- |

gg)

Wolfram

| hh) | Wanad |
| --- | --- |

hh)

Wanad

| ii) | Cynk |
| --- | --- |

ii)

Cynk

Cynk

Uzasadnienie poprawek 4 i 5

Uzasadnienie poprawek 4 i 5

Niektóre materiały zazwyczaj mogą być wydobywane wyłącznie razem z innym, głównym metalem – np. metale ziem rzadkich z rudą żelaza – i nie mogą być wydobywane oddzielnie. Ponadto niektóre materiały są niezbędne w ekosystemie produkcji, rafinacji i recyklingu materiałów, np. magnezyt dla hut – bez tego materiału nie jest możliwy recykling metali/materiałów przy zastosowaniu wysokich temperatur. Należy unikać ograniczeń w tym obszarze (zarówno w odniesieniu do surowców krytycznych, jak i strategicznych) i unikać przypisywania konkretnych zastosowań określonym surowcom w łańcuchu wartości. W przeciwnym razie kwalifikowalny byłby jedynie ostatni etap rafinacji, a nie wydobycie.

Przejście na gospodarkę niskoemisyjną i gospodarkę o obiegu zamkniętym sprawia, że surowce wtórne stają się coraz ważniejsze, ponieważ przyczyniają się do zmniejszenia zależności od surowców pierwotnych, wspierają zasobooszczędność, ograniczenie ilości odpadów i zrównoważony rozwój. Ponadto niektóre z tych materiałów mają zasadnicze znaczenie dla dekarbonizacji przemysłu, transformacji ekologicznej i osiągnięcia celów w zakresie neutralności emisyjnej.

Poprawka 6

Poprawka 6

Artykuł 2 pkt 15 (nowy)

| Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka EKES-u |
| --- | --- |
| | 15) | „projekt dotyczący surowców strategicznych” oznacza każdy planowany obiekt lub dowolną planowaną znaczną rozbudowę lub zmianę przeznaczenia istniejącego obiektu, w którym prowadzona jest działalność wydobywcza lub w zakresie przetwarzania lub recyklingu surowców wymienionych w załączniku II, w tym z uwzględnieniem surowców występujących jako produkty uboczne wydobycia i przetwarzania surowców nośnych niewymienionych w załączniku I lub II; |

Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską

Poprawka EKES-u

15)

„projekt dotyczący surowców strategicznych” oznacza każdy planowany obiekt lub dowolną planowaną znaczną rozbudowę lub zmianę przeznaczenia istniejącego obiektu, w którym prowadzona jest działalność wydobywcza lub w zakresie przetwarzania lub recyklingu surowców wymienionych w załączniku II, w tym z uwzględnieniem surowców występujących jako produkty uboczne wydobycia i przetwarzania surowców nośnych niewymienionych w załączniku I lub II;

Uzasadnienie

Uzasadnienie

Surowce strategiczne często występują jako produkty uboczne związane z metalem lub minerałem nośnym (głównym). Konieczne jest doprecyzowanie kwestii włączenia projektów wydobywczych dotyczących takich metali i minerałów nośnych i bazowych do zakresu strategicznych projektów w ramach rozporządzenia w sprawie surowców krytycznych.

Poprawka 7

Poprawka 7

Artykuł 3a (nowy)

| Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka EKES-u |
| --- | --- |
| | Artykuł 3a



  1.   
  Surowce wtórne uwzględnia się w wykazach surowców strategicznych (załącznik I) i surowców krytycznych (załącznik II).




  2.   
  Co najmniej raz na dwa lata Komisja dokonuje przeglądu i, w razie potrzeby, aktualizacji wykazu strategicznych i krytycznych surowców wtórnych z załącznika I i załącznika II, uwzględniając ich strategiczną rolę w dekarbonizacji i transformacji ekologicznej, wysoki prognozowany wzrost popytu lub niedobór na poziomie światowym, trudności w zwiększaniu zbiórki/odzysku w UE, duży potencjał odzysku surowców krytycznych w UE. |

Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską

Poprawka EKES-u

Artykuł 3a

1.   
  Surowce wtórne uwzględnia się w wykazach surowców strategicznych (załącznik I) i surowców krytycznych (załącznik II).

2.   
  Co najmniej raz na dwa lata Komisja dokonuje przeglądu i, w razie potrzeby, aktualizacji wykazu strategicznych i krytycznych surowców wtórnych z załącznika I i załącznika II, uwzględniając ich strategiczną rolę w dekarbonizacji i transformacji ekologicznej, wysoki prognozowany wzrost popytu lub niedobór na poziomie światowym, trudności w zwiększaniu zbiórki/odzysku w UE, duży potencjał odzysku surowców krytycznych w UE.

Uzasadnienie

Uzasadnienie

Surowce wtórne odgrywają ważną rolę w dekarbonizacji wielu gałęzi europejskiego przemysłu, zwłaszcza tych, które wytwarzają technologie strategiczne na potrzeby transformacji ekologicznej i cyfrowej. Uznanie ich wartości strategicznej sprzyja odpowiedzialnemu zaopatrywaniu się w surowce i ogranicza wydobycie surowców pierwotnych. W ramach wykazu surowców strategicznych należy ustanowić podwykaz strategicznych surowców wtórnych, biorąc pod uwagę m.in. następujące kryteria: strategiczną rolę w ramach dekarbonizacji i transformacji ekologicznej; prognozowany wzrost światowego popytu; trudności w zbiórce, odzysku lub recyklingu w UE; wysoki potencjał odzyskiwania surowców krytycznych. Ocena powinna uwzględniać najnowsze dostępne dane, a także przewidywaną ewolucję popytu i podaży w odpowiednim okresie odniesienia, aby zaradzić przyszłym niedoborom lub zakłóceniom w dostawach.

Poprawka 8

Poprawka 8

Artykuł 5 ust. 1 lit. c)

| Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka EKES-u |
| --- | --- |
| c) | realizacja projektu będzie przebiegać w sposób zrównoważony, w szczególności w odniesieniu do monitorowania i minimalizowania wpływu na środowisko oraz zapobieganie mu, stosowania odpowiedzialnych społecznie praktyk, w tym poszanowania praw człowieka i praw pracowniczych, potencjału w zakresie tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy oraz znaczącego zaangażowania społeczności lokalnych i istotnych partnerów społecznych, a także stosowania przejrzystych praktyk działalności gospodarczej obejmujących odpowiednie strategie zgodności służące przeciwdziałaniu negatywnym wpływom na prawidłowe funkcjonowanie administracji publicznej, w tym korupcji i łapownictwu, i ograniczanie ryzyka ich wystąpienia; |

Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską

Poprawka EKES-u

c)

realizacja projektu będzie przebiegać w sposób zrównoważony, w szczególności w odniesieniu do monitorowania i minimalizowania wpływu na środowisko oraz zapobieganie mu, stosowania odpowiedzialnych społecznie praktyk, w tym poszanowania praw człowieka i praw pracowniczych, potencjału w zakresie tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy oraz znaczącego zaangażowania społeczności lokalnych i istotnych partnerów społecznych, a także stosowania przejrzystych praktyk działalności gospodarczej obejmujących odpowiednie strategie zgodności służące przeciwdziałaniu negatywnym wpływom na prawidłowe funkcjonowanie administracji publicznej, w tym korupcji i łapownictwu, i ograniczanie ryzyka ich wystąpienia;

| c) | realizacja projektu będzie przebiegać w sposób zrównoważony, w szczególności w odniesieniu do monitorowania i minimalizowania wpływu na środowisko oraz
  zapobiegania
  mu
  , zwłaszcza w długim horyzoncie czasowym i na skalę globalną
  , stosowania odpowiedzialnych społecznie praktyk, w tym poszanowania praw człowieka i praw pracowniczych, potencjału w zakresie tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy oraz znaczącego zaangażowania społeczności lokalnych i istotnych partnerów społecznych, a także stosowania przejrzystych praktyk działalności gospodarczej obejmujących odpowiednie strategie zgodności służące przeciwdziałaniu negatywnym wpływom na prawidłowe funkcjonowanie administracji publicznej, w tym korupcji i łapownictwu, i ograniczanie ryzyka ich wystąpienia; |
| --- | --- |

c)

realizacja projektu będzie przebiegać w sposób zrównoważony, w szczególności w odniesieniu do monitorowania i minimalizowania wpływu na środowisko oraz
  zapobiegania
  mu
  , zwłaszcza w długim horyzoncie czasowym i na skalę globalną
  , stosowania odpowiedzialnych społecznie praktyk, w tym poszanowania praw człowieka i praw pracowniczych, potencjału w zakresie tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy oraz znaczącego zaangażowania społeczności lokalnych i istotnych partnerów społecznych, a także stosowania przejrzystych praktyk działalności gospodarczej obejmujących odpowiednie strategie zgodności służące przeciwdziałaniu negatywnym wpływom na prawidłowe funkcjonowanie administracji publicznej, w tym korupcji i łapownictwu, i ograniczanie ryzyka ich wystąpienia;

zapobiegania

, zwłaszcza w długim horyzoncie czasowym i na skalę globalną

Uzasadnienie

Uzasadnienie

Znalezienie właściwej równowagi między długoterminowymi celami zrównoważonego rozwoju a celami krótkoterminowymi (biorąc również pod uwagę stosunkowo większe zanieczyszczenie powodowane przez obecnie stosowane metody wydobycia materiałów w niektórych krajach rozwijających się oraz fakt, że mieszkamy na tej samej planecie).

Poprawka 9

Poprawka 9

Artykuł 19 ust. 1 lit. e) (nowa litera)

| Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka EKES-u |
| --- | --- |
| | e) | nieuczciwe praktyki handlowe. Komisja utrzymuje i wzmacnia środki ochrony handlu w celu zapewnienia równych warunków działania. UE powinna również priorytetowo traktować ustanowienie zachęt zgodnych z zasadami WTO, aby zapewnić równe warunki działania na całym świecie. Mogłyby one przybrać formę zachęt dla konsumentów, by wybierali zrównoważone surowce europejskie, lub wsparcia dla tworzenia bardziej zaawansowanych obiektów. |

Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską

Poprawka EKES-u

e)

nieuczciwe praktyki handlowe. Komisja utrzymuje i wzmacnia środki ochrony handlu w celu zapewnienia równych warunków działania. UE powinna również priorytetowo traktować ustanowienie zachęt zgodnych z zasadami WTO, aby zapewnić równe warunki działania na całym świecie. Mogłyby one przybrać formę zachęt dla konsumentów, by wybierali zrównoważone surowce europejskie, lub wsparcia dla tworzenia bardziej zaawansowanych obiektów.

nieuczciwe praktyki handlowe. Komisja utrzymuje i wzmacnia środki ochrony handlu w celu zapewnienia równych warunków działania. UE powinna również priorytetowo traktować ustanowienie zachęt zgodnych z zasadami WTO, aby zapewnić równe warunki działania na całym świecie. Mogłyby one przybrać formę zachęt dla konsumentów, by wybierali zrównoważone surowce europejskie, lub wsparcia dla tworzenia bardziej zaawansowanych obiektów.

Uzasadnienie

Uzasadnienie

Europejski przemysł surowcowy znajduje się w niekorzystnej sytuacji konkurencyjnej na świecie i należy zadbać o to, by środki ochrony handlu były wykorzystywane do ochrony przemysłu przed nieuczciwymi praktykami handlowymi.

Poprawka 10

Poprawka 10

Artykuł 35 ust. 1

| Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka EKES-u |
| --- | --- |
| 1.   W skład Rady wchodzą państwa członkowskie oraz Komisja. Radzie przewodniczy Komisja. | 1.   W skład Rady wchodzą państwa członkowskie oraz Komisja
  i niezależni eksperci techniczni
  . Radzie przewodniczy Komisja. |

Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską

Poprawka EKES-u

1.   W skład Rady wchodzą państwa członkowskie oraz Komisja. Radzie przewodniczy Komisja.

1.   W skład Rady wchodzą państwa członkowskie oraz Komisja
  i niezależni eksperci techniczni
  . Radzie przewodniczy Komisja.

Uzasadnienie

Uzasadnienie

Planowana Europejska Rada ds. Surowców Krytycznych odegra kluczową rolę we wspieraniu wdrażania rozporządzenia, w tym procedur udzielania pozwoleń. Dlatego aby zapewnić skuteczność zadań w zakresie monitorowania, zaleca się włączenie w skład Rady nie tylko przedstawicieli instytucjonalnych, ale również niezależnych ekspertów technicznych z tej dziedziny.

Bruksela, dnia 12 lipca 2023 r.

Oliver RÖPKE

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Zalecenia te uzupełniono propozycjami poprawek zamieszczonymi na końcu niniejszego dokumentu.

1

(2)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie emisji przemysłowych (zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola) (Dz.U. L 334 z 17.12.2010, s. 17).

2

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1542 z dnia 12 lipca 2023 r. w sprawie baterii i zużytych baterii, zmieniające dyrektywę 2008/98/WE i rozporządzenie (UE) 2019/1020 oraz uchylające dyrektywę 2006/66/WE (Dz.U. L 191 z 28.7.2023, s. 1).

3

(4)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/125/WE z dnia 21 października 2009 r. ustanawiająca ogólne zasady ustalania wymogów dotyczących ekoprojektu dla produktów związanych z energią (Dz.U. L 285 z 31.10.2009, s. 10).

4

(5)  Szacunki EIT dotyczące surowców.

5

---

| 29.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 349/155 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 349/155

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wspólny komunikat do Parlamentu Europejskiego i Rady „Strategia kosmiczna UE na rzecz bezpieczeństwa i obrony”

(JOIN(2023) 9 final)

(2023/C 349/23)

| Sprawozdawca: | Maurizio MENSI |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Jan PIE |

Sprawozdawca:

Maurizio MENSI

Maurizio MENSI

Współsprawozdawca:

Jan PIE

Jan PIE

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 2.5.2023 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle |
| Data przyjęcia przez sekcję | 22.6.2023 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 12.7.2023 |
| Sesja plenarna nr | 580 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 170/1/1 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 2.5.2023

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle

Data przyjęcia przez sekcję

22.6.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

12.7.2023

Sesja plenarna nr

580

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

170/1/1

1.   Wnioski i zalecenia

Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES popiera uznanie przez UE znaczenia wymiaru bezpieczeństwa i obrony przestrzeni kosmicznej, czego symbolem było opublikowanie 10 marca 2023 r. wspólnego komunikatu do Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie strategii kosmicznej UE na rzecz bezpieczeństwa i obrony (zwanej dalej „strategią”). |
| --- | --- |

1.1.

EKES popiera uznanie przez UE znaczenia wymiaru bezpieczeństwa i obrony przestrzeni kosmicznej, czego symbolem było opublikowanie 10 marca 2023 r. wspólnego komunikatu do Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie strategii kosmicznej UE na rzecz bezpieczeństwa i obrony (zwanej dalej „strategią”).

| 1.2. | EKES podziela przedstawione wspólne rozumienie nowego kontekstu geopolitycznego obejmującego poważne problemy spowodowane rosyjską inwazją na Ukrainę, krytyczności zasobów i usług kosmicznych oraz konieczności opracowania środków mających na celu ich ochronę i obronę, co stanowi niezbędny krok w kierunku opracowania ogólnoeuropejskiej polityki kosmicznej z prawdziwego zdarzenia. |
| --- | --- |

1.2.

EKES podziela przedstawione wspólne rozumienie nowego kontekstu geopolitycznego obejmującego poważne problemy spowodowane rosyjską inwazją na Ukrainę, krytyczności zasobów i usług kosmicznych oraz konieczności opracowania środków mających na celu ich ochronę i obronę, co stanowi niezbędny krok w kierunku opracowania ogólnoeuropejskiej polityki kosmicznej z prawdziwego zdarzenia.

| 1.3. | EKES zgadza się, że zanim zwiększy się odporność i ochronę systemów kosmicznych i usług dotyczących przestrzeni kosmicznej, trzeba priorytetowo zidentyfikować zagrożenia i w tym celu instytucje UE muszą zapewnić zaangażowanie wszystkich odpowiednich podmiotów, w tym przemysłu, podmiotów społecznych i społeczeństwa obywatelskiego, w to mapowanie i określanie zaleceń. Ważne będzie zachęcanie zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego do pełnego zrozumienia interesu publicznego i korzyści, jakie strategia niesie obywatelom, by poprawić jej legitymację i wzmocnić poparcie społeczne ze względu na odpowiednie cywilne zastosowania technologii kosmicznych. |
| --- | --- |

1.3.

EKES zgadza się, że zanim zwiększy się odporność i ochronę systemów kosmicznych i usług dotyczących przestrzeni kosmicznej, trzeba priorytetowo zidentyfikować zagrożenia i w tym celu instytucje UE muszą zapewnić zaangażowanie wszystkich odpowiednich podmiotów, w tym przemysłu, podmiotów społecznych i społeczeństwa obywatelskiego, w to mapowanie i określanie zaleceń. Ważne będzie zachęcanie zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego do pełnego zrozumienia interesu publicznego i korzyści, jakie strategia niesie obywatelom, by poprawić jej legitymację i wzmocnić poparcie społeczne ze względu na odpowiednie cywilne zastosowania technologii kosmicznych.

| 1.4. | EKES zaleca wzmocnienie odporności i ochrony systemów kosmicznych i usług dotyczących przestrzeni kosmicznej w UE w obecnym niepokojącym kontekście geopolitycznym. EKES zauważa, że podstawowym wyzwaniem w odniesieniu do tego celu jest zdolność do zwiększenia obecnego niskiego poziomu inwestycji publicznych i zmniejszenia ich rozdrobnienia oraz do promowania podejścia opartego na europejskiej wartości dodanej w sytuacji, gdy Europa jest daleko za USA, Chinami i Rosją pod względem inwestycji publicznych w przestrzeń kosmiczną. |
| --- | --- |

1.4.

EKES zaleca wzmocnienie odporności i ochrony systemów kosmicznych i usług dotyczących przestrzeni kosmicznej w UE w obecnym niepokojącym kontekście geopolitycznym. EKES zauważa, że podstawowym wyzwaniem w odniesieniu do tego celu jest zdolność do zwiększenia obecnego niskiego poziomu inwestycji publicznych i zmniejszenia ich rozdrobnienia oraz do promowania podejścia opartego na europejskiej wartości dodanej w sytuacji, gdy Europa jest daleko za USA, Chinami i Rosją pod względem inwestycji publicznych w przestrzeń kosmiczną.

| 1.5. | EKES odnotowuje, że wzmocnienie odporności i ochrony systemów kosmicznych i usług dotyczących przestrzeni kosmicznej w Unii wymaga również wdrożenia środków wspierających suwerenność technologiczną i odporność krytycznych przemysłowych łańcuchów wartości w celu zapewnienia niezależności. W związku z tym zdecydowanie zaleca pełne uznanie i podkreślenie kluczowej roli przemysłu we wskazywaniu problemów związanych z zależnością i środków ograniczających to ryzyko. |
| --- | --- |

1.5.

EKES odnotowuje, że wzmocnienie odporności i ochrony systemów kosmicznych i usług dotyczących przestrzeni kosmicznej w Unii wymaga również wdrożenia środków wspierających suwerenność technologiczną i odporność krytycznych przemysłowych łańcuchów wartości w celu zapewnienia niezależności. W związku z tym zdecydowanie zaleca pełne uznanie i podkreślenie kluczowej roli przemysłu we wskazywaniu problemów związanych z zależnością i środków ograniczających to ryzyko.

| 1.6. | EKES pragnie przypomnieć, że sposób, w jaki przestrzeń przenika działania ludzkości i wnosi w nie wartość dodaną, jest w coraz większym stopniu uznawany i potwierdzany przez światowych przywódców. Obecnie europejski sektor kosmiczny stawia czoła niektórym z najpilniejszych wyzwań naszych czasów, takim jak monitorowanie zmiany klimatu, pomoc w stymulowaniu innowacji technologicznych i zapewnianie obywatelom w ich codziennym życiu konkretnych korzyści społeczno-gospodarczych. Instytucje, przedsiębiorstwa i obywatele w coraz większym stopniu korzystają z technologii kosmicznej oraz danych satelitarnych i usług dotyczących przestrzeni kosmicznej na potrzeby systemów łączności, nawigacji i pozycjonowania oraz obserwacji Ziemi (np. natychmiastowe informowanie i komunikacja na miejscu w przypadku wystąpienia klęski żywiołowej). Przestrzeń kosmiczna ma zasadnicze znaczenie dla obywateli i strategicznej autonomii Europy, a także dla globalnej dyplomacji, uznawania tożsamości europejskiej oraz inspirowania i motywowania następnych pokoleń. |
| --- | --- |

1.6.

EKES pragnie przypomnieć, że sposób, w jaki przestrzeń przenika działania ludzkości i wnosi w nie wartość dodaną, jest w coraz większym stopniu uznawany i potwierdzany przez światowych przywódców. Obecnie europejski sektor kosmiczny stawia czoła niektórym z najpilniejszych wyzwań naszych czasów, takim jak monitorowanie zmiany klimatu, pomoc w stymulowaniu innowacji technologicznych i zapewnianie obywatelom w ich codziennym życiu konkretnych korzyści społeczno-gospodarczych. Instytucje, przedsiębiorstwa i obywatele w coraz większym stopniu korzystają z technologii kosmicznej oraz danych satelitarnych i usług dotyczących przestrzeni kosmicznej na potrzeby systemów łączności, nawigacji i pozycjonowania oraz obserwacji Ziemi (np. natychmiastowe informowanie i komunikacja na miejscu w przypadku wystąpienia klęski żywiołowej). Przestrzeń kosmiczna ma zasadnicze znaczenie dla obywateli i strategicznej autonomii Europy, a także dla globalnej dyplomacji, uznawania tożsamości europejskiej oraz inspirowania i motywowania następnych pokoleń.

| 1.7. | EKES z dużą aprobatą odnosi się do przyjęcia w przyszłości „unijnego prawa kosmicznego” obejmującego kwestie bezpieczeństwa, ochrony, zrównoważoności i standaryzacji, co byłoby krokiem w kierunku niezbędnego podejścia UE do zarządzania ruchem w przestrzeni kosmicznej (STM) (1). |
| --- | --- |

1.7.

EKES z dużą aprobatą odnosi się do przyjęcia w przyszłości „unijnego prawa kosmicznego” obejmującego kwestie bezpieczeństwa, ochrony, zrównoważoności i standaryzacji, co byłoby krokiem w kierunku niezbędnego podejścia UE do zarządzania ruchem w przestrzeni kosmicznej (STM) (1

| 1.8. | EKES jest przekonany, że w kontekście niezmiernie silnej zależności europejskiego przemysłu kosmicznego od bardzo ograniczonych otwartych rynków konieczne jest włączenie wszystkich działań związanych z przemysłem (np. konkurencyjność, technologie krytyczne, bezpieczeństwo łańcucha dostaw) do spójnej i ogólnoeuropejskiej polityki przemysłowej. |
| --- | --- |

1.8.

EKES jest przekonany, że w kontekście niezmiernie silnej zależności europejskiego przemysłu kosmicznego od bardzo ograniczonych otwartych rynków konieczne jest włączenie wszystkich działań związanych z przemysłem (np. konkurencyjność, technologie krytyczne, bezpieczeństwo łańcucha dostaw) do spójnej i ogólnoeuropejskiej polityki przemysłowej.

| 1.9. | EKES podkreśla, że choć szczególne środki są potrzebne i mogą być przydatne w konkretnych sytuacjach, mogą one mieć sens i być w pełni skuteczne tylko wtedy, gdy łączą dostosowaną do potrzeb politykę zamówień publicznych, ambitną i skuteczną politykę w zakresie badań i rozwoju oraz wsparcie dla wprowadzania na rynek opracowanych w Europie technologii i usług kosmicznych, również w odniesieniu do rynków eksportowych, w szczególności poprzez dyplomację gospodarczą. |
| --- | --- |

1.9.

EKES podkreśla, że choć szczególne środki są potrzebne i mogą być przydatne w konkretnych sytuacjach, mogą one mieć sens i być w pełni skuteczne tylko wtedy, gdy łączą dostosowaną do potrzeb politykę zamówień publicznych, ambitną i skuteczną politykę w zakresie badań i rozwoju oraz wsparcie dla wprowadzania na rynek opracowanych w Europie technologii i usług kosmicznych, również w odniesieniu do rynków eksportowych, w szczególności poprzez dyplomację gospodarczą.

| 1.10. | EKES jest przekonany, że ambitne, ale też spójne wsparcie badań naukowych i innowacji jest podstawą zrównoważonego rozwoju sektora kosmicznego i jego zdolności do realizacji potrzeb polityki publicznej. Europa potrzebuje silniejszego i spójniejszego wsparcia dla badań naukowych i innowacji, aby utrzymać swoją pozycję w zakresie przestrzeni kosmicznej i zapewnić istnienie przemysłu krajowego zdolnego do projektowania, dostarczania i eksploatacji najnowocześniejszych systemów kosmicznych. |
| --- | --- |

1.10.

EKES jest przekonany, że ambitne, ale też spójne wsparcie badań naukowych i innowacji jest podstawą zrównoważonego rozwoju sektora kosmicznego i jego zdolności do realizacji potrzeb polityki publicznej. Europa potrzebuje silniejszego i spójniejszego wsparcia dla badań naukowych i innowacji, aby utrzymać swoją pozycję w zakresie przestrzeni kosmicznej i zapewnić istnienie przemysłu krajowego zdolnego do projektowania, dostarczania i eksploatacji najnowocześniejszych systemów kosmicznych.

| 1.11. | EKES podkreśla, że w obszarach, w których współpraca z państwami trzecimi ma kluczowe znaczenie, istotne są zachowanie europejskiej suwerenności i unikanie pozaeuropejskich zależności w strategicznych obszarach, a przy tym też promowanie współpracy i interoperacyjności oraz utrzymanie wzajemności i wzajemnych korzyści jako wspólnych zasad w relacjach ze Stanami Zjednoczonymi i innymi podobnie myślącymi stronami trzecimi. |
| --- | --- |

1.11.

EKES podkreśla, że w obszarach, w których współpraca z państwami trzecimi ma kluczowe znaczenie, istotne są zachowanie europejskiej suwerenności i unikanie pozaeuropejskich zależności w strategicznych obszarach, a przy tym też promowanie współpracy i interoperacyjności oraz utrzymanie wzajemności i wzajemnych korzyści jako wspólnych zasad w relacjach ze Stanami Zjednoczonymi i innymi podobnie myślącymi stronami trzecimi.

| 1.12. | EKES uważa, że strategii muszą jako kolejny etap towarzyszyć konkretne i szybkie działania dotyczące ukierunkowanego budżetu, harmonogramów realizacji działań i tworzenia miejsc pracy (2). UE musi opracować dokładny plan działania w oparciu o ogólnoeuropejską koordynację podmiotów zaangażowanych w działania w przestrzeni kosmicznej. |
| --- | --- |

1.12.

EKES uważa, że strategii muszą jako kolejny etap towarzyszyć konkretne i szybkie działania dotyczące ukierunkowanego budżetu, harmonogramów realizacji działań i tworzenia miejsc pracy (2

2.   Kontekst

Kontekst

| 2.1. | Kryzys związany z COVID-19 ujawnił brak autonomii i kontroli Europy w odniesieniu do krytycznej infrastruktury sieciowej, a rosyjska inwazja na Ukrainę jeszcze przyspieszyła dążenie do wzmocnienia wymiaru przestrzeni kosmicznej dotyczącego bezpieczeństwa i obrony. |
| --- | --- |

2.1.

Kryzys związany z COVID-19 ujawnił brak autonomii i kontroli Europy w odniesieniu do krytycznej infrastruktury sieciowej, a rosyjska inwazja na Ukrainę jeszcze przyspieszyła dążenie do wzmocnienia wymiaru przestrzeni kosmicznej dotyczącego bezpieczeństwa i obrony.

| 2.2. | Na poziomie instytucjonalnym symbolem tego stanu rzeczy były dwa kluczowe etapy: |
| --- | --- |

2.2.

Na poziomie instytucjonalnym symbolem tego stanu rzeczy były dwa kluczowe etapy:

| 2.2.1. | Deklaracja wersalska, ogłoszona 11 marca 2022 r. przez przywódców Unii Europejskiej w odpowiedzi na rosyjską inwazję na Ukrainę – położono w niej szczególny nacisk na przestrzeń kosmiczną na potrzeby działań obronnych i przywódcy UE uzgodnili w szczególności „wzmacnianie wymiaru bezpieczeństwa i obrony w odniesieniu do sektorów przemysłu kosmicznego i działań związanych z przestrzenią kosmiczną”. |
| --- | --- |

2.2.1.

Deklaracja wersalska, ogłoszona 11 marca 2022 r. przez przywódców Unii Europejskiej w odpowiedzi na rosyjską inwazję na Ukrainę – położono w niej szczególny nacisk na przestrzeń kosmiczną na potrzeby działań obronnych i przywódcy UE uzgodnili w szczególności „wzmacnianie wymiaru bezpieczeństwa i obrony w odniesieniu do sektorów przemysłu kosmicznego i działań związanych z przestrzenią kosmiczną”.

| 2.2.2. | Strategiczny kompas na rzecz bezpieczeństwa i obrony, opublikowany 21 marca 2022 r. przez Komisję Europejską pod przewodnictwem Wysokiego Przedstawiciela UE do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa. Strategiczny kompas, w którym uznano przestrzeń kosmiczną za coraz bardziej sporną dziedzinę o silnym wpływie na kwestie obronne, ma wiele reperkusji dla europejskiego sektora kosmicznego. |
| --- | --- |

2.2.2.

Strategiczny kompas na rzecz bezpieczeństwa i obrony, opublikowany 21 marca 2022 r. przez Komisję Europejską pod przewodnictwem Wysokiego Przedstawiciela UE do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa. Strategiczny kompas, w którym uznano przestrzeń kosmiczną za coraz bardziej sporną dziedzinę o silnym wpływie na kwestie obronne, ma wiele reperkusji dla europejskiego sektora kosmicznego.

| 2.3. | Uzupełnieniem tych inicjatyw UE były inne programy współpracy: na przykład w kontekście posiedzenia Rady ESA na szczeblu ministerialnym w 2022 r., na którym zaproponowano szereg inicjatyw dotyczących bezpieczeństwa w przestrzeni kosmicznej i z perspektywy przestrzeni kosmicznej, w które państwa członkowie mogą wnosić wkład. |
| --- | --- |

2.3.

Uzupełnieniem tych inicjatyw UE były inne programy współpracy: na przykład w kontekście posiedzenia Rady ESA na szczeblu ministerialnym w 2022 r., na którym zaproponowano szereg inicjatyw dotyczących bezpieczeństwa w przestrzeni kosmicznej i z perspektywy przestrzeni kosmicznej, w które państwa członkowie mogą wnosić wkład.

| 2.4. | Inwazja Rosji na Ukrainę wykazała ponad wszelką wątpliwość absolutnie krytyczne znaczenie przestrzeni kosmicznej jako kluczowego aktywu. Wojna pokazała również znaczenie i decydujący wpływ aktywów komercyjnych jako uzupełnienie aktywów i strategii rządowych – stąd znaczenie regularnych interakcji i współpracy publiczno-prywatnej, w szczególności w odniesieniu do zdolności technicznych i operacyjnych. |
| --- | --- |

2.4.

Inwazja Rosji na Ukrainę wykazała ponad wszelką wątpliwość absolutnie krytyczne znaczenie przestrzeni kosmicznej jako kluczowego aktywu. Wojna pokazała również znaczenie i decydujący wpływ aktywów komercyjnych jako uzupełnienie aktywów i strategii rządowych – stąd znaczenie regularnych interakcji i współpracy publiczno-prywatnej, w szczególności w odniesieniu do zdolności technicznych i operacyjnych.

3.   Uwagi ogólne

Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES uznaje absolutnie krytyczne znaczenie przestrzeni kosmicznej jako kluczowego zasobu dla niezależnego i świadomego podejmowania decyzji i działań przez europejskich decydentów w odniesieniu do zarządzania kryzysowego i bezpieczeństwa, co stanowi niezbędny krok w kierunku opracowania prawdziwej ogólnoeuropejskiej polityki kosmicznej. Ważne będzie zachęcanie zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego do pełnego zrozumienia interesu publicznego i korzyści, jakie strategia niesie obywatelom, by poprawić jej legitymację i wzmocnić poparcie społeczne ze względu na odpowiednie cywilne zastosowania technologii kosmicznych. |
| --- | --- |

3.1.

EKES uznaje absolutnie krytyczne znaczenie przestrzeni kosmicznej jako kluczowego zasobu dla niezależnego i świadomego podejmowania decyzji i działań przez europejskich decydentów w odniesieniu do zarządzania kryzysowego i bezpieczeństwa, co stanowi niezbędny krok w kierunku opracowania prawdziwej ogólnoeuropejskiej polityki kosmicznej. Ważne będzie zachęcanie zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego do pełnego zrozumienia interesu publicznego i korzyści, jakie strategia niesie obywatelom, by poprawić jej legitymację i wzmocnić poparcie społeczne ze względu na odpowiednie cywilne zastosowania technologii kosmicznych.

| 3.2. | Wysiłki Europy na rzecz uzyskania wiarygodnej i gwarantowanej autonomii w przestrzeni kosmicznej w celu realizacji jej autonomii strategicznej są obecnie rzeczywistością i w coraz większym stopniu stanowią wspólne wyzwanie na całym kontynencie. EKES uważa, że wszystkie wysiłki, zarówno cywilne, jak i wojskowe, krajowe i europejskie, publiczne i prywatne, muszą zmierzać w kierunku skuteczności i niezawodności dla użytkowników w dziedzinie bezpieczeństwa, jak podkreślono w planie działania na rzecz synergii między przemysłem cywilnym, obronnym i kosmicznym (3). Wynika stąd potrzeba wzmocnienia partnerstw publiczno-prywatnych i potencjalnych partnerstw z krajami o podobnych poglądach. |
| --- | --- |

3.2.

Wysiłki Europy na rzecz uzyskania wiarygodnej i gwarantowanej autonomii w przestrzeni kosmicznej w celu realizacji jej autonomii strategicznej są obecnie rzeczywistością i w coraz większym stopniu stanowią wspólne wyzwanie na całym kontynencie. EKES uważa, że wszystkie wysiłki, zarówno cywilne, jak i wojskowe, krajowe i europejskie, publiczne i prywatne, muszą zmierzać w kierunku skuteczności i niezawodności dla użytkowników w dziedzinie bezpieczeństwa, jak podkreślono w planie działania na rzecz synergii między przemysłem cywilnym, obronnym i kosmicznym (3

| 3.3. | Istnieje coraz większe ryzyko, że nowe podmioty stwarzające zagrożenie będą ukierunkowywać swe działania na systemy kosmiczne, aby wywrzeć wpływ na krytyczne usługi zapewniane przez satelity. EKES uważa, że coraz ważniejsze jest, by rosnącemu zainteresowaniu Europy usługami kosmicznymi i uzależnieniu od nich towarzyszyły środki mające na celu ochronę i obronę zdolności i usług kosmicznych, aby nie narażać społeczeństwa i gospodarki Europy na jeszcze bardziej krytyczne zagrożenia. |
| --- | --- |

3.3.

