# Il-Ġurnal Uffiċjali C 293/18 t

| | ISSN 1977-0987 |
| --- | --- |
| Il-Ġurnal Uffiċjali
  tal-Unjoni Ewropea | C 293 |
| | |
| Edizzjoni bil-Malti | Informazzjoni u Avviżi | Volum 6618 ta' Awwissu 2023 |

ISSN 1977-0987

Il-Ġurnal Uffiċjali

tal-Unjoni Ewropea

C 293

Edizzjoni bil-Malti

Informazzjoni u Avviżi

Volum 6618 ta' Awwissu 2023

---

| Werrej | Paġna |
| --- | --- |
| | I   Riżoluzzjonijiet, rakkomandazzjonijiet u opinjonijiet |
| | OPINJONIJIET |
| | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew |
| | Il-579 sessjoni plenarja tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, 14.6.2023–15.6.2023 |
| 2023/C 293/01 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew: Lejn Kunsill Ewropew għall-Politika tal-Ikel bħala mudell ġdid ta’ governanza fil-qafas futur tal-UE dwar Sistemi tal-Ikel Sostenibbli (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 1 |
| 2023/C 293/02 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar L-impatt tal-kriżi tal-enerġija fuq l-ekonomija Ewropea (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 8 |
| 2023/C 293/03 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar It-tieni sett ta’ riżorsi proprji ġodda (opinjoni esploratorja) | 13 |
| 2023/C 293/04 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Komunikazzjoni Konġunta lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill: Politika tal-UE dwar iċ-Ċiberdifiża (Opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 21 |
| 2023/C 293/05 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Negozjar kollettiv ekoloġiku: prattiki tajbin u prospetti futuri (opinjoni esploratorja) | 27 |
| 2023/C 293/06 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-miżuri għall-ġlieda kontra l-istigma kontra l-HIV (Opinjoni esploratorja mitluba mill-Presidenza Spanjola) | 34 |
| 2023/C 293/07 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-monitoraġġ tal-miżuri straordinarji tal-UE u r-reżiljenza fil-qasam tal-enerġija (Opinjoni esploratorja mitluba mill-Presidenza Spanjola) | 42 |
| 2023/C 293/08 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar it-trattament ugwali taż-żgħażagħ fis-suq tax-xogħol (Opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 48 |
| 2023/C 293/09 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Protokoll dwar il-Progress Soċjali (Opinjoni esploratorja mitluba mill-Presidenza Spanjola) | 58 |
| 2023/C 293/10 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Kooperazzjoni fil-qasam taż-żgħażagħ (opinjoni esploratorja mitluba mill-Presidenza Spanjola) | 68 |

Werrej

Paġna

I   Riżoluzzjonijiet, rakkomandazzjonijiet u opinjonijiet

OPINJONIJIET

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Il-579 sessjoni plenarja tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, 14.6.2023–15.6.2023

2023/C 293/01

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew: Lejn Kunsill Ewropew għall-Politika tal-Ikel bħala mudell ġdid ta’ governanza fil-qafas futur tal-UE dwar Sistemi tal-Ikel Sostenibbli (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

1

2023/C 293/02

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar L-impatt tal-kriżi tal-enerġija fuq l-ekonomija Ewropea (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

8

2023/C 293/03

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar It-tieni sett ta’ riżorsi proprji ġodda (opinjoni esploratorja)

13

2023/C 293/04

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Komunikazzjoni Konġunta lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill: Politika tal-UE dwar iċ-Ċiberdifiża (Opinjoni fuq inizjattiva proprja)

21

2023/C 293/05

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Negozjar kollettiv ekoloġiku: prattiki tajbin u prospetti futuri (opinjoni esploratorja)

27

2023/C 293/06

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-miżuri għall-ġlieda kontra l-istigma kontra l-HIV (Opinjoni esploratorja mitluba mill-Presidenza Spanjola)

34

2023/C 293/07

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-monitoraġġ tal-miżuri straordinarji tal-UE u r-reżiljenza fil-qasam tal-enerġija (Opinjoni esploratorja mitluba mill-Presidenza Spanjola)

42

2023/C 293/08

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar it-trattament ugwali taż-żgħażagħ fis-suq tax-xogħol (Opinjoni fuq inizjattiva proprja)

48

2023/C 293/09

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Protokoll dwar il-Progress Soċjali (Opinjoni esploratorja mitluba mill-Presidenza Spanjola)

58

2023/C 293/10

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Kooperazzjoni fil-qasam taż-żgħażagħ (opinjoni esploratorja mitluba mill-Presidenza Spanjola)

68

---

| | III   Atti preparatorji |
| --- | --- |
| | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew |
| | Il-579 sessjoni plenarja tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, 14.6.2023–15.6.2023 |
| 2023/C 293/11 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar regoli komuni għall-promozzjoni tat-tiswija ta’ oġġetti u li temenda r-Regolament (UE) 2017/2394, id-Direttivi (UE) 2019/771 u (UE) 2020/1828 (COM(2023) 155 final — 2023/0083 (COD)) | 77 |
| 2023/C 293/12 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li temenda d-Direttivi 2009/102/KE u (UE) 2017/1132 fir-rigward ta’ aktar espansjoni u titjib tal-użu ta’ għodod u proċessi diġitali fil-liġi tal-kumpaniji (COM(2023) 177 final — 2023/0089 (COD)) | 82 |
| 2023/C 293/13 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar is-sostanzjar u l-komunikazzjoni ta’ asserzjonijiet ambjentali espliċiti (id-Direttiva dwar l-Asserzjonijiet Ekoloġiċi) (COM(2023) 166 final — 2023/0085 (COD)) | 86 |
| 2023/C 293/14 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Rapport tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni dwar l-implimentazzjoni ta’ strateġiji makroreġjonali tal-UE (COM(2022) 705 final) | 91 |
| 2023/C 293/15 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni: L-isfruttar tat-talent fir-reġjuni tal-Ewropa (COM(2023) 32 final) | 100 |
| 2023/C 293/16 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (UE) 2019/1009 fir-rigward tat-tikkettar diġitali tal-prodotti fertilizzanti tal-UE (COM(2023) 98 final — 2023/0049 (COD)) | 108 |
| 2023/C 293/17 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li temenda r-Regolamenti (UE) 2019/943 u (UE) 2019/942 kif ukoll id-Direttivi (UE) 2018/2001 u (UE) 2019/944 biex jittejjeb id-disinn tas-suq tal-elettriku tal-Unjoni (COM(2023) 148 final — 2023/0077 (COD)) | 112 |
| 2023/C 293/18 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni dwar il-Bank Ewropew tal-Idroġenu (COM(2023) 156 final) | 127 |
| 2023/C 293/19 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-liċenzji tas-sewqan, li temenda d-Direttiva (UE) 2022/2561 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, ir-Regolament (UE) 2018/1724 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, u li tħassar id-Direttiva 2006/126/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill u r-Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 383/2012 (COM(2023) 127 final — 2023/0053 (COD)) u dwar Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-effett fl-Unjoni kollha ta’ ċerti skwalifiki tas-sewqan (COM(2023) 128 final — 2023/0055 (COD)) | 133 |
| 2023/C 293/20 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolamenti (UE) Nru 1227/2011 u (UE) 2019/942 biex tissaħħaħ il-protezzjoni tal-Unjoni mill-manipulazzjoni tas-suq fis-suq tal-enerġija bl-ingrossa (COM(2023) 147 final) | 138 |
| 2023/C 293/21 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-approvazzjoni u s-sorveljanza tas-suq ta’ makkinarju mobbli mhux tat-triq li jiċċirkola fit-toroq pubbliċi u li jemenda r-Regolament (UE) 2019/1020 (COM(2023) 178 final — 2023/0090 (COD)) | 142 |
| 2023/C 293/22 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-istabbiliment tal-Att b’Appoġġ għall-Produzzjoni (COM(2023) 237 final — 2023/0140 (COD)) | 143 |
| 2023/C 293/23 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (UE) 2019/833 li jistabbilixxi miżuri ta’ konservazzjoni u ta’ infurzar li japplikaw fiż-Żona Regolatorja tal-Organizzazzjoni tas-Sajd fl-Atlantiku tal-Majjistral (COM(2023) 108 final – 2023/0056 (COD)) | 144 |

III   Atti preparatorji

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Il-579 sessjoni plenarja tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, 14.6.2023–15.6.2023

2023/C 293/11

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar regoli komuni għall-promozzjoni tat-tiswija ta’ oġġetti u li temenda r-Regolament (UE) 2017/2394, id-Direttivi (UE) 2019/771 u (UE) 2020/1828 (COM(2023) 155 final — 2023/0083 (COD))

77

2023/C 293/12

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li temenda d-Direttivi 2009/102/KE u (UE) 2017/1132 fir-rigward ta’ aktar espansjoni u titjib tal-użu ta’ għodod u proċessi diġitali fil-liġi tal-kumpaniji (COM(2023) 177 final — 2023/0089 (COD))

82

2023/C 293/13

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar is-sostanzjar u l-komunikazzjoni ta’ asserzjonijiet ambjentali espliċiti (id-Direttiva dwar l-Asserzjonijiet Ekoloġiċi) (COM(2023) 166 final — 2023/0085 (COD))

86

2023/C 293/14

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Rapport tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni dwar l-implimentazzjoni ta’ strateġiji makroreġjonali tal-UE (COM(2022) 705 final)

91

2023/C 293/15

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni: L-isfruttar tat-talent fir-reġjuni tal-Ewropa (COM(2023) 32 final)

100

2023/C 293/16

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (UE) 2019/1009 fir-rigward tat-tikkettar diġitali tal-prodotti fertilizzanti tal-UE (COM(2023) 98 final — 2023/0049 (COD))

108

2023/C 293/17

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li temenda r-Regolamenti (UE) 2019/943 u (UE) 2019/942 kif ukoll id-Direttivi (UE) 2018/2001 u (UE) 2019/944 biex jittejjeb id-disinn tas-suq tal-elettriku tal-Unjoni (COM(2023) 148 final — 2023/0077 (COD))

112

2023/C 293/18

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni dwar il-Bank Ewropew tal-Idroġenu (COM(2023) 156 final)

127

2023/C 293/19

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-liċenzji tas-sewqan, li temenda d-Direttiva (UE) 2022/2561 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, ir-Regolament (UE) 2018/1724 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, u li tħassar id-Direttiva 2006/126/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill u r-Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 383/2012 (COM(2023) 127 final — 2023/0053 (COD)) u dwar Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-effett fl-Unjoni kollha ta’ ċerti skwalifiki tas-sewqan (COM(2023) 128 final — 2023/0055 (COD))

133

2023/C 293/20

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolamenti (UE) Nru 1227/2011 u (UE) 2019/942 biex tissaħħaħ il-protezzjoni tal-Unjoni mill-manipulazzjoni tas-suq fis-suq tal-enerġija bl-ingrossa (COM(2023) 147 final)

138

2023/C 293/21

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-approvazzjoni u s-sorveljanza tas-suq ta’ makkinarju mobbli mhux tat-triq li jiċċirkola fit-toroq pubbliċi u li jemenda r-Regolament (UE) 2019/1020 (COM(2023) 178 final — 2023/0090 (COD))

142

2023/C 293/22

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-istabbiliment tal-Att b’Appoġġ għall-Produzzjoni (COM(2023) 237 final — 2023/0140 (COD))

143

2023/C 293/23

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (UE) 2019/833 li jistabbilixxi miżuri ta’ konservazzjoni u ta’ infurzar li japplikaw fiż-Żona Regolatorja tal-Organizzazzjoni tas-Sajd fl-Atlantiku tal-Majjistral (COM(2023) 108 final – 2023/0056 (COD))

144

---

| MT | |
| --- | --- |

MT

---

I Riżoluzzjonijiet, rakkomandazzjonijiet u opinjonijiet

OPINJONIJIET

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Il-579 sessjoni plenarja tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, 14.6.2023–15.6.2023

| 18.8.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 293/1 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 293/1

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew: “Lejn Kunsill Ewropew għall-Politika tal-Ikel bħala mudell ġdid ta’ governanza fil-qafas futur tal-UE dwar Sistemi tal-Ikel Sostenibbli”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2023/C 293/01)

| Relatur: | Piroska KÁLLAY |
| --- | --- |

Relatur:

Piroska KÁLLAY

Piroska KÁLLAY

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 25.1.2023 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| | Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 1.6.2023 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 14.6.2023 |
| Sessjoni plenarja Nru | 579 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 179/1/2 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

25.1.2023

Bażi legali

Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent

Adozzjoni fis-sezzjoni

1.6.2023

Adozzjoni fil-plenarja

14.6.2023

Sessjoni plenarja Nru

579

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

179/1/2

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Is-sistema tal-ikel tal-UE tinsab f’salib it-toroq, u qed tiffaċċja polikriżi li tinkludi diversi sfidi ambjentali, klimatiċi, tas-saħħa u soċjali interrelatati. Minħabba l-urġenza tal-kriżi tas-sistema tal-ikel u l-ħtieġa għal bidla rapida fl-imġiba, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jemmen li l-appell tiegħu għall-ħolqien ta’ “Kunsill Ewropew għall-Politika tal-Ikel” huwa aktar f’waqtu minn qatt qabel. |
| --- | --- |

1.1.

Is-sistema tal-ikel tal-UE tinsab f’salib it-toroq, u qed tiffaċċja polikriżi li tinkludi diversi sfidi ambjentali, klimatiċi, tas-saħħa u soċjali interrelatati. Minħabba l-urġenza tal-kriżi tas-sistema tal-ikel u l-ħtieġa għal bidla rapida fl-imġiba, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jemmen li l-appell tiegħu għall-ħolqien ta’ “Kunsill Ewropew għall-Politika tal-Ikel” huwa aktar f’waqtu minn qatt qabel.

| 1.2. | Il-KESE jqis li Kunsill Ewropew għall-Politika tal-Ikel jgħin biex jinkiseb approċċ aktar integrat u parteċipattiv għat-tfassil tal-politika dwar l-ikel, jaċċellera l-allinjament tal-politiki fil-livell tal-UE, nazzjonali u dak lokali u, l-aktar importanti, iżid il-kwalità u l-leġittimità tal-politika tal-UE dwar l-ikel. Dan jikkontribwixxi wkoll għat-trawwim ta’ żvilupp rurali u urban aktar sostenibbli u bbilanċjat. |
| --- | --- |

1.2.

Il-KESE jqis li Kunsill Ewropew għall-Politika tal-Ikel jgħin biex jinkiseb approċċ aktar integrat u parteċipattiv għat-tfassil tal-politika dwar l-ikel, jaċċellera l-allinjament tal-politiki fil-livell tal-UE, nazzjonali u dak lokali u, l-aktar importanti, iżid il-kwalità u l-leġittimità tal-politika tal-UE dwar l-ikel. Dan jikkontribwixxi wkoll għat-trawwim ta’ żvilupp rurali u urban aktar sostenibbli u bbilanċjat.

| 1.3. | Il-KESE jilqa’ t-tħabbira ta’ qafas tal-UE għal sistemi tal-ikel sostenibbli, li se jqiegħed il-pedamenti għall-bidliet sistemiċi li jeħtieġ li jsiru mill-partijiet interessati kollha fil-katina tal-valur; jenfasizza li l-qafas għandu jiġi propost mingħajr dewmien mill-Kummissjoni attwali biex jiġu indirizzati l-isfidi tas-sistemi tal-ikel fil-ħin – kwalunkwe dewmien jirriskja s-suċċess tal-istrateġija mill-Għalqa sal-Platt; jistieden lill-Kummisjoni timpenja ruħha għall-impenn strutturat tal-partijiet interessati u s-soċjetà ċivili fil-governanza l-ġdida ta’ dan il-qafas għal sistemi tal-ikel sostenibbli, u jirrimarka li l-idea ta’ Kunsill Ewropew għall-Politika tal-Ikel tkun adegwata għalih. |
| --- | --- |

1.3.

Il-KESE jilqa’ t-tħabbira ta’ qafas tal-UE għal sistemi tal-ikel sostenibbli, li se jqiegħed il-pedamenti għall-bidliet sistemiċi li jeħtieġ li jsiru mill-partijiet interessati kollha fil-katina tal-valur; jenfasizza li l-qafas għandu jiġi propost mingħajr dewmien mill-Kummissjoni attwali biex jiġu indirizzati l-isfidi tas-sistemi tal-ikel fil-ħin – kwalunkwe dewmien jirriskja s-suċċess tal-istrateġija mill-Għalqa sal-Platt; jistieden lill-Kummisjoni timpenja ruħha għall-impenn strutturat tal-partijiet interessati u s-soċjetà ċivili fil-governanza l-ġdida ta’ dan il-qafas għal sistemi tal-ikel sostenibbli, u jirrimarka li l-idea ta’ Kunsill Ewropew għall-Politika tal-Ikel tkun adegwata għalih.

| 1.4. | Il-KESE jinnota l-eżistenza ta’ pjattaformi b’rabta mal-ikel fil-livelli lokali, reġjonali u nazzjonali, iżda jemmen li dawn il-fora eżistenti mhumiex biżżejjed biex jinkisbu b’mod effettiv sistema ta’ ikel sostenibbli u ġusta u tħejjija reżiljenti fuq livell tal-UE. Il-KESE għalhekk jikkunsidra wkoll li d-demokrazija tal-ikel jeħtieġ li tissaħħaħ aktar u tiġi integrata fil-proċess tal-politika dwar l-ikel. |
| --- | --- |

1.4.

Il-KESE jinnota l-eżistenza ta’ pjattaformi b’rabta mal-ikel fil-livelli lokali, reġjonali u nazzjonali, iżda jemmen li dawn il-fora eżistenti mhumiex biżżejjed biex jinkisbu b’mod effettiv sistema ta’ ikel sostenibbli u ġusta u tħejjija reżiljenti fuq livell tal-UE. Il-KESE għalhekk jikkunsidra wkoll li d-demokrazija tal-ikel jeħtieġ li tissaħħaħ aktar u tiġi integrata fil-proċess tal-politika dwar l-ikel.

| 1.5. | Il-KESE jqis lill-Kunsill Ewropew għall-Politika tal-Ikel bħala pjattaforma bbażata fuq ix-xjenza, b’diversi partijiet ikkonċernati u f’diversi livelli u bħala struttura istituzzjonali u indipendenti, bil-kompożizzjoni potenzjali li ġejja:






  — | esperti akkademiċi u xjentisti, |
| --- | --- | --- |

1.5.

Il-KESE jqis lill-Kunsill Ewropew għall-Politika tal-Ikel bħala pjattaforma bbażata fuq ix-xjenza, b’diversi partijiet ikkonċernati u f’diversi livelli u bħala struttura istituzzjonali u indipendenti, bil-kompożizzjoni potenzjali li ġejja:

—

esperti akkademiċi u xjentisti,

| — | atturi tal-katina tal-provvista tal-ikel (bdiewa, negozji u proċessuri tal-ikel, bejjiegħa bl-imnut, trade unions, eċċ.), atturi tas-sistema edukattiva u organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili (networks kontra l-faqar, banek tal-ikel, pjattaformi soċjali, NGOs ambjentali u tal-iżvilupp); rappreżentanti taż-żgħażagħ. Anke l-parteċipazzjoni tal-imsieħba soċjali fil-Kunsill Ewropew għall-Politika tal-Ikel hija rakkomandata ħafna biex tirrifletti dwar il-bidliet meħtieġa fis-suq tax-xogħol. |
| --- | --- |

—

atturi tal-katina tal-provvista tal-ikel (bdiewa, negozji u proċessuri tal-ikel, bejjiegħa bl-imnut, trade unions, eċċ.), atturi tas-sistema edukattiva u organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili (networks kontra l-faqar, banek tal-ikel, pjattaformi soċjali, NGOs ambjentali u tal-iżvilupp); rappreżentanti taż-żgħażagħ. Anke l-parteċipazzjoni tal-imsieħba soċjali fil-Kunsill Ewropew għall-Politika tal-Ikel hija rakkomandata ħafna biex tirrifletti dwar il-bidliet meħtieġa fis-suq tax-xogħol.

| — | rappreżentanti istituzzjonali (il-Parlament, il-Kunsill, il-Kummissjoni, il-KESE, il-Kumitat Ewropew tar-Reġjuni (KtR)). |
| --- | --- |

—

rappreżentanti istituzzjonali (il-Parlament, il-Kunsill, il-Kummissjoni, il-KESE, il-Kumitat Ewropew tar-Reġjuni (KtR)).

Wara l-fażi inizjali, il-Kunsill Ewropew għall-Politika tal-Ikel għandu jinkludi wkoll rappreżentanti mil-livelli lokali, reġjonali u nazzjonali u l-kunsilli tal-politika tal-ikel, u jiżgura konnettività organizzata bejn il-livelli rilevanti u d-dritt għall-parteċipazzjoni ugwali tar-rappreżentanti tal-Istati Membri fil-livell tal-UE. Bħalissa, il-kunsilli nazzjonali tal-politika tal-ikel mhumiex mifruxa biżżejjed biex jiżguraw li l-pajjiżi kollha jkunu rappreżentati b’mod ugwali.

| 1.6. | Il-Kunsill Ewropew għall-Politika tal-Ikel għandu jkun struttura affidabbli, trasparenti u jikkontribwixxi għall-kwistjonijiet tal-ikel identifikati bħala sfidi fl-Aġenda 2030 tan-NU għall-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli. B’mod partikolari, il-Kunsill Ewropew għall-Politika tal-Ikel għandu: |
| --- | --- |

1.6.

Il-Kunsill Ewropew għall-Politika tal-Ikel għandu jkun struttura affidabbli, trasparenti u jikkontribwixxi għall-kwistjonijiet tal-ikel identifikati bħala sfidi fl-Aġenda 2030 tan-NU għall-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli. B’mod partikolari, il-Kunsill Ewropew għall-Politika tal-Ikel għandu:

| 1.6.1. | ikun korp istituzzjonali li għalih l-istituzzjonijiet tal-UE għandhom ikunu impenjati u jiżguraw ftehim politiku; |
| --- | --- |

1.6.1.

ikun korp istituzzjonali li għalih l-istituzzjonijiet tal-UE għandhom ikunu impenjati u jiżguraw ftehim politiku;

| 1.6.2. | ikunu sors kostanti ta’ pariri sodi u għażliet ta’ politika bbażati fuq l-evidenza u rakkomandazzjonijiet dwar id-direzzjoni tas-sistema tal-ikel tal-UE, li magħha l-istituzzjonijiet tal-UE għandhom ikunu marbuta għandhom ikunu marbuta li jipprovdu feedback u tweġibiet motivati; |
| --- | --- |

1.6.2.

ikunu sors kostanti ta’ pariri sodi u għażliet ta’ politika bbażati fuq l-evidenza u rakkomandazzjonijiet dwar id-direzzjoni tas-sistema tal-ikel tal-UE, li magħha l-istituzzjonijiet tal-UE għandhom ikunu marbuta għandhom ikunu marbuta li jipprovdu feedback u tweġibiet motivati;

| 1.6.3. | itejjeb il-koerenza bejn l-oqsma ta’ politika (bħall-politika agrikola komuni, il-politika komuni tas-sajd, id-dritt għall-ikel, il-leġiżlazzjoni b’rabta ma’ dieti tajbin għas-saħħa, l-akkwist pubbliku, il-politiki tal-edukazzjoni, eċċ.) u jippromovi l-innovazzjonijiet soċjali lejn il-benesseri tal-atturi kollha tal-katina alimentari, u jqis il-ħtieġa għat-tiġdid ġenerazzjonali tal-bdiewa. B’mod partikolari, il-KESE jqis li huwa importanti li jiġi stabbilit kontenut prijoritarju dwar l-ikel fis-sistema edukattiva, bl-involviment kemm tas-settur agroalimentari kif ukoll tal-awtoritajiet edukattivi rilevanti; |
| --- | --- |

1.6.3.

itejjeb il-koerenza bejn l-oqsma ta’ politika (bħall-politika agrikola komuni, il-politika komuni tas-sajd, id-dritt għall-ikel, il-leġiżlazzjoni b’rabta ma’ dieti tajbin għas-saħħa, l-akkwist pubbliku, il-politiki tal-edukazzjoni, eċċ.) u jippromovi l-innovazzjonijiet soċjali lejn il-benesseri tal-atturi kollha tal-katina alimentari, u jqis il-ħtieġa għat-tiġdid ġenerazzjonali tal-bdiewa. B’mod partikolari, il-KESE jqis li huwa importanti li jiġi stabbilit kontenut prijoritarju dwar l-ikel fis-sistema edukattiva, bl-involviment kemm tas-settur agroalimentari kif ukoll tal-awtoritajiet edukattivi rilevanti;

| 1.6.4. | eventwalment jipprovdi network ta’ kunsilli għall-politika tal-ikel fil-livell tal-UE, u joħloq pjattaforma ta’ skambji tal-aħjar prattiki u għarfien biex jinforma u jinfluwenza l-politika tal-UE. |
| --- | --- |

1.6.4.

eventwalment jipprovdi network ta’ kunsilli għall-politika tal-ikel fil-livell tal-UE, u joħloq pjattaforma ta’ skambji tal-aħjar prattiki u għarfien biex jinforma u jinfluwenza l-politika tal-UE.

| 1.7. | Il-KESE huwa lest li jipprovdi spazju fejn jiltaqa’ l-Kunsill tal-Politika Ewropea dwar l-Ikel. Eżempju ta’ suċċess diġà jeżisti bil-Pjattaforma Ewropea tal-Partijiet Interessati tal-Ekonomija Ċirkolari, inizjattiva konġunta mill-KESE u l-Kummissjoni. |
| --- | --- |

1.7.

Il-KESE huwa lest li jipprovdi spazju fejn jiltaqa’ l-Kunsill tal-Politika Ewropea dwar l-Ikel. Eżempju ta’ suċċess diġà jeżisti bil-Pjattaforma Ewropea tal-Partijiet Interessati tal-Ekonomija Ċirkolari, inizjattiva konġunta mill-KESE u l-Kummissjoni.

2.   Sfond

Sfond

| 2.1. | Is-sistemi tal-ikel tagħna qed jiffaċċjaw polikriżi li tikkonsisti f’diversi sfidi interrelatati fosthom (1): ambjentali (emissjonijiet ta’ gassijiet serra marbuta mal-mod kif nipproduċu, nipproċessaw u nikkunsmaw l-ikel tagħna, it-telf tal-bijodiversità, it-tnaqqis ta’ stokkijiet tal-ħut, it-telf ta’ materja organika tal-ħamrija u l-erożjoni tal-ħamrija, fost oħrajn), is-saħħa (żieda fil-mard relatat mal-ikel), l-għajbien tal-irziezet, in-nuqqas ta’ aċċess għall-ikel sostenibbli u tajjeb għas-saħħa u l-kundizzjonijiet ħżiena tax-xogħol. Fl-istess ħin, is-sistemi tal-ikel diġà qed ibatu taħt il-pressjoni ta’ diversi xokkijiet klimatiċi, tibdil fix-xejriet tat-temp, kollass tal-ekosistemi u degradazzjoni tal-art, tal-ħamrija u tal-passaġġi fuq l-ilma. Fl-aħħar nett, id-dibattiti dwar is-sistemi tal-ikel huma dejjem aktar soġġetti għal informazzjoni u komunikazzjoni qarrieqa. |
| --- | --- |

2.1.

Is-sistemi tal-ikel tagħna qed jiffaċċjaw polikriżi li tikkonsisti f’diversi sfidi interrelatati fosthom (1

| 2.2. | Il-Kummissjoni Ewropea bħalissa qed tfassal qafas ġdid tal-UE għal sistemi tal-ikel sostenibbli, li kien previst fl-Istrateġija mill-Għalqa sal-Platt u li se jiġi ppubblikat sa tmiem l-2023. Il-qafas se jistabbilixxi l-pedamenti għall-bidliet sistemiċi li huma meħtieġa mill-partijiet interessati kollha fis-sistema tal-ikel, inklużi dawk li jfasslu l-politika, l-operaturi tan-negozji u l-konsumaturi sabiex titħaffef it-tranżizzjoni lejn sistema tal-ikel sostenibbli tal-UE. Il-qafas se jipprovdi wkoll pedament għall-mudell ta’ governanza futur għas-sistemi tal-ikel u se jikkontribwixxi għall-implimentazzjoni tal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs), li jirrikjedu soluzzjonijiet kooperattivi u komprensivi li jinvolvu diversi dipartimenti, ministeri, setturi u l-katina sħiħa tal-provvista tal-ikel. Il-KESE jappella għall-adozzjoni urġenti tal-qafas għal sistemi tal-ikel sostenibbli biex jiġu indirizzati l-isfidi tas-sistemi tal-ikel fil-ħin — kwalunkwe dewmien jirriskja s-suċċess tal-istrateġija mill-Għalqa sal-Platt. Il-qafas għandu jinkludi objettivi marbuta biż-żmien, indikaturi li jippermettu li jitkejjel il-progress, u mekkaniżmi korrettivi li għandhom jittieħdu jekk il-miri ma jintlaħqux. |
| --- | --- |

2.2.

Il-Kummissjoni Ewropea bħalissa qed tfassal qafas ġdid tal-UE għal sistemi tal-ikel sostenibbli, li kien previst fl-Istrateġija mill-Għalqa sal-Platt u li se jiġi ppubblikat sa tmiem l-2023. Il-qafas se jistabbilixxi l-pedamenti għall-bidliet sistemiċi li huma meħtieġa mill-partijiet interessati kollha fis-sistema tal-ikel, inklużi dawk li jfasslu l-politika, l-operaturi tan-negozji u l-konsumaturi sabiex titħaffef it-tranżizzjoni lejn sistema tal-ikel sostenibbli tal-UE. Il-qafas se jipprovdi wkoll pedament għall-mudell ta’ governanza futur għas-sistemi tal-ikel u se jikkontribwixxi għall-implimentazzjoni tal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs), li jirrikjedu soluzzjonijiet kooperattivi u komprensivi li jinvolvu diversi dipartimenti, ministeri, setturi u l-katina sħiħa tal-provvista tal-ikel. Il-KESE jappella għall-adozzjoni urġenti tal-qafas għal sistemi tal-ikel sostenibbli biex jiġu indirizzati l-isfidi tas-sistemi tal-ikel fil-ħin — kwalunkwe dewmien jirriskja s-suċċess tal-istrateġija mill-Għalqa sal-Platt. Il-qafas għandu jinkludi objettivi marbuta biż-żmien, indikaturi li jippermettu li jitkejjel il-progress, u mekkaniżmi korrettivi li għandhom jittieħdu jekk il-miri ma jintlaħqux.

| 2.3. | Sabiex titrawwem tranżizzjoni tas-sistema tal-ikel lejn eżiti aktar sostenibbli, Opinjonijiet (2) preċedenti tal-KESE, kif ukoll esperti oħrajn u organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, indikaw dejjem aktar il-ħtieġa li tissaħħaħ id-demokrazija tal-ikel. Minħabba l-urġenza tal-kriżi tas-sistema tal-ikel (3), bla dubju kkawżata wkoll mill-gwerra fl-Ukrajna, u l-ħtieġa għal bidla rapida fl-imġiba, ftit li xejn għandna żmien x’nitilfu biex inrawmu arranġamenti ta’ governanza aktar effettivi u leġittimi. Huwa maħsub li, billi tiżdied il-parteċipazzjoni tal-pubbliku ġenerali u tal-partijiet interessati tas-sistema tal-ikel, l-innovazzjonijiet demokratiċi, bħall-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel, se jippromovu l-kwalità u l-leġittimità tat-tfassil tal-politika dwar l-ikel (4). |
| --- | --- |

2.3.

Sabiex titrawwem tranżizzjoni tas-sistema tal-ikel lejn eżiti aktar sostenibbli, Opinjonijiet (2

3

4

| 2.4. | Il-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel huma definiti bħala koalizzjonijiet ibbażati fil-komunità ta’ diversi partijiet interessati li jaħdmu flimkien biex jindirizzaw kwistjonijiet relatati mal-ikel f’reġjun ġeografiku partikolari (5). Il-preċiżjoni tal-“politika” tal-kwalifikatur ġiet iddubitata peress li xi wħud minn dawn il-kunsilli, koalizzjonijiet jew kumitati tal-ikel jixtiequ jevitaw li jitqiesu bħala organizzazzjonijiet politiċi, mentri oħrajn jiffukaw fuq programmi kif ukoll il-politika. Dawn l-organizzazzjonijiet li jaspiraw għall-inklużività u l-prinċipji demokratiċi jinvolvu lill-partijiet interessati mis-sistema tal-ikel kollha kemm hi, u jlaqqgħu flimkien individwi, gvernijiet lokali, organizzazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ u rappreżentanti ta’ diversi setturi ekonomiċi – l-agrikoltura, il-kura tas-saħħa u l-edukazzjoni – biex jikkollaboraw dwar inizjattivi ta’ politika dwar l-ikel li jippromovu l-aċċess għal ikel tajjeb għas-saħħa, affordabbli u sostenibbli għall-membri kollha tal-komunità fejn huma stabbiliti. |
| --- | --- |

2.4.

Il-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel huma definiti bħala koalizzjonijiet ibbażati fil-komunità ta’ diversi partijiet interessati li jaħdmu flimkien biex jindirizzaw kwistjonijiet relatati mal-ikel f’reġjun ġeografiku partikolari (5

| 2.5. | L-ewwel Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel dehru fl-Istati Uniti fis-snin tmenin (6) u ilhom jiżdiedu u jiddiversifikaw minn dak iż-żmien. Għalkemm l-Ewropa kienet tard fil-moviment tal-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel, matul dawn l-aħħar għaxar snin il-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel kienu bdew jitfaċċaw b’mod rapidu fl-Ewropa kollha (7). Skont il-letteratura akkademika, il-ħolqien tal-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel fl-Ewropa beda tabilħaqq bir-ratifika fl-2015 tal-Patt ta’ Milan dwar il-Politika Urbana tal-Ikel, ftehim internazzjonali dwar il-politiki tal-ikel urban iffirmat minn aktar minn 260 belt madwar id-dinja, li appoġġa t-twaqqif ta’ Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel f’diversi bliet/reġjuni Ewropej. Il-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel tfaċċaw ukoll f’reġjuni rurali jew suburbani, mingħajr ma kellhom rabta diretta ma’ belt (8). |
| --- | --- |

2.5.

L-ewwel Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel dehru fl-Istati Uniti fis-snin tmenin (6

7

8

| 2.6. | Normalment il-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel joperaw fil-livell reġjonali u/jew lokali, għalkemm hemm xi Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel fil-livell statali/provinċjali u nazzjonali. Ħafna drabi dawn huma mod kif il-bliet jiġu konnessi mill-ġdid mal-produzzjoni tal-ikel fir-reġjuni tal-madwar u tiġi żgurata governanza effettiva tal-politiki lokali u reġjonali dwar l-ikel, iżda jistgħu jkunu rilevanti wkoll għall-komunitajiet mhux urbani. Dawn jistgħu jiġu interpretati bħala networks li jgħaqqdu l-objettiv tas-sostenibbiltà mal-għanijiet tad-demokrazija u l-governanza tajba billi jibdew proċessi parteċipattivi, kollaborattivi u deliberattivi fost il-bdiewa, l-intraprendituri tal-ikel, il-konsumaturi u oħrajn. Eżempji ewlenin fl-Unjoni Ewropea jinkludu l-kunsill għall-politika tal-ikel tal-Katalonja (9) (maħluq fl-2017), b’korp maniġerjali magħmul minn 33 membru inklużi awtoritajiet reġjonali u lokali, atturi ewlenin tal-katina tal-ikel, nies minn żoni rurali (iżda jħares lejn it-tkabbir b’ħames membri ġodda li jirrappreżentaw, fost oħrajn, il-ministeri għall-edukazzjoni, il-kultura u l-ugwaljanza u l-femminiżmu) u li jaħdem ma’ 42 belt, u n-Network tal-Kunsilli għall-Politika tal-Ikel (2016) li jiġbor flimkien 30 kunsill għall-politika tal-ikel lokali bbażati fuq approċċi minn isfel għal fuq (l-aktar mill-Ġermanja) u 40 inizjattivi fundaturi. |
| --- | --- |

2.6.

Normalment il-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel joperaw fil-livell reġjonali u/jew lokali, għalkemm hemm xi Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel fil-livell statali/provinċjali u nazzjonali. Ħafna drabi dawn huma mod kif il-bliet jiġu konnessi mill-ġdid mal-produzzjoni tal-ikel fir-reġjuni tal-madwar u tiġi żgurata governanza effettiva tal-politiki lokali u reġjonali dwar l-ikel, iżda jistgħu jkunu rilevanti wkoll għall-komunitajiet mhux urbani. Dawn jistgħu jiġu interpretati bħala networks li jgħaqqdu l-objettiv tas-sostenibbiltà mal-għanijiet tad-demokrazija u l-governanza tajba billi jibdew proċessi parteċipattivi, kollaborattivi u deliberattivi fost il-bdiewa, l-intraprendituri tal-ikel, il-konsumaturi u oħrajn. Eżempji ewlenin fl-Unjoni Ewropea jinkludu l-kunsill għall-politika tal-ikel tal-Katalonja (9

| 2.7. | Eżempji ta’ Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel nazzjonali huma aktar limitati fl-UE. Fi Franza, il-Kunsill Nazzjonali tal-Ikel (CNA (10)) huwa korp konsultattiv indipendenti għall-Ministri li jiġi kkonsultat dwar l-iżviluppi tal-politika tal-ikel u jippubblika opinjonijiet biex jinforma kemm id-deċiżjonijiet pubbliċi kif ukoll id-diversi partijiet interessati fil-katina alimentari dwar suġġetti bħall-kwalità tal-ikel, l-informazzjoni għall-konsumatur, in-nutrizzjoni, is-sigurtà tas-saħħa, l-aċċess għall-ikel u l-prevenzjoni tal-kriżijiet. Terres en ville, in-network Franċiż għall-partijiet interessati fil-politika agrikola urbana u tal-ikel (11), stabbilit fl-2000, jiġbor flimkien bliet u kmamar tal-agrikoltura Franċiżi (12) b’għanijiet komuni, biex flimkien jibnu politiki metropolitani agrikoli u tal-ikel bejn uffiċjali eletti fil-livell lokali u professjonisti. Dawn il-proġetti territorjali tal-ikel huma ffinanzjati u mmexxija mill-awtoritajiet pubbliċi, u dan il-fatt kultant iwassal għal tensjonijiet ma’ livelli istituzzjonali oħra. L-esperjenza turi n-nuqqas ta’ involviment taċ-ċittadini fit-tfassil tal-politiki dwar l-ikel (fil-livell lokali u nazzjonali). Fil-Portugall, fl-2018 ġie stabbilit Kunsill Nazzjonali għas-Sigurtà tal-Ikel u n-Nutrizzjoni (CONSANP) (13). Fil-Lussemburgu, il-ħolqien ta’ organiżmu b’diversi partijiet interessati msejjaħ il-Kunsill Nazzjonali tal-Politika tal-Ikel kien ippjanat fil-Ftehim ta’ Koalizzjoni (14) tal-Lussemburgu għall-2018-2023 iżda għadu ma ġiex stabbilit uffiċjalment. Fin-Netherlands, kien qed jitħejja summit taċ-ċittadini dwar il-ġejjieni tal-agrikoltura, iżda sa issa ma rċieva l-ebda appoġġ/finanzjament minn dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet politiċi (15). |
| --- | --- |

2.7.

Eżempji ta’ Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel nazzjonali huma aktar limitati fl-UE. Fi Franza, il-Kunsill Nazzjonali tal-Ikel (CNA (10

11

12

13

14

15

| 2.8. | Ta’ min jissemma wkoll in-Nordic Food Policy Lab maħluq minn u għall-Kunsill Nordiku tal-Ministri (16), bil-għan li jgħin biex jiġu indirizzati l-kwistjonijiet tal-ikel identifikati bħala sfidi fl-Aġenda 2030 tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli. |
| --- | --- |

2.8.

Ta’ min jissemma wkoll in-Nordic Food Policy Lab maħluq minn u għall-Kunsill Nordiku tal-Ministri (16

| 2.9. | Fl-Opinjonijiet tiegħu (17), il-KESE appella għall-ħolqien ta’ “Kunsill Ewropew għall-Politika tal-Ikel” li jgħin biex jinkiseb approċċ aktar integrat u parteċipattiv għat-tfassil tal-politika dwar l-ikel, jaċċellera l-allinjament tal-politiki fil-livelli tal-UE, nazzjonali u lokali, jipprovdi pjattaforma għall-partijiet interessati biex jitgħallmu minn xulxin permezz tal-kondiviżjoni ta’ prattiki tajbin, u jiżgura li jitqiesu l-perspettivi kollha mid-diversi setturi. |
| --- | --- |

2.9.

Fl-Opinjonijiet tiegħu (17

| 2.10. | Din l-Opinjoni fuq inizjattiva proprja għandha l-għan li tipprovdi ideat konkreti għall-governanza tas-sistemi tal-ikel u l-involviment sinifikanti u strutturat tas-soċjetà ċivili, inkluż taż-żgħażagħ, fl-iżvilupp, il-monitoraġġ u l-implimentazzjoni tal-politiki dwar l-ikel. L-Opinjoni tħares ukoll lejn kif jistgħu jiġu involuti l-awtoritajiet responsabbli għall-edukazzjoni u r-rappreżentanti tas-soċjetà ċivili tal-iskejjel u tal-ġenituri tal-istudenti sabiex titrawwem l-edukazzjoni bikrija tal-ġenerazzjonijiet futuri dwar ikel sostenibbli u tajjeb għas-saħħa, abbażi tal-ħidma reċenti dwar l-edukazzjoni taż-żgħażagħ (18) u l-iskema tal-iskejjel tal-UE (19). |
| --- | --- |

2.10.

Din l-Opinjoni fuq inizjattiva proprja għandha l-għan li tipprovdi ideat konkreti għall-governanza tas-sistemi tal-ikel u l-involviment sinifikanti u strutturat tas-soċjetà ċivili, inkluż taż-żgħażagħ, fl-iżvilupp, il-monitoraġġ u l-implimentazzjoni tal-politiki dwar l-ikel. L-Opinjoni tħares ukoll lejn kif jistgħu jiġu involuti l-awtoritajiet responsabbli għall-edukazzjoni u r-rappreżentanti tas-soċjetà ċivili tal-iskejjel u tal-ġenituri tal-istudenti sabiex titrawwem l-edukazzjoni bikrija tal-ġenerazzjonijiet futuri dwar ikel sostenibbli u tajjeb għas-saħħa, abbażi tal-ħidma reċenti dwar l-edukazzjoni taż-żgħażagħ (18

19

3.   Tagħlimiet meħuda minn Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel eżistenti fil-livell lokali u nazzjonali

Tagħlimiet meħuda minn Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel eżistenti fil-livell lokali u nazzjonali

| 3.1. | Il-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel eżistenti juru taħlita ta’ organizzazzjonijiet b’varjetà ta’ forom u strutturi legali u organizzattivi, missjonijiet, objettivi u attivitajiet li huma mfasslin għall-ħtiġijiet u l-prijoritajiet tal-komunità urbana li jaqdu, u jvarjaw minn organizzazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ sa korpi tal-gvern (lokali), permezz ta’ forom ibridi. Dawn għandhom approċċi u metodoloġiji parteċipattivi differenti għall-iżvilupp u t-trasformazzjoni tas-sistemi tal-ikel urbani. |
| --- | --- |

3.1.

Il-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel eżistenti juru taħlita ta’ organizzazzjonijiet b’varjetà ta’ forom u strutturi legali u organizzattivi, missjonijiet, objettivi u attivitajiet li huma mfasslin għall-ħtiġijiet u l-prijoritajiet tal-komunità urbana li jaqdu, u jvarjaw minn organizzazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ sa korpi tal-gvern (lokali), permezz ta’ forom ibridi. Dawn għandhom approċċi u metodoloġiji parteċipattivi differenti għall-iżvilupp u t-trasformazzjoni tas-sistemi tal-ikel urbani.

| 3.2. | Għan komuni jidher li jipprevali f’dawn l-organizzazzjonijiet kollha, jiġifieri l-ħtieġa li tinbena sistema tal-ikel sostenibbli, aktar b’saħħitha, trasparenti u aktar ġusta għal kulħadd. Objettivi oħra tal-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel fil-livell lokali u reġjonali jinkludu l-kisba tas-sovranità tal-ikel, l-iżvilupp ta’ ktajjen tal-provvista tal-ikel iqsar u lokali, it-tnaqqis tal-ħela tal-ikel, l-istabbiliment ta’ ġonna tal-komunità, il-konnessjoni tal-bliet u ż-żoni rurali, l-iżvilupp tas-swieq tal-ikel lokali, il-promozzjoni tal-agrikoltura urbana u t-trawwim ta’ kultura vibranti tal-ikel. |
| --- | --- |

3.2.

Għan komuni jidher li jipprevali f’dawn l-organizzazzjonijiet kollha, jiġifieri l-ħtieġa li tinbena sistema tal-ikel sostenibbli, aktar b’saħħitha, trasparenti u aktar ġusta għal kulħadd. Objettivi oħra tal-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel fil-livell lokali u reġjonali jinkludu l-kisba tas-sovranità tal-ikel, l-iżvilupp ta’ ktajjen tal-provvista tal-ikel iqsar u lokali, it-tnaqqis tal-ħela tal-ikel, l-istabbiliment ta’ ġonna tal-komunità, il-konnessjoni tal-bliet u ż-żoni rurali, l-iżvilupp tas-swieq tal-ikel lokali, il-promozzjoni tal-agrikoltura urbana u t-trawwim ta’ kultura vibranti tal-ikel.

| 3.3. | Biex jintlaħaq dan il-għan, dawn l-organizzazzjonijiet jinvolvu ruħhom f’firxa wiesgħa ta’ attivitajiet li mhux dejjem jinvolvu l-iżvilupp tal-politika, pariri dwar il-politika jew bidla fil-politika. Il-parti l-kbira tal-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel jirriżultaw minn approċċi minn isfel għal fuq u jappoġġjaw in-networking, il-promozzjoni, l-edukazzjoni, is-sensibilizzazzjoni u l-iżvilupp tal-proġetti. Oħrajn huma mmexxijin mill-politika, bħal fi Franza. |
| --- | --- |

3.3.

Biex jintlaħaq dan il-għan, dawn l-organizzazzjonijiet jinvolvu ruħhom f’firxa wiesgħa ta’ attivitajiet li mhux dejjem jinvolvu l-iżvilupp tal-politika, pariri dwar il-politika jew bidla fil-politika. Il-parti l-kbira tal-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel jirriżultaw minn approċċi minn isfel għal fuq u jappoġġjaw in-networking, il-promozzjoni, l-edukazzjoni, is-sensibilizzazzjoni u l-iżvilupp tal-proġetti. Oħrajn huma mmexxijin mill-politika, bħal fi Franza.

| 3.4. | Il-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel ibbażati fil-komunità għandhom l-għan li jagħmlu d-“demokrazija tal-ikel” prinċipju ta’ gwida proċedurali. Strutturi organizzattivi għall-koordinazzjoni, il-pariri, u l-bqija jippermettu lil partijiet interessati differenti jinvolvu ruħhom fi rwoli ta’ tmexxija, assistenza, sħubijiet u rwoli awtogovernattivi oħrajn. Is-sħubija fil-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel ħafna drabi tkun miftuħa għal kull min għandu interess fi kwistjonijiet ta’ sistema tal-ikel sostenibbli u li jkun lest jirrispetta l-prinċipji demokratiċi. Barra mis-sħubija regolari, il-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel ħafna drabi jibnu sħubijiet istituzzjonali ma’ aġenziji tal-gvern, negozji u organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili li jkunu attivi fit-trasformazzjoni tas-sistemi tal-ikel attwali lejn is-sostenibbiltà; dawn is-sħubijiet huma bbażati wkoll fuq prattiki demokratiċi, inklużi l-kontroll kollettiv u t-teħid ta’ deċiżjonijiet. Fl-aħħar iżda mhux l-inqas, il-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel huma msieħba mal-gvern (lokali), bħala manifestazzjoni ewlenija ta’ governanza demokratika. |
| --- | --- |

3.4.

Il-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel ibbażati fil-komunità għandhom l-għan li jagħmlu d-“demokrazija tal-ikel” prinċipju ta’ gwida proċedurali. Strutturi organizzattivi għall-koordinazzjoni, il-pariri, u l-bqija jippermettu lil partijiet interessati differenti jinvolvu ruħhom fi rwoli ta’ tmexxija, assistenza, sħubijiet u rwoli awtogovernattivi oħrajn. Is-sħubija fil-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel ħafna drabi tkun miftuħa għal kull min għandu interess fi kwistjonijiet ta’ sistema tal-ikel sostenibbli u li jkun lest jirrispetta l-prinċipji demokratiċi. Barra mis-sħubija regolari, il-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel ħafna drabi jibnu sħubijiet istituzzjonali ma’ aġenziji tal-gvern, negozji u organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili li jkunu attivi fit-trasformazzjoni tas-sistemi tal-ikel attwali lejn is-sostenibbiltà; dawn is-sħubijiet huma bbażati wkoll fuq prattiki demokratiċi, inklużi l-kontroll kollettiv u t-teħid ta’ deċiżjonijiet. Fl-aħħar iżda mhux l-inqas, il-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel huma msieħba mal-gvern (lokali), bħala manifestazzjoni ewlenija ta’ governanza demokratika.

| 3.5. | Mill-perspettiva tal-kunsill għall-politika tal-ikel, is-sostenibbiltà tas-sistema tal-ikel hija l-għan ġenerali, li taħdem fuq għanijiet strateġiċi (ġenerali) bħall-appoġġ ta’ sistemi tal-ikel reżiljenti, iż-żieda tal-aċċess għal dieti tajbin għas-saħħa u sostenibbli u l-għarfien tagħhom, il-ġlieda kontra l-ħela tal-ikel bl-użu tal-ekonomija ċirkolari, l-appoġġ tal-iżvilupp ekonomiku, il-promozzjoni tal-ekwità fis-sistema tal-ikel, il-promozzjoni tas-sostenibbiltà ambjentali, u ż-żieda tal-għarfien dwar l-ikel tajjeb għas-saħħa u d-domanda għalih. |
| --- | --- |

3.5.

Mill-perspettiva tal-kunsill għall-politika tal-ikel, is-sostenibbiltà tas-sistema tal-ikel hija l-għan ġenerali, li taħdem fuq għanijiet strateġiċi (ġenerali) bħall-appoġġ ta’ sistemi tal-ikel reżiljenti, iż-żieda tal-aċċess għal dieti tajbin għas-saħħa u sostenibbli u l-għarfien tagħhom, il-ġlieda kontra l-ħela tal-ikel bl-użu tal-ekonomija ċirkolari, l-appoġġ tal-iżvilupp ekonomiku, il-promozzjoni tal-ekwità fis-sistema tal-ikel, il-promozzjoni tas-sostenibbiltà ambjentali, u ż-żieda tal-għarfien dwar l-ikel tajjeb għas-saħħa u d-domanda għalih.

| 3.6. | Żewġ tipi ta’ forom legali huma dominanti fil-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel Ewropej: assoċjazzjonijiet u organizzazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ, strutturi minn isfel għal fuq maħluqa mis-soċjetà ċivili u strutturi minn fuq għal isfel stabbiliti mill-awtoritajiet muniċipali lokali. Minbarra ċ-ċittadini, il-parti l-kbira tal-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel ilaqqgħu flimkien varjetà wiesgħa ta’ membri, inklużi n-negozji privati, l-amministrazzjonijiet pubbliċi u l-partijiet interessati fis-setturi tal-ikel, tas-saħħa u tal-edukazzjoni. Dawn ilaqqgħu flimkien ukoll rappreżentanza wiesgħa ta’ gruppi soċjali mill-komunità lokali. |
| --- | --- |

3.6.

Żewġ tipi ta’ forom legali huma dominanti fil-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel Ewropej: assoċjazzjonijiet u organizzazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ, strutturi minn isfel għal fuq maħluqa mis-soċjetà ċivili u strutturi minn fuq għal isfel stabbiliti mill-awtoritajiet muniċipali lokali. Minbarra ċ-ċittadini, il-parti l-kbira tal-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel ilaqqgħu flimkien varjetà wiesgħa ta’ membri, inklużi n-negozji privati, l-amministrazzjonijiet pubbliċi u l-partijiet interessati fis-setturi tal-ikel, tas-saħħa u tal-edukazzjoni. Dawn ilaqqgħu flimkien ukoll rappreżentanza wiesgħa ta’ gruppi soċjali mill-komunità lokali.

| 3.7. | Il-fondi u l-finanzjament tal-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel ivarjaw b’mod sinifikanti. Xi Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel għandhom persunal imħallas u/jew programmi u proġetti ffinanzjati (kbar), oħrajn jiddependu kompletament fuq il-kontribuzzjonijiet u l-voluntiera. Is-sorsi ta’ finanzjament ivarjaw minn appoġġ annwali tal-gvern għal miżati tas-sħubija, għotjiet għar-riċerka jew għotjiet oħrajn, appoġġ għall-fondazzjonijiet privati u donazzjonijiet. L-attivitajiet tal-ġbir ta’ fondi, il-kontribuzzjonijiet tal-membri, id-donazzjonijiet u s-sussidji/l-għotjiet pubbliċi huma s-sorsi ewlenin ta’ finanzjament għall-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel stabbiliti bħala organizzazzjonijiet jew assoċjazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ, filwaqt li l-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel imwaqqfin mill-awtoritajiet muniċipali jiddependu primarjament fuq baġit annwali mill-kunsill tal-belt. |
| --- | --- |

3.7.

Il-fondi u l-finanzjament tal-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel ivarjaw b’mod sinifikanti. Xi Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel għandhom persunal imħallas u/jew programmi u proġetti ffinanzjati (kbar), oħrajn jiddependu kompletament fuq il-kontribuzzjonijiet u l-voluntiera. Is-sorsi ta’ finanzjament ivarjaw minn appoġġ annwali tal-gvern għal miżati tas-sħubija, għotjiet għar-riċerka jew għotjiet oħrajn, appoġġ għall-fondazzjonijiet privati u donazzjonijiet. L-attivitajiet tal-ġbir ta’ fondi, il-kontribuzzjonijiet tal-membri, id-donazzjonijiet u s-sussidji/l-għotjiet pubbliċi huma s-sorsi ewlenin ta’ finanzjament għall-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel stabbiliti bħala organizzazzjonijiet jew assoċjazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ, filwaqt li l-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel imwaqqfin mill-awtoritajiet muniċipali jiddependu primarjament fuq baġit annwali mill-kunsill tal-belt.

| 3.8. | Hemm ukoll nuqqasijiet potenzjali: ir-riċerka turi li l-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel jista’ jkollhom ukoll żvantaġġi u/jew mhux dejjem jistgħu jiffunzjonaw bl-aħjar mod (20), pereżempju jekk l-aktar gruppi vulnerabbli jkunu sottorappreżentati jew jekk l-interessi personali jkollhom influwenza sostanzjali. Sfida importanti oħra hija li l-kwalità tad-deliberazzjoni tiddependi fuq parteċipazzjoni ugwali, faċilitazzjoni tajba tal-proċess u enfasi fuq l-għarfien/il-valuri aktar milli fuq l-interessi. Il-KESE għalhekk jenfasizza l-ħtieġa għall-inklużività reali u deliberazzjonijiet ta’ kwalità fil-kunsilli għall-politika tal-ikel, li jirrikjedi li mmorru lil hinn minn sħubija miftuħa biex tiġi żgurata rappreżentattività ġenwina, b’mod partikolari ta’ gruppi tradizzjonalment sottorappreżentati fis-soċjetà. |
| --- | --- |

3.8.

Hemm ukoll nuqqasijiet potenzjali: ir-riċerka turi li l-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel jista’ jkollhom ukoll żvantaġġi u/jew mhux dejjem jistgħu jiffunzjonaw bl-aħjar mod (20

| 3.9. | Il-KESE jemmen ukoll li l-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel għandhom jinvolvu ruħhom mal-ġenerazzjonijiet żgħażagħ, inkluż permezz tal-edukazzjoni. L-edukazzjoni dwar is-sistemi tal-ikel sostenibbli għandha tingħata prijorità fil-ġenerazzjonijiet futuri, b’enfasi fuq l-għarfien ta’ dieti sostenibbli u tajbin għas-saħħa, tal-katina tal-produzzjoni mill-bidu sal-aħħar biex jiġi identifikat min jipproduċi l-ikel u kif jiġi prodott, u jiġi spjegat x’inhi d-distribuzzjoni li sseħħ fis-sistema tal-ikel tagħna, mill-bidwi jew minn dawk li jrabbu l-bhejjem, sakemm il-prodott finali jiġi kkunsmat miċ-ċittadin. Għalhekk, il-KESE jirrakkomanda l-involviment tal-awtoritajiet edukattivi kompetenti fil-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel, li, f’koordinazzjoni mas-settur agroalimentari, jistgħu jistabbilixxu l-kontenut tal-ikel ta’ prijorità għas-sistema edukattiva. Barra minn hekk, l-edukazzjoni tat-tfal għandha tkun appoġġjata mit-tagħlim tul il-ħajja għall-ġenituri u l-edukazzjoni taċ-ċittadini (21). |
| --- | --- |

3.9.

Il-KESE jemmen ukoll li l-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel għandhom jinvolvu ruħhom mal-ġenerazzjonijiet żgħażagħ, inkluż permezz tal-edukazzjoni. L-edukazzjoni dwar is-sistemi tal-ikel sostenibbli għandha tingħata prijorità fil-ġenerazzjonijiet futuri, b’enfasi fuq l-għarfien ta’ dieti sostenibbli u tajbin għas-saħħa, tal-katina tal-produzzjoni mill-bidu sal-aħħar biex jiġi identifikat min jipproduċi l-ikel u kif jiġi prodott, u jiġi spjegat x’inhi d-distribuzzjoni li sseħħ fis-sistema tal-ikel tagħna, mill-bidwi jew minn dawk li jrabbu l-bhejjem, sakemm il-prodott finali jiġi kkunsmat miċ-ċittadin. Għalhekk, il-KESE jirrakkomanda l-involviment tal-awtoritajiet edukattivi kompetenti fil-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel, li, f’koordinazzjoni mas-settur agroalimentari, jistgħu jistabbilixxu l-kontenut tal-ikel ta’ prijorità għas-sistema edukattiva. Barra minn hekk, l-edukazzjoni tat-tfal għandha tkun appoġġjata mit-tagħlim tul il-ħajja għall-ġenituri u l-edukazzjoni taċ-ċittadini (21

4.   Sejħa għal Kunsill Ewropew għall-Politika tal-Ikel

Sejħa għal Kunsill Ewropew għall-Politika tal-Ikel

| 4.1. | It-tradizzjoni minn isfel għal fuq tal-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel kienet rikka iżda ma rnexxilhiex tinfluwenza l-progress u r-reżiljenza fil-livell Ewropew. Ir-riforma tal-governanza tas-sistemi tal-ikel hija inevitabbli u trid titwettaq b’mod li terġa’ tinkiseb id-demokrazija u r-responsabbiltà għas-sistemi tal-ikel. Il-qafas tal-UE għal sistemi tal-ikel sostenibbli futuri jeħtieġ tmexxija bir-reqqa, filwaqt li tiġi żgurata bidla koordinata bejn is-setturi. Permezz tal-promozzjoni tar-responsabbiltà u l-parteċipazzjoni, il-veto tal-operaturi tradizzjonali bi ftit interess fil-bidla jista’ jiġi evitat bl-aktar mod effettiv, u l-impatt ta’ politika tal-ikel verament komprensiva jista’ jiġi vvalutat, rivedut u mtejjeb fuq bażi regolari. Huwa għalhekk li l-KESE jemmen li t-twaqqif ta’ Kunsill Ewropew għall-Politika dwar l-Ikel se jkun pass tant kruċjali lejn it-twettiq ta’ viżjoni komprensiva tal-politika tal-ikel (22). |
| --- | --- |

4.1.

It-tradizzjoni minn isfel għal fuq tal-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel kienet rikka iżda ma rnexxilhiex tinfluwenza l-progress u r-reżiljenza fil-livell Ewropew. Ir-riforma tal-governanza tas-sistemi tal-ikel hija inevitabbli u trid titwettaq b’mod li terġa’ tinkiseb id-demokrazija u r-responsabbiltà għas-sistemi tal-ikel. Il-qafas tal-UE għal sistemi tal-ikel sostenibbli futuri jeħtieġ tmexxija bir-reqqa, filwaqt li tiġi żgurata bidla koordinata bejn is-setturi. Permezz tal-promozzjoni tar-responsabbiltà u l-parteċipazzjoni, il-veto tal-operaturi tradizzjonali bi ftit interess fil-bidla jista’ jiġi evitat bl-aktar mod effettiv, u l-impatt ta’ politika tal-ikel verament komprensiva jista’ jiġi vvalutat, rivedut u mtejjeb fuq bażi regolari. Huwa għalhekk li l-KESE jemmen li t-twaqqif ta’ Kunsill Ewropew għall-Politika dwar l-Ikel se jkun pass tant kruċjali lejn it-twettiq ta’ viżjoni komprensiva tal-politika tal-ikel (22

| 4.2. | Kunsill Ewropew għall-Politika tal-Ikel għandu: |
| --- | --- |

4.2.

Kunsill Ewropew għall-Politika tal-Ikel għandu:

| 4.2.1. | ikun ibbażat fuq ix-xjenza u jiżgura mekkaniżmu ta’ pariri xjentifiċi; ikun sors ta’ riċerka u pariri xjentifiċi u affidabbli. |
| --- | --- |

4.2.1.

ikun ibbażat fuq ix-xjenza u jiżgura mekkaniżmu ta’ pariri xjentifiċi; ikun sors ta’ riċerka u pariri xjentifiċi u affidabbli.

| 4.2.2. | ikollu l-kompożizzjoni li ġejja:






  — | esperti akkademiċi u xjentisti (fi ħdan l-Kunsill Ewropew għall-Politika tal-Ikel jew bħala bord konsultattiv); |
| --- | --- | --- |

4.2.2.

ikollu l-kompożizzjoni li ġejja:

—

esperti akkademiċi u xjentisti (fi ħdan l-Kunsill Ewropew għall-Politika tal-Ikel jew bħala bord konsultattiv);

| — | atturi tal-katina tal-provvista tal-ikel (bdiewa, negozji u proċessuri tal-ikel, bejjiegħa bl-imnut, trade unions, eċċ.), atturi tas-sistema edukattiva u organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili (networks kontra l-faqar, banek tal-ikel, pjattaformi soċjali, NGOs ambjentali u tal-iżvilupp); rappreżentanti taż-żgħażagħ; imsieħba soċjali; |
| --- | --- |

—

atturi tal-katina tal-provvista tal-ikel (bdiewa, negozji u proċessuri tal-ikel, bejjiegħa bl-imnut, trade unions, eċċ.), atturi tas-sistema edukattiva u organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili (networks kontra l-faqar, banek tal-ikel, pjattaformi soċjali, NGOs ambjentali u tal-iżvilupp); rappreżentanti taż-żgħażagħ; imsieħba soċjali;

| — | rappreżentanti istituzzjonali (il-Parlament, il-Kunsill, il-Kummissjoni, il-KESE, il-KtR). |
| --- | --- |

—

rappreżentanti istituzzjonali (il-Parlament, il-Kunsill, il-Kummissjoni, il-KESE, il-KtR).

| 4.2.3. | Wara l-fażi inizjali, il-Kunsill Ewropew għall-Politika tal-Ikel għandu jinkludi wkoll rappreżentanti mil-livelli lokali, reġjonali u nazzjonali u kunsilli tal-politika tal-ikel b’konnettività organizzata bejn il-livelli rilevanti. Bħalissa, il-kunsilli nazzjonali tal-politika tal-ikel mhumiex mifruxa biżżejjed biex jiżguraw li l-pajjiżi kollha jkunu rappreżentati b’mod ugwali. |
| --- | --- |

4.2.3.

Wara l-fażi inizjali, il-Kunsill Ewropew għall-Politika tal-Ikel għandu jinkludi wkoll rappreżentanti mil-livelli lokali, reġjonali u nazzjonali u kunsilli tal-politika tal-ikel b’konnettività organizzata bejn il-livelli rilevanti. Bħalissa, il-kunsilli nazzjonali tal-politika tal-ikel mhumiex mifruxa biżżejjed biex jiżguraw li l-pajjiżi kollha jkunu rappreżentati b’mod ugwali.

| 4.2.4. | ikun korp istituzzjonali li istituzzjonijiet tal-UE jkunu impenjati lejh u jiżgura ftehim politiku: korp indipendenti u awtoritattiv għall-ippjanar fit-tul, korp mhux dipartimentali, li jkun fdat (korp ewlieni), bil-għan li jgħin biex jiġi ffaċċjat il-futur tal-ikel lejn sistemi tal-ikel sostenibbli u jaġixxi bħala lieva. |
| --- | --- |

4.2.4.

ikun korp istituzzjonali li istituzzjonijiet tal-UE jkunu impenjati lejh u jiżgura ftehim politiku: korp indipendenti u awtoritattiv għall-ippjanar fit-tul, korp mhux dipartimentali, li jkun fdat (korp ewlieni), bil-għan li jgħin biex jiġi ffaċċjat il-futur tal-ikel lejn sistemi tal-ikel sostenibbli u jaġixxi bħala lieva.

| 4.2.5. | ikun sors kostanti ta’ pariri sodi u għażliet ta’ politika bbażati fuq l-evidenza u rakkomandazzjonijiet dwar id-direzzjoni tas-sistema tal-ikel tal-UE li għaliha l-istituzzjonijiet tal-UE għandhom ikunu marbuta li jipprovdu feedback u tweġibiet motivati. Għandu jesplora għażliet dwar kif għandhom jintlaħqu u jiġi mmonitorjati l-impenji eżistenti tal-UE, jivvaluta wkoll il-pjani nazzjonali tal-politka tal-ikel u jsarrfhom f’termini ta’ politika li jipprovdu progress soċjali permezz tal-ikel. Fl-aħħar nett għandu jidħol f’diskussjoni dwar il-funzjonament tas-sistemi tal-ikel globali. |
| --- | --- |

4.2.5.

ikun sors kostanti ta’ pariri sodi u għażliet ta’ politika bbażati fuq l-evidenza u rakkomandazzjonijiet dwar id-direzzjoni tas-sistema tal-ikel tal-UE li għaliha l-istituzzjonijiet tal-UE għandhom ikunu marbuta li jipprovdu feedback u tweġibiet motivati. Għandu jesplora għażliet dwar kif għandhom jintlaħqu u jiġi mmonitorjati l-impenji eżistenti tal-UE, jivvaluta wkoll il-pjani nazzjonali tal-politka tal-ikel u jsarrfhom f’termini ta’ politika li jipprovdu progress soċjali permezz tal-ikel. Fl-aħħar nett għandu jidħol f’diskussjoni dwar il-funzjonament tas-sistemi tal-ikel globali.

| 4.2.6. | itejjeb il-koerenza bejn l-oqsma ta’ politika (bħall-politika agrikola komuni, il-politika komuni tas-sajd, id-dritt għall-ikel, il-leġiżlazzjoni b’rabta ma’ dieti tajbin għas-saħħa, l-akkwist pubbliku, il-politiki tal-edukazzjoni, eċċ.) u jippromovi l-innovazzjonijiet soċjali lejn il-benesseri tal-atturi kollha tal-katina alimentari, u jqis il-ħtieġa għat-tiġdid ġenerazzjonali tal-bdiewa. |
| --- | --- |

4.2.6.

itejjeb il-koerenza bejn l-oqsma ta’ politika (bħall-politika agrikola komuni, il-politika komuni tas-sajd, id-dritt għall-ikel, il-leġiżlazzjoni b’rabta ma’ dieti tajbin għas-saħħa, l-akkwist pubbliku, il-politiki tal-edukazzjoni, eċċ.) u jippromovi l-innovazzjonijiet soċjali lejn il-benesseri tal-atturi kollha tal-katina alimentari, u jqis il-ħtieġa għat-tiġdid ġenerazzjonali tal-bdiewa.

| 4.2.7. | ikollu rabta mal-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel, jappoġġja (mil-lat finanzjaru u strutturali) u jrawwem approċċi minn isfel għal fuq lejn sistemi tal-ikel lokali/reġjonali/nazzjonali sostenibbli, jiġġieled id-distakk u l-polarizzazzjoni rurali/urbana bejn il-produtturi u l-konsumaturi billi jappoġġja d-djalogu ċivili (inklużi r-rappreżentanti taż-żgħażagħ, il-gruppi vulnerabbli u emarġinati tas-soċjetà, l-atturi rurali, l-imsieħba soċjali), jippermetti l-iżvilupp sistematiku tal-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel, irawwem sinerġiji bejn l-awtoritajiet lokali u s-soċjetà ċivili. |
| --- | --- |

4.2.7.

ikollu rabta mal-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel, jappoġġja (mil-lat finanzjaru u strutturali) u jrawwem approċċi minn isfel għal fuq lejn sistemi tal-ikel lokali/reġjonali/nazzjonali sostenibbli, jiġġieled id-distakk u l-polarizzazzjoni rurali/urbana bejn il-produtturi u l-konsumaturi billi jappoġġja d-djalogu ċivili (inklużi r-rappreżentanti taż-żgħażagħ, il-gruppi vulnerabbli u emarġinati tas-soċjetà, l-atturi rurali, l-imsieħba soċjali), jippermetti l-iżvilupp sistematiku tal-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel, irawwem sinerġiji bejn l-awtoritajiet lokali u s-soċjetà ċivili.

| 4.2.8. | eventwalment jipprovdi network ta’ kunsilli għall-politika tal-ikel fil-livell tal-UE, u joħloq pjattaforma ta’ skambji tal-aħjar prattiki u għarfien biex jinforma u jinfluwenza l-politika tal-UE. |
| --- | --- |

4.2.8.

eventwalment jipprovdi network ta’ kunsilli għall-politika tal-ikel fil-livell tal-UE, u joħloq pjattaforma ta’ skambji tal-aħjar prattiki u għarfien biex jinforma u jinfluwenza l-politika tal-UE.

| 4.2.9. | jipprovdi sinerġiji ma’ pjattaformi eżistenti oħra tal-UE bħall-Koalizzjoni tal-Politika tal-Ikel tal-UE (23), il-Pjattaforma dwar il-Ħela tal-Ikel (24), il-Pjattaforma Ewropea tal-Partijiet Interessati tal-Ekonomija Ċirkolari (25) u l-Patt Rurali tal-UE (26). |
| --- | --- |

4.2.9.

jipprovdi sinerġiji ma’ pjattaformi eżistenti oħra tal-UE bħall-Koalizzjoni tal-Politika tal-Ikel tal-UE (23

24

25

26

| 4.3. | Il-KESE jinsab lest li jipprovdi spazju fejn jiltaqa’ l-Kunsill Ewropew għall-Politika tal-Ikel. Eżempju ta’ suċċess diġà jeżisti bil-Pjattaforma Ewropea tal-Partijiet Interessati tal-Ekonomija Ċirkolari, inizjattiva konġunta mill-KESE u l-Kummissjoni (27). |
| --- | --- |

4.3.

Il-KESE jinsab lest li jipprovdi spazju fejn jiltaqa’ l-Kunsill Ewropew għall-Politika tal-Ikel. Eżempju ta’ suċċess diġà jeżisti bil-Pjattaforma Ewropea tal-Partijiet Interessati tal-Ekonomija Ċirkolari, inizjattiva konġunta mill-KESE u l-Kummissjoni (27

Brussell, l-14 ta’ Ġunju 2023.

Oliver RÖPKE

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  Transforming Europes’ food system – Assessing the EU policy mix – European Environment Agency (europa.eu) (Nittrasformaw is-sistema tal-ikel tal-Ewropa – Valutazzjoni tat-taħlita ta’ politiki tal-UE – L-Aġenzija Ewropea għall-Ambjent (europa.eu), mhux disponibbli bil-Malti) u l-Prof. De Schutter, preżentazzjoni fil-KESE fl-14 ta’ April 2023.

1

(2)  Fost l-oħrajn: L-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-kontribut tas-soċjetà ċivili għall-iżvilupp ta’ politika komprensiva dwar l-ikel fl-UE” (opinjoni fuq inizjattiva proprja) (ĠU C 129, 11.4.2018, p. 18) u l-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Strateġija ‘Mill-Għalqa sal-Platt’ għal sistema tal-ikel ġusta, tajba għas-saħħa u favur l-ambjent” (COM(2020) 381 final) (ĠU C 429, 11.12.2020, p. 268).

2

(3)  Ara r-rapporti tal-Grupp Intergovernattiv ta’ Esperti dwar it-Tibdil fil-Klima (IPCC): https://www.ipcc.ch/report/sixth-assessment-report-cycle/ (mhux disponibbli bil-Malti).

3

(4)  
  Power to the people? Food democracy initiatives’ contributions to democratic goods, (Nagħtu s-setgħa lin-nies? Kontributi tal-inizjattivi tad-demokrazija tal-ikel għall-prodotti demokratiċi), Jeroen J. L. Candel, Mejju 2022 (mhux disponibbli bil-Malti).

4

Power to the people? Food democracy initiatives’ contributions to democratic goods

Nagħtu s-setgħa lin-nies? Kontributi tal-inizjattivi tad-demokrazija tal-ikel għall-prodotti demokratiċi

(5)  Ara d-definizzjonijiet fl-artikli akkademiċi li ġejjin: Opportunities and challenges of food policy councils in pursuit of food system sustainability and food democracy–a comparative case study from the Upper-Rhine region (Opportunitajiet u sfidi tal-kunsilli tal-politika dwar l-ikel fl-insegwiment tas-sostenibbiltà tas-sistema tal-ikel u d-demokrazija tal-ikel – studju ta’ każ komparattiv mir-reġjun tar-Renu ta’ Fuq) (Mooney, 2022) (mhux disponibbli bil-Malti) u Food Policy Councils: Lessons learned (Il-Kunsilli tal-Politika tal-Ikel: Tagħlimiet meħuda) (Harper et al., 2009) (mhux disponibbli bil-Malti).

5

(6)  L-ewwel Kunsill għall-Politika tal-Ikel tal-Istati Uniti ġie stabbilit f’Knoxville, Tennessee, fl-1982.

6

(7)  Eżempji ta’ Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel Ewropej jew inizjattivi simili dwar l-ikel urban jidhru fi proġetti ta’ Orizzont 2020 u Orizzont Ewropa li jiffukaw fuq politiki u għodod agroalimentari biex itejbu s-sistemi tal-ikel bħal Cities2030, FoodSHIFT 2030, FoodCLIC, FEAST u FOOD TRAILS

7

(8)  Franzen-Castle, L. et al. Engaging Rural Community Members with Food Policy Councils to Improve Food Access: Facilitators and Barriers (L-Involviment tal-Membri tal-Komunità Rurali mal-Kunsilli tal-Politika dwar l-Ikel biex jittejjeb l-Aċċess għall-Ikel: Faċilitaturi u Ostakoli.) Journal of Hunger & Environmental Nutrition 17, 207–223 (2022) (mhux disponibbli bil-Malti).

8

et al.

Journal of Hunger & Environmental Nutrition

(9)  Consell Català de l'Alimentació.

9

(10)  Le CNA: www.cna-alimentation.fr/.

10

(11)  Terres en villes: www.terresenvilles.org/.

11

(12)  Montpellier, Rouen, Voiron, Le Havre, Artois (Béthune, Bruay-en-Artois), Douai, Angers, Rennes, Saint-Nazaire, Nantes, Lorient, Toulouse, Grenoble, Saint-Étienne, Lyon, Besançon, Dijon, Nancy, Metz, Amiens, Lille, Auxerre, Poitiers (2022).

12

(13)  Conselho Nacional de Segurança Alimentar e Nutricional entra em funcionamento.

13

(14)  Kunsill għall-Politika tal-Ikel: https://food.uni.lu/projects/research-projects/food-policy-council/.

14

(15)  https://g1000landbouw.nl/.

15

(16)  Nordic Food Policy Lab: www.norden.org/en/nordic-food-policy-lab.

16

(17)  Fost l-oħrajn: ĠU C 129, 11.4.2018, p. 18 u ĠU C 429, 11.12.2020, p. 268.

17

(18)  L-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “L-awtonomizzazzjoni taż-żgħażagħ biex jinkiseb żvilupp sostenibbli permezz tal-edukazzjoni” (opinjoni fuq inizjattiva proprja) (ĠU C 100, 16.3.2023, p. 38).

18

(19)  Rapport ta’ informazzjoni tal-KESE dwar Evalwazzjoni tal-iskema tal-UE għall-iskejjel.

19

(20)  Power to the people?Food democracy initiatives’ contributions to democratic goods, (Nagħtu s-setgħa lin-nies? Kontributi tal-inizjattivi tad-demokrazija tal-ikel għall-prodotti demokratiċi – mhux disponibbli bil-Malti).

20

(21)  
  ĠU C 100, 16.3.2023, p. 38.

21

(22)  Rapport tal-IPES dwar l-ikel: CFP_FullReport.pdf (ipes-food.org), u De Schutter, O., Jacobs, N. u Clément, C., 2020, “A ‘Common Food Policy’ for Europe: How governance reforms can spark a shift to healthy diets and sustainable food systems”, (“Politika Komuni tal-Ikel” għall-Ewropa: Kif ir-riformi ta’ governanza jistgħu jwasslu għal bidla lejn dieti tajbin għas-saħħa u sistemi tal-ikel sostenibbli) Food Policy 96, (mhux disponibbli bil-Malti).

22

Food Policy 96

(23)  Koalizzjoni tal-Politika tal-Ikel tal-UE.

23

(24)  Pjattaforma tal-UE dwar it-Telf u l-Ħela tal-Ikel.

24

(25)  Il-Pjattaforma Ewropea tal-Partijiet Interessati tal-Ekonomija Ċirkolari.

25

(26)  Il-patt rurali. https://rural-vision.europa.eu/rural-pact_en

26

(27)  Il-Pjattaforma Ewropea tal-Partijiet Interessati tal-Ekonomija Ċirkolari.

27

---

| 18.8.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 293/8 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 293/8

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “L-impatt tal-kriżi tal-enerġija fuq l-ekonomija Ewropea”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2023/C 293/02)

| Relatur: | Alena MASTANTUONO |
| --- | --- |

Relatur:

Alena MASTANTUONO

Alena MASTANTUONO

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 25.1.2023 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| | Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 16.5.2023 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 14.6.2023 |
| Sessjoni plenarja Nru | 579 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 194/4/10 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

25.1.2023

Bażi legali

Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni

Adozzjoni fis-sezzjoni

16.5.2023

Adozzjoni fil-plenarja

14.6.2023

Sessjoni plenarja Nru

579

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

194/4/10

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | L-akbar impatti tal-kriżi tal-enerġija huma l-inflazzjoni u l-pressjoni fuq il-finanzi pubbliċi. Il-prezzijiet tal-enerġija xprunati mill-prezzijiet tal-gass u taż-żejt kienu l-ixprun għall-inflazzjoni u kellhom impatt qawwi fuq l-unitajiet domestiċi b’introjtu baxx u medju u n-negozji intensivi fl-enerġija. L-inflazzjoni għolja kienet l-aktar fenomenu viżibbli tal-prestazzjoni ekonomika tal-2022, b’effett indirett fuq elementi oħra tal-qoffa tal-konsumaturi u impatt qawwi fuq il-konsum u l-imġiba. Il-livell għoli ħafna tad-dikjarazzjonijiet ta’ falliment fl-UE juri wkoll kemm hi gravi s-sitwazzjoni. |
| --- | --- |

1.1.

L-akbar impatti tal-kriżi tal-enerġija huma l-inflazzjoni u l-pressjoni fuq il-finanzi pubbliċi. Il-prezzijiet tal-enerġija xprunati mill-prezzijiet tal-gass u taż-żejt kienu l-ixprun għall-inflazzjoni u kellhom impatt qawwi fuq l-unitajiet domestiċi b’introjtu baxx u medju u n-negozji intensivi fl-enerġija. L-inflazzjoni għolja kienet l-aktar fenomenu viżibbli tal-prestazzjoni ekonomika tal-2022, b’effett indirett fuq elementi oħra tal-qoffa tal-konsumaturi u impatt qawwi fuq il-konsum u l-imġiba. Il-livell għoli ħafna tad-dikjarazzjonijiet ta’ falliment fl-UE juri wkoll kemm hi gravi s-sitwazzjoni.

| 1.2. | Flimkien mal-impatt tal-kriżi tal-enerġija kien hemm il-konsegwenzi negattivi preċedenti tal-pandemija tal-COVID-19, li dgħajfu b’mod sostanzjali l-prestazzjoni ekonomika tal-UE wara l-akbar tnaqqis fit-tkabbir tal-PDG għal ħafna deċennji. Xi setturi jistgħu jbatu aktar minn dan l-effett kumulattiv. Dan jagħmilha diffiċli wkoll li jkollna l-istampa ġenerali tal-impatt tal-kriżi tal-enerġija fuq l-ekonomija, minħabba l-effetti persistenti tal-pandemija tal-COVID-19. Il-fatt li d-data statistika tal-lum f’ċerti oqsma, bħall-impjieg, hija pjuttost pożittiva, ċertament ma jfissirx li s-sitwazzjoni hija perfetta. Tista’ titwettaq analiżi ċara tal-impatt ekonomiku biss meta tintemm il-kriżi u meta d-data dettaljata kollha tkun disponibbli. |
| --- | --- |

1.2.

Flimkien mal-impatt tal-kriżi tal-enerġija kien hemm il-konsegwenzi negattivi preċedenti tal-pandemija tal-COVID-19, li dgħajfu b’mod sostanzjali l-prestazzjoni ekonomika tal-UE wara l-akbar tnaqqis fit-tkabbir tal-PDG għal ħafna deċennji. Xi setturi jistgħu jbatu aktar minn dan l-effett kumulattiv. Dan jagħmilha diffiċli wkoll li jkollna l-istampa ġenerali tal-impatt tal-kriżi tal-enerġija fuq l-ekonomija, minħabba l-effetti persistenti tal-pandemija tal-COVID-19. Il-fatt li d-data statistika tal-lum f’ċerti oqsma, bħall-impjieg, hija pjuttost pożittiva, ċertament ma jfissirx li s-sitwazzjoni hija perfetta. Tista’ titwettaq analiżi ċara tal-impatt ekonomiku biss meta tintemm il-kriżi u meta d-data dettaljata kollha tkun disponibbli.

| 1.3. | Il-kriżi tal-enerġija kellha impatt fuq l-ekonomija mil-lat ta’ inflazzjoni għolja, tkabbir ekonomiku dgħajjef, pressjoni qawwija fuq il-finanzi pubbliċi, u l-kapaċità tal-akkwist tal-unitajiet domestiċi u tan-negozji, kif ukoll it-telf tal-kompetittività ekonomika esterna. Huwa u jibni fuq ir-rakkomandazzjonijiet tal-Bank Ċentrali Ewropew (BĊE), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jissuġġerixxi l-istabbiliment ta’ kriterju “Green triple-T” sabiex l-interventi futuri jkunu mfassla apposta, immirati u reżistenti għat-tranżizzjoni. Miżuri ta’ prezzijiet mhux immirati jtawlu biss il-perjodu ta’ inflazzjoni elevata fuq medda itwal ta’ żmien. |
| --- | --- |

1.3.

Il-kriżi tal-enerġija kellha impatt fuq l-ekonomija mil-lat ta’ inflazzjoni għolja, tkabbir ekonomiku dgħajjef, pressjoni qawwija fuq il-finanzi pubbliċi, u l-kapaċità tal-akkwist tal-unitajiet domestiċi u tan-negozji, kif ukoll it-telf tal-kompetittività ekonomika esterna. Huwa u jibni fuq ir-rakkomandazzjonijiet tal-Bank Ċentrali Ewropew (BĊE), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jissuġġerixxi l-istabbiliment ta’ kriterju “Green triple-T” sabiex l-interventi futuri jkunu mfassla apposta, immirati u reżistenti għat-tranżizzjoni. Miżuri ta’ prezzijiet mhux immirati jtawlu biss il-perjodu ta’ inflazzjoni elevata fuq medda itwal ta’ żmien.

| 1.4. | Il-KESE huwa konvint li l-lezzjoni li jeħtieġ li nitgħallmu mill-effetti negattivi tal-kriżi tal-enerġija fuq il-prestazzjoni ekonomika tal-UE trid tiġi riflessa fil-passi ta’ politika li jmiss. Il-kriżi tal-enerġija, prinċipalment ikkawżata mill-invażjoni tal-Ukrajna mir-Russja, żvelat u identifikat uħud mid-dgħufijiet u t-tfixkil sostanzjali fis-sistema ekonomika tal-UE, li jeħtieġ li tiġi approvata u mtejba strutturalment sabiex tkun tista’ tiffaċċja xokkijiet eżoġeni simili b’mod aktar effettiv, prinċipalment f’termini ta’ reżiljenza, effiċjenza u awtonomija strateġika. |
| --- | --- |

1.4.

Il-KESE huwa konvint li l-lezzjoni li jeħtieġ li nitgħallmu mill-effetti negattivi tal-kriżi tal-enerġija fuq il-prestazzjoni ekonomika tal-UE trid tiġi riflessa fil-passi ta’ politika li jmiss. Il-kriżi tal-enerġija, prinċipalment ikkawżata mill-invażjoni tal-Ukrajna mir-Russja, żvelat u identifikat uħud mid-dgħufijiet u t-tfixkil sostanzjali fis-sistema ekonomika tal-UE, li jeħtieġ li tiġi approvata u mtejba strutturalment sabiex tkun tista’ tiffaċċja xokkijiet eżoġeni simili b’mod aktar effettiv, prinċipalment f’termini ta’ reżiljenza, effiċjenza u awtonomija strateġika.

| 1.5. | Il-KESE jemmen li l-UE jeħtieġ li timxi lil hinn mir-reazzjonijiet ta’ emerġenza fiskali u tiffoka fuq bidliet strutturali biex tkun tista’ tiddiżakkoppja mill-fjuwils fossili aktar malajr. Biex tiżgura l-iżvilupp ekonomiku bla xkiel u kompetittiv tagħha, l-UE teħtieġ konsenji affidabbli u siguri ta’ enerġija affordabbli bbażati fuq suq tal-enerġija integrat bi proporzjon kbir ta’ enerġija nadifa, li jkun reżiljenti u kapaċi jiffaċċja tfixkil u xokkijiet. |
| --- | --- |

1.5.