Istnieje coraz większe ryzyko, że nowe podmioty stwarzające zagrożenie będą ukierunkowywać swe działania na systemy kosmiczne, aby wywrzeć wpływ na krytyczne usługi zapewniane przez satelity. EKES uważa, że coraz ważniejsze jest, by rosnącemu zainteresowaniu Europy usługami kosmicznymi i uzależnieniu od nich towarzyszyły środki mające na celu ochronę i obronę zdolności i usług kosmicznych, aby nie narażać społeczeństwa i gospodarki Europy na jeszcze bardziej krytyczne zagrożenia.

| 3.4. | EKES jest przekonany, że państwa członkowskie muszą w pełni potwierdzić swoją odpowiedzialność i zaangażowanie na rzecz pokoju i bezpieczeństwa na świecie, zwiększając swą swobodę działania na rzecz i w przestrzeni kosmicznej i opierając się na swoich suwerennych zdolnościach i aktywach. Komitet uważa, że jest to jedno z najbardziej bezpośrednich i kluczowych narzędzi, którymi dysponują, aby podejmować działania i wywierać wpływ. W tym celu państwa członkowskie muszą zagwarantować odporność swojego przemysłu kosmicznego oraz bezpieczeństwo swej infrastruktury dostaw i usług z korzyścią dla obywateli. W tym kontekście zapewnienie Europie suwerennego i trwałego dostępu do przestrzeni kosmicznej jest niepodważalnym priorytetem. |
| --- | --- |

3.4.

EKES jest przekonany, że państwa członkowskie muszą w pełni potwierdzić swoją odpowiedzialność i zaangażowanie na rzecz pokoju i bezpieczeństwa na świecie, zwiększając swą swobodę działania na rzecz i w przestrzeni kosmicznej i opierając się na swoich suwerennych zdolnościach i aktywach. Komitet uważa, że jest to jedno z najbardziej bezpośrednich i kluczowych narzędzi, którymi dysponują, aby podejmować działania i wywierać wpływ. W tym celu państwa członkowskie muszą zagwarantować odporność swojego przemysłu kosmicznego oraz bezpieczeństwo swej infrastruktury dostaw i usług z korzyścią dla obywateli. W tym kontekście zapewnienie Europie suwerennego i trwałego dostępu do przestrzeni kosmicznej jest niepodważalnym priorytetem.

4.   Uwagi szczegółowe

Uwagi szczegółowe

4.1.   Krajobraz zagrożeń kosmicznych

Krajobraz zagrożeń kosmicznych

| 4.1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje określanie zagrożeń, które mogłyby być odpowiedzialne za zakłócenie, degradację lub zniszczenie systemów kosmicznych, poprzez przygotowywanie corocznej analizy krajobrazu zagrożeń kosmicznych, uznanej za klucz do zrozumienia wrogiego środowiska, w którym infrastruktura i usługi kosmiczne i naziemne ewoluują obecnie i będą ewoluować w przyszłości. |
| --- | --- |

4.1.1.

EKES z zadowoleniem przyjmuje określanie zagrożeń, które mogłyby być odpowiedzialne za zakłócenie, degradację lub zniszczenie systemów kosmicznych, poprzez przygotowywanie corocznej analizy krajobrazu zagrożeń kosmicznych, uznanej za klucz do zrozumienia wrogiego środowiska, w którym infrastruktura i usługi kosmiczne i naziemne ewoluują obecnie i będą ewoluować w przyszłości.

| 4.1.2. | EKES dostrzega, że taka ocena pomogłaby zapobiec nabywaniu wrażliwych zdolności (w tym umiejętności, technologii, aktywów i podstawowych elementów) przez potencjalnie wrogie kraje lub organizacje. Celem jest tu zagwarantowanie europejskiego zarządzania „zdolnościami wrażliwymi” i kontroli nad nimi. |
| --- | --- |

4.1.2.

EKES dostrzega, że taka ocena pomogłaby zapobiec nabywaniu wrażliwych zdolności (w tym umiejętności, technologii, aktywów i podstawowych elementów) przez potencjalnie wrogie kraje lub organizacje. Celem jest tu zagwarantowanie europejskiego zarządzania „zdolnościami wrażliwymi” i kontroli nad nimi.

| 4.1.3. | EKES uważa, że opinie i wkład europejskiego przemysłu kosmicznego (dużych i małych podmiotów), organizacji badawczo-technologicznych oraz środowisk akademickich powinny zostać uwzględnione przez Komisję Europejską i ESDZ podczas opracowywania corocznej analizy krajobrazu zagrożeń kosmicznych oraz określania zaleceń i środków, które będą z niej wynikać. |
| --- | --- |

4.1.3.

EKES uważa, że opinie i wkład europejskiego przemysłu kosmicznego (dużych i małych podmiotów), organizacji badawczo-technologicznych oraz środowisk akademickich powinny zostać uwzględnione przez Komisję Europejską i ESDZ podczas opracowywania corocznej analizy krajobrazu zagrożeń kosmicznych oraz określania zaleceń i środków, które będą z niej wynikać.

| 4.1.4. | EKES jest przekonany, że taki proces umożliwiłby sektorowi prywatnemu:






  a) | pracowanie nad nowymi priorytetami w zakresie badań i rozwoju specyficznymi dla już znanych zagrożeń lub nowych rodzajów zagrożeń, które mogą się pojawić; |
| --- | --- | --- |

4.1.4.

EKES jest przekonany, że taki proces umożliwiłby sektorowi prywatnemu:

a)

pracowanie nad nowymi priorytetami w zakresie badań i rozwoju specyficznymi dla już znanych zagrożeń lub nowych rodzajów zagrożeń, które mogą się pojawić;

| b) | podnoszenie świadomości wśród klientów i podmiotów instytucjonalnych na temat potrzeby podejścia zapobiegawczego; |
| --- | --- |

b)

podnoszenie świadomości wśród klientów i podmiotów instytucjonalnych na temat potrzeby podejścia zapobiegawczego;

| c) | określenie nowych norm na szczeblu europejskim, a tym samym przyczynienie się do procesu normalizacji na szczeblu globalnym; |
| --- | --- |

c)

określenie nowych norm na szczeblu europejskim, a tym samym przyczynienie się do procesu normalizacji na szczeblu globalnym;

| d) | wymianę najlepszych praktyk między podmiotami publicznymi i prywatnymi; |
| --- | --- |

d)

wymianę najlepszych praktyk między podmiotami publicznymi i prywatnymi;

| e) | dostosowanie podejścia przyjętego na Ziemi do przestrzeni kosmicznej. |
| --- | --- |

e)

dostosowanie podejścia przyjętego na Ziemi do przestrzeni kosmicznej.

4.2.   Zwiększanie odporności i ochrony systemów kosmicznych i usług dotyczących przestrzeni kosmicznej w UE

Zwiększanie odporności i ochrony systemów kosmicznych i usług dotyczących przestrzeni kosmicznej w UE

4.2.1.   Ogólnounijne ramy bezpieczeństwa na rzecz ochrony systemów kosmicznych, wymiany informacji i współpracy w zakresie incydentów związanych z bezpieczeństwem przestrzeni kosmicznej

Ogólnounijne ramy bezpieczeństwa na rzecz ochrony systemów kosmicznych, wymiany informacji i współpracy w zakresie incydentów związanych z bezpieczeństwem przestrzeni kosmicznej

| 4.2.1.1. | EKES uważa, że globalne inicjatywy regulacyjne i jednostronne decyzje dotyczące zarządzania ruchem w przestrzeni kosmicznej (STM) mogą stworzyć trudne środowisko dla podmiotów europejskich. Reformy podejmowane poza Europą mogą rzeczywiście potencjalnie ograniczyć zdolność europejskiego sektora kosmicznego do konkurowania na równych warunkach i wpłynąć na jego zrównoważony charakter, a także dodatkowo zagrozić suwerenności Europy jako nadrzędnemu celowi UE w odniesieniu do przestrzeni kosmicznej. |
| --- | --- |

4.2.1.1.

EKES uważa, że globalne inicjatywy regulacyjne i jednostronne decyzje dotyczące zarządzania ruchem w przestrzeni kosmicznej (STM) mogą stworzyć trudne środowisko dla podmiotów europejskich. Reformy podejmowane poza Europą mogą rzeczywiście potencjalnie ograniczyć zdolność europejskiego sektora kosmicznego do konkurowania na równych warunkach i wpłynąć na jego zrównoważony charakter, a także dodatkowo zagrozić suwerenności Europy jako nadrzędnemu celowi UE w odniesieniu do przestrzeni kosmicznej.

| 4.2.1.2. | EKES jest przekonany, że Unia Europejska powinna wykorzystać pojawiającą się okazję, by być liderem w dyskusjach i stworzyć podstawy do ochrony kluczowej europejskiej infrastruktury kosmicznej i związanych z nią usług. Dzięki proaktywnemu działaniu i promowaniu współpracy państw członkowskich UE zamiast fragmentacji Unia Europejska umożliwi europejskiemu sektorowi kosmicznemu wykorzystanie uzgodnionych zasad i procedur z korzyścią dla niego oraz dalsze ich promowanie na szczeblu globalnym. Bardziej zharmonizowane i oparte na współpracy podejście państw członkowskich zachęciłoby do szerszych wspólnych inwestycji w obronność i przemysł UE. W związku z tym możliwość wspólnego udzielania zamówień mogłaby zwiększyć efektywność strony popytowej i przyczynić się do konkurencyjności i efektywności europejskiego przemysłu kosmicznego i obronnego (4). |
| --- | --- |

4.2.1.2.

EKES jest przekonany, że Unia Europejska powinna wykorzystać pojawiającą się okazję, by być liderem w dyskusjach i stworzyć podstawy do ochrony kluczowej europejskiej infrastruktury kosmicznej i związanych z nią usług. Dzięki proaktywnemu działaniu i promowaniu współpracy państw członkowskich UE zamiast fragmentacji Unia Europejska umożliwi europejskiemu sektorowi kosmicznemu wykorzystanie uzgodnionych zasad i procedur z korzyścią dla niego oraz dalsze ich promowanie na szczeblu globalnym. Bardziej zharmonizowane i oparte na współpracy podejście państw członkowskich zachęciłoby do szerszych wspólnych inwestycji w obronność i przemysł UE. W związku z tym możliwość wspólnego udzielania zamówień mogłaby zwiększyć efektywność strony popytowej i przyczynić się do konkurencyjności i efektywności europejskiego przemysłu kosmicznego i obronnego (4

| 4.2.1.3. | EKES uważa, że wzmocnienie potencjału pokrewnych technologii i gałęzi przemysłu, takich jak przemysł lotniczy i kosmonautyczny oraz technologii o zastosowaniach zarówno wojskowych, jak i cywilnych („podwójne zastosowanie”), miałoby istotny wpływ zarówno na rozwój przemysłowy, jak i wojskowy UE. |
| --- | --- |

4.2.1.3.

EKES uważa, że wzmocnienie potencjału pokrewnych technologii i gałęzi przemysłu, takich jak przemysł lotniczy i kosmonautyczny oraz technologii o zastosowaniach zarówno wojskowych, jak i cywilnych („podwójne zastosowanie”), miałoby istotny wpływ zarówno na rozwój przemysłowy, jak i wojskowy UE.

| 4.2.1.4. | Jeśli chodzi o bezpieczeństwo i cyberbezpieczeństwo, EKES w pełni zgadza się, że wymóg uwzględniania bezpieczeństwa na etapie projektowania ma zasadnicze znaczenie dla odporności. Wspólne europejskie normy bezpieczeństwa także są niezbędne, o ile są stosowane w praktyczny sposób, ponieważ cykle ich definiowania i przyjmowania są często zbyt długie na konkurencyjnym rynku, na którym musi działać europejski sektor kosmiczny. Oznacza to, że:






  a) | należy je opracowywać równolegle z rozwojem technologii; |
| --- | --- | --- |

4.2.1.4.

Jeśli chodzi o bezpieczeństwo i cyberbezpieczeństwo, EKES w pełni zgadza się, że wymóg uwzględniania bezpieczeństwa na etapie projektowania ma zasadnicze znaczenie dla odporności. Wspólne europejskie normy bezpieczeństwa także są niezbędne, o ile są stosowane w praktyczny sposób, ponieważ cykle ich definiowania i przyjmowania są często zbyt długie na konkurencyjnym rynku, na którym musi działać europejski sektor kosmiczny. Oznacza to, że:

a)

należy je opracowywać równolegle z rozwojem technologii;

| b) | należy ustanowić sprawny proces certyfikacji; |
| --- | --- |

b)

należy ustanowić sprawny proces certyfikacji;

| c) | włączenie przedsiębiorstw typu start-up i MŚP poprzez ich zdolność do spełnienia wymogów bezpieczeństwa wymaga lepszego wsparcia instytucjonalnego i współpracy w ramach łańcucha dostaw; |
| --- | --- |

c)

włączenie przedsiębiorstw typu start-up i MŚP poprzez ich zdolność do spełnienia wymogów bezpieczeństwa wymaga lepszego wsparcia instytucjonalnego i współpracy w ramach łańcucha dostaw;

| d) | należy opracować nowe normy. |
| --- | --- |

d)

należy opracować nowe normy.

| 4.2.1.5. | EKES zauważa, że dyrektywa CER (5) („w sprawie odporności podmiotów krytycznych”) i dyrektywa NIS2 (6) („w sprawie środków na rzecz wspólnego wysokiego poziomu cyberbezpieczeństwa w całej Unii”) mają zastosowanie wyłącznie na szczeblu państw członkowskich, a nie na szczeblu instytucji UE. EKES uważa, że te dyrektywy powinny mieć zastosowanie również do aktywów będących własnością UE. |
| --- | --- |

4.2.1.5.

EKES zauważa, że dyrektywa CER (5

6

4.2.2.   Wzmacnianie suwerenności technologicznej sektora kosmicznego UE

Wzmacnianie suwerenności technologicznej sektora kosmicznego UE

| 4.2.2.1. | EKES w pełni popiera dążenie do zwiększenia budżetu Europejskiego Funduszu Obronnego i programu „Horyzont Europa”, ponieważ w odniesieniu do ostatnich etapów rozwoju UE wydaje się jak dotąd niezdolna do dostosowania swojego budżetu – i powiązanych instrumentów finansowych – do deklarowanych przez nią ambicji dotyczących doprowadzenia zaawansowanych technologii do wymaganego poziomu gotowości. |
| --- | --- |

4.2.2.1.

EKES w pełni popiera dążenie do zwiększenia budżetu Europejskiego Funduszu Obronnego i programu „Horyzont Europa”, ponieważ w odniesieniu do ostatnich etapów rozwoju UE wydaje się jak dotąd niezdolna do dostosowania swojego budżetu – i powiązanych instrumentów finansowych – do deklarowanych przez nią ambicji dotyczących doprowadzenia zaawansowanych technologii do wymaganego poziomu gotowości.

| 4.2.2.2. | W kontekście „odnowienia” wspólnej grupy zadaniowej EKES uważa, że należy ustanowić jeden proces prowadzący do utworzenia jednego uzgodnionego i wspólnego repozytorium sytuacji krytycznych. Obecność europejskiego przemysłu kosmicznego jako kluczowego podmiotu w tym procesie jest ważna, ponieważ zmniejszenie zależności mogłoby zwiększyć europejską suwerenność, tak samo jak zwiększa konkurencyjność przemysłu. |
| --- | --- |

4.2.2.2.

W kontekście „odnowienia” wspólnej grupy zadaniowej EKES uważa, że należy ustanowić jeden proces prowadzący do utworzenia jednego uzgodnionego i wspólnego repozytorium sytuacji krytycznych. Obecność europejskiego przemysłu kosmicznego jako kluczowego podmiotu w tym procesie jest ważna, ponieważ zmniejszenie zależności mogłoby zwiększyć europejską suwerenność, tak samo jak zwiększa konkurencyjność przemysłu.

| 4.2.2.3. | EKES zastanawia się nad przyszłymi rolami wspólnej grupy zadaniowej i obserwatorium technologii krytycznych i ich interakcjami oraz podkreśla potrzebę lepszej synergii między nimi. |
| --- | --- |

4.2.2.3.

EKES zastanawia się nad przyszłymi rolami wspólnej grupy zadaniowej i obserwatorium technologii krytycznych i ich interakcjami oraz podkreśla potrzebę lepszej synergii między nimi.

| 4.2.2.4. | EKES opowiada się za ustanowieniem nowych sojuszy i ważnych projektów stanowiących przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania (IPCEI) związanych z technologiami istotnymi dla przestrzeni kosmicznej i obronności, ponieważ mogłyby one przyczynić się do zwiększenia poziomu finansowania oraz rozwoju i zrównoważoności podwójnych źródeł w Europie. |
| --- | --- |

4.2.2.4.

EKES opowiada się za ustanowieniem nowych sojuszy i ważnych projektów stanowiących przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania (IPCEI) związanych z technologiami istotnymi dla przestrzeni kosmicznej i obronności, ponieważ mogłyby one przyczynić się do zwiększenia poziomu finansowania oraz rozwoju i zrównoważoności podwójnych źródeł w Europie.

4.2.3.   Przeciwdziałanie zagrożeniom dla bezpieczeństwa w sektorze kosmicznym w UE

Przeciwdziałanie zagrożeniom dla bezpieczeństwa w sektorze kosmicznym w UE

| 4.2.3.1. | EKES z dużym zadowoleniem przyjmuje przeciwdziałanie zagrożeniom dla bezpieczeństwa w sektorze kosmicznym w UE poprzez ochronę łańcuchów dostaw i przepisy dotyczące zamówień publicznych, które w pełni gwarantują bezpieczeństwo dostaw. |
| --- | --- |

4.2.3.1.

EKES z dużym zadowoleniem przyjmuje przeciwdziałanie zagrożeniom dla bezpieczeństwa w sektorze kosmicznym w UE poprzez ochronę łańcuchów dostaw i przepisy dotyczące zamówień publicznych, które w pełni gwarantują bezpieczeństwo dostaw.

| 4.2.3.2. | EKES uważa jednak, że kluczowe znaczenie ma szerokie zintegrowanie tych działań w ramach spójnej i ogólnoeuropejskiej polityki przemysłowej na rzecz przestrzeni kosmicznej. |
| --- | --- |

4.2.3.2.

EKES uważa jednak, że kluczowe znaczenie ma szerokie zintegrowanie tych działań w ramach spójnej i ogólnoeuropejskiej polityki przemysłowej na rzecz przestrzeni kosmicznej.

4.2.4.   Budowanie zdolności, w tym autonomicznego dostępu UE do przestrzeni kosmicznej, na potrzeby zwiększenia odporności

Budowanie zdolności, w tym autonomicznego dostępu UE do przestrzeni kosmicznej, na potrzeby zwiększenia odporności

| 4.2.4.1. | EKES zgadza się, że ładunki użytkowe służące do ochrony własnej, responsywne rakiety nośne, zdolności w zakresie orientacji sytuacyjnej w przestrzeni kosmicznej, obsługa na orbicie oraz zabezpieczona suwerenna chmura przeznaczona do zastosowań kosmicznych są kluczowymi technologiami/zdolnościami dla odporności. |
| --- | --- |

4.2.4.1.

EKES zgadza się, że ładunki użytkowe służące do ochrony własnej, responsywne rakiety nośne, zdolności w zakresie orientacji sytuacyjnej w przestrzeni kosmicznej, obsługa na orbicie oraz zabezpieczona suwerenna chmura przeznaczona do zastosowań kosmicznych są kluczowymi technologiami/zdolnościami dla odporności.

| 4.2.4.2. | EKES uważa, że należy zapewnić długoterminowy niezależny dostęp UE do przestrzeni kosmicznej, ponieważ Europa nie może zależeć od państw trzecich w zakresie uruchomienia swoich zdolności w zakresie przestrzeni kosmicznej i utrzymania własnej infrastruktury kosmicznej. W związku z tym konieczne jest stosowanie zasady preferencji europejskiej w odniesieniu do rakiet nośnych w zakresie wynoszenia na orbitę organizowanego przez instytucje europejskie. |
| --- | --- |

4.2.4.2.

EKES uważa, że należy zapewnić długoterminowy niezależny dostęp UE do przestrzeni kosmicznej, ponieważ Europa nie może zależeć od państw trzecich w zakresie uruchomienia swoich zdolności w zakresie przestrzeni kosmicznej i utrzymania własnej infrastruktury kosmicznej. W związku z tym konieczne jest stosowanie zasady preferencji europejskiej w odniesieniu do rakiet nośnych w zakresie wynoszenia na orbitę organizowanego przez instytucje europejskie.

4.2.5.   Reagowanie na zagrożenia kosmiczne

Reagowanie na zagrożenia kosmiczne

| 4.2.5.1. | EKES uważa, że wykrywanie zagrożeń wymaga opracowania pełnoprawnej i autonomicznej struktury zarządzania ruchem w przestrzeni kosmicznej (STM), opierającej się m.in. na ustanowieniu i wspieraniu finansowanych linii programowych w celu dalszego rozwoju europejskich zdolności w zakresie STM (zdolności w zakresie obserwacji i śledzenia obiektów kosmicznych – SST, obserwacji przestrzeni kosmicznej – SDA) oraz przyspieszenia wdrażania opłacalnych z handlowego punktu widzenia, konkurencyjnych i skalowalnych europejskich zdolności w zakresie SST i STM (7). |
| --- | --- |

4.2.5.1.

EKES uważa, że wykrywanie zagrożeń wymaga opracowania pełnoprawnej i autonomicznej struktury zarządzania ruchem w przestrzeni kosmicznej (STM), opierającej się m.in. na ustanowieniu i wspieraniu finansowanych linii programowych w celu dalszego rozwoju europejskich zdolności w zakresie STM (zdolności w zakresie obserwacji i śledzenia obiektów kosmicznych – SST, obserwacji przestrzeni kosmicznej – SDA) oraz przyspieszenia wdrażania opłacalnych z handlowego punktu widzenia, konkurencyjnych i skalowalnych europejskich zdolności w zakresie SST i STM (7

| 4.2.5.2. | W tym kontekście EKES w pełni zgadza się z silnym ukierunkowaniem wspólnego komunikatu na zdolności w zakresie obserwacji przestrzeni kosmicznej, pod warunkiem że opiera się to na wsparciu, wiedzy fachowej i zdolnościach przemysłu – dodatkowo do zdolności europejskich i zdolności państw członkowskich UE – na każdym etapie. |
| --- | --- |

4.2.5.2.

W tym kontekście EKES w pełni zgadza się z silnym ukierunkowaniem wspólnego komunikatu na zdolności w zakresie obserwacji przestrzeni kosmicznej, pod warunkiem że opiera się to na wsparciu, wiedzy fachowej i zdolnościach przemysłu – dodatkowo do zdolności europejskich i zdolności państw członkowskich UE – na każdym etapie.

| 4.2.5.3. | EKES zachęca państwa członkowskie UE do ścisłej koordynacji na szczeblu UE wysiłków na rzecz osiągnięcia celu, jakim jest zwiększenie otwartej europejskiej autonomii strategicznej, zgodnie z sojuszem na rzecz partnerstwa transatlantyckiego, współpracą z kluczowymi partnerami strategicznymi, takimi jak Stany Zjednoczone i Zjednoczone Królestwo, i zaangażowaniem na poziomie wielostronnym, oraz ewentualnie do przygotowania gruntu dla zdolności na szczeblu UE. |
| --- | --- |

4.2.5.3.

EKES zachęca państwa członkowskie UE do ścisłej koordynacji na szczeblu UE wysiłków na rzecz osiągnięcia celu, jakim jest zwiększenie otwartej europejskiej autonomii strategicznej, zgodnie z sojuszem na rzecz partnerstwa transatlantyckiego, współpracą z kluczowymi partnerami strategicznymi, takimi jak Stany Zjednoczone i Zjednoczone Królestwo, i zaangażowaniem na poziomie wielostronnym, oraz ewentualnie do przygotowania gruntu dla zdolności na szczeblu UE.

| 4.2.5.4. | EKES dostrzega znaczenie ćwiczeń w dziedzinie przestrzeni kosmicznej, ponieważ koordynacja między europejskimi podmiotami powinna być silniejsza, skuteczniejsza i mieć większą wagę w stosunku do naszych sojuszników, w szczególności USA. Zakłada to stworzenie wspólnej kultury działań w przestrzeni kosmicznej. |
| --- | --- |

4.2.5.4.

EKES dostrzega znaczenie ćwiczeń w dziedzinie przestrzeni kosmicznej, ponieważ koordynacja między europejskimi podmiotami powinna być silniejsza, skuteczniejsza i mieć większą wagę w stosunku do naszych sojuszników, w szczególności USA. Zakłada to stworzenie wspólnej kultury działań w przestrzeni kosmicznej.

4.2.6.   Zwiększanie wykorzystania przestrzeni kosmicznej na potrzeby bezpieczeństwa i obrony

Zwiększanie wykorzystania przestrzeni kosmicznej na potrzeby bezpieczeństwa i obrony

| 4.2.6.1. | EKES zgadza się, że zwiększenie wkładu przestrzeni kosmicznej w europejskie zdolności obronne oznacza również bazowanie na już istniejących europejskich programach przewodnich i ich poprawę w wymiarze bezpieczeństwa i obrony. |
| --- | --- |

4.2.6.1.

EKES zgadza się, że zwiększenie wkładu przestrzeni kosmicznej w europejskie zdolności obronne oznacza również bazowanie na już istniejących europejskich programach przewodnich i ich poprawę w wymiarze bezpieczeństwa i obrony.

| 4.2.6.2. | EKES podkreśla, że rozszerzenie programu Copernicus na zdolności w zakresie bezpieczeństwa oznaczałoby znaczne poszerzenie celów programu, co należy dokładnie ocenić, zwłaszcza w odniesieniu do powiązanych zagrożeń dla zdolności finansowania z programu Copernicus i jego obecnej polityki otwartych danych. |
| --- | --- |

4.2.6.2.

EKES podkreśla, że rozszerzenie programu Copernicus na zdolności w zakresie bezpieczeństwa oznaczałoby znaczne poszerzenie celów programu, co należy dokładnie ocenić, zwłaszcza w odniesieniu do powiązanych zagrożeń dla zdolności finansowania z programu Copernicus i jego obecnej polityki otwartych danych.

| 4.2.6.3. | EKES podkreśla znaczenie wkładu strategii w Europejski Zielony Ład i w związane z nim ekosystemy przemysłowe. W szczególności program Copernicus, uznawany za światowej klasy punkt odniesienia w kontekście monitoringu zmiany klimatu i środowiska, bezpośrednio wnosi wkład w zajmowanie się problemem zmiany klimatu i znajdowanie rozwiązań oraz we wspieranie roli Europy na arenie międzynarodowej. Ponieważ program Copernicus stał się powszechnie akceptowanym standardem w zakresie obrazowania odpowiadającego potrzebom nauki i jakości danych, należy go dalej niezmiennie ambitnie wspierać. |
| --- | --- |

4.2.6.3.

EKES podkreśla znaczenie wkładu strategii w Europejski Zielony Ład i w związane z nim ekosystemy przemysłowe. W szczególności program Copernicus, uznawany za światowej klasy punkt odniesienia w kontekście monitoringu zmiany klimatu i środowiska, bezpośrednio wnosi wkład w zajmowanie się problemem zmiany klimatu i znajdowanie rozwiązań oraz we wspieranie roli Europy na arenie międzynarodowej. Ponieważ program Copernicus stał się powszechnie akceptowanym standardem w zakresie obrazowania odpowiadającego potrzebom nauki i jakości danych, należy go dalej niezmiennie ambitnie wspierać.

| 4.2.6.4. | Jeśli chodzi o IRIS2, EKES zdecydowanie popiera program, który pomoże Unii pozostać wiodącym podmiotem międzynarodowym dysponującym swobodą działania w dziedzinie przestrzeni kosmicznej. |
| --- | --- |

4.2.6.4.

Jeśli chodzi o IRIS2

| 4.2.6.5. | EKES jest przekonany, że w kontekście bardzo silnej zależności europejskiego przemysłu kosmicznego od bardzo ograniczonych otwartych rynków konieczne jest włączenie wszystkich działań związanych z przemysłem (konkurencyjność, technologie krytyczne, bezpieczeństwo łańcucha dostaw) do spójnej i ogólnoeuropejskiej polityki przemysłowej. |
| --- | --- |

4.2.6.5.

EKES jest przekonany, że w kontekście bardzo silnej zależności europejskiego przemysłu kosmicznego od bardzo ograniczonych otwartych rynków konieczne jest włączenie wszystkich działań związanych z przemysłem (konkurencyjność, technologie krytyczne, bezpieczeństwo łańcucha dostaw) do spójnej i ogólnoeuropejskiej polityki przemysłowej.

| 4.2.6.6. | EKES pragnie podkreślić, że sektor kosmiczny jest sektorem innowacyjnym i stale się rozwijającym. Aby zapewnić konkurencyjność europejskich działań związanych z przestrzenią kosmiczną, trzeba stale dostosowywać i doskonalić umiejętności zawodowe. Ponieważ w ostatnich latach tendencje w zakresie zatrudnienia w sektorze były silne i oczekuje się, że utrzyma się to w najbliższej przyszłości, potrzebne są dalsze konkretne działania towarzyszące, takie jak stworzenie Akademii Kosmicznej UE. |
| --- | --- |

4.2.6.6.

EKES pragnie podkreślić, że sektor kosmiczny jest sektorem innowacyjnym i stale się rozwijającym. Aby zapewnić konkurencyjność europejskich działań związanych z przestrzenią kosmiczną, trzeba stale dostosowywać i doskonalić umiejętności zawodowe. Ponieważ w ostatnich latach tendencje w zakresie zatrudnienia w sektorze były silne i oczekuje się, że utrzyma się to w najbliższej przyszłości, potrzebne są dalsze konkretne działania towarzyszące, takie jak stworzenie Akademii Kosmicznej UE.

4.2.7.   Partnerstwo na rzecz odpowiedzialnego zachowania w przestrzeni kosmicznej

Partnerstwo na rzecz odpowiedzialnego zachowania w przestrzeni kosmicznej

| 4.2.7.1. | EKES zgadza się, że dla zapewnienia bezpiecznego, zrównoważonego i niezawodnego wykorzystania zdolności kosmicznych niezbędne są partnerstwa i wspólne przedsięwzięcia z innymi regionami, podmiotami i podobnie myślącymi stronami trzecimi. |
| --- | --- |

4.2.7.1.

EKES zgadza się, że dla zapewnienia bezpiecznego, zrównoważonego i niezawodnego wykorzystania zdolności kosmicznych niezbędne są partnerstwa i wspólne przedsięwzięcia z innymi regionami, podmiotami i podobnie myślącymi stronami trzecimi.

| 4.2.7.2. | Choć współpraca ma kluczowe znaczenie, EKES przestrzega jednak, że absolutnie konieczne jest zachowanie europejskiej suwerenności i niezależności przy promowaniu współpracy i interoperacyjności oraz utrzymaniu wzajemności i wzajemnych korzyści jako wspólnych zasad w relacjach ze Stanami Zjednoczonymi i innymi podobnie myślącymi stronami trzecimi. |
| --- | --- |

4.2.7.2.

Choć współpraca ma kluczowe znaczenie, EKES przestrzega jednak, że absolutnie konieczne jest zachowanie europejskiej suwerenności i niezależności przy promowaniu współpracy i interoperacyjności oraz utrzymaniu wzajemności i wzajemnych korzyści jako wspólnych zasad w relacjach ze Stanami Zjednoczonymi i innymi podobnie myślącymi stronami trzecimi.

Bruksela, dnia 12 lipca 2023 r.

Oliver RÖPKE

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Zgodnie z opinią Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego unijny program bezpiecznej łączności na lata 2023–2027” [COM(2022) 57 final – 2022/0039 (COD)] oraz wspólnym komunikatem do Parlamentu Europejskiego i Rady „Unijne podejście do zarządzania ruchem w przestrzeni kosmicznej – Wkład UE w działania służące przezwyciężeniu globalnego wyzwania” [JOIN(2022) 4 final] (Dz.U. C 486 z 21.12.2022, s. 172) oraz New Space.

1

(2)  Chodzi tu w szczególności o zatrudnienie kobiet.

2

(3)  COM(2021) 70 final.

3

(4)  Jak podkreślono w opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustanowienia aktu na rzecz wzmocnienia europejskiego przemysłu obronnego przez wspólne zamówienia” [COM(2022) 349 final] (Dz.U. C 486 z 21.12.2022, s. 168).

4

(5)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2557 z dnia 14 grudnia 2022 r. w sprawie odporności podmiotów krytycznych i uchylająca dyrektywę Rady 2008/114/WE (Dz.U. L 333 z 27.12.2022, s. 164).

5

(6)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2555 z dnia 14 grudnia 2022 r. w sprawie środków na rzecz wysokiego wspólnego poziomu cyberbezpieczeństwa na terytorium Unii, zmieniająca rozporządzenie (UE) nr 910/2014 i dyrektywę (UE) 2018/1972 oraz uchylająca dyrektywę (UE) 2016/1148 (dyrektywa NIS 2) (Dz.U. L 333 z 27.12.2022, s. 80).

6

(7)  Zgodnie z opinią Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego unijny program bezpiecznej łączności na lata 2023–2027” [COM(2022) 57 final – 2022/0039 (COD)] oraz Wspólny komunikat do Parlamentu Europejskiego i Rady „Unijne podejście do zarządzania ruchem w przestrzeni kosmicznej – Wkład UE w działania służące przezwyciężeniu globalnego wyzwania” [JOIN(2022) 4 final] (Dz.U. C 486 z 21.12.2022, s. 172) oraz New Space.

7

---

| 29.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 349/161 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 349/161

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Banku Centralnego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie przeglądu ram zarządzania kryzysowego i gwarantowania depozytów, które to ramy stanowią krok w kierunku dokończenia budowy unii bankowej”

[COM(2023) 225 final]

„Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 806/2014 w odniesieniu do środków wczesnej interwencji, warunków uruchomienia procedury restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji oraz finansowania działań w ramach restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji”

[COM(2023) 226 final – 2023/0111 (COD)]

„Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2014/59/UE w odniesieniu do środków wczesnej interwencji, warunków uruchomienia procedury restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji oraz finansowania działań w ramach restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji”

[COM(2023) 227 final – 2023/0112 (COD)]

„Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2014/59/UE i rozporządzenie (UE) nr 806/2014 w odniesieniu do niektórych aspektów minimalnego wymogu w zakresie funduszy własnych i zobowiązań kwalifikowalnych”

[COM(2023) 229 final – 2023/0113 (COD)]

(2023/C 349/24)

| Sprawozdawca: | Giuseppe GUERINI |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Christophe LEFÈVRE |

Sprawozdawca:

Giuseppe GUERINI

Giuseppe GUERINI

Współsprawozdawca:

Christophe LEFÈVRE

Christophe LEFÈVRE

| Wnioski o konsultację | 8.12.2022, pismo hiszpańskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Unii Europejskiej i Współpracy
  Rada Unii Europejskiej, 23.6.2023 (COM(2023) 229 final), 11.7.2023 (COM(2023) 226 final), 11.7.2023 (COM(2023) 227 final)
  Parlament Europejski, 12.6.2023 (COM(2023) 229 final), 10.7.2023 (COM(2023) 226 final i 227 final)
  Komisja Europejska, 2.6.2023 (COM(2023) 225 final) |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 114 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 27.6.2023 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 13.7.2023 |
| Sesja plenarna nr | 580 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 175/0/2 |

Wnioski o konsultację

8.12.2022, pismo hiszpańskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Unii Europejskiej i Współpracy

Rada Unii Europejskiej, 23.6.2023 (COM(2023) 229 final), 11.7.2023 (COM(2023) 226 final), 11.7.2023 (COM(2023) 227 final)

Parlament Europejski, 12.6.2023 (COM(2023) 229 final), 10.7.2023 (COM(2023) 226 final i 227 final)

Komisja Europejska, 2.6.2023 (COM(2023) 225 final)

Podstawa prawna

Art. 114 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

27.6.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

13.7.2023

Sesja plenarna nr

580

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

175/0/2

1.   Wnioski i zalecenia

Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES docenia kompleksową inicjatywę Komisji mającą na celu ukończenie prac nad przepisami dotyczącymi zarządzania kryzysowego i gwarantowania depozytów (CMDI), ponieważ postępy w tworzeniu unii bankowej mają kluczowe znaczenie dla wzmocnienia europejskiego jednolitego rynku w interesie deponentów i podatników. |
| --- | --- |

1.1.