Il-KESE jemmen li l-UE jeħtieġ li timxi lil hinn mir-reazzjonijiet ta’ emerġenza fiskali u tiffoka fuq bidliet strutturali biex tkun tista’ tiddiżakkoppja mill-fjuwils fossili aktar malajr. Biex tiżgura l-iżvilupp ekonomiku bla xkiel u kompetittiv tagħha, l-UE teħtieġ konsenji affidabbli u siguri ta’ enerġija affordabbli bbażati fuq suq tal-enerġija integrat bi proporzjon kbir ta’ enerġija nadifa, li jkun reżiljenti u kapaċi jiffaċċja tfixkil u xokkijiet.

| 1.6. | Huwa japprova bis-sħiħ il-passi kollha ta’ politika biex titnaqqas l-inflazzjoni b’mod sostenibbli matul din is-sena u huwa favur l-irkupru ekonomiku bbażat fuq investimenti fis-setturi u l-industriji ekoloġiċi, diġitali u strateġikament importanti, u jappoġġja l-bażi industrijali tal-UE u l-kompetittività globali, filwaqt li juża l-vantaġġi kollha tas-suq uniku. Huwa assolutament essenzjali li l-produzzjoni ta’ teknoloġiji nodfa ssir argument għall-vijabbiltà għall-Ewropa. L-imsieħba soċjali jridu jiżguraw, akkost ta’ kollox, li l-għarfien, il-ħiliet u l-bażi tal-produzzjoni ma jitilqux mill-Ewropa. Biex tiġi żgurata l-indipendenza intelliġenti, l-industrija – u l-impjiegi li toħloq – trid tibqa’ fl-Ewropa. Għalhekk, li nkunu kompetittivi u noħolqu impjiegi ta’ kwalità tajba jrid isir mod ta’ ħajja kif ukoll ċentrali biex nagħmlu u nimplimentaw il-politiki tagħna. |
| --- | --- |

1.6.

Huwa japprova bis-sħiħ il-passi kollha ta’ politika biex titnaqqas l-inflazzjoni b’mod sostenibbli matul din is-sena u huwa favur l-irkupru ekonomiku bbażat fuq investimenti fis-setturi u l-industriji ekoloġiċi, diġitali u strateġikament importanti, u jappoġġja l-bażi industrijali tal-UE u l-kompetittività globali, filwaqt li juża l-vantaġġi kollha tas-suq uniku. Huwa assolutament essenzjali li l-produzzjoni ta’ teknoloġiji nodfa ssir argument għall-vijabbiltà għall-Ewropa. L-imsieħba soċjali jridu jiżguraw, akkost ta’ kollox, li l-għarfien, il-ħiliet u l-bażi tal-produzzjoni ma jitilqux mill-Ewropa. Biex tiġi żgurata l-indipendenza intelliġenti, l-industrija – u l-impjiegi li toħloq – trid tibqa’ fl-Ewropa. Għalhekk, li nkunu kompetittivi u noħolqu impjiegi ta’ kwalità tajba jrid isir mod ta’ ħajja kif ukoll ċentrali biex nagħmlu u nimplimentaw il-politiki tagħna.

| 1.7. | L-implimentazzjoni tal-Patt Ekoloġiku, inkluża t-tranżizzjoni lejn ekonomija newtrali f’termini ta’ emissjonijiet tal-karbonju, u ż-żamma ta’ industrija kompetittiva tal-UE jeħtieġu investimenti vasti minn sorsi pubbliċi u privati. Madankollu, l-UE m’għandhiex qafas fit-tul għal finanzjament robust tal-implimentazzjoni tal-Patt Ekoloġiku. Għalhekk, il-KESE jitlob qafas adegwat sabiex jiġu appoġġjati miżuri li jiffinanzjaw it-tranżizzjoni lejn ekonomija newtrali għall-klima b’mod sempliċi u effiċjenti. |
| --- | --- |

1.7.

L-implimentazzjoni tal-Patt Ekoloġiku, inkluża t-tranżizzjoni lejn ekonomija newtrali f’termini ta’ emissjonijiet tal-karbonju, u ż-żamma ta’ industrija kompetittiva tal-UE jeħtieġu investimenti vasti minn sorsi pubbliċi u privati. Madankollu, l-UE m’għandhiex qafas fit-tul għal finanzjament robust tal-implimentazzjoni tal-Patt Ekoloġiku. Għalhekk, il-KESE jitlob qafas adegwat sabiex jiġu appoġġjati miżuri li jiffinanzjaw it-tranżizzjoni lejn ekonomija newtrali għall-klima b’mod sempliċi u effiċjenti.

| 1.8. | Fi żminijiet ta’ kriżi u inċertezza, huma kruċjali informazzjoni oġġettiva u tmexxija politika b’saħħitha. Għalhekk, il-KESE jirrakkomanda li tibqa’ tiġi żgurata komunikazzjoni adatta, inkluż matul il-perjodu kollu meta jkunu qed jiġu indirizzati l-konsegwenzi tal-kriżi. Ir-riforma tas-suq u tas-sistema tal-enerġija se jkollha impatt fuq l-industriji u l-konsumaturi kollha; huwa assolutament essenzjali li l-partijiet ikkonċernati jagħtu l-fehma tagħhom fil-proċess leġiżlattiv, u jkunu infurmati b’mod adegwat dwar din it-tranżizzjoni fundamentali. |
| --- | --- |

1.8.

Fi żminijiet ta’ kriżi u inċertezza, huma kruċjali informazzjoni oġġettiva u tmexxija politika b’saħħitha. Għalhekk, il-KESE jirrakkomanda li tibqa’ tiġi żgurata komunikazzjoni adatta, inkluż matul il-perjodu kollu meta jkunu qed jiġu indirizzati l-konsegwenzi tal-kriżi. Ir-riforma tas-suq u tas-sistema tal-enerġija se jkollha impatt fuq l-industriji u l-konsumaturi kollha; huwa assolutament essenzjali li l-partijiet ikkonċernati jagħtu l-fehma tagħhom fil-proċess leġiżlattiv, u jkunu infurmati b’mod adegwat dwar din it-tranżizzjoni fundamentali.

2.   Fatti bażiċi u kuntest

Fatti bażiċi u kuntest

| 2.1. | Il-kriżi tal-enerġija u l-impatt tagħha fuq il-ħajja tan-nies u l-prosperità tan-negozju għadhom għaddejjin. Dan jagħmilha diffiċli biex jitkejjel l-impatt kumplessiv finali tagħha fuq l-ekonomija. Madankollu, nistgħu ċertament niddikjaraw li l-akbar impatt tal-kriżi ġie rifless fl-inflazzjoni (li laħqet l-ogħla livell għal ħafna deċennji) u fil-finanzi pubbliċi (li kellhom rwol b’saħħtu fil-mitigazzjoni tal-impatti tal-prezzijiet u l-ispejjeż għoljin u fl-appoġġ enormi tal-investimenti biex isiru inqas vulnerabbli). Il-kawża tal-prezzijiet tal-enerġija għoljin kienet iż-żieda qawwija fil-prezzijiet tal-gass (1). |
| --- | --- |

2.1.

Il-kriżi tal-enerġija u l-impatt tagħha fuq il-ħajja tan-nies u l-prosperità tan-negozju għadhom għaddejjin. Dan jagħmilha diffiċli biex jitkejjel l-impatt kumplessiv finali tagħha fuq l-ekonomija. Madankollu, nistgħu ċertament niddikjaraw li l-akbar impatt tal-kriżi ġie rifless fl-inflazzjoni (li laħqet l-ogħla livell għal ħafna deċennji) u fil-finanzi pubbliċi (li kellhom rwol b’saħħtu fil-mitigazzjoni tal-impatti tal-prezzijiet u l-ispejjeż għoljin u fl-appoġġ enormi tal-investimenti biex isiru inqas vulnerabbli). Il-kawża tal-prezzijiet tal-enerġija għoljin kienet iż-żieda qawwija fil-prezzijiet tal-gass (1

| 2.2. | Huwa tajjeb li niġbdu l-attenzjoni għall-istadji importanti ewlenin tal-Unjoni tal-Enerġija li stabbilixxew speċifikament it-triq ’il quddiem tal-iżvilupp futur tas-sistema tal-enerġija. Xi wħud mill-pilastri tagħha, speċjalment dawk relatati mas-sigurtà tal-enerġija, reċentement ġew sottovalutati, prinċipalment minħabba enfasi qawwija fuq il-gass Russu rħis u preferenza għalih, dak iż-żmien meqjus bħala sors temporanju matul it-tranżizzjoni ekonomika ekoloġika, u minħabba l-ħruġ mgħaġġel purament għal raġunijiet politiċi minn sorsi nodfa stabbli. |
| --- | --- |

2.2.

Huwa tajjeb li niġbdu l-attenzjoni għall-istadji importanti ewlenin tal-Unjoni tal-Enerġija li stabbilixxew speċifikament it-triq ’il quddiem tal-iżvilupp futur tas-sistema tal-enerġija. Xi wħud mill-pilastri tagħha, speċjalment dawk relatati mas-sigurtà tal-enerġija, reċentement ġew sottovalutati, prinċipalment minħabba enfasi qawwija fuq il-gass Russu rħis u preferenza għalih, dak iż-żmien meqjus bħala sors temporanju matul it-tranżizzjoni ekonomika ekoloġika, u minħabba l-ħruġ mgħaġġel purament għal raġunijiet politiċi minn sorsi nodfa stabbli.

| 2.3. | Fir-rigward tat-taħlita tal-enerġija differenti fl-Istati Membri tal-UE, li tirrifletti, fost aspetti oħra, il-kundizzjonijiet ġeomorfoloġiċi tagħhom, l-ilħuq tal-miri tal-Unjoni tal-Enerġija huwa influwenzat ħafna miċ-ċirkostanzi nazzjonali. Dan il-fattur huwa rifless b’mod viżibbli fil-ħeffa tat-tranżizzjoni ekoloġika tal-UE. Madankollu, ħaġa waħda għadha ċara: il-prijorità ewlenija tal-Unjoni tal-Enerġija matul il-kriżi kienet is-sigurtà tal-provvista, li xi drabi kienet f’kunflitt mal-miri tat-tranżizzjoni ekoloġika. |
| --- | --- |

2.3.

Fir-rigward tat-taħlita tal-enerġija differenti fl-Istati Membri tal-UE, li tirrifletti, fost aspetti oħra, il-kundizzjonijiet ġeomorfoloġiċi tagħhom, l-ilħuq tal-miri tal-Unjoni tal-Enerġija huwa influwenzat ħafna miċ-ċirkostanzi nazzjonali. Dan il-fattur huwa rifless b’mod viżibbli fil-ħeffa tat-tranżizzjoni ekoloġika tal-UE. Madankollu, ħaġa waħda għadha ċara: il-prijorità ewlenija tal-Unjoni tal-Enerġija matul il-kriżi kienet is-sigurtà tal-provvista, li xi drabi kienet f’kunflitt mal-miri tat-tranżizzjoni ekoloġika.

| 2.4. | Il-kriżi tal-enerġija attwali wriet kemm hija serja l-vulnerabbiltà tas-sistema tal-enerġija tal-UE u kemm huwa importanti li tiġi segwita l-awtonomija strateġika miftuħa tal-enerġija tal-katina kollha tal-industrija tal-enerġija. Fl-istess ħin, uriet il-kapaċità tagħha li tiffaċċja u tassorbi xokkijiet eżoġeni robusti u l-konsegwenzi tagħhom. Il-kriżi tal-enerġija ġiet ikkawżata minn taħlita ta’ elementi ekonomiċi, politiċi u tekniċi. Il-kriżi bdiet b’taqlib ekonomiku wara l-pandemija tal-COVID-19 li żiedet id-domanda globali għall-enerġija, filwaqt li l-indħil ta’ pajjiżi terzi u l-livelli baxxi ta’ ħżin tal-gass f’xi pajjiżi Ewropej matul l-istaġun tax-xitwa 2021/2022 flimkien ma’ domanda ogħla ssottolinjaw il-gravità tas-sitwazzjoni. Is-sitwazzjoni diġà diffiċli mbagħad marret għall-agħar bl-invażjoni tal-Ukrajna mir-Russja fi Frar 2022, aggravata mid-dipendenza tal-UE mis-sorsi tal-enerġija fossili, b’nfluwenza diretta qawwija fuq il-prezzijiet tal-enerġija u s-sigurtà tal-provvista. |
| --- | --- |

2.4.

Il-kriżi tal-enerġija attwali wriet kemm hija serja l-vulnerabbiltà tas-sistema tal-enerġija tal-UE u kemm huwa importanti li tiġi segwita l-awtonomija strateġika miftuħa tal-enerġija tal-katina kollha tal-industrija tal-enerġija. Fl-istess ħin, uriet il-kapaċità tagħha li tiffaċċja u tassorbi xokkijiet eżoġeni robusti u l-konsegwenzi tagħhom. Il-kriżi tal-enerġija ġiet ikkawżata minn taħlita ta’ elementi ekonomiċi, politiċi u tekniċi. Il-kriżi bdiet b’taqlib ekonomiku wara l-pandemija tal-COVID-19 li żiedet id-domanda globali għall-enerġija, filwaqt li l-indħil ta’ pajjiżi terzi u l-livelli baxxi ta’ ħżin tal-gass f’xi pajjiżi Ewropej matul l-istaġun tax-xitwa 2021/2022 flimkien ma’ domanda ogħla ssottolinjaw il-gravità tas-sitwazzjoni. Is-sitwazzjoni diġà diffiċli mbagħad marret għall-agħar bl-invażjoni tal-Ukrajna mir-Russja fi Frar 2022, aggravata mid-dipendenza tal-UE mis-sorsi tal-enerġija fossili, b’nfluwenza diretta qawwija fuq il-prezzijiet tal-enerġija u s-sigurtà tal-provvista.

| 2.5. | L-impatt tal-kriżi tal-enerġija fuq l-ekonomija tal-UE kien ta’ ħsara. Fl-2022, ikkontribwixxa direttament għal rati rekord ta’ inflazzjoni li qatt kien hemm fl-istorja reċenti tal-integrazzjoni tal-UE; l-inflazzjoni medja tal-UE kienet ta’ 9,2 % (2), li hija mistennija li tinżel għal 6,7 % (li għadha għolja ħafna) fl-2023 u 3,1 % sena wara (3). L-inflazzjoni għolja kienet l-aktar fenomenu viżibbli fil-prestazzjoni ekonomika tal-2022, b’effett indirett fuq elementi oħra tal-qoffa tal-konsumaturi, u impatt qawwi fuq il-konsum u l-imġiba. Din kellha impatt enormi fuq l-unitajiet domestiċi u n-negozji. Mhumiex biss dawk l-aktar vulnerabbli li sofrew minħabba ż-żidiet fil-prezzijiet. L-unitajiet domestiċi b’introjtu baxx u medju ġew affettwati ħafna u r-rati tal-faqar enerġetiku jistgħu jiżdiedu. Dan kollu affettwa b’mod profond il-finanzi personali u l-fiduċja tal-konsumatur fl-UE; il-biċċa l-kbira tal-konsumaturi adattaw id-drawwiet tagħhom biex ilaħħqu mal-kriżi tal-enerġija. Is-sentiment tal-konsumatur laħaq livell baxx rekord f’Settembru 2022 u mbagħad irkupra ftit minn hemm ’il quddiem. |
| --- | --- |

2.5.

L-impatt tal-kriżi tal-enerġija fuq l-ekonomija tal-UE kien ta’ ħsara. Fl-2022, ikkontribwixxa direttament għal rati rekord ta’ inflazzjoni li qatt kien hemm fl-istorja reċenti tal-integrazzjoni tal-UE; l-inflazzjoni medja tal-UE kienet ta’ 9,2 % (2

3

| 2.6. | Is-sitwazzjoni influwenzat ukoll b’mod negattiv il-pożizzjoni tan-negozji. B’żieda sostanzjali ta’ 26,8 % meta mqabbla mat-trimestru preċedenti, id-dikjarazzjonijiet ta’ falliment fl-UE laħqu l-113,1 — l-ogħla livell li qatt ġie rreġistrat, wara indiċi użat mill-Eurostat biex jitkejjel il-livell ta’ falliment fl-UE meta mqabbel mal-valur referenzjarju ta’ 100 fl-2015. Id-data turi li l-indiċi beda jiżdied fit-tieni kwart tal-2020 u żdied b’mod sinifikanti matul l-2022. Iċ-ċifra fir-raba’ trimestru tal-2022 irriflettiet sitwazzjoni li sejra għall-agħar li fiha l-kumpaniji, speċjalment l-SMEs, kienu qed jiffaċċjaw domanda li qed tonqos, standards ta’ kreditu aktar stretti (4), u futur negattiv u inċert. |
| --- | --- |

2.6.

Is-sitwazzjoni influwenzat ukoll b’mod negattiv il-pożizzjoni tan-negozji. B’żieda sostanzjali ta’ 26,8 % meta mqabbla mat-trimestru preċedenti, id-dikjarazzjonijiet ta’ falliment fl-UE laħqu l-113,1 — l-ogħla livell li qatt ġie rreġistrat, wara indiċi użat mill-Eurostat biex jitkejjel il-livell ta’ falliment fl-UE meta mqabbel mal-valur referenzjarju ta’ 100 fl-2015. Id-data turi li l-indiċi beda jiżdied fit-tieni kwart tal-2020 u żdied b’mod sinifikanti matul l-2022. Iċ-ċifra fir-raba’ trimestru tal-2022 irriflettiet sitwazzjoni li sejra għall-agħar li fiha l-kumpaniji, speċjalment l-SMEs, kienu qed jiffaċċjaw domanda li qed tonqos, standards ta’ kreditu aktar stretti (4

| 2.7. | Il-kriżi tal-enerġija kellha wkoll effett negattiv fuq il-prestazzjoni ekonomika tal-UE, prinċipalment f’termini ta’ konsum privat (it-tnaqqis huwa meqjus bħala r-raġuni ewlenija wara l-istaġnar fil-PDG), l-investimenti (minkejja l-potenzjal enormi fl-attività tal-investiment, id-diskrepanza fl-investiment fil-fatt ilha tiżdied mill-2021), u l-kompetittività esterna (b’deterjorament sostanzjali meta mqabbel mal-perjodu ta’ qabel l-2020). B’mod ġenerali, il-PDG tal-UE, wara prestazzjoni soda ta’ tkabbir ta’ 3,5 % fl-2022, huwa previst li jikber ftit (1,0 %) fl-2023 u jaċċellera b’mod modest (1,7 %) fl-2024. |
| --- | --- |

2.7.

Il-kriżi tal-enerġija kellha wkoll effett negattiv fuq il-prestazzjoni ekonomika tal-UE, prinċipalment f’termini ta’ konsum privat (it-tnaqqis huwa meqjus bħala r-raġuni ewlenija wara l-istaġnar fil-PDG), l-investimenti (minkejja l-potenzjal enormi fl-attività tal-investiment, id-diskrepanza fl-investiment fil-fatt ilha tiżdied mill-2021), u l-kompetittività esterna (b’deterjorament sostanzjali meta mqabbel mal-perjodu ta’ qabel l-2020). B’mod ġenerali, il-PDG tal-UE, wara prestazzjoni soda ta’ tkabbir ta’ 3,5 % fl-2022, huwa previst li jikber ftit (1,0 %) fl-2023 u jaċċellera b’mod modest (1,7 %) fl-2024.

| 2.8. | Piż addizzjonali ieħor li ġej direttament mill-kriżi tal-enerġija huwa l-prestazzjoni tal-finanzi pubbliċi. Fl-2022, id-defiċit baġitarju medju ammonta għal 3,4 % tal-PDG (5), u ċifri pjuttost simili (li jaqbżu r-rekwiżiti tal-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir) huma stmati għas-sentejn li ġejjin ukoll. Il-kriżi tal-enerġija flimkien mat-tranżizzjoni ekoloġika jpoġġu pressjoni sinifikanti fuq l-infiq pubbliku; jenħtieġ li jintuża approċċ prudenti sabiex jinżamm il-bilanċ fiskali. Użu usa’ tal-ingranaġġ tal-investiment privat ibbażat fuq skemi ta’ garanzija (tat-tip FEIS) għandu jkun il-mudell għall-allokazzjoni ta’ investimenti suffiċjenti b’mod fiskalment prudenti. |
| --- | --- |

2.8.

Piż addizzjonali ieħor li ġej direttament mill-kriżi tal-enerġija huwa l-prestazzjoni tal-finanzi pubbliċi. Fl-2022, id-defiċit baġitarju medju ammonta għal 3,4 % tal-PDG (5

| 2.9. | S’issa, id-data statistika aggregata rigward l-impatt tal-kriżi tal-enerġija fuq is-suq tax-xogħol ma kinitx negattiva. F’Diċembru 2022, ir-rata tal-qgħad kienet ta’ 6,1 % fl-UE (din ma nbidlitx minn April ’l hawn). Dawn kienu l-aktar ċifri baxxi mis-sena 2000 ’l hawn. Madankollu, it-tnaqqis fl-attività ekonomika stmata fl-aħħar tas-sena li għaddiet u mbassra fil-bidu tal-2023 huwa mistenni li jxekkel il-pass tat-tkabbir fl-impjieg. Il-kumpaniji intensivi fl-enerġija ntlaqtu ħażin mill-kriżi u huma mistennija sfidi kbar għas-suq tax-xogħol futur. |
| --- | --- |

2.9.

S’issa, id-data statistika aggregata rigward l-impatt tal-kriżi tal-enerġija fuq is-suq tax-xogħol ma kinitx negattiva. F’Diċembru 2022, ir-rata tal-qgħad kienet ta’ 6,1 % fl-UE (din ma nbidlitx minn April ’l hawn). Dawn kienu l-aktar ċifri baxxi mis-sena 2000 ’l hawn. Madankollu, it-tnaqqis fl-attività ekonomika stmata fl-aħħar tas-sena li għaddiet u mbassra fil-bidu tal-2023 huwa mistenni li jxekkel il-pass tat-tkabbir fl-impjieg. Il-kumpaniji intensivi fl-enerġija ntlaqtu ħażin mill-kriżi u huma mistennija sfidi kbar għas-suq tax-xogħol futur.

| 2.10. | Fl-2022, il-kriżi tal-enerġija flimkien ma’ xitwa mhux daqshekk qalila, l-iffrankar u l-interruzzjoni tal-operazzjonijiet tan-negozju wasslu għal tnaqqis fil-konsum tal-elettriku (-4,6 %). Skont l-Aġenzija tal-Unjoni Ewropea għall-Kooperazzjoni tar-Regolaturi tal-Enerġija (ACER), it-tnaqqis fid-domanda aċċellera matul is-sena; kien ħames darbiet ogħla fir-raba’ trimestru tal-2022 milli fl-ewwel trimestru. It-tnaqqis fid-domanda żdied minn -1,8 % fl-ewwel trimestru għal -9,5 % fir-raba’ trimestru, meta mqabbel mal-istess perjodi fl-2021. |
| --- | --- |

2.10.

Fl-2022, il-kriżi tal-enerġija flimkien ma’ xitwa mhux daqshekk qalila, l-iffrankar u l-interruzzjoni tal-operazzjonijiet tan-negozju wasslu għal tnaqqis fil-konsum tal-elettriku (-4,6 %). Skont l-Aġenzija tal-Unjoni Ewropea għall-Kooperazzjoni tar-Regolaturi tal-Enerġija (ACER), it-tnaqqis fid-domanda aċċellera matul is-sena; kien ħames darbiet ogħla fir-raba’ trimestru tal-2022 milli fl-ewwel trimestru. It-tnaqqis fid-domanda żdied minn -1,8 % fl-ewwel trimestru għal -9,5 % fir-raba’ trimestru, meta mqabbel mal-istess perjodi fl-2021.

| 2.11. | Fl-istess ħin, il-kriżi kellha xi aspetti pożittivi. L-ewwel nett, f’termini ta’ soluzzjonijiet ġodda li joffru innovazzjoni għall-effiċjenza enerġetika u spinta lil (jew “rinaxximent” ta’, f’ċerti każijiet) teknoloġiji nodfa. Xi kumpaniji ġabu soluzzjonijiet innovattivi fis-suq. It-tieni, enfasizzat il-ħtieġa ta’ interkonnessjoni aħjar tas-swieq tal-enerġija u solidarjetà fost l-Istati Membri. L-istituzzjonijiet tal-UE kif ukoll l-Istati Membri setgħu jieħdu passi u jirreaġixxu pjuttost malajr u jaċċettaw is-sitwazzjoni l-ġdida b’mod flessibbli ħafna. |
| --- | --- |

2.11.

Fl-istess ħin, il-kriżi kellha xi aspetti pożittivi. L-ewwel nett, f’termini ta’ soluzzjonijiet ġodda li joffru innovazzjoni għall-effiċjenza enerġetika u spinta lil (jew “rinaxximent” ta’, f’ċerti każijiet) teknoloġiji nodfa. Xi kumpaniji ġabu soluzzjonijiet innovattivi fis-suq. It-tieni, enfasizzat il-ħtieġa ta’ interkonnessjoni aħjar tas-swieq tal-enerġija u solidarjetà fost l-Istati Membri. L-istituzzjonijiet tal-UE kif ukoll l-Istati Membri setgħu jieħdu passi u jirreaġixxu pjuttost malajr u jaċċettaw is-sitwazzjoni l-ġdida b’mod flessibbli ħafna.

| 2.12. | Il-kriżi wasslet ukoll għall-ħtieġa li jiġu aġġustati u ddefiniti mill-ġdid il-pilastri ewlenin tal-politika tal-enerġija tal-UE: l-Unjoni tal-Enerġija, il-Patt Ekoloġiku u l-elementi speċifiċi tiegħu (speċjalment il-pakkett “lesti għall-mira ta’ 55 %”), u l-qafas tat-Tassonomija tal-UE. Ir-reazzjonijiet għas-sitwazzjoni serja fl-2022 jinkludu għodod strutturali fit-tul bħar-REPowerEU u l-Politika Industrijali tal-Patt Ekoloġiku għal Żmien l-Emissjonijiet Żero Netti, kif ukoll il-miżuri immedjati/fuq terminu qasir biex jiġi pprevenut li l-konsegwenzi l-aktar diffiċli tal-kriżi jaffettwaw lill-unitajiet domestiċi u lin-negozji. |
| --- | --- |

2.12.

Il-kriżi wasslet ukoll għall-ħtieġa li jiġu aġġustati u ddefiniti mill-ġdid il-pilastri ewlenin tal-politika tal-enerġija tal-UE: l-Unjoni tal-Enerġija, il-Patt Ekoloġiku u l-elementi speċifiċi tiegħu (speċjalment il-pakkett “lesti għall-mira ta’ 55 %”), u l-qafas tat-Tassonomija tal-UE. Ir-reazzjonijiet għas-sitwazzjoni serja fl-2022 jinkludu għodod strutturali fit-tul bħar-REPowerEU u l-Politika Industrijali tal-Patt Ekoloġiku għal Żmien l-Emissjonijiet Żero Netti, kif ukoll il-miżuri immedjati/fuq terminu qasir biex jiġi pprevenut li l-konsegwenzi l-aktar diffiċli tal-kriżi jaffettwaw lill-unitajiet domestiċi u lin-negozji.

3.   Kummenti ġenerali

Kummenti ġenerali

| 3.1. | Il-KESE jisħaq li l-kawża ewlenija tal-kriżi kienet id-dipendenza għolja tal-UE mill-provvisti tal-gass tar-Russja u jipproponi li tiġi stabbilita viżjoni fit-tul li tagħmel lill-UE inqas dipendenti mill-enerġija minn pajjiżi terzi; dan jinkludi wkoll l-indipendenza fir-rigward tat-teknoloġiji nodfa. Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li l-miżuri kollha tal-UE u dawk nazzjonali jridu jinċentivaw din il-bidla strateġika biex tiġi żgurata l-awtonomija strateġika tal-Ewropa. |
| --- | --- |

3.1.

Il-KESE jisħaq li l-kawża ewlenija tal-kriżi kienet id-dipendenza għolja tal-UE mill-provvisti tal-gass tar-Russja u jipproponi li tiġi stabbilita viżjoni fit-tul li tagħmel lill-UE inqas dipendenti mill-enerġija minn pajjiżi terzi; dan jinkludi wkoll l-indipendenza fir-rigward tat-teknoloġiji nodfa. Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li l-miżuri kollha tal-UE u dawk nazzjonali jridu jinċentivaw din il-bidla strateġika biex tiġi żgurata l-awtonomija strateġika tal-Ewropa.

| 3.2. | Il-KESE huwa konxju sew li l-prijorità ewlenija hija li jiġu indirizzati mhux biss il-konsegwenzi, iżda fuq kollox ir-raġunijiet u l-kawżi tal-kriżi, u huwa lest jiddiskuti u jipproponi soluzzjonijiet. Dan jirrikjedi li gradwalment nitbiegħdu mill-miżuri ta’ emerġenza għal riformi u investimenti kompatibbli mas-suq u bbażati fuq l-evidenza, mirfuda minn kunċetti strateġiċi sostenibbli u fattibbli. Dawk il-kunċetti strateġiċi għandhom isibu bilanċ bejn il-prijoritajiet, is-sorsi finanzjarji (pubbliċi u privati) tagħhom, u l-ambjent istituzzjonali u l-kundizzjonijiet amministrattivi (permessi, konformità mal-leġiżlazzjoni nazzjonali u tal-UE), u jkunu bbażati fuq appoġġ pubbliku adegwat. |
| --- | --- |

3.2.

Il-KESE huwa konxju sew li l-prijorità ewlenija hija li jiġu indirizzati mhux biss il-konsegwenzi, iżda fuq kollox ir-raġunijiet u l-kawżi tal-kriżi, u huwa lest jiddiskuti u jipproponi soluzzjonijiet. Dan jirrikjedi li gradwalment nitbiegħdu mill-miżuri ta’ emerġenza għal riformi u investimenti kompatibbli mas-suq u bbażati fuq l-evidenza, mirfuda minn kunċetti strateġiċi sostenibbli u fattibbli. Dawk il-kunċetti strateġiċi għandhom isibu bilanċ bejn il-prijoritajiet, is-sorsi finanzjarji (pubbliċi u privati) tagħhom, u l-ambjent istituzzjonali u l-kundizzjonijiet amministrattivi (permessi, konformità mal-leġiżlazzjoni nazzjonali u tal-UE), u jkunu bbażati fuq appoġġ pubbliku adegwat.

| 3.3. | Il-miżuri ta’ ffrankar tal-enerġija li saru mill-unitajiet domestiċi u min-negozji għenu biex jiġi evitat kwalunkwe riskju serju ta’ nuqqas ta’ enerġija. Madankollu, ma għandux jiġi injorat li xi ffrankar sar biss minħabba l-għeluq tal-attivitajiet tan-negozju. L-iżjed industriji vulnerabbli fil-kriżi loġikament jinkludu dawk l-aktar intensivi fl-enerġija (l-industrija kimika, il-produtturi tal-fertilizzanti, l-industrija tal-azzar u x-xogħol tal-ħadid). Dawn għandha tingħatalhom attenzjoni speċjali f’termini tat-tranżizzjoni tal-enerġija tagħhom kif ukoll tar-riskju ta’ deindustrijalizzazzjoni tal-UE (rilokazzjoni tal-emissjonijiet tal-karbonju). |
| --- | --- |

3.3.

Il-miżuri ta’ ffrankar tal-enerġija li saru mill-unitajiet domestiċi u min-negozji għenu biex jiġi evitat kwalunkwe riskju serju ta’ nuqqas ta’ enerġija. Madankollu, ma għandux jiġi injorat li xi ffrankar sar biss minħabba l-għeluq tal-attivitajiet tan-negozju. L-iżjed industriji vulnerabbli fil-kriżi loġikament jinkludu dawk l-aktar intensivi fl-enerġija (l-industrija kimika, il-produtturi tal-fertilizzanti, l-industrija tal-azzar u x-xogħol tal-ħadid). Dawn għandha tingħatalhom attenzjoni speċjali f’termini tat-tranżizzjoni tal-enerġija tagħhom kif ukoll tar-riskju ta’ deindustrijalizzazzjoni tal-UE (rilokazzjoni tal-emissjonijiet tal-karbonju).

| 3.4. | Il-bażi tat-tranżizzjoni ekoloġika hija infrastruttura tal-enerġija b’saħħitha u interkonnessa, li ġarrbet nuqqas kbir ta’ investiment f’dawn l-aħħar snin. L-investiment u t-titjib fl-infrastruttura se jkollhom rwol ewlieni fis-snin li ġejjin. Għalhekk, huwa importanti li r-regoli l-ġodda jibagħtu sinjal ċar u fit-tul lill-investituri. Madankollu, il-kapaċità tal-SMEs li jinvestu fit-tranżizzjoni tal-enerġija kienet limitata ħafna minn meta faqqgħet il-kriżi inizjali (COVID-19). Ir-riformi jridu jirrispettaw l-għanijiet tal-politika tal-enerġija tal-UE f’termini tat-tranżizzjoni ekoloġika, ir-reżiljenza, u l-benesseri soċjali, kif ukoll id-differenzi kbar fost l-istrutturi tat-taħlita tal-enerġija ta’ Stati Membri partikolari. Il-kriżi kellha impatt serju fuq iċ-ċertezza tal-investiment. |
| --- | --- |

3.4.

Il-bażi tat-tranżizzjoni ekoloġika hija infrastruttura tal-enerġija b’saħħitha u interkonnessa, li ġarrbet nuqqas kbir ta’ investiment f’dawn l-aħħar snin. L-investiment u t-titjib fl-infrastruttura se jkollhom rwol ewlieni fis-snin li ġejjin. Għalhekk, huwa importanti li r-regoli l-ġodda jibagħtu sinjal ċar u fit-tul lill-investituri. Madankollu, il-kapaċità tal-SMEs li jinvestu fit-tranżizzjoni tal-enerġija kienet limitata ħafna minn meta faqqgħet il-kriżi inizjali (COVID-19). Ir-riformi jridu jirrispettaw l-għanijiet tal-politika tal-enerġija tal-UE f’termini tat-tranżizzjoni ekoloġika, ir-reżiljenza, u l-benesseri soċjali, kif ukoll id-differenzi kbar fost l-istrutturi tat-taħlita tal-enerġija ta’ Stati Membri partikolari. Il-kriżi kellha impatt serju fuq iċ-ċertezza tal-investiment.

| 3.5. | Il-KESE huwa konvint li r-rekwiżiti ta’ riforma ewlenin jinkludu primarjament aġġornament tad-disinn tas-suq tal-enerġija biex tkun tista’ ssir tranżizzjoni ekoloġika sostenibbli. Il-KESE jistieden lill-koleġiżlaturi jilħqu kunsens dwar il-kategoriji ewlenin tad-disinn tas-suq, li jinfluwenzaw direttament il-propensità futura għall-investiment f’dan is-settur, inklużi kuntratti fit-tul; strumenti ta’ appoġġ u ta’ inċentiv għall-enerġija rinnovabbli; mudell li jifforma l-bażi tal-ġenerazzjoni tal-prezzijiet tal-enerġija; u l-kwistjoni tal-flessibbiltà ġenerali. |
| --- | --- |

3.5.

Il-KESE huwa konvint li r-rekwiżiti ta’ riforma ewlenin jinkludu primarjament aġġornament tad-disinn tas-suq tal-enerġija biex tkun tista’ ssir tranżizzjoni ekoloġika sostenibbli. Il-KESE jistieden lill-koleġiżlaturi jilħqu kunsens dwar il-kategoriji ewlenin tad-disinn tas-suq, li jinfluwenzaw direttament il-propensità futura għall-investiment f’dan is-settur, inklużi kuntratti fit-tul; strumenti ta’ appoġġ u ta’ inċentiv għall-enerġija rinnovabbli; mudell li jifforma l-bażi tal-ġenerazzjoni tal-prezzijiet tal-enerġija; u l-kwistjoni tal-flessibbiltà ġenerali.

| 3.6. | Il-Patt Ekoloġiku tal-UE, issupplimentat mill-inizjattiva REPowerEU, għandu l-potenzjal li jinvesti madwar EUR 350 biljun ta’ investimenti annwali sa tmiem id-deċennju (aktar minn 2 % tal-PDG annwali tal-UE). Il-previżjoni tal-investiment tal-UE fuq terminu qasir għadha sostanzjalment aktar dgħajfa. Dan jirrikjedi li jiġu mobilizzati riżorsi finanzjarji addizzjonali sabiex jiġu akkomodati l-ħtiġijiet ta’ investiment ta’ prijorità. Dawn it-tipi ta’ investimenti jistgħu jiskattaw irkupru ekonomiku tal-UE aktar robust u investiment addizzjonali fl-infrastruttura, id-diġitalizzazzjoni tan-networks tal-enerġija, l-interkonnessjoni u l-kapaċitajiet ta’ ħżin. |
| --- | --- |

3.6.

Il-Patt Ekoloġiku tal-UE, issupplimentat mill-inizjattiva REPowerEU, għandu l-potenzjal li jinvesti madwar EUR 350 biljun ta’ investimenti annwali sa tmiem id-deċennju (aktar minn 2 % tal-PDG annwali tal-UE). Il-previżjoni tal-investiment tal-UE fuq terminu qasir għadha sostanzjalment aktar dgħajfa. Dan jirrikjedi li jiġu mobilizzati riżorsi finanzjarji addizzjonali sabiex jiġu akkomodati l-ħtiġijiet ta’ investiment ta’ prijorità. Dawn it-tipi ta’ investimenti jistgħu jiskattaw irkupru ekonomiku tal-UE aktar robust u investiment addizzjonali fl-infrastruttura, id-diġitalizzazzjoni tan-networks tal-enerġija, l-interkonnessjoni u l-kapaċitajiet ta’ ħżin.

| 3.7. | Il-KESE huwa konxju li hemm bżonn ta’ riżorsi finanzjarji enormi għal dan il-proċess. It-tranżizzjoni ekoloġika mhux se tkun possibbli mingħajr investiment fir-riċerka, l-innovazzjoni, l-infrastruttura u l-persuni li għandhom ikunu mħejjija kif imiss permezz tal-edukazzjoni u t-tiġdid u t-titjib tal-ħiliet. Minkejja l-ammonti kbar fl-ambitu ta’ programmi ġodda tal-UE għall-finanzjament għal dan l-għan, huma assolutament essenzjali sorsi pubbliċi u privati nazzjonali biex dan isir realtà. Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa għal finanzjament sempliċi, effiċjenti u b’aċċess faċli u jappella għal metodi innovattivi biex jiġi użat il-kapital privat permezz ta’ strumenti finanzjarji. Il-KESE jqis ukoll ir-rwol akbar tal-appoġġ u l-finanzjament tal-għajnuna mill-Istat għal skop immirat, iżda jirrakkomanda li jiġu żgurati kundizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni fl-UE. |
| --- | --- |

3.7.

Il-KESE huwa konxju li hemm bżonn ta’ riżorsi finanzjarji enormi għal dan il-proċess. It-tranżizzjoni ekoloġika mhux se tkun possibbli mingħajr investiment fir-riċerka, l-innovazzjoni, l-infrastruttura u l-persuni li għandhom ikunu mħejjija kif imiss permezz tal-edukazzjoni u t-tiġdid u t-titjib tal-ħiliet. Minkejja l-ammonti kbar fl-ambitu ta’ programmi ġodda tal-UE għall-finanzjament għal dan l-għan, huma assolutament essenzjali sorsi pubbliċi u privati nazzjonali biex dan isir realtà. Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa għal finanzjament sempliċi, effiċjenti u b’aċċess faċli u jappella għal metodi innovattivi biex jiġi użat il-kapital privat permezz ta’ strumenti finanzjarji. Il-KESE jqis ukoll ir-rwol akbar tal-appoġġ u l-finanzjament tal-għajnuna mill-Istat għal skop immirat, iżda jirrakkomanda li jiġu żgurati kundizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni fl-UE.

| 3.8. | Il-gvernijiet tal-UE allokaw EUR 758 biljun biex jipproteġu l-unitajiet domestiċi u l-kumpaniji bejn Settembru 2021 u Jannar 2023. Terz biss tal-interventi fiskali stabbiliti mill-Istati Membri kienu mmirati lejn kategoriji vulnerabbli. Il-KESE jirrakkomanda li wieħed jibni fuq ir-rakkomandazzjonijiet tal-BĊE; għandu jiġi stabbilit kriterju “Green triple-T” sabiex l-interventi futuri jkunu mfassla, immirati u reżistenti għat-tranżizzjoni. Miżuri ta’ prezzijiet mhux immirati ġew definiti wkoll mill-FMI bħala li jistabbilixxu l-kundizzjonijiet għal perjodu estiż ta’ inflazzjoni ogħla fuq medda itwal ta’ żmien. Id-dewmien fl-eliminazzjoni gradwali tagħhom jista’ jikkomprometti l-kapaċità tal-BĊE li jilħaq l-objettivi tiegħu fuq terminu medju, li jirriżulta f’issikkar monetarju għal żmien itwal milli jkun mixtieq. |
| --- | --- |

3.8.

Il-gvernijiet tal-UE allokaw EUR 758 biljun biex jipproteġu l-unitajiet domestiċi u l-kumpaniji bejn Settembru 2021 u Jannar 2023. Terz biss tal-interventi fiskali stabbiliti mill-Istati Membri kienu mmirati lejn kategoriji vulnerabbli. Il-KESE jirrakkomanda li wieħed jibni fuq ir-rakkomandazzjonijiet tal-BĊE; għandu jiġi stabbilit kriterju “Green triple-T” sabiex l-interventi futuri jkunu mfassla, immirati u reżistenti għat-tranżizzjoni. Miżuri ta’ prezzijiet mhux immirati ġew definiti wkoll mill-FMI bħala li jistabbilixxu l-kundizzjonijiet għal perjodu estiż ta’ inflazzjoni ogħla fuq medda itwal ta’ żmien. Id-dewmien fl-eliminazzjoni gradwali tagħhom jista’ jikkomprometti l-kapaċità tal-BĊE li jilħaq l-objettivi tiegħu fuq terminu medju, li jirriżulta f’issikkar monetarju għal żmien itwal milli jkun mixtieq.

| 3.9. | Għalhekk, il-KESE huwa konvint li l-irkupru ekonomiku jista’ jwassal għall-ħolqien ta’ opportunitajiet ġodda ta’ impjiegi u jtejjeb il-kompetittività esterna tal-ekonomija tal-UE, permezz tal-ħolqien ta’ industriji u proġetti kummerċjali ġodda meħtieġa biex it-tranżizzjoni lejn ekonomija newtrali għall-klima tirnexxi. It-titjib tal-ħiliet u tat-taħriġ mill-ġdid se jkunu deċiżiv għall-ġestjoni tal-proċess tat-tranżizzjoni. Huwa assolutament essenzjali li l-produzzjoni ta’ teknoloġiji nodfa ssir argument għall-vijabbiltà għall-Ewropa. L-imsieħba soċjali jridu jiżguraw, akkost ta’ kollox, li l-għarfien, il-ħiliet u l-bażi tal-produzzjoni ma jitilqux mill-Ewropa. Biex tiġi żgurata l-indipendenza intelliġenti, l-industrija – u l-impjiegi li toħloq – trid tibqa’ fl-Ewropa. Hemm bżonn urġenti li nerġgħu nsibu t-triq, u t-tranżizzjoni għall-ekonomija ekoloġika tipprovdilna opportunità bħal din sakemm tkun ġestita tajjeb. Għalhekk, li nkunu kompetittivi u noħolqu impjiegi ta’ kwalità tajba jrid isir mod ta’ ħajja kif ukoll ċentrali biex nagħmlu u nimplimentaw il-politiki tagħna. |
| --- | --- |

3.9.