EKES docenia kompleksową inicjatywę Komisji mającą na celu ukończenie prac nad przepisami dotyczącymi zarządzania kryzysowego i gwarantowania depozytów (CMDI), ponieważ postępy w tworzeniu unii bankowej mają kluczowe znaczenie dla wzmocnienia europejskiego jednolitego rynku w interesie deponentów i podatników.

| 1.2. | EKES uważa, że niedawne kryzysy bankowe w Stanach Zjednoczonych Ameryki (USA) uwypuklają wagę szybkiego ograniczenia ryzyka wystąpienia efektu domina i utraty zaufania inwestorów i deponentów, a także potrzebę zachowania elastyczności w reagowaniu na kryzysy bankowe. Niedawne doświadczenia pokazują też, jak ważne jest właściwe zorganizowanie przeniesienia banku znajdującego się w trudnej sytuacji do innego banku w bardzo krótkim czasie. |
| --- | --- |

1.2.

EKES uważa, że niedawne kryzysy bankowe w Stanach Zjednoczonych Ameryki (USA) uwypuklają wagę szybkiego ograniczenia ryzyka wystąpienia efektu domina i utraty zaufania inwestorów i deponentów, a także potrzebę zachowania elastyczności w reagowaniu na kryzysy bankowe. Niedawne doświadczenia pokazują też, jak ważne jest właściwe zorganizowanie przeniesienia banku znajdującego się w trudnej sytuacji do innego banku w bardzo krótkim czasie.

| 1.3. | EKES docenia fakt, że we wniosku Komisji rozszerzono ochronę w ramach systemu gwarancji depozytów na depozyty organów publicznych, a także to, że Komisja dąży do większej harmonizacji narzędzi gwarantowania depozytów w całej UE. Ponieważ odpowiednio finansowane i zorganizowane fundusze gwarantowania depozytów odgrywają zasadniczą rolę, większa harmonizacja zaproponowana przez Komisję będzie z pewnością korzystna. |
| --- | --- |

1.3.

EKES docenia fakt, że we wniosku Komisji rozszerzono ochronę w ramach systemu gwarancji depozytów na depozyty organów publicznych, a także to, że Komisja dąży do większej harmonizacji narzędzi gwarantowania depozytów w całej UE. Ponieważ odpowiednio finansowane i zorganizowane fundusze gwarantowania depozytów odgrywają zasadniczą rolę, większa harmonizacja zaproponowana przez Komisję będzie z pewnością korzystna.

| 1.4. | EKES zauważa, że jednym z głównych celów wniosku Komisji jest rozszerzenie zakresu stosowania restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji. Komitet w pełni rozumie podejście Komisji, kontekst oraz jej uzasadnienie regulacyjne i cele długoterminowe. |
| --- | --- |

1.4.

EKES zauważa, że jednym z głównych celów wniosku Komisji jest rozszerzenie zakresu stosowania restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji. Komitet w pełni rozumie podejście Komisji, kontekst oraz jej uzasadnienie regulacyjne i cele długoterminowe.

| 1.5. | Mając na uwadze niedawne kryzysy bankowe, EKES wskazuje na potrzebę pragmatycznego i elastycznego podejścia opartego na specyfice poszczególnych spraw pod względem: (i) podejścia regulacyjnego; (ii) wyboru najskuteczniejszych dostępnych narzędzi; (iii) praktycznych konsekwencji podejmowanych działań; (iv) niezbędnej współpracy między zainteresowanymi stronami; (v) szybkości realizacji; (vi) charakteru zasobów finansowych, które mają zostać wykorzystane do wdrożenia wybranych rozwiązań w zakresie zarządzania kryzysowego. |
| --- | --- |

1.5.

Mając na uwadze niedawne kryzysy bankowe, EKES wskazuje na potrzebę pragmatycznego i elastycznego podejścia opartego na specyfice poszczególnych spraw pod względem: (i) podejścia regulacyjnego; (ii) wyboru najskuteczniejszych dostępnych narzędzi; (iii) praktycznych konsekwencji podejmowanych działań; (iv) niezbędnej współpracy między zainteresowanymi stronami; (v) szybkości realizacji; (vi) charakteru zasobów finansowych, które mają zostać wykorzystane do wdrożenia wybranych rozwiązań w zakresie zarządzania kryzysowego.

| 1.6. | Zdaniem EKES-u restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja nie zawsze musi być najdogodniejszym rozwiązaniem pozwalającym w pełni chronić ekosystemy gospodarcze, w których działa bank znajdujący się w trudnej sytuacji. Jeżeli restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja może okazać się droższa niż likwidacja, banki te powinny ogłosić niewypłacalność. |
| --- | --- |

1.6.

Zdaniem EKES-u restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja nie zawsze musi być najdogodniejszym rozwiązaniem pozwalającym w pełni chronić ekosystemy gospodarcze, w których działa bank znajdujący się w trudnej sytuacji. Jeżeli restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja może okazać się droższa niż likwidacja, banki te powinny ogłosić niewypłacalność.

| 1.7. | EKES zgadza się z Komisją, że można by udoskonalić ocenę interesu publicznego dzięki przyjęciu bardziej przejrzystego i zharmonizowanego podejścia w całej UE. Dostrzega, że osiągnięcie równowagi między elastycznością a przewidywalnością jest bardzo trudnym zadaniem dla organów regulacyjnych, ale zachęca współprawodawców do znalezienia rozwiązań, które w jak największym stopniu zmniejszają niepewność prawa. |
| --- | --- |

1.7.

EKES zgadza się z Komisją, że można by udoskonalić ocenę interesu publicznego dzięki przyjęciu bardziej przejrzystego i zharmonizowanego podejścia w całej UE. Dostrzega, że osiągnięcie równowagi między elastycznością a przewidywalnością jest bardzo trudnym zadaniem dla organów regulacyjnych, ale zachęca współprawodawców do znalezienia rozwiązań, które w jak największym stopniu zmniejszają niepewność prawa.

| 1.8. | EKES uważa, że konieczne jest znalezienie odpowiedniej równowagi między lepszym sformułowaniem oceny interesu publicznego a proporcjonalnością stosowania jej w odniesieniu do małych, średnich i lokalnych banków. W obecnych ramach rozszerzenie zakresu oceny interesu publicznego na banki odgrywające ważną rolę na szczeblu regionalnym nadal pozostawia pewne wątpliwości. |
| --- | --- |

1.8.

EKES uważa, że konieczne jest znalezienie odpowiedniej równowagi między lepszym sformułowaniem oceny interesu publicznego a proporcjonalnością stosowania jej w odniesieniu do małych, średnich i lokalnych banków. W obecnych ramach rozszerzenie zakresu oceny interesu publicznego na banki odgrywające ważną rolę na szczeblu regionalnym nadal pozostawia pewne wątpliwości.

| 1.9. | EKES przypomina o znaczeniu przestrzegania zasady proporcjonalności w celu uzyskania rozporządzenia odpowiedniego do osiągnięcia zamierzonych celów bez nadmiernego szkodzenia interesom małych, średnich i lokalnych banków. Zasadę proporcjonalności należy również uwzględnić przy stosowaniu oceny interesu publicznego, zwłaszcza w odniesieniu do banków lokalnych, które nie stanowią zagrożenia dla stabilności finansowej. |
| --- | --- |

1.9.

EKES przypomina o znaczeniu przestrzegania zasady proporcjonalności w celu uzyskania rozporządzenia odpowiedniego do osiągnięcia zamierzonych celów bez nadmiernego szkodzenia interesom małych, średnich i lokalnych banków. Zasadę proporcjonalności należy również uwzględnić przy stosowaniu oceny interesu publicznego, zwłaszcza w odniesieniu do banków lokalnych, które nie stanowią zagrożenia dla stabilności finansowej.

| 1.10. | Mając na uwadze różne kompetencje wchodzące w zakres regulowania działalności banków i regulowania pomocy państwa, EKES uważa, że cały pakiet dotyczący zarządzania kryzysowego i gwarantowania depozytów powinien być odpowiednio skoordynowany z oczekiwanym przeglądem komunikatu z 2013 r. dotyczącym pomocy państwa w sektorze bankowym (1). W przeciwnym razie istnieje ryzyko wdrożenia propozycji, które mogą być potencjalnie niezgodne z przepisami dotyczącymi pomocy państwa, co prowadziłoby do nieprzewidywalności oraz braku pewności prawa. |
| --- | --- |

1.10.

Mając na uwadze różne kompetencje wchodzące w zakres regulowania działalności banków i regulowania pomocy państwa, EKES uważa, że cały pakiet dotyczący zarządzania kryzysowego i gwarantowania depozytów powinien być odpowiednio skoordynowany z oczekiwanym przeglądem komunikatu z 2013 r. dotyczącym pomocy państwa w sektorze bankowym (1

| 1.11. | Komisja skoncentrowała się na wzmocnieniu strategicznego instrumentu transferowego z wykorzystaniem systemu gwarancji depozytów i możliwością uzyskania dostępu do jednolitego funduszu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji z zastrzeżeniem odpowiednich zabezpieczeń. Może to być krok w kierunku europejskiego systemu gwarantowania depozytów, ale do czasu dokończenia budowy unii bankowej nadal będziemy mieli do czynienia z brakiem efektywności, ponieważ rynek będzie w dalszym ciągu rozczłonkowany. |
| --- | --- |

1.11.

Komisja skoncentrowała się na wzmocnieniu strategicznego instrumentu transferowego z wykorzystaniem systemu gwarancji depozytów i możliwością uzyskania dostępu do jednolitego funduszu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji z zastrzeżeniem odpowiednich zabezpieczeń. Może to być krok w kierunku europejskiego systemu gwarantowania depozytów, ale do czasu dokończenia budowy unii bankowej nadal będziemy mieli do czynienia z brakiem efektywności, ponieważ rynek będzie w dalszym ciągu rozczłonkowany.

2.   Kontekst i wniosek Hiszpanii do EKES-u o wydanie opinii

Kontekst i wniosek Hiszpanii do EKES-u o wydanie opinii

| 2.1. | Rząd Hiszpanii zwrócił się do Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego o opinię rozpoznawczą w sprawie propozycji dotyczącej unii bankowej, mając na uwadze w szczególności potrzebę promowania szerszego stosowania oceny interesu publicznego – tak, by odnosiła się także do banków, zwłaszcza średnich i małych banków, w ramach zharmonizowanej procedury restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w przypadku kryzysu. |
| --- | --- |

2.1.

Rząd Hiszpanii zwrócił się do Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego o opinię rozpoznawczą w sprawie propozycji dotyczącej unii bankowej, mając na uwadze w szczególności potrzebę promowania szerszego stosowania oceny interesu publicznego – tak, by odnosiła się także do banków, zwłaszcza średnich i małych banków, w ramach zharmonizowanej procedury restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w przypadku kryzysu.

| 2.2. | 18 kwietnia 2023 r. Komisja opublikowała cztery różne wnioski ustawodawcze mające na celu wzmocnienie istniejących unijnych ram zarządzania kryzysowego i gwarantowania depozytów, z położeniem nacisku na średnie i mniejsze banki (2). |
| --- | --- |

2.2.

18 kwietnia 2023 r. Komisja opublikowała cztery różne wnioski ustawodawcze mające na celu wzmocnienie istniejących unijnych ram zarządzania kryzysowego i gwarantowania depozytów, z położeniem nacisku na średnie i mniejsze banki (2

| 2.3. | Według Komisji, „[j]ak pokazało [...] doświadczenie, upadłością wielu średnich i mniejszych banków zarządzano za pomocą rozwiązań wykraczających poza ramy restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji” (3), co czasami wiązało się z wykorzystaniem „pieniędzy podatników zamiast wymaganych zasobów wewnętrznych banku lub zasobów prywatnych, czy też finansowanych przez branżę zabezpieczeń (systemy gwarancji depozytów i fundusze na cele restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji)” (4), co miało silny negatywny wpływ na gospodarkę i odbiór społeczny. |
| --- | --- |

2.3.

Według Komisji, „[j]ak pokazało [...] doświadczenie, upadłością wielu średnich i mniejszych banków zarządzano za pomocą rozwiązań wykraczających poza ramy restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji” (3

4

| 2.4. | W związku z tym nowe proponowane przepisy umożliwiają organom wykorzystanie restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji jako kluczowego elementu zestawu narzędzi zarządzania kryzysowego oraz podkreślają, że restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja może być mniej uciążliwa dla klientów niż likwidacja, ponieważ zachowują oni dostęp do swoich rachunków, a funkcje krytyczne banku zostają utrzymane. |
| --- | --- |

2.4.

W związku z tym nowe proponowane przepisy umożliwiają organom wykorzystanie restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji jako kluczowego elementu zestawu narzędzi zarządzania kryzysowego oraz podkreślają, że restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja może być mniej uciążliwa dla klientów niż likwidacja, ponieważ zachowują oni dostęp do swoich rachunków, a funkcje krytyczne banku zostają utrzymane.

| 2.5. | Przepisy zawarte we wnioskach Komisji ułatwiają także korzystanie z systemów gwarancji depozytów w sytuacjach kryzysowych w celu ochrony deponentów przed ponoszeniem strat, w przypadku gdy jest to konieczne, aby uniknąć rozprzestrzeniania się kryzysu na inne banki oraz powszechniejszego uszczerbku dla społeczności i gospodarki. Poprzez wykorzystanie finansowanych przez sektor zabezpieczeń (takich jak systemy gwarancji depozytów oraz fundusze na cele restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji) w ramach wniosku dąży się także do ochrony pieniędzy podatników w przypadku kryzysu bankowego. |
| --- | --- |

2.5.

Przepisy zawarte we wnioskach Komisji ułatwiają także korzystanie z systemów gwarancji depozytów w sytuacjach kryzysowych w celu ochrony deponentów przed ponoszeniem strat, w przypadku gdy jest to konieczne, aby uniknąć rozprzestrzeniania się kryzysu na inne banki oraz powszechniejszego uszczerbku dla społeczności i gospodarki. Poprzez wykorzystanie finansowanych przez sektor zabezpieczeń (takich jak systemy gwarancji depozytów oraz fundusze na cele restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji) w ramach wniosku dąży się także do ochrony pieniędzy podatników w przypadku kryzysu bankowego.

| 2.6. | Poziom gwarancji w wysokości 100 000 EUR na deponenta i bank, określony w dyrektywie w sprawie systemów gwarancji depozytów, zostaje potwierdzony dla wszystkich kwalifikujących się deponentów w UE i zostanie rozszerzony na podmioty publiczne, takie jak szpitale, szkoły i gminy, a także na pieniądze klientów zdeponowane w niektórych rodzajach funduszy klientów (tj. za pośrednictwem spółek inwestycyjnych, instytucji płatniczych, instytucji pieniądza elektronicznego). Wniosek Komisji ma również na celu harmonizację standardów ochrony deponentów w całej UE. |
| --- | --- |

2.6.

Poziom gwarancji w wysokości 100 000 EUR na deponenta i bank, określony w dyrektywie w sprawie systemów gwarancji depozytów, zostaje potwierdzony dla wszystkich kwalifikujących się deponentów w UE i zostanie rozszerzony na podmioty publiczne, takie jak szpitale, szkoły i gminy, a także na pieniądze klientów zdeponowane w niektórych rodzajach funduszy klientów (tj. za pośrednictwem spółek inwestycyjnych, instytucji płatniczych, instytucji pieniądza elektronicznego). Wniosek Komisji ma również na celu harmonizację standardów ochrony deponentów w całej UE.

3.   Uwagi ogólne

Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES podziela cele wniosków ustawodawczych przedstawionych przez Komisję, aby usprawnić zarządzanie kryzysami bankowymi i zapewnić odpowiednią ochronę depozytów bankowych w przypadku kryzysu. |
| --- | --- |

3.1.

EKES podziela cele wniosków ustawodawczych przedstawionych przez Komisję, aby usprawnić zarządzanie kryzysami bankowymi i zapewnić odpowiednią ochronę depozytów bankowych w przypadku kryzysu.

| 3.2. | EKES docenia kompleksową inicjatywę Komisji mającą na celu ukończenie prac nad przepisami dotyczącymi zarządzania kryzysowego i gwarantowania depozytów, ponieważ udoskonalenie unii bankowej i postępy w jej budowie są kluczowym krokiem w kierunku wzmocnienia jednolitego rynku europejskiego w interesie deponentów i podatników. Co więcej, sfinalizowanie budowy unii bankowej ma istotne znaczenie dla osiągnięcia rzeczywistej unii gospodarczej i walutowej, która jest w stanie zapewnić stabilność finansową i należyte zarządzanie kryzysowe w razie potrzeby. |
| --- | --- |

3.2.

EKES docenia kompleksową inicjatywę Komisji mającą na celu ukończenie prac nad przepisami dotyczącymi zarządzania kryzysowego i gwarantowania depozytów, ponieważ udoskonalenie unii bankowej i postępy w jej budowie są kluczowym krokiem w kierunku wzmocnienia jednolitego rynku europejskiego w interesie deponentów i podatników. Co więcej, sfinalizowanie budowy unii bankowej ma istotne znaczenie dla osiągnięcia rzeczywistej unii gospodarczej i walutowej, która jest w stanie zapewnić stabilność finansową i należyte zarządzanie kryzysowe w razie potrzeby.

| 3.3. | Jak stwierdzono w poprzednich opiniach (5), EKES uważa, że wzmocnienie istniejących ram zarządzania kryzysowego i gwarantowania depozytów ma kluczowe znaczenie. Wyraźnie pokazały to niedawne przypadki kryzysów bankowych w USA i sprawa Credit Suisse, które miały szeroko zakrojone negatywne skutki dla stabilności systemu bankowego w Stanach Zjednoczonych i Szwajcarii, a także ogólnie dla międzynarodowych rynków finansowych oraz w szczególności sektora bankowego. W UE wciąż brakuje mechanizmu ochrony płynności w ramach procesu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji. |
| --- | --- |

3.3.

Jak stwierdzono w poprzednich opiniach (5

| 3.4. | Komitet uważa, że wspomniane wyżej przypadki kryzysów bankowych po raz kolejny uwypuklają znaczenie szybkiego działania w celu ograniczenia szkód, w szczególności ryzyka efektu domina, a także podkreślają potrzebę elastyczności w reagowaniu na kryzysy bankowe. Wskazują również decydującą rolę mechanizmu ochrony płynności pokrywającego natychmiastowe potrzeby w zakresie płynności oraz zapewniającego czas potrzebny do opracowania realnej strategii restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji. |
| --- | --- |

3.4.

Komitet uważa, że wspomniane wyżej przypadki kryzysów bankowych po raz kolejny uwypuklają znaczenie szybkiego działania w celu ograniczenia szkód, w szczególności ryzyka efektu domina, a także podkreślają potrzebę elastyczności w reagowaniu na kryzysy bankowe. Wskazują również decydującą rolę mechanizmu ochrony płynności pokrywającego natychmiastowe potrzeby w zakresie płynności oraz zapewniającego czas potrzebny do opracowania realnej strategii restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji.

| 3.5. | Zdaniem EKES niedawne doświadczenia uwypuklają też, jak ważne jest właściwe zorganizowanie przeniesienia banku znajdującego się w trudnej sytuacji do innego banku w bardzo krótkim czasie. Ważne jest zatem zapewnienie, aby ramy regulacyjne gwarantowały odpowiednie warunki dla takich przeniesień, ponieważ muszą one odbywać się bez zwykłych procedur należytej staranności, a skutki transakcji są ogromne i niepewne. Ponadto dotychczasowe doświadczenia pokazały, że istnieje potrzeba wprowadzenia ogólnego specjalnego reżimu w przypadku nabycia banku objętego restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją, który to reżim ułatwi integrację danego banku z nową grupą w najbardziej efektywny sposób. |
| --- | --- |

3.5.

Zdaniem EKES niedawne doświadczenia uwypuklają też, jak ważne jest właściwe zorganizowanie przeniesienia banku znajdującego się w trudnej sytuacji do innego banku w bardzo krótkim czasie. Ważne jest zatem zapewnienie, aby ramy regulacyjne gwarantowały odpowiednie warunki dla takich przeniesień, ponieważ muszą one odbywać się bez zwykłych procedur należytej staranności, a skutki transakcji są ogromne i niepewne. Ponadto dotychczasowe doświadczenia pokazały, że istnieje potrzeba wprowadzenia ogólnego specjalnego reżimu w przypadku nabycia banku objętego restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją, który to reżim ułatwi integrację danego banku z nową grupą w najbardziej efektywny sposób.

| 3.6. | Integracja banku objętego restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją i zarządzanie nim jest złożonym procesem, zatem kroki i wymogi regulacyjne muszą zostać usprawnione. Poszczególne zaangażowane organy powinny mieć możliwość należytego koordynowania swoich ról w ramach procesów regulacyjnych lub przyspieszonych procedur zatwierdzania środków w zakresie zarządzania kryzysowego. Ponadto zasadnicze znaczenie ma zadbanie o to, aby w razie potrzeby można było wykonywać takie przeniesienia również ponad granicami w UE. |
| --- | --- |

3.6.

Integracja banku objętego restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją i zarządzanie nim jest złożonym procesem, zatem kroki i wymogi regulacyjne muszą zostać usprawnione. Poszczególne zaangażowane organy powinny mieć możliwość należytego koordynowania swoich ról w ramach procesów regulacyjnych lub przyspieszonych procedur zatwierdzania środków w zakresie zarządzania kryzysowego. Ponadto zasadnicze znaczenie ma zadbanie o to, aby w razie potrzeby można było wykonywać takie przeniesienia również ponad granicami w UE.

| 3.7. | EKES docenia fakt, że we wniosku Komisji rozszerzono ochronę w ramach systemu gwarancji depozytów na depozyty organów publicznych, a także to, że Komisja dąży do większej harmonizacji instrumentów gwarantowania depozytów w całej UE. Przez ochronę zarówno prywatnych, jak i publicznych oszczędzających oraz deponentów detalicznych w przypadku upadłości banku gwarantowanie depozytów minimalizuje ryzyko uchylania się od wypłaty depozytów i ogranicza ryzyko efektu domina. Zdaniem Komitetu takie gwarantowanie depozytów należy w niektórych przypadkach dostosować w celu uwzględnienia deponentów znajdujących się w trudnej sytuacji gospodarczej, takich jak osoby z niepełnosprawnościami lub osoby z chorobami przewlekłymi. Ponieważ odpowiednio finansowane i zorganizowane fundusze gwarantowania depozytów mają kluczowe znaczenie, większa harmonizacja zaproponowana przez Komisję z pewnością będzie korzystna. |
| --- | --- |

3.7.

EKES docenia fakt, że we wniosku Komisji rozszerzono ochronę w ramach systemu gwarancji depozytów na depozyty organów publicznych, a także to, że Komisja dąży do większej harmonizacji instrumentów gwarantowania depozytów w całej UE. Przez ochronę zarówno prywatnych, jak i publicznych oszczędzających oraz deponentów detalicznych w przypadku upadłości banku gwarantowanie depozytów minimalizuje ryzyko uchylania się od wypłaty depozytów i ogranicza ryzyko efektu domina. Zdaniem Komitetu takie gwarantowanie depozytów należy w niektórych przypadkach dostosować w celu uwzględnienia deponentów znajdujących się w trudnej sytuacji gospodarczej, takich jak osoby z niepełnosprawnościami lub osoby z chorobami przewlekłymi. Ponieważ odpowiednio finansowane i zorganizowane fundusze gwarantowania depozytów mają kluczowe znaczenie, większa harmonizacja zaproponowana przez Komisję z pewnością będzie korzystna.

| 3.8. | EKES zauważa, że jednym z głównych celów wniosku Komisji jest rozszerzenie zakresu stosowania restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, jeżeli rozwiązanie to zostanie uznane za zgodne z interesem publicznym. Likwidacja może nastąpić tylko wtedy, gdy: (i) może spełnić – skuteczniej niż restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja – cele, które w dyrektywie w sprawie naprawy oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków określono dla samej restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji; oraz (ii) nie ma potrzeby korzystania z funduszy publicznych. |
| --- | --- |

3.8.

EKES zauważa, że jednym z głównych celów wniosku Komisji jest rozszerzenie zakresu stosowania restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, jeżeli rozwiązanie to zostanie uznane za zgodne z interesem publicznym. Likwidacja może nastąpić tylko wtedy, gdy: (i) może spełnić – skuteczniej niż restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja – cele, które w dyrektywie w sprawie naprawy oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków określono dla samej restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji; oraz (ii) nie ma potrzeby korzystania z funduszy publicznych.

| 3.9. | Komitet w pełni rozumie podejście Komisji oraz jej uzasadnienie regulacyjne i cele długoterminowe. EKES zwraca jednak uwagę na potrzebę przyjęcia – jak pokazały niedawne kryzysy bankowe w Stanach Zjednoczonych – pragmatycznego podejścia w odniesieniu do podejścia regulacyjnego, wykorzystania najskuteczniejszych dostępnych narzędzi, praktycznych konsekwencji podejmowanych działań, niezbędnej współpracy między zainteresowanymi stronami, szybkości realizacji i wreszcie zasobów finansowych, które należy wykorzystać do wdrożenia wybranych narzędzi zarządzania kryzysowego. |
| --- | --- |

3.9.

Komitet w pełni rozumie podejście Komisji oraz jej uzasadnienie regulacyjne i cele długoterminowe. EKES zwraca jednak uwagę na potrzebę przyjęcia – jak pokazały niedawne kryzysy bankowe w Stanach Zjednoczonych – pragmatycznego podejścia w odniesieniu do podejścia regulacyjnego, wykorzystania najskuteczniejszych dostępnych narzędzi, praktycznych konsekwencji podejmowanych działań, niezbędnej współpracy między zainteresowanymi stronami, szybkości realizacji i wreszcie zasobów finansowych, które należy wykorzystać do wdrożenia wybranych narzędzi zarządzania kryzysowego.

| 3.10. | Zdaniem EKES restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja nie zawsze musi być najdogodniejszym rozwiązaniem pozwalającym w pełni chronić ekosystemy gospodarcze, w których działa bank, zwłaszcza mały lub średni, znajdujący się w trudnej sytuacji. Warto zauważyć, że w przypadku małych i średnich banków restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja może okazać się droższa niż inne formy interwencji, zwłaszcza na – często ograniczonym – poziomie lokalnym, na którym działa dany bank. W związku z tym Komitet sugeruje, że udział w rynku średnich, małych i lokalnych banków, które nie prowadzą działalności transgranicznej, mógłby być oceniany w odniesieniu do ogólnego udziału w rynku krajowym, a nie na poziomie regionalnym w państwach członkowskich. |
| --- | --- |

3.10.

Zdaniem EKES restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja nie zawsze musi być najdogodniejszym rozwiązaniem pozwalającym w pełni chronić ekosystemy gospodarcze, w których działa bank, zwłaszcza mały lub średni, znajdujący się w trudnej sytuacji. Warto zauważyć, że w przypadku małych i średnich banków restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja może okazać się droższa niż inne formy interwencji, zwłaszcza na – często ograniczonym – poziomie lokalnym, na którym działa dany bank. W związku z tym Komitet sugeruje, że udział w rynku średnich, małych i lokalnych banków, które nie prowadzą działalności transgranicznej, mógłby być oceniany w odniesieniu do ogólnego udziału w rynku krajowym, a nie na poziomie regionalnym w państwach członkowskich.

| 3.11. | EKES uważa, że cały pakiet ram zarządzania kryzysowego i gwarantowania depozytów powinien być należycie skoordynowany z oczekiwanym przeglądem komunikatu z 2013 r. w sprawie pomocy państwa w sektorze bankowym (6), który odegrał rolę w wywołaniu obecnej nieprzewidywalności co do tego, czy należy uruchomić restrukturyzację i uporządkowaną likwidację, czy nie. Przyjęcie wniosków regulacyjnych dotyczących zarządzania kryzysowego i gwarantowania depozytów bez wiedzy na temat zasad pomocy państwa może oznaczać, że zostaną wdrożone propozycje potencjalnie niezgodne z przepisami dotyczącymi pomocy państwa. |
| --- | --- |

3.11.

EKES uważa, że cały pakiet ram zarządzania kryzysowego i gwarantowania depozytów powinien być należycie skoordynowany z oczekiwanym przeglądem komunikatu z 2013 r. w sprawie pomocy państwa w sektorze bankowym (6

| 3.12. | W ogólnym ujęciu EKES przypomina o znaczeniu przestrzegania zasady proporcjonalności w celu uzyskania rozporządzenia odpowiedniego do osiągnięcia zamierzonych celów bez nadmiernego szkodzenia interesom małych, średnich i lokalnych banków. Zasadę proporcjonalności należy również uwzględnić przy wykonywaniu oceny interesu publicznego, zwłaszcza w odniesieniu do banków lokalnych, które nie stanowią zagrożenia dla stabilności finansowej. |
| --- | --- |

3.12.

W ogólnym ujęciu EKES przypomina o znaczeniu przestrzegania zasady proporcjonalności w celu uzyskania rozporządzenia odpowiedniego do osiągnięcia zamierzonych celów bez nadmiernego szkodzenia interesom małych, średnich i lokalnych banków. Zasadę proporcjonalności należy również uwzględnić przy wykonywaniu oceny interesu publicznego, zwłaszcza w odniesieniu do banków lokalnych, które nie stanowią zagrożenia dla stabilności finansowej.

4.   Uwagi szczegółowe

Uwagi szczegółowe

| 4.1. | EKES zgadza się z Komisją, że można by udoskonalić ocenę interesu publicznego dzięki przyjęciu bardziej przejrzystego i zharmonizowanego podejścia w całej UE. Komitet przyznaje, że osiągnięcie równowagi między elastycznością a przewidywalnością jest faktycznie bardzo trudnym zadaniem dla organów regulacyjnych, a jednocześnie zauważa, że omawiane wnioski ustawodawcze nie wydają się umożliwiać pełnej eliminacji znacznych uprawnień dyskrecjonalnych przyznanych wcześniej zaangażowanym organom, a tym samym pozostawiają pewien brak pewności prawa. |
| --- | --- |

4.1.

EKES zgadza się z Komisją, że można by udoskonalić ocenę interesu publicznego dzięki przyjęciu bardziej przejrzystego i zharmonizowanego podejścia w całej UE. Komitet przyznaje, że osiągnięcie równowagi między elastycznością a przewidywalnością jest faktycznie bardzo trudnym zadaniem dla organów regulacyjnych, a jednocześnie zauważa, że omawiane wnioski ustawodawcze nie wydają się umożliwiać pełnej eliminacji znacznych uprawnień dyskrecjonalnych przyznanych wcześniej zaangażowanym organom, a tym samym pozostawiają pewien brak pewności prawa.

| 4.2. | EKES uznaje za konieczne znalezienie odpowiedniej równowagi między ulepszonym sformułowaniem kryterium interesu publicznego a proporcjonalnością stosowania go w odniesieniu do małych i lokalnych banków. W obecnych ramach rozszerzenie zakresu oceny interesu publicznego na banki odgrywające ważną rolę na szczeblu regionalnym nadal pozostawia pewne wątpliwości. |
| --- | --- |

4.2.

EKES uznaje za konieczne znalezienie odpowiedniej równowagi między ulepszonym sformułowaniem kryterium interesu publicznego a proporcjonalnością stosowania go w odniesieniu do małych i lokalnych banków. W obecnych ramach rozszerzenie zakresu oceny interesu publicznego na banki odgrywające ważną rolę na szczeblu regionalnym nadal pozostawia pewne wątpliwości.

| 4.3. | Ponieważ zakres oceny interesu publicznego wydaje się szerszy niż w przypadku poprzednich przepisów z myślą o objęciu szerszej gamy przypadków niż w przeszłości, EKES uważa, że kluczowe znaczenie ma to, by test najmniejszych kosztów (tj. mniejsze obciążenie w przypadku interwencji zapobiegawczych/dotyczących alternatywnych systemów gwarancji depozytów w odniesieniu do wypłat) działał skutecznie i zapewniał wystarczające pole manewru, gdy istnieją warunki do zapobiegania kryzysowi/deeskalacji kryzysu za pomocą alternatywnych instrumentów restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji. |
| --- | --- |

4.3.

Ponieważ zakres oceny interesu publicznego wydaje się szerszy niż w przypadku poprzednich przepisów z myślą o objęciu szerszej gamy przypadków niż w przeszłości, EKES uważa, że kluczowe znaczenie ma to, by test najmniejszych kosztów (tj. mniejsze obciążenie w przypadku interwencji zapobiegawczych/dotyczących alternatywnych systemów gwarancji depozytów w odniesieniu do wypłat) działał skutecznie i zapewniał wystarczające pole manewru, gdy istnieją warunki do zapobiegania kryzysowi/deeskalacji kryzysu za pomocą alternatywnych instrumentów restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji.

| 4.4. | EKES podkreśla, że wnioski ustawodawcze stwarzają niepewność co do podziału kompetencji, zwłaszcza odnośnie do tego, w jaki sposób uprawnienia i obowiązki zostaną rozdzielone między organy krajowe i europejskie potencjalnie zaangażowane w złożony proces decyzyjny dotyczący zarządzania kryzysami bankowymi. W takim kontekście kluczowe znaczenie ma szybkość wykonania, co ostatnio pokazało kilka przypadków zarówno w UE, jak i w Stanach Zjednoczonych. |
| --- | --- |

4.4.

EKES podkreśla, że wnioski ustawodawcze stwarzają niepewność co do podziału kompetencji, zwłaszcza odnośnie do tego, w jaki sposób uprawnienia i obowiązki zostaną rozdzielone między organy krajowe i europejskie potencjalnie zaangażowane w złożony proces decyzyjny dotyczący zarządzania kryzysami bankowymi. W takim kontekście kluczowe znaczenie ma szybkość wykonania, co ostatnio pokazało kilka przypadków zarówno w UE, jak i w Stanach Zjednoczonych.

| 4.5. | EKES zauważa, że kryteria minimalnego wymogu w zakresie funduszy własnych i zobowiązań kwalifikowalnych (MREL) należy określić i stosować na podstawie wielkości i szczególnego profilu ryzyka danych banków, mając na celu z jednej strony zapewnienie równych warunków działania dla istotnych banków o porównywalnej operacyjności, a z drugiej strony ochronę konkretnego modelu biznesowego przyjętego przez małe i lokalne banki oraz banki działające w konkretnych i wyspecjalizowanych sektorach czy branżach. |
| --- | --- |

4.5.

EKES zauważa, że kryteria minimalnego wymogu w zakresie funduszy własnych i zobowiązań kwalifikowalnych (MREL) należy określić i stosować na podstawie wielkości i szczególnego profilu ryzyka danych banków, mając na celu z jednej strony zapewnienie równych warunków działania dla istotnych banków o porównywalnej operacyjności, a z drugiej strony ochronę konkretnego modelu biznesowego przyjętego przez małe i lokalne banki oraz banki działające w konkretnych i wyspecjalizowanych sektorach czy branżach.

| 4.6. | Jeżeli chodzi o MREL, domniemana proporcjonalność w definicji tego kryterium przyjętej przez Komisję Europejską pozostaje niejasna. MREL zawsze składałby się (tak jak w przypadku banków, które już przyjęły ten wymóg) z dodatkowej rezerwy kapitałowej niezbędnej do pokrycia wszelkich strat, do której dodaje się kwotę na dokapitalizowanie. EKES uważa, że ważne jest dostosowanie wymogów MREL do różnych rozmiarów i modeli biznesowych banków. |
| --- | --- |

4.6.

Jeżeli chodzi o MREL, domniemana proporcjonalność w definicji tego kryterium przyjętej przez Komisję Europejską pozostaje niejasna. MREL zawsze składałby się (tak jak w przypadku banków, które już przyjęły ten wymóg) z dodatkowej rezerwy kapitałowej niezbędnej do pokrycia wszelkich strat, do której dodaje się kwotę na dokapitalizowanie. EKES uważa, że ważne jest dostosowanie wymogów MREL do różnych rozmiarów i modeli biznesowych banków.

| 4.7. | EKES zauważa, że w całej UE należy wzmocnić i zachować rolę banków w UE, a także ich różne cechy i modele biznesowe, które zapewniają silniejszy i zróżnicowany europejski system bankowy. Przepisy bankowe powinny należycie uwzględniać potrzebę rzeczywistego wzrostu gospodarczego i długoterminowy wpływ na wzrost gospodarczy w Europie, a także wpływ społeczny na zatrudnienie. W związku z tym EKES uważa, że – gdy takie rozwiązanie jest możliwe i dostępne – o wiele lepiej jest stworzyć warunki i narzędzia służące zapobieganiu kryzysowi i zażegnaniu go niż interweniować w ramach operacji ratunkowych po fakcie. |
| --- | --- |

4.7.

EKES zauważa, że w całej UE należy wzmocnić i zachować rolę banków w UE, a także ich różne cechy i modele biznesowe, które zapewniają silniejszy i zróżnicowany europejski system bankowy. Przepisy bankowe powinny należycie uwzględniać potrzebę rzeczywistego wzrostu gospodarczego i długoterminowy wpływ na wzrost gospodarczy w Europie, a także wpływ społeczny na zatrudnienie. W związku z tym EKES uważa, że – gdy takie rozwiązanie jest możliwe i dostępne – o wiele lepiej jest stworzyć warunki i narzędzia służące zapobieganiu kryzysowi i zażegnaniu go niż interweniować w ramach operacji ratunkowych po fakcie.

| 4.8. | Wczesne interwencje mogą często okazać się skuteczne i mniej kosztowne niż restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja. Procedury dotyczące środków zapobiegawczych i alternatywnych są określone w dyrektywie w sprawie systemów gwarancji depozytów i zarządzane przez krajowe systemy gwarancji depozytów zgodnie ze zharmonizowanymi przepisami i istniejącymi zabezpieczeniami w kilku państwach członkowskich UE. Należy przeprowadzić przegląd hierarchii wierzycieli, aby umożliwić sprawne funkcjonowanie testu najmniejszych kosztów, a w rezultacie wdrożenie środków wczesnej interwencji. Ważne jest również osiągnięcie harmonizacji na szczeblu europejskim lub przynajmniej opracowanie wytycznych dotyczących obliczeń na podstawie „zasady najmniejszych kosztów”. |
| --- | --- |

4.8.

Wczesne interwencje mogą często okazać się skuteczne i mniej kosztowne niż restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja. Procedury dotyczące środków zapobiegawczych i alternatywnych są określone w dyrektywie w sprawie systemów gwarancji depozytów i zarządzane przez krajowe systemy gwarancji depozytów zgodnie ze zharmonizowanymi przepisami i istniejącymi zabezpieczeniami w kilku państwach członkowskich UE. Należy przeprowadzić przegląd hierarchii wierzycieli, aby umożliwić sprawne funkcjonowanie testu najmniejszych kosztów, a w rezultacie wdrożenie środków wczesnej interwencji. Ważne jest również osiągnięcie harmonizacji na szczeblu europejskim lub przynajmniej opracowanie wytycznych dotyczących obliczeń na podstawie „zasady najmniejszych kosztów”.

| 4.9. | Krajowe systemy gwarancji depozytów i systemy gwarancji stanowią kluczowy element siatki bezpieczeństwa przewidzianej w ramach UE w celu ochrony stabilności finansowej i zwiększenia zaufania rynku. Z tego względu systemy gwarancji depozytów powinny odgrywać większą rolę, niezależnie od ich prywatnego lub publicznego charakteru prawnego czy dobrowolnego lub obowiązkowego charakteru składek składających się na ich zasoby. Istotne jest pełnienie przez nie funkcji publicznej oraz ich rygorystyczne podejście rynkowe do dokonywania wyborów pod nadzorem właściwych organów. |
| --- | --- |

4.9.

Krajowe systemy gwarancji depozytów i systemy gwarancji stanowią kluczowy element siatki bezpieczeństwa przewidzianej w ramach UE w celu ochrony stabilności finansowej i zwiększenia zaufania rynku. Z tego względu systemy gwarancji depozytów powinny odgrywać większą rolę, niezależnie od ich prywatnego lub publicznego charakteru prawnego czy dobrowolnego lub obowiązkowego charakteru składek składających się na ich zasoby. Istotne jest pełnienie przez nie funkcji publicznej oraz ich rygorystyczne podejście rynkowe do dokonywania wyborów pod nadzorem właściwych organów.

| 4.10. | Rola systemów gwarancji depozytów okazała się szczególnie istotna dla małych i średnich banków (najmniej istotnych instytucji), które mają ograniczoną zdolność dostępu do rynku, by móc emitować instrumenty kwalifikujące się do minimalnego wymogu w zakresie funduszy własnych i zobowiązań kwalifikowalnych. Warto zauważyć, że liczne banki, w tym małe i lokalne banki, wykazały zdolność do skutecznego wdrażania środków zapobiegawczych umożliwiających prawidłowe radzenie sobie z kryzysami. |
| --- | --- |

4.10.

Rola systemów gwarancji depozytów okazała się szczególnie istotna dla małych i średnich banków (najmniej istotnych instytucji), które mają ograniczoną zdolność dostępu do rynku, by móc emitować instrumenty kwalifikujące się do minimalnego wymogu w zakresie funduszy własnych i zobowiązań kwalifikowalnych. Warto zauważyć, że liczne banki, w tym małe i lokalne banki, wykazały zdolność do skutecznego wdrażania środków zapobiegawczych umożliwiających prawidłowe radzenie sobie z kryzysami.

| 4.11. | Podobnie jak we wcześniejszych opiniach (7) EKES przypomina, że europejski „ekosystem” finansowy i bankowy powinien być zdywersyfikowany, zrównoważony i zdolny do uznania kluczowej roli małych i średnich banków na szczeblu lokalnym, ich ogólnego znaczenia na szczeblu krajowym oraz wartości dodanej, jaką banki te wnoszą na rzecz społeczności lokalnych, a także pozytywnego wpływu zwiększenia kompetencji w sektorze bankowych na społeczeństwo jako całość. Rola spółdzielczych banków kredytowych (8), „banków etycznych” i poziomu lokalnego lub sektorowego, jak w przypadku banków spółdzielczych i banków etycznych dla podmiotów gospodarki społecznej, ma w tym względzie decydujące znaczenie i jest zgodna z zasadą społecznej gospodarki rynkowej zapisaną w Traktatach UE. |
| --- | --- |

4.11.

Podobnie jak we wcześniejszych opiniach (7

8

| 4.12. | Z drugiej strony należy również uznać rolę większych transgranicznych grup bankowych, ponieważ w przypadku gdy są one zorganizowane jako jednostki zależne, zapewniają lepszą dywersyfikację, są w mniejszym stopniu zależne od instytucji dominujących i umożliwiają łatwiejsze oddzielenie jednostek zależnych od grupy, zmniejszając tym samym ryzyko efektu domina i zwiększając stabilność. Międzynarodowe banki europejskie mają kluczowe znaczenie dla umiędzynarodowienia europejskich przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

4.12.

Z drugiej strony należy również uznać rolę większych transgranicznych grup bankowych, ponieważ w przypadku gdy są one zorganizowane jako jednostki zależne, zapewniają lepszą dywersyfikację, są w mniejszym stopniu zależne od instytucji dominujących i umożliwiają łatwiejsze oddzielenie jednostek zależnych od grupy, zmniejszając tym samym ryzyko efektu domina i zwiększając stabilność. Międzynarodowe banki europejskie mają kluczowe znaczenie dla umiędzynarodowienia europejskich przedsiębiorstw.

| 4.13. | EKES apeluje o odpowiednią koordynację między, z jednej strony, przepisami unii bankowej dotyczącymi zarządzania kryzysowego i ramami gwarantowania depozytów, a z drugiej strony stosowaniem zasad pomocy państwa określonych w art. 107 TFUE (9). Koordynacja ta powinna zapobiegać niepewności prawa i zróżnicowanemu traktowaniu prawnemu banków zlokalizowanych w różnych miejscach UE. W tym względzie należy rzetelnie uwzględnić ustanowioną przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej zasadę, zgodnie z którą programy finansowane z funduszy prywatnych nie wchodzą w zakres art. 107 TFUE (Tercas) (10). |
| --- | --- |

4.13.

EKES apeluje o odpowiednią koordynację między, z jednej strony, przepisami unii bankowej dotyczącymi zarządzania kryzysowego i ramami gwarantowania depozytów, a z drugiej strony stosowaniem zasad pomocy państwa określonych w art. 107 TFUE (9

Tercas

10

Bruksela, dnia 13 lipca 2023 r.

Oliver RÖPKE

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Komunikat Komisji w sprawie stosowania od dnia 1 sierpnia 2013 r. reguł pomocy państwa w odniesieniu do środków wsparcia na rzecz banków w kontekście kryzysu finansowego („komunikat bankowy”) (Dz.U. C 216 z 30.7.2013, s. 1).

1

(2)  COM(2023) 226 final, COM(2023) 227 final, COM(2023) 228 final i COM(2023) 229 final.

2

(3)  Komunikat prasowy, 18 kwietnia 2023 r., Komisja Europejska.

3

(4)  Komunikat prasowy, 18 kwietnia 2023 r., Komisja Europejska.

4

(5)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 575/2013 i dyrektywę 2014/59/UE w odniesieniu do traktowania ostrożnościowego grup globalnych instytucji o znaczeniu systemowym stosujących strategię restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji wielokrotnego punktu kontaktowego oraz metodykę pośredniej subskrypcji instrumentów kwalifikujących się do spełnienia minimalnego wymogu w zakresie funduszy własnych i zobowiązań kwalifikowalnych”[COM(2021) 665 final – 2021/0343 (COD)] (Dz.U. C 152 z 6.4.2022, s. 111) i Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Banku Centralnego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Dokończenie budowy unii bankowej«
  ”[COM(2017) 592 final] (Dz.U. C 237 z 6.7.2018, s. 46).

5

(6)  Komunikat Komisji w sprawie stosowania od dnia 1 sierpnia 2013 r. reguł pomocy państwa w odniesieniu do środków wsparcia na rzecz banków w kontekście kryzysu finansowego („komunikat bankowy”) (Dz.U. C 216 z 30.7.2013, s. 1).

6

(7)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Uwagi dodatkowe na zalecenia dotyczącego zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro”(COM(2021) 742 final) (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 75 z 28.2.2023, s. 43) i Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 806/2014 w celu ustanowienia europejskiego systemu gwarantowania depozytów (COM(2015) 586 final – 2015/0270 (COD)) (Dz.U. C 177 z 18.5.2016, s. 21).

7

(8)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Promowanie bardziej zrównoważonej i bardziej sprzyjającej włączeniu społecznemu unii bankowej dzięki poprawie wkładu banków wspólnotowych w rozwój lokalny i tworzenie społecznie odpowiedzialnego międzynarodowego i europejskiego systemu finansowego” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 364 z 28.10.2020, s. 14).

8

(9)  
  Dz.U. C 115 z 9.5.2008, s. 91.

9

(10)  Wyrok w sprawie C-425/19 P.

10

---

| 29.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 349/167 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 349/167

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) 2019/881 w odniesieniu do usług zarządzanych w zakresie bezpieczeństwa”

(COM(2023) 208 final) — 2023/0108 (COD)

oraz „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego środki mające na celu zwiększenie solidarności i zdolności w Unii w zakresie wykrywania zagrożeń cyberbezpieczeństwa i incydentów w cyberbezpieczeństwie oraz przygotowywania się i reagowania na takie zagrożenia i incydenty”

(COM(2023) 209 final) — 2023/0109 (COD)

(2023/C 349/25)

| Sprawozdawca: | Dumitru FORNEA |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Alberto MAZZOLA |

Sprawozdawca:

Dumitru FORNEA

Dumitru FORNEA

Współsprawozdawca:

Alberto MAZZOLA

Alberto MAZZOLA

| Wniosek o wydanie opinii | Parlament Europejski, 1.6.2023 |
| --- | --- |
| | Rada Unii Europejskiej, 7.6.2023 |
| Podstawa prawna | Art. 114, 173 ust. 3 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Organ odpowiedzialny | Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 13.07.2023 |
| Sesja plenarna nr | 580 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 174/0/1 |

Wniosek o wydanie opinii

Parlament Europejski, 1.6.2023

Rada Unii Europejskiej, 7.6.2023

Podstawa prawna

Art. 114, 173 ust. 3 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Organ odpowiedzialny

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle

Data przyjęcia na sesji plenarnej

13.07.2023

Sesja plenarna nr

580

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

174/0/1

1.   Wnioski i zalecenia

Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje wniosek dotyczący rozporządzenia (1) i uważa, że koordynacja na szczeblu UE ma zasadnicze znaczenie dla rozwiązania problemu obecnego rozdrobnienia rynku i zacieśnienia współpracy między podmiotami prywatnymi i publicznymi UE w celu poprawy zdolności zapobiegania zagrożeniom w dziedzinie cyberbezpieczeństwa, ich wykrywania i reagowania na nie. EKES zaleca, by we wniosku zwrócono większą uwagę na przestrzeganie zasad pomocniczości i proporcjonalności, zgodnie z art. 4 ust. 2 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE). |
| --- | --- |

1.1.

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje wniosek dotyczący rozporządzenia (1

| 1.2. | Komitet docenia wysiłki Komisji Europejskiej w dziedzinie cyberbezpieczeństwa i podkreśla, że kompleksowa reakcja na incydenty w cyberbezpieczeństwie powinna obejmować nie tylko zdolności i procesy, ale także sprzęt i oprogramowanie. EKES jest jednak przeciwny licznym uprawnieniom wykonawczym zaproponowanym w rozporządzeniu, zwłaszcza że cyberbezpieczeństwo pozostaje prerogatywą państw członkowskich. |
| --- | --- |

1.2.

Komitet docenia wysiłki Komisji Europejskiej w dziedzinie cyberbezpieczeństwa i podkreśla, że kompleksowa reakcja na incydenty w cyberbezpieczeństwie powinna obejmować nie tylko zdolności i procesy, ale także sprzęt i oprogramowanie. EKES jest jednak przeciwny licznym uprawnieniom wykonawczym zaproponowanym w rozporządzeniu, zwłaszcza że cyberbezpieczeństwo pozostaje prerogatywą państw członkowskich.

| 1.3. | Potrzebna jest średniookresowa strategia na rzecz osiągnięcia strategicznej autonomii w kluczowych technologiach i sektorach krytycznych, wspierająca przedsiębiorstwa z siedzibą w UE, które tworzą zakłady badawcze i produkcyjne. EKES podkreśla kluczowe znaczenie zamawiania wyłącznie technologii unijnych w celu wyposażenia krajowych centrów monitorowania bezpieczeństwa (SOC) w najnowocześniejsze technologie. |
| --- | --- |

1.3.

Potrzebna jest średniookresowa strategia na rzecz osiągnięcia strategicznej autonomii w kluczowych technologiach i sektorach krytycznych, wspierająca przedsiębiorstwa z siedzibą w UE, które tworzą zakłady badawcze i produkcyjne. EKES podkreśla kluczowe znaczenie zamawiania wyłącznie technologii unijnych w celu wyposażenia krajowych centrów monitorowania bezpieczeństwa (SOC) w najnowocześniejsze technologie.

| 1.4. | EKES z niepokojem stwierdza, że nie przyjęto żadnego systemu cyberbezpieczeństwa i żaden produkt nie został jeszcze poddany certyfikacji cyberbezpieczeństwa cztery lata po przyjęciu unijnego aktu w sprawie cyberbezpieczeństwa (2). Zaleca zaangażowanie agencji sektorowych UE (3) w opracowywanie systemów cyberbezpieczeństwa oraz przyjęcie minimalnej normy UE we współpracy z CEN, CENELEC i ETSI, w tym w odniesieniu do urządzeń „internetu ludzi” (IoP) i internetu rzeczy (IoT). |
| --- | --- |

1.4.

EKES z niepokojem stwierdza, że nie przyjęto żadnego systemu cyberbezpieczeństwa i żaden produkt nie został jeszcze poddany certyfikacji cyberbezpieczeństwa cztery lata po przyjęciu unijnego aktu w sprawie cyberbezpieczeństwa (2

3

| 1.5. | EKES uznaje zaproponowaną zwiększoną rolę ENISA i apeluje o odpowiedni przydział personelu i środków budżetowych na wszystkie dodatkowe działania, aby umożliwić ENISA wypełnianie jej istotnej roli strategicznej zgodnie z ambicjami UE w zakresie cyberbezpieczeństwa. |
| --- | --- |

1.5.

EKES uznaje zaproponowaną zwiększoną rolę ENISA i apeluje o odpowiedni przydział personelu i środków budżetowych na wszystkie dodatkowe działania, aby umożliwić ENISA wypełnianie jej istotnej roli strategicznej zgodnie z ambicjami UE w zakresie cyberbezpieczeństwa.

| 1.6. | Państwa członkowskie powinny osiągnąć konsensus w sprawie przyjęcia całościowego podejścia do cyberbezpieczeństwa obejmującego wykwalifikowany personel, konsekwentnie wdrażane procesy i odpowiednie najnowocześniejsze technologie, ze szczególnym naciskiem na zacieśnienie współpracy z sektorem prywatnym. Kluczowe znaczenie mają silne powiązania i współpraca między sektorem obronnym a sektorem prywatnym. |
| --- | --- |

1.6.

Państwa członkowskie powinny osiągnąć konsensus w sprawie przyjęcia całościowego podejścia do cyberbezpieczeństwa obejmującego wykwalifikowany personel, konsekwentnie wdrażane procesy i odpowiednie najnowocześniejsze technologie, ze szczególnym naciskiem na zacieśnienie współpracy z sektorem prywatnym. Kluczowe znaczenie mają silne powiązania i współpraca między sektorem obronnym a sektorem prywatnym.

| 1.7. | Specyfikacje techniczne przyszłej infrastruktury informatycznej powinny umożliwiać sprawną interoperacyjność między systemami krajowymi a europejską tarczą cyberbezpieczeństwa. Krajowe SOC muszą być również przygotowane do przeprowadzania krajowych testów warunków skrajnych dotyczących infrastruktury krytycznej i dzielenia się wynikami w ramach europejskiej tarczy cyberbezpieczeństwa. |
| --- | --- |

1.7.

Specyfikacje techniczne przyszłej infrastruktury informatycznej powinny umożliwiać sprawną interoperacyjność między systemami krajowymi a europejską tarczą cyberbezpieczeństwa. Krajowe SOC muszą być również przygotowane do przeprowadzania krajowych testów warunków skrajnych dotyczących infrastruktury krytycznej i dzielenia się wynikami w ramach europejskiej tarczy cyberbezpieczeństwa.

| 1.8. | Komitet proponuje, by każde konsorcjum koordynujące SOC posiadało roczny mandat w ramach wspólnego systemu rotacji. Finansowanie unijne dla konsorcjum przyjmującego powinno pokrywać 100 % kosztów nabycia narzędzi i infrastruktury oraz 50 % kosztów operacyjnych (w przeciwieństwie do proponowanego wskaźnika 75 %–50 %). |
| --- | --- |

1.8.

Komitet proponuje, by każde konsorcjum koordynujące SOC posiadało roczny mandat w ramach wspólnego systemu rotacji. Finansowanie unijne dla konsorcjum przyjmującego powinno pokrywać 100 % kosztów nabycia narzędzi i infrastruktury oraz 50 % kosztów operacyjnych (w przeciwieństwie do proponowanego wskaźnika 75 %–50 %).

| 1.9. | Ponieważ w ostatnich latach zwiększył się niedobór wykwalifikowanej siły roboczej w dziedzinie cyberbezpieczeństwa, Komitet z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Akademii Umiejętności w dziedzinie Cyberbezpieczeństwa i uważa, że potrzebne są wskaźniki mierzące postępy w zmniejszaniu niedoborów umiejętności w zakresie cyberbezpieczeństwa. |
| --- | --- |

1.9.

Ponieważ w ostatnich latach zwiększył się niedobór wykwalifikowanej siły roboczej w dziedzinie cyberbezpieczeństwa, Komitet z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Akademii Umiejętności w dziedzinie Cyberbezpieczeństwa i uważa, że potrzebne są wskaźniki mierzące postępy w zmniejszaniu niedoborów umiejętności w zakresie cyberbezpieczeństwa.

| 1.10. | EKES zauważa, że Komisja Europejska nie przedstawiła dokładnych szacunków kosztów wymaganych programów, technologii analizy danych i projektów rozwoju infrastruktury. Uważa, że proponowane źródła finansowania na szczeblu UE są niewystarczające, i wzywa do zbadania dodatkowych źródeł, w tym łączenia prywatnych zasobów finansowych. |
| --- | --- |

1.10.

EKES zauważa, że Komisja Europejska nie przedstawiła dokładnych szacunków kosztów wymaganych programów, technologii analizy danych i projektów rozwoju infrastruktury. Uważa, że proponowane źródła finansowania na szczeblu UE są niewystarczające, i wzywa do zbadania dodatkowych źródeł, w tym łączenia prywatnych zasobów finansowych.

| 1.11. | Przedstawiona procedura ubiegania się o wsparcie z unijnej rezerwy cyberbezpieczeństwa wydaje się powolna i nie zawiera jasnych terminów reagowania. Komitet podkreśla konieczność błyskawicznego reagowania w przypadku incydentu w cyberbezpieczeństwie. |
| --- | --- |

1.11.

Przedstawiona procedura ubiegania się o wsparcie z unijnej rezerwy cyberbezpieczeństwa wydaje się powolna i nie zawiera jasnych terminów reagowania. Komitet podkreśla konieczność błyskawicznego reagowania w przypadku incydentu w cyberbezpieczeństwie.

| 1.12. | EKES wzywa Komisję Europejską do wyjaśnienia definicji „znacznej ilości danych”, o której mowa w art. 6 ust. 2 lit. a) omawianego rozporządzenia, a także „celów”, o których mowa w lit. c) tego samego ustępu. |
| --- | --- |

1.12.

EKES wzywa Komisję Europejską do wyjaśnienia definicji „znacznej ilości danych”, o której mowa w art. 6 ust. 2 lit. a) omawianego rozporządzenia, a także „celów”, o których mowa w lit. c) tego samego ustępu.

| 1.13. | Komitet uważa, że kluczowe znaczenie ma udział UE w globalnych dyskusjach na temat ustanowienia międzynarodowej strategii cyberbezpieczeństwa. Szybkie prowadzenie dochodzeń w sprawie cyberataków i pociąganie sprawców do odpowiedzialności ma zasadnicze znaczenie, w tym za pośrednictwem kanałów dyplomatycznych w sprawach spoza UE. |
| --- | --- |

1.13.

Komitet uważa, że kluczowe znaczenie ma udział UE w globalnych dyskusjach na temat ustanowienia międzynarodowej strategii cyberbezpieczeństwa. Szybkie prowadzenie dochodzeń w sprawie cyberataków i pociąganie sprawców do odpowiedzialności ma zasadnicze znaczenie, w tym za pośrednictwem kanałów dyplomatycznych w sprawach spoza UE.

| 1.14. | EKES wyraża rozczarowanie faktem, że partnerzy społeczni i organizacje społeczeństwa obywatelskiego nie zostały ani razu wymienione w dokumencie, i podkreśla, że osiągnięcie ściślejszej współpracy między podmiotami publicznymi i prywatnymi wymaga pełnego zaangażowania zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego UE. |
| --- | --- |

1.14.

EKES wyraża rozczarowanie faktem, że partnerzy społeczni i organizacje społeczeństwa obywatelskiego nie zostały ani razu wymienione w dokumencie, i podkreśla, że osiągnięcie ściślejszej współpracy między podmiotami publicznymi i prywatnymi wymaga pełnego zaangażowania zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego UE.

| 1.15. | Komitet proponuje, by sprawozdanie dla Parlamentu Europejskiego i Rady zostało przedstawione dwa lata po wejściu w życie rozporządzenia (a nie cztery, jak proponuje Komisja), wraz z oceną skutków, która powinna towarzyszyć omawianemu rozporządzeniu. EKES podkreśla potrzebę wdrożenia zarówno precyzyjnych środków realizacji, które koncentrują się na osiąganiu wyników, jak i kluczowych wskaźników efektywności, które służą do oceny wyników. |
| --- | --- |

1.15.

Komitet proponuje, by sprawozdanie dla Parlamentu Europejskiego i Rady zostało przedstawione dwa lata po wejściu w życie rozporządzenia (a nie cztery, jak proponuje Komisja), wraz z oceną skutków, która powinna towarzyszyć omawianemu rozporządzeniu. EKES podkreśla potrzebę wdrożenia zarówno precyzyjnych środków realizacji, które koncentrują się na osiąganiu wyników, jak i kluczowych wskaźników efektywności, które służą do oceny wyników.

2.   Uwagi wstępne

Uwagi wstępne

| 2.1. | Ciągłe zmiany, anonimowość i brak granic w cyberprzestrzeni stwarzają zarówno możliwości, jak i zagrożenia dla funkcjonowania społeczeństwa informacyjnego na poziomie indywidualnym, państwowym i ponadnarodowym. |
| --- | --- |

2.1.

Ciągłe zmiany, anonimowość i brak granic w cyberprzestrzeni stwarzają zarówno możliwości, jak i zagrożenia dla funkcjonowania społeczeństwa informacyjnego na poziomie indywidualnym, państwowym i ponadnarodowym.

| 2.2. | Ze względu na wyraźny potencjał szybkiego rozprzestrzeniania się incydentów w cyberbezpieczeństwie z jednego państwa członkowskiego na inne, UE stoi w obliczu rosnących zagrożeń dla cyberbezpieczeństwa i skomplikowanego krajobrazu ryzyka. Koordynacja na szczeblu UE ma zasadnicze znaczenie dla przezwyciężenia obecnego rozdrobnienia i propagowania ściślejszej współpracy między państwami członkowskimi. |
| --- | --- |

2.2.

Ze względu na wyraźny potencjał szybkiego rozprzestrzeniania się incydentów w cyberbezpieczeństwie z jednego państwa członkowskiego na inne, UE stoi w obliczu rosnących zagrożeń dla cyberbezpieczeństwa i skomplikowanego krajobrazu ryzyka. Koordynacja na szczeblu UE ma zasadnicze znaczenie dla przezwyciężenia obecnego rozdrobnienia i propagowania ściślejszej współpracy między państwami członkowskimi.

| 2.3. | Jednolity rynek UE wymaga jednolitej interpretacji i jednorodnego wdrażania przepisów dotyczących cyberbezpieczeństwa, nawet jeśli ze względu na sposób funkcjonowania poszczególnych sektorów należy przewidzieć różne podejścia. |
| --- | --- |

2.3.

Jednolity rynek UE wymaga jednolitej interpretacji i jednorodnego wdrażania przepisów dotyczących cyberbezpieczeństwa, nawet jeśli ze względu na sposób funkcjonowania poszczególnych sektorów należy przewidzieć różne podejścia.

| 2.4. | Aby szybko i skutecznie reagować na każdy incydent w cyberbezpieczeństwie, kluczowe znaczenie ma szybki system wymiany informacji między wszystkimi istotnymi zainteresowanymi stronami na szczeblu krajowym i unijnym. To z kolei wymaga jasnego zrozumienia ról i obowiązków każdej ze stron. |
| --- | --- |

2.4.

Aby szybko i skutecznie reagować na każdy incydent w cyberbezpieczeństwie, kluczowe znaczenie ma szybki system wymiany informacji między wszystkimi istotnymi zainteresowanymi stronami na szczeblu krajowym i unijnym. To z kolei wymaga jasnego zrozumienia ról i obowiązków każdej ze stron.

| 2.5. | Komitet docenia wysiłki Komisji Europejskiej w dziedzinie cyberbezpieczeństwa i dużą liczbę komunikatów i wniosków, które koncentrują się na tworzeniu silniejszych ram UE, wzmocnionej współpracy i odporności oraz budowaniu odstraszania. Europa potrzebuje najnowocześniejszych cybertechnologii, przy ściśle powiązanych sektorach obronnym i prywatnym, aby uruchomić budżety obronne i tworzyć cyberprodukty zarówno do celów wojskowych, jak i cywilnych. Komitet podkreśla, że reakcja konieczna w przypadku cyberincydentów musi obejmować nie tylko zdolności i procesy, ale także aspekty związane ze sprzętem i oprogramowaniem. |
| --- | --- |

2.5.

Komitet docenia wysiłki Komisji Europejskiej w dziedzinie cyberbezpieczeństwa i dużą liczbę komunikatów i wniosków, które koncentrują się na tworzeniu silniejszych ram UE, wzmocnionej współpracy i odporności oraz budowaniu odstraszania. Europa potrzebuje najnowocześniejszych cybertechnologii, przy ściśle powiązanych sektorach obronnym i prywatnym, aby uruchomić budżety obronne i tworzyć cyberprodukty zarówno do celów wojskowych, jak i cywilnych. Komitet podkreśla, że reakcja konieczna w przypadku cyberincydentów musi obejmować nie tylko zdolności i procesy, ale także aspekty związane ze sprzętem i oprogramowaniem.

| 2.6. | Omawiany wniosek dotyczący rozporządzenia wdraża również strategię UE w zakresie cyberbezpieczeństwa, która została przyjęta w grudniu 2020 r. i zapowiedziała ustanowienie europejskiej tarczy cyberbezpieczeństwa w celu wzmocnienia zdolności w zakresie wykrywania zagrożeń dla cyberbezpieczeństwa i wymiany informacji w całej UE. |
| --- | --- |

2.6.

Omawiany wniosek dotyczący rozporządzenia wdraża również strategię UE w zakresie cyberbezpieczeństwa, która została przyjęta w grudniu 2020 r. i zapowiedziała ustanowienie europejskiej tarczy cyberbezpieczeństwa w celu wzmocnienia zdolności w zakresie wykrywania zagrożeń dla cyberbezpieczeństwa i wymiany informacji w całej UE.

| 2.7. | W miarę rozwoju europejskiej tarczy cyberbezpieczeństwa Komisja Europejska proponuje przyszłą stopniową współpracę z sieciami i platformami odpowiedzialnymi za wymianę informacji w środowisku cyberobrony, w ścisłej współpracy z Wysokim Przedstawicielem. |
| --- | --- |

2.7.

W miarę rozwoju europejskiej tarczy cyberbezpieczeństwa Komisja Europejska proponuje przyszłą stopniową współpracę z sieciami i platformami odpowiedzialnymi za wymianę informacji w środowisku cyberobrony, w ścisłej współpracy z Wysokim Przedstawicielem.

| 2.8. | Rosyjska zbrojna agresja wobec Ukrainy pokazała, w jaki sposób można przeprowadzać ofensywne cyberoperacje jako kluczowy element taktyki hybrydowej, która obejmuje przymus, destabilizację i zakłócenia gospodarcze. |
| --- | --- |

2.8.

Rosyjska zbrojna agresja wobec Ukrainy pokazała, w jaki sposób można przeprowadzać ofensywne cyberoperacje jako kluczowy element taktyki hybrydowej, która obejmuje przymus, destabilizację i zakłócenia gospodarcze.

3.   Uwagi ogólne

Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje proponowane rozporządzenie, które ma zaradzić obecnemu rozdrobnieniu rynku i przyspieszyć współpracę między europejskimi zainteresowanymi stronami z sektora prywatnego i publicznego w celu lepszego zapobiegania zagrożeniom cyberbezpieczeństwa, ich wykrywania i reagowania na nie. Po wdrożeniu może przyczynić się do zwiększenia odporności systemów europejskich. |
| --- | --- |

3.1.

EKES z zadowoleniem przyjmuje proponowane rozporządzenie, które ma zaradzić obecnemu rozdrobnieniu rynku i przyspieszyć współpracę między europejskimi zainteresowanymi stronami z sektora prywatnego i publicznego w celu lepszego zapobiegania zagrożeniom cyberbezpieczeństwa, ich wykrywania i reagowania na nie. Po wdrożeniu może przyczynić się do zwiększenia odporności systemów europejskich.

| 3.2. | Należy jednak zauważyć, że cele określone w niniejszym wniosku zostały już wskazane we wniosku dotyczącym wspólnej jednostki ds. cyberprzestrzeni (4): ściślejsza współpraca, gotowość i odporność systemów cyberbezpieczeństwa UE. Chociaż oczekiwano, że jednostka ds. cyberprzestrzeni stanie się operacyjna do końca 2022 r., we wniosku Komisji nie ma o niej w ogóle mowy. |
| --- | --- |

3.2.

Należy jednak zauważyć, że cele określone w niniejszym wniosku zostały już wskazane we wniosku dotyczącym wspólnej jednostki ds. cyberprzestrzeni (4

| 3.3. | Żadna pojedyncza technologia lub narzędzie nie może zapewnić pełnej ochrony przed cyberzagrożeniami. Państwa członkowskie powinny zatem uzgodnić całościowe podejście do bezpieczeństwa, obejmujące wykwalifikowany personel, konsekwentnie stosowane procesy i odpowiednie najnowocześniejsze technologie. Należy skupić się na lepszej współpracy z sektorem prywatnym. |
| --- | --- |

3.3.

Żadna pojedyncza technologia lub narzędzie nie może zapewnić pełnej ochrony przed cyberzagrożeniami. Państwa członkowskie powinny zatem uzgodnić całościowe podejście do bezpieczeństwa, obejmujące wykwalifikowany personel, konsekwentnie stosowane procesy i odpowiednie najnowocześniejsze technologie. Należy skupić się na lepszej współpracy z sektorem prywatnym.

| 3.4. | EKES wyraża rozczarowanie faktem, że w dokumencie ani razu nie wspomniano o partnerach społecznych i organizacjach społeczeństwa obywatelskiego. Wzmocnionej współpracy między organizacjami publicznymi i prywatnymi nie da się osiągnąć bez pełnego zaangażowania zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego UE. |
| --- | --- |

3.4.

EKES wyraża rozczarowanie faktem, że w dokumencie ani razu nie wspomniano o partnerach społecznych i organizacjach społeczeństwa obywatelskiego. Wzmocnionej współpracy między organizacjami publicznymi i prywatnymi nie da się osiągnąć bez pełnego zaangażowania zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego UE.

| 3.5. | UE powinna przyjąć średniookresową strategię na rzecz osiągnięcia strategicznej autonomii w kluczowych technologiach i sektorach krytycznych, a EKES zaleca wspieranie przedsiębiorstw z siedzibą w UE w tworzeniu zakładów badawczych i produkcyjnych w celu wspierania autonomicznego ekosystemu cyberbezpieczeństwa. EKES zasugerował już, że „UE musi przede wszystkim zmniejszyć zależność od gigantów technologicznych spoza UE poprzez wzmożone wysiłki, by rozwinąć bezpieczną, inkluzywną i opartą na wartościach gospodarkę cyfrową” (5). |
| --- | --- |

3.5.