Għalhekk, il-KESE huwa konvint li l-irkupru ekonomiku jista’ jwassal għall-ħolqien ta’ opportunitajiet ġodda ta’ impjiegi u jtejjeb il-kompetittività esterna tal-ekonomija tal-UE, permezz tal-ħolqien ta’ industriji u proġetti kummerċjali ġodda meħtieġa biex it-tranżizzjoni lejn ekonomija newtrali għall-klima tirnexxi. It-titjib tal-ħiliet u tat-taħriġ mill-ġdid se jkunu deċiżiv għall-ġestjoni tal-proċess tat-tranżizzjoni. Huwa assolutament essenzjali li l-produzzjoni ta’ teknoloġiji nodfa ssir argument għall-vijabbiltà għall-Ewropa. L-imsieħba soċjali jridu jiżguraw, akkost ta’ kollox, li l-għarfien, il-ħiliet u l-bażi tal-produzzjoni ma jitilqux mill-Ewropa. Biex tiġi żgurata l-indipendenza intelliġenti, l-industrija – u l-impjiegi li toħloq – trid tibqa’ fl-Ewropa. Hemm bżonn urġenti li nerġgħu nsibu t-triq, u t-tranżizzjoni għall-ekonomija ekoloġika tipprovdilna opportunità bħal din sakemm tkun ġestita tajjeb. Għalhekk, li nkunu kompetittivi u noħolqu impjiegi ta’ kwalità tajba jrid isir mod ta’ ħajja kif ukoll ċentrali biex nagħmlu u nimplimentaw il-politiki tagħna.

| 3.10. | Minbarra l-miżuri l-ġodda ta’ riforma, l-UE l-ewwel għandha tiffoka fuq l-implimentazzjoni u l-infurzar tal-leġiżlazzjoni adottata fi ħdan il-Patt Ekoloġiku. Hemm ukoll il-kwistjoni għaliex dawn il-miżuri ma ġewx implimentati mill-Istati Membri. Waħda mir-raġunijiet hija li l-kapaċità tal-Istati Membri li jassorbu l-mewġa ta’ leġiżlazzjoni hija baxxa ħafna. L-istess jgħodd għall-kumpaniji, prinċipalment l-SMEs. |
| --- | --- |

3.10.

Minbarra l-miżuri l-ġodda ta’ riforma, l-UE l-ewwel għandha tiffoka fuq l-implimentazzjoni u l-infurzar tal-leġiżlazzjoni adottata fi ħdan il-Patt Ekoloġiku. Hemm ukoll il-kwistjoni għaliex dawn il-miżuri ma ġewx implimentati mill-Istati Membri. Waħda mir-raġunijiet hija li l-kapaċità tal-Istati Membri li jassorbu l-mewġa ta’ leġiżlazzjoni hija baxxa ħafna. L-istess jgħodd għall-kumpaniji, prinċipalment l-SMEs.

4.   Kummenti speċifiċi

Kummenti speċifiċi

| 4.1. | Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea u lill-koleġiżlaturi tagħha jagħmlu l-almu tagħhom biex jiżguraw kunsens dwar il-parametri u l-kategoriji ewlenin tat-tfassil tas-suq. Pereżempju, fil-każ ta’ ftehim dwar ix-xiri tal-enerġija (PPA), tkun idea tajba li jiġu definiti regoli komuni tal-UE dwar offerti pubbliċi għalihom, rekwiżiti għal garanziji relatati mill-Istat, jew qafas għal inċentivi għan-negozji biex jintuża l-potenzjal sħiħ ta’ tali ftehim. Il-KESE jixtieq jara r-riżultati dalwaqt. Inkella, minħabba n-nuqqas ta’ trasparenza u prevedibbiltà fit-tul, l-investituri jipposponu d-deċiżjonijiet ta’ investiment tagħhom jew jitilqu mis-suq u l-investimenti mhux se jsiru sakemm il-qafas ikun assolutament ċar għalihom. |
| --- | --- |

4.1.

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea u lill-koleġiżlaturi tagħha jagħmlu l-almu tagħhom biex jiżguraw kunsens dwar il-parametri u l-kategoriji ewlenin tat-tfassil tas-suq. Pereżempju, fil-każ ta’ ftehim dwar ix-xiri tal-enerġija (PPA), tkun idea tajba li jiġu definiti regoli komuni tal-UE dwar offerti pubbliċi għalihom, rekwiżiti għal garanziji relatati mill-Istat, jew qafas għal inċentivi għan-negozji biex jintuża l-potenzjal sħiħ ta’ tali ftehim. Il-KESE jixtieq jara r-riżultati dalwaqt. Inkella, minħabba n-nuqqas ta’ trasparenza u prevedibbiltà fit-tul, l-investituri jipposponu d-deċiżjonijiet ta’ investiment tagħhom jew jitilqu mis-suq u l-investimenti mhux se jsiru sakemm il-qafas ikun assolutament ċar għalihom.

| 4.2. | Il-KESE huwa mħasseb ħafna dwar il-prestazzjoni makroekonomika tal-UE tul bosta deċennji, u huwa konxju sew mill-gravità tagħha. Madankollu, huwa konxju wkoll li din is-sitwazzjoni għadha hemm u li hija meħtieġa azzjoni biex tkun tista’ tittejjeb. Il-KESE jittama li l-inflazzjoni, li hija l-akbar periklu, qed tiġi kkontrollata u, jekk ma jkun hemm l-ebda xokk estern ieħor, jista’ jibda dalwaqt il-perjodu ta’ sistema tal-enerġija nadifa, ġusta u reżiljenti ġdida. |
| --- | --- |

4.2.

Il-KESE huwa mħasseb ħafna dwar il-prestazzjoni makroekonomika tal-UE tul bosta deċennji, u huwa konxju sew mill-gravità tagħha. Madankollu, huwa konxju wkoll li din is-sitwazzjoni għadha hemm u li hija meħtieġa azzjoni biex tkun tista’ tittejjeb. Il-KESE jittama li l-inflazzjoni, li hija l-akbar periklu, qed tiġi kkontrollata u, jekk ma jkun hemm l-ebda xokk estern ieħor, jista’ jibda dalwaqt il-perjodu ta’ sistema tal-enerġija nadifa, ġusta u reżiljenti ġdida.

| 4.3. | Il-KESE jirrakkomanda bil-qawwa li l-miżuri straordinarji dwar id-dħul isiru strettament temporanji. L-użu tagħhom għal perjodu itwal milli meħtieġ jista’ jwassal għal xi bidliet fl-imġiba, effetti soċjali u distorsjoni tas-suq bla bżonn, u jaġixxi bħala diżinċentiv għall-investituri mill-industriji kkonċernati. Għal perjodu temporanju, il-politika ta’ limitu massimu għandha tirrifletti b’mod flessibbli r-realtà ekonomika u tiġi aġġustata għall-iżviluppi tas-suq; inkella, tista’ tagħmel ħsara lill-konsumaturi f’każ ta’ tnaqqis fil-prezzijiet tal-elettriku. |
| --- | --- |

4.3.

Il-KESE jirrakkomanda bil-qawwa li l-miżuri straordinarji dwar id-dħul isiru strettament temporanji. L-użu tagħhom għal perjodu itwal milli meħtieġ jista’ jwassal għal xi bidliet fl-imġiba, effetti soċjali u distorsjoni tas-suq bla bżonn, u jaġixxi bħala diżinċentiv għall-investituri mill-industriji kkonċernati. Għal perjodu temporanju, il-politika ta’ limitu massimu għandha tirrifletti b’mod flessibbli r-realtà ekonomika u tiġi aġġustata għall-iżviluppi tas-suq; inkella, tista’ tagħmel ħsara lill-konsumaturi f’każ ta’ tnaqqis fil-prezzijiet tal-elettriku.

| 4.4. | Il-KESE jappoġġja bil-bosta sistema msaħħa ta’ protezzjoni tal-konsumatur bħala lezzjoni li nisiltu mill-impatt tal-kriżi tal-enerġija attwali fuq il-klijenti. Dan ifisser servizz komprensiv, inklużi protezzjoni legali, servizzi ta’ għoti ta’ informazzjoni u konsulenza, struzzjonijiet dettaljati, kondiviżjoni tal-aħjar prattika, eċċ. Għandha tingħata attenzjoni speċjali lil dawk f’riskju ta’ faqar enerġetiku. |
| --- | --- |

4.4.

Il-KESE jappoġġja bil-bosta sistema msaħħa ta’ protezzjoni tal-konsumatur bħala lezzjoni li nisiltu mill-impatt tal-kriżi tal-enerġija attwali fuq il-klijenti. Dan ifisser servizz komprensiv, inklużi protezzjoni legali, servizzi ta’ għoti ta’ informazzjoni u konsulenza, struzzjonijiet dettaljati, kondiviżjoni tal-aħjar prattika, eċċ. Għandha tingħata attenzjoni speċjali lil dawk f’riskju ta’ faqar enerġetiku.

Brussell, l-14 ta’ Ġunju 2023.

Oliver RÖPKE

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  Il-prezzijiet tal-elettriku żdiedu drastikament, b’impatt varjat skont l-importanza lokali tal-gass fil-portafoll tal-ġenerazzjoni, u fl-2022 laħqu 150-300 EUR/MWh.

1

(2)  L-edizzjoni tal-2023 tal-Indiċi Armonizzat tal-Kummissjoni dwar il-Prezzijiet tal-Enerġija għall-Konsumatur turi li r-rata annwali fl-2022 laħqet medja ta’ 20 %. Madankollu, l-istampa fl-Istati Membri kienet differenti, u l-livell massimu rreġistrat fl-Italja kien ta’ 65 %.

2

(3)  Tbassir Ekonomiku tar-Rebbiegħa 2023: Eurostat.

3

(4)  Skont l-Istħarriġ dwar is-Self tal-BĊE ta’ Jannar 2023, l-istandards tas-self komplew jiġu ssikkati ħafna fir-raba’ kwart tal-2022 kemm għall-kumpaniji kif ukoll għall-unitajiet domestiċi. L-intrapriżi raw l-akbar issikkar nett fl-istandards tal-kreditu mill-kriżi tad-dejn sovran taż-żona tal-euro fl-2011.

4

(5)  Tbassir Ekonomiku tar-Rebbiegħa 2023: Eurostat.

5

---

| 18.8.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 293/13 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 293/13

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “It-tieni sett ta’ riżorsi proprji ġodda”

(opinjoni esploratorja)

(2023/C 293/03)

| Relatur: | Philip VON BROCKDORFF |
| --- | --- |

Relatur:

Philip VON BROCKDORFF

Philip VON BROCKDORFF

| Konsultazzjoni | 20.1.2023, Ittra ta’ Maroš ŠEFČOVIČ, Viċi President tal-Kummissjoni Ewropea għar-Relazzjonijiet Interistituzzjonali u l-Prospettiva |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 30.5.2023 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 14.6.2023 |
| Sessjoni plenarja Nru | 579 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 140/67/12 |

Konsultazzjoni

20.1.2023, Ittra ta’ Maroš ŠEFČOVIČ, Viċi President tal-Kummissjoni Ewropea għar-Relazzjonijiet Interistituzzjonali u l-Prospettiva

Bażi legali

Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali

Adozzjoni fis-sezzjoni

30.5.2023

Adozzjoni fil-plenarja

14.6.2023

Sessjoni plenarja Nru

579

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

140/67/12

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Kif diġà ddikjara l-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) fl-Opinjoni preċedenti tiegħu dwar din il-kwistjoni (1), hemm bżonn tal-qbil tal-Istati Membri biex jiżdiedu riżorsi proprji ġodda biex ikopru l-ħlas lura tad-dejn li jirriżulta mis-self taħt in-NextGenerationEU mingħajr ma jiġu pperikolati l-baġits ta’ programmi tal-UE, jew mingħajr ma tinżied sostanzjalment il-kontribuzzjoni tar-riżorsi bbażati fuq l-introjtu nazzjonali gross (ING). |
| --- | --- |

1.1.

Kif diġà ddikjara l-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) fl-Opinjoni preċedenti tiegħu dwar din il-kwistjoni (1

| 1.2. | Il-KESE jenfasizza li t-tfassil ta’ proposti għal sorsi ġodda ta’ dħul proprju għandu jsir fil-kuntest tal-pressjonijiet baġitarji li jiffaċċjaw l-Istati Membri wara l-pandemija u t-tensjonijiet internazzjonali ta’ bħalissa. Dan sar aktar u aktar importanti fix-xenarju attwali tar-rata tal-imgħax ogħla, li jista’ jwassal biex ir-riżorsi proprji l-ġodda proposti fil-pakkett tal-Kummissjoni tal-2021 ma jkoprux il-kost kollu biex titħallas lura n-NextGenerationEU. |
| --- | --- |

1.2.

Il-KESE jenfasizza li t-tfassil ta’ proposti għal sorsi ġodda ta’ dħul proprju għandu jsir fil-kuntest tal-pressjonijiet baġitarji li jiffaċċjaw l-Istati Membri wara l-pandemija u t-tensjonijiet internazzjonali ta’ bħalissa. Dan sar aktar u aktar importanti fix-xenarju attwali tar-rata tal-imgħax ogħla, li jista’ jwassal biex ir-riżorsi proprji l-ġodda proposti fil-pakkett tal-Kummissjoni tal-2021 ma jkoprux il-kost kollu biex titħallas lura n-NextGenerationEU.

| 1.3. | Il-KESE jinnota li hija fis-seħħ ir-riżorsa proprja bbażata fuq l-iskart tal-plastik mill-imballaġġ li mhuwiex riċiklat. Huwa jenfasizza l-importanza li l-proposta leġiżlattiva l-ġdida dwar l-imballaġġ u l-iskart mill-imballaġġ relatat mal-iskart mill-imballaġġ tal-plastik mhux riċiklat tiġi adottata u trasposta b’mod armonizzat. Il-KESE jqis ukoll riżorsa proprja kkalkulata abbażi tal-volum ta’ skart muniċipali bħala għażla oħra li tista’ tiġi implimentata (jekk huwa teknikament u ambjentalment fattibbli), li tkun tappoġġja wkoll l-ekonomija ċirkolari. |
| --- | --- |

1.3.

Il-KESE jinnota li hija fis-seħħ ir-riżorsa proprja bbażata fuq l-iskart tal-plastik mill-imballaġġ li mhuwiex riċiklat. Huwa jenfasizza l-importanza li l-proposta leġiżlattiva l-ġdida dwar l-imballaġġ u l-iskart mill-imballaġġ relatat mal-iskart mill-imballaġġ tal-plastik mhux riċiklat tiġi adottata u trasposta b’mod armonizzat. Il-KESE jqis ukoll riżorsa proprja kkalkulata abbażi tal-volum ta’ skart muniċipali bħala għażla oħra li tista’ tiġi implimentata (jekk huwa teknikament u ambjentalment fattibbli), li tkun tappoġġja wkoll l-ekonomija ċirkolari.

| 1.4. | Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tiżviluppa malajr kemm jista’ jkun il-proposti dwar L-Intrapriżi fl-Ewropa: Qafas għat-Tassazzjoni tal-Introjtu (BEFIT). F’dan ir-rigward, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tistabbilixxi miri ċari fir-rigward tas-semplifikazzjoni tax-xenarju tat-taxxa u fir-rigward tal-iżgurar tal-kompetittività tad-direttivi eżistenti u ġodda dwar it-tassazzjoni. B’mod partikolari, il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li r-regoli tal-BEFIT jiġu bbażati fuq definizzjonijiet u standards armonizzati kif ukoll stima aktar irfinata tad-dħul addizzjonali potenzjali marbut mal-implimentazzjoni tiegħu. |
| --- | --- |

1.4.

Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tiżviluppa malajr kemm jista’ jkun il-proposti dwar L-Intrapriżi fl-Ewropa: Qafas għat-Tassazzjoni tal-Introjtu (BEFIT). F’dan ir-rigward, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tistabbilixxi miri ċari fir-rigward tas-semplifikazzjoni tax-xenarju tat-taxxa u fir-rigward tal-iżgurar tal-kompetittività tad-direttivi eżistenti u ġodda dwar it-tassazzjoni. B’mod partikolari, il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li r-regoli tal-BEFIT jiġu bbażati fuq definizzjonijiet u standards armonizzati kif ukoll stima aktar irfinata tad-dħul addizzjonali potenzjali marbut mal-implimentazzjoni tiegħu.

| 1.5. | Il-KESE jqis li huwa raġonevoli li tiġi esplorata l-possibbiltà li s-servizzi finanzjarji jiġu inklużi fil-BEFIT jew li tiġi żviluppata taxxa globali fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji kif propost mill-Parlament Ewropew waqt li fl-istess ħin jiġu vvalutati l-impatti tal-proposta. |
| --- | --- |

1.5.

Il-KESE jqis li huwa raġonevoli li tiġi esplorata l-possibbiltà li s-servizzi finanzjarji jiġu inklużi fil-BEFIT jew li tiġi żviluppata taxxa globali fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji kif propost mill-Parlament Ewropew waqt li fl-istess ħin jiġu vvalutati l-impatti tal-proposta.

| 1.6. | Il-KESE jilqa’ l-ftehim bejn il-Kunsill u l-Parlament Ewropew dwar il-Mekkaniżmu ta’ Aġġustament tal-Karbonju fil-Fruntieri (CBAM). Barra minn hekk, bl-għan li jinkisbu kundizzjonijiet aktar ekwivalenti f’termini ta’ kundizzjonijiet tax-xogħol, il-Kummissjoni tista’ tipproponi imposta addizzjonali mmirata lejn il-kumpaniji tal-UE li jimportaw prodotti minn manifatturi ta’ pajjiżi terzi li ma jiżgurawx protezzjoni xierqa tal-ħaddiema, dment li dan huwa konformi mar-regoli tal-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ u soġġetta għal kriterji ċari meta tiġi applikata. Fl-istess ħin, il-KESE jerġa’ jenfasizza l-ħtieġa għal ċerta eżenzjoni mid-dazji fuq l-esportazzjoni għall-kumpaniji tal-UE biex jikkompetu fi swieq terzi. |
| --- | --- |

1.6.

Il-KESE jilqa’ l-ftehim bejn il-Kunsill u l-Parlament Ewropew dwar il-Mekkaniżmu ta’ Aġġustament tal-Karbonju fil-Fruntieri (CBAM). Barra minn hekk, bl-għan li jinkisbu kundizzjonijiet aktar ekwivalenti f’termini ta’ kundizzjonijiet tax-xogħol, il-Kummissjoni tista’ tipproponi imposta addizzjonali mmirata lejn il-kumpaniji tal-UE li jimportaw prodotti minn manifatturi ta’ pajjiżi terzi li ma jiżgurawx protezzjoni xierqa tal-ħaddiema, dment li dan huwa konformi mar-regoli tal-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ u soġġetta għal kriterji ċari meta tiġi applikata. Fl-istess ħin, il-KESE jerġa’ jenfasizza l-ħtieġa għal ċerta eżenzjoni mid-dazji fuq l-esportazzjoni għall-kumpaniji tal-UE biex jikkompetu fi swieq terzi.

| 1.7. | Skont il-Qafas Inklużiv tal-OECD/G20, il-KESE jinnota li kien intlaħaq qbil dwar perjodu ta’ waqfien u rtirar li jikkonċerna t-taxxi diġitali. Madankollu tista’ potenzjalment titqies taxxa fl-UE kollha fuq it-tranżazzjonijiet diġitali biex jiżdiedu r-riżorsi proprji f’każ li r-regoli miftiehma tal-Qafas Inklużiv tal-OECD/G20 ma jiġux rispettati minn imsieħba kummerċjali ewlenin oħra. |
| --- | --- |

1.7.

Skont il-Qafas Inklużiv tal-OECD/G20, il-KESE jinnota li kien intlaħaq qbil dwar perjodu ta’ waqfien u rtirar li jikkonċerna t-taxxi diġitali. Madankollu tista’ potenzjalment titqies taxxa fl-UE kollha fuq it-tranżazzjonijiet diġitali biex jiżdiedu r-riżorsi proprji f’każ li r-regoli miftiehma tal-Qafas Inklużiv tal-OECD/G20 ma jiġux rispettati minn imsieħba kummerċjali ewlenin oħra.

| 1.8. | Il-KESE jenfasizza wkoll li t-tieni sett ta’ miżuri ta’ riżorsi proprji għandu jkun konformi mal-prinċipji tal-proporzjonalità u l-ġustizzja soċjali. Barra minn hekk, il-KESE jtenni li l-proposti kollha dwar ir-riżorsi proprji għandhom jiġu appoġġjati b’valutazzjoni tal-impatt tal-effettività tagħhom. |
| --- | --- |

1.8.

Il-KESE jenfasizza wkoll li t-tieni sett ta’ miżuri ta’ riżorsi proprji għandu jkun konformi mal-prinċipji tal-proporzjonalità u l-ġustizzja soċjali. Barra minn hekk, il-KESE jtenni li l-proposti kollha dwar ir-riżorsi proprji għandhom jiġu appoġġjati b’valutazzjoni tal-impatt tal-effettività tagħhom.

2.   Kuntest

Kuntest

| 2.1. | L-Artikolu 311 tat-TFUE jistipula li, mingħajr preġudizzju għal dħul ieħor, il-baġit tal-UE għandu jiġi ffinanzjat kompletament bir-riżorsi proprji tal-UE. Dawn ir-riżorsi jistgħu jiġu definiti bħala flussi ta’ dħul assenjati direttament lill-UE mingħajr il-ħtieġa ta’ xi deċiżjoni addizzjonali mill-Istati Membri. Madankollu, il-parti l-kbira tad-dħul tal-UE tikkonsisti, fil-prattika, f’kontribuzzjonijiet mill-Istati Membri (2). |
| --- | --- |

2.1.

L-Artikolu 311 tat-TFUE jistipula li, mingħajr preġudizzju għal dħul ieħor, il-baġit tal-UE għandu jiġi ffinanzjat kompletament bir-riżorsi proprji tal-UE. Dawn ir-riżorsi jistgħu jiġu definiti bħala flussi ta’ dħul assenjati direttament lill-UE mingħajr il-ħtieġa ta’ xi deċiżjoni addizzjonali mill-Istati Membri. Madankollu, il-parti l-kbira tad-dħul tal-UE tikkonsisti, fil-prattika, f’kontribuzzjonijiet mill-Istati Membri (2

| 2.2. | Meta ppreżentat il-Programm ta’ Ħidma tagħha għall-2023, il-Kummissjoni Ewropea ħabbret proposta għat-tieni pakkett ta’ riżorsi proprji ġodda, li bħalissa huwa ppjanat għat-tielet kwart tal-2023 u li tibni, fost l-oħrajn, fuq il-proposta leġiżlattiva mħabbra dwar sett uniku ta’ regoli tat-taxxa għan-negozju fl-Ewropa (BEFIT). Dan jantiċipa b’sena l-iskeda tal-ftehim interistituzzjonali ppreżentat f’Diċembru 2020 (3). |
| --- | --- |

2.2.

Meta ppreżentat il-Programm ta’ Ħidma tagħha għall-2023, il-Kummissjoni Ewropea ħabbret proposta għat-tieni pakkett ta’ riżorsi proprji ġodda, li bħalissa huwa ppjanat għat-tielet kwart tal-2023 u li tibni, fost l-oħrajn, fuq il-proposta leġiżlattiva mħabbra dwar sett uniku ta’ regoli tat-taxxa għan-negozju fl-Ewropa (BEFIT). Dan jantiċipa b’sena l-iskeda tal-ftehim interistituzzjonali ppreżentat f’Diċembru 2020 (3

| 2.3. | It-tieni pakkett ta’ riżorsi proprji jsegwi l-ewwel wieħed, ippreżentat matul Diċembru 2021 (4), li kien ibbażat fuq tliet sorsi ġodda ta’ dħul. L-ewwel sors huwa bbażat fuq id-dħul mill-iskema għall-iskambju ta’ kwoti tal-emissjonijiet (ETS), it-tieni huwa bbażat fuq ir-riżorsi ġġenerati mill-Mekkaniżmu ta’ Aġġustament tal-Karbonju fil-Fruntiera (CBAM), u t-tielet huwa bbażat fuq is-sehem tal-profitti residwi minn kumpaniji multinazzjonali li se jiġu riallokati lill-Istati Membri tal-UE skont il-ftehim tal-OECD/G20 dwar riallokazzjoni tad-drittijiet ta’ ntaxxar (“l-Ewwel Pilastru”). |
| --- | --- |

2.3.

It-tieni pakkett ta’ riżorsi proprji jsegwi l-ewwel wieħed, ippreżentat matul Diċembru 2021 (4

| 2.4. | L-għan tal-proposta l-ġdida dwar ir-riżorsi proprji huwa li jiġi żgurat fluss reżiljenti u diversifikat ta’ dħul għall-UE, waqt li jiġu evitati kemm tnaqqis mill-programmi tal-UE kif ukoll żieda eċċessiva fil-kontribuzzjonijiet għall-baġit tal-UE abbażi tal-introjtu nazzjonali gross (ING) tal-Istati Membri. |
| --- | --- |

2.4.

L-għan tal-proposta l-ġdida dwar ir-riżorsi proprji huwa li jiġi żgurat fluss reżiljenti u diversifikat ta’ dħul għall-UE, waqt li jiġu evitati kemm tnaqqis mill-programmi tal-UE kif ukoll żieda eċċessiva fil-kontribuzzjonijiet għall-baġit tal-UE abbażi tal-introjtu nazzjonali gross (ING) tal-Istati Membri.

| 2.5. | L-impatt fit-tul fuq il-baġit tal-UE tan-NextGenerationEU – implimentat bħala għajnuna biex jiġi indirizzat it-tfixkil ekonomiku u soċjali kkawżat mill-pandemija – se jitqies fi ħdan il-qafas il-ġdid, li huwa mfassal biex is-sett il-ġdid ta’ riżorsi proprji jintuża b’mod adatt biex jitħallsu lura b’mod kostanti l-fondi mislufa fis-swieq kapitali mill-Kummissjoni għall-komponent tal-għotja tan-NextGenerationEU sa mhux aktar tard mill-2058. Għandu jiġi nnutat li l-ħlas lura tal-kapital u l-imgħax iridu jiġu ffinanzjati mill-baġit tal-UE b’konformità mal-Qafas Finanzjarju Pluriennali. |
| --- | --- |

2.5.

L-impatt fit-tul fuq il-baġit tal-UE tan-NextGenerationEU – implimentat bħala għajnuna biex jiġi indirizzat it-tfixkil ekonomiku u soċjali kkawżat mill-pandemija – se jitqies fi ħdan il-qafas il-ġdid, li huwa mfassal biex is-sett il-ġdid ta’ riżorsi proprji jintuża b’mod adatt biex jitħallsu lura b’mod kostanti l-fondi mislufa fis-swieq kapitali mill-Kummissjoni għall-komponent tal-għotja tan-NextGenerationEU sa mhux aktar tard mill-2058. Għandu jiġi nnutat li l-ħlas lura tal-kapital u l-imgħax iridu jiġu ffinanzjati mill-baġit tal-UE b’konformità mal-Qafas Finanzjarju Pluriennali.

| 2.6. | Qabel il-proposta tagħha dwar it-tieni sett ta’ riżorsi proprji ġodda, il-Kummissjoni talbet lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew iressaq il-fehmiet u r-rakkomandazzjonijiet tiegħu sabiex jarrikkixxu l-proposta tagħha bil-perspettiva tal-KESE. |
| --- | --- |

2.6.

Qabel il-proposta tagħha dwar it-tieni sett ta’ riżorsi proprji ġodda, il-Kummissjoni talbet lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew iressaq il-fehmiet u r-rakkomandazzjonijiet tiegħu sabiex jarrikkixxu l-proposta tagħha bil-perspettiva tal-KESE.

| 2.7. | L-Opinjoni attwali tal-KESE tissupplimenta dik preċedenti maħruġa mill-Kumitat dwar l-istess suġġett (5) b’xi adattamenti biex jiġu kkunsidrati d-dibattitu istituzzjonali li jinsab għaddej u l-aktar żviluppi reċenti. |
| --- | --- |

2.7.

L-Opinjoni attwali tal-KESE tissupplimenta dik preċedenti maħruġa mill-Kumitat dwar l-istess suġġett (5

3.   Kummenti ġenerali

Kummenti ġenerali

| 3.1. | Il-KESE japprezza li għandu l-possibbiltà li jerġa’ jesprimi l-pożizzjoni tiegħu dwar kwistjoni kruċjali u strateġika għall-futur tal-proċess ta’ integrazzjoni tal-UE. |
| --- | --- |

3.1.

Il-KESE japprezza li għandu l-possibbiltà li jerġa’ jesprimi l-pożizzjoni tiegħu dwar kwistjoni kruċjali u strateġika għall-futur tal-proċess ta’ integrazzjoni tal-UE.

| 3.2. | F’dan ir-rigward, il-KESE jixtieq jenfasizza li d-dibattitu dwar l-oriġini tar-riżorsi proprji, u l-użu tagħhom għall-baġit tal-UE b’rispett tal-prinċipju tal-universalità, għandu jsir mhux biss fost l-istituzzjonijiet Ewropej, iżda wkoll b’mod ġenerali bl-involviment tal-komunità tan-negozju, imsieħba soċjali oħra u s-soċjetà ċivili, inklużi rappreżentanti ta’ kemm jista’ jkun kategoriji ta’ ċittadini tal-UE, u b’hekk jiġu involuti wkoll gruppi ta’ età akbar u gruppi vulnerabbli. |
| --- | --- |

3.2.

F’dan ir-rigward, il-KESE jixtieq jenfasizza li d-dibattitu dwar l-oriġini tar-riżorsi proprji, u l-użu tagħhom għall-baġit tal-UE b’rispett tal-prinċipju tal-universalità, għandu jsir mhux biss fost l-istituzzjonijiet Ewropej, iżda wkoll b’mod ġenerali bl-involviment tal-komunità tan-negozju, imsieħba soċjali oħra u s-soċjetà ċivili, inklużi rappreżentanti ta’ kemm jista’ jkun kategoriji ta’ ċittadini tal-UE, u b’hekk jiġu involuti wkoll gruppi ta’ età akbar u gruppi vulnerabbli.

| 3.3. | Kif irrimarka fl-Opinjoni tiegħu dwar il-Proposta għal deċiżjoni dwar ir-riżorsi proprji, il-KESE jaqbel li huwa meħtieġ li jiġu previsti riżorsi proprji ġodda biex jiġu sostnuti kif dovut l-aġenda u l-objettivi tal-UE mingħajr ma jiġu pperikolati l-baġits tal-programmi tal-UE taħt il-Qafas Finanzjarju Pluriennali (QFP) 2021-2027 u mingħajr ma tinżied b’mod sostanzjali l-kontribuzzjoni tar-riżorsi bbażati fuq l-introjtu nazzjonali gross. |
| --- | --- |

3.3.

Kif irrimarka fl-Opinjoni tiegħu dwar il-Proposta għal deċiżjoni dwar ir-riżorsi proprji, il-KESE jaqbel li huwa meħtieġ li jiġu previsti riżorsi proprji ġodda biex jiġu sostnuti kif dovut l-aġenda u l-objettivi tal-UE mingħajr ma jiġu pperikolati l-baġits tal-programmi tal-UE taħt il-Qafas Finanzjarju Pluriennali (QFP) 2021-2027 u mingħajr ma tinżied b’mod sostanzjali l-kontribuzzjoni tar-riżorsi bbażati fuq l-introjtu nazzjonali gross.

| 3.4. | Fl-istess ħin, il-KESE jinnota li, bl-introduzzjoni tar-riżorsa proprja bbażata fuq l-iskart mill-imballaġġ tal-plastik mhux riċiklat, tnaqqas is-sehem għoli tal-kontribuzzjoni tal-ING min-naħa tal-Istati Membri. F’dan il-kuntest, il-KESE jenfasizza l-importanza li l-proposta leġiżlattiva ġdida dwar l-imballaġġ u l-iskart mill-imballaġġ tiġi adottata u trasposta b’mod armonizzat bl-għan li jitnaqqas il-piż tal-konformità. |
| --- | --- |

3.4.

Fl-istess ħin, il-KESE jinnota li, bl-introduzzjoni tar-riżorsa proprja bbażata fuq l-iskart mill-imballaġġ tal-plastik mhux riċiklat, tnaqqas is-sehem għoli tal-kontribuzzjoni tal-ING min-naħa tal-Istati Membri. F’dan il-kuntest, il-KESE jenfasizza l-importanza li l-proposta leġiżlattiva ġdida dwar l-imballaġġ u l-iskart mill-imballaġġ tiġi adottata u trasposta b’mod armonizzat bl-għan li jitnaqqas il-piż tal-konformità.

| 3.5. | Il-KESE jittama li t-tieni sett imħabbar ta’ miżuri ta’ riżorsi proprji jkun konformi mal-prinċipji tal-proporzjonalità u l-ġustizzja soċjali, waqt li jinstab bilanċ adatt bejn il-ħtieġa li jkun hemm baġit finanzjarju b’saħħtu li jkun kapaċi jsostni l-objettivi tal-UE, minn naħa waħda, u l-koeżjoni soċjali kif ukoll ambjent li jiffavorixxi n-negozju, min-naħa l-oħra. |
| --- | --- |

3.5.

Il-KESE jittama li t-tieni sett imħabbar ta’ miżuri ta’ riżorsi proprji jkun konformi mal-prinċipji tal-proporzjonalità u l-ġustizzja soċjali, waqt li jinstab bilanċ adatt bejn il-ħtieġa li jkun hemm baġit finanzjarju b’saħħtu li jkun kapaċi jsostni l-objettivi tal-UE, minn naħa waħda, u l-koeżjoni soċjali kif ukoll ambjent li jiffavorixxi n-negozju, min-naħa l-oħra.

| 3.6. | Il-KESE jenfasizza l-importanza li ssir distinzjoni bejn ir-riżorsi proprji tal-UE u l-politiki fiskali tal-UE: filwaqt li tal-ewwel jużaw għodod ta’ ntaxxar biex jiżguraw flussi ta’ dħul adegwati li jiffinanzjaw lill-baġit tal-UE, il-politiki fiskali tal-UE għandhom ikunu mmirati biex jippromovu l-integrazzjoni ekonomika, kif ukoll itejbu u jiżviluppaw aktar is-suq uniku, minflok iżidu l-piżijiet tat-taxxa u jipperikolaw l-integrazzjoni soċjali u ekonomika. |
| --- | --- |

3.6.

Il-KESE jenfasizza l-importanza li ssir distinzjoni bejn ir-riżorsi proprji tal-UE u l-politiki fiskali tal-UE: filwaqt li tal-ewwel jużaw għodod ta’ ntaxxar biex jiżguraw flussi ta’ dħul adegwati li jiffinanzjaw lill-baġit tal-UE, il-politiki fiskali tal-UE għandhom ikunu mmirati biex jippromovu l-integrazzjoni ekonomika, kif ukoll itejbu u jiżviluppaw aktar is-suq uniku, minflok iżidu l-piżijiet tat-taxxa u jipperikolaw l-integrazzjoni soċjali u ekonomika.

| 3.7. | Il-KESE jixtieq jenfasizza li l-proposta tal-Kummissjoni ser ikollha tikkunsidra bir-reqqa l-impatt negattiv tal-attakk tar-Russja fuq l-Ukrajna, li qed jippersisti maż-żmien, bil-konsegwenzi relatati tiegħu f’termini ta’ tnaqqis fir-ritmu ekonomiku globali, l-impatt fuq il-ktajjen tal-provvista, u t-tensjonijiet internazzjonali, u b’hekk joħloq kuntest kumpless li għandu jiġi indirizzat. Kuntest bħal dan jinkludi, fost oħrajn, inflazzjoni persistenti, rati tal-imgħax li qed jogħlew sabiex itaffu l-inflazzjoni nnifisha. Dan kollu joħloq ambjent ekonomiku diffiċli ħafna għall-proposta tal-Kummissjoni. |
| --- | --- |

3.7.

Il-KESE jixtieq jenfasizza li l-proposta tal-Kummissjoni ser ikollha tikkunsidra bir-reqqa l-impatt negattiv tal-attakk tar-Russja fuq l-Ukrajna, li qed jippersisti maż-żmien, bil-konsegwenzi relatati tiegħu f’termini ta’ tnaqqis fir-ritmu ekonomiku globali, l-impatt fuq il-ktajjen tal-provvista, u t-tensjonijiet internazzjonali, u b’hekk joħloq kuntest kumpless li għandu jiġi indirizzat. Kuntest bħal dan jinkludi, fost oħrajn, inflazzjoni persistenti, rati tal-imgħax li qed jogħlew sabiex itaffu l-inflazzjoni nnifisha. Dan kollu joħloq ambjent ekonomiku diffiċli ħafna għall-proposta tal-Kummissjoni.

| 3.8. | Fid-dawl tal-kuntest imsemmi hawn fuq, il-KESE josserva li l-pressjonijiet baġitarji li jiffaċċjaw l-Istati Membri wara l-pandemija u matul it-tensjonijiet internazzjonali ta’ bħalissa għandhom jitqiesu sew bl-għan li jiġu żviluppati proposti għal sorsi ġodda ta’ dħul baġitarju tal-UE. Il-KESE jinnota li l-ġbir tad-dħul fil-livell tal-UE jpoġġi pressjoni ulterjuri fuq il-baġits nazzjonali. Barra minn hekk, il-ħlas lura tas-self tan-NextGenerationEU mill-baġit tal-UE huwa impenn partikolari, li possibbilment iwassal għal kontribuzzjonijiet ogħla mill-Istati Membri fin-nuqqas ta’ riżorsi proprji ġodda. |
| --- | --- |

3.8.

Fid-dawl tal-kuntest imsemmi hawn fuq, il-KESE josserva li l-pressjonijiet baġitarji li jiffaċċjaw l-Istati Membri wara l-pandemija u matul it-tensjonijiet internazzjonali ta’ bħalissa għandhom jitqiesu sew bl-għan li jiġu żviluppati proposti għal sorsi ġodda ta’ dħul baġitarju tal-UE. Il-KESE jinnota li l-ġbir tad-dħul fil-livell tal-UE jpoġġi pressjoni ulterjuri fuq il-baġits nazzjonali. Barra minn hekk, il-ħlas lura tas-self tan-NextGenerationEU mill-baġit tal-UE huwa impenn partikolari, li possibbilment iwassal għal kontribuzzjonijiet ogħla mill-Istati Membri fin-nuqqas ta’ riżorsi proprji ġodda.

| 3.9. | Fl-istess ħin, il-KESE jirrimarka li r-riżorsi proprji l-ġodda proposti fl-ewwel pakkett tal-Kummissjoni fl-14 ta’ Diċembru 2021 aktarx li mhux se jkunu biżżejjed biex ikopru l-obbligi attwali kollha tal-UE anke minħabba l-ambjent ta’ rata tal-imgħax ogħla. |
| --- | --- |

3.9.

Fl-istess ħin, il-KESE jirrimarka li r-riżorsi proprji l-ġodda proposti fl-ewwel pakkett tal-Kummissjoni fl-14 ta’ Diċembru 2021 aktarx li mhux se jkunu biżżejjed biex ikopru l-obbligi attwali kollha tal-UE anke minħabba l-ambjent ta’ rata tal-imgħax ogħla.

| 3.10. | Il-KESE jqis li huwa importanti li jkun hemm baġit tal-UE sod u b’saħħtu li jkun kapaċi mhux biss jiżgura l-awtonomija strateġika tal-Unjoni Ewropea, iżda wkoll li jappoġġja kif xieraq it-tranżizzjoni doppja ekoloġika u diġitali bl-isfidi u l-adattamenti kollha li dawn se jġibu magħhom għall-Istati Membri, ir-reġjuni u l-komunitajiet lokali, kif ukoll għan-negozji madwar l-Ewropa. |
| --- | --- |

3.10.

Il-KESE jqis li huwa importanti li jkun hemm baġit tal-UE sod u b’saħħtu li jkun kapaċi mhux biss jiżgura l-awtonomija strateġika tal-Unjoni Ewropea, iżda wkoll li jappoġġja kif xieraq it-tranżizzjoni doppja ekoloġika u diġitali bl-isfidi u l-adattamenti kollha li dawn se jġibu magħhom għall-Istati Membri, ir-reġjuni u l-komunitajiet lokali, kif ukoll għan-negozji madwar l-Ewropa.

| 3.11. | Il-KESE josserva li, sabiex jissaħħu b’mod effettiv il-baġit tal-UE u l-qafas finanzjarju pluriennali, l-għotjiet tan-NextGenerationEU se jkollhom jitħallsu lura matul il-perjodu ta’ żmien speċifikat mingħajr estensjoni ulterjuri sabiex jiġi evitat ir-riskju ta’ kostijiet tas-self eċċessivi li jirriżultaw minn durata mtawla b’mod eċċessiv, li tkun ta’ detriment għat-tkabbir ekonomiku u l-benesseri soċjali għall-ġenerazzjonijiet futuri. Dan huwa partikolarment minnu matul il-perjodu attwali ta’ rati tal-imgħax li qed jogħlew, u li minħabba fihom id-dejn qed isir aktar diffiċli biex jiġi sostnut fit-tul u l-ispejjeż ta’ finanzjament qed isiru pjuttost imprevedibbli. |
| --- | --- |

3.11.

Il-KESE josserva li, sabiex jissaħħu b’mod effettiv il-baġit tal-UE u l-qafas finanzjarju pluriennali, l-għotjiet tan-NextGenerationEU se jkollhom jitħallsu lura matul il-perjodu ta’ żmien speċifikat mingħajr estensjoni ulterjuri sabiex jiġi evitat ir-riskju ta’ kostijiet tas-self eċċessivi li jirriżultaw minn durata mtawla b’mod eċċessiv, li tkun ta’ detriment għat-tkabbir ekonomiku u l-benesseri soċjali għall-ġenerazzjonijiet futuri. Dan huwa partikolarment minnu matul il-perjodu attwali ta’ rati tal-imgħax li qed jogħlew, u li minħabba fihom id-dejn qed isir aktar diffiċli biex jiġi sostnut fit-tul u l-ispejjeż ta’ finanzjament qed isiru pjuttost imprevedibbli.

| 3.12. | Bħala prerekwiżit biex tiġi proposta riżorsa proprja bbażata fuq it-tassazzjoni korporattiva, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tkompli tiżviluppa, b’urġenza, il-proposta dwar sett komuni ta’ regoli biex tiġi stmata l-bażi għat-taxxa korporattiva għal entitajiet ibbażati fl-UE li huma parti minn grupp bi dħul globali kkonsolidat li jaqbeż ċertu livell limitu. Il-BEFIT se jinkludi wkoll dispożizzjonijiet għall-allokazzjoni tal-profitti lill-Istati Membri abbażi ta’ formula ta’ tqassim. Ladarba jiġu allokati, il-profitti jkunu soġġetti għar-rata tat-taxxa korporattiva tal-Istati Membri rispettivi. |
| --- | --- |

3.12.

Bħala prerekwiżit biex tiġi proposta riżorsa proprja bbażata fuq it-tassazzjoni korporattiva, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tkompli tiżviluppa, b’urġenza, il-proposta dwar sett komuni ta’ regoli biex tiġi stmata l-bażi għat-taxxa korporattiva għal entitajiet ibbażati fl-UE li huma parti minn grupp bi dħul globali kkonsolidat li jaqbeż ċertu livell limitu. Il-BEFIT se jinkludi wkoll dispożizzjonijiet għall-allokazzjoni tal-profitti lill-Istati Membri abbażi ta’ formula ta’ tqassim. Ladarba jiġu allokati, il-profitti jkunu soġġetti għar-rata tat-taxxa korporattiva tal-Istati Membri rispettivi.

| 3.13. | Il-KESE jinnota li l-Kummissjoni ħabbret li se timmira li tibni fuq il-proposta tal-BEFIT biex tiżviluppa fluss addizzjonali ta’ riżorsi proprji tal-UE. Madankollu, jista’ jkun pjuttost diffiċli li jintlaħaq qbil politiku dwar proposta bħal din, kif urew il-proposti tal-BKKTK (6) tal-2011 u l-2016 fil-passat. |
| --- | --- |

3.13.