UE powinna przyjąć średniookresową strategię na rzecz osiągnięcia strategicznej autonomii w kluczowych technologiach i sektorach krytycznych, a EKES zaleca wspieranie przedsiębiorstw z siedzibą w UE w tworzeniu zakładów badawczych i produkcyjnych w celu wspierania autonomicznego ekosystemu cyberbezpieczeństwa. EKES zasugerował już, że „UE musi przede wszystkim zmniejszyć zależność od gigantów technologicznych spoza UE poprzez wzmożone wysiłki, by rozwinąć bezpieczną, inkluzywną i opartą na wartościach gospodarkę cyfrową” (5

| 3.6. | Z dużym zadowoleniem należy przyjąć propozycję ustanowienia europejskiej tarczy cyberbezpieczeństwa, która będzie złożona z krajowych i transgranicznych centrów monitorowania bezpieczeństwa (SOC) i będzie wyposażona w najnowocześniejsze technologie. Aby zapewnić odporność całego łańcucha dostaw, rozwiązania SOC muszą nie tylko chronić wewnętrzne zasoby organizacyjne, ale również sprzyjać bezpiecznej wymianie i szerszej współpracy w ramach ekosystemu. Specyfikacje techniczne przyszłej infrastruktury informatycznej muszą umożliwiać pełną interoperacyjność między systemami krajowymi a europejską tarczą cyberbezpieczeństwa. |
| --- | --- |

3.6.

Z dużym zadowoleniem należy przyjąć propozycję ustanowienia europejskiej tarczy cyberbezpieczeństwa, która będzie złożona z krajowych i transgranicznych centrów monitorowania bezpieczeństwa (SOC) i będzie wyposażona w najnowocześniejsze technologie. Aby zapewnić odporność całego łańcucha dostaw, rozwiązania SOC muszą nie tylko chronić wewnętrzne zasoby organizacyjne, ale również sprzyjać bezpiecznej wymianie i szerszej współpracy w ramach ekosystemu. Specyfikacje techniczne przyszłej infrastruktury informatycznej muszą umożliwiać pełną interoperacyjność między systemami krajowymi a europejską tarczą cyberbezpieczeństwa.

| 3.7. | EKES podkreśla istotny aspekt zamawiania wyłącznie technologii europejskich, aby wyposażyć członków europejskiej tarczy cyberbezpieczeństwa w najnowocześniejsze technologie. UE nie może sobie pozwolić na ryzyko nabywania krytycznych cybertechnologii od firm zagranicznych; „w strategicznym interesie UE leży zapewnienie, aby Unia utrzymywała i rozwijała podstawowe zdolności do zabezpieczenia swoich: gospodarki cyfrowej, społeczeństwa i demokracji, osiągnięcia pełnej suwerenności cyfrowej jako jedynego sposobu ochrony technologii krytycznych i świadczenia skutecznych kluczowych usług w zakresie cyberbezpieczeństwa” (6). |
| --- | --- |

3.7.

EKES podkreśla istotny aspekt zamawiania wyłącznie technologii europejskich, aby wyposażyć członków europejskiej tarczy cyberbezpieczeństwa w najnowocześniejsze technologie. UE nie może sobie pozwolić na ryzyko nabywania krytycznych cybertechnologii od firm zagranicznych; „w strategicznym interesie UE leży zapewnienie, aby Unia utrzymywała i rozwijała podstawowe zdolności do zabezpieczenia swoich: gospodarki cyfrowej, społeczeństwa i demokracji, osiągnięcia pełnej suwerenności cyfrowej jako jedynego sposobu ochrony technologii krytycznych i świadczenia skutecznych kluczowych usług w zakresie cyberbezpieczeństwa” (6

| 3.8. | Komitet uważa, że proponowany podział środków na zakup sprzętu dla krajowych SOC (50 % ze środków krajowych i 50 % ze środków UE) jest odpowiedni, gdyż zapewnia równowagę środków krajowych i unijnych. Konieczne są wspólne wysiłki w celu zapewnienia odpowiedniego sprzętu zaawansowanego technologicznie i skoordynowanego funkcjonowania sieci SOC. |
| --- | --- |

3.8.

Komitet uważa, że proponowany podział środków na zakup sprzętu dla krajowych SOC (50 % ze środków krajowych i 50 % ze środków UE) jest odpowiedni, gdyż zapewnia równowagę środków krajowych i unijnych. Konieczne są wspólne wysiłki w celu zapewnienia odpowiedniego sprzętu zaawansowanego technologicznie i skoordynowanego funkcjonowania sieci SOC.

| 3.9. | Krajowe SOC muszą skupić się na ustanowieniu kompleksowych protokołów oceny i testowania bezpieczeństwa oraz powinny przeprowadzać oceny okresowe. Aby ocenić i zwiększyć odporność na potencjalne cyberataki, powinny być również przygotowane do przeprowadzania krajowych testów warunków skrajnych dotyczących infrastruktury krytycznej. Wyniki muszą być udostępniane w ramach europejskiej tarczy cyberbezpieczeństwa i konieczne są wspólne wysiłki w celu oceny istniejących problemów, aktualizacji wytycznych dotyczących sprawozdawczości oraz skutecznego rozwiązywania problemów. |
| --- | --- |

3.9.

Krajowe SOC muszą skupić się na ustanowieniu kompleksowych protokołów oceny i testowania bezpieczeństwa oraz powinny przeprowadzać oceny okresowe. Aby ocenić i zwiększyć odporność na potencjalne cyberataki, powinny być również przygotowane do przeprowadzania krajowych testów warunków skrajnych dotyczących infrastruktury krytycznej. Wyniki muszą być udostępniane w ramach europejskiej tarczy cyberbezpieczeństwa i konieczne są wspólne wysiłki w celu oceny istniejących problemów, aktualizacji wytycznych dotyczących sprawozdawczości oraz skutecznego rozwiązywania problemów.

| 3.10. | EKES z niepokojem stwierdza, że Komisja nie przyjęła dotąd żadnego systemu cyberbezpieczeństwa w drodze aktów wykonawczych i żaden produkt nie został jeszcze poddany certyfikacji cyberbezpieczeństwa cztery lata po przyjęciu unijnego aktu w sprawie cyberbezpieczeństwa. Agencje sektorowe UE powinny być zaangażowane w proces opracowywania unijnych systemów cyberbezpieczeństwa. Należy przyjąć minimalną normę europejską we współpracy z CEN, CENELEC i ETSI, w tym w odniesieniu do urządzeń IoP i IoT. |
| --- | --- |

3.10.

EKES z niepokojem stwierdza, że Komisja nie przyjęła dotąd żadnego systemu cyberbezpieczeństwa w drodze aktów wykonawczych i żaden produkt nie został jeszcze poddany certyfikacji cyberbezpieczeństwa cztery lata po przyjęciu unijnego aktu w sprawie cyberbezpieczeństwa. Agencje sektorowe UE powinny być zaangażowane w proces opracowywania unijnych systemów cyberbezpieczeństwa. Należy przyjąć minimalną normę europejską we współpracy z CEN, CENELEC i ETSI, w tym w odniesieniu do urządzeń IoP i IoT.

| 3.11. | Nauki informatyczne i cyberbezpieczeństwo muszą zostać włączone do programów nauczania w szkołach podstawowych i średnich we wszystkich państwach członkowskich. Ponieważ niedobór wykwalifikowanej siły roboczej w dziedzinie cyberbezpieczeństwa zwiększył się w ostatnich latach, Komitet uważa, że należy rozważyć ewentualne zachęty do wspierania tej inicjatywy. Komitet z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę dotyczącą Akademii Umiejętności w dziedzinie Cyberbezpieczeństwa i uważa, że potrzebne są wskaźniki mierzące postępy w zmniejszaniu niedoborów umiejętności w zakresie cyberbezpieczeństwa. |
| --- | --- |

3.11.

Nauki informatyczne i cyberbezpieczeństwo muszą zostać włączone do programów nauczania w szkołach podstawowych i średnich we wszystkich państwach członkowskich. Ponieważ niedobór wykwalifikowanej siły roboczej w dziedzinie cyberbezpieczeństwa zwiększył się w ostatnich latach, Komitet uważa, że należy rozważyć ewentualne zachęty do wspierania tej inicjatywy. Komitet z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę dotyczącą Akademii Umiejętności w dziedzinie Cyberbezpieczeństwa i uważa, że potrzebne są wskaźniki mierzące postępy w zmniejszaniu niedoborów umiejętności w zakresie cyberbezpieczeństwa.

| 3.12. | Jeżeli nie zostanie wzmocniona współpraca międzynarodowa między państwami, przemysłem i ekspertami w celu ustanowienia wspólnych definicji i rozwiązań w zakresie cyberbezpieczeństwa, światowa gospodarka cyfrowa będzie miała do czynienia z rosnącym zagrożeniem cyberatakami. Współpraca międzynarodowa ma zasadnicze znaczenie dla zrozumienia zagrożeń dla cyberbezpieczeństwa i zmieniającego się charakteru globalnych cyberataków, a tym samym dla zapewnienia gotowości do przeciwdziałania im. UE musi zaangażować się w globalne dyskusje na temat ustanowienia międzynarodowej strategii cyberbezpieczeństwa, wraz ze wspólnymi działaniami międzynarodowymi i wzmocnioną współpracą. |
| --- | --- |

3.12.

Jeżeli nie zostanie wzmocniona współpraca międzynarodowa między państwami, przemysłem i ekspertami w celu ustanowienia wspólnych definicji i rozwiązań w zakresie cyberbezpieczeństwa, światowa gospodarka cyfrowa będzie miała do czynienia z rosnącym zagrożeniem cyberatakami. Współpraca międzynarodowa ma zasadnicze znaczenie dla zrozumienia zagrożeń dla cyberbezpieczeństwa i zmieniającego się charakteru globalnych cyberataków, a tym samym dla zapewnienia gotowości do przeciwdziałania im. UE musi zaangażować się w globalne dyskusje na temat ustanowienia międzynarodowej strategii cyberbezpieczeństwa, wraz ze wspólnymi działaniami międzynarodowymi i wzmocnioną współpracą.

| 3.13. | Aby zapewnić skuteczne odstraszanie, konieczne jest wzmocnienie reakcji UE w zakresie egzekwowania prawa poprzez skupienie się na wykrywaniu, identyfikowaniu i ściganiu cyberprzestępców. Szybkie prowadzenie dochodzeń w sprawie cyberataków i stawianie sprawców przed wymiarem sprawiedliwości, w tym z użyciem środków dyplomatycznych w sprawach poza UE, ma kluczowe znaczenie. |
| --- | --- |

3.13.

Aby zapewnić skuteczne odstraszanie, konieczne jest wzmocnienie reakcji UE w zakresie egzekwowania prawa poprzez skupienie się na wykrywaniu, identyfikowaniu i ściganiu cyberprzestępców. Szybkie prowadzenie dochodzeń w sprawie cyberataków i stawianie sprawców przed wymiarem sprawiedliwości, w tym z użyciem środków dyplomatycznych w sprawach poza UE, ma kluczowe znaczenie.

4.   Uwagi szczegółowe

Uwagi szczegółowe

| 4.1. | EKES zauważa, że istnieje rozbieżność wizji dotyczących bardziej scentralizowanych działań na szczeblu UE oraz uprawnień i jurysdykcji państw członkowskich, i kwestionuje ostateczne porozumienie w sprawie omawianego wniosku, zwłaszcza że państwa członkowskie jasno stwierdziły w konkluzjach Rady z 2021 r. (7), że to na nich spoczywa odpowiedzialność za reagowanie na znaczące cyberincydenty i cyberkryzysy dotykające ich państwa. |
| --- | --- |

4.1.

EKES zauważa, że istnieje rozbieżność wizji dotyczących bardziej scentralizowanych działań na szczeblu UE oraz uprawnień i jurysdykcji państw członkowskich, i kwestionuje ostateczne porozumienie w sprawie omawianego wniosku, zwłaszcza że państwa członkowskie jasno stwierdziły w konkluzjach Rady z 2021 r. (7

| 4.2. | EKES docenia wzmocnioną rolę ENISA i proponowane dodatkowe obowiązki po przyjęciu rozporządzenia. Komitet zwraca jednak uwagę, że wszelkie dodatkowe działania ENISA wymagają specjalnego personelu odpowiedzialnego za te zadania i przyznania odpowiedniego budżetu. Jeżeli kwestia ta nie zostanie rozwiązana, ENISA nie będzie mogła pełnić swej kluczowej strategicznej roli zgodnie z ambicjami UE w dziedzinie cyberbezpieczeństwa. |
| --- | --- |

4.2.

EKES docenia wzmocnioną rolę ENISA i proponowane dodatkowe obowiązki po przyjęciu rozporządzenia. Komitet zwraca jednak uwagę, że wszelkie dodatkowe działania ENISA wymagają specjalnego personelu odpowiedzialnego za te zadania i przyznania odpowiedniego budżetu. Jeżeli kwestia ta nie zostanie rozwiązana, ENISA nie będzie mogła pełnić swej kluczowej strategicznej roli zgodnie z ambicjami UE w dziedzinie cyberbezpieczeństwa.

| 4.3. | EKES uważa, że wniosek Komisji jest niejasny co do tego, czy krajowy SOC może stanowić część więcej niż jednej transgranicznej sieci SOC. Nie jest też jasne, czy grupowanie krajowych SOC będzie się odbywać zgodnie z kryteriami geograficznymi, czy też po prostu w oparciu o wolną wolę państw członkowskich. |
| --- | --- |

4.3.

EKES uważa, że wniosek Komisji jest niejasny co do tego, czy krajowy SOC może stanowić część więcej niż jednej transgranicznej sieci SOC. Nie jest też jasne, czy grupowanie krajowych SOC będzie się odbywać zgodnie z kryteriami geograficznymi, czy też po prostu w oparciu o wolną wolę państw członkowskich.

| 4.4. | EKES zwraca się o wyjaśnienie, co oznacza „znaczna ilość danych” w art. 6 ust. 2 lit. a) omawianego rozporządzenia i jakie są „cele”, do których odnosi się Komisja w lit. c) tego samego ustępu. |
| --- | --- |

4.4.

EKES zwraca się o wyjaśnienie, co oznacza „znaczna ilość danych” w art. 6 ust. 2 lit. a) omawianego rozporządzenia i jakie są „cele”, do których odnosi się Komisja w lit. c) tego samego ustępu.

| 4.5. | Jeżeli państwa członkowskie przyjmą propozycję dotyczącą transgranicznych SOC, to aby zapewnić pełne zaangażowanie krajowych SOC i zarządzanie dzielone z transgranicznymi SOC, SOC pełniący funkcję koordynującego SOC w danym konsorcjum powinien dysponować rocznym mandatem, przy czym wszystkie SOC powinny mieć możliwość koordynowania przywództwa w systemie rotacyjnym. |
| --- | --- |

4.5.

Jeżeli państwa członkowskie przyjmą propozycję dotyczącą transgranicznych SOC, to aby zapewnić pełne zaangażowanie krajowych SOC i zarządzanie dzielone z transgranicznymi SOC, SOC pełniący funkcję koordynującego SOC w danym konsorcjum powinien dysponować rocznym mandatem, przy czym wszystkie SOC powinny mieć możliwość koordynowania przywództwa w systemie rotacyjnym.

| 4.6. | Komitet uważa, że finansowanie ze środków UE konsorcjum przyjmującego powinno obejmować 100 % kosztów nabycia narzędzi i infrastruktury oraz 50 % kosztów operacyjnych (w przeciwieństwie do proponowanego we wniosku wskaźnika 75 %–50 %), aby przyspieszyć tworzenie konsorcjów. Należy zagwarantować koordynację w zakresie zamówień publicznych. |
| --- | --- |

4.6.

Komitet uważa, że finansowanie ze środków UE konsorcjum przyjmującego powinno obejmować 100 % kosztów nabycia narzędzi i infrastruktury oraz 50 % kosztów operacyjnych (w przeciwieństwie do proponowanego we wniosku wskaźnika 75 %–50 %), aby przyspieszyć tworzenie konsorcjów. Należy zagwarantować koordynację w zakresie zamówień publicznych.

| 4.7. | Komitet uważa, że skuteczność europejskiej tarczy cyberbezpieczeństwa w zakresie pomagania państwom członkowskim w przygotowaniu się na cyberincydenty i reagowaniu na nie wymaga konkretnych środków na rzecz pomiaru skuteczności ukierunkowanych na osiąganie wymiernych wyników oraz kluczowych wskaźników efektywności umożliwiających ocenę wyników. EKES zaleca systematyczne rejestrowanie naruszeń cyberbezpieczeństwa i udostępnianie tych informacji uprawnionym zainteresowanym stronom. Umożliwi to ocenę, wdrożenie odpowiednich środków zapobiegawczych i ochronę przed potencjalnymi stratami. |
| --- | --- |

4.7.

Komitet uważa, że skuteczność europejskiej tarczy cyberbezpieczeństwa w zakresie pomagania państwom członkowskim w przygotowaniu się na cyberincydenty i reagowaniu na nie wymaga konkretnych środków na rzecz pomiaru skuteczności ukierunkowanych na osiąganie wymiernych wyników oraz kluczowych wskaźników efektywności umożliwiających ocenę wyników. EKES zaleca systematyczne rejestrowanie naruszeń cyberbezpieczeństwa i udostępnianie tych informacji uprawnionym zainteresowanym stronom. Umożliwi to ocenę, wdrożenie odpowiednich środków zapobiegawczych i ochronę przed potencjalnymi stratami.

| 4.8. | EKES przyjmuje do wiadomości i popiera propozycję umożliwienia państwom członkowskim zwracania się o pokrycie kosztów związanych z wysyłaniem zespołów ekspertów w ramach wzajemnej pomocy. Chociaż należy wspierać proces wzajemnej pomocy, to mechanizm solidarności powinien być odpowiednio i stopniowo testowany, aby udowodnić swoją skuteczność przed jego pełnym wdrożeniem. |
| --- | --- |

4.8.

EKES przyjmuje do wiadomości i popiera propozycję umożliwienia państwom członkowskim zwracania się o pokrycie kosztów związanych z wysyłaniem zespołów ekspertów w ramach wzajemnej pomocy. Chociaż należy wspierać proces wzajemnej pomocy, to mechanizm solidarności powinien być odpowiednio i stopniowo testowany, aby udowodnić swoją skuteczność przed jego pełnym wdrożeniem.

| 4.9. | Komitet z niepokojem zauważa, że coraz więcej światowych guru technologii sztucznej inteligencji (Elon Musk, Geoffrey Hinton itp.) ostrzega przed egzystencjalnym zagrożeniem, jakie stwarza rozwój sztucznej inteligencji w nieregulowanym środowisku. Regulacje dotyczące sztucznej inteligencji muszą iść dalej niż przepisy aktu w sprawie sztucznej inteligencji (8), a EKES wzywa do odpowiedzialnego wykorzystywania tej technologii we wszystkich projektach w UE, w tym w dziedzinie cyberbezpieczeństwa. Pilnie potrzebne są dalsze dyskusje i wzmocnione ramy regulacyjne. |
| --- | --- |

4.9.

Komitet z niepokojem zauważa, że coraz więcej światowych guru technologii sztucznej inteligencji (Elon Musk, Geoffrey Hinton itp.) ostrzega przed egzystencjalnym zagrożeniem, jakie stwarza rozwój sztucznej inteligencji w nieregulowanym środowisku. Regulacje dotyczące sztucznej inteligencji muszą iść dalej niż przepisy aktu w sprawie sztucznej inteligencji (8

| 4.10. | EKES już wcześniej stwierdził, że „UE powinna stanowczo sprzeciwiać się wszelkiego rodzaju systemom scoringu obywateli. EKES jasno stwierdza, że prawdziwa demokracja nie może istnieć bez efektywnej ochrony danych osobowych” (9). Ochrona praw człowieka i prawa obywateli do prywatności musi pozostać podstawową zasadą przy opracowywaniu ulepszonych systemów cyberbezpieczeństwa w całej UE. |
| --- | --- |

4.10.

EKES już wcześniej stwierdził, że „UE powinna stanowczo sprzeciwiać się wszelkiego rodzaju systemom scoringu obywateli. EKES jasno stwierdza, że prawdziwa demokracja nie może istnieć bez efektywnej ochrony danych osobowych” (9

| 4.11. | Europejczycy mają do odegrania ważną rolę w sygnalizowaniu cyberzagrożeń odpowiednim organom. EKES uważa, że zasadnicze znaczenie ma zagwarantowanie odpowiednich kanałów komunikacji ze społeczeństwem i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, i wzywa do utworzenia specjalnej platformy do przyjmowania informacji wywiadowczych dotyczących zagrożeń dla cyberbezpieczeństwa. W celu stworzenia narzędzi interakcji ze społeczeństwem Komitet wzywa do prowadzenia kampanii informacyjnych i uświadamiających w celu promowania już dostępnych narzędzi. |
| --- | --- |

4.11.

Europejczycy mają do odegrania ważną rolę w sygnalizowaniu cyberzagrożeń odpowiednim organom. EKES uważa, że zasadnicze znaczenie ma zagwarantowanie odpowiednich kanałów komunikacji ze społeczeństwem i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, i wzywa do utworzenia specjalnej platformy do przyjmowania informacji wywiadowczych dotyczących zagrożeń dla cyberbezpieczeństwa. W celu stworzenia narzędzi interakcji ze społeczeństwem Komitet wzywa do prowadzenia kampanii informacyjnych i uświadamiających w celu promowania już dostępnych narzędzi.

| 4.12. | UE i NATO powinny współpracować na rzecz harmonizacji cyberbezpieczeństwa i innych norm technicznych w sektorze obrony, aby zminimalizować przeszkody biurokratyczne i formalności. Ponadto UE i NATO powinny współpracować w zakresie standardów zamówień publicznych i wspólnie ustanowić skuteczne i przejrzyste ramy zamówień, które umożliwiłyby przedsiębiorstwom, zwłaszcza MŚP, udział w przetargach publicznych i uczciwe konkurowanie. |
| --- | --- |

4.12.

UE i NATO powinny współpracować na rzecz harmonizacji cyberbezpieczeństwa i innych norm technicznych w sektorze obrony, aby zminimalizować przeszkody biurokratyczne i formalności. Ponadto UE i NATO powinny współpracować w zakresie standardów zamówień publicznych i wspólnie ustanowić skuteczne i przejrzyste ramy zamówień, które umożliwiłyby przedsiębiorstwom, zwłaszcza MŚP, udział w przetargach publicznych i uczciwe konkurowanie.

| 4.13. | EKES uważa proponowane źródła finansowania dostępne na szczeblu UE za niewystarczające i domaga się poszukiwania dodatkowych źródeł, w tym łączenia prywatnych zasobów finansowych. Zauważa, że Komisja nie zaproponowała konkretnego oszacowania kosztów niezbędnych programów sztucznej inteligencji, technologii analizy danych i projektów rozwoju infrastruktury we wszystkich państwach członkowskich i na szczeblu UE, które będą niezbędne do wdrożenia działań określonych w omawianym rozporządzeniu. |
| --- | --- |

4.13.

EKES uważa proponowane źródła finansowania dostępne na szczeblu UE za niewystarczające i domaga się poszukiwania dodatkowych źródeł, w tym łączenia prywatnych zasobów finansowych. Zauważa, że Komisja nie zaproponowała konkretnego oszacowania kosztów niezbędnych programów sztucznej inteligencji, technologii analizy danych i projektów rozwoju infrastruktury we wszystkich państwach członkowskich i na szczeblu UE, które będą niezbędne do wdrożenia działań określonych w omawianym rozporządzeniu.

| 4.14. | Komisja proponuje przyznanie jej uprawnień wykonawczych w celu ustanowienia jednolitych warunków wdrażania tego rozporządzenia, w tym określenia warunków interoperacyjności między transgranicznymi SOC, ustanowienia procedur wymiany informacji podczas cyberincydentów, a także określenia wymogów technicznych dotyczących bezpieczeństwa europejskiej tarczy cyberbezpieczeństwa itp. EKES uważa, że wszystkie te kwestie powinny były zostać wyjaśnione wcześniej i przedstawione we wniosku dotyczącym rozporządzenia, ponieważ cyberbezpieczeństwo pozostaje prerogatywą państw członkowskich, a przyznanie zbyt wielu uprawnień do wprowadzania zmian w rękach Komisji mogłoby spowodować niepotrzebne napięcia na tle obaw o obchodzenie unijnego systemu demokratycznego. |
| --- | --- |

4.14.

Komisja proponuje przyznanie jej uprawnień wykonawczych w celu ustanowienia jednolitych warunków wdrażania tego rozporządzenia, w tym określenia warunków interoperacyjności między transgranicznymi SOC, ustanowienia procedur wymiany informacji podczas cyberincydentów, a także określenia wymogów technicznych dotyczących bezpieczeństwa europejskiej tarczy cyberbezpieczeństwa itp. EKES uważa, że wszystkie te kwestie powinny były zostać wyjaśnione wcześniej i przedstawione we wniosku dotyczącym rozporządzenia, ponieważ cyberbezpieczeństwo pozostaje prerogatywą państw członkowskich, a przyznanie zbyt wielu uprawnień do wprowadzania zmian w rękach Komisji mogłoby spowodować niepotrzebne napięcia na tle obaw o obchodzenie unijnego systemu demokratycznego.

| 4.15. | Akt o cyberbezpieczeństwie zawiera komponent przemysłowy, którego celem jest ustanowienie jednolitego rynku rozwiązań w zakresie cyberbezpieczeństwa poprzez utworzenie rezerwy cyberbezpieczeństwa. Procedura ubiegania się o wsparcie z tej rezerwy wydaje się jednak bardzo powolna i nie zawiera jasnych terminów na udzielenie odpowiedzi. Komitet podkreśla, że w przypadku cyberincydentu odpowiednia reakcja musi być błyskawiczna; z pewnością nie umożliwi jej ta długa procedura. |
| --- | --- |

4.15.

Akt o cyberbezpieczeństwie zawiera komponent przemysłowy, którego celem jest ustanowienie jednolitego rynku rozwiązań w zakresie cyberbezpieczeństwa poprzez utworzenie rezerwy cyberbezpieczeństwa. Procedura ubiegania się o wsparcie z tej rezerwy wydaje się jednak bardzo powolna i nie zawiera jasnych terminów na udzielenie odpowiedzi. Komitet podkreśla, że w przypadku cyberincydentu odpowiednia reakcja musi być błyskawiczna; z pewnością nie umożliwi jej ta długa procedura.

| 4.16. | Komisja Europejska wyjaśniła, że ocena skutków nie została przeprowadzona ze względu na pilny charakter wniosku. Zaproponowała również przedstawienie Parlamentowi Europejskiemu i Radzie szczegółowego sprawozdania cztery lata po wejściu w życie rozporządzenia. Biorąc pod uwagę szybkie zmiany w dziedzinie cyberbezpieczeństwa, EKES uważa, że sprawozdanie powinno zostać przedstawione dwa lata po wejściu w życie rozporządzenia, wraz z oceną skutków, której brakuje w rozporządzeniu. Zaleca ponadto, by we wniosku zwrócono większą uwagę na przestrzeganie zasad pomocniczości i proporcjonalności, zgodnie z art. 4 ust. 2 TUE. Jest to niezbędne, by zapobiec napięciom między scentralizowanymi działaniami UE a kompetencjami i jurysdykcją państw członkowskich. |
| --- | --- |

4.16.

Komisja Europejska wyjaśniła, że ocena skutków nie została przeprowadzona ze względu na pilny charakter wniosku. Zaproponowała również przedstawienie Parlamentowi Europejskiemu i Radzie szczegółowego sprawozdania cztery lata po wejściu w życie rozporządzenia. Biorąc pod uwagę szybkie zmiany w dziedzinie cyberbezpieczeństwa, EKES uważa, że sprawozdanie powinno zostać przedstawione dwa lata po wejściu w życie rozporządzenia, wraz z oceną skutków, której brakuje w rozporządzeniu. Zaleca ponadto, by we wniosku zwrócono większą uwagę na przestrzeganie zasad pomocniczości i proporcjonalności, zgodnie z art. 4 ust. 2 TUE. Jest to niezbędne, by zapobiec napięciom między scentralizowanymi działaniami UE a kompetencjami i jurysdykcją państw członkowskich.

| 4.17. | EKES podkreśla też, że kwestie cyberbezpieczeństwa należy włączyć do wszystkich obszarów polityki UE. |
| --- | --- |

4.17.

EKES podkreśla też, że kwestie cyberbezpieczeństwa należy włączyć do wszystkich obszarów polityki UE.

Bruksela, 13 lipca 2023 r.

Oliver RÖPKE

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego środki mające na celu zwiększenie solidarności i zdolności w Unii w zakresie wykrywania zagrożeń cyberbezpieczeństwa i incydentów w cyberbezpieczeństwie oraz przygotowywania się i reagowania na takie zagrożenia i incydenty.

1

(2)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/881 z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie ENISA (Agencji Unii Europejskiej ds. Cyberbezpieczeństwa) oraz certyfikacji cyberbezpieczeństwa w zakresie technologii informacyjno-komunikacyjnych oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 526/2013 (akt o cyberbezpieczeństwie) (Dz.U. L 151 z 7.6.2019, s. 15).

2

(3)  EASA, ERA, EMA itd.

3

(4)  Komisja proponuje utworzenie wspólnej jednostki ds. cyberprzestrzeni, aby lepiej reagować na incydenty na dużą skalę zagrażające naszemu bezpieczeństwu.

4

(5)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Suwerenność cyfrowa kluczowym filarem cyfryzacji i wzrostu” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 75 z 28.2.2023, s. 8).

5

(6)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wspólny komunikat do Parlamentu Europejskiego i Rady »Polityka UE w zakresie cyberobrony«
  ” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 293 z 18.8.2023, s. 21).

6

(7)  Konkluzje Rady z 19 października 2021 r. w sprawie zbadania potencjału inicjatywy dotyczącej wspólnej jednostki ds. cyberprzestrzeni.

7

(8)  Akt w sprawie sztucznej inteligencji.

8

(9)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wspólny komunikat do Parlamentu Europejskiego i Rady »Polityka UE w zakresie cyberobrony«
  ” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 293 z 18.8.2023, s. 21).

9

---

| 29.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 349/173 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 349/173

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Zmiana inicjatywy UE na rzecz owadów zapylających – nowy ład na rzecz owadów zapylających«
  ”

[COM(2023) 35 – final]

(2023/C 349/26)

| Sprawozdawczyni: | Jarmila DUBRAVSKÁ |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Weselin MITOW |

Sprawozdawczyni:

Jarmila DUBRAVSKÁ

Jarmila DUBRAVSKÁ

Współsprawozdawca:

Weselin MITOW

Weselin MITOW

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 24.1.2023 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 28.6.2023 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 13.7.2023 |
| Sesja plenarna nr | 580 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 182/0/3 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 24.1.2023

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

28.6.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

13.7.2023

Sesja plenarna nr

580

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

182/0/3

1.   Wnioski i zalecenia

Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) popiera ambitny komunikat Komisji (1), który stanowi odpowiedź na tendencję spadkową populacji dzikich owadów zapylających w UE. Uważa jednak, że przez pięć lat od przyjęcia pierwotnej inicjatywy poczyniono niewystarczające postępy, zwłaszcza jeśli chodzi o uzyskanie niezbędnych danych, które mogłyby pobudzać do dalszych działań politycznych. EKES odnotowuje brak jasnego zarządzania wdrażaniem proponowanych działań i wzywa państwa członkowskie do szybkiego poparcia omawianego komunikatu. |
| --- | --- |

1.1.

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) popiera ambitny komunikat Komisji (1

| 1.2. | Spadek liczebności owadów zapylających przypisuje się różnym czynnikom, w tym w tym niewystarczającym źródłom pożywienia, niestosowaniu praktyk płodozmianu, zarządzaniu pestycydami w różnych państwach członkowskich, zużyciu pestycydów na hektar gruntów rolnych, zachowaniu mieszkańców miast i wsi, inwazji nierodzimych gatunków owadów i roślin, drapieżnikom, metodom zarządzania stosowanym przez pszczelarzy, zakażeniom patogenami, w tym wirusami, oraz kwestiom związanym ze zmianą klimatu. Komitet z zadowoleniem przyjmuje wprowadzenie ogólnounijnego systemu monitorowania owadów zapylających i zarządzania (EU-PoMS). |
| --- | --- |

1.2.

Spadek liczebności owadów zapylających przypisuje się różnym czynnikom, w tym w tym niewystarczającym źródłom pożywienia, niestosowaniu praktyk płodozmianu, zarządzaniu pestycydami w różnych państwach członkowskich, zużyciu pestycydów na hektar gruntów rolnych, zachowaniu mieszkańców miast i wsi, inwazji nierodzimych gatunków owadów i roślin, drapieżnikom, metodom zarządzania stosowanym przez pszczelarzy, zakażeniom patogenami, w tym wirusami, oraz kwestiom związanym ze zmianą klimatu. Komitet z zadowoleniem przyjmuje wprowadzenie ogólnounijnego systemu monitorowania owadów zapylających i zarządzania (EU-PoMS).

| 1.3. | EKES uważa, że kluczowe znaczenie ma zwiększenie zdolności administracyjnych we wszystkich państwach członkowskich i zacieśnienie współpracy między organami publicznymi, zainteresowanymi podmiotami prywatnymi, instytucjami badawczymi i zainteresowanymi stronami w sektorze rolnictwa. Komitet zwraca również uwagę na niedobór specjalistów w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

1.3.

EKES uważa, że kluczowe znaczenie ma zwiększenie zdolności administracyjnych we wszystkich państwach członkowskich i zacieśnienie współpracy między organami publicznymi, zainteresowanymi podmiotami prywatnymi, instytucjami badawczymi i zainteresowanymi stronami w sektorze rolnictwa. Komitet zwraca również uwagę na niedobór specjalistów w tej dziedzinie.

| 1.4. | Komitet zdecydowanie wzywa do przeznaczenia znacznych środków finansowych na badania, rozwój i innowacje w celu zgromadzenia niezbędnych danych naukowych i podjęcia odpowiednich inicjatyw w celu odwrócenia tendencji spadkowej populacji owadów zapylających, w tym w ramach programu „Horyzont Europa”. Koordynacja na szczeblu UE ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia konsolidacji i analizy danych krajowych za pośrednictwem specjalnej unijnej platformy dotyczącej owadów zapylających, która umożliwia otwarty dostęp do danych. |
| --- | --- |

1.4.

Komitet zdecydowanie wzywa do przeznaczenia znacznych środków finansowych na badania, rozwój i innowacje w celu zgromadzenia niezbędnych danych naukowych i podjęcia odpowiednich inicjatyw w celu odwrócenia tendencji spadkowej populacji owadów zapylających, w tym w ramach programu „Horyzont Europa”. Koordynacja na szczeblu UE ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia konsolidacji i analizy danych krajowych za pośrednictwem specjalnej unijnej platformy dotyczącej owadów zapylających, która umożliwia otwarty dostęp do danych.

| 1.5. | EKES opowiada się za stworzeniem programu i strategii na rzecz obszarów miejskich przyjaznych dla owadów zapylających, tak by ulepszyć praktyki gospodarowania gruntami w celu wspierania różnorodności owadów zapylających i zachowania siedlisk przyrodniczych w regionach miejskich i podmiejskich. |
| --- | --- |

1.5.

EKES opowiada się za stworzeniem programu i strategii na rzecz obszarów miejskich przyjaznych dla owadów zapylających, tak by ulepszyć praktyki gospodarowania gruntami w celu wspierania różnorodności owadów zapylających i zachowania siedlisk przyrodniczych w regionach miejskich i podmiejskich.

| 1.6. | Aby osiągnąć znaczący postęp UE i państwa członkowskie muszą szybko dzielić się wiedzą oraz koncentrować badania na zrównoważonych praktykach rolniczych i skutecznych metodach zintegrowanego zarządzania ochroną przed szkodnikami. |
| --- | --- |

1.6.

Aby osiągnąć znaczący postęp UE i państwa członkowskie muszą szybko dzielić się wiedzą oraz koncentrować badania na zrównoważonych praktykach rolniczych i skutecznych metodach zintegrowanego zarządzania ochroną przed szkodnikami.

| 1.7. | EKES apeluje o odpowiednią edukację rolników odnośnie do środków ochrony środowiska – w tym w zakresie stosowania nieszkodliwych dla owadów zapylających pestycydów niskiego ryzyka i zintegrowanego zarządzania ochroną przed szkodnikami – w ramach krajowych i regionalnych systemów doradztwa rolniczego. Potrzebne są również programy szkoleniowe mające na celu zwiększenie wiedzy na temat ekologii owadów zapylających, ich identyfikacji oraz odbudowy siedlisk. |
| --- | --- |

1.7.

EKES apeluje o odpowiednią edukację rolników odnośnie do środków ochrony środowiska – w tym w zakresie stosowania nieszkodliwych dla owadów zapylających pestycydów niskiego ryzyka i zintegrowanego zarządzania ochroną przed szkodnikami – w ramach krajowych i regionalnych systemów doradztwa rolniczego. Potrzebne są również programy szkoleniowe mające na celu zwiększenie wiedzy na temat ekologii owadów zapylających, ich identyfikacji oraz odbudowy siedlisk.

| 1.8. | Komitet wzywa do przeprowadzenia w UE badania mającego na celu dostarczenie dokładnych danych na temat wpływu promieniowania elektromagnetycznego emitowanego przez anteny telekomunikacyjne na dzikie owady zapylające w ich siedliskach przyrodniczych oraz na temat działań politycznych niezbędnych w celu zapewnienia skutecznej ochrony owadów zapylających. |
| --- | --- |

1.8.

Komitet wzywa do przeprowadzenia w UE badania mającego na celu dostarczenie dokładnych danych na temat wpływu promieniowania elektromagnetycznego emitowanego przez anteny telekomunikacyjne na dzikie owady zapylające w ich siedliskach przyrodniczych oraz na temat działań politycznych niezbędnych w celu zapewnienia skutecznej ochrony owadów zapylających.

| 1.9. | EKES podkreśla potrzebę stworzenia wskaźnika stopnia zanieczyszczenia świetlnego w całej UE, z wykorzystaniem danych satelitarnych, w celu oceny i obserwacji regionalnego i lokalnego wpływu na owady zapylające. |
| --- | --- |

1.9.

EKES podkreśla potrzebę stworzenia wskaźnika stopnia zanieczyszczenia świetlnego w całej UE, z wykorzystaniem danych satelitarnych, w celu oceny i obserwacji regionalnego i lokalnego wpływu na owady zapylające.

| 1.10. | Komitet z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji o wsparcie ze strony Komitetu Regionów we wdrażaniu inicjatywy na rzecz owadów zapylających, ale wyraża rozczarowanie, że w obu dotychczasowych inicjatywach ani razu nie wspomniano o EKES-ie, zwłaszcza jeśli chodzi o jego zdolność do promowania tej strategii wśród różnych kategorii zainteresowanych stron, w tym poprzez podnoszenie świadomości wśród krajowych partnerów społecznych, organizacji społeczeństwa obywatelskiego i obywateli. |
| --- | --- |

1.10.

Komitet z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji o wsparcie ze strony Komitetu Regionów we wdrażaniu inicjatywy na rzecz owadów zapylających, ale wyraża rozczarowanie, że w obu dotychczasowych inicjatywach ani razu nie wspomniano o EKES-ie, zwłaszcza jeśli chodzi o jego zdolność do promowania tej strategii wśród różnych kategorii zainteresowanych stron, w tym poprzez podnoszenie świadomości wśród krajowych partnerów społecznych, organizacji społeczeństwa obywatelskiego i obywateli.

| 1.11. | Komitet podkreśla potrzebę odpowiedniego finansowania, aby spełnić oczekiwania przedstawione w komunikacie Komisji i zapewnić spójność między różnymi środkami i instrumentami politycznymi, które mają wpływ na ochronę dzikich owadów zapylających. Należy również zapewnić środki finansowe, aby lepiej informować ogół społeczeństwa o spadku liczebności owadów zapylających i jego wpływie na nasze życie, a także o wpływie braku działań na przyszłe pokolenia. |
| --- | --- |

1.11.

Komitet podkreśla potrzebę odpowiedniego finansowania, aby spełnić oczekiwania przedstawione w komunikacie Komisji i zapewnić spójność między różnymi środkami i instrumentami politycznymi, które mają wpływ na ochronę dzikich owadów zapylających. Należy również zapewnić środki finansowe, aby lepiej informować ogół społeczeństwa o spadku liczebności owadów zapylających i jego wpływie na nasze życie, a także o wpływie braku działań na przyszłe pokolenia.

| 1.12. | Wdrożenie zdecydowanych środków ma zasadnicze znaczenie dla ochrony dzikich owadów zapylających na etapie oceny ryzyka stwarzanego przez pestycydy, jak i na etapie ich stosowania. EKES wzywa do większej przejrzystości w odniesieniu do stosowania pestycydów w UE i w państwach trzecich. |
| --- | --- |

1.12.

Wdrożenie zdecydowanych środków ma zasadnicze znaczenie dla ochrony dzikich owadów zapylających na etapie oceny ryzyka stwarzanego przez pestycydy, jak i na etapie ich stosowania. EKES wzywa do większej przejrzystości w odniesieniu do stosowania pestycydów w UE i w państwach trzecich.

| 1.13. | Najskuteczniejszym rozwiązaniem jest doprowadzenie do ogólnoświatowego porozumienia w sprawie ograniczenia stosowania pestycydów syntetycznych, zapewniającego powszechne zaangażowanie i uczciwą konkurencję. Choć wydaje się to trudnym zadaniem, należy przyjąć podejście całościowe i włożyć więcej wysiłku w negocjacje międzynarodowe. Obejmuje to poważną debatę na temat zakazu wywozu tych pestycydów, które są już zakazane w UE. |
| --- | --- |

1.13.

Najskuteczniejszym rozwiązaniem jest doprowadzenie do ogólnoświatowego porozumienia w sprawie ograniczenia stosowania pestycydów syntetycznych, zapewniającego powszechne zaangażowanie i uczciwą konkurencję. Choć wydaje się to trudnym zadaniem, należy przyjąć podejście całościowe i włożyć więcej wysiłku w negocjacje międzynarodowe. Obejmuje to poważną debatę na temat zakazu wywozu tych pestycydów, które są już zakazane w UE.

2.   Uwagi ogólne

Uwagi ogólne

| 2.1. | Uznanie wagi korzyści płynących z obecności owadów zapylających i zapewnianych przez nie usług ekosystemowych ma kluczowe znaczenie dla osiągnięcia kilku celów ONZ w zakresie zrównoważonego rozwoju. Owady zapylające są kluczowym wskaźnikiem w ocenie stanu naszego środowiska, a ponadto przynoszą korzyści gospodarcze, społeczne i kulturowe, bez których trudno byłoby nam się obejść. |
| --- | --- |

2.1.

Uznanie wagi korzyści płynących z obecności owadów zapylających i zapewnianych przez nie usług ekosystemowych ma kluczowe znaczenie dla osiągnięcia kilku celów ONZ w zakresie zrównoważonego rozwoju. Owady zapylające są kluczowym wskaźnikiem w ocenie stanu naszego środowiska, a ponadto przynoszą korzyści gospodarcze, społeczne i kulturowe, bez których trudno byłoby nam się obejść.

| 2.2. | Komisja przygotowała przegląd inicjatywy UE na rzecz owadów zapylających, którego celem jest podjęcie działań w odpowiedzi na trend spadkowy populacji dzikich owadów zapylających w UE. EKES popiera ambicje zawarte w tym komunikacie, stwierdza jednak, że przez pięć lat od przyjęcia pierwotnej inicjatywy poczyniono niewielkie postępy, zwłaszcza jeśli chodzi o zgromadzenie wszystkich niezbędnych danych, które mogłyby faktycznie zmobilizować do dalszych działań politycznych. |
| --- | --- |

2.2.

Komisja przygotowała przegląd inicjatywy UE na rzecz owadów zapylających, którego celem jest podjęcie działań w odpowiedzi na trend spadkowy populacji dzikich owadów zapylających w UE. EKES popiera ambicje zawarte w tym komunikacie, stwierdza jednak, że przez pięć lat od przyjęcia pierwotnej inicjatywy poczyniono niewielkie postępy, zwłaszcza jeśli chodzi o zgromadzenie wszystkich niezbędnych danych, które mogłyby faktycznie zmobilizować do dalszych działań politycznych.

| 2.3. | Owady zapylające są nie tylko zasadniczym elementem funkcjonujących ekosystemów, ale także podstawą życia na naszej planecie. Istnieją tysiące różnych gatunków dzikich owadów zapylających, wśród których najlepiej znanymi są pszczoły. Różne czynniki mają wpływ na spadek liczebności dzikich owadów zapylających i EKES podkreśla znaczenie stosowania zasady ostrożności w celu ich ochrony. |
| --- | --- |

2.3.

Owady zapylające są nie tylko zasadniczym elementem funkcjonujących ekosystemów, ale także podstawą życia na naszej planecie. Istnieją tysiące różnych gatunków dzikich owadów zapylających, wśród których najlepiej znanymi są pszczoły. Różne czynniki mają wpływ na spadek liczebności dzikich owadów zapylających i EKES podkreśla znaczenie stosowania zasady ostrożności w celu ich ochrony.

| 2.4. | Komitet docenia ambitne plany przedstawione w omawianym komunikacie, ale podkreśla, że jest to kolejna długa lista projektów na przyszłość, które będą wymagały długich ram czasowych. Ze względu na presję czasu EKES oczekiwałby jasno określonych krótkoterminowych środków i działań, które opierałyby się na dotychczasowych wnioskach i na sprawozdaniu z wdrażania pierwotnej inicjatywy UE na rzecz owadów zapylających (2). Komitet podkreśla potrzebę podjęcia przez wszystkie państwa członkowskie międzysektorowych, a jednocześnie natychmiastowych, działań i przyjmuje z zadowoleniem wprowadzenie ogólnoeuropejskiego systemu monitorowania owadów zapylających i zarządzania (EU-PoMS). |
| --- | --- |

2.4.

Komitet docenia ambitne plany przedstawione w omawianym komunikacie, ale podkreśla, że jest to kolejna długa lista projektów na przyszłość, które będą wymagały długich ram czasowych. Ze względu na presję czasu EKES oczekiwałby jasno określonych krótkoterminowych środków i działań, które opierałyby się na dotychczasowych wnioskach i na sprawozdaniu z wdrażania pierwotnej inicjatywy UE na rzecz owadów zapylających (2

| 2.5. | EKES wzywa państwa członkowskie do szybkiego uzgodnienia działań, które należy podjąć w perspektywie krótko-, średnio- i długoterminowej, oraz do zaangażowania się w ich realizację. Oczekuje też szybkiego zatwierdzenia analizowanego komunikatu. |
| --- | --- |

2.5.

EKES wzywa państwa członkowskie do szybkiego uzgodnienia działań, które należy podjąć w perspektywie krótko-, średnio- i długoterminowej, oraz do zaangażowania się w ich realizację. Oczekuje też szybkiego zatwierdzenia analizowanego komunikatu.

2.6.   Czynniki wpływające na spadek liczebności owadów zapylających

Czynniki wpływające na spadek liczebności owadów zapylających

| 2.6.1. | Istnieje wiele czynników mających wpływ na występowanie owadów zapylających w naturze (3). Do najważniejszych należą środowisko, brak zmianowania upraw i skupienie się rolników na maksymalizacji produkcji, lecz także zachowanie mieszkańców miast i obszarów wiejskich. Spadek liczebności owadów zapylających można również przypisać innym czynnikom, takim jak niewystarczające źródła pożywienia, ataki inwazyjnych gatunków owadów i roślin, drapieżniki, zarządzanie pestycydami na obszarach wiejskich i miejskich, praktyki gospodarowania ulami pszczelarskimi, a przede wszystkim zakażenia patogenami, w tym wirusami, i czynniki związane ze zmianą klimatu. |
| --- | --- |

2.6.1.

Istnieje wiele czynników mających wpływ na występowanie owadów zapylających w naturze (3

| 2.6.2. | Komitet zauważa, że istnieje wyraźny związek między spadkiem liczebności owadów zapylających a zużyciem pestycydów na hektar gruntów rolnych i produkcją żywności w państwach członkowskich (4). Pozwolenia na stosowanie pestycydów udzielane w sytuacji nadzwyczajnej przez państwa członkowskie to przykład praktycznych problemów w zakresie skutecznego zarządzania ochroną roślin oraz zapewniania jakości i ilości produkcji. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności ustalił, że w przypadku tylko około jednej trzeciej wyjątków dotyczących stosowania neonikotynoidów w ramach odstępstw uzasadnionych sytuacją nadzwyczajną dostępne były alternatywy. EKES przypomina decyzję Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 19 stycznia 2023 r. w sprawie C-162/21, zgodnie z którą państwa członkowskie nie mogą udzielać dalszych pozwoleń udzielanych w sytuacji nadzwyczajnej na produkty zawierające neonikotynoidy. |
| --- | --- |

2.6.2.

Komitet zauważa, że istnieje wyraźny związek między spadkiem liczebności owadów zapylających a zużyciem pestycydów na hektar gruntów rolnych i produkcją żywności w państwach członkowskich (4

3.   PRIORYTET I: Poszerzanie wiedzy na temat spadku liczebności owadów zapylających, jego przyczyn i konsekwencji

PRIORYTET I: Poszerzanie wiedzy na temat spadku liczebności owadów zapylających, jego przyczyn i konsekwencji

| 3.1. | EKES uważa, że istnieje pilna potrzeba poprawy zdolności administracyjnych w państwach członkowskich oraz współpracy między władzami publicznymi a prywatnymi zainteresowanymi stronami, w tym instytutami badawczymi i naukowcami, włączając w to sektor rolny. |
| --- | --- |

3.1.

EKES uważa, że istnieje pilna potrzeba poprawy zdolności administracyjnych w państwach członkowskich oraz współpracy między władzami publicznymi a prywatnymi zainteresowanymi stronami, w tym instytutami badawczymi i naukowcami, włączając w to sektor rolny.

| 3.2. | Dzielenie się wiedzą i doświadczeniem oraz podejmowanie wspólnych starań przez różne zainteresowane strony ma kluczowe znaczenie dla opracowania działań racjonalnych pod względem kosztów i wykorzystania synergii. Takie kompleksowe podejście wymaga skutecznej współpracy decydentów, zainteresowanych stron i ogółu społeczeństwa. |
| --- | --- |

3.2.

Dzielenie się wiedzą i doświadczeniem oraz podejmowanie wspólnych starań przez różne zainteresowane strony ma kluczowe znaczenie dla opracowania działań racjonalnych pod względem kosztów i wykorzystania synergii. Takie kompleksowe podejście wymaga skutecznej współpracy decydentów, zainteresowanych stron i ogółu społeczeństwa.

| 3.3. | EKES pragnie podkreślić, że oprócz spadku liczebności owadów zapylających istnieje również problem niedoboru ekspertów w tej dziedzinie. Podejmowane na szczeblu krajowym działania na rzecz zapewnienia gromadzenia danych, w tym ich pozyskiwania i analizy, powinny być koordynowane na szczeblu UE w ramach unijnej platformy na rzecz owadów zapylających, która oferuje otwarty dostęp do danych. Platforma umożliwia obywatelom włączenie się we wspólne działania dzięki stworzeniu społeczności danych open-source oraz repozytorium zweryfikowanych algorytmów i modeli. |
| --- | --- |

3.3.

EKES pragnie podkreślić, że oprócz spadku liczebności owadów zapylających istnieje również problem niedoboru ekspertów w tej dziedzinie. Podejmowane na szczeblu krajowym działania na rzecz zapewnienia gromadzenia danych, w tym ich pozyskiwania i analizy, powinny być koordynowane na szczeblu UE w ramach unijnej platformy na rzecz owadów zapylających, która oferuje otwarty dostęp do danych. Platforma umożliwia obywatelom włączenie się we wspólne działania dzięki stworzeniu społeczności danych open-source oraz repozytorium zweryfikowanych algorytmów i modeli.

| 3.4. | Komitet apeluje o konkretne i istotne finansowanie działalności badawczej, rozwojowej i innowacyjnej w celu zebrania wszystkich niezbędnych danych naukowych i podjęcia odpowiednich inicjatyw na rzecz zatrzymania spadku liczebności owadów zapylających. |
| --- | --- |

3.4.

Komitet apeluje o konkretne i istotne finansowanie działalności badawczej, rozwojowej i innowacyjnej w celu zebrania wszystkich niezbędnych danych naukowych i podjęcia odpowiednich inicjatyw na rzecz zatrzymania spadku liczebności owadów zapylających.

| 3.5. | EKES docenia fakt, że po przyjęciu pierwotnej inicjatywy Komisja włączyła zagadnienie owadów zapylających do programu prac0 w ramach inicjatywy „Horyzont 2020” na lata 2018–202. W ramach programu „Horyzont Europa” należy przeznaczyć dodatkowe środki finansowe na badania nad owadami zapylającymi, między innymi na badania nad przyczynami spadku ich liczebności oraz na monitorowanie ich gatunków i liczebności w UE, również na obszarach miejskich. |
| --- | --- |

3.5.

EKES docenia fakt, że po przyjęciu pierwotnej inicjatywy Komisja włączyła zagadnienie owadów zapylających do programu prac0 w ramach inicjatywy „Horyzont 2020” na lata 2018–202. W ramach programu „Horyzont Europa” należy przeznaczyć dodatkowe środki finansowe na badania nad owadami zapylającymi, między innymi na badania nad przyczynami spadku ich liczebności oraz na monitorowanie ich gatunków i liczebności w UE, również na obszarach miejskich.

4.   PRIORYTET II: Poprawa ochrony owadów zapylających i przeciwdziałanie przyczynom spadku ich liczebności

PRIORYTET II: Poprawa ochrony owadów zapylających i przeciwdziałanie przyczynom spadku ich liczebności

| 4.1. | EKES uznaje znaczenie dostępnych danych na temat owadów zapylających dla dalszego określania strategii ochrony tych owadów i oczekuje wyznaczenia na szczeblu UE i państw członkowskich konkretnych, wymiernych celów dotyczących odbudowy populacji owadów zapylających i ich siedlisk w UE. |
| --- | --- |

4.1.

EKES uznaje znaczenie dostępnych danych na temat owadów zapylających dla dalszego określania strategii ochrony tych owadów i oczekuje wyznaczenia na szczeblu UE i państw członkowskich konkretnych, wymiernych celów dotyczących odbudowy populacji owadów zapylających i ich siedlisk w UE.

| 4.2. | EKES proponuje, aby najważniejszym początkowym działaniem stało się mapowanie obecnych i potencjalnych miejskich siedlisk i sieci siedlisk owadów zapylających, i popiera inicjatywę Komisji mającą na celu zachęcanie miast do wdrożenia przewodnika dla miast przyjaznych owadom zapylającym (5). Ponadto Komitet opowiada się za opracowaniem programu i wizji dla miast przyjaznych owadom zapylającym, usprawnieniem gospodarki gruntami w celu promowania różnorodności gatunków owadów zapylających oraz wyznaczaniem terenów przeznaczonych na cele przyrodnicze na obszarach miejskich i podmiejskich. Komitet apelował już, że „gruntami należy gospodarować z należytą starannością we wszystkich państwach członkowskich, zapewniając odpowiednią równowagę między konkurencyjnością a zrównoważonym rozwojem oraz gwarantując niezbędne możliwości finansowania” (6). |
| --- | --- |

4.2.

EKES proponuje, aby najważniejszym początkowym działaniem stało się mapowanie obecnych i potencjalnych miejskich siedlisk i sieci siedlisk owadów zapylających, i popiera inicjatywę Komisji mającą na celu zachęcanie miast do wdrożenia przewodnika dla miast przyjaznych owadom zapylającym (5

6

| 4.3. | Aby ustabilizować liczbę i abundancję owadów zapylających na obszarach wiejskich, konieczne jest stworzenie odpowiednich warunków przez odpowiednią gospodarkę gruntami rolnymi. EKES podkreśla, że nie da się stworzyć bardziej zrównoważonych systemów żywnościowych bez polityki publicznej zapewniającej rolnikom odpowiednie wsparcie finansowe. Finansowanie z WPR nie stanowi jedynej możliwości zarządzania wsparciem. |
| --- | --- |

4.3.

Aby ustabilizować liczbę i abundancję owadów zapylających na obszarach wiejskich, konieczne jest stworzenie odpowiednich warunków przez odpowiednią gospodarkę gruntami rolnymi. EKES podkreśla, że nie da się stworzyć bardziej zrównoważonych systemów żywnościowych bez polityki publicznej zapewniającej rolnikom odpowiednie wsparcie finansowe. Finansowanie z WPR nie stanowi jedynej możliwości zarządzania wsparciem.

| 4.4. | Należy realistycznie ocenić wszelkie działania mające pomóc w ustabilizowaniu rozmieszczenia owadów zapylających. Trzeba wyeliminować potencjalnie sprzeczne działania i systematycznie promować odpowiednie środki. EKES stoi na stanowisku, że brakuje jasnego zarządzania wdrażaniem proponowanych działań, i uważa, że wystąpią znaczne rozbieżności pomiędzy działaniami poszczególnych państw członkowskich. |
| --- | --- |

4.4.

Należy realistycznie ocenić wszelkie działania mające pomóc w ustabilizowaniu rozmieszczenia owadów zapylających. Trzeba wyeliminować potencjalnie sprzeczne działania i systematycznie promować odpowiednie środki. EKES stoi na stanowisku, że brakuje jasnego zarządzania wdrażaniem proponowanych działań, i uważa, że wystąpią znaczne rozbieżności pomiędzy działaniami poszczególnych państw członkowskich.

| 4.5. | Duże różnice pod względem stosowania pestycydów na hektar gruntów rolnych w poszczególnych państwach członkowskich prowadzą do rozbieżności nie tylko w zakresie ochrony przyrody, lecz także wolumenu produkcji. UE i państwa członkowskie powinny szybko wzmocnić rozpowszechnianie wiedzy, a prace badawcze powinny skupiać się na agroekologii, zrównoważonym stosowaniu pestycydów i dobrych praktykach zintegrowanego zarządzania ochroną przed szkodnikami. |
| --- | --- |

4.5.

Duże różnice pod względem stosowania pestycydów na hektar gruntów rolnych w poszczególnych państwach członkowskich prowadzą do rozbieżności nie tylko w zakresie ochrony przyrody, lecz także wolumenu produkcji. UE i państwa członkowskie powinny szybko wzmocnić rozpowszechnianie wiedzy, a prace badawcze powinny skupiać się na agroekologii, zrównoważonym stosowaniu pestycydów i dobrych praktykach zintegrowanego zarządzania ochroną przed szkodnikami.

| 4.6. | EKES zaleca wdrożenie przejrzystego systemu kontroli w celu egzekwowania takich samych najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości pestycydów w importowanych produktach spożywczych, jakie obowiązują w odniesieniu do żywności produkowanej na terytorium Unii. Komitet zaapelował już do Komisji o szybkie wdrożenie wzajemności norm w celu ograniczenia zakłóceń konkurencji dla europejskich rolników (7). Konsumenci powinni być chronieni, a produkty wysokiej jakości powinny być oferowane po uczciwych cenach. |
| --- | --- |

4.6.

EKES zaleca wdrożenie przejrzystego systemu kontroli w celu egzekwowania takich samych najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości pestycydów w importowanych produktach spożywczych, jakie obowiązują w odniesieniu do żywności produkowanej na terytorium Unii. Komitet zaapelował już do Komisji o szybkie wdrożenie wzajemności norm w celu ograniczenia zakłóceń konkurencji dla europejskich rolników (7

| 4.7. | EKES apeluje o odpowiednią edukację rolników w zakresie środków ochrony środowiska – w tym w zakresie stosowania pestycydów niskiego ryzyka i zintegrowanego zarządzania ochroną przed szkodnikami – w ramach krajowych i regionalnych systemów doradztwa rolniczego. |
| --- | --- |

4.7.

EKES apeluje o odpowiednią edukację rolników w zakresie środków ochrony środowiska – w tym w zakresie stosowania pestycydów niskiego ryzyka i zintegrowanego zarządzania ochroną przed szkodnikami – w ramach krajowych i regionalnych systemów doradztwa rolniczego.

| 4.8. | Wskaźniki dotyczące stanu populacji owadów zapylających należy opracować do 2024 r., tak aby można było je ocenić w ramach WPR. Istotnym krokiem jest przeprowadzenie kompleksowej oceny wpływu WPR na zapobieganie spadkowi liczebności owadów zapylających oraz zachęcanie do stosowania praktyk, które odwrócą ten spadek. Państwa członkowskie powinny promować ukierunkowanie funduszy na pomoc techniczną zapewnianą w ramach WPR na owady zapylające, przy jednoczesnym wykorzystaniu dodatkowych funduszy na ochronę konsumentów i środowiska. |
| --- | --- |

4.8.

Wskaźniki dotyczące stanu populacji owadów zapylających należy opracować do 2024 r., tak aby można było je ocenić w ramach WPR. Istotnym krokiem jest przeprowadzenie kompleksowej oceny wpływu WPR na zapobieganie spadkowi liczebności owadów zapylających oraz zachęcanie do stosowania praktyk, które odwrócą ten spadek. Państwa członkowskie powinny promować ukierunkowanie funduszy na pomoc techniczną zapewnianą w ramach WPR na owady zapylające, przy jednoczesnym wykorzystaniu dodatkowych funduszy na ochronę konsumentów i środowiska.

| 4.9. | Pasy kwietne są dobrym zasobem dla różnych gatunków owadów zapylających i niewątpliwie przyczynią się do ich ochrony. Jednakże mogą one stanowić zagrożenie dla pszczół i innych owadów zapylających, jeżeli będą zlokalizowane blisko wód gruntowych, a w glebie nadal będą znajdować się pestycydy. W tym celu potrzebne byłyby środki na badania i opracowanie jasno określonych metod tworzenia pasów kwietnych. |
| --- | --- |

4.9.

Pasy kwietne są dobrym zasobem dla różnych gatunków owadów zapylających i niewątpliwie przyczynią się do ich ochrony. Jednakże mogą one stanowić zagrożenie dla pszczół i innych owadów zapylających, jeżeli będą zlokalizowane blisko wód gruntowych, a w glebie nadal będą znajdować się pestycydy. W tym celu potrzebne byłyby środki na badania i opracowanie jasno określonych metod tworzenia pasów kwietnych.

| 4.10. | Zgodnie z wynikami badań naukowych (8) promieniowanie elektromagnetyczne emitowane przez anteny telekomunikacyjne może mieć wpływ na populację dzikich owadów zapylających w ich naturalnych siedliskach. Ponadto w 2018 r. Komitet Naukowy ds. Zagrożeń dla Zdrowia i Środowiska oraz Pojawiających się Zagrożeń (SCHEER) Komisji Europejskiej ocenił ryzyko wywierania negatywnego wpływu na środowisko przez promieniowanie elektromagnetyczne (zwłaszcza związane z 5G) jako najwyższe możliwe (9). Dodatkowe oceny przeprowadzone w ramach programu Eklipse oraz przez niezależnych naukowców potwierdziły, że pola elektromagnetyczne mogą szkodzić populacjom owadów (10). Komitet apeluje o przeprowadzenie badania na szczeblu UE, które dostarczyłoby dokładnych danych na ten temat, oraz, w razie potrzeby, podjęcie działań politycznych w celu zagwarantowania skutecznej ochrony owadów zapylających. |
| --- | --- |

4.10.

Zgodnie z wynikami badań naukowych (8

9

10

| 4.11. | EKES uważa, że konieczne jest opracowanie ogólnounijnego wskaźnika poziomu zanieczyszczenia świetlnego opartego na danych satelitarnych w celu oceny i monitorowania regionalnego i lokalnego wpływu na owady zapylające. |
| --- | --- |

4.11.

EKES uważa, że konieczne jest opracowanie ogólnounijnego wskaźnika poziomu zanieczyszczenia świetlnego opartego na danych satelitarnych w celu oceny i monitorowania regionalnego i lokalnego wpływu na owady zapylające.

| 4.12. | Środki przekazywane w ramach polityki spójności UE mogą być wykorzystywane do inwestowania w ochronę i odbudowę przyrody i różnorodności biologicznej, łagodzenie zmiany klimatu i zapewnienie zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich, na przykład na tworzenie zielonej infrastruktury dla owadów zapylających opartej na zasobach przyrody. W tym zakresie EKES docenia zalecenie Komisji 11.2. |
| --- | --- |

4.12.

Środki przekazywane w ramach polityki spójności UE mogą być wykorzystywane do inwestowania w ochronę i odbudowę przyrody i różnorodności biologicznej, łagodzenie zmiany klimatu i zapewnienie zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich, na przykład na tworzenie zielonej infrastruktury dla owadów zapylających opartej na zasobach przyrody. W tym zakresie EKES docenia zalecenie Komisji 11.2.

5.   PRIORYTET III: Mobilizacja społeczeństwa oraz propagowanie strategicznego planowania i współpracy na wszystkich szczeblach

PRIORYTET III: Mobilizacja społeczeństwa oraz propagowanie strategicznego planowania i współpracy na wszystkich szczeblach

| 5.1. | EKES przyjmuje z zadowoleniem wniosek Komisji o wsparcie ze strony Komitetu Regionów we wdrażaniu inicjatywy na rzecz owadów zapylających przez władze lokalne i regionalne. EKES wyraża jednak rozczarowanie faktem, że nie został ani raz wymieniony w tej inicjatywie (11) ani w inicjatywie pierwotnej (12), zwłaszcza jeśli chodzi o odgrywaną przez niego rolę głosu społeczeństwa obywatelskiego UE. Komitet sądzi, że należałoby mu powierzyć konkretne obowiązki w zakresie promowania tej strategii wśród różnych kategorii zainteresowanych stron, w tym przez podnoszenie świadomości wśród krajowych partnerów społecznych, organizacji społeczeństwa obywatelskiego i obywateli. |
| --- | --- |

5.1.

EKES przyjmuje z zadowoleniem wniosek Komisji o wsparcie ze strony Komitetu Regionów we wdrażaniu inicjatywy na rzecz owadów zapylających przez władze lokalne i regionalne. EKES wyraża jednak rozczarowanie faktem, że nie został ani raz wymieniony w tej inicjatywie (11

12

| 5.2. | Należy wykorzystać konkretne narzędzia komunikacji, aby poszerzać wiedzę obywateli na temat spadku liczebności owadów zapylających, wpływu tego zjawiska na nasze życie, a także skutków zaniechań (w tym gospodarczych, społecznych i środowiskowych skutków dla przyszłych pokoleń). We wszystkich państwach członkowskich należy przeprowadzić kampanie informacyjne w mediach publicznych. Należy zapewnić finansowanie w celu lepszego informowania o tym zjawisku opinii publicznej, w tym za pomocą mediów społecznościowych i ogłoszeń telewizyjnych emitowanych w godzinach najwyższej oglądalności. |
| --- | --- |

5.2.

Należy wykorzystać konkretne narzędzia komunikacji, aby poszerzać wiedzę obywateli na temat spadku liczebności owadów zapylających, wpływu tego zjawiska na nasze życie, a także skutków zaniechań (w tym gospodarczych, społecznych i środowiskowych skutków dla przyszłych pokoleń). We wszystkich państwach członkowskich należy przeprowadzić kampanie informacyjne w mediach publicznych. Należy zapewnić finansowanie w celu lepszego informowania o tym zjawisku opinii publicznej, w tym za pomocą mediów społecznościowych i ogłoszeń telewizyjnych emitowanych w godzinach najwyższej oglądalności.

| 5.3. | EKES uznaje ważną rolę, jaką odgrywa koalicja na rzecz owadów zapylających (13), prowadzona przez UE platforma skupiająca państwa zobowiązujące się do wymiany wiedzy i najlepszych praktyk, prowadzenia badań naukowych nad ochroną owadów zapylających oraz zapewniania wzajemnej pomocy i współpracy. |
| --- | --- |

5.3.

EKES uznaje ważną rolę, jaką odgrywa koalicja na rzecz owadów zapylających (13

| 5.4. | Komitet apeluje o opracowanie dla doradców rolniczych, rolników, leśników, zarządców gruntów i architektów krajobrazu programów szkoleniowych mających na celu poszerzanie ich wiedzy na temat ekologii owadów zapylających oraz identyfikacji i odbudowy ich siedlisk. |
| --- | --- |

5.4.

Komitet apeluje o opracowanie dla doradców rolniczych, rolników, leśników, zarządców gruntów i architektów krajobrazu programów szkoleniowych mających na celu poszerzanie ich wiedzy na temat ekologii owadów zapylających oraz identyfikacji i odbudowy ich siedlisk.

6.   Uwagi końcowe

Uwagi końcowe

| 6.1. | Komisja przygotowała hierarchiczny wykaz 42 działań z jasno określonymi terminami ich realizacji. Należy określić szczegółowy harmonogram ich przygotowywania i weryfikacji. Dzięki temu będzie można łatwo kontrolować postępy, a realizacja działań przez uczestników będzie łatwiejsza. |
| --- | --- |

6.1.

Komisja przygotowała hierarchiczny wykaz 42 działań z jasno określonymi terminami ich realizacji. Należy określić szczegółowy harmonogram ich przygotowywania i weryfikacji. Dzięki temu będzie można łatwo kontrolować postępy, a realizacja działań przez uczestników będzie łatwiejsza.

| 6.2. | EKES uważa, że skuteczna współpraca i odpowiedni przydział środków będą miały kluczowe znaczenie z punktu widzenia zagwarantowania spójności poszczególnych działań i instrumentów politycznych, które mają wpływ na ochronę dzikich owadów zapylających. Komitet podkreśla znaczenie przydziału odpowiednich funduszy dla spełnienia oczekiwań zawartych w komunikacie Komisji. |
| --- | --- |

6.2.

EKES uważa, że skuteczna współpraca i odpowiedni przydział środków będą miały kluczowe znaczenie z punktu widzenia zagwarantowania spójności poszczególnych działań i instrumentów politycznych, które mają wpływ na ochronę dzikich owadów zapylających. Komitet podkreśla znaczenie przydziału odpowiednich funduszy dla spełnienia oczekiwań zawartych w komunikacie Komisji.

| 6.3. | Zarówno na etapie oceny ryzyka stwarzanego przez pestycydy, jak i na etapie ich stosowania konieczne są lepsze zabezpieczenia w celu ochrony dzikich owadów zapylających. Nieprzyjęcie odważnej strategii dotyczącej pestycydów zagraża przyszłości pszczół i innych owadów zapylających, całemu ekosystemowi oraz bezpieczeństwu żywnościowemu mieszkańców UE. Konieczna jest większa przejrzystość co do faktycznego stosowania pestycydów w UE. |
| --- | --- |

6.3.

Zarówno na etapie oceny ryzyka stwarzanego przez pestycydy, jak i na etapie ich stosowania konieczne są lepsze zabezpieczenia w celu ochrony dzikich owadów zapylających. Nieprzyjęcie odważnej strategii dotyczącej pestycydów zagraża przyszłości pszczół i innych owadów zapylających, całemu ekosystemowi oraz bezpieczeństwu żywnościowemu mieszkańców UE. Konieczna jest większa przejrzystość co do faktycznego stosowania pestycydów w UE.

| 6.4. | Komitet stoi na stanowisku, że najskuteczniejszym podejściem i najlepszym rozwiązaniem byłoby doprowadzenie do ogólnoświatowego porozumienia w sprawie ograniczenia stosowania pestycydów syntetycznych, gwarantującego powszechne zaangażowanie i uczciwą konkurencję gospodarczą. Choć jest to bardzo dalekosiężny cel, już teraz potrzeba kompleksowego podejścia oraz intensywniejszych wysiłków w ramach negocjacji na szczeblu międzynarodowym. Obejmuje to poważną debatę na temat zakazu wywozu do państw trzecich tych pestycydów, które są już zakazane w UE. |
| --- | --- |

6.4.