Il-KESE jinnota li l-Kummissjoni ħabbret li se timmira li tibni fuq il-proposta tal-BEFIT biex tiżviluppa fluss addizzjonali ta’ riżorsi proprji tal-UE. Madankollu, jista’ jkun pjuttost diffiċli li jintlaħaq qbil politiku dwar proposta bħal din, kif urew il-proposti tal-BKKTK (6

| 3.14. | Il-KESE jappella għal dibattitu li jinvolvi lill-partijiet interessati kollha fir-rigward tal-BEFIT, peress li dan se jgħin biex tiġi żgurata t-trasparenza fir-rigward tal-impatt tiegħu. Barra minn hekk, il-KESE jenfasizza li l-BEFIT jeħtieġ għanijiet ċari u prinċipji ewlenin sabiex iwassal għal semplifikazzjoni tax-xenarju tat-taxxa u jiżgura l-kompetittività tad-Direttivi eżistenti u ġodda tat-taxxa. |
| --- | --- |

3.14.

Il-KESE jappella għal dibattitu li jinvolvi lill-partijiet interessati kollha fir-rigward tal-BEFIT, peress li dan se jgħin biex tiġi żgurata t-trasparenza fir-rigward tal-impatt tiegħu. Barra minn hekk, il-KESE jenfasizza li l-BEFIT jeħtieġ għanijiet ċari u prinċipji ewlenin sabiex iwassal għal semplifikazzjoni tax-xenarju tat-taxxa u jiżgura l-kompetittività tad-Direttivi eżistenti u ġodda tat-taxxa.

| 3.15. | Il-KESE jenfasizza li r-regoli potenzjali dwar il-BEFIT għandhom ikunu bbażati fuq definizzjonijiet u standards armonizzati sabiex jippermettu l-funzjonament tajjeb tal-proposta fis-suq intern kollu, kif ukoll stima aktar irfinata tad-dħul addizzjonali potenzjali marbut mal-implimentazzjoni tal-BEFIT, jekk tali dħul fil-fatt jimmaterjalizza (7). |
| --- | --- |

3.15.

Il-KESE jenfasizza li r-regoli potenzjali dwar il-BEFIT għandhom ikunu bbażati fuq definizzjonijiet u standards armonizzati sabiex jippermettu l-funzjonament tajjeb tal-proposta fis-suq intern kollu, kif ukoll stima aktar irfinata tad-dħul addizzjonali potenzjali marbut mal-implimentazzjoni tal-BEFIT, jekk tali dħul fil-fatt jimmaterjalizza (7

| 3.16. | Il-KESE jirrimarka li, fi kwalunkwe każ, hemm volatilità intrinsika assoċjata mad-dħul mit-taxxa korporattiva, li tirriżulta f’kumplessità biex issir stima preċiża tad-dħul fiskali futur li għandu jintuża għar-riżorsi proprji. Dan huwa partikolarment minnu fil-kuntest ekonomiku attwali b’inflazzjoni għolja u żidiet fir-rata tal-imgħax. Fir-rigward ta’ dan is-suġġett, il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni twettaq studji ddedikati u simulazzjonijiet ta’ valutazzjoni tal-impatt bl-għan li tiġi stabbilita firxa affidabbli ta’ riżorsi proprji li jistgħu jinġabru permezz tal-BEFIT. Madankollu, il-KESE jwissi dwar kwalunkwe spiża addizzjonali ta’ konformità għan-negozji. |
| --- | --- |

3.16.

Il-KESE jirrimarka li, fi kwalunkwe każ, hemm volatilità intrinsika assoċjata mad-dħul mit-taxxa korporattiva, li tirriżulta f’kumplessità biex issir stima preċiża tad-dħul fiskali futur li għandu jintuża għar-riżorsi proprji. Dan huwa partikolarment minnu fil-kuntest ekonomiku attwali b’inflazzjoni għolja u żidiet fir-rata tal-imgħax. Fir-rigward ta’ dan is-suġġett, il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni twettaq studji ddedikati u simulazzjonijiet ta’ valutazzjoni tal-impatt bl-għan li tiġi stabbilita firxa affidabbli ta’ riżorsi proprji li jistgħu jinġabru permezz tal-BEFIT. Madankollu, il-KESE jwissi dwar kwalunkwe spiża addizzjonali ta’ konformità għan-negozji.

| 3.17. | Peress li l-proposta tal-Kummissjoni dwar il-BEFIT se tibni fuq l-approċċ b’żewġ pilastri tal-Qafas Inklużiv li l-OECD u l-G20 isegwu fir-rigward tal-allokazzjoni tal-profitti (Pilastru 1) u r-regoli komplementari (Pilastru 2), il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tkompli taħdem f’koordinazzjoni mill-qrib mal-inizjattivi internazzjonali biex tiżviluppa l-proposta BEFIT. |
| --- | --- |

3.17.

Peress li l-proposta tal-Kummissjoni dwar il-BEFIT se tibni fuq l-approċċ b’żewġ pilastri tal-Qafas Inklużiv li l-OECD u l-G20 isegwu fir-rigward tal-allokazzjoni tal-profitti (Pilastru 1) u r-regoli komplementari (Pilastru 2), il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tkompli taħdem f’koordinazzjoni mill-qrib mal-inizjattivi internazzjonali biex tiżviluppa l-proposta BEFIT.

| 3.18. | Kif issuġġerit ukoll mill-Parlament Ewropew, tista’ tiġi esplorata l-possibbiltà li s-servizzi finanzjarji jiġu inklużi fil-BEFIT, jew li tiġi żviluppata taxxa globali fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji, waqt li fl-istess ħin jiġu vvalutati l-impatti possibbli. Id-dispożizzjonijiet il-ġodda tat-taxxa għandhom imbagħad jiġu kkombinati ma’ regoli mmirati bl-għan li jiddedikaw parti mid-dħul addizzjonali mit-taxxa mistenni għar-riżorsi proprji tal-UE. |
| --- | --- |

3.18.

Kif issuġġerit ukoll mill-Parlament Ewropew, tista’ tiġi esplorata l-possibbiltà li s-servizzi finanzjarji jiġu inklużi fil-BEFIT, jew li tiġi żviluppata taxxa globali fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji, waqt li fl-istess ħin jiġu vvalutati l-impatti possibbli. Id-dispożizzjonijiet il-ġodda tat-taxxa għandhom imbagħad jiġu kkombinati ma’ regoli mmirati bl-għan li jiddedikaw parti mid-dħul addizzjonali mit-taxxa mistenni għar-riżorsi proprji tal-UE.

| 3.19. | Il-KESE jfakkar li l-uniku objettiv tal-Mekkaniżmu ta’ Aġġustament tal-Karbonju fil-Fruntieri maqbul bejn il-Kunsill u l-Parlament Ewropew kien biex iħeġġeġ lill-imsieħba kummerċjali tal-UE jiddekarbonizzaw il-produzzjoni tagħhom flimkien mal-UE. Dan ġie propost bħala riżorsa proprja fl-ewwel pakkett. Barra minn hekk, il-Kummissjoni tista’ tqis il-possibbiltà ta’ imposta addizzjonali mmirata lejn kumpaniji tal-UE li jimportaw prodotti minn manifatturi ta’ pajjiżi terzi li ma jiżgurawx protezzjoni xierqa tal-ħaddiema. Din l-għażla titqies biss sakemm tkun kompatibbli mar-regoli tad-WTO u soġġetta għal kriterji ċari meta tiġi applikata. Din l-imposta tista’ tipprovdi ċerta protezzjoni lill-ħaddiema f’pajjiżi terzi u bil-mod il-mod tgħin biex jintlaħqu kundizzjonijiet ekwivalenti f’termini ta’ kundizzjonijiet tax-xogħol bejn l-UE u blokok kummerċjali oħra. Fl-istess ħin, il-KESE jappella għal xi forma ta’ eżenzjoni mid-dazji tal-esportazzjoni sabiex il-kumpaniji tal-UE jkunu jistgħu jikkompetu fi swieq terzi. Dan ġie enfasizzat f’Opinjoni preċedenti tal-KESE dwar is-CBAM. |
| --- | --- |

3.19.

Il-KESE jfakkar li l-uniku objettiv tal-Mekkaniżmu ta’ Aġġustament tal-Karbonju fil-Fruntieri maqbul bejn il-Kunsill u l-Parlament Ewropew kien biex iħeġġeġ lill-imsieħba kummerċjali tal-UE jiddekarbonizzaw il-produzzjoni tagħhom flimkien mal-UE. Dan ġie propost bħala riżorsa proprja fl-ewwel pakkett. Barra minn hekk, il-Kummissjoni tista’ tqis il-possibbiltà ta’ imposta addizzjonali mmirata lejn kumpaniji tal-UE li jimportaw prodotti minn manifatturi ta’ pajjiżi terzi li ma jiżgurawx protezzjoni xierqa tal-ħaddiema. Din l-għażla titqies biss sakemm tkun kompatibbli mar-regoli tad-WTO u soġġetta għal kriterji ċari meta tiġi applikata. Din l-imposta tista’ tipprovdi ċerta protezzjoni lill-ħaddiema f’pajjiżi terzi u bil-mod il-mod tgħin biex jintlaħqu kundizzjonijiet ekwivalenti f’termini ta’ kundizzjonijiet tax-xogħol bejn l-UE u blokok kummerċjali oħra. Fl-istess ħin, il-KESE jappella għal xi forma ta’ eżenzjoni mid-dazji tal-esportazzjoni sabiex il-kumpaniji tal-UE jkunu jistgħu jikkompetu fi swieq terzi. Dan ġie enfasizzat f’Opinjoni preċedenti tal-KESE dwar is-CBAM.

| 3.20. | Skont il-Qafas Inklużiv tal-OECD/G20, fejn kien intlaħaq qbil dwar perjodu ta’ waqfien u rtirar li jikkonċerna t-taxxi diġitali, il-KESE huwa tal-fehma li tista’ potenzjalment titqies taxxa fl-UE kollha fuq it-tranżazzjonijiet diġitali biex jiżdiedu r-riżorsi proprji. Madankollu, dan japplika biss f’każ li r-regoli miftiehma tal-Qafas Inklużiv tal-OECD/G20 ma jiġux rispettati minn imsieħba kummerċjali ewlenin oħra. |
| --- | --- |

3.20.

Skont il-Qafas Inklużiv tal-OECD/G20, fejn kien intlaħaq qbil dwar perjodu ta’ waqfien u rtirar li jikkonċerna t-taxxi diġitali, il-KESE huwa tal-fehma li tista’ potenzjalment titqies taxxa fl-UE kollha fuq it-tranżazzjonijiet diġitali biex jiżdiedu r-riżorsi proprji. Madankollu, dan japplika biss f’każ li r-regoli miftiehma tal-Qafas Inklużiv tal-OECD/G20 ma jiġux rispettati minn imsieħba kummerċjali ewlenin oħra.

| 3.21. | F’każijiet fejn ikun teknikament u ambjentalment fattibbli li jiġi rriċiklat l-iskart muniċipali, riżorsa proprja bbażata fuq l-istatistika li tibbaża fuq il-volum ta’ skart muniċipali hija għażla oħra li tista’ tiġi implimentata biex ir-rimi fil-landfill u l-inċinerazzjoni jsiru aktar għaljin mir-riċiklaġġ, u b’hekk tiġi appoġġjata l-ekonomija ċirkolari fis-suq intern kollu. |
| --- | --- |

3.21.

F’każijiet fejn ikun teknikament u ambjentalment fattibbli li jiġi rriċiklat l-iskart muniċipali, riżorsa proprja bbażata fuq l-istatistika li tibbaża fuq il-volum ta’ skart muniċipali hija għażla oħra li tista’ tiġi implimentata biex ir-rimi fil-landfill u l-inċinerazzjoni jsiru aktar għaljin mir-riċiklaġġ, u b’hekk tiġi appoġġjata l-ekonomija ċirkolari fis-suq intern kollu.

| 3.22. | Kif irrimarka fl-Opinjoni preċedenti tiegħu dwar il-proposta għal deċiżjoni dwar ir-riżorsi proprji, il-KESE jsostni li l-effiċjenza u l-effettività fil-ġbir, l-amministrazzjoni u l-infiq sussegwenti tar-riżorsi proprji huma kruċjali fl-istadji kollha u huma aspetti strateġiċi biex jiġi żgurat użu adatt u produttiv li jisfrutta r-riżorsi proprji biex jintlaħqu l-objettivi ambizzjużi stabbiliti mill-aġenda tal-Kummissjoni. |
| --- | --- |

3.22.

Kif irrimarka fl-Opinjoni preċedenti tiegħu dwar il-proposta għal deċiżjoni dwar ir-riżorsi proprji, il-KESE jsostni li l-effiċjenza u l-effettività fil-ġbir, l-amministrazzjoni u l-infiq sussegwenti tar-riżorsi proprji huma kruċjali fl-istadji kollha u huma aspetti strateġiċi biex jiġi żgurat użu adatt u produttiv li jisfrutta r-riżorsi proprji biex jintlaħqu l-objettivi ambizzjużi stabbiliti mill-aġenda tal-Kummissjoni.

| 3.23. | Fl-aħħar nett, u b’konformità wkoll mal-Opinjoni preċedenti dwar il-proposta għal deċiżjoni dwar ir-riżorsi proprji, il-KESE jtenni l-importanza li l-proposti kollha dwar ir-riżorsi proprji jiġu appoġġjati minn valutazzjoni tal-impatt dwar l-effettività tal-miżuri proposti, u, b’mod partikolari, dwar id-dħul li tali miżuri huma mistennija jiġġeneraw. |
| --- | --- |

3.23.

Fl-aħħar nett, u b’konformità wkoll mal-Opinjoni preċedenti dwar il-proposta għal deċiżjoni dwar ir-riżorsi proprji, il-KESE jtenni l-importanza li l-proposti kollha dwar ir-riżorsi proprji jiġu appoġġjati minn valutazzjoni tal-impatt dwar l-effettività tal-miżuri proposti, u, b’mod partikolari, dwar id-dħul li tali miżuri huma mistennija jiġġeneraw.

Brussell, l-14 ta’ Ġunju 2023.

Oliver RÖPKE

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni. Il-ġenerazzjoni li jmiss tar-riżorsi proprji tal-baġit tal-UE” (COM(2021) 566 final), “Proposta għal Regolament tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (UE, Euratom) 2020/2093 li jistabbilixxi l-qafas finanzjarju pluriennali għas-snin mill-2021 sal-2027” (COM(2021) 569 final — 2021/0429 (APP)) u“Proposta għal Deċiżjoni tal-Kunsill li temenda d-Deċiżjoni (UE, Euratom) 2020/2053 dwar is-sistema tar-riżorsi proprji tal-Unjoni Ewropea” (COM(2021) 570 final — 2021/0430 (CNS)) (ĠU C 323, 26.8.2022, p. 48).

1

(2)  Servizz ta’ Riċerka tal-Parlament Ewropew.

2

(3)  Ftehim Interistituzzjonali bejn il-Parlament Ewropew, il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea u l-Kummissjoni Ewropea dwar dixxiplina baġitarja, dwar kooperazzjoni f’materji baġitarji u dwar ġestjoni finanzjarja tajba, kif ukoll dwar riżorsi proprji ġodda, inkluż pjan direzzjonali lejn l-introduzzjoni ta’ riżorsi proprji tas-16 ta’ Diċembru 2020 (L433I/28).

3

(4)  COM(2021) 566 final.

4

(5)  Opinjoni tal-KESE dwar il-Proposta għal deċiżjoni dwar ir-riżorsi proprji (ĠU C 323, 26.8.2022, p. 48).

5

Proposta għal deċiżjoni dwar ir-riżorsi proprji

(6)  Bażi Komuni Konsolidata għat-Taxxa Korporattiva.

6

(7)  L-għan tal-BEFIT huwa li jissemplifika u jippermetti konsolidazzjoni effettiva tal-profitti u t-telf, u mhux neċessarjament li jiġbor aktar dħul.

7

---

ANNESS

L-emendi li ġejjin inċaħdu waqt id-diskussjoni iżda rċevew aktar minn kwart tal-voti (Artikolu 74(3) tar-Regoli ta’ Proċedura):

EMENDA 3

ECO/617 — It-tieni sett ta’ riżorsi proprji ġodda

Paragrafu 3.18

Ibdel it-test kif ġej

| Opinjoni tas-sezzjoni | Emenda |
| --- | --- |
| Kif issuġġerit ukoll mill-Parlament Ewropew, tista’ tiġi esplorata l-possibbiltà li s-servizzi finanzjarji jiġu inklużi fil-BEFIT, jew li tiġi żviluppata taxxa globali fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji. Id-dispożizzjonijiet il-ġodda tat-taxxa għandhom imbagħad jiġu kkombinati ma’ regoli mmirati bl-għan li jiddedikaw parti mid-dħul addizzjonali mit-taxxa mistenni għar-riżorsi proprji tal-UE. Madankollu, il-KESE jifhem li taxxa fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji tista’ possibbilment tagħmel lill-UE inqas kompetittiva, speċjalment jekk tiġi applikata biss fi ħdan l-UE. Barra minn hekk, taxxa fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji fuq bażi wiesgħa x’aktarx li ma tiġborx ħafna f’termini ta’ dħul iżda xorta tista’ tħalli impatt negattiv fuq in-negozji u l-unitajiet domestiċi Ewropej, u potenzjalment tnaqqas it-tkabbir b’aktar pressjoni fuq il-finanzi pubbliċi. | Kif issuġġerit ukoll mill-Parlament Ewropew, tista’ tiġi esplorata l-possibbiltà li s-servizzi finanzjarji jiġu inklużi fil-BEFIT, jew li tiġi żviluppata taxxa globali fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji (9)

  .
  Id-dispożizzjonijiet il-ġodda tat-taxxa għandhom imbagħad jiġu kkombinati ma’ regoli mmirati bl-għan li jiddedikaw parti mid-dħul addizzjonali mit-taxxa mistenni għar-riżorsi proprji tal-UE. Madankollu, il-KESE jifhem li taxxa fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji tista’ possibbilment tagħmel lill-UE inqas kompetittiva, speċjalment jekk tiġi applikata biss fi ħdan l-UE. Barra minn hekk, taxxa fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji fuq bażi wiesgħa x’aktarx li ma tiġborx ħafna f’termini ta’ dħul iżda xorta tista’ tħalli impatt negattiv fuq in-negozji u l-unitajiet domestiċi Ewropej, u potenzjalment tnaqqas it-tkabbir b’aktar pressjoni fuq il-finanzi pubbliċi. |

Opinjoni tas-sezzjoni

Emenda

Kif issuġġerit ukoll mill-Parlament Ewropew, tista’ tiġi esplorata l-possibbiltà li s-servizzi finanzjarji jiġu inklużi fil-BEFIT, jew li tiġi żviluppata taxxa globali fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji. Id-dispożizzjonijiet il-ġodda tat-taxxa għandhom imbagħad jiġu kkombinati ma’ regoli mmirati bl-għan li jiddedikaw parti mid-dħul addizzjonali mit-taxxa mistenni għar-riżorsi proprji tal-UE. Madankollu, il-KESE jifhem li taxxa fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji tista’ possibbilment tagħmel lill-UE inqas kompetittiva, speċjalment jekk tiġi applikata biss fi ħdan l-UE. Barra minn hekk, taxxa fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji fuq bażi wiesgħa x’aktarx li ma tiġborx ħafna f’termini ta’ dħul iżda xorta tista’ tħalli impatt negattiv fuq in-negozji u l-unitajiet domestiċi Ewropej, u potenzjalment tnaqqas it-tkabbir b’aktar pressjoni fuq il-finanzi pubbliċi.

Kif issuġġerit ukoll mill-Parlament Ewropew, tista’ tiġi esplorata l-possibbiltà li s-servizzi finanzjarji jiġu inklużi fil-BEFIT, jew li tiġi żviluppata taxxa globali fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji (9)

  .
  Id-dispożizzjonijiet il-ġodda tat-taxxa għandhom imbagħad jiġu kkombinati ma’ regoli mmirati bl-għan li jiddedikaw parti mid-dħul addizzjonali mit-taxxa mistenni għar-riżorsi proprji tal-UE. Madankollu, il-KESE jifhem li taxxa fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji tista’ possibbilment tagħmel lill-UE inqas kompetittiva, speċjalment jekk tiġi applikata biss fi ħdan l-UE. Barra minn hekk, taxxa fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji fuq bażi wiesgħa x’aktarx li ma tiġborx ħafna f’termini ta’ dħul iżda xorta tista’ tħalli impatt negattiv fuq in-negozji u l-unitajiet domestiċi Ewropej, u potenzjalment tnaqqas it-tkabbir b’aktar pressjoni fuq il-finanzi pubbliċi.

Raġuni

Din hija informazzjoni ta’ sfond importanti ħafna li għandha tiżdied, li tispjega lill-qarrej tal-Opinjoni kemm għadha politikament ikkumplikata l-introduzzjoni tat-taxxa fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji madwar l-Istati Membri tal-UE, minkejja l-fatt li l-inizjattiva leġiżlattiva tal-Kummissjoni kienet diġà ġiet proposta kważi 12-il sena ilu. Dan juri biss li l-benefiċċji li tiġi introdotta taxxa fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji fl-UE biss jew fost xi wħud biss mill-Istati Membri tal-UE huma dubjużi ħafna.

Riżultat tal-votazzjoni:

| Favur: | 80 |
| --- | --- |
| Kontra: | 122 |
| Astensjonijiet: | 14 |

Favur:

80

Kontra:

122

Astensjonijiet:

14

EMENDA 4

ECO/617 — It-tieni sett ta’ riżorsi proprji ġodda

Paragrafu 3.19

Ibdel it-test kif ġej

| Opinjoni tas-sezzjoni | Emenda |
| --- | --- |
| Il-KESE jfakkar li l-uniku objettiv tal-Mekkaniżmu ta’ Aġġustament tal-Karbonju fil-Fruntieri maqbul bejn il-Kunsill u l-Parlament Ewropew kien biex iħeġġeġ lill-imsieħba kummerċjali tal-UE jiddekarbonizzaw il-produzzjoni tagħhom flimkien mal-UE. Dan ġie propost bħala riżorsa proprja fl-ewwel pakkett.
  Barra minn hekk, il-Kummissjoni tista’ tqis il-possibbiltà ta’ imposta addizzjonali mmirata lejn kumpaniji tal-UE li jimportaw prodotti minn manifatturi ta’ pajjiżi terzi li ma jiżgurawx protezzjoni xierqa tal-ħaddiema. Din l-għażla titqies biss sakemm tkun kompatibbli mar-regoli tad-WTO u soġġetta għal kriterji ċari meta tiġi applikata. Din l-imposta tista’ tipprovdi ċerta protezzjoni lill-ħaddiema f’pajjiżi terzi u bil-mod il-mod tgħin biex jintlaħqu kundizzjonijiet ekwivalenti f’termini ta’ kundizzjonijiet tax-xogħol bejn l-UE u blokok kummerċjali oħra.
  Fl-istess ħin, il-KESE jappella għal xi forma ta’ eżenzjoni mid-dazji tal-esportazzjoni sabiex il-kumpaniji tal-UE jkunu jistgħu jikkompetu fi swieq terzi. Dan ġie enfasizzat f’Opinjoni preċedenti tal-KESE dwar is-CBAM. | Il-KESE jfakkar li l-uniku objettiv tal-Mekkaniżmu ta’ Aġġustament tal-Karbonju fil-Fruntieri maqbul bejn il-Kunsill u l-Parlament Ewropew kien biex iħeġġeġ lill-imsieħba kummerċjali tal-UE jiddekarbonizzaw il-produzzjoni tagħhom flimkien mal-UE. Dan ġie propost bħala riżorsa proprja fl-ewwel pakkett. Fl-istess ħin, il-KESE jappella għal xi forma ta’ eżenzjoni mid-dazji tal-esportazzjoni sabiex il-kumpaniji tal-UE jkunu jistgħu jikkompetu fi swieq terzi. Dan ġie enfasizzat f’Opinjoni preċedenti tal-KESE dwar is-CBAM. |

Opinjoni tas-sezzjoni

Emenda

Il-KESE jfakkar li l-uniku objettiv tal-Mekkaniżmu ta’ Aġġustament tal-Karbonju fil-Fruntieri maqbul bejn il-Kunsill u l-Parlament Ewropew kien biex iħeġġeġ lill-imsieħba kummerċjali tal-UE jiddekarbonizzaw il-produzzjoni tagħhom flimkien mal-UE. Dan ġie propost bħala riżorsa proprja fl-ewwel pakkett.
  Barra minn hekk, il-Kummissjoni tista’ tqis il-possibbiltà ta’ imposta addizzjonali mmirata lejn kumpaniji tal-UE li jimportaw prodotti minn manifatturi ta’ pajjiżi terzi li ma jiżgurawx protezzjoni xierqa tal-ħaddiema. Din l-għażla titqies biss sakemm tkun kompatibbli mar-regoli tad-WTO u soġġetta għal kriterji ċari meta tiġi applikata. Din l-imposta tista’ tipprovdi ċerta protezzjoni lill-ħaddiema f’pajjiżi terzi u bil-mod il-mod tgħin biex jintlaħqu kundizzjonijiet ekwivalenti f’termini ta’ kundizzjonijiet tax-xogħol bejn l-UE u blokok kummerċjali oħra.
  Fl-istess ħin, il-KESE jappella għal xi forma ta’ eżenzjoni mid-dazji tal-esportazzjoni sabiex il-kumpaniji tal-UE jkunu jistgħu jikkompetu fi swieq terzi. Dan ġie enfasizzat f’Opinjoni preċedenti tal-KESE dwar is-CBAM.

Il-KESE jfakkar li l-uniku objettiv tal-Mekkaniżmu ta’ Aġġustament tal-Karbonju fil-Fruntieri maqbul bejn il-Kunsill u l-Parlament Ewropew kien biex iħeġġeġ lill-imsieħba kummerċjali tal-UE jiddekarbonizzaw il-produzzjoni tagħhom flimkien mal-UE. Dan ġie propost bħala riżorsa proprja fl-ewwel pakkett. Fl-istess ħin, il-KESE jappella għal xi forma ta’ eżenzjoni mid-dazji tal-esportazzjoni sabiex il-kumpaniji tal-UE jkunu jistgħu jikkompetu fi swieq terzi. Dan ġie enfasizzat f’Opinjoni preċedenti tal-KESE dwar is-CBAM.

Raġuni

L-istess bħar-raġuni għall-paragrafu 1.6.

Riżultat tal-votazzjoni:

| Favur: | 78 |
| --- | --- |
| Kontra: | 129 |
| Astensjonijiet: | 11 |

Favur:

78

Kontra:

129

Astensjonijiet:

11

L-emendi li ġejjin ġew adottati matul id-dibattitu, iżda rċevew mill-inqas kwart tal-voti mixħuta favur iż-żamma tat-test oriġinali (Artikolu 74(4) tar-Regoli ta’ Proċedura):

EMENDA 1

ECO/617 — It-tieni sett ta’ riżorsi proprji ġodda

Paragrafu 3.18

Ibdel it-test kif ġej

| Opinjoni tas-sezzjoni | Emenda |
| --- | --- |
| Kif issuġġerit ukoll mill-Parlament Ewropew, tista’ tiġi esplorata l-possibbiltà li s-servizzi finanzjarji jiġu inklużi fil-BEFIT, jew li tiġi żviluppata taxxa globali fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji. Id-dispożizzjonijiet il-ġodda tat-taxxa għandhom imbagħad jiġu kkombinati ma’ regoli mmirati bl-għan li jiddedikaw parti mid-dħul addizzjonali mit-taxxa mistenni għar-riżorsi proprji tal-UE.
  Madankollu, il-KESE jifhem li taxxa fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji tista’ possibbilment tagħmel lill-UE inqas kompetittiva, speċjalment jekk tiġi applikata biss fi ħdan l-UE. Barra minn hekk, taxxa fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji fuq bażi wiesgħa x’aktarx li ma tiġborx ħafna f’termini ta’ dħul iżda xorta tista’ tħalli impatt negattiv fuq in-negozji u l-unitajiet domestiċi Ewropej, u potenzjalment tnaqqas it-tkabbir b’aktar pressjoni fuq il-finanzi pubbliċi
  . | Kif issuġġerit ukoll mill-Parlament Ewropew, tista’ tiġi esplorata l-possibbiltà li s-servizzi finanzjarji jiġu inklużi fil-BEFIT, jew li tiġi żviluppata taxxa globali fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji
  , filwaqt li jiġu vvalutati l-impatti possibbli
  . Id-dispożizzjonijiet il-ġodda tat-taxxa għandhom imbagħad jiġu kkombinati ma’ regoli mmirati bl-għan li jiddedikaw parti mid-dħul addizzjonali mit-taxxa mistenni għar-riżorsi proprji tal-UE. |

Opinjoni tas-sezzjoni

Emenda

Kif issuġġerit ukoll mill-Parlament Ewropew, tista’ tiġi esplorata l-possibbiltà li s-servizzi finanzjarji jiġu inklużi fil-BEFIT, jew li tiġi żviluppata taxxa globali fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji. Id-dispożizzjonijiet il-ġodda tat-taxxa għandhom imbagħad jiġu kkombinati ma’ regoli mmirati bl-għan li jiddedikaw parti mid-dħul addizzjonali mit-taxxa mistenni għar-riżorsi proprji tal-UE.
  Madankollu, il-KESE jifhem li taxxa fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji tista’ possibbilment tagħmel lill-UE inqas kompetittiva, speċjalment jekk tiġi applikata biss fi ħdan l-UE. Barra minn hekk, taxxa fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji fuq bażi wiesgħa x’aktarx li ma tiġborx ħafna f’termini ta’ dħul iżda xorta tista’ tħalli impatt negattiv fuq in-negozji u l-unitajiet domestiċi Ewropej, u potenzjalment tnaqqas it-tkabbir b’aktar pressjoni fuq il-finanzi pubbliċi
  .

Kif issuġġerit ukoll mill-Parlament Ewropew, tista’ tiġi esplorata l-possibbiltà li s-servizzi finanzjarji jiġu inklużi fil-BEFIT, jew li tiġi żviluppata taxxa globali fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji
  , filwaqt li jiġu vvalutati l-impatti possibbli
  . Id-dispożizzjonijiet il-ġodda tat-taxxa għandhom imbagħad jiġu kkombinati ma’ regoli mmirati bl-għan li jiddedikaw parti mid-dħul addizzjonali mit-taxxa mistenni għar-riżorsi proprji tal-UE.

Riżultat tal-votazzjoni:

| Favur: | 96 |
| --- | --- |
| Kontra: | 91 |
| Astensjonijiet: | 15 |

Favur:

96

Kontra:

91

Astensjonijiet:

15

EMENDA 2

ECO/617 — It-tieni sett ta’ riżorsi proprji ġodda

Paragrafu 1.5

Ibdel it-test kif ġej

| Opinjoni tas-sezzjoni | Emenda |
| --- | --- |
| Il-KESE jqis li huwa raġonevoli li tiġi esplorata l-possibbiltà li s-servizzi finanzjarji jiġu inklużi fil-BEFIT jew li tiġi żviluppata taxxa fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji kif propost mill-Parlament Ewropew
  . Madankollu, il-KESE jifhem li taxxa fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji tista’ possibbilment taffettwa l-kompetittività, u tista’ ma twassalx għal dħul addizzjonali sinifikanti
  . | Il-KESE jqis li huwa raġonevoli li tiġi esplorata l-possibbiltà li s-servizzi finanzjarji jiġu inklużi fil-BEFIT jew li tiġi żviluppata taxxa fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji kif propost mill-Parlament Ewropew
  filwaqt li fl-istess ħin jiġu vvalutati l-impatti tal-proposta
  . |

Opinjoni tas-sezzjoni

Emenda

Il-KESE jqis li huwa raġonevoli li tiġi esplorata l-possibbiltà li s-servizzi finanzjarji jiġu inklużi fil-BEFIT jew li tiġi żviluppata taxxa fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji kif propost mill-Parlament Ewropew
  . Madankollu, il-KESE jifhem li taxxa fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji tista’ possibbilment taffettwa l-kompetittività, u tista’ ma twassalx għal dħul addizzjonali sinifikanti
  .

Il-KESE jqis li huwa raġonevoli li tiġi esplorata l-possibbiltà li s-servizzi finanzjarji jiġu inklużi fil-BEFIT jew li tiġi żviluppata taxxa fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji kif propost mill-Parlament Ewropew
  filwaqt li fl-istess ħin jiġu vvalutati l-impatti tal-proposta
  .

Riżultat tal-votazzjoni:

| Favur: | 126 |
| --- | --- |
| Kontra: | 79 |
| Astensjonijiet: | 8 |

Favur:

126

Kontra:

79

Astensjonijiet:

8

---

(9)  

  Fit-28 ta’ Settembru 2011, il-Kummissjoni ppreżentat proposta għal Direttiva tal-Kunsill dwar sistema komuni ta’ taxxa fuq it-transazzjonijiet finanzjarji u li temenda d-Direttiva 2008/7/KE. Ma ntlaħaqx qbil dwarha fil-Kunsill, u fl-14 ta’ Frar 2013, il-Kummissjoni ppreżentat proposta bil-għan li t-taxxa fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji tiġi introdotta fi ħdax-il Stat Membru permezz tal-istrument ta’ “kooperazzjoni msaħħa”. Ma sar l-ebda progress dwar din il-kwistjoni, anke bejn dawn l-Istati Membri, minkejja l-fatt li d-dossier jiġi diskuss b’mod regolari fl-ECOFIN.

---

| 18.8.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 293/21 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 293/21

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Komunikazzjoni Konġunta lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill: Politika tal-UE dwar iċ-Ċiberdifiża

(Opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2023/C 293/04)

| Relatur: | Anastasis YIAPANIS |
| --- | --- |
| Korelatur: | Alberto MAZZOLA |

Relatur:

Anastasis YIAPANIS

Anastasis YIAPANIS

Korelatur:

Alberto MAZZOLA

Alberto MAZZOLA

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 20.9.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| | Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | Kummissjoni Konsultattiva dwar il-Bidliet Industrijali (CCMI) |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 27.3.2023 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 14.6.2023 |
| Sessjoni plenarja Nru | 579 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 208/1/2 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

20.9.2022

Bażi legali

Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

Kummissjoni Konsultattiva dwar il-Bidliet Industrijali (CCMI)

Adozzjoni fis-sezzjoni

27.3.2023

Adozzjoni fil-plenarja

14.6.2023

Sessjoni plenarja Nru

579

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

208/1/2

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jappoġġja l-politika tal-UE dwar iċ-ċiberdifiża proposta, iżda kien jistenna li s-soċjetà ċivili organizzata tingħata rwol aktar prominenti fl-iżvilupp ta’ dawn il-proposti. Il-Kumitat isibha diffiċli biex jivvaluta f’dan l-istadju jekk l-inizjattivi futuri deskritti fil-Komunikazzjoni Konġunta humiex se jiġu implimentati u jekk humiex se jiksbu r-riżultati intenzjonati tagħhom. Huwa jħeġġeġ lill-istituzzjonijiet tal-UE u lill-Istati Membri biex jipprijoritizzaw u javvanzaw malajr l-inizjattivi mħabbra. |
| --- | --- |

1.1.

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jappoġġja l-politika tal-UE dwar iċ-ċiberdifiża proposta, iżda kien jistenna li s-soċjetà ċivili organizzata tingħata rwol aktar prominenti fl-iżvilupp ta’ dawn il-proposti. Il-Kumitat isibha diffiċli biex jivvaluta f’dan l-istadju jekk l-inizjattivi futuri deskritti fil-Komunikazzjoni Konġunta humiex se jiġu implimentati u jekk humiex se jiksbu r-riżultati intenzjonati tagħhom. Huwa jħeġġeġ lill-istituzzjonijiet tal-UE u lill-Istati Membri biex jipprijoritizzaw u javvanzaw malajr l-inizjattivi mħabbra.

| 1.2. | Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa għal miżuri addizzjonali biex tissaħħaħ il-kapaċità tal-UE li tidentifika t-theddid ċibernetiku, u jitlob li l-finanzjament għar-riċerka u l-iżvilupp jiġi dirett lejn l-iżvilupp ta’ kapaċitajiet mill-aktar avvanzati tal-UE. Il-kooperazzjoni bejn is-settur privat u dak pubbliku hija essenzjali u m’għandhiex tkun unidirezzjonali. Il-KESE jqis li l-koordinazzjoni tal-UE hija meħtieġa biex tiġi indirizzata l-frammentazzjoni u jiġu żgurati l-kooperazzjoni u l-investiment konġunt fost l-Istati Membri. |
| --- | --- |

1.2.

Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa għal miżuri addizzjonali biex tissaħħaħ il-kapaċità tal-UE li tidentifika t-theddid ċibernetiku, u jitlob li l-finanzjament għar-riċerka u l-iżvilupp jiġi dirett lejn l-iżvilupp ta’ kapaċitajiet mill-aktar avvanzati tal-UE. Il-kooperazzjoni bejn is-settur privat u dak pubbliku hija essenzjali u m’għandhiex tkun unidirezzjonali. Il-KESE jqis li l-koordinazzjoni tal-UE hija meħtieġa biex tiġi indirizzata l-frammentazzjoni u jiġu żgurati l-kooperazzjoni u l-investiment konġunt fost l-Istati Membri.

| 1.3. | Il-KESE jappoġġja l-ħolqien taċ-Ċentru ta’ Koordinazzjoni tal-UE għaċ-Ċiberdifiża, u jirrakkomanda li l-Istati Membri jimpenjaw ruħhom għal rispons rapidu 24/7, jevalwaw it-tħejjija ċibernetika u l-prestazzjoni tal-mekkaniżmi ta’ rispons tal-UE għall-kriżijiet ċibernetiċi, b’enfasi kemm fuq il-kapaċitajiet militari kif ukoll fuq is-setturi kritiċi kif identifikati mid-Direttiva (UE) 2022/2555 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (Direttiva NIS 2) (1). Il-Kumitat japprova l-espansjoni tal-mandat taċ-Ċentru Ewropew ta’ Kompetenza Industrijali, Teknoloġika u tar-Riċerka fil-qasam taċ-Ċibersigurtà (ECCC) biex jassisti l-ħidma taċ-Ċentru ta’ Koordinazzjoni tal-UE għaċ-Ċiberdifiża. |
| --- | --- |

1.3.

Il-KESE jappoġġja l-ħolqien taċ-Ċentru ta’ Koordinazzjoni tal-UE għaċ-Ċiberdifiża, u jirrakkomanda li l-Istati Membri jimpenjaw ruħhom għal rispons rapidu 24/7, jevalwaw it-tħejjija ċibernetika u l-prestazzjoni tal-mekkaniżmi ta’ rispons tal-UE għall-kriżijiet ċibernetiċi, b’enfasi kemm fuq il-kapaċitajiet militari kif ukoll fuq is-setturi kritiċi kif identifikati mid-Direttiva (UE) 2022/2555 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (Direttiva NIS 2) (1

| 1.4. | Sabiex jissaħħu l-awtonomija strateġika u s-sovranità taċ-ċibersigurtà tal-Unjoni, il-KESE jemmen li għandha tiġi żviluppata, jew adottata, pjattaforma dinamika u f’ħin reali ta’ ttestjar u kondiviżjoni tal-informazzjoni mis-settur privat sabiex jiġu identifikati l-lakuni attwali fil-kapaċitajiet eżistenti. Din tista’ tintuża wkoll għall-kondiviżjoni tal-aħjar prattiki, ir-rappurtar ta’ inċidenti ċibernetiċi u l-ħolqien ta’ lista tal-UE tal-kriminali ċibernetiċi kollha. |
| --- | --- |

1.4.

Sabiex jissaħħu l-awtonomija strateġika u s-sovranità taċ-ċibersigurtà tal-Unjoni, il-KESE jemmen li għandha tiġi żviluppata, jew adottata, pjattaforma dinamika u f’ħin reali ta’ ttestjar u kondiviżjoni tal-informazzjoni mis-settur privat sabiex jiġu identifikati l-lakuni attwali fil-kapaċitajiet eżistenti. Din tista’ tintuża wkoll għall-kondiviżjoni tal-aħjar prattiki, ir-rappurtar ta’ inċidenti ċibernetiċi u l-ħolqien ta’ lista tal-UE tal-kriminali ċibernetiċi kollha.

| 1.5. | Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa għal tħejjija aħjar kontra l-attakki ċibernetiċi bħal dawk Russi fl-Ukrajna, li huma mmirati b’mod partikolari lejn l-infrastruttura kritika. Il-kooperazzjoni bejn l-ekosistemi ċivili u militari hija kruċjali għall-ġestjoni effiċjenti tal-kriżijiet, l-interoperabbiltà u l-evitar tad-duplikazzjoni tal-isforzi u tal-investimenti, inkluż permezz ta’ testijiet simulati ta’ attakki ċibernetiċi. |
| --- | --- |

1.5.

Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa għal tħejjija aħjar kontra l-attakki ċibernetiċi bħal dawk Russi fl-Ukrajna, li huma mmirati b’mod partikolari lejn l-infrastruttura kritika. Il-kooperazzjoni bejn l-ekosistemi ċivili u militari hija kruċjali għall-ġestjoni effiċjenti tal-kriżijiet, l-interoperabbiltà u l-evitar tad-duplikazzjoni tal-isforzi u tal-investimenti, inkluż permezz ta’ testijiet simulati ta’ attakki ċibernetiċi.

| 1.6. | Il-KESE jemmen li l-investimenti fiċ-ċiberdifiża għandhom jipprijoritizzaw lill-protezzjoni taċ-ċittadini tal-UE u lill-infrastruttura kritika, inkluż billi jintużaw fornituri ta’ hardware u software ta’ fiduċja. Huwa jinsisti fuq il-ħtieġa li jkun hemm aġġornamenti f’waqthom għall-prijoritajiet u l-investiment, li għandhom jiġu miftiehma mill-UE u l-Istati Membri, bil-parteċipazzjoni tal-partijiet ikkonċernati privati rilevanti. |
| --- | --- |

1.6.

Il-KESE jemmen li l-investimenti fiċ-ċiberdifiża għandhom jipprijoritizzaw lill-protezzjoni taċ-ċittadini tal-UE u lill-infrastruttura kritika, inkluż billi jintużaw fornituri ta’ hardware u software ta’ fiduċja. Huwa jinsisti fuq il-ħtieġa li jkun hemm aġġornamenti f’waqthom għall-prijoritajiet u l-investiment, li għandhom jiġu miftiehma mill-UE u l-Istati Membri, bil-parteċipazzjoni tal-partijiet ikkonċernati privati rilevanti.

| 1.7. | L-UE jeħtiġilha żżomm u tiżviluppa l-kapaċitajiet meħtieġa biex tiżgura l-ekonomija diġitali, is-soċjetà, id-demokrazija u t-teknoloġiji kritiċi tagħha, u biex tipprovdi servizzi taċ-ċibersigurtà ewlenin. Biex tiġi żgurata l-awtonomija strateġika tal-UE, it-tnaqqis tad-dipendenzi minn pajjiżi terzi huwa vitali. Il-KESE jqis li huwa essenzjali li l-UE tadotta approċċ fuq perjodu medju lejn l-awtonomija fir-rigward tat-teknoloġiji ewlenin, u jirrakkomanda bil-qawwa li jiġu stabbiliti faċilitajiet ta’ riċerka u produzzjoni minn kumpaniji bbażati fl-UE, b’politika industrijali Ewropea adatta ffukata fuq ekosistema ċibernetika awtonoma. |
| --- | --- |

1.7.