Komitet stoi na stanowisku, że najskuteczniejszym podejściem i najlepszym rozwiązaniem byłoby doprowadzenie do ogólnoświatowego porozumienia w sprawie ograniczenia stosowania pestycydów syntetycznych, gwarantującego powszechne zaangażowanie i uczciwą konkurencję gospodarczą. Choć jest to bardzo dalekosiężny cel, już teraz potrzeba kompleksowego podejścia oraz intensywniejszych wysiłków w ramach negocjacji na szczeblu międzynarodowym. Obejmuje to poważną debatę na temat zakazu wywozu do państw trzecich tych pestycydów, które są już zakazane w UE.

Bruksela, dnia 13 lipca 2023 r.

Oliver RÖPKE

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2023) 35 final.

1

(2)  COM(2021) 261 final.

2

(3)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Europejska inicjatywa obywatelska »Ratujmy pszczoły i rolników«
  ” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 100 z 16.3.2023, s. 45).

3

(4)  Eurostat, Agri-environmental indicator – consumption of pesticides.

4

(5)  Komisja Europejska, A guide for pollinator-friendly cities.

5

(6)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) 2018/841 w odniesieniu do zakresu stosowania, uproszczenia przepisów dotyczących zgodności, określenia celów państw członkowskich na 2030 r. i zobowiązania do zbiorowego osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2035 r. w sektorze użytkowania gruntów, leśnictwa i rolnictwa oraz rozporządzenie (UE) 2018/1999 w odniesieniu do poprawy monitorowania, sprawozdawczości, śledzenia postępów i przeglądu” [COM(2021) 554 final] (Dz.U. C 152 z 6.4.2022, s. 192).

6

(7)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zrównoważonego stosowania środków ochrony roślin i w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/2115” (COM(2022) 305 final – 2022/0196 (COD)) (Dz.U. C 100 z 16.3.2023, s. 137).

7

(8)  Electromagnetic radiation of mobile telecommunication antennas affects the abundance and composition of wild pollinators.

8

(9)  SCHEER, Statement on emerging health and environmental issues (2018).

9

(10)  Risk to pollinators from anthropogenic electro-magnetic radiation (EMR).

10

(11)  COM(2023) 35 final.

11

(12)  COM(2018) 395 final.

12

(13)  Koalicja na rzecz owadów zapylających, Promote Pollinators.

13

---

| 29.9.2023 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 349/179 |
| --- | --- | --- | --- |

29.9.2023

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 349/179

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

a) „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej«
  ”

[COM(2023) 62 final]

b) „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustanowienia ram środków na rzecz wzmocnienia europejskiego ekosystemu produkcji produktów technologii neutralnych emisyjnie (akt w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie)”

[COM(2023) 161 final – 2023/0081 (COD)]

(2023/C 349/27)

| Sprawozdawczyni: | Sandra PARTHIE |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni:

Sandra PARTHIE

Sandra PARTHIE

| Wniosek o konsultację | a) | Komisja Europejska, 27.3.2023 |
| --- | --- | --- |

Wniosek o konsultację

a)

Komisja Europejska, 27.3.2023

| b) | Parlament Europejski, 8.5.2023 |
| --- | --- |

b)

Parlament Europejski, 8.5.2023

| b) | Rada, 11.5.2023 |
| --- | --- |

b)

Rada, 11.5.2023

Podstawa prawna

| a) | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| --- | --- |

a)

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

| b) | Art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| --- | --- |

b)

Art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

29.6.2023

Data przyjęcia na sesji plenarnej

13.7.2023

Sesja plenarna nr

580

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

193/3/3

1.   Wnioski i zalecenia

Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Unia Europejska (UE) musi pozostać miejscem lokalizacji przemysłu. W tym celu musi asertywnie postrzegać swoją pozycję globalnego gracza i identyfikować narzędzia, środki i instrumenty polityczne niezbędne do przyspieszenia tempa jej działania, zwiększenia jej innowacyjności i sprawienia, by ponownie stała się atrakcyjna dla inwestorów przy jednoczesnym zachowaniu wyznawanych przez nią wartości społecznych i środowiskowych takich jak sprawnie działające systemy dialogu społecznego i opieki społecznej, poszanowanie praworządności i stabilnie funkcjonujące instytucje. |
| --- | --- |

1.1.

Unia Europejska (UE) musi pozostać miejscem lokalizacji przemysłu. W tym celu musi asertywnie postrzegać swoją pozycję globalnego gracza i identyfikować narzędzia, środki i instrumenty polityczne niezbędne do przyspieszenia tempa jej działania, zwiększenia jej innowacyjności i sprawienia, by ponownie stała się atrakcyjna dla inwestorów przy jednoczesnym zachowaniu wyznawanych przez nią wartości społecznych i środowiskowych takich jak sprawnie działające systemy dialogu społecznego i opieki społecznej, poszanowanie praworządności i stabilnie funkcjonujące instytucje.

| 1.2. | Globalny kontekst gospodarczy zmienił się dla UE, co przejawia się stopniowym odchodzeniem od międzynarodowego ładu opartego na zasadach i wzrostem znaczenia protekcjonizmu. Konkurencja w zakresie inwestycji międzynarodowych stała się bardziej zacięta, nie tylko wskutek przyjęcia ustawy o obniżeniu inflacji przez Stany Zjednoczone (IRA), ale również wskutek ostrzejszej konkurencji w zakresie surowców, wahań cen energii i zmian w strukturze globalnych łańcuchów dostaw. UE musi zatem ponownie przeanalizować priorytety swojej polityki, aby zwiększyć swoją konkurencyjność strukturalną i zrównoważoną. Z uwagi na potrzebę wzmocnienia konkurencyjności przedsiębiorstw unijnych należy włączyć kontrolę konkurencyjności do procesów decyzyjnych UE, zapewniając równowagę między wymiarem gospodarczym, społecznym i środowiskowym procesów decyzyjnych dotyczących wniosków ustawodawczych. |
| --- | --- |

1.2.

Globalny kontekst gospodarczy zmienił się dla UE, co przejawia się stopniowym odchodzeniem od międzynarodowego ładu opartego na zasadach i wzrostem znaczenia protekcjonizmu. Konkurencja w zakresie inwestycji międzynarodowych stała się bardziej zacięta, nie tylko wskutek przyjęcia ustawy o obniżeniu inflacji przez Stany Zjednoczone (IRA), ale również wskutek ostrzejszej konkurencji w zakresie surowców, wahań cen energii i zmian w strukturze globalnych łańcuchów dostaw. UE musi zatem ponownie przeanalizować priorytety swojej polityki, aby zwiększyć swoją konkurencyjność strukturalną i zrównoważoną. Z uwagi na potrzebę wzmocnienia konkurencyjności przedsiębiorstw unijnych należy włączyć kontrolę konkurencyjności do procesów decyzyjnych UE, zapewniając równowagę między wymiarem gospodarczym, społecznym i środowiskowym procesów decyzyjnych dotyczących wniosków ustawodawczych.

| 1.3. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) jest przekonany, że ani Zielony Ład, ani cyfrowa dekada ani sektor przemysłu, sektor kosmiczny czy sektor motoryzacyjny nie będą mogły osiągać sukcesów bez solidnej bazy przemysłowej. Osiągnięcie sukcesu nie będzie możliwe również w przypadku braku bezpiecznych i zrównoważonych źródeł surowców krytycznych. EKES zwraca się o pilne przeprowadzenie audytu służącego ustaleniu, w jaki sposób UE może kontrolować swoje łańcuchy wartości i usprawnić ich działanie, aby nie dopuścić do powstania nadmiernych zależności. |
| --- | --- |

1.3.

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) jest przekonany, że ani Zielony Ład, ani cyfrowa dekada ani sektor przemysłu, sektor kosmiczny czy sektor motoryzacyjny nie będą mogły osiągać sukcesów bez solidnej bazy przemysłowej. Osiągnięcie sukcesu nie będzie możliwe również w przypadku braku bezpiecznych i zrównoważonych źródeł surowców krytycznych. EKES zwraca się o pilne przeprowadzenie audytu służącego ustaleniu, w jaki sposób UE może kontrolować swoje łańcuchy wartości i usprawnić ich działanie, aby nie dopuścić do powstania nadmiernych zależności.

| 1.4. | EKES podkreśla, że nie możemy osiągnąć celów klimatycznych na 2050 r. bez zbudowania konkurencyjnej gospodarki o obiegu zamkniętym. Europa powinna zatem dążyć do poprawy swojej zasobooszczędności i zwiększenia efektywności wykorzystywania materiałów, wdrażając w celu ograniczenia popytu środki w zakresie zarządzania stroną popytową, takie jak: ekoprojekt i obieg zamknięty, efektywność energetyczna, zwiększanie zrównoważoności produktów oraz wspieranie ukierunkowanych innowacyjnych praktyk i technik. |
| --- | --- |

1.4.

EKES podkreśla, że nie możemy osiągnąć celów klimatycznych na 2050 r. bez zbudowania konkurencyjnej gospodarki o obiegu zamkniętym. Europa powinna zatem dążyć do poprawy swojej zasobooszczędności i zwiększenia efektywności wykorzystywania materiałów, wdrażając w celu ograniczenia popytu środki w zakresie zarządzania stroną popytową, takie jak: ekoprojekt i obieg zamknięty, efektywność energetyczna, zwiększanie zrównoważoności produktów oraz wspieranie ukierunkowanych innowacyjnych praktyk i technik.

| 1.5. | Zapewnienie istnienia i rozwoju zróżnicowanego sektora przemysłowego obejmującego szerokie spektrum branż, producentów i „ekosystemów przemysłowych”, uwzględniając MŚP i podmioty gospodarki społecznej, powinno stanowić fundament europejskiej polityki przemysłowej. W tym względzie należy unikać nadmiernie wybiórczego koncentrowania się na propagowaniu określonych technologii i wybieraniu rzekomych „zwycięzców” w drodze działań regulacyjnych. Zamiast tego Unia powinna skupiać się na realizacji kompleksowej polityki na rzecz innowacyjności i wspierania badań naukowych. |
| --- | --- |

1.5.

Zapewnienie istnienia i rozwoju zróżnicowanego sektora przemysłowego obejmującego szerokie spektrum branż, producentów i „ekosystemów przemysłowych”, uwzględniając MŚP i podmioty gospodarki społecznej, powinno stanowić fundament europejskiej polityki przemysłowej. W tym względzie należy unikać nadmiernie wybiórczego koncentrowania się na propagowaniu określonych technologii i wybieraniu rzekomych „zwycięzców” w drodze działań regulacyjnych. Zamiast tego Unia powinna skupiać się na realizacji kompleksowej polityki na rzecz innowacyjności i wspierania badań naukowych.

| 1.6. | Komitet wzywa Komisję i państwa członkowskie do zagwarantowania, aby plan przemysłowy UE przyczyniał się do tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy oferujących godziwe warunki pracy i dobre wynagrodzenie oraz propagował demokrację w miejscu pracy, prowadzenie rokowań zbiorowych i poszanowanie dla układów zbiorowych. |
| --- | --- |

1.6.

Komitet wzywa Komisję i państwa członkowskie do zagwarantowania, aby plan przemysłowy UE przyczyniał się do tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy oferujących godziwe warunki pracy i dobre wynagrodzenie oraz propagował demokrację w miejscu pracy, prowadzenie rokowań zbiorowych i poszanowanie dla układów zbiorowych.

| 1.7. | Zamówienia publiczne i decyzje dotyczące sposobu rozdzielania finansowania publicznego są narzędziami o istotnym znaczeniu w kontekście nadawania kierunku polityce przemysłowej. Należy zagwarantować, aby stosowne decyzje podejmowane przez państwa członkowskie UE, uwzględniając decyzje w przedmiocie pomocy państwa i dotacji, nie zakłócały funkcjonowania jednolitego rynku ani nie zagrażały konwergencji gospodarczej i spójności społecznej w całej UE, ale koncentrowały się raczej na rozwoju regionalnym. EKES krytycznie ocenia fakt, że w najnowszych wnioskach Komisji dotyczących planu przemysłowego Zielonego Ładu i aktu w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie kwestii tej nie wzięto w dostatecznym stopniu pod uwagę. |
| --- | --- |

1.7.

Zamówienia publiczne i decyzje dotyczące sposobu rozdzielania finansowania publicznego są narzędziami o istotnym znaczeniu w kontekście nadawania kierunku polityce przemysłowej. Należy zagwarantować, aby stosowne decyzje podejmowane przez państwa członkowskie UE, uwzględniając decyzje w przedmiocie pomocy państwa i dotacji, nie zakłócały funkcjonowania jednolitego rynku ani nie zagrażały konwergencji gospodarczej i spójności społecznej w całej UE, ale koncentrowały się raczej na rozwoju regionalnym. EKES krytycznie ocenia fakt, że w najnowszych wnioskach Komisji dotyczących planu przemysłowego Zielonego Ładu i aktu w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie kwestii tej nie wzięto w dostatecznym stopniu pod uwagę.

2.   Uwagi ogólne

Uwagi ogólne

| 2.1. | UE musi pozostać miejscem lokalizacji przemysłu. Komitet wzywa do przyjęcia ram regulacyjnych przyciągających produkcję przemysłową do UE, zapewniających warunki sprzyjające rozwojowi takiej produkcji w UE i zwiększających tę produkcję w zrównoważony i odpowiedzialny społecznie sposób. Wezwanie to odnosi się nie tylko do nowych technologii, ale również do przemysłu wytwórczego, który stanowi kluczowy czynnik w procesie budowania odporności europejskich gospodarek i łańcuchów dostaw itp. |
| --- | --- |

2.1.

UE musi pozostać miejscem lokalizacji przemysłu. Komitet wzywa do przyjęcia ram regulacyjnych przyciągających produkcję przemysłową do UE, zapewniających warunki sprzyjające rozwojowi takiej produkcji w UE i zwiększających tę produkcję w zrównoważony i odpowiedzialny społecznie sposób. Wezwanie to odnosi się nie tylko do nowych technologii, ale również do przemysłu wytwórczego, który stanowi kluczowy czynnik w procesie budowania odporności europejskich gospodarek i łańcuchów dostaw itp.

| 2.2. | Produkt krajowy brutto (PKB) świadczy o pogorszeniu się konkurencyjności Europy: w pierwszym dziesięcioleciu XXI w. PKB na mieszkańca w UE wynosiło około 70 % PKB na mieszkańca w Stanach Zjednoczonych; obecnie wskaźnik ten wynosi zaledwie niecałe 66 %. W 1999 r. tylko 5 % światowych inwestycji brutto było realizowane w Chinach; w 2020 r. wskaźnik ten wynosił już 29 % i był najwyższy na świecie. W analogicznym okresie odsetek światowych inwestycji brutto realizowanych w Stanach Zjednoczonych i UE obniżył się znacząco – w przypadku Stanów Zjednoczonych był to spadek z 29 % do 20 %, natomiast w przypadku UE – z 23 % do zaledwie 15 %. UE dysponuje potencjałem, by zmienić ten stan rzeczy: ukończenie budowy jednolitego rynku mogłoby poprawić wyniki gospodarcze na przestrzeni dziesięciu lat o ponad 700 mld EUR, przy czym wspólna gospodarka cyfrowa mogłaby podwyższyć ten wynik o kolejne 178 mld EUR. Unia mogłaby wówczas także z powodzeniem kontynuować działania w zakresie tworzenia i propagowania norm europejskich w skali globalnej. |
| --- | --- |

2.2.

Produkt krajowy brutto (PKB) świadczy o pogorszeniu się konkurencyjności Europy: w pierwszym dziesięcioleciu XXI w. PKB na mieszkańca w UE wynosiło około 70 % PKB na mieszkańca w Stanach Zjednoczonych; obecnie wskaźnik ten wynosi zaledwie niecałe 66 %. W 1999 r. tylko 5 % światowych inwestycji brutto było realizowane w Chinach; w 2020 r. wskaźnik ten wynosił już 29 % i był najwyższy na świecie. W analogicznym okresie odsetek światowych inwestycji brutto realizowanych w Stanach Zjednoczonych i UE obniżył się znacząco – w przypadku Stanów Zjednoczonych był to spadek z 29 % do 20 %, natomiast w przypadku UE – z 23 % do zaledwie 15 %. UE dysponuje potencjałem, by zmienić ten stan rzeczy: ukończenie budowy jednolitego rynku mogłoby poprawić wyniki gospodarcze na przestrzeni dziesięciu lat o ponad 700 mld EUR, przy czym wspólna gospodarka cyfrowa mogłaby podwyższyć ten wynik o kolejne 178 mld EUR. Unia mogłaby wówczas także z powodzeniem kontynuować działania w zakresie tworzenia i propagowania norm europejskich w skali globalnej.

| 2.3. | UE w większym stopniu niż jej konkurenci na świecie zmaga się z niezwykle wysokimi cenami energii oraz inflacją, przy czym inne globalne gospodarki dotują i faworyzują swój własny przemysł. Te czynniki stwarzają ryzyko deindustrializacji UE. Aby skutecznie uporać się z tymi problemami oraz stawić czoło innym, obecnym i przyszłym wyzwaniom, należy zwiększyć konkurencyjność strukturalną i zrównoważoną oraz odporność gospodarki UE. Zapewnienie przystępnych cen i bezpiecznych dostaw energii stanowi kluczowy warunek, który musi zostać spełniony, aby można było myśleć o zwiększaniu konkurencyjności przemysłowej Europy. |
| --- | --- |

2.3.

UE w większym stopniu niż jej konkurenci na świecie zmaga się z niezwykle wysokimi cenami energii oraz inflacją, przy czym inne globalne gospodarki dotują i faworyzują swój własny przemysł. Te czynniki stwarzają ryzyko deindustrializacji UE. Aby skutecznie uporać się z tymi problemami oraz stawić czoło innym, obecnym i przyszłym wyzwaniom, należy zwiększyć konkurencyjność strukturalną i zrównoważoną oraz odporność gospodarki UE. Zapewnienie przystępnych cen i bezpiecznych dostaw energii stanowi kluczowy warunek, który musi zostać spełniony, aby można było myśleć o zwiększaniu konkurencyjności przemysłowej Europy.

| 2.4. | Globalny kontekst gospodarczy zmienił się drastycznie na przestrzeni ostatnich lat; UE nie może już polegać na funkcjonalnym międzynarodowym systemie gospodarczym i handlowym opartym na zasadach – zamiast tego coraz częściej musi stawiać czoła zakłóceniom na rynku globalnym spowodowanym środkami takimi jak przyjęta przez Stany Zjednoczone ustawa o obniżeniu inflacji służąca wspieraniu amerykańskich podmiotów przemysłowych za pomocą ulg podatkowych, hojnego wsparcia finansowego oraz wymogów stosowania materiałów miejscowego pochodzenia ze szkodą dla podmiotów gospodarczych spoza Stanów Zjednoczonych czy też obserwowane od dłuższego czasu protekcjonistyczne chińskie systemy subsydiów, które również faworyzują podmioty krajowe i służą realizacji nacjonalistycznego programu gospodarczego. UE musi zdecydowanie zareagować na ten stan rzeczy i zidentyfikować narzędzia, środki i instrumenty polityczne niezbędne do przyspieszenia tempa jej działania, zwiększenia jej innowacyjności i sprawienia, by ponownie stała się atrakcyjna dla inwestorów przy jednoczesnym zachowaniu wyznawanych przez nią wartości społecznych i środowiskowych. |
| --- | --- |

2.4.

Globalny kontekst gospodarczy zmienił się drastycznie na przestrzeni ostatnich lat; UE nie może już polegać na funkcjonalnym międzynarodowym systemie gospodarczym i handlowym opartym na zasadach – zamiast tego coraz częściej musi stawiać czoła zakłóceniom na rynku globalnym spowodowanym środkami takimi jak przyjęta przez Stany Zjednoczone ustawa o obniżeniu inflacji służąca wspieraniu amerykańskich podmiotów przemysłowych za pomocą ulg podatkowych, hojnego wsparcia finansowego oraz wymogów stosowania materiałów miejscowego pochodzenia ze szkodą dla podmiotów gospodarczych spoza Stanów Zjednoczonych czy też obserwowane od dłuższego czasu protekcjonistyczne chińskie systemy subsydiów, które również faworyzują podmioty krajowe i służą realizacji nacjonalistycznego programu gospodarczego. UE musi zdecydowanie zareagować na ten stan rzeczy i zidentyfikować narzędzia, środki i instrumenty polityczne niezbędne do przyspieszenia tempa jej działania, zwiększenia jej innowacyjności i sprawienia, by ponownie stała się atrakcyjna dla inwestorów przy jednoczesnym zachowaniu wyznawanych przez nią wartości społecznych i środowiskowych.

| 2.5. | W tym kontekście EKES z zadowoleniem przyjmuje wnioski Komisji Europejskiej dotyczące planu przemysłowego Zielonego Ładu i aktu w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie, w których przedstawiono wytyczne dla podmiotów przemysłowych w UE i zagwarantowano im przewidywalność i które stanowią zobowiązanie do wzmocnienia producentów i powiązanych z nimi ekosystemów w Europie. Działania związane z przechodzeniem na gospodarkę niskoemisyjną do 2050 r. stanowią drugą rewolucję przemysłową i należy postrzegać je jako takie, biorąc pod uwagę niezbędne zobowiązania polityczne, gospodarcze i społeczne. |
| --- | --- |

2.5.

W tym kontekście EKES z zadowoleniem przyjmuje wnioski Komisji Europejskiej dotyczące planu przemysłowego Zielonego Ładu i aktu w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie, w których przedstawiono wytyczne dla podmiotów przemysłowych w UE i zagwarantowano im przewidywalność i które stanowią zobowiązanie do wzmocnienia producentów i powiązanych z nimi ekosystemów w Europie. Działania związane z przechodzeniem na gospodarkę niskoemisyjną do 2050 r. stanowią drugą rewolucję przemysłową i należy postrzegać je jako takie, biorąc pod uwagę niezbędne zobowiązania polityczne, gospodarcze i społeczne.

| 2.6. | Komitet docenia w szczególności wyraźny komunikat zawarty w obydwu tych dokumentach dotyczący potrzeby dokonywania kompleksowych inwestycji w procesie przechodzenia na zrównoważoną gospodarkę i budowania zrównoważonego społeczeństwa. Celem polityki przemysłowej zorientowanej na ochronę środowiska powinno być również uzyskanie korzyści w dziedzinie dobrobytu społecznego. EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że w akcie w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie przykłada się wagę do kwestii związanych z luką kompetencyjną i niedoborem siły roboczej, które spowalniają obecnie proces transformacji. W dalszym ciągu nie wskazano jednak, w jaki sposób planuje się zrealizować wyznaczone cele i założenia i jakie konkretne działania będą podejmowane w tym obszarze. |
| --- | --- |

2.6.

Komitet docenia w szczególności wyraźny komunikat zawarty w obydwu tych dokumentach dotyczący potrzeby dokonywania kompleksowych inwestycji w procesie przechodzenia na zrównoważoną gospodarkę i budowania zrównoważonego społeczeństwa. Celem polityki przemysłowej zorientowanej na ochronę środowiska powinno być również uzyskanie korzyści w dziedzinie dobrobytu społecznego. EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że w akcie w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie przykłada się wagę do kwestii związanych z luką kompetencyjną i niedoborem siły roboczej, które spowalniają obecnie proces transformacji. W dalszym ciągu nie wskazano jednak, w jaki sposób planuje się zrealizować wyznaczone cele i założenia i jakie konkretne działania będą podejmowane w tym obszarze.

| 2.7. | Dlatego też Komitet wzywa Komisję Europejską do doprecyzowania, jakie konkretne działania zamierza podjąć w celu poprawy czynników związanych z lokalizacją oraz zwiększenia konkurencyjności gospodarek europejskich, aby wyróżnić UE na tle jej rywali systemowych. Działania te powinny koncentrować się na poprawie połączeń na jednolitym rynku dla wszystkich państw członkowskich m.in. poprzez rozwijanie i modernizowanie infrastruktury i wzajemnych połączeń w sektorze transportu i energii, w tym również w ramach sieci energetycznych. |
| --- | --- |

2.7.

Dlatego też Komitet wzywa Komisję Europejską do doprecyzowania, jakie konkretne działania zamierza podjąć w celu poprawy czynników związanych z lokalizacją oraz zwiększenia konkurencyjności gospodarek europejskich, aby wyróżnić UE na tle jej rywali systemowych. Działania te powinny koncentrować się na poprawie połączeń na jednolitym rynku dla wszystkich państw członkowskich m.in. poprzez rozwijanie i modernizowanie infrastruktury i wzajemnych połączeń w sektorze transportu i energii, w tym również w ramach sieci energetycznych.

| 2.8. | EKES zwraca uwagę na fakt, że zarówno pracodawcy, jak i pracownicy oraz obywatele borykają się z różnymi trudnościami wywołanymi wstrząsem związanym z dostawami energii, wstrząsem związanym z podażą pracy, wstrząsami dotyczącymi łańcucha dostaw i inflacją; prowadzi to do nałożenia znacznych skumulowanych obciążeń na wszystkie zainteresowane strony. Celem opracowanego przez UE planu przemysłowego Zielonego Ładu i aktu w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie powinno być zatem zmniejszanie tych obciążeń, nie zaś ich zwiększanie. |
| --- | --- |

2.8.

EKES zwraca uwagę na fakt, że zarówno pracodawcy, jak i pracownicy oraz obywatele borykają się z różnymi trudnościami wywołanymi wstrząsem związanym z dostawami energii, wstrząsem związanym z podażą pracy, wstrząsami dotyczącymi łańcucha dostaw i inflacją; prowadzi to do nałożenia znacznych skumulowanych obciążeń na wszystkie zainteresowane strony. Celem opracowanego przez UE planu przemysłowego Zielonego Ładu i aktu w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie powinno być zatem zmniejszanie tych obciążeń, nie zaś ich zwiększanie.

| 2.9. | Komitet uważa ponadto, że konsumenci mają również do odegrania ważną rolę w procesie przechodzenia na neutralność emisyjną do 2050 r. Ich decyzje o zakupie lub rezygnacji z zakupu produktów, a także ich poparcie lub tolerancja bądź brak tolerancji dla warunków wytwarzania i produkcji nie tylko w UE, ale również w państwach trzecich, stanowią istotny czynnik wpływający na możliwość przeprowadzenia zmian. EKES opowiada się za wzmocnieniem pozycji konsumentów (1) i zwraca uwagę na konieczność zapewnienia im możliwości podejmowania świadomych decyzji. |
| --- | --- |

2.9.

Komitet uważa ponadto, że konsumenci mają również do odegrania ważną rolę w procesie przechodzenia na neutralność emisyjną do 2050 r. Ich decyzje o zakupie lub rezygnacji z zakupu produktów, a także ich poparcie lub tolerancja bądź brak tolerancji dla warunków wytwarzania i produkcji nie tylko w UE, ale również w państwach trzecich, stanowią istotny czynnik wpływający na możliwość przeprowadzenia zmian. EKES opowiada się za wzmocnieniem pozycji konsumentów (1

3.   Uwagi szczegółowe

Uwagi szczegółowe

3.1.   Otoczenie regulacyjne

Otoczenie regulacyjne

| 3.1.1. | Kreowanie polityki UE powinno opierać się na innowacji, doskonałości oraz na wysokich kompetencjach i kwalifikacjach poszczególnych osób, a także koncentrować się na ograniczaniu biurokracji i zmniejszaniu kosztów wszędzie tam, gdzie jest to możliwe. Praworządność, jako jeden z fundamentów UE, daje pewność i gwarantuje stabilność otoczenia biznesowego i musi być przestrzegana we wszystkich okolicznościach. Zorganizowany dialog społeczny prowadzony w formule rozmów trójstronnych między przedstawicielami rządów, związków zawodowych i organizacji pracodawców jest nieodzowny dla zapewnienia stabilności, społecznej akceptowalności i odporności gospodarczej. |
| --- | --- |

3.1.1.

Kreowanie polityki UE powinno opierać się na innowacji, doskonałości oraz na wysokich kompetencjach i kwalifikacjach poszczególnych osób, a także koncentrować się na ograniczaniu biurokracji i zmniejszaniu kosztów wszędzie tam, gdzie jest to możliwe. Praworządność, jako jeden z fundamentów UE, daje pewność i gwarantuje stabilność otoczenia biznesowego i musi być przestrzegana we wszystkich okolicznościach. Zorganizowany dialog społeczny prowadzony w formule rozmów trójstronnych między przedstawicielami rządów, związków zawodowych i organizacji pracodawców jest nieodzowny dla zapewnienia stabilności, społecznej akceptowalności i odporności gospodarczej.

| 3.1.2. | W akcie w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie zaproponowano szereg środków służących poprawie warunków podstawowych dotyczących wytwarzania za pomocą technologii neutralnych emisyjnie, uwzględniając uproszczone otoczenie regulacyjne charakteryzujące się m.in. szybszymi procedurami udzielania pozwoleń i obecnością punktów kompleksowej obsługi w administracji. Jest niezwykle ważne, aby takie szybsze procedury udzielania pozwoleń miały zastosowanie w całym łańcuchu wartości projektów technologii neutralnych emisyjnie, bez uszczerbku dla celów społecznych i środowiskowych określonych w rozporządzeniu. Choć Komitet popiera to podejście, apeluje do prawodawców o nieograniczanie tego rodzaju usprawnień wyłącznie do technologii neutralnych emisyjnie, ale o stosowanie ich domyślnie w odniesieniu do wszystkich sektorów gospodarki. |
| --- | --- |

3.1.2.

W akcie w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie zaproponowano szereg środków służących poprawie warunków podstawowych dotyczących wytwarzania za pomocą technologii neutralnych emisyjnie, uwzględniając uproszczone otoczenie regulacyjne charakteryzujące się m.in. szybszymi procedurami udzielania pozwoleń i obecnością punktów kompleksowej obsługi w administracji. Jest niezwykle ważne, aby takie szybsze procedury udzielania pozwoleń miały zastosowanie w całym łańcuchu wartości projektów technologii neutralnych emisyjnie, bez uszczerbku dla celów społecznych i środowiskowych określonych w rozporządzeniu. Choć Komitet popiera to podejście, apeluje do prawodawców o nieograniczanie tego rodzaju usprawnień wyłącznie do technologii neutralnych emisyjnie, ale o stosowanie ich domyślnie w odniesieniu do wszystkich sektorów gospodarki.

| 3.1.3. | EKES zwraca uwagę na fakt, że w ostatecznym rozrachunku transformacja europejskiego przemysłu wykracza poza produkcję z zastosowaniem czystej technologii, ponieważ Europa jest miejscem, w którym funkcjonuje wiele energochłonnych branż przemysłu ciężkiego i surowcowego, które muszą zostać poddane dekarbonizacji i które nie zostały uwzględnione w planie przemysłowym Zielonego Ładu. Spójna strategia przemysłowa dla Europy obejmuje wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu zapewniający wszystkim państwom członkowskim i regionom możliwość uczestniczenia w ekologicznej transformacji przemysłowej i czerpania z niej korzyści. Dlatego też należy zagwarantować, aby plan przemysłowy Zielonego Ładu nie doprowadził do jakiejkolwiek fragmentacji jednolitego rynku, a także dążyć do zapewnienia spójności między państwami członkowskimi a regionami. |
| --- | --- |

3.1.3.

EKES zwraca uwagę na fakt, że w ostatecznym rozrachunku transformacja europejskiego przemysłu wykracza poza produkcję z zastosowaniem czystej technologii, ponieważ Europa jest miejscem, w którym funkcjonuje wiele energochłonnych branż przemysłu ciężkiego i surowcowego, które muszą zostać poddane dekarbonizacji i które nie zostały uwzględnione w planie przemysłowym Zielonego Ładu. Spójna strategia przemysłowa dla Europy obejmuje wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu zapewniający wszystkim państwom członkowskim i regionom możliwość uczestniczenia w ekologicznej transformacji przemysłowej i czerpania z niej korzyści. Dlatego też należy zagwarantować, aby plan przemysłowy Zielonego Ładu nie doprowadził do jakiejkolwiek fragmentacji jednolitego rynku, a także dążyć do zapewnienia spójności między państwami członkowskimi a regionami.

| 3.1.4. | Komitet jest przekonany, że możliwe jest opracowanie ekologicznego programu uproszczeń, który doprowadzi do usprawnienia procedur udzielania pozwoleń na realizację zielonych projektów inwestycyjnych przy jednoczesnym zapewnieniu poszanowania przepisów prawa ochrony środowiska. Konieczne jest zwiększenie poziomu wiedzy specjalistycznej, zdolności i umiejętności w organach na szczeblu lokalnym i krajowym, a także dokonanie cyfryzacji procedur zatwierdzania projektów oraz ich uproszczenie. Poprawa efektywności procedur udzielania pozwoleń musi wynikać z odpowiedniego planowania i zwiększania zdolności organów na odpowiednich szczeblach struktury administracyjnej m.in. poprzez zatrudnianie większej liczby lepiej wykwalifikowanych pracowników. Z uwagi na potrzebę wzmocnienia konkurencyjności przedsiębiorstw unijnych należy włączyć kontrolę konkurencyjności do procesów decyzyjnych UE, zapewniając równowagę między wymiarem gospodarczym, społecznym i środowiskowym procesów decyzyjnych dotyczących wniosków ustawodawczych. |
| --- | --- |

3.1.4.

Komitet jest przekonany, że możliwe jest opracowanie ekologicznego programu uproszczeń, który doprowadzi do usprawnienia procedur udzielania pozwoleń na realizację zielonych projektów inwestycyjnych przy jednoczesnym zapewnieniu poszanowania przepisów prawa ochrony środowiska. Konieczne jest zwiększenie poziomu wiedzy specjalistycznej, zdolności i umiejętności w organach na szczeblu lokalnym i krajowym, a także dokonanie cyfryzacji procedur zatwierdzania projektów oraz ich uproszczenie. Poprawa efektywności procedur udzielania pozwoleń musi wynikać z odpowiedniego planowania i zwiększania zdolności organów na odpowiednich szczeblach struktury administracyjnej m.in. poprzez zatrudnianie większej liczby lepiej wykwalifikowanych pracowników. Z uwagi na potrzebę wzmocnienia konkurencyjności przedsiębiorstw unijnych należy włączyć kontrolę konkurencyjności do procesów decyzyjnych UE, zapewniając równowagę między wymiarem gospodarczym, społecznym i środowiskowym procesów decyzyjnych dotyczących wniosków ustawodawczych.

| 3.1.5. | EKES podkreśla, że przyjmowane przepisy muszą zostać uzupełnione innymi narzędziami takimi jak subsydia, aby nie dopuścić do obniżenia PKB i pogorszenia się poziomu dobrobytu. Wymogi w zakresie sprawozdawczości – w szczególności te przewidziane w unijnych przepisach dotyczących ochrony środowiska, transformacji cyfrowej i gospodarki – powinny być upraszczane i, w miarę możliwości, harmonizowane, aby uniknąć mnożenia się przepisów, chaosu regulacyjnego i rozdrobnienia jednolitego rynku. |
| --- | --- |

3.1.5.

EKES podkreśla, że przyjmowane przepisy muszą zostać uzupełnione innymi narzędziami takimi jak subsydia, aby nie dopuścić do obniżenia PKB i pogorszenia się poziomu dobrobytu. Wymogi w zakresie sprawozdawczości – w szczególności te przewidziane w unijnych przepisach dotyczących ochrony środowiska, transformacji cyfrowej i gospodarki – powinny być upraszczane i, w miarę możliwości, harmonizowane, aby uniknąć mnożenia się przepisów, chaosu regulacyjnego i rozdrobnienia jednolitego rynku.

3.2.   Dostęp do inwestycji i tworzenie warunków sprzyjających inwestycjom

Dostęp do inwestycji i tworzenie warunków sprzyjających inwestycjom

| 3.2.1. | Podmioty gospodarcze w UE stawiają czoła ostrej konkurencji na poziomie globalnym. W procesie zwiększania konkurencyjności kluczową rolę odgrywa czas. Dlatego też Komitet zwraca uwagę na konieczność szybszego podejmowania decyzji dotyczących wsparcia finansowego i dostępu do finansowania, również w kontekście poszczególnych europejskich programów wsparcia takich jak REPowerEU, InvestEU i innych. Długotrwałe i przewlekłe procedury, które tworzą nieprzebytą dżunglę w obszarze finansowania, mogą zniechęcać inwestorów do realizowania inwestycji w Europie i wywierają niekorzystny wpływ na działania służące przyciągnięciu nowych inwestycji. |
| --- | --- |

3.2.1.

Podmioty gospodarcze w UE stawiają czoła ostrej konkurencji na poziomie globalnym. W procesie zwiększania konkurencyjności kluczową rolę odgrywa czas. Dlatego też Komitet zwraca uwagę na konieczność szybszego podejmowania decyzji dotyczących wsparcia finansowego i dostępu do finansowania, również w kontekście poszczególnych europejskich programów wsparcia takich jak REPowerEU, InvestEU i innych. Długotrwałe i przewlekłe procedury, które tworzą nieprzebytą dżunglę w obszarze finansowania, mogą zniechęcać inwestorów do realizowania inwestycji w Europie i wywierają niekorzystny wpływ na działania służące przyciągnięciu nowych inwestycji.

| 3.2.2. | W tym kontekście EKES podkreśla, że wsparcie finansowe musi być elastyczne, terminowe i łatwiej dostępne zarówno pod względem kosztów operacyjnych, jak i pod względem nakładów inwestycyjnych dla wszystkich przedsiębiorstw niezależnie od ich rozmiaru, w tym również dla MŚP. Komitet wzywa do przeprowadzenia oceny istniejących instrumentów w celu zidentyfikowania i zwiększenia stopnia wykorzystania tych z nich, które okazały się najskuteczniejsze. EKES uważa, że w planie przemysłowym Zielonego Ładu należy wskazać, kiedy i w odniesieniu do jakich sektorów finansowanie publiczne należy uznać za niezbędne do wsparcia, na podstawie jasnych warunków, transformacji ważnych sektorów przemysłu, i odwrotnie – w jakich sektorach lukę w finansowaniu można pokryć ze środków prywatnych, z zastrzeżeniem ustanowienia odpowiednich zachęt regulacyjnych. |
| --- | --- |

3.2.2.

W tym kontekście EKES podkreśla, że wsparcie finansowe musi być elastyczne, terminowe i łatwiej dostępne zarówno pod względem kosztów operacyjnych, jak i pod względem nakładów inwestycyjnych dla wszystkich przedsiębiorstw niezależnie od ich rozmiaru, w tym również dla MŚP. Komitet wzywa do przeprowadzenia oceny istniejących instrumentów w celu zidentyfikowania i zwiększenia stopnia wykorzystania tych z nich, które okazały się najskuteczniejsze. EKES uważa, że w planie przemysłowym Zielonego Ładu należy wskazać, kiedy i w odniesieniu do jakich sektorów finansowanie publiczne należy uznać za niezbędne do wsparcia, na podstawie jasnych warunków, transformacji ważnych sektorów przemysłu, i odwrotnie – w jakich sektorach lukę w finansowaniu można pokryć ze środków prywatnych, z zastrzeżeniem ustanowienia odpowiednich zachęt regulacyjnych.

| 3.2.3. | Komitet pragnie przestrzec, że samo złagodzenie zasad pomocy państwa bez zapewnienia dodatkowych mechanizmów finansowych na szczeblu UE prawdopodobnie doprowadzi do pogłębienia różnic między gospodarkami UE, ponieważ niektóre państwa Unii mogą nie dysponować zasobami budżetowymi na realizowanie inwestycji w zieloną transformację. Zmiana przeznaczenia pożyczek udzielanych w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF) i REPowerEU w taki sposób, by były one wykorzystywane na potrzeby czystych sektorów przemysłu, może okazać się skuteczne tylko wtedy, gdy pożyczki te będą uzupełniane znacznymi środkami finansowymi przyznawanymi w formie dotacji na działania, które niekoniecznie muszą generować zwrot z inwestycji, np. na rozwój infrastruktury publicznej, dotacje dla gospodarstw domowych, które nie dysponują środkami na renowacje, realizację inwestycji w odnawialne źródła energii dokonywanych na małą skalę, a także na edukację i zmianę kwalifikacji. |
| --- | --- |

3.2.3.

Komitet pragnie przestrzec, że samo złagodzenie zasad pomocy państwa bez zapewnienia dodatkowych mechanizmów finansowych na szczeblu UE prawdopodobnie doprowadzi do pogłębienia różnic między gospodarkami UE, ponieważ niektóre państwa Unii mogą nie dysponować zasobami budżetowymi na realizowanie inwestycji w zieloną transformację. Zmiana przeznaczenia pożyczek udzielanych w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF) i REPowerEU w taki sposób, by były one wykorzystywane na potrzeby czystych sektorów przemysłu, może okazać się skuteczne tylko wtedy, gdy pożyczki te będą uzupełniane znacznymi środkami finansowymi przyznawanymi w formie dotacji na działania, które niekoniecznie muszą generować zwrot z inwestycji, np. na rozwój infrastruktury publicznej, dotacje dla gospodarstw domowych, które nie dysponują środkami na renowacje, realizację inwestycji w odnawialne źródła energii dokonywanych na małą skalę, a także na edukację i zmianę kwalifikacji.

| 3.2.4. | EKES proponuje, aby plan przemysłowy Zielonego Ładu koncentrował się również na rozwijaniu zielonych zamówień publicznych, ponieważ dzięki temu organy publiczne stają się nabywcami produktów ekologicznych. Zasoby udostępniane w ramach planu przemysłowego Zielonego Ładu, w tym również zaktualizowane krajowe plany odbudowy i zwiększania odporności, mogłyby posłużyć do pokrycia kosztów związanych z zielonymi zamówieniami publicznymi do chwili ustanowienia odpowiedniego wspólnego wymogu w tym zakresie w prawie Unii. Wsparcie publiczne powinno podlegać warunkom, które mają na celu poprawę ochrony środowiska, pomoc przedsiębiorstwom w oferowaniu wysokiej jakości miejsc pracy, propagowanie dostępu do szkoleń i tworzenie wysokiej jakości programów przygotowania zawodowego. Należy ponadto zwiększyć dostępność zaproszeń do składania ofert w ramach zamówień publicznych dla MŚP. W tym celu EKES wzywa Komisję do ustanowienia łatwej w użyciu bazy danych. |
| --- | --- |

3.2.4.

EKES proponuje, aby plan przemysłowy Zielonego Ładu koncentrował się również na rozwijaniu zielonych zamówień publicznych, ponieważ dzięki temu organy publiczne stają się nabywcami produktów ekologicznych. Zasoby udostępniane w ramach planu przemysłowego Zielonego Ładu, w tym również zaktualizowane krajowe plany odbudowy i zwiększania odporności, mogłyby posłużyć do pokrycia kosztów związanych z zielonymi zamówieniami publicznymi do chwili ustanowienia odpowiedniego wspólnego wymogu w tym zakresie w prawie Unii. Wsparcie publiczne powinno podlegać warunkom, które mają na celu poprawę ochrony środowiska, pomoc przedsiębiorstwom w oferowaniu wysokiej jakości miejsc pracy, propagowanie dostępu do szkoleń i tworzenie wysokiej jakości programów przygotowania zawodowego. Należy ponadto zwiększyć dostępność zaproszeń do składania ofert w ramach zamówień publicznych dla MŚP. W tym celu EKES wzywa Komisję do ustanowienia łatwej w użyciu bazy danych.

| 3.2.5. | Dzięki eliminowaniu niedoskonałości rynku i koncentrowaniu się na sektorach charakteryzujących się niewystarczającym poziomem finansowania prywatnego nowe wspólne finansowanie unijne powinno zapewniać skuteczne wsparcie na rzecz różnych segmentów przemysłu czystych technologii adresowane w szczególności do MŚP. Finansowanie to powinno unikać wszelkich zakłóceń funkcjonowania rynku wewnętrznego i sprzyjać poprawie spójności gospodarczej w całej UE. W tym kontekście Komitet zwraca uwagę na fakt, że tymczasowe odstępstwa od zasad pomocy państwa powinny pozostać tymczasowe i powinny również być przedmiotem stosownych działań. Wspomniane finansowanie powinno również obejmować środki w zakresie zmiany kwalifikacji pracowników, organizowania szkoleń i sprawiedliwej transformacji, aby zapewnić dostępność nieulegającej dezaktualizacji bazy umiejętności. |
| --- | --- |

3.2.5.

Dzięki eliminowaniu niedoskonałości rynku i koncentrowaniu się na sektorach charakteryzujących się niewystarczającym poziomem finansowania prywatnego nowe wspólne finansowanie unijne powinno zapewniać skuteczne wsparcie na rzecz różnych segmentów przemysłu czystych technologii adresowane w szczególności do MŚP. Finansowanie to powinno unikać wszelkich zakłóceń funkcjonowania rynku wewnętrznego i sprzyjać poprawie spójności gospodarczej w całej UE. W tym kontekście Komitet zwraca uwagę na fakt, że tymczasowe odstępstwa od zasad pomocy państwa powinny pozostać tymczasowe i powinny również być przedmiotem stosownych działań. Wspomniane finansowanie powinno również obejmować środki w zakresie zmiany kwalifikacji pracowników, organizowania szkoleń i sprawiedliwej transformacji, aby zapewnić dostępność nieulegającej dezaktualizacji bazy umiejętności.

| 3.2.6. | EKES zdaje sobie sprawę, że pozyskanie dodatkowego finansowania na szczeblu UE może okazać się trudne. W perspektywie średnioterminowej należy rozpocząć poważną debatę w kwestii nowych zasobów własnych UE i Europejskiego Funduszu na rzecz Suwerenności, niezależnie od negocjacji dotyczących kolejnych WRF. W krótkim terminie należy skoncentrować finansowanie dostępne za pośrednictwem funduszu innowacyjnego unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji i skierować je na pokrycie kosztów przełomowych technologii w sektorach, z których emisje trudno zredukować. |
| --- | --- |

3.2.6.

EKES zdaje sobie sprawę, że pozyskanie dodatkowego finansowania na szczeblu UE może okazać się trudne. W perspektywie średnioterminowej należy rozpocząć poważną debatę w kwestii nowych zasobów własnych UE i Europejskiego Funduszu na rzecz Suwerenności, niezależnie od negocjacji dotyczących kolejnych WRF. W krótkim terminie należy skoncentrować finansowanie dostępne za pośrednictwem funduszu innowacyjnego unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji i skierować je na pokrycie kosztów przełomowych technologii w sektorach, z których emisje trudno zredukować.

3.3.   Rynki i łańcuchy dostaw

Rynki i łańcuchy dostaw

| 3.3.1. | W 2021 r. Komisja Europejska opublikowała w ramach swojej strategii przemysłowej wykaz „ekosystemów przemysłowych”. Jego celem jest umożliwienie lepszego zrozumienia zarówno wzajemnych powiązań, jak i luk między strukturami gospodarczymi a łańcuchami dostaw w Europie. W tym kontekście Komitet wzywa Komisję Europejską do uznania wzajemnych powiązań między łańcuchami wartości a rolą odgrywaną przez chemikalia, surowce i w szczególności branże i procesy surowcowe w kontekście przechodzenia na neutralną emisyjnie gospodarkę o obiegu zamkniętym. Koncentracja na technologiach neutralnych emisyjnie nie może prowadzić do powstawania nowych luk w europejskich łańcuchach dostaw spowodowanych zaniedbaniem potrzeb innych sektorów, np. sektorów energochłonnych. Jeżeli obawy tych sektorów dotyczące m.in. wysokich cen energii nie zostaną rozwiane, UE narazi się na ryzyko utraty istotnych elementów ekosystemów przemysłowych, które mogą mieć wręcz strategiczne znaczenie. |
| --- | --- |

3.3.1.

W 2021 r. Komisja Europejska opublikowała w ramach swojej strategii przemysłowej wykaz „ekosystemów przemysłowych”. Jego celem jest umożliwienie lepszego zrozumienia zarówno wzajemnych powiązań, jak i luk między strukturami gospodarczymi a łańcuchami dostaw w Europie. W tym kontekście Komitet wzywa Komisję Europejską do uznania wzajemnych powiązań między łańcuchami wartości a rolą odgrywaną przez chemikalia, surowce i w szczególności branże i procesy surowcowe w kontekście przechodzenia na neutralną emisyjnie gospodarkę o obiegu zamkniętym. Koncentracja na technologiach neutralnych emisyjnie nie może prowadzić do powstawania nowych luk w europejskich łańcuchach dostaw spowodowanych zaniedbaniem potrzeb innych sektorów, np. sektorów energochłonnych. Jeżeli obawy tych sektorów dotyczące m.in. wysokich cen energii nie zostaną rozwiane, UE narazi się na ryzyko utraty istotnych elementów ekosystemów przemysłowych, które mogą mieć wręcz strategiczne znaczenie.

| 3.3.2. | EKES pragnie również zwrócić uwagę na znaczenie dostępności energii i surowców po konkurencyjnej cenie. Polityka w tej dziedzinie powinna być wspierana przez umowy handlowe i działania informacyjne w obszarze surowców prowadzone w skali globalnej. Komitet przyznaje jednocześnie, że globalny wyścig o dostęp do surowców nie ma zrównoważonego charakteru. Z tego względu Europa powinna dążyć do poprawy swojej zasobooszczędności i zwiększenia efektywności wykorzystywania materiałów poprzez wdrażanie środków w zakresie zarządzania stroną popytową i ograniczania popytu, takich jak: ekoprojekt i obieg zamknięty, efektywność energetyczna, zwiększanie trwałości produktów oraz wspieranie ukierunkowanych innowacyjnych praktyk i technik. EKES zwraca się o pilne przeprowadzenie audytu służącego ustaleniu, w jaki sposób UE może kontrolować swoje łańcuchy wartości i usprawnić ich działanie, aby nie dopuścić do powstania nadmiernych zależności. |
| --- | --- |

3.3.2.

EKES pragnie również zwrócić uwagę na znaczenie dostępności energii i surowców po konkurencyjnej cenie. Polityka w tej dziedzinie powinna być wspierana przez umowy handlowe i działania informacyjne w obszarze surowców prowadzone w skali globalnej. Komitet przyznaje jednocześnie, że globalny wyścig o dostęp do surowców nie ma zrównoważonego charakteru. Z tego względu Europa powinna dążyć do poprawy swojej zasobooszczędności i zwiększenia efektywności wykorzystywania materiałów poprzez wdrażanie środków w zakresie zarządzania stroną popytową i ograniczania popytu, takich jak: ekoprojekt i obieg zamknięty, efektywność energetyczna, zwiększanie trwałości produktów oraz wspieranie ukierunkowanych innowacyjnych praktyk i technik. EKES zwraca się o pilne przeprowadzenie audytu służącego ustaleniu, w jaki sposób UE może kontrolować swoje łańcuchy wartości i usprawnić ich działanie, aby nie dopuścić do powstania nadmiernych zależności.

| 3.3.3. | Komitet podkreśla konieczność budowania silniejszych stosunków handlowych z państwami trzecimi poprzez posunięcie naprzód prac nad umowami o wolnym handlu, które przyczyniają się również do propagowania wartości europejskich, przy jednoczesnym kontynuowaniu opracowywania i wykorzystywania instrumentów ochrony handlu takich jak środki antydumpingowe, instrumenty chroniące przed wymuszaniem i mechanizmy monitorowania inwestycji zagranicznych. |
| --- | --- |

3.3.3.

Komitet podkreśla konieczność budowania silniejszych stosunków handlowych z państwami trzecimi poprzez posunięcie naprzód prac nad umowami o wolnym handlu, które przyczyniają się również do propagowania wartości europejskich, przy jednoczesnym kontynuowaniu opracowywania i wykorzystywania instrumentów ochrony handlu takich jak środki antydumpingowe, instrumenty chroniące przed wymuszaniem i mechanizmy monitorowania inwestycji zagranicznych.

| 3.3.4. | Dostęp do energii i surowców po konkurencyjnych cenach ma kluczowe znaczenie dla utrzymania produkcji przemysłowej i związanej z nią działalności w UE. W miarę rozwoju swojej konkurencyjności, odporności i globalnego wpływu UE powinna postawić na swoje mocne strony, czyli otwartą gospodarkę rynkową i otwarte społeczeństwa, a także ukierunkować swoje działania na podstawowe warunki tworzenia dobrobytu i dobrostanu. |
| --- | --- |

3.3.4.

Dostęp do energii i surowców po konkurencyjnych cenach ma kluczowe znaczenie dla utrzymania produkcji przemysłowej i związanej z nią działalności w UE. W miarę rozwoju swojej konkurencyjności, odporności i globalnego wpływu UE powinna postawić na swoje mocne strony, czyli otwartą gospodarkę rynkową i otwarte społeczeństwa, a także ukierunkować swoje działania na podstawowe warunki tworzenia dobrobytu i dobrostanu.

3.4.   Podnoszenie umiejętności w celu tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy związanych z technologiami neutralnymi emisyjnie

Podnoszenie umiejętności w celu tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy związanych z technologiami neutralnymi emisyjnie

| 3.4.1. | EKES popiera zasady skutecznych systemów uczenia się przez całe życie i lepszego przewidywania przyszłych potrzeb w zakresie umiejętności. W tym kontekście wzywa do strukturalnego zaangażowania partnerów społecznych w działalność planowanych akademii przemysłu neutralnego emisyjnie. Uważa ponadto, że udoskonalone ramy regulacyjne dotyczące wzajemnego uznawania kwalifikacji nie powinny ograniczać się wyłącznie do miejsc pracy powiązanych z technologiami neutralnymi emisyjnie, ale powinny zostać rozszerzone na wszystkie sektory i umiejętności. Komitet zwraca uwagę na fakt, że przemysł europejski można skutecznie wspierać poprzez inwestowanie w jego pracowników i zapewnianie im wsparcia, np. poprzez chronienie zatrudnienia i oferowanie pomocy osobom świadczącym pracę w zmniejszonym wymiarze czasu. |
| --- | --- |

3.4.1.

EKES popiera zasady skutecznych systemów uczenia się przez całe życie i lepszego przewidywania przyszłych potrzeb w zakresie umiejętności. W tym kontekście wzywa do strukturalnego zaangażowania partnerów społecznych w działalność planowanych akademii przemysłu neutralnego emisyjnie. Uważa ponadto, że udoskonalone ramy regulacyjne dotyczące wzajemnego uznawania kwalifikacji nie powinny ograniczać się wyłącznie do miejsc pracy powiązanych z technologiami neutralnymi emisyjnie, ale powinny zostać rozszerzone na wszystkie sektory i umiejętności. Komitet zwraca uwagę na fakt, że przemysł europejski można skutecznie wspierać poprzez inwestowanie w jego pracowników i zapewnianie im wsparcia, np. poprzez chronienie zatrudnienia i oferowanie pomocy osobom świadczącym pracę w zmniejszonym wymiarze czasu.

| 3.4.2. | EKES jest przekonany, że podnoszenie kwalifikacji i szkolenia będą niezbędne do wsparcia procesu transformacji. Ogólnie rzecz biorąc, choć sektory podwyższonego ryzyka związane z wysokim poziomem emisji stanowią niewielkie zagrożenie, w niektórych regionach Europy wpływ transformacji w perspektywie krótkoterminowej może okazać się katastrofalny. Transformację można ułatwić jedynie poprzez inwestowanie w rozwój umiejętności, zapewnianie dostępu do szkoleń i programów zmiany kwalifikacji oraz propagowanie dywersyfikacji działalności gospodarczej w kierunku bardziej ekologicznych rodzajów działalności, co pozwoli poradzić sobie z istniejącymi obecnie ograniczonymi rynkami i usprawnić proces realokacji na rynku pracy. Potrzeby w zakresie restrukturyzacji można lepiej przewidywać i można lepiej nimi zarządzać poprzez wczesne zaangażowanie wszystkich zainteresowanych stron, w tym zorganizowanych przedstawicieli pracowników (2). EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie do dopilnowania, aby plan przemysłowy UE przyczyniał się do tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy zapewniających sprawiedliwe warunki pracy i dobre wynagrodzenie oraz propagował rokowania zbiorowe i poszanowanie układów zbiorowych. |
| --- | --- |

3.4.2.

EKES jest przekonany, że podnoszenie kwalifikacji i szkolenia będą niezbędne do wsparcia procesu transformacji. Ogólnie rzecz biorąc, choć sektory podwyższonego ryzyka związane z wysokim poziomem emisji stanowią niewielkie zagrożenie, w niektórych regionach Europy wpływ transformacji w perspektywie krótkoterminowej może okazać się katastrofalny. Transformację można ułatwić jedynie poprzez inwestowanie w rozwój umiejętności, zapewnianie dostępu do szkoleń i programów zmiany kwalifikacji oraz propagowanie dywersyfikacji działalności gospodarczej w kierunku bardziej ekologicznych rodzajów działalności, co pozwoli poradzić sobie z istniejącymi obecnie ograniczonymi rynkami i usprawnić proces realokacji na rynku pracy. Potrzeby w zakresie restrukturyzacji można lepiej przewidywać i można lepiej nimi zarządzać poprzez wczesne zaangażowanie wszystkich zainteresowanych stron, w tym zorganizowanych przedstawicieli pracowników (2

| 3.4.3. | Jeżeli chodzi o propozycję dotyczącą akademii przemysłu neutralnego emisyjnie, EKES zwraca uwagę na istniejące, dobrze ugruntowane struktury podnoszenia kwalifikacji i kształcenia zawodowego w UE i podkreśla, że nie ma podstawy prawnej, aby można było w drodze rozporządzenia wprowadzić tego rodzaju przepisy dotyczące polityki w zakresie szkolenia (zawodowego). Projekt rozporządzenia nie odzwierciedla realiów przedsiębiorstw i państw członkowskich UE, o czym świadczy również to, że nie przewiduje się stałego zaangażowania partnerów społecznych ani innych stosownych organizacji. O ile więc EKES opowiada się za tym, by aspekty wniosku dotyczącego rozporządzenia związane z kształceniem i szkoleniem zostały rozpatrzone w ramach zalecenia – co jest standardową praktyką w tym obszarze polityki – o tyle wzywa instytucje UE, aby przynajmniej aktywnie zaangażowały partnerów społecznych i europejską sieć izb w działalność europejskich akademii przemysłu neutralnego emisyjnie oraz Platformy Europy Neutralnej Emisyjnie. |
| --- | --- |

3.4.3.

Jeżeli chodzi o propozycję dotyczącą akademii przemysłu neutralnego emisyjnie, EKES zwraca uwagę na istniejące, dobrze ugruntowane struktury podnoszenia kwalifikacji i kształcenia zawodowego w UE i podkreśla, że nie ma podstawy prawnej, aby można było w drodze rozporządzenia wprowadzić tego rodzaju przepisy dotyczące polityki w zakresie szkolenia (zawodowego). Projekt rozporządzenia nie odzwierciedla realiów przedsiębiorstw i państw członkowskich UE, o czym świadczy również to, że nie przewiduje się stałego zaangażowania partnerów społecznych ani innych stosownych organizacji. O ile więc EKES opowiada się za tym, by aspekty wniosku dotyczącego rozporządzenia związane z kształceniem i szkoleniem zostały rozpatrzone w ramach zalecenia – co jest standardową praktyką w tym obszarze polityki – o tyle wzywa instytucje UE, aby przynajmniej aktywnie zaangażowały partnerów społecznych i europejską sieć izb w działalność europejskich akademii przemysłu neutralnego emisyjnie oraz Platformy Europy Neutralnej Emisyjnie.

| 3.4.4. | Z obliczeń Komisji Europejskiej wynika, że istnieje znaczny potencjał w zakresie tworzenia miejsc pracy w obszarze technologii neutralnych emisyjnie: 180 tys. pracowników jest potrzebnych do produkcji wodoru do ogniw paliwowych, 66 tys. do produkcji związanej z fotowoltaiką i 800 tys. do produkcji baterii. W związku z tym EKES zwraca się do Komisji i państw członkowskich, aby nie tylko wspierały warunki ramowe dla niezbędnego rozwoju umiejętności w UE, ale także przyspieszyły i ujednoliciły pozwolenia na pracę dla wykwalifikowanych pracowników pochodzących spoza Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

3.4.4.

Z obliczeń Komisji Europejskiej wynika, że istnieje znaczny potencjał w zakresie tworzenia miejsc pracy w obszarze technologii neutralnych emisyjnie: 180 tys. pracowników jest potrzebnych do produkcji wodoru do ogniw paliwowych, 66 tys. do produkcji związanej z fotowoltaiką i 800 tys. do produkcji baterii. W związku z tym EKES zwraca się do Komisji i państw członkowskich, aby nie tylko wspierały warunki ramowe dla niezbędnego rozwoju umiejętności w UE, ale także przyspieszyły i ujednoliciły pozwolenia na pracę dla wykwalifikowanych pracowników pochodzących spoza Unii Europejskiej.

3.5.   Innowacje

Innowacje

| 3.5.1. | Innowacje to kolejny sposób na zwiększenie wydajności, który ma zasadnicze znaczenie dla rozwoju, zdolności adaptacyjnych i odnowy przedsiębiorstw. Zarówno prywatne, jak i publiczne inwestycje w badania naukowe i innowacje są niezbędne dla przyszłego sukcesu UE. Trzeba ułatwić współpracę między przedsiębiorstwami, szkołami wyższymi i organizacjami zajmującymi się innowacjami – stanowi to ważny, praktyczny sposób wspierania efektywnych innowacji. Do wykorzystania pełnego potencjału innowacji i planowanych zmian może pozytywnie przyczynić się także zaangażowanie pracowników. |
| --- | --- |

3.5.1.

Innowacje to kolejny sposób na zwiększenie wydajności, który ma zasadnicze znaczenie dla rozwoju, zdolności adaptacyjnych i odnowy przedsiębiorstw. Zarówno prywatne, jak i publiczne inwestycje w badania naukowe i innowacje są niezbędne dla przyszłego sukcesu UE. Trzeba ułatwić współpracę między przedsiębiorstwami, szkołami wyższymi i organizacjami zajmującymi się innowacjami – stanowi to ważny, praktyczny sposób wspierania efektywnych innowacji. Do wykorzystania pełnego potencjału innowacji i planowanych zmian może pozytywnie przyczynić się także zaangażowanie pracowników.

| 3.5.2. | Obecnie większość finansowania unijnego jest ukierunkowana na wczesne etapy rozwoju technologicznego i koncentruje się na upowszechnianiu tych technologii wśród dalszych użytkowników. Wsparcie na rzecz poprawy zdolności produkcyjnych i rozszerzania skali produkcji pozostaje ograniczone. W opinii EKES-u należy zmienić ten stan rzeczy. |
| --- | --- |

3.5.2.

Obecnie większość finansowania unijnego jest ukierunkowana na wczesne etapy rozwoju technologicznego i koncentruje się na upowszechnianiu tych technologii wśród dalszych użytkowników. Wsparcie na rzecz poprawy zdolności produkcyjnych i rozszerzania skali produkcji pozostaje ograniczone. W opinii EKES-u należy zmienić ten stan rzeczy.

| 3.5.3. | EKES przyznaje, że nie sposób przecenić znaczenia surowców krytycznych dla działalności przemysłowej UE. W tym względzie innowacje powinny przede wszystkim koncentrować się na zamiennikach – produktach i materiałach, które mogą zmniejszyć zależność UE od surowców krytycznych, do których nie ma ona łatwego dostępu. |
| --- | --- |

3.5.3.

EKES przyznaje, że nie sposób przecenić znaczenia surowców krytycznych dla działalności przemysłowej UE. W tym względzie innowacje powinny przede wszystkim koncentrować się na zamiennikach – produktach i materiałach, które mogą zmniejszyć zależność UE od surowców krytycznych, do których nie ma ona łatwego dostępu.

3.6.   Zarządzanie

Zarządzanie

| 3.6.1. | W rozdziale VII wniosku dotyczącego aktu w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie ustanowiono strukturę określaną mianem Platformy Europy Neutralnej Emisyjnie mającą pełnić funkcję organu referencyjnego, w ramach którego Komisja i państwa członkowskie mogą prowadzić dyskusje, wymieniać informacje i dzielić się najlepszymi praktykami w kwestiach związanych z tym aktem. Komitet pragnie jednak podkreślić, że Komisja powinna dążyć do zapoznania się nie tylko z opiniami ekspertów, ale przede wszystkim z opiniami przedstawicieli przemysłu neutralnego emisyjnie i odpowiednich związków zawodowych. EKES z zadowoleniem przyjmuje tę inicjatywę na rzecz poprawy koordynacji działań i oczekuje, że zostanie zaangażowany w działalność tej platformy, aby móc wnosić strukturalny wkład w jej pracę w postaci poglądów pracowników, pracodawców i przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

3.6.1.

W rozdziale VII wniosku dotyczącego aktu w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie ustanowiono strukturę określaną mianem Platformy Europy Neutralnej Emisyjnie mającą pełnić funkcję organu referencyjnego, w ramach którego Komisja i państwa członkowskie mogą prowadzić dyskusje, wymieniać informacje i dzielić się najlepszymi praktykami w kwestiach związanych z tym aktem. Komitet pragnie jednak podkreślić, że Komisja powinna dążyć do zapoznania się nie tylko z opiniami ekspertów, ale przede wszystkim z opiniami przedstawicieli przemysłu neutralnego emisyjnie i odpowiednich związków zawodowych. EKES z zadowoleniem przyjmuje tę inicjatywę na rzecz poprawy koordynacji działań i oczekuje, że zostanie zaangażowany w działalność tej platformy, aby móc wnosić strukturalny wkład w jej pracę w postaci poglądów pracowników, pracodawców i przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego.

3.7.   Strategiczne technologie neutralne emisyjnie

Strategiczne technologie neutralne emisyjnie

| 3.7.1. | Komitet z zadowoleniem przyjmuje podejście zakładające realizowanie inwestycji priorytetowych w sektorze czystych technologii i objęcie tych technologii wsparciem. W wykazie technologii wspieranych przez wniosek dotyczący aktu w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie w dużej mierze pominięto jednak problematykę obniżania emisyjności sektorów energochłonnych oraz wymiar związany z obiegiem zamkniętym. Osiągnięcie celów klimatycznych do 2050 r. nie będzie możliwe bez zbudowania konkurencyjnej gospodarki o obiegu zamkniętym: wykorzystywanie odpadów, wychwytywanego dwutlenku węgla lub zasobów odnawialnych w charakterze surowca stanowi realny sposób na ograniczenie emisji we wszystkich sektorach i zmniejszenie zależności UE do przywozu surowców. Dlatego też EKES wzywa prawodawców do odpowiedniego rozszerzenia wykazu strategicznych technologii neutralnych emisyjnie. |
| --- | --- |

3.7.1.

Komitet z zadowoleniem przyjmuje podejście zakładające realizowanie inwestycji priorytetowych w sektorze czystych technologii i objęcie tych technologii wsparciem. W wykazie technologii wspieranych przez wniosek dotyczący aktu w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie w dużej mierze pominięto jednak problematykę obniżania emisyjności sektorów energochłonnych oraz wymiar związany z obiegiem zamkniętym. Osiągnięcie celów klimatycznych do 2050 r. nie będzie możliwe bez zbudowania konkurencyjnej gospodarki o obiegu zamkniętym: wykorzystywanie odpadów, wychwytywanego dwutlenku węgla lub zasobów odnawialnych w charakterze surowca stanowi realny sposób na ograniczenie emisji we wszystkich sektorach i zmniejszenie zależności UE do przywozu surowców. Dlatego też EKES wzywa prawodawców do odpowiedniego rozszerzenia wykazu strategicznych technologii neutralnych emisyjnie.

| 3.7.2. | Komitet popiera inicjatywę zakładającą wyznaczenie jasnych celów i założeń dotyczących zdolności produkcyjnych w Europie, w szczególności celu polegającego na pokryciu 10 % wydobycia minerałów o strategicznym znaczeniu dla UE przy jednoczesnym zdecydowanym zobowiązaniu do dalszego dbania o ochronę środowiska, celu zakładającego osiągnięcie wartości wskaźnika rafinacji materiałów na poziomie 40 % przy jednoczesnym zwiększeniu zdolności wydobywczych, co przełożyłoby się na uzyskanie rzeczywistej wartości dodanej, a także celu polegającego na osiągnięciu współczynnika recyklingu na poziomie 15 % do 2030 r. |
| --- | --- |

3.7.2.

Komitet popiera inicjatywę zakładającą wyznaczenie jasnych celów i założeń dotyczących zdolności produkcyjnych w Europie, w szczególności celu polegającego na pokryciu 10 % wydobycia minerałów o strategicznym znaczeniu dla UE przy jednoczesnym zdecydowanym zobowiązaniu do dalszego dbania o ochronę środowiska, celu zakładającego osiągnięcie wartości wskaźnika rafinacji materiałów na poziomie 40 % przy jednoczesnym zwiększeniu zdolności wydobywczych, co przełożyłoby się na uzyskanie rzeczywistej wartości dodanej, a także celu polegającego na osiągnięciu współczynnika recyklingu na poziomie 15 % do 2030 r.

| 3.7.3. | EKES zwraca uwagę na wysokie ryzyko wzrostu kosztów produkcji wynikające z faktu, że niemal 25 % emisji jest generowanych w sektorach, z których emisje trudno zredukować i które nie będą obniżały swojej emisyjności w pożądanym tempie bez generowania wyższych kosztów produkcji. Mogłoby to doprowadzić do szoku podażowego i utraty zdolności pokrycia zapotrzebowania rynku. Do chwili upowszechnienia się nowych technologii wzrost kosztów produkcji należy uznać za wysoce prawdopodobny, co przełoży się na powstanie niedoborów i wzrost cen, który zostanie przeniesiony na inne produkty w łańcuchu wartości. |
| --- | --- |

3.7.3.

EKES zwraca uwagę na wysokie ryzyko wzrostu kosztów produkcji wynikające z faktu, że niemal 25 % emisji jest generowanych w sektorach, z których emisje trudno zredukować i które nie będą obniżały swojej emisyjności w pożądanym tempie bez generowania wyższych kosztów produkcji. Mogłoby to doprowadzić do szoku podażowego i utraty zdolności pokrycia zapotrzebowania rynku. Do chwili upowszechnienia się nowych technologii wzrost kosztów produkcji należy uznać za wysoce prawdopodobny, co przełoży się na powstanie niedoborów i wzrost cen, który zostanie przeniesiony na inne produkty w łańcuchu wartości.

Bruksela, dnia 13 lipca 2023 r.

Oliver RÖPKE

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywy 2005/29/WE i 2011/83/UE w odniesieniu do wzmocnienia pozycji konsumentów w procesie transformacji ekologicznej poprzez lepsze informowanie i lepszą ochronę przed nieuczciwymi praktykami”(COM(2022) 143 final – 2022/0092 (COD)) (Dz.U. C 443 z 22.11.2022, s. 75).

1

(2)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Demokracja w miejscu pracy” (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji hiszpańskiej) (Dz.U. C 228 z 29.6.2023, s. 43).

2

---