L-UE jeħtiġilha żżomm u tiżviluppa l-kapaċitajiet meħtieġa biex tiżgura l-ekonomija diġitali, is-soċjetà, id-demokrazija u t-teknoloġiji kritiċi tagħha, u biex tipprovdi servizzi taċ-ċibersigurtà ewlenin. Biex tiġi żgurata l-awtonomija strateġika tal-UE, it-tnaqqis tad-dipendenzi minn pajjiżi terzi huwa vitali. Il-KESE jqis li huwa essenzjali li l-UE tadotta approċċ fuq perjodu medju lejn l-awtonomija fir-rigward tat-teknoloġiji ewlenin, u jirrakkomanda bil-qawwa li jiġu stabbiliti faċilitajiet ta’ riċerka u produzzjoni minn kumpaniji bbażati fl-UE, b’politika industrijali Ewropea adatta ffukata fuq ekosistema ċibernetika awtonoma.

| 1.8. | Jeħtieġ li l-SMEs jirċievu appoġġ immirat u jkollhom aċċess għal programmi ta’ finanzjament li jżidu r-reżiljenza tagħhom għall-attakki ċibernetiċi, kif ukoll opportunitajiet ta’ assistenza, taħriġ u edukazzjoni dwar ir-riskji ċibernetiċi u kif jissalvagwardjaw kontrihom. L-UE għandha tipprovdi mekkaniżmu ta’ inċentivi li jrawwem il-familjarizzazzjoni progressiva għall-SMEs u l-iżvilupp ta’ SMEs innovattivi. |
| --- | --- |

1.8.

Jeħtieġ li l-SMEs jirċievu appoġġ immirat u jkollhom aċċess għal programmi ta’ finanzjament li jżidu r-reżiljenza tagħhom għall-attakki ċibernetiċi, kif ukoll opportunitajiet ta’ assistenza, taħriġ u edukazzjoni dwar ir-riskji ċibernetiċi u kif jissalvagwardjaw kontrihom. L-UE għandha tipprovdi mekkaniżmu ta’ inċentivi li jrawwem il-familjarizzazzjoni progressiva għall-SMEs u l-iżvilupp ta’ SMEs innovattivi.

| 1.9. | Il-KESE jappoġġja l-pjan li tiġi stabbilita Akkademja għall-Ħiliet Ċibernetiċi, u jitlob lill-Kummissjoni Ewropea tikkoordina u tiffinanzja programmi ta’ taħriġ u edukazzjoni vokazzjonali fuq skala kbira li jinvolvu lill-Istati Membri kollha u li għandhom l-għan li joħolqu forza tax-xogħol b’ħiliet għall-aġenziji u l-organizzazzjonijiet kollha involuti fiċ-ċiberdifiża, kif ukoll għan-networks ċivili privati. |
| --- | --- |

1.9.

Il-KESE jappoġġja l-pjan li tiġi stabbilita Akkademja għall-Ħiliet Ċibernetiċi, u jitlob lill-Kummissjoni Ewropea tikkoordina u tiffinanzja programmi ta’ taħriġ u edukazzjoni vokazzjonali fuq skala kbira li jinvolvu lill-Istati Membri kollha u li għandhom l-għan li joħolqu forza tax-xogħol b’ħiliet għall-aġenziji u l-organizzazzjonijiet kollha involuti fiċ-ċiberdifiża, kif ukoll għan-networks ċivili privati.

| 1.10. | Il-Kumitat iqis li s-sensibilizzazzjoni taċ-ċittadini dwar iċ-ċibersigurtà hija kruċjali biex jitnaqqas l-esponiment għall-attakki ċibernetiċi, u jappella għal kurrikuli tal-edukazzjoni u programmi ta’ taħriġ tul il-ħajja dwar iċ-ċibersigurtà li jiffukaw fuq it-titjib tal-ħiliet u l-għarfien ċibernetiċi. Il-KESE jappoġġja l-integrazzjoni taċ-ċibersigurtà fil-politiki pubbliċi futuri kollha tal-UE, u li l-pubbliku inġenerali jiġi infurmat dwar it-theddid ċibernetiku. |
| --- | --- |

1.10.

Il-Kumitat iqis li s-sensibilizzazzjoni taċ-ċittadini dwar iċ-ċibersigurtà hija kruċjali biex jitnaqqas l-esponiment għall-attakki ċibernetiċi, u jappella għal kurrikuli tal-edukazzjoni u programmi ta’ taħriġ tul il-ħajja dwar iċ-ċibersigurtà li jiffukaw fuq it-titjib tal-ħiliet u l-għarfien ċibernetiċi. Il-KESE jappoġġja l-integrazzjoni taċ-ċibersigurtà fil-politiki pubbliċi futuri kollha tal-UE, u li l-pubbliku inġenerali jiġi infurmat dwar it-theddid ċibernetiku.

| 1.11. | Il-KESE jemmen li kooperazzjoni b’saħħitha mal-alleati tan-NATO f’oqsma militari għandha tiffoka fuq koordinazzjoni u reċiproċità sħiħa, proġetti konġunti ta’ riċerka, żvilupp u innovazzjoni, kondiviżjoni tal-aħjar prattika, programmi kbar ta’ taħriġ u simulazzjonijiet ta’ attakki ċibernetiċi, li l-objettiv ewlieni jkun li tiġi estiża l-kapaċità ta’ rispons komuni. |
| --- | --- |

1.11.

Il-KESE jemmen li kooperazzjoni b’saħħitha mal-alleati tan-NATO f’oqsma militari għandha tiffoka fuq koordinazzjoni u reċiproċità sħiħa, proġetti konġunti ta’ riċerka, żvilupp u innovazzjoni, kondiviżjoni tal-aħjar prattika, programmi kbar ta’ taħriġ u simulazzjonijiet ta’ attakki ċibernetiċi, li l-objettiv ewlieni jkun li tiġi estiża l-kapaċità ta’ rispons komuni.

| 1.12. | Il-Kumitat jistieden lir-Rappreżentant Għoli jeżamina d-djalogi ċibernetiċi bilaterali attwali u jinvolvi ruħu f’diskussjonijiet addizzjonali ma’ pajjiżi oħra u organizzazzjonijiet internazzjonali rilevanti biex jiġi stabbilit qafas dinji għall-aderenza mad-dritt internazzjonali fiċ-ċiberspazju, b’enfasi qawwija fuq ir-reċiproċità. Il-Kumitat iqis li l-UE hija adatta ferm biex tkun minn ta’ quddiem fid-diskussjonijiet internazzjonali dwar il-futur taċ-ċibersigurtà, b’mod partikolari fi ħdan in-Nazzjonijiet Uniti, peress li għandha pedament sod fil-libertajiet demokratiċi fundamentali. |
| --- | --- |

1.12.

Il-Kumitat jistieden lir-Rappreżentant Għoli jeżamina d-djalogi ċibernetiċi bilaterali attwali u jinvolvi ruħu f’diskussjonijiet addizzjonali ma’ pajjiżi oħra u organizzazzjonijiet internazzjonali rilevanti biex jiġi stabbilit qafas dinji għall-aderenza mad-dritt internazzjonali fiċ-ċiberspazju, b’enfasi qawwija fuq ir-reċiproċità. Il-Kumitat iqis li l-UE hija adatta ferm biex tkun minn ta’ quddiem fid-diskussjonijiet internazzjonali dwar il-futur taċ-ċibersigurtà, b’mod partikolari fi ħdan in-Nazzjonijiet Uniti, peress li għandha pedament sod fil-libertajiet demokratiċi fundamentali.

| 1.13. | L-UE għandha tieħu pożizzjoni b’saħħitha kontra kwalunkwe tip ta’ sistema ta’ punteġġ soċjali kontra ċ-ċittadini. Il-KESE jagħmilha ċara li d-demokrazija vera ma tistax teżisti mingħajr protezzjoni effettiva tad-data personali u jemmen li l-ġestjoni responsabbli u effiċjenti tad-data hija essenzjali biex l-iperkonnettività tinbidel f’vantaġġ kompetittiv. |
| --- | --- |

1.13.

L-UE għandha tieħu pożizzjoni b’saħħitha kontra kwalunkwe tip ta’ sistema ta’ punteġġ soċjali kontra ċ-ċittadini. Il-KESE jagħmilha ċara li d-demokrazija vera ma tistax teżisti mingħajr protezzjoni effettiva tad-data personali u jemmen li l-ġestjoni responsabbli u effiċjenti tad-data hija essenzjali biex l-iperkonnettività tinbidel f’vantaġġ kompetittiv.

2.   Introduzzjoni u kummenti ġenerali

Introduzzjoni u kummenti ġenerali

| 2.1. | L-espansjoni diġitali tas-soċjetajiet iġġib magħha għadd kbir ta’ theddid għaċ-ċibersigurtà ġġenerat minn aġġornament teknoloġiku. L-attakki ċibernetiċi żdiedu b’mod sinifikanti fl-għadd u fis-sofistikazzjoni f’dawn l-aħħar ftit snin, u dan idgħajjef is-sigurtà kemm tal-entitajiet pubbliċi kif ukoll ta’ dawk privati. Kemm jekk qed nitkellmu dwar ransomware, malware, attakki bl-email, ksur tad-data, diżinformazzjoni, attakki distribwiti li jwaqqfu s-servizz (DDoS) jew forom oħra ta’ attakki, dawn kollha joħolqu theddida konsistenti u kontinwa għas-sigurtà tal-UE kollha kemm hi. |
| --- | --- |

2.1.

L-espansjoni diġitali tas-soċjetajiet iġġib magħha għadd kbir ta’ theddid għaċ-ċibersigurtà ġġenerat minn aġġornament teknoloġiku. L-attakki ċibernetiċi żdiedu b’mod sinifikanti fl-għadd u fis-sofistikazzjoni f’dawn l-aħħar ftit snin, u dan idgħajjef is-sigurtà kemm tal-entitajiet pubbliċi kif ukoll ta’ dawk privati. Kemm jekk qed nitkellmu dwar ransomware, malware, attakki bl-email, ksur tad-data, diżinformazzjoni, attakki distribwiti li jwaqqfu s-servizz (DDoS) jew forom oħra ta’ attakki, dawn kollha joħolqu theddida konsistenti u kontinwa għas-sigurtà tal-UE kollha kemm hi.

| 2.2. | Il-KESE jilqa’ l-Komunikazzjoni Konġunta dwar il-Politika tal-UE dwar iċ-Ċiberdifiża (2), u jqis li issa huwa ż-żmien li tittieħed azzjoni, b’urġenza u b’mod koordinat fil-livell tal-UE, li jinvolvi kemm l-ekosistemi taċ-ċiberspazju ċivili kif ukoll militari u li jiżgura l-qafas ta’ investiment adatt għall-kapaċitajiet taċ-ċiberdifiża. Madankollu, il-Kumitat jinnota li l-Komunikazzjoni hija biss dikjarazzjoni ta’ determinazzjoni li tittieħed azzjoni u lista ta’ inizjattivi futuri tal-UE li għandhom jitwettqu, u jsibha impossibbli li jiġi vvalutat jekk dawn l-impenji futuri humiex se jiġu implimentati, peress li n-negozjati futuri bejn il-koleġislaturi naturalment se jinfluwenzaw l-eżitu finali tal-pjan ta’ azzjoni tal-UE dwar iċ-ċibersigurtà. |
| --- | --- |

2.2.

Il-KESE jilqa’ l-Komunikazzjoni Konġunta dwar il-Politika tal-UE dwar iċ-Ċiberdifiża

2

| 2.3. | L-attakk Russu fuq in-network satellitari KA-SAT, li fixkel il-komunikazzjoni bejn il-forzi militari Ukreni, u l-iskandlu reċenti li involva lil Éric Léandri li ġie kkuntrattat minn xi kumpaniji tad-difiża biex iwettaq attivitajiet ta’ spjunaġġ ċibernetiku f’isimhom, qed ipoġġu ċ-ċibersigurtà fuq nett tal-lista ta’ theddid għas-sigurtà fl-UE. Għalkemm il-GDPR huwa leġiżlazzjoni soda tal-UE u ilu fis-seħħ għal diversi snin, huwa ċar li l-ammont dejjem jikber ta’ data disponibbli huwa vulnerabbli, u r-riskju li partijiet terzi jaqsmu l-konfini tal-legalità qed jiżdied kuljum. |
| --- | --- |

2.3.

L-attakk Russu fuq in-network satellitari KA-SAT, li fixkel il-komunikazzjoni bejn il-forzi militari Ukreni, u l-iskandlu reċenti li involva lil Éric Léandri li ġie kkuntrattat minn xi kumpaniji tad-difiża biex iwettaq attivitajiet ta’ spjunaġġ ċibernetiku f’isimhom, qed ipoġġu ċ-ċibersigurtà fuq nett tal-lista ta’ theddid għas-sigurtà fl-UE. Għalkemm il-GDPR huwa leġiżlazzjoni soda tal-UE u ilu fis-seħħ għal diversi snin, huwa ċar li l-ammont dejjem jikber ta’ data disponibbli huwa vulnerabbli, u r-riskju li partijiet terzi jaqsmu l-konfini tal-legalità qed jiżdied kuljum.

| 2.4. | Minħabba n-natura transnazzjonali tal-attakki ċibernetiċi, il-koordinazzjoni tal-UE hija meħtieġa biex titnaqqas il-frammentazzjoni attwali u jiġi żgurat li l-Istati Membri jkunu lesti jikkooperaw u jinvestu b’mod konġunt. Dan huwa partikolarment importanti għal każijiet futuri fejn Stat Membru wieħed jista’ jkun fil-mira ta’ attakk u l-Istati Membri l-oħra kollha għandu jkollhom l-opportunità li jipprovdu appoġġ immedjat. |
| --- | --- |

2.4.

Minħabba n-natura transnazzjonali tal-attakki ċibernetiċi, il-koordinazzjoni tal-UE hija meħtieġa biex titnaqqas il-frammentazzjoni attwali u jiġi żgurat li l-Istati Membri jkunu lesti jikkooperaw u jinvestu b’mod konġunt. Dan huwa partikolarment importanti għal każijiet futuri fejn Stat Membru wieħed jista’ jkun fil-mira ta’ attakk u l-Istati Membri l-oħra kollha għandu jkollhom l-opportunità li jipprovdu appoġġ immedjat.

3.   Naġixxu flimkien għal ċiberdifiża aktar b’saħħitha

Naġixxu flimkien għal ċiberdifiża aktar b’saħħitha

| 3.1. | Il-Kumitat jieħu nota tal-inizjattivi ambizzjużi mħabbra biex jiġi stabbilit Ċentru ta’ Koordinazzjoni tal-UE għaċ-Ċiberdifiża, biex jiġi żviluppat il-proġett CyDEf-X, biex jinħolqu timijiet ta’ reazzjoni rapida ċibernetika, biex tiġi żviluppata Inizjattiva tal-UE għaċ-Ċibersolidarjetà u biex jiġi esplorat l-iżvilupp ta’ skemi ta’ ċertifikazzjoni taċ-ċibersigurtà għall-prodotti, is-servizzi u l-proċessi tal-ICT. Il-KESE jirrakkomanda li l-Istati Membri kollha għandhom jimpenjaw ruħhom li jkunu lesti jipprovdu rispons rapidu 24/7, biċ-Ċentru ta’ Koordinazzjoni tal-UE involut fil-valutazzjoni u l-iżvilupp ta’ rapporti regolari dwar l-istat ta’ tħejjija ċibernetika tal-Istati Membri u l-effettività tal-mekkaniżmu Ewropew ta’ rispons għall-kriżijiet ċibernetiċi, b’enfasi kemm fuq il-kapaċitajiet militari kif ukoll fuq setturi kritiċi identifikati mid-Direttiva NIS 2. Kull Stat Membru għandu jkollu speċjalisti mħarrġa speċifikament biex jintervjenu f’każ ta’ inċidenti ċibernetiċi, u għandu jittestja b’mod regolari l-kapaċità ta’ intervent tiegħu fi Stati Membri oħra. |
| --- | --- |

3.1.

Il-Kumitat jieħu nota tal-inizjattivi ambizzjużi mħabbra biex jiġi stabbilit Ċentru ta’ Koordinazzjoni tal-UE għaċ-Ċiberdifiża, biex jiġi żviluppat il-proġett CyDEf-X, biex jinħolqu timijiet ta’ reazzjoni rapida ċibernetika, biex tiġi żviluppata Inizjattiva tal-UE għaċ-Ċibersolidarjetà u biex jiġi esplorat l-iżvilupp ta’ skemi ta’ ċertifikazzjoni taċ-ċibersigurtà għall-prodotti, is-servizzi u l-proċessi tal-ICT. Il-KESE jirrakkomanda li l-Istati Membri kollha għandhom jimpenjaw ruħhom li jkunu lesti jipprovdu rispons rapidu 24/7, biċ-Ċentru ta’ Koordinazzjoni tal-UE involut fil-valutazzjoni u l-iżvilupp ta’ rapporti regolari dwar l-istat ta’ tħejjija ċibernetika tal-Istati Membri u l-effettività tal-mekkaniżmu Ewropew ta’ rispons għall-kriżijiet ċibernetiċi, b’enfasi kemm fuq il-kapaċitajiet militari kif ukoll fuq setturi kritiċi identifikati mid-Direttiva NIS 2. Kull Stat Membru għandu jkollu speċjalisti mħarrġa speċifikament biex jintervjenu f’każ ta’ inċidenti ċibernetiċi, u għandu jittestja b’mod regolari l-kapaċità ta’ intervent tiegħu fi Stati Membri oħra.

| 3.2. | Għalkemm il-Komunikazzjoni tipprovdi lista twila ta’ titjib pass pass, il-KESE kien qed jittama li jara pjan direzzjonali espliċitu dwar l-implimentazzjoni ta’ dawn l-inizjattivi, b’governanza ċara u skadenzi għas-sottomissjoni u l-adozzjoni. Barra minn hekk, il-Kumitat kien qed jistenna li s-soċjetà ċivili organizzata tingħata rwol aktar prominenti fl-iżvilupp ta’ dawn il-proposti. |
| --- | --- |

3.2.

Għalkemm il-Komunikazzjoni tipprovdi lista twila ta’ titjib pass pass, il-KESE kien qed jittama li jara pjan direzzjonali espliċitu dwar l-implimentazzjoni ta’ dawn l-inizjattivi, b’governanza ċara u skadenzi għas-sottomissjoni u l-adozzjoni. Barra minn hekk, il-Kumitat kien qed jistenna li s-soċjetà ċivili organizzata tingħata rwol aktar prominenti fl-iżvilupp ta’ dawn il-proposti.

| 3.3. | Il-KESE jqis li l-Istati Membri jeħtieġ li jsaħħu l-kapaċità interna tagħhom biex jiġġieldu t-theddid ċibernetiku, u li jinvolvu ruħhom fi proġetti ta’ kooperazzjoni u jikkondividu l-informazzjoni u l-aħjar prattiki mal-kontropartijiet tagħhom fi Stati Membri oħra. Hemm bżonn ta’ investiment rapidu fil-kapaċitajiet taċ-ċiberdifiża u fl-użu aċċellerat tat-teknoloġija (3) fl-Istati Membri kollha, kif ukoll fi tħejjija komuni biex jiġu identifikati ċ-ċiberattakki, u jkun hemm irkupru minnhom u difiża kontra ċ-ċiberattakki. Sabiex tiġi appoġġjata l-awtonomija taċ-ċibersigurtà tal-Unjoni, il-Kumitat iqis li trid tiġi żviluppata pjattaforma dinamika ta’ ttestjar f’ħin reali u ta’ kondiviżjoni tal-informazzjoni, jew tiġi adottata mis-settur privat, iffukata fuq l-identifikazzjoni tal-kapaċitajiet neqsin attwali. |
| --- | --- |

3.3.

Il-KESE jqis li l-Istati Membri jeħtieġ li jsaħħu l-kapaċità interna tagħhom biex jiġġieldu t-theddid ċibernetiku, u li jinvolvu ruħhom fi proġetti ta’ kooperazzjoni u jikkondividu l-informazzjoni u l-aħjar prattiki mal-kontropartijiet tagħhom fi Stati Membri oħra. Hemm bżonn ta’ investiment rapidu fil-kapaċitajiet taċ-ċiberdifiża u fl-użu aċċellerat tat-teknoloġija (3

| 3.4. | Il-KESE jaqbel mal-fehma li, f’dan l-istadju, l-operazzjonijiet militari taċ-ċiberspazju għandhom jibqgħu strettament kompetenza tal-Istati Membri; il-Kumitat jappoġġja l-kooperazzjoni mħabbra bejn l-Iskwadri Militari ta’ Rispons f’Emerġenza relatata mal-Kompjuters (milCERTs), l-Iskwadri ta’ Rispons għal Inċidenti relatati mas-Sigurtà tal-Kompjuters (CSIRTs) u l-Iskwadra ta’ Rispons f’Emerġenza relatata mal-Kompjuters għall-istituzzjonijiet, il-korpi u l-aġenziji Ewropej (CERT-UE). |
| --- | --- |

3.4.

Il-KESE jaqbel mal-fehma li, f’dan l-istadju, l-operazzjonijiet militari taċ-ċiberspazju għandhom jibqgħu strettament kompetenza tal-Istati Membri; il-Kumitat jappoġġja l-kooperazzjoni mħabbra bejn l-Iskwadri Militari ta’ Rispons f’Emerġenza relatata mal-Kompjuters (milCERTs), l-Iskwadri ta’ Rispons għal Inċidenti relatati mas-Sigurtà tal-Kompjuters (CSIRTs) u l-Iskwadra ta’ Rispons f’Emerġenza relatata mal-Kompjuters għall-istituzzjonijiet, il-korpi u l-aġenziji Ewropej (CERT-UE).

| 3.5. | Id-Direttiva NIS 2 adottata reċentement u d-Direttiva dwar ir-reżiljenza tal-entitajiet kritiċi (4) diġà stabbilixxew obbligi nazzjonali u settorjali speċifiċi għall-qafas taċ-ċiberdifiża tal-UE. Hija meħtieġa aktar azzjoni biex tittejjeb il-kapaċità ta’ detezzjoni kollettiva tal-UE, u l-KESE jappella għal investiment fir-riċerka u l-iżvilupp għall-iżvilupp ta’ kapaċitajiet tal-UE mill-aktar avvanzati. |
| --- | --- |

3.5.

Id-Direttiva NIS 2 adottata reċentement u d-Direttiva dwar ir-reżiljenza tal-entitajiet kritiċi (4

4.   Tiġi żgurata l-ekosistema tad-difiża tal-UE

Tiġi żgurata l-ekosistema tad-difiża tal-UE

| 4.1. | Il-KESE jemmen li l-kumplessitajiet inerenti u l-isfidi teknoloġiċi li qed jevolvu malajr biddlu l-ekosistema tad-difiża, u li ċ-ċibersigurtà saret suġġett komuni kemm għas-setturi militari u ċivili, kif ukoll għaċ-ċittadini tal-UE. Il-kooperazzjoni bejn l-ekosistemi ċivili u militari issa hija aktar importanti minn qatt qabel u għandha ġġib benefiċċji f’termini ta’ maniġġar ta’ kriżijiet aktar effettiv, kif ukoll progress kontinwu u interoperabbiltà, filwaqt li jiġu evitati d-duplikazzjoni jew il-multiplikazzjoni tal-istess sforzi u investimenti. L-Istati Membri għandhom ikunu lesti li jwettqu testijiet tal-istress tal-infrastruttura kritika nazzjonali sabiex jivvalutaw u jżidu r-reżiljenza għal attakki ċibernetiċi futuri. |
| --- | --- |

4.1.

Il-KESE jemmen li l-kumplessitajiet inerenti u l-isfidi teknoloġiċi li qed jevolvu malajr biddlu l-ekosistema tad-difiża, u li ċ-ċibersigurtà saret suġġett komuni kemm għas-setturi militari u ċivili, kif ukoll għaċ-ċittadini tal-UE. Il-kooperazzjoni bejn l-ekosistemi ċivili u militari issa hija aktar importanti minn qatt qabel u għandha ġġib benefiċċji f’termini ta’ maniġġar ta’ kriżijiet aktar effettiv, kif ukoll progress kontinwu u interoperabbiltà, filwaqt li jiġu evitati d-duplikazzjoni jew il-multiplikazzjoni tal-istess sforzi u investimenti. L-Istati Membri għandhom ikunu lesti li jwettqu testijiet tal-istress tal-infrastruttura kritika nazzjonali sabiex jivvalutaw u jżidu r-reżiljenza għal attakki ċibernetiċi futuri.

| 4.2. | Il-KESE jqis li l-investimenti fiċ-ċiberdifiża għandhom, bħala prijorità, ikunu mmirati lejn il-protezzjoni taċ-ċittadini tal-UE u l-infrastruttura kritika. Minħabba l-pass mgħaġġel tat-trasformazzjoni diġitali u l-evoluzzjoni rapida tax-xenarju tat-theddid, il-Kumitat iħeġġeġ bil-qawwa li għandhom jiġu miftiehma aġġornamenti f’waqthom għall-prijoritajiet u l-investiment bejn l-UE u l-Istati Membri, b’konsultazzjoni bir-reqqa mal-partijiet ikkonċernati privati rilevanti. Ħafna drabi l-apparati tal-Internet tal-oġġetti (IoT) ma jkunux protetti daqs apparati tradizzjonali, u l-KESE jitlob li jiġi żgurat livell minimu ta’ sigurtà permezz tal-pjattaformi tal-IDAM (Immaniġġjar tal-Identità u tal-Aċċess). Barra minn hekk, peress li ċ-ċertifikazzjoni hija metodu ewlieni biex jiġi pprovdut livell ogħla ta’ sigurtà, il-Kumitat jitlob li l-approċċ il-ġdid ta’ ċertifikazzjoni tal-UE jpoġġi aktar enfasi fuq is-sigurtà tal-IoT. |
| --- | --- |

4.2.

Il-KESE jqis li l-investimenti fiċ-ċiberdifiża għandhom, bħala prijorità, ikunu mmirati lejn il-protezzjoni taċ-ċittadini tal-UE u l-infrastruttura kritika. Minħabba l-pass mgħaġġel tat-trasformazzjoni diġitali u l-evoluzzjoni rapida tax-xenarju tat-theddid, il-Kumitat iħeġġeġ bil-qawwa li għandhom jiġu miftiehma aġġornamenti f’waqthom għall-prijoritajiet u l-investiment bejn l-UE u l-Istati Membri, b’konsultazzjoni bir-reqqa mal-partijiet ikkonċernati privati rilevanti. Ħafna drabi l-apparati tal-Internet tal-oġġetti (IoT) ma jkunux protetti daqs apparati tradizzjonali, u l-KESE jitlob li jiġi żgurat livell minimu ta’ sigurtà permezz tal-pjattaformi tal-IDAM (Immaniġġjar tal-Identità u tal-Aċċess). Barra minn hekk, peress li ċ-ċertifikazzjoni hija metodu ewlieni biex jiġi pprovdut livell ogħla ta’ sigurtà, il-Kumitat jitlob li l-approċċ il-ġdid ta’ ċertifikazzjoni tal-UE jpoġġi aktar enfasi fuq is-sigurtà tal-IoT.

| 4.3. | L-UE jeħtiġilha tibni reżiljenza għall-attakki ċibernetiċi u toħloq deterrenza ċibernetika effettiva. L-infrastruttura kritika trid tiġi protetta kontra attakki ċibernetiċi ta’ kull tip, inkluż mis-sistemi ta’ difiża tal-UE. Il-Kumitat iqis li huwa fl-interess strateġiku tal-UE li tiżgura li l-Unjoni żżomm u tiżviluppa l-kapaċitajiet essenzjali biex tiggarantixxi l-ekonomija diġitali, is-soċjetà u d-demokrazija tagħha, biex tikseb sovranità diġitali sħiħa bħala l-uniku mod biex tipproteġi t-teknoloġiji kritiċi u biex tipprovdi servizzi taċ-ċibersigurtà ewlenin effettivi. It-tnaqqis tad-dipendenzi minn pajjiżi terzi huwa vitali wkoll għall-awtonomija strateġika tal-UE. Il-KESE jemmen li l-aġenziji settorjali tal-UE (ENISA, EASA, ERA, EMA, EBA, ESA, HADEA eċċ.) għandhom ikunu involuti fil-proċess u jipprovdu gwida fl-iżvilupp ta’ skemi taċ-ċibersigurtà. |
| --- | --- |

4.3.

L-UE jeħtiġilha tibni reżiljenza għall-attakki ċibernetiċi u toħloq deterrenza ċibernetika effettiva. L-infrastruttura kritika trid tiġi protetta kontra attakki ċibernetiċi ta’ kull tip, inkluż mis-sistemi ta’ difiża tal-UE. Il-Kumitat iqis li huwa fl-interess strateġiku tal-UE li tiżgura li l-Unjoni żżomm u tiżviluppa l-kapaċitajiet essenzjali biex tiggarantixxi l-ekonomija diġitali, is-soċjetà u d-demokrazija tagħha, biex tikseb sovranità diġitali sħiħa bħala l-uniku mod biex tipproteġi t-teknoloġiji kritiċi u biex tipprovdi servizzi taċ-ċibersigurtà ewlenin effettivi. It-tnaqqis tad-dipendenzi minn pajjiżi terzi huwa vitali wkoll għall-awtonomija strateġika tal-UE. Il-KESE jemmen li l-aġenziji settorjali tal-UE (ENISA, EASA, ERA, EMA, EBA, ESA, HADEA eċċ.) għandhom ikunu involuti fil-proċess u jipprovdu gwida fl-iżvilupp ta’ skemi taċ-ċibersigurtà.

| 4.4. | Il-pandemija tal-COVID-19 aċċellerat it-tranżizzjoni diġitali u ttrasformat ix-xogħol tradizzjonali f’xogħol ibridu u/jew mill-bogħod, u ħolqot relazzjonijiet u aspettattivi tax-xogħol ġodda kif ukoll klassi ġdida ta’ nomadi diġitali, li qed jiżdiedu fl-għadd. Il-KESE jinnota l-bidliet rapidi fis-suq tax-xogħol, li ġġeneraw l-adozzjoni tal-arkitettura b’fiduċja żero mill-kumpaniji, permezz ta’ soluzzjonijiet IAM (Ġestjoni tal-Identitajiet u l-Aċċessi) u PAM (Ġestjoni ta’ Aċċess Privileġġat). Il-Kumitat iqis li dan it-tip ta’ ġestjoni tar-riżorsi tal-kumpaniji joffri soluzzjonijiet ġodda relatati mat-theddid ċibernetiku, u jqis li s-settur privat għandu jiġi appoġġjat fit-tisħiħ tal-livell ta’ sigurtà tas-soluzzjonijiet diġitali innovattivi tagħhom. |
| --- | --- |

4.4.

Il-pandemija tal-COVID-19 aċċellerat it-tranżizzjoni diġitali u ttrasformat ix-xogħol tradizzjonali f’xogħol ibridu u/jew mill-bogħod, u ħolqot relazzjonijiet u aspettattivi tax-xogħol ġodda kif ukoll klassi ġdida ta’ nomadi diġitali, li qed jiżdiedu fl-għadd. Il-KESE jinnota l-bidliet rapidi fis-suq tax-xogħol, li ġġeneraw l-adozzjoni tal-arkitettura b’fiduċja żero mill-kumpaniji, permezz ta’ soluzzjonijiet IAM (Ġestjoni tal-Identitajiet u l-Aċċessi) u PAM (Ġestjoni ta’ Aċċess Privileġġat). Il-Kumitat iqis li dan it-tip ta’ ġestjoni tar-riżorsi tal-kumpaniji joffri soluzzjonijiet ġodda relatati mat-theddid ċibernetiku, u jqis li s-settur privat għandu jiġi appoġġjat fit-tisħiħ tal-livell ta’ sigurtà tas-soluzzjonijiet diġitali innovattivi tagħhom.

| 4.5. | Il-KESE huwa pjuttost diżappuntat bid-dikjarazzjoni tal-Kummissjoni li “jista’ jiġi stabbilit pjan ta’ implimentazzjoni f’kooperazzjoni mal-Istati Membri”, u jqis li tali pjan ta’ implimentazzjoni huwa obbligatorju. Jemmen li dan għandu jiġi abbozzat b’mod konġunt mal-Istati Membri u implimentat malajr kemm jista’ jkun. Il-Kumitat huwa mħasseb dwar il-pożizzjoni ħafifa adottata mill-Kummissjoni, u jħeġġeġ lill-istituzzjonijiet tal-UE u lill-Istati Membri biex jiffaċilitaw progress rapidu fl-inizjattivi mħabbra. |
| --- | --- |

4.5.

Il-KESE huwa pjuttost diżappuntat bid-dikjarazzjoni tal-Kummissjoni li “jista’ jiġi stabbilit pjan ta’ implimentazzjoni f’kooperazzjoni mal-Istati Membri”, u jqis li tali pjan ta’ implimentazzjoni huwa obbligatorju. Jemmen li dan għandu jiġi abbozzat b’mod konġunt mal-Istati Membri u implimentat malajr kemm jista’ jkun. Il-Kumitat huwa mħasseb dwar il-pożizzjoni ħafifa adottata mill-Kummissjoni, u jħeġġeġ lill-istituzzjonijiet tal-UE u lill-Istati Membri biex jiffaċilitaw progress rapidu fl-inizjattivi mħabbra.

5.   Investiment fil-kapaċitajiet taċ-ċiberdifiża

Investiment fil-kapaċitajiet taċ-ċiberdifiża

| 5.1. | Hekk kif l-iżvilupp teknoloġiku qed javvanza b’mod rapidu, iċ-ċiberspazju sar l-aktar qasam ġdid tal-gwerra, wara l-art, il-baħar, l-ajru u l-ispazju. Dan iġġenera wkoll opportunitajiet kbar ta’ kriminalità għal atturi ċibernetiċi malizzjużi li jvarjaw minn hackers indipendenti għal kriminali professjonali u anke atturi statali. |
| --- | --- |

5.1.

Hekk kif l-iżvilupp teknoloġiku qed javvanza b’mod rapidu, iċ-ċiberspazju sar l-aktar qasam ġdid tal-gwerra, wara l-art, il-baħar, l-ajru u l-ispazju. Dan iġġenera wkoll opportunitajiet kbar ta’ kriminalità għal atturi ċibernetiċi malizzjużi li jvarjaw minn hackers indipendenti għal kriminali professjonali u anke atturi statali.

| 5.2. | L-investiment fir-riċerka u l-iżvilupp huwa vitali u l-KESE jilqa’ l-fondi ddedikati eżistenti fi ħdan il-Programm Ewropa Diġitali, il-Fond Ewropew għad-Difiża, Orizzont Ewropa u l-programmi nazzjonali għall-irkupru. Madankollu, il-Kumitat japprezza aktar proġetti transnazzjonali li jiffukaw fuq il-kooperazzjoni u l-interoperabbiltà bejn is-sistemi taċ-ċiberdifiża fl-Istati Membri kollha, kif ukoll aktar sinerġiji bejn l-istrumenti ta’ finanzjament, speċjalment dawk li jappoġġjaw lill-SMEs innovattivi. |
| --- | --- |

5.2.

L-investiment fir-riċerka u l-iżvilupp huwa vitali u l-KESE jilqa’ l-fondi ddedikati eżistenti fi ħdan il-Programm Ewropa Diġitali, il-Fond Ewropew għad-Difiża, Orizzont Ewropa u l-programmi nazzjonali għall-irkupru. Madankollu, il-Kumitat japprezza aktar proġetti transnazzjonali li jiffukaw fuq il-kooperazzjoni u l-interoperabbiltà bejn is-sistemi taċ-ċiberdifiża fl-Istati Membri kollha, kif ukoll aktar sinerġiji bejn l-istrumenti ta’ finanzjament, speċjalment dawk li jappoġġjaw lill-SMEs innovattivi.

| 5.3. | Kif imħabbar fl-Istrateġija tal-UE dwar iċ-Ċibersigurtà fl-2020, il-Kumitat jinnota li l-iskadenza biex tinħoloq iċ-Ċiberunità Konġunta hija din is-sena, u qed jistenna aġġornamenti dwar il-finalizzazzjoni tal-proċess u t-tħejjija tal-UE biex tirrispondi għal inċidenti ċibernetiċi fuq skala kbira. Il-KESE jistenna li din ittejjeb l-għarfien tas-sitwazzjoni tal-UE u l-kapaċità ġenerali li tirrispondi u tirkupra. |
| --- | --- |

5.3.

Kif imħabbar fl-Istrateġija tal-UE dwar iċ-Ċibersigurtà fl-2020, il-Kumitat jinnota li l-iskadenza biex tinħoloq iċ-Ċiberunità Konġunta hija din is-sena, u qed jistenna aġġornamenti dwar il-finalizzazzjoni tal-proċess u t-tħejjija tal-UE biex tirrispondi għal inċidenti ċibernetiċi fuq skala kbira. Il-KESE jistenna li din ittejjeb l-għarfien tas-sitwazzjoni tal-UE u l-kapaċità ġenerali li tirrispondi u tirkupra.

| 5.4. | Il-KESE jappoġġja l-estensjoni tal-mandat tal-ECCC biex jappoġġja l-attività taċ-Ċentru ta’ Koordinazzjoni tal-UE għaċ-Ċiberdifiża. Barra minn hekk, dan in-network jista’ jappoġġja s-sovranità diġitali Ewropea billi jiżviluppa bażi industrijali Ewropea kompetittiva għal kapaċitajiet teknoloġiċi ewlenin, ibbażata parzjalment fuq xogħol żviluppat minn sħubijiet pubbliċi-privati kuntrattwali. Is-sħubijiet pubbliċi-privati wrew li huma l-aktar approċċ effettiv għat-titjib taċ-ċibersigurtà tal-ekosistema diġitali kollha, iżda dan ma jistax ikun unidirezzjonali: l-istituzzjonijiet pubbliċi għandhom jikkondividu wkoll l-intelligence tagħhom mas-settur privat. |
| --- | --- |

5.4.

Il-KESE jappoġġja l-estensjoni tal-mandat tal-ECCC biex jappoġġja l-attività taċ-Ċentru ta’ Koordinazzjoni tal-UE għaċ-Ċiberdifiża. Barra minn hekk, dan in-network jista’ jappoġġja s-sovranità diġitali Ewropea billi jiżviluppa bażi industrijali Ewropea kompetittiva għal kapaċitajiet teknoloġiċi ewlenin, ibbażata parzjalment fuq xogħol żviluppat minn sħubijiet pubbliċi-privati kuntrattwali. Is-sħubijiet pubbliċi-privati wrew li huma l-aktar approċċ effettiv għat-titjib taċ-ċibersigurtà tal-ekosistema diġitali kollha, iżda dan ma jistax ikun unidirezzjonali: l-istituzzjonijiet pubbliċi għandhom jikkondividu wkoll l-intelligence tagħhom mas-settur privat.

| 5.5. | Il-KESE jinnota li, sabiex jiġu indirizzati t-tentattivi futuri ta’ hacking mill-kompjuters kwantistiċi, l-UE jeħtiġilha tinvesti minnufih f’teknoloġiji mill-aktar avvanzati bħall-kriptografija postkwantistika. Jemmen li huwa indispensabbli għall-Ewropa li tadotta approċċ fuq perjodu medju fir-rigward tal-awtonomija, u jirrakkomanda bil-qawwa li jiġu żviluppati faċilitajiet ta’ riċerka u produzzjoni minn kumpaniji bbażati fl-UE. Il-KESE jqis li huwa importanti li jiżdiedu r-riżorsi tal-UE għar-riċerka u l-innovazzjoni diġitali u li jiġi appoġġjat l-investiment tal-operaturi u tal-fornituri f’funzjonalitajiet tekniċi ġodda tas-sigurtà, relatati wkoll ma’ xejriet ġodda bħar-realtà awmentata u l-metavers. B’mod partikolari, huwa essenzjali li tinbena infrastruttura tal-cloud distribwita fl-Ewropa bbażata fuq regoli Ewropej dwar suġġetti bħall-ħżin u l-ipproċessar tad-data (5). |
| --- | --- |

5.5.

Il-KESE jinnota li, sabiex jiġu indirizzati t-tentattivi futuri ta’ hacking mill-kompjuters kwantistiċi, l-UE jeħtiġilha tinvesti minnufih f’teknoloġiji mill-aktar avvanzati bħall-kriptografija postkwantistika. Jemmen li huwa indispensabbli għall-Ewropa li tadotta approċċ fuq perjodu medju fir-rigward tal-awtonomija, u jirrakkomanda bil-qawwa li jiġu żviluppati faċilitajiet ta’ riċerka u produzzjoni minn kumpaniji bbażati fl-UE. Il-KESE jqis li huwa importanti li jiżdiedu r-riżorsi tal-UE għar-riċerka u l-innovazzjoni diġitali u li jiġi appoġġjat l-investiment tal-operaturi u tal-fornituri f’funzjonalitajiet tekniċi ġodda tas-sigurtà, relatati wkoll ma’ xejriet ġodda bħar-realtà awmentata u l-metavers. B’mod partikolari, huwa essenzjali li tinbena infrastruttura tal-cloud distribwita fl-Ewropa bbażata fuq regoli Ewropej dwar suġġetti bħall-ħżin u l-ipproċessar tad-data (5

| 5.6. | Jeħtieġ li l-SMEs jingħataw attenzjoni speċifika u jkollhom aċċess għal programmi ta’ finanzjament li jżidu t-tħejjija tagħhom għal kontra l-attakki ċibernetiċi, kif ukoll għal programmi ta’ assistenza, taħriġ u edukazzjoni li jgħinuhom jifhmu r-riskji ċibernetiċi u kif jipproteġu lilhom infushom. L-UE għandha tipprovdi mekkaniżmu ta’ inċentivi li jrawwem il-familjarizzazzjoni progressiva għall-SMEs. |
| --- | --- |

5.6.

Jeħtieġ li l-SMEs jingħataw attenzjoni speċifika u jkollhom aċċess għal programmi ta’ finanzjament li jżidu t-tħejjija tagħhom għal kontra l-attakki ċibernetiċi, kif ukoll għal programmi ta’ assistenza, taħriġ u edukazzjoni li jgħinuhom jifhmu r-riskji ċibernetiċi u kif jipproteġu lilhom infushom. L-UE għandha tipprovdi mekkaniżmu ta’ inċentivi li jrawwem il-familjarizzazzjoni progressiva għall-SMEs.

| 5.7. | Il-Kummissjoni tistma li n-nuqqas ta’ ħiliet eżistenti fiċ-ċibersigurtà huwa ta’ nofs miljun persuna, u l-KESE japprezza l-proposta li tinħoloq Akkademja għall-Ħiliet Ċibernetiċi. Huwa ċar li l-isforzi fil-livell tal-Istati Membri mhumiex biżżejjed biex titnaqqas id-diskrepanza fil-ħiliet, għalhekk il-Kumitat jissuġġerixxi li, flimkien mat-tnedija tal-Akkademja, il-Kummissjoni tuża l-momentum li qed toffri s-Sena Ewropea tal-Ħiliet u tikkoordina u tiffinanzja programmi ta’ taħriġ fuq skala kbira u programmi tal-edukazzjoni u taħriġ vokazzjonali fil-livell tal-UE li jinvolvu lill-Istati Membri kollha, u li jiffukaw fuq il-ħolqien ta’ forza tax-xogħol b’ħiliet speċjalizzati għall-aġenziji u l-korpi kollha involuti fiċ-ċiberdifiża, kif ukoll għan-networks ċivili privati. Għandha ssir enfasi partikolari fuq it-taħriġ tal-forza tax-xogħol, b’mod partikolari fl-oqsma tax-xjenza, it-teknoloġija, l-inġinerija u l-matematika (STEM). |
| --- | --- |

5.7.

Il-Kummissjoni tistma li n-nuqqas ta’ ħiliet eżistenti fiċ-ċibersigurtà huwa ta’ nofs miljun persuna, u l-KESE japprezza l-proposta li tinħoloq Akkademja għall-Ħiliet Ċibernetiċi. Huwa ċar li l-isforzi fil-livell tal-Istati Membri mhumiex biżżejjed biex titnaqqas id-diskrepanza fil-ħiliet, għalhekk il-Kumitat jissuġġerixxi li, flimkien mat-tnedija tal-Akkademja, il-Kummissjoni tuża l-momentum li qed toffri s-Sena Ewropea tal-Ħiliet u tikkoordina u tiffinanzja programmi ta’ taħriġ fuq skala kbira u programmi tal-edukazzjoni u taħriġ vokazzjonali fil-livell tal-UE li jinvolvu lill-Istati Membri kollha, u li jiffukaw fuq il-ħolqien ta’ forza tax-xogħol b’ħiliet speċjalizzati għall-aġenziji u l-korpi kollha involuti fiċ-ċiberdifiża, kif ukoll għan-networks ċivili privati. Għandha ssir enfasi partikolari fuq it-taħriġ tal-forza tax-xogħol, b’mod partikolari fl-oqsma tax-xjenza, it-teknoloġija, l-inġinerija u l-matematika (STEM).

| 5.8. | Barra minn hekk, il-KESE jqis li huwa essenzjali li tiżdied is-sensibilizzazzjoni taċ-ċittadini dwar iċ-ċibersigurtà sabiex jitnaqqas l-esponiment għall-attakki ċibernetiċi, speċjalment fir-rigward taċ-ċiberkriminalità bażika mmirata lejn il-popolazzjoni inġenerali. Il-Kumitat jappella għal kurrikuli tal-edukazzjoni dwar iċ-ċibersigurtà u programmi ta’ taħriġ tul il-ħajja dwar iċ-ċibersigurtà li se jiffukaw fuq it-titjib tal-ħiliet ċibernetiċi u jagħmlu ċ-ċibersigurtà aktar familjari u attraenti għaċ-ċittadini, speċjalment għall-ġenerazzjoni żagħżugħa. Il-KESE huwa favur l-integrazzjoni tar-riflessjonijiet dwar iċ-ċibersigurtà fil-politiki pubbliċi futuri kollha tal-UE u li l-pubbliku inġenerali jiġi infurmat dwar it-theddid ċibernetiku, inkluż permezz ta’ programmi ta’ taħriġ mingħajr ħlas għall-popolazzjoni kollha, apps ta’ informazzjoni b’xejn għall-ismartphones, jew permezz ta’ komunikazzjoni fuq it-televixin matul il-ħinijiet l-aktar popolari mal-udjenzi. L-avvanz kulturali mifrux f’kull livell tas-soċjetà, lejn approċċ “orjentat lejn iċ-ċibersigurtà”, għandu jiġi promoss b’mod parallel ma’ dawn l-azzjonijiet. |
| --- | --- |

5.8.

Barra minn hekk, il-KESE jqis li huwa essenzjali li tiżdied is-sensibilizzazzjoni taċ-ċittadini dwar iċ-ċibersigurtà sabiex jitnaqqas l-esponiment għall-attakki ċibernetiċi, speċjalment fir-rigward taċ-ċiberkriminalità bażika mmirata lejn il-popolazzjoni inġenerali. Il-Kumitat jappella għal kurrikuli tal-edukazzjoni dwar iċ-ċibersigurtà u programmi ta’ taħriġ tul il-ħajja dwar iċ-ċibersigurtà li se jiffukaw fuq it-titjib tal-ħiliet ċibernetiċi u jagħmlu ċ-ċibersigurtà aktar familjari u attraenti għaċ-ċittadini, speċjalment għall-ġenerazzjoni żagħżugħa. Il-KESE huwa favur l-integrazzjoni tar-riflessjonijiet dwar iċ-ċibersigurtà fil-politiki pubbliċi futuri kollha tal-UE u li l-pubbliku inġenerali jiġi infurmat dwar it-theddid ċibernetiku, inkluż permezz ta’ programmi ta’ taħriġ mingħajr ħlas għall-popolazzjoni kollha, apps ta’ informazzjoni b’xejn għall-ismartphones, jew permezz ta’ komunikazzjoni fuq it-televixin matul il-ħinijiet l-aktar popolari mal-udjenzi. L-avvanz kulturali mifrux f’kull livell tas-soċjetà, lejn approċċ “orjentat lejn iċ-ċibersigurtà”, għandu jiġi promoss b’mod parallel ma’ dawn l-azzjonijiet.

| 5.9. | Il-KESE jemmen li huwa essenzjali li jiġi vvalutat il-profil tar-riskju tal-fornituri u li jiġu applikati restrizzjonijiet rilevanti għal dawk li jitqiesu ta’ riskju għoli, inklużi projbizzjonijiet meħtieġa fuq assi u applikazzjonijiet ewlenin definiti bħala kritiċi u sensittivi fil-valutazzjoni tar-riskju kkoordinata fil-livell tal-UE, kif ukoll iċ-ċertifikazzjoni ta’ fornituri ta’ hardware u software ta’ fiduċja. |
| --- | --- |

5.9.

Il-KESE jemmen li huwa essenzjali li jiġi vvalutat il-profil tar-riskju tal-fornituri u li jiġu applikati restrizzjonijiet rilevanti għal dawk li jitqiesu ta’ riskju għoli, inklużi projbizzjonijiet meħtieġa fuq assi u applikazzjonijiet ewlenin definiti bħala kritiċi u sensittivi fil-valutazzjoni tar-riskju kkoordinata fil-livell tal-UE, kif ukoll iċ-ċertifikazzjoni ta’ fornituri ta’ hardware u software ta’ fiduċja.

6.   Nissieħbu biex nindirizzaw sfidi komuni

Nissieħbu biex nindirizzaw sfidi komuni

| 6.1. | Il-livell ta’ tħejjija għal attakki ċibernetiċi futuri jvarja ħafna minn Stat Membru għal ieħor. Il-KESE jqis li l-ewwel pass immedjat huwa li tiġi stabbilita pjattaforma ta’ komunikazzjoni tal-aħjar prattiki intra-UE, fejn l-aktar Stati Membri avvanzati fiċ-ċibernetika jistgħu jaqsmu l-għarfien tagħhom ma’ pajjiżi oħra u jiffaċilitaw l-adozzjoni immedjata tagħhom. Dan jgħin biex titjieb il-fiduċja reċiproka bejn l-entitajiet nazzjonali. It-tieni nett, il-Kumitat jemmen li tenħtieġ kooperazzjoni aktar b’saħħitha bejn l-atturi statali u mhux statali madwar l-UE sabiex tittejjeb iċ-ċibersigurtà tal-prodotti u s-servizzi fis-suq intern. Il-KESE jissuġġerixxi wkoll il-ħolqien ta’ pjattaforma komuni tal-UE għar-rappurtar ta’ inċidenti ċibernetiċi, inkluża lista sewda tal-UE tal-attivisti kollha taċ-ċiberkriminalità. |
| --- | --- |

6.1.

Il-livell ta’ tħejjija għal attakki ċibernetiċi futuri jvarja ħafna minn Stat Membru għal ieħor. Il-KESE jqis li l-ewwel pass immedjat huwa li tiġi stabbilita pjattaforma ta’ komunikazzjoni tal-aħjar prattiki intra-UE, fejn l-aktar Stati Membri avvanzati fiċ-ċibernetika jistgħu jaqsmu l-għarfien tagħhom ma’ pajjiżi oħra u jiffaċilitaw l-adozzjoni immedjata tagħhom. Dan jgħin biex titjieb il-fiduċja reċiproka bejn l-entitajiet nazzjonali. It-tieni nett, il-Kumitat jemmen li tenħtieġ kooperazzjoni aktar b’saħħitha bejn l-atturi statali u mhux statali madwar l-UE sabiex tittejjeb iċ-ċibersigurtà tal-prodotti u s-servizzi fis-suq intern. Il-KESE jissuġġerixxi wkoll il-ħolqien ta’ pjattaforma komuni tal-UE għar-rappurtar ta’ inċidenti ċibernetiċi, inkluża lista sewda tal-UE tal-attivisti kollha taċ-ċiberkriminalità.

| 6.2. | Il-KESE huwa tal-fehma li kooperazzjoni b’saħħitha mal-alleati tagħna tan-NATO fil-qasam militari għandha tkun iffukata mhux biss fuq il-bini tal-kapaċitajiet u l-identifikazzjoni bikrija, iżda wkoll fuq proġetti konġunti ta’ riċerka, żvilupp u innovazzjoni, il-kondiviżjoni tal-aħjar prattiki u l-iskambji bejn esperti, programmi kbar ta’ taħriġ u simulazzjonijiet ta’ attakki ċibernetiċi. L-objettiv ewlieni għandu jkun li tiġi estiża l-kapaċità ta’ rispons komuni u jinħolqu sinerġiji għall-ġlieda kontra t-theddid ibridu futur, wara d-Dikjarazzjonijiet Konġunti ta’ Varsavja tal-2016 u ta’ Brussell tal-2018. Il-kooperazzjoni bejn l-UE u n-NATO għad għandha għadd ta’ possibbiltajiet li jistgħu jiġu sfruttati, u l-progress immedjat jista’ jagħmel differenza reali f’termini tal-iżgurar tas-sigurtà għaċ-ċittadini u s-soċjetajiet tagħna. |
| --- | --- |

6.2.

Il-KESE huwa tal-fehma li kooperazzjoni b’saħħitha mal-alleati tagħna tan-NATO fil-qasam militari għandha tkun iffukata mhux biss fuq il-bini tal-kapaċitajiet u l-identifikazzjoni bikrija, iżda wkoll fuq proġetti konġunti ta’ riċerka, żvilupp u innovazzjoni, il-kondiviżjoni tal-aħjar prattiki u l-iskambji bejn esperti, programmi kbar ta’ taħriġ u simulazzjonijiet ta’ attakki ċibernetiċi. L-objettiv ewlieni għandu jkun li tiġi estiża l-kapaċità ta’ rispons komuni u jinħolqu sinerġiji għall-ġlieda kontra t-theddid ibridu futur, wara d-Dikjarazzjonijiet Konġunti ta’ Varsavja tal-2016 u ta’ Brussell tal-2018. Il-kooperazzjoni bejn l-UE u n-NATO għad għandha għadd ta’ possibbiltajiet li jistgħu jiġu sfruttati, u l-progress immedjat jista’ jagħmel differenza reali f’termini tal-iżgurar tas-sigurtà għaċ-ċittadini u s-soċjetajiet tagħna.

| 6.3. | Il-Kumitat jemmen li d-diskussjonijiet fil-livell globali u mal-imsieħba internazzjonali tagħna għandhom iwittu t-triq għall-promozzjoni ta’ ċiberspazju globali u miftuħ li jipproteġi d-drittijiet tal-bniedem, il-libertajiet fundamentali u l-istat tad-dritt, u jiffoka fuq l-iżvilupp ta’ standards internazzjonali vinkolanti f’setturi bi żvilupp diġitali rapidu. Il-KESE jagħti parir lir-Rappreżentant Għoli biex jirrevedi d-djalogi ċibernetiċi bilaterali eżistenti u jinvolvi ruħu f’aktar negozjati ma’ pajjiżi oħra u organizzazzjonijiet internazzjonali rilevanti sabiex jippromovi qafas globali għall-applikazzjoni tad-dritt internazzjonali fiċ-ċiberspazju, abbażi ta’ kundizzjoni stretta ta’ reċiproċità. |
| --- | --- |

6.3.

Il-Kumitat jemmen li d-diskussjonijiet fil-livell globali u mal-imsieħba internazzjonali tagħna għandhom iwittu t-triq għall-promozzjoni ta’ ċiberspazju globali u miftuħ li jipproteġi d-drittijiet tal-bniedem, il-libertajiet fundamentali u l-istat tad-dritt, u jiffoka fuq l-iżvilupp ta’ standards internazzjonali vinkolanti f’setturi bi żvilupp diġitali rapidu. Il-KESE jagħti parir lir-Rappreżentant Għoli biex jirrevedi d-djalogi ċibernetiċi bilaterali eżistenti u jinvolvi ruħu f’aktar negozjati ma’ pajjiżi oħra u organizzazzjonijiet internazzjonali rilevanti sabiex jippromovi qafas globali għall-applikazzjoni tad-dritt internazzjonali fiċ-ċiberspazju, abbażi ta’ kundizzjoni stretta ta’ reċiproċità.

| 6.4. | Fl-aħħar nett, il-Kumitat jemmen li l-UE tinsab fl-aħjar pożizzjoni biex tmexxi d-dibattiti internazzjonali dwar il-futur taċ-ċibersigurtà, speċjalment fi ħdan id-diskussjonijiet tan-NU, minħabba l-pedament sod tagħha dwar il-libertajiet demokratiċi ewlenin. L-UE jeħtiġilha timpenja ruħha wkoll fil-ġlieda kontra reġimi totalitarji li jeżerċitaw il-monitoraġġ tad-data taċ-ċittadini u jiksru d-drittijiet u l-libertajiet tagħhom, u għandha tieħu pożizzjoni b’saħħitha kontra kwalunkwe tip ta’ sistema ta’ punteġġ għaċ-ċittadini. Il-KESE jagħmel dikjarazzjoni ċara li ma jistax ikun hemm demokrazija reali mingħajr protezzjoni effettiva tad-data personali, u jqis li l-ġestjoni responsabbli u effiċjenti tad-data hija vitali sabiex l-iperkonnettività tinbidel f’assi. |
| --- | --- |

6.4.

Fl-aħħar nett, il-Kumitat jemmen li l-UE tinsab fl-aħjar pożizzjoni biex tmexxi d-dibattiti internazzjonali dwar il-futur taċ-ċibersigurtà, speċjalment fi ħdan id-diskussjonijiet tan-NU, minħabba l-pedament sod tagħha dwar il-libertajiet demokratiċi ewlenin. L-UE jeħtiġilha timpenja ruħha wkoll fil-ġlieda kontra reġimi totalitarji li jeżerċitaw il-monitoraġġ tad-data taċ-ċittadini u jiksru d-drittijiet u l-libertajiet tagħhom, u għandha tieħu pożizzjoni b’saħħitha kontra kwalunkwe tip ta’ sistema ta’ punteġġ għaċ-ċittadini. Il-KESE jagħmel dikjarazzjoni ċara li ma jistax ikun hemm demokrazija reali mingħajr protezzjoni effettiva tad-data personali, u jqis li l-ġestjoni responsabbli u effiċjenti tad-data hija vitali sabiex l-iperkonnettività tinbidel f’assi.

Brussell, l-14 ta’ Ġunju 2023.

Oliver RÖPKE

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  Id-Direttiva (UE) 2022/2555 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-14 ta’ Diċembru 2022 dwar miżuri għal livell għoli komuni ta’ ċibersigurtà madwar l-Unjoni kollha, li temenda r-Regolament (UE) Nru 910/2014 u d-Direttiva (UE) 2018/1972, u li tħassar id-Direttiva (UE) 2016/1148 (Direttiva NIS 2) (ĠU L 333, 27.12.2022, p. 80).

1

(2)  Il-Komunikazzjoni Konġunta tal-Kummissjoni dwar il-Politika tal-UE dwar iċ-Ċiberdifiża

2

(3)  Bħall-Aċċelleratur għall-Innovazzjoni tas-settur tad-Difiża tan-NATO għall-inizjattiva tal-Atlantiku tat-Tramuntana (DIANA)

3

(4)  Id-Direttiva dwar ir-reżiljenza tal-entitajiet kritiċi

4

(5)  Bħal Gaia-X, l-inizjattiva Franko-Ġermaniża

5

---

| 18.8.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 293/27 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 293/27

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Negozjar kollettiv ekoloġiku: prattiki tajbin u prospetti futuri”

(opinjoni esploratorja)

(2023/C 293/05)

Relatur:
  María del Carmen BARRERA CHAMORRO

Relatur:

María del Carmen BARRERA CHAMORRO

Korelatur:
  Marinel Dănuț MUREȘAN

Korelatur:

Marinel Dănuț MUREȘAN

| Konsultazzjoni | Ittra mill-Presidenza Spanjola tal-Kunsill, 27.7.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 31.5.2023 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 14.6.2023 |
| Sessjoni plenarja Nru | 579 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 196/2/11 |

Konsultazzjoni

Ittra mill-Presidenza Spanjola tal-Kunsill, 27.7.2022

Bażi legali

Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza

Adozzjoni fis-sezzjoni

31.5.2023

Adozzjoni fil-plenarja

14.6.2023

Sessjoni plenarja Nru

579

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

196/2/11

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jsostni li l-intrapriżi u l-ħaddiema jeħtieġu mezzi adegwati biex jipparteċipaw fl-isforzi biex jiġi appoġġjat il-ħarsien tal-ambjent u biex jiġi miġġieled it-tibdil fil-klima. Il-KESE jirrispetta r-rwol tas-sistemi nazzjonali tar-relazzjonijiet industrijali u l-awtonomija tal-imsieħba soċjali, iżda jqis li n-negozjar kollettiv fil-livelli adatti jista’ jenfasizza aktar il-kwistjonijiet relatati mat-tranżizzjoni ekoloġika. Jemmen li dan jista’ jseħħ b’mod adatt permezz tal-promozzjoni tan-negozjar kollettiv ekoloġiku fil-livelli kollha. |
| --- | --- |

1.1.

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jsostni li l-intrapriżi u l-ħaddiema jeħtieġu mezzi adegwati biex jipparteċipaw fl-isforzi biex jiġi appoġġjat il-ħarsien tal-ambjent u biex jiġi miġġieled it-tibdil fil-klima. Il-KESE jirrispetta r-rwol tas-sistemi nazzjonali tar-relazzjonijiet industrijali u l-awtonomija tal-imsieħba soċjali, iżda jqis li n-negozjar kollettiv fil-livelli adatti jista’ jenfasizza aktar il-kwistjonijiet relatati mat-tranżizzjoni ekoloġika. Jemmen li dan jista’ jseħħ b’mod adatt permezz tal-promozzjoni tan-negozjar kollettiv ekoloġiku fil-livelli kollha.

| 1.2. | Il-KESE jqis li d-diskussjoni dwar kwistjonijiet ekoloġiċi fi ħdan in-negozjar kollettiv tikkonċerna klawżoli negozjabbli bejn l-imsieħba soċjali fil-qafas ta’ ftehimiet kollettivi li għandhom effett dirett u indirett fuq l-ambjent. Dawn il-klawżoli jistgħu jkopru, iżda mhumiex limitati għal:






  (a) | l-impatt tal-attività tal-kumpaniji fuq l-ambjent; |
| --- | --- | --- |

1.2.

Il-KESE jqis li d-diskussjoni dwar kwistjonijiet ekoloġiċi fi ħdan in-negozjar kollettiv tikkonċerna klawżoli negozjabbli bejn l-imsieħba soċjali fil-qafas ta’ ftehimiet kollettivi li għandhom effett dirett u indirett fuq l-ambjent. Dawn il-klawżoli jistgħu jkopru, iżda mhumiex limitati għal:

(a)

l-impatt tal-attività tal-kumpaniji fuq l-ambjent;

| (b) | il-protezzjoni tal-ħaddiema mill-effetti tal-ambjent u t-tibdil fil-klima; |
| --- | --- |

(b)

il-protezzjoni tal-ħaddiema mill-effetti tal-ambjent u t-tibdil fil-klima;

| (c) | l-impatt tat-trasformazzjoni ekoloġika fuq l-attività ta’ kumpanija fir-rigward tal-organizzazzjoni tax-xogħol, it-tibdil fil-profili okkupazzjonali u l-ħiliet tal-impjegati; |
| --- | --- |

(c)

l-impatt tat-trasformazzjoni ekoloġika fuq l-attività ta’ kumpanija fir-rigward tal-organizzazzjoni tax-xogħol, it-tibdil fil-profili okkupazzjonali u l-ħiliet tal-impjegati;

| (d) | monitoraġġ intern tal-implimentazzjoni tal-punti (a), (b) u (c). |
| --- | --- |

(d)

monitoraġġ intern tal-implimentazzjoni tal-punti (a), (b) u (c).

Il-KESE jrid jenfasizza n-negozjar kollettiv bħala għodda ewlenija li tista’ tgħin lill-kumpaniji u lill-ħaddiema jiffaċċjaw l-isfidi tal-kriżi klimatika, inklużi l-ispejjeż derivati għall-kumpaniji.

| 1.3. | Il-KESE jenfasizza li l-kwistjonijiet kollha ttrattati f’din l-Opinjoni jiġu kkunsidrati mill-perspettiva ta’ rikonoxximent u rispett sħiħ tal-awtonomija tar-rieda tal-imsieħba soċjali, li hija indipendenti u sovrana. Għalhekk, jindika li, fl-ebda każ din l-Opinjoni ma għandha tinftiehem li tfisser li dawk li jinnegozjaw ftehimiet kollettivi jridu jkunu soġġetti għal kwalunkwe obbligu impost jew kundizzjoni esterna fir-rwol tagħhom ta’ awtoregolamentazzjoni kuntrattwali. |
| --- | --- |

1.3.

Il-KESE jenfasizza li l-kwistjonijiet kollha ttrattati f’din l-Opinjoni jiġu kkunsidrati mill-perspettiva ta’ rikonoxximent u rispett sħiħ tal-awtonomija tar-rieda tal-imsieħba soċjali, li hija indipendenti u sovrana. Għalhekk, jindika li, fl-ebda każ din l-Opinjoni ma għandha tinftiehem li tfisser li dawk li jinnegozjaw ftehimiet kollettivi jridu jkunu soġġetti għal kwalunkwe obbligu impost jew kundizzjoni esterna fir-rwol tagħhom ta’ awtoregolamentazzjoni kuntrattwali.

| 1.4. | Il-KESE jemmen li s-soċjetà ċivili, li mhijiex direttament ikkonċernata min-negozjar kollettiv (jiġifieri fir-rigward tan-negozjar ta’ ftehimiet kollettivi, li jsir mill-imsieħba soċjali), tista’ tgħin biex jinstabu soluzzjonijiet demokratiċi għall-isfidi u l-problemi li ġġib magħha t-tranżizzjoni ekoloġika, u tista’ tikkontribwixxi wkoll għaliha billi tkun involuta fit-tfassil u l-implimentazzjoni ta’ miżuri ġusti biex jiġi żgurat li t-tranżizzjonijiet ekoloġiċi jkunu soċjalment ġusti. |
| --- | --- |

1.4.

Il-KESE jemmen li s-soċjetà ċivili, li mhijiex direttament ikkonċernata min-negozjar kollettiv (jiġifieri fir-rigward tan-negozjar ta’ ftehimiet kollettivi, li jsir mill-imsieħba soċjali), tista’ tgħin biex jinstabu soluzzjonijiet demokratiċi għall-isfidi u l-problemi li ġġib magħha t-tranżizzjoni ekoloġika, u tista’ tikkontribwixxi wkoll għaliha billi tkun involuta fit-tfassil u l-implimentazzjoni ta’ miżuri ġusti biex jiġi żgurat li t-tranżizzjonijiet ekoloġiċi jkunu soċjalment ġusti.

| 1.5. | Fl-Opinjoni tiegħu dwar it-tranżizzjoni tal-enerġija u l-politiki tas-suq tax-xogħol (1), il-KESE diġà enfasizza li t-tranżizzjoni ekoloġika qed ikollha impatt sinifikanti fuq l-impjiegi u l-kundizzjonijiet tax-xogħol u tal-għajxien tal-ħaddiema. Għalhekk, l-impatt tagħha fuq l-impjieg u fuq il-koeżjoni territorjali u soċjali, il-ħolqien ta’ impjiegi, it-tranżizzjonijiet bejn setturi differenti ta’ attività u t-taħriġ u t-taħriġ mill-ġdid tal-ħaddiema, il-vulnerabbiltà partikolari tal-ħaddiema akbar fl-età, is-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol, il-mobbiltà fil-bliet biex jiġu aċċessati l-postijiet tax-xogħol, u l-effiċjenza enerġetika fl-attività produttiva u fil-prestazzjoni tax-xogħol huma kwistjonijiet li jistgħu jiġu indirizzati fin-negozjar kollettiv, dejjem billi tingħata attenzjoni dovuta lill-perspettiva tal-ġeneru. |
| --- | --- |

1.5.

Fl-Opinjoni tiegħu dwar it-tranżizzjoni tal-enerġija u l-politiki tas-suq tax-xogħol (1

| 1.6. | Il-KESE ra evidenza xjentifika dejjem tikber (2) dwar il-potenzjal kbir u l-benefiċċji numerużi tan-negozjar kollettiv ekoloġiku għall-promozzjoni tas-sostenibbiltà ambjentali, id-dekarbonizzazzjoni tal-ekonomija, it-tisħiħ tal-ekonomija ċirkolari u l-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima, peress li ċerti fatturi specifikament relatati man-negozjar kollettiv ekoloġiku jagħmlu kontribut importanti biex jinkisbu l-objettivi tiegħu, bħall-mobbiltà tal-impjegati, il-modi kif jiġi organizzat ix-xogħol, it-taħriġ tal-persunal biex jiġu ffaċilitati l-proċessi ta’ tranżizzjoni ekoloġika, l-iżgurar ta’ ambjent sikur u san, kwistjonijiet tal-ġeneru, eċċ. Dan huwa rifless fid-Dikjarazzjoni Konġunta tal-imsieħba soċjali Ewropej tat-30 ta’ Mejju 2017 dwar l-isfruttar tal-potenzjal tal-ekonomija ekoloġika għall-ħolqien tal-impjiegi, u fir-Rakkomandazzjoni Konġunta tagħhom tas-7 ta’ Ottubru 2021 dwar l-ekonomija ċirkolari fil-qafas tad-djalogu soċjali (3). |
| --- | --- |

1.6.

Il-KESE ra evidenza xjentifika dejjem tikber (2

3

| 1.7. | Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon ir-Rakkomandazzjoni dwar l-iżgurar ta’ tranżizzjoni ġusta lejn in-newtralità klimatika, adottata mill-Kunsill (EPSCO) f’Ġunju li għadda (4), li tirrikonoxxi l-importanza li l-imsieħba soċjali jiġu involuti b’mod attiv, dejjem b’mod li jirrispetta l-awtonomija tagħhom, fl-istadji kollha tat-tfassil u l-implimentazzjoni tad-diversi politiki pubbliċi, anke permezz tad-djalogu soċjali u n-negozjar kollettiv. |
| --- | --- |

1.7.

Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon ir-Rakkomandazzjoni dwar l-iżgurar ta’ tranżizzjoni ġusta lejn in-newtralità klimatika, adottata mill-Kunsill (EPSCO) f’Ġunju li għadda (4

| 1.8. | It-tranżizzjoni ekoloġika, id-dekarbonizzazzjoni u l-ekonomija ċirkolari, flimkien mad-diġitalizzazzjoni, ilkoll qed ikollhom impatt fuq id-dinja tax-xogħol f’termini ta’ tibdil fin-natura tal-impjiegi u l-kompiti, il-ħolqien ta’ okkupazzjonijiet ġodda u l-eliminazzjoni ta’ xi oħrajn. Dawn it-tranżizzjonijiet huma interkonnessi u jsaħħu lil xulxin b’mod reċiproku. Madankollu, il-KESE nnota li, s’issa, l-UE u l-Istati Membri għad għandhom esperjenza limitata u inkonsistenti ħafna fil-qasam tan-negozjar ekoloġiku. F’kuntrast qawwi ma’ dak li jseħħ fil-qafas tat-tranżizzjoni diġitali, il-kwistjonijiet ekoloġiċi ngħataw inqas attenzjoni bħala parti min-negozjar kollettiv. Għalhekk, il-KESE jistieden lill-UE, lill-Istati Membri u lill-imsieħba soċjali biex, b’rispett sħiħ tal-awtonomija kollettiva, jadottaw miżuri aktar impenjati u effettivi biex ikomplu jippromovu l-iżvilupp ta’ negozjar kollettiv ekoloġiku fid-diversi livelli adatti u jagħtuh aktar importanza. |
| --- | --- |

1.8.

It-tranżizzjoni ekoloġika, id-dekarbonizzazzjoni u l-ekonomija ċirkolari, flimkien mad-diġitalizzazzjoni, ilkoll qed ikollhom impatt fuq id-dinja tax-xogħol f’termini ta’ tibdil fin-natura tal-impjiegi u l-kompiti, il-ħolqien ta’ okkupazzjonijiet ġodda u l-eliminazzjoni ta’ xi oħrajn. Dawn it-tranżizzjonijiet huma interkonnessi u jsaħħu lil xulxin b’mod reċiproku. Madankollu, il-KESE nnota li, s’issa, l-UE u l-Istati Membri għad għandhom esperjenza limitata u inkonsistenti ħafna fil-qasam tan-negozjar ekoloġiku. F’kuntrast qawwi ma’ dak li jseħħ fil-qafas tat-tranżizzjoni diġitali, il-kwistjonijiet ekoloġiċi ngħataw inqas attenzjoni bħala parti min-negozjar kollettiv. Għalhekk, il-KESE jistieden lill-UE, lill-Istati Membri u lill-imsieħba soċjali biex, b’rispett sħiħ tal-awtonomija kollettiva, jadottaw miżuri aktar impenjati u effettivi biex ikomplu jippromovu l-iżvilupp ta’ negozjar kollettiv ekoloġiku fid-diversi livelli adatti u jagħtuh aktar importanza.

| 1.9. | Il-KESE jinnota li n-negozjar kollettiv huwa strument partikolarment adatt biex jinkisbu regoli bbilanċjati sabiex nimxu gradwalment u b’mod ġust lejn ekonomija ta’ benesseri u produttività akbar. Għalhekk jappella għal progress aktar rapidu u aktar effettiv fir-rigward tan-negozjar kollettiv ekoloġiku li fih l-imsieħba soċjali, fil-livelli differenti ta’ negozjar, ikollhom rwol kontinwu u sinifikanti biex jikkontribwixxu għas-soluzzjonijiet ibbilanċjati li l-intrapriżi jeħtieġu biex ikunu aktar sostenibbli, reżiljenti u produttivi, u biex ikollhom ukoll bażi soda għal xogħol deċenti. |
| --- | --- |

1.9.

Il-KESE jinnota li n-negozjar kollettiv huwa strument partikolarment adatt biex jinkisbu regoli bbilanċjati sabiex nimxu gradwalment u b’mod ġust lejn ekonomija ta’ benesseri u produttività akbar. Għalhekk jappella għal progress aktar rapidu u aktar effettiv fir-rigward tan-negozjar kollettiv ekoloġiku li fih l-imsieħba soċjali, fil-livelli differenti ta’ negozjar, ikollhom rwol kontinwu u sinifikanti biex jikkontribwixxu għas-soluzzjonijiet ibbilanċjati li l-intrapriżi jeħtieġu biex ikunu aktar sostenibbli, reżiljenti u produttivi, u biex ikollhom ukoll bażi soda għal xogħol deċenti.

| 1.10. | Il-KESE jemmen li l-intrapriżi u l-ħaddiema jeħtieġu mezzi adatti biex jikkontribwixxu għad-diskussjonijiet dwar it-tranżizzjoni ekoloġika. Fil-fatt, il-veloċità u l-iskala tal-impatt tal-ekoloġizzazzjoni, kif ukoll tad-diġitalizzazzjoni, fuq it-trasformazzjoni tas-swieq tax-xogħol jirrikjedu l-involviment bikri u effettiv tal-imsieħba soċjali, f’konformità mas-sistemi nazzjonali tar-relazzjonijiet industrijali, sabiex jiġu identifikati soluzzjonijiet li jistgħu jitfasslu apposta għas-setturi fil-livell lokali. Għalhekk, iqis li huwa utli u importanti li jiġi promoss mhux biss id-djalogu soċjali, iżda wkoll in-negozjar kollettiv, kif meħtieġ, fil-livelli kollha tal-UE u tal-Istati Membri, u anke fil-livell globali, u fl-istess ħin tiġi rispettata bis-sħiħ l-awtonomija tal-imsieħba soċjali. L-UE u l-Istati Membri jeħtiġilhom ukoll jippromovu l-iżvilupp ta’ drittijiet aktar effettivi għall-informazzjoni, il-konsultazzjoni u l-espressjoni kollettiva għar-rappreżentanti tal-ħaddiema u tat-trade unions fir-rigward tal-impatt ambjentali tal-attività kummerċjali. |
| --- | --- |

1.10.

Il-KESE jemmen li l-intrapriżi u l-ħaddiema jeħtieġu mezzi adatti biex jikkontribwixxu għad-diskussjonijiet dwar it-tranżizzjoni ekoloġika. Fil-fatt, il-veloċità u l-iskala tal-impatt tal-ekoloġizzazzjoni, kif ukoll tad-diġitalizzazzjoni, fuq it-trasformazzjoni tas-swieq tax-xogħol jirrikjedu l-involviment bikri u effettiv tal-imsieħba soċjali, f’konformità mas-sistemi nazzjonali tar-relazzjonijiet industrijali, sabiex jiġu identifikati soluzzjonijiet li jistgħu jitfasslu apposta għas-setturi fil-livell lokali. Għalhekk, iqis li huwa utli u importanti li jiġi promoss mhux biss id-djalogu soċjali, iżda wkoll in-negozjar kollettiv, kif meħtieġ, fil-livelli kollha tal-UE u tal-Istati Membri, u anke fil-livell globali, u fl-istess ħin tiġi rispettata bis-sħiħ l-awtonomija tal-imsieħba soċjali. L-UE u l-Istati Membri jeħtiġilhom ukoll jippromovu l-iżvilupp ta’ drittijiet aktar effettivi għall-informazzjoni, il-konsultazzjoni u l-espressjoni kollettiva għar-rappreżentanti tal-ħaddiema u tat-trade unions fir-rigward tal-impatt ambjentali tal-attività kummerċjali.

| 1.11. | Il-KESE jinnota li tul dawn l-aħħar għaxar snin kien hemm xi esperjenzi ta’ suċċess ta’ negozjar kollettiv ekoloġiku, kemm fil-livell nazzjonali kif ukoll f’dak tal-UE. Fil-livell tal-UE, ta’ min isemmi b’mod speċjali l-prattika tan-negozjati tal-inizjattiva “Responsible Care” (5) li tintuża fis-settur Ewropew tal-kimika. Fir-rigward tal-aħjar prattiki nazzjonali, il-KESE jinnota l-utilità tal-klawżoli kuntrattwali li jinsabu fi ftehimiet bħal dawk fl-Italja, Spanja u Franza, li fihom intrapriżi u/jew setturi ta’ attività jippromovu r-rwol ta’ persuni delegati responsabbli għal kwistjonijiet ambjentali, kif ukoll ir-rwol tal-kumitati konġunti għall-ġestjoni ambjentali (previsti wkoll fl-istandards ta’ ċertifikazzjoni bħall-EMAS u l-ISO 14001), il-klawżoli dwar il-mobbiltà sostenibbli tal-forza tax-xogħol, u r-rikonoxximent tad-drittijiet tat-trade unions li joħorġu twissijiet ambjentali, eċċ. |
| --- | --- |

1.11.

Il-KESE jinnota li tul dawn l-aħħar għaxar snin kien hemm xi esperjenzi ta’ suċċess ta’ negozjar kollettiv ekoloġiku, kemm fil-livell nazzjonali kif ukoll f’dak tal-UE. Fil-livell tal-UE, ta’ min isemmi b’mod speċjali l-prattika tan-negozjati tal-inizjattiva “Responsible Care” (5

| 1.12. | Il-KESE jistieden lill-UE u lill-Istati Membri jkomplu jappoġġjaw azzjonijiet u inizjattivi li se jinċentivaw lill-impjegaturi u lill-ħaddiema biex jadattaw għat-tranżizzjoni ekoloġika, u jikkunsidraw li jiżviluppaw, fost miżuri oħra, kunċett ta’ impjegati maħtura biex jaġixxu bħala rappreżentanti tat-tranżizzjoni ambjentali jew punti ta’ kuntatt għal kwistjonijiet relatati mat-tranżizzjoni ambjentali u ekoloġika fuq il-post tax-xogħol. Fl-ambjent tal-post tax-xogħol, il-maniġers u r-rappreżentanti tal-ħaddiema jistgħu jikkunsidraw li jaħtru persuni għar-rwol speċifiku (minbarra l-kompiti ewlenin tagħhom) biex jgħinu fi kwistjonijiet relatati mal-adattament tal-kumpanija għat-tranżizzjoni ekoloġika. Il-KESE jistieden lill-Istati Membri joħolqu l-inċentivi meħtieġa għall-intrapriżi u/jew is-setturi ta’ attività biex jaħtru r-rappreżentanti jew il-punti ta’ kuntatt responsabbli għal kwistjonijiet relatati mat-tranżizzjoni ambjentali msemmija hawn fuq. It-taħriġ vokazzjonali fil-qasam ambjentali huwa rrakkomandat ukoll. |
| --- | --- |

1.12.

Il-KESE jistieden lill-UE u lill-Istati Membri jkomplu jappoġġjaw azzjonijiet u inizjattivi li se jinċentivaw lill-impjegaturi u lill-ħaddiema biex jadattaw għat-tranżizzjoni ekoloġika, u jikkunsidraw li jiżviluppaw, fost miżuri oħra, kunċett ta’ impjegati maħtura biex jaġixxu bħala rappreżentanti tat-tranżizzjoni ambjentali jew punti ta’ kuntatt għal kwistjonijiet relatati mat-tranżizzjoni ambjentali u ekoloġika fuq il-post tax-xogħol. Fl-ambjent tal-post tax-xogħol, il-maniġers u r-rappreżentanti tal-ħaddiema jistgħu jikkunsidraw li jaħtru persuni għar-rwol speċifiku (minbarra l-kompiti ewlenin tagħhom) biex jgħinu fi kwistjonijiet relatati mal-adattament tal-kumpanija għat-tranżizzjoni ekoloġika. Il-KESE jistieden lill-Istati Membri joħolqu l-inċentivi meħtieġa għall-intrapriżi u/jew is-setturi ta’ attività biex jaħtru r-rappreżentanti jew il-punti ta’ kuntatt responsabbli għal kwistjonijiet relatati mat-tranżizzjoni ambjentali msemmija hawn fuq. It-taħriġ vokazzjonali fil-qasam ambjentali huwa rrakkomandat ukoll.

| 1.13. | Bħala parti mill-programm ta’ ħidma konġunt tagħhom għall-perjodu 2022-2024 (6), l-imsieħba soċjali tal-UE se jaħdmu fuq Qafas ta’ Azzjonijiet dwar it-Tranżizzjoni Ekoloġika. Min-naħa tagħhom u b’rispett sħiħ tal-awtonomija kollettiva, l-Istati Membri għandhom joħolqu l-qafas it-tajjeb biex jiffaċilitaw l-implimentazzjoni ta’ ftehimiet transindustrijali u jippromovuhom, bil-għan li jiffaċilitaw it-tfassil ta’ rakkomandazzjonijiet, linji gwida u standards adatti u ġusti li jagħmlu n-negozjar kollettiv ekoloġiku għodda ewlenija biex jiġu żgurati mudelli ta’ produzzjoni bbilanċjati għall-protezzjoni tal-ambjent. Minħabba l-iskala u l-kumplessità tal-isfida, il-KESE huwa konvint li jeħtieġ li jiġu involuti l-livelli kollha tan-negozjar kollettiv – settorjali u intraprenditorjali, Ewropew u statali, kif ukoll dak internazzjonali – biex tinkiseb ekonomija produttiva ekoloġika. |
| --- | --- |

1.13.

Bħala parti mill-programm ta’ ħidma konġunt tagħhom għall-perjodu 2022-2024 (6

| 1.14. | Il-KESE jqis li l-kwalità tal-arja hija aspett importanti tas-saħħa u s-sikurezza u jirrikonoxxi li d-WHO stabbiliet valuri ġodda u linji gwida globali. Il-KESE jipproponi li dawn għandhom jitqiesu bħala parti min-negozjar kollettiv ekoloġiku. Fid-dawl tal-Iskema ta’ Ġestjoni u Verifika Ambjentali (EMAS) u d-Direttiva dwar ir-Rappurtar Korporattiv dwar is-Sostenibbiltà, huwa importanti li tiġi promossa l-parteċipazzjoni tal-impjegati u l-programmi ta’ taħriġ għall-ġestjoni ambjentali. |
| --- | --- |

1.14.

Il-KESE jqis li l-kwalità tal-arja hija aspett importanti tas-saħħa u s-sikurezza u jirrikonoxxi li d-WHO stabbiliet valuri ġodda u linji gwida globali. Il-KESE jipproponi li dawn għandhom jitqiesu bħala parti min-negozjar kollettiv ekoloġiku. Fid-dawl tal-Iskema ta’ Ġestjoni u Verifika Ambjentali (EMAS) u d-Direttiva dwar ir-Rappurtar Korporattiv dwar is-Sostenibbiltà, huwa importanti li tiġi promossa l-parteċipazzjoni tal-impjegati u l-programmi ta’ taħriġ għall-ġestjoni ambjentali.

| 1.15. | Il-KESE jistieden lill-Istati Membri jittrasponu bis-sħiħ id-Direttiva (UE) 2019/1937 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (7) dwar il-protezzjoni ta’ persuni li jirrapportaw dwar ksur tal-liġi tal-UE, inkluż fil-qasam tal-liġi ambjentali. |
| --- | --- |

1.15.

Il-KESE jistieden lill-Istati Membri jittrasponu bis-sħiħ id-Direttiva (UE) 2019/1937 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (7

2.   Kuntest, ġustifikazzjoni u temi ewlenin tal-Opinjoni

Kuntest, ġustifikazzjoni u temi ewlenin tal-Opinjoni

| 2.1. | Il-KESE jappoġġja l-għan tal-UE li tkun fuq quddiem nett tat-tranżizzjoni ekoloġika billi taċċellera l-użu tal-politiki, ir-riżorsi, inklużi finanzjarji, u t-teknoloġiji meħtieġa biex tinkiseb id-dekarbonizzazzjoni rapida tas-sistema produttiva. Jeħtieġ li tiġi żgurata tranżizzjoni ġusta, kif suġġerit fl-Opinjoni tal-KESE dwar Politika dwar l-enerġija u s-suq tax-xogħol (8). Id-djalogu soċjali u n-negozjar kollettiv, b’rispett sħiħ tal-awtonomija tal-imsieħba soċjali u l-karatteristiċi tas-sistemi nazzjonali tar-relazzjonijiet industrijali, huma essenzjali għal dan l-għan. |
| --- | --- |

2.1.

Il-KESE jappoġġja l-għan tal-UE li tkun fuq quddiem nett tat-tranżizzjoni ekoloġika billi taċċellera l-użu tal-politiki, ir-riżorsi, inklużi finanzjarji, u t-teknoloġiji meħtieġa biex tinkiseb id-dekarbonizzazzjoni rapida tas-sistema produttiva. Jeħtieġ li tiġi żgurata tranżizzjoni ġusta, kif suġġerit fl-Opinjoni tal-KESE dwar Politika dwar l-enerġija u s-suq tax-xogħol

8

| 2.2. | Il-KESE jaf li t-tranżizzjoni ekoloġika u d-dekarbonizzazzjoni tal-ekonomija fl-Unjoni Ewropea se jkollhom impatt fuq l-impjiegi u l-kundizzjonijiet tal-għajxien tal-popolazzjoni, speċjalment l-iżjed persuni vulnerabbli. Huwa essenzjali li t-tranżizzjoni titwettaq b’mod ġust sabiex jittaffa l-impatt tagħha fuq l-intrapriżi, il-ħaddiema u l-pubbliku inġenerali. Għandha tkun ukoll opportunità għal titjib għall-iżjed persuni vulnerabbli. |
| --- | --- |

2.2.

Il-KESE jaf li t-tranżizzjoni ekoloġika u d-dekarbonizzazzjoni tal-ekonomija fl-Unjoni Ewropea se jkollhom impatt fuq l-impjiegi u l-kundizzjonijiet tal-għajxien tal-popolazzjoni, speċjalment l-iżjed persuni vulnerabbli. Huwa essenzjali li t-tranżizzjoni titwettaq b’mod ġust sabiex jittaffa l-impatt tagħha fuq l-intrapriżi, il-ħaddiema u l-pubbliku inġenerali. Għandha tkun ukoll opportunità għal titjib għall-iżjed persuni vulnerabbli.

| 2.3. | Il-KESE jenfasizza li Il-linji gwida għal tranżizzjoni ġusta lejn ekonomiji u soċjetajiet ambjentalment sostenibbli għal kulħadd maħruġa mill-ILO fl-2015 (9) jenfasizzaw ir-rwol tal-gvernijiet u tal-imsieħba soċjali fil-ħolqien ta’ koerenza politika u arranġamenti istituzzjonali għall-iżvilupp sostenibbli għal kulħadd u jirriflettu l-ħtieġa li tiġi ffaċilitata ż-żieda ta’ dispożizzjonijiet ambjentali fin-negozjar kollettiv fil-livelli kollha. Jenfasizza wkoll il-benefiċċji ta’ impenji ta’ taħriġ speċifiku f’dan il-qasam għall-maniġers u l-impjegati. |
| --- | --- |

2.3.

Il-KESE jenfasizza li Il

linji gwida għal tranżizzjoni ġusta lejn ekonomiji u soċjetajiet ambjentalment sostenibbli għal kulħadd

9

| 2.4. | Fil-linji gwida tagħha dwar l-EMAS, il-Kummissjoni Ewropea tirrikonoxxi l-importanza ta’ mezzi effettivi għall-involviment tal-ħaddiema u r-rappreżentanti tagħhom fil-ġestjoni ekoloġika tal-kumpaniji. F’dan ir-rigward, l-aktar triq ’il quddiem adatta għal dan l-involviment tal-ħaddiema fil-ġestjoni ambjentali hija permezz tal-involviment tal-imsieħba soċjali u, kif meħtieġ, in-negozjar kollettiv, f’konformità mas-sistemi u l-prattiki nazzjonali tar-relazzjonijiet industrijali. Il-Prinċipju 8 tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali jenfasizza l-ħtieġa li jiġu promossi d-djalogu soċjali u l-parteċipazzjoni tal-ħaddiema fil-politiki soċjali, ekonomiċi u tal-impjieg, u jħeġġeġ lill-imsieħba soċjali biex jinnegozjaw ftehimiet kollettivi. Barra minn hekk, ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tas-16 ta’ Ġunju 2022 dwar l-iżgurar ta’ tranżizzjoni ġusta lejn in-newtralità klimatika tenfasizza r-rwol importanti tal-imsieħba soċjali fil-ġestjoni tal-effetti ta’ din it-tranżizzjoni fuq l-impjieg (Premessa 18). |
| --- | --- |

2.4.

Fil-linji gwida tagħha dwar l-EMAS, il-Kummissjoni Ewropea tirrikonoxxi l-importanza ta’ mezzi effettivi għall-involviment tal-ħaddiema u r-rappreżentanti tagħhom fil-ġestjoni ekoloġika tal-kumpaniji. F’dan ir-rigward, l-aktar triq ’il quddiem adatta għal dan l-involviment tal-ħaddiema fil-ġestjoni ambjentali hija permezz tal-involviment tal-imsieħba soċjali u, kif meħtieġ, in-negozjar kollettiv, f’konformità mas-sistemi u l-prattiki nazzjonali tar-relazzjonijiet industrijali. Il-Prinċipju 8 tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali jenfasizza l-ħtieġa li jiġu promossi d-djalogu soċjali u l-parteċipazzjoni tal-ħaddiema fil-politiki soċjali, ekonomiċi u tal-impjieg, u jħeġġeġ lill-imsieħba soċjali biex jinnegozjaw ftehimiet kollettivi. Barra minn hekk, ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tas-16 ta’ Ġunju 2022 dwar l-iżgurar ta’ tranżizzjoni ġusta lejn in-newtralità klimatika tenfasizza r-rwol importanti tal-imsieħba soċjali fil-ġestjoni tal-effetti ta’ din it-tranżizzjoni fuq l-impjieg (Premessa 18).

| 2.5. | Abbażi tal-ħtieġa tar-rikonoxximent u r-rispett sħiħ tal-awtonomija tal-imsieħba soċjali, il-KESE jieħu nota tad-dikjarazzjoni tal-Gvern Spanjol, li se jieħu f’idejh il-Presidenza tal-UE, u li talab din l-Opinjoni esploratorja biex jiġu promossi qafas regolatorju u politika ta’ inċentivi li jiffavorixxu n-negozjar kollettiv ekoloġiku. Din l-Opinjoni tippreżenta t-tweġiba tal-KESE għat-talba tal-Presidenza Spanjola u tressaq il-proposti tiegħu. |
| --- | --- |

2.5.

Abbażi tal-ħtieġa tar-rikonoxximent u r-rispett sħiħ tal-awtonomija tal-imsieħba soċjali, il-KESE jieħu nota tad-dikjarazzjoni tal-Gvern Spanjol, li se jieħu f’idejh il-Presidenza tal-UE, u li talab din l-Opinjoni esploratorja biex jiġu promossi qafas regolatorju u politika ta’ inċentivi li jiffavorixxu n-negozjar kollettiv ekoloġiku. Din l-Opinjoni tippreżenta t-tweġiba tal-KESE għat-talba tal-Presidenza Spanjola u tressaq il-proposti tiegħu.

3.   Il-kuntest Ewropew u l-kontribut tad-data xjentifika dwar ir-rwol tan-negozjar kollettiv fit-tranżizzjoni ekoloġika

Il-kuntest Ewropew u l-kontribut tad-data xjentifika dwar ir-rwol tan-negozjar kollettiv fit-tranżizzjoni ekoloġika

| 3.1. | Il-KESE ra evidenza xjentifika dejjem tikber dwar il-potenzjal kbir u l-benefiċċji numerużi tan-negozjar kollettiv ekoloġiku fil-promozzjoni tas-sostenibbiltà ambjentali, id-dekarbonizzazzjoni tal-ekonomija, it-tisħiħ tal-ekonomija ċirkolari u l-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima, peress li diversi aspetti ta’ dan in-negozjar jagħmlu kontribut importanti biex jinkisbu dawn l-objettivi, bħall-mobbiltà tal-impjegati, modi kif jiġi organizzat ix-xogħol, it-taħriġ tal-persunal biex jiġu ffaċilitati l-proċessi ta’ tranżizzjoni ekoloġika, l-iżgurar ta’ ambjent sikur u san, kwistjonijiet tal-ġeneru, eċċ. Dan huwa rifless fid-Dikjarazzjoni Konġunta tal-imsieħba soċjali Ewropej tat-30 ta’ Mejju 2017 (10) dwar l-isfruttar tal-potenzjal tal-ekonomija ekoloġika għall-ħolqien tal-impjiegi, u fil-proġett tagħhom tas-7 ta’ Ottubru 2021 (11) dwar l-ekonomija ċirkolari, li jħaddan ukoll għadd ta’ rakkomandazzjonijiet. |
| --- | --- |

3.1.

Il-KESE ra evidenza xjentifika dejjem tikber dwar il-potenzjal kbir u l-benefiċċji numerużi tan-negozjar kollettiv ekoloġiku fil-promozzjoni tas-sostenibbiltà ambjentali, id-dekarbonizzazzjoni tal-ekonomija, it-tisħiħ tal-ekonomija ċirkolari u l-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima, peress li diversi aspetti ta’ dan in-negozjar jagħmlu kontribut importanti biex jinkisbu dawn l-objettivi, bħall-mobbiltà tal-impjegati, modi kif jiġi organizzat ix-xogħol, it-taħriġ tal-persunal biex jiġu ffaċilitati l-proċessi ta’ tranżizzjoni ekoloġika, l-iżgurar ta’ ambjent sikur u san, kwistjonijiet tal-ġeneru, eċċ. Dan huwa rifless fid-Dikjarazzjoni Konġunta tal-imsieħba soċjali Ewropej tat-30 ta’ Mejju 2017 (10

11

| 3.2. | Il-KESE jqis li n-negozjar kollettiv ekoloġiku fil-livelli kollha huwa parti essenzjali mill-prinċipju tal-parteċipazzjoni demokratika taċ-ċittadini li, f’dan il-każ, jiġi espress permezz tar-rwol speċifiku tas-suq tax-xogħol li jaqdu l-imsieħba soċjali, li huwa essenzjali biex jiġu indirizzati b’mod effettiv u soċjalment ġust l-emerġenza klimatika u t-tranżizzjoni ekoloġika tal-ekonomija u tas-soċjetà. |
| --- | --- |

3.2.

Il-KESE jqis li n-negozjar kollettiv ekoloġiku fil-livelli kollha huwa parti essenzjali mill-prinċipju tal-parteċipazzjoni demokratika taċ-ċittadini li, f’dan il-każ, jiġi espress permezz tar-rwol speċifiku tas-suq tax-xogħol li jaqdu l-imsieħba soċjali, li huwa essenzjali biex jiġu indirizzati b’mod effettiv u soċjalment ġust l-emerġenza klimatika u t-tranżizzjoni ekoloġika tal-ekonomija u tas-soċjetà.

| 3.3. | Il-politiki tal-enerġija rinnovabbli fl-Unjoni Ewropea jirrikjedu li jinstab bilanċ bejn l-objettivi ekonomiċi, ambjentali u soċjali. Għaldaqstant, dawn il-proċessi ta’ tranżizzjoni ekoloġika fl-UE jeħtieġu għodod ġodda biex jiżguraw koerenza adatta bejniethom u jippromovu l-integrazzjoni taċ-ċittadini u tal-popolazzjoni attiva fid-dinja tax-xogħol. In-negozjar kollettiv ekoloġiku huwa għodda tajba biex jiġu stabbiliti dawn il-bilanċi. |
| --- | --- |

3.3.

Il-politiki tal-enerġija rinnovabbli fl-Unjoni Ewropea jirrikjedu li jinstab bilanċ bejn l-objettivi ekonomiċi, ambjentali u soċjali. Għaldaqstant, dawn il-proċessi ta’ tranżizzjoni ekoloġika fl-UE jeħtieġu għodod ġodda biex jiżguraw koerenza adatta bejniethom u jippromovu l-integrazzjoni taċ-ċittadini u tal-popolazzjoni attiva fid-dinja tax-xogħol. In-negozjar kollettiv ekoloġiku huwa għodda tajba biex jiġu stabbiliti dawn il-bilanċi.

| 3.4. | Fil-kuntest tal-aċċellerazzjoni tat-tibdil fil-klima, huwa essenzjali li jiġi identifikat liema setturi ta’ attività ekonomika u tax-xogħol huma, jew se jkunu, l-aktar affettwati mill-kriżi klimatika u l-effetti diretti tagħha, kemm f’termini ta’ kundizzjonijiet ekonomiċi, tax-xogħol, tas-saħħa u tal-protezzjoni soċjali, kif ukoll f’termini ta’ aspettattivi, inkluża l-mobbiltà tan-negozju u tal-forza tax-xogħol, sabiex jiġu stabbiliti miżuri adatti biex jittaffew il-konsegwenzi tagħha. |
| --- | --- |

3.4.

Fil-kuntest tal-aċċellerazzjoni tat-tibdil fil-klima, huwa essenzjali li jiġi identifikat liema setturi ta’ attività ekonomika u tax-xogħol huma, jew se jkunu, l-aktar affettwati mill-kriżi klimatika u l-effetti diretti tagħha, kemm f’termini ta’ kundizzjonijiet ekonomiċi, tax-xogħol, tas-saħħa u tal-protezzjoni soċjali, kif ukoll f’termini ta’ aspettattivi, inkluża l-mobbiltà tan-negozju u tal-forza tax-xogħol, sabiex jiġu stabbiliti miżuri adatti biex jittaffew il-konsegwenzi tagħha.

| 3.5. | L-UE tinsab fuq quddiem nett fir-rigward ta’ proċessi innovattivi ta’ produzzjoni tal-enerġija nadifa biex treġġa’ lura l-iżbilanċi ambjentali u soċjali, u t-trasformazzjonijiet ekonomiċi qed iġibu opportunitajiet ġodda ta’ xogħol deċenti, bħall-enerġija rinnovabbli. Il-KESE jappella għal aktar riċerka f’dan il-qasam, kif ukoll għal appoġġ finanzjarju għall-investiment mill-kumpaniji involuti. |
| --- | --- |

3.5.

L-UE tinsab fuq quddiem nett fir-rigward ta’ proċessi innovattivi ta’ produzzjoni tal-enerġija nadifa biex treġġa’ lura l-iżbilanċi ambjentali u soċjali, u t-trasformazzjonijiet ekonomiċi qed iġibu opportunitajiet ġodda ta’ xogħol deċenti, bħall-enerġija rinnovabbli. Il-KESE jappella għal aktar riċerka f’dan il-qasam, kif ukoll għal appoġġ finanzjarju għall-investiment mill-kumpaniji involuti.

| 3.6. | Il-KESE jinnota b’sodisfazzjon li hemm għadd dejjem akbar ta’ kumpaniji li qed jadottaw sistema ta’ responsabbiltà soċjali korporattiva (CSR) li tinkludi impenji effettivi għal ġestjoni ambjentali sostenibbli. Il-KESE jieħu nota tal-istudji li juru kif il-parteċipazzjoni fi programmi tas-CSR permezz ta’ ftehimiet jew konvenzjonijiet toffri garanziji akbar ta’ serjetà u effettività. |
| --- | --- |

3.6.

Il-KESE jinnota b’sodisfazzjon li hemm għadd dejjem akbar ta’ kumpaniji li qed jadottaw sistema ta’ responsabbiltà soċjali korporattiva (CSR) li tinkludi impenji effettivi għal ġestjoni ambjentali sostenibbli. Il-KESE jieħu nota tal-istudji li juru kif il-parteċipazzjoni fi programmi tas-CSR permezz ta’ ftehimiet jew konvenzjonijiet toffri garanziji akbar ta’ serjetà u effettività.

| 3.7. | Il-mod ewlieni biex tiġi strutturata l-parteċipazzjoni tal-ħaddiema fil-proċessi ta’ tranżizzjoni ġusta huwa permezz tal-inklużjoni ta’ tali klawżoli fil-ftehimiet kollettivi tal-livelli u l-karatteristiċi differenti tas-sistemi differenti tar-relazzjonijiet industrijali. Il-ftehimiet kollettivi jista’ jkollhom rwol importanti fit-trawwim tal-kooperazzjoni bejn l-impjegaturi u l-ħaddiema fit-tfassil ta’ rispons konġunt għat-tranżizzjoni ekoloġika. |
| --- | --- |

3.7.

Il-mod ewlieni biex tiġi strutturata l-parteċipazzjoni tal-ħaddiema fil-proċessi ta’ tranżizzjoni ġusta huwa permezz tal-inklużjoni ta’ tali klawżoli fil-ftehimiet kollettivi tal-livelli u l-karatteristiċi differenti tas-sistemi differenti tar-relazzjonijiet industrijali. Il-ftehimiet kollettivi jista’ jkollhom rwol importanti fit-trawwim tal-kooperazzjoni bejn l-impjegaturi u l-ħaddiema fit-tfassil ta’ rispons konġunt għat-tranżizzjoni ekoloġika.

| 3.8. | Bħalissa qed jiġu inklużi klawżoli ta’ responsabbiltà soċjali fil-ftehimiet ta’ negozjar kollettiv. B’dan il-mod, in-negozjar kollettiv jikkomplementa l-akkwist pubbliku ekoloġiku inkluż fir-responsabbiltà soċjali. Pereżempju, is-settur tal-kimika huwa pijunier f’dan ir-rigward. L-implimentazzjoni tal-Patt Ekoloġiku Ewropew teħtieġ qafas ġdid, speċifiku u omoġenju għat-tikkettar u li jipprovdi informazzjoni ekonomika u ekoloġika rilevanti għat-teħid ta’ deċiżjonijiet pubbliċi u privati. Din l-istrateġija Ewropea għall-ekotikkettar ittejjeb l-akkwist pubbliku sostenibbli u għandha l-potenzjal li tappoġġja ċ-ċirkolarità u l-fluss tal-informazzjoni; madankollu, iridu jiġu ssodisfati kundizzjonijiet importanti bħall-kosteffiċjenza, il-kunfidenzjalità u l-proporzjonalità. |
| --- | --- |

3.8.

Bħalissa qed jiġu inklużi klawżoli ta’ responsabbiltà soċjali fil-ftehimiet ta’ negozjar kollettiv. B’dan il-mod, in-negozjar kollettiv jikkomplementa l-akkwist pubbliku ekoloġiku inkluż fir-responsabbiltà soċjali. Pereżempju, is-settur tal-kimika huwa pijunier f’dan ir-rigward. L-implimentazzjoni tal-Patt Ekoloġiku Ewropew teħtieġ qafas ġdid, speċifiku u omoġenju għat-tikkettar u li jipprovdi informazzjoni ekonomika u ekoloġika rilevanti għat-teħid ta’ deċiżjonijiet pubbliċi u privati. Din l-istrateġija Ewropea għall-ekotikkettar ittejjeb l-akkwist pubbliku sostenibbli u għandha l-potenzjal li tappoġġja ċ-ċirkolarità u l-fluss tal-informazzjoni; madankollu, iridu jiġu ssodisfati kundizzjonijiet importanti bħall-kosteffiċjenza, il-kunfidenzjalità u l-proporzjonalità.

| 3.9. | Il-kwalità tal-arja hija aspett importanti tas-saħħa u s-sikurezza f’żoni tax-xogħol fuq ġewwa u fuq barra; għaldaqstant, taffettwa l-kundizzjonijiet tax-xogħol u għandha titqies ukoll bħala parti min-negozjar kollettiv. Reċentement, id-WHO stabbiliet valuri u linji gwida globali ġodda għall-kwalità tal-arja u l-effetti tagħha fuq is-saħħa tal-bniedem, inkluża s-saħħa okkupazzjonali tal-persuni li jaħdmu fuq barra. Konsegwentement, jaf ikun hemm bżonn li jiġu emendati r-regoli attwalment fis-seħħ fl-UE. Dawn il-bidliet se jaffettwaw ukoll in-negozjar kollettiv dwar l-ambjent tax-xogħol u l-kundizzjonijiet ambjentali tal-forniment tas-servizzi u l-kostijiet tal-investiment. |
| --- | --- |

3.9.

Il-kwalità tal-arja hija aspett importanti tas-saħħa u s-sikurezza f’żoni tax-xogħol fuq ġewwa u fuq barra; għaldaqstant, taffettwa l-kundizzjonijiet tax-xogħol u għandha titqies ukoll bħala parti min-negozjar kollettiv. Reċentement, id-WHO stabbiliet valuri u linji gwida globali ġodda għall-kwalità tal-arja u l-effetti tagħha fuq is-saħħa tal-bniedem, inkluża s-saħħa okkupazzjonali tal-persuni li jaħdmu fuq barra. Konsegwentement, jaf ikun hemm bżonn li jiġu emendati r-regoli attwalment fis-seħħ fl-UE. Dawn il-bidliet se jaffettwaw ukoll in-negozjar kollettiv dwar l-ambjent tax-xogħol u l-kundizzjonijiet ambjentali tal-forniment tas-servizzi u l-kostijiet tal-investiment.

| 3.10. | L-UE għandha oqfsa regolatorji li jiffavorixxu l-integrazzjoni tal-ġestjoni ambjentali fi ħdan il-kumpaniji. Sabiex dawn ikunu verament effettivi, l-impjegati u r-rappreżentanti tagħhom għandhom ikunu involuti b’mod attiv. Dan huwa l-każ tal-Iskema ta’ Ġestjoni u Verifika Ambjentali (EMAS (12)) u d-Direttiva 2014/95/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (13) (id-Direttiva dwar ir-Rappurtar Korporattiv dwar is-Sostenibbiltà). Dawn jenfasizzaw il-promozzjoni tal-parteċipazzjoni tal-impjegati u l-programmi ta’ taħriġ fir-rigward tal-ġestjoni ambjentali. |
| --- | --- |

3.10.

L-UE għandha oqfsa regolatorji li jiffavorixxu l-integrazzjoni tal-ġestjoni ambjentali fi ħdan il-kumpaniji. Sabiex dawn ikunu verament effettivi, l-impjegati u r-rappreżentanti tagħhom għandhom ikunu involuti b’mod attiv. Dan huwa l-każ tal-Iskema ta’ Ġestjoni u Verifika Ambjentali (EMAS (12

13

| 3.11. | Il-KESE jinnota l-għadd dejjem jikber ta’ studji fil-livell Ewropew li jenfasizzaw il-virtujiet tan-negozjar kollettiv ekoloġiku bħala għodda biex jiġu promossi proċessi ta’ produzzjoni sostenibbli permezz ta’ ftehimiet li jinkludu klawżoli ta’ awtoregolazzjoni ekoloġika. In-negozjar kollettiv, f’konformità mal-karatteristiċi tas-sistemi nazzjonali tar-relazzjonijiet industrijali u b’rispett tal-awtonomija tal-imsieħba soċjali, jista’ jgħin biex jiffaċilita l-bini ta’ kunsens dwar miżuri speċifiċi li għandhom jittieħdu mill-kumpaniji biex jippromovu t-tranżizzjoni ġusta. |
| --- | --- |

3.11.

Il-KESE jinnota l-għadd dejjem jikber ta’ studji fil-livell Ewropew li jenfasizzaw il-virtujiet tan-negozjar kollettiv ekoloġiku bħala għodda biex jiġu promossi proċessi ta’ produzzjoni sostenibbli permezz ta’ ftehimiet li jinkludu klawżoli ta’ awtoregolazzjoni ekoloġika. In-negozjar kollettiv, f’konformità mal-karatteristiċi tas-sistemi nazzjonali tar-relazzjonijiet industrijali u b’rispett tal-awtonomija tal-imsieħba soċjali, jista’ jgħin biex jiffaċilita l-bini ta’ kunsens dwar miżuri speċifiċi li għandhom jittieħdu mill-kumpaniji biex jippromovu t-tranżizzjoni ġusta.

4.   Kummenti ġenerali

Kummenti ġenerali

| 4.1. | Il-KESE jinnota li l-istudji dwar in-negozjar kollettiv fil-pajjiżi tal-UE jikkonkludu li l-kwistjonijiet ambjentali ftit li xejn jiġu inklużi fil-ftehimiet kollettivi. Il-KESE jistieden lill-UE u lill-Istati Membri jkomplu jappoġġjaw azzjonijiet u inizjattivi li se jinċentivaw lill-impjegaturi u lill-ħaddiema biex jadattaw għat-tranżizzjoni ekoloġika, u jqisu l-prattiki ta’ informazzjoni u konsultazzjoni fuq il-post tax-xogħol. |
| --- | --- |

4.1.

Il-KESE jinnota li l-istudji dwar in-negozjar kollettiv fil-pajjiżi tal-UE jikkonkludu li l-kwistjonijiet ambjentali ftit li xejn jiġu inklużi fil-ftehimiet kollettivi. Il-KESE jistieden lill-UE u lill-Istati Membri jkomplu jappoġġjaw azzjonijiet u inizjattivi li se jinċentivaw lill-impjegaturi u lill-ħaddiema biex jadattaw għat-tranżizzjoni ekoloġika, u jqisu l-prattiki ta’ informazzjoni u konsultazzjoni fuq il-post tax-xogħol.

| 4.2. | Tranżizzjoni għal ekonomija b’emissjonijiet żero li tkun ġestita b’mod tajjeb mhijiex biss vitali biex tirreaġixxi għall-emerġenza klimatika, iżda tista’ tistimula rkupru ekonomiku sostenibbli u inklużiv. Madankollu, jinħtieġu miżuri fit-tul, li jirrikjedu mekkaniżmi ta’ finanzjament sostenibbli u governanza parteċipattiva u stabbli. |
| --- | --- |

4.2.

Tranżizzjoni għal ekonomija b’emissjonijiet żero li tkun ġestita b’mod tajjeb mhijiex biss vitali biex tirreaġixxi għall-emerġenza klimatika, iżda tista’ tistimula rkupru ekonomiku sostenibbli u inklużiv. Madankollu, jinħtieġu miżuri fit-tul, li jirrikjedu mekkaniżmi ta’ finanzjament sostenibbli u governanza parteċipattiva u stabbli.

| 4.3. | F’dan il-mudell ta’ governanza parteċipattiva, in-negozjar kollettiv huwa għodda biex id-dinja tax-xogħol tiġi adattata għall-isfida l-ġdida ta’ mudell ta’ produzzjoni kompletament sostenibbli. Dan huwa dovut għall-kapaċità tan-negozjar kollettiv li jirreaġixxi immedjatament, il-prossimità tiegħu għar-realtajiet settorjali u l-potenzjal tiegħu li joffri soluzzjonijiet imfassla apposta, anke fir-rigward tal-protezzjoni tal-impjiegi u tal-intrapriżi. |
| --- | --- |

4.3.

F’dan il-mudell ta’ governanza parteċipattiva, in-negozjar kollettiv huwa għodda biex id-dinja tax-xogħol tiġi adattata għall-isfida l-ġdida ta’ mudell ta’ produzzjoni kompletament sostenibbli. Dan huwa dovut għall-kapaċità tan-negozjar kollettiv li jirreaġixxi immedjatament, il-prossimità tiegħu għar-realtajiet settorjali u l-potenzjal tiegħu li joffri soluzzjonijiet imfassla apposta, anke fir-rigward tal-protezzjoni tal-impjiegi u tal-intrapriżi.

| 4.4. | Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni u l-Istati Membri janalizzaw flimkien mal-imsieħba soċjali settorjali l-valur miżjud potenzjali tat-twettiq ta’ studji dwar l-impatt tal-emerġenza klimatika u t-tranżizzjonijiet ekoloġiċi fuq is-settur tax-xogħol fil-firxa kollha tas-setturi produttivi, sabiex jidentifikaw u jipproponu miżuri biex jirrispondu b’mod effettiv għall-ħtiġijiet tal-ambjenti ekonomiċi u jgħinu lid-diversi unitajiet ta’ negozjar kollettiv jiġġestixxu t-tranżizzjoni ġusta fil-ftehimiet kollettivi tagħhom. |
| --- | --- |

4.4.

Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni u l-Istati Membri janalizzaw flimkien mal-imsieħba soċjali settorjali l-valur miżjud potenzjali tat-twettiq ta’ studji dwar l-impatt tal-emerġenza klimatika u t-tranżizzjonijiet ekoloġiċi fuq is-settur tax-xogħol fil-firxa kollha tas-setturi produttivi, sabiex jidentifikaw u jipproponu miżuri biex jirrispondu b’mod effettiv għall-ħtiġijiet tal-ambjenti ekonomiċi u jgħinu lid-diversi unitajiet ta’ negozjar kollettiv jiġġestixxu t-tranżizzjoni ġusta fil-ftehimiet kollettivi tagħhom.

| 4.5. | Il-KESE jħeġġeġ lill-imsieħba soċjali jinkludu, kif meħtieġ, proċessi ta’ tranżizzjoni ekoloġika fil-ftehimiet kollettivi, f’konformità mal-prijoritajiet transindustrijali u settorjali tagħhom. Eżempju ta’ esperjenza Ewropea huwa l-inklużjoni tal-programm globali “Responsible Care” fil-ftehimiet kollettivi tas-settur Ewropew tal-kimika. |
| --- | --- |

4.5.

Il-KESE jħeġġeġ lill-imsieħba soċjali jinkludu, kif meħtieġ, proċessi ta’ tranżizzjoni ekoloġika fil-ftehimiet kollettivi, f’konformità mal-prijoritajiet transindustrijali u settorjali tagħhom. Eżempju ta’ esperjenza Ewropea huwa l-inklużjoni tal-programm globali “Responsible Care” fil-ftehimiet kollettivi tas-settur Ewropew tal-kimika.

5.   Kummenti speċifiċi

Kummenti speċifiċi

| 5.1. | Il-KESE jqis li d-diskussjoni dwar kwistjonijiet ekoloġiċi fi ħdan in-negozjar kollettiv tikkonċerna klawżoli negozjabbli bejn l-imsieħba soċjali fil-qafas ta’ ftehimiet kollettivi li għandhom effett dirett u indirett fuq l-ambjent. Il-ftehimiet kollettivi jistgħu jkopru, iżda mhumiex limitati għal:






  (a) | l-impatt tal-attività tal-kumpaniji fuq l-ambjent; |
| --- | --- | --- |

5.1.

Il-KESE jqis li d-diskussjoni dwar kwistjonijiet ekoloġiċi fi ħdan in-negozjar kollettiv tikkonċerna klawżoli negozjabbli bejn l-imsieħba soċjali fil-qafas ta’ ftehimiet kollettivi li għandhom effett dirett u indirett fuq l-ambjent. Il-ftehimiet kollettivi jistgħu jkopru, iżda mhumiex limitati għal:

(a)

l-impatt tal-attività tal-kumpaniji fuq l-ambjent;

| (b) | il-protezzjoni tal-ħaddiema mill-effetti tal-ambjent u t-tibdil fil-klima; |
| --- | --- |

(b)

il-protezzjoni tal-ħaddiema mill-effetti tal-ambjent u t-tibdil fil-klima;

| (c) | l-impatt tat-trasformazzjoni ekoloġika fuq l-attività ta’ kumpanija fir-rigward tal-organizzazzjoni tax-xogħol, it-tibdil fil-profili okkupazzjonali u l-ħiliet tal-impjegati; |
| --- | --- |

(c)

l-impatt tat-trasformazzjoni ekoloġika fuq l-attività ta’ kumpanija fir-rigward tal-organizzazzjoni tax-xogħol, it-tibdil fil-profili okkupazzjonali u l-ħiliet tal-impjegati;

| (d) | monitoraġġ intern tal-implimentazzjoni tal-punti a, b u c. |
| --- | --- |

(d)

monitoraġġ intern tal-implimentazzjoni tal-punti a, b u c.

Il-KESE jrid jenfasizza n-negozjar kollettiv bħala għodda ewlenija li tista’ tgħin lill-kumpaniji u lill-ħaddiema jiffaċċjaw l-isfidi tal-kriżi klimatika, inklużi l-ispejjeż derivati għall-kumpaniji.

| 5.2. | Fil-fehma tal-KESE, jeħtieġ li l-Kummissjoni Ewropea, fil-qafas tal-Artikoli 154, 155 u 156 tat- Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE), tħeġġeġ lill-Istati Membri jippromovu l-inklużjoni tal-ġestjoni ambjentali tal-kumpaniji fid-djalogu soċjali u fin-negozjar kollettiv. In-negozjar kollettiv huwa mezz tajjeb biex jiffaċilita l-adattament tal-organizzazzjonijiet u l-impjieg, kif ukoll il-kundizzjonijiet tax-xogħol, għall-effetti tat-tibdil fil-klima, u jagħmilha possibbli li jiġu vvalutati u ppreżentati l-kostijiet tal-investiment tal-kumpaniji, sabiex jiġu ppreservati u adattati għar-rekwiżiti ta’ kompetittività ġusta. |
| --- | --- |

5.2.

Fil-fehma tal-KESE, jeħtieġ li l-Kummissjoni Ewropea, fil-qafas tal-Artikoli 154, 155 u 156 tat- Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE), tħeġġeġ lill-Istati Membri jippromovu l-inklużjoni tal-ġestjoni ambjentali tal-kumpaniji fid-djalogu soċjali u fin-negozjar kollettiv. In-negozjar kollettiv huwa mezz tajjeb biex jiffaċilita l-adattament tal-organizzazzjonijiet u l-impjieg, kif ukoll il-kundizzjonijiet tax-xogħol, għall-effetti tat-tibdil fil-klima, u jagħmilha possibbli li jiġu vvalutati u ppreżentati l-kostijiet tal-investiment tal-kumpaniji, sabiex jiġu ppreservati u adattati għar-rekwiżiti ta’ kompetittività ġusta.

| 5.3. | Huwa u jirrispetta l-awtonomija tal-imsieħba soċjali u d-diversità tas-sistemi ta’ negozjar kollettiv tal-Istati Membri, il-KESE jqis adatt li l-oqfsa legali u l-ftehimiet transindustrijali fil-livell nazzjonali jipprovdu qafas adatt biex jiġi kkunsidrat l-għan li tinkiseb tranżizzjoni ekoloġika soċjalment ġusta, u b’hekk jagħmlu l-bidla produttiva (inkluża l-valutazzjoni tal-kostijiet, kemm intrapenditorjali kif ukoll soċjali, u l-allokazzjoni ġusta tal-kostijiet) kompatibbli mal-kwalità u s-sigurtà f’kemm jista’ jkun impjiegi. Meta nqisu d-diversi sistemi ta’ relazzjonijiet industrijali, jistgħu jiġu kkunsidrati l-punti li ġejjin:






  (a) | il-promozzjoni tad-drittijiet għall-informazzjoni u l-konsultazzjoni tar-rappreżentanti tal-ħaddiema dwar l-imġiba tal-kumpanija fir-rigward tal-adattament għat-tibdil fil-klima skont ir-regoli u l-prattiki nazzjonali; |
| --- | --- | --- |

5.3.

Huwa u jirrispetta l-awtonomija tal-imsieħba soċjali u d-diversità tas-sistemi ta’ negozjar kollettiv tal-Istati Membri, il-KESE jqis adatt li l-oqfsa legali u l-ftehimiet transindustrijali fil-livell nazzjonali jipprovdu qafas adatt biex jiġi kkunsidrat l-għan li tinkiseb tranżizzjoni ekoloġika soċjalment ġusta, u b’hekk jagħmlu l-bidla produttiva (inkluża l-valutazzjoni tal-kostijiet, kemm intrapenditorjali kif ukoll soċjali, u l-allokazzjoni ġusta tal-kostijiet) kompatibbli mal-kwalità u s-sigurtà f’kemm jista’ jkun impjiegi. Meta nqisu d-diversi sistemi ta’ relazzjonijiet industrijali, jistgħu jiġu kkunsidrati l-punti li ġejjin:

(a)

il-promozzjoni tad-drittijiet għall-informazzjoni u l-konsultazzjoni tar-rappreżentanti tal-ħaddiema dwar l-imġiba tal-kumpanija fir-rigward tal-adattament għat-tibdil fil-klima skont ir-regoli u l-prattiki nazzjonali;

| (b) | il-promozzjoni tat-taħriġ tal-ħaddiema f’dan il-qasam; |
| --- | --- |

(b)

il-promozzjoni tat-taħriġ tal-ħaddiema f’dan il-qasam;

| (c) | l-inklużjoni ta’ klawżoli li jinkoraġġixxu l-parteċipazzjoni tal-impjegati fi kwistjonijiet ambjentali, u f’kumitati responsabbli għall-ambjent f’każijiet fejn dawn jeżistu, għal kumpaniji f’kull settur li jkunu kisbu ċertifikazzjoni ambjentali skont l-istandards ISO 14001 jew EMAS; |
| --- | --- |

(c)

l-inklużjoni ta’ klawżoli li jinkoraġġixxu l-parteċipazzjoni tal-impjegati fi kwistjonijiet ambjentali, u f’kumitati responsabbli għall-ambjent f’każijiet fejn dawn jeżistu, għal kumpaniji f’kull settur li jkunu kisbu ċertifikazzjoni ambjentali skont l-istandards ISO 14001 jew EMAS;

| (d) | il-promozzjoni tal-istabbiliment ta’ korpi ambjentali konġunti speċifiċi, fejn possibbli, jew l-għoti ta’ responsabbiltà għall-ambjent u t-tranżizzjoni ġusta lill-kumitat għas-sigurtà u s-saħħa. |
| --- | --- |

(d)

il-promozzjoni tal-istabbiliment ta’ korpi ambjentali konġunti speċifiċi, fejn possibbli, jew l-għoti ta’ responsabbiltà għall-ambjent u t-tranżizzjoni ġusta lill-kumitat għas-sigurtà u s-saħħa.

| 5.4. | Il-KESE jistieden lill-UE u lill-Istati Membri jkomplu jappoġġjaw azzjonijiet u inizjattivi li se jinċentivaw lill-impjegaturi u lill-ħaddiema biex jadattaw għat-tranżizzjoni ekoloġika, u jikkunsidraw li jiżviluppaw, fost miżuri oħra, kunċett ta’ impjegati maħtura biex jaġixxu bħala rappreżentanti tat-tranżizzjoni ambjentali jew punti ta’ kuntatt għal kwistjonijiet relatati mat-tranżizzjoni ambjentali u ekoloġika fuq il-post tax-xogħol. Fl-ambjent tal-post tax-xogħol, il-maniġers u r-rappreżentanti tal-ħaddiema jistgħu jikkunsidraw li jaħtru persuni għar-rwol speċifiku (minbarra l-kompiti ewlenin tagħhom) biex jgħinu fi kwistjonijiet relatati mal-adattament tal-kumpanija għat-tranżizzjoni ekoloġika. Il-KESE jistieden lill-Istati Membri joħolqu l-inċentivi meħtieġa għan-negozji u/jew is-setturi ta’ attività biex jaħtru r-rappreżentanti jew il-punti ta’ kuntatt responsabbli għal kwistjonijiet relatati mat-tranżizzjoni ambjentali msemmija hawn fuq. It-taħriġ vokazzjonali fil-qasam ambjentali huwa rrakkomandat ukoll. |
| --- | --- |

5.4.

Il-KESE jistieden lill-UE u lill-Istati Membri jkomplu jappoġġjaw azzjonijiet u inizjattivi li se jinċentivaw lill-impjegaturi u lill-ħaddiema biex jadattaw għat-tranżizzjoni ekoloġika, u jikkunsidraw li jiżviluppaw, fost miżuri oħra, kunċett ta’ impjegati maħtura biex jaġixxu bħala rappreżentanti tat-tranżizzjoni ambjentali jew punti ta’ kuntatt għal kwistjonijiet relatati mat-tranżizzjoni ambjentali u ekoloġika fuq il-post tax-xogħol. Fl-ambjent tal-post tax-xogħol, il-maniġers u r-rappreżentanti tal-ħaddiema jistgħu jikkunsidraw li jaħtru persuni għar-rwol speċifiku (minbarra l-kompiti ewlenin tagħhom) biex jgħinu fi kwistjonijiet relatati mal-adattament tal-kumpanija għat-tranżizzjoni ekoloġika. Il-KESE jistieden lill-Istati Membri joħolqu l-inċentivi meħtieġa għan-negozji u/jew is-setturi ta’ attività biex jaħtru r-rappreżentanti jew il-punti ta’ kuntatt responsabbli għal kwistjonijiet relatati mat-tranżizzjoni ambjentali msemmija hawn fuq. It-taħriġ vokazzjonali fil-qasam ambjentali huwa rrakkomandat ukoll.

| 5.5. | Il-KESE jitlob lill-Istati Membri biex joħolqu qafas u kundizzjonijiet adatti biex jippromovu l-klawżoli ta’ mobbiltà fil-ftehimiet kollettivi b’tali mod li jinkludu skemi ta’ mobbiltà tal-forza tax-xogħol sostenibbli, tajbin għas-saħħa u sikuri fl-ambjent kollu tax-xogħol, bil-għan li jonqos l-użu ta’ vetturi privati u, b’hekk, jonqsu l-emissjonijiet. L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu sistemi effettivi u effiċjenti għall-istabbiliment ta’ dawn l-iskemi. |
| --- | --- |

5.5.

Il-KESE jitlob lill-Istati Membri biex joħolqu qafas u kundizzjonijiet adatti biex jippromovu l-klawżoli ta’ mobbiltà fil-ftehimiet kollettivi b’tali mod li jinkludu skemi ta’ mobbiltà tal-forza tax-xogħol sostenibbli, tajbin għas-saħħa u sikuri fl-ambjent kollu tax-xogħol, bil-għan li jonqos l-użu ta’ vetturi privati u, b’hekk, jonqsu l-emissjonijiet. L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu sistemi effettivi u effiċjenti għall-istabbiliment ta’ dawn l-iskemi.

| 5.6. | Il-KESE jistieden lill-Istati Membri jittrasponu bis-sħiħ id-Direttiva (UE) 2019/1937 dwar il-protezzjoni ta’ persuni li jirrapportaw dwar ksur tal-liġi tal-UE, inkluż fil-qasam tal-liġi ambjentali. Dawn id-drittijiet ikunu kontribut importanti għall-monitoraġġ tal-konformità mal-politiki Ewropej ta’ rkupru abbażi ta’ tranżizzjoni ekonomika ekoloġikament sostenibbli u soċjalment ġusta. |
| --- | --- |

5.6.

Il-KESE jistieden lill-Istati Membri jittrasponu bis-sħiħ id-Direttiva (UE) 2019/1937 dwar il-protezzjoni ta’ persuni li jirrapportaw dwar ksur tal-liġi tal-UE, inkluż fil-qasam tal-liġi ambjentali. Dawn id-drittijiet ikunu kontribut importanti għall-monitoraġġ tal-konformità mal-politiki Ewropej ta’ rkupru abbażi ta’ tranżizzjoni ekonomika ekoloġikament sostenibbli u soċjalment ġusta.

| 5.7. | Il-KESE jistieden lill-imsieħba soċjali jikkunsidraw u jiffaċilitaw l-istabbiliment ta’ relazzjonijiet adatti u rakkomandazzjonijiet, linji gwida u politiki ġusti biex in-negozjar kollettiv ekoloġiku jsir wieħed mill-aqwa għodod ta’ kwalità tajba biex jiġi żgurat u promoss mudell ta’ produzzjoni bbilanċjat f’termini tal-kapaċità kompetittiva tiegħu u l-protezzjoni tal-ambjent lokali u globali kollu. |
| --- | --- |

5.7.

Il-KESE jistieden lill-imsieħba soċjali jikkunsidraw u jiffaċilitaw l-istabbiliment ta’ relazzjonijiet adatti u rakkomandazzjonijiet, linji gwida u politiki ġusti biex in-negozjar kollettiv ekoloġiku jsir wieħed mill-aqwa għodod ta’ kwalità tajba biex jiġi żgurat u promoss mudell ta’ produzzjoni bbilanċjat f’termini tal-kapaċità kompetittiva tiegħu u l-protezzjoni tal-ambjent lokali u globali kollu.

Brussell, l-14 ta’ Ġunju 2023.

Oliver RÖPKE

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Politika dwar l-enerġija u s-suq tax-xogħol: konsegwenzi għall-impjieg f’reġjuni li għaddejjin minn tranżizzjonijiet tal-enerġija” (opinjoni fuq inizjattiva proprja) (ĠU C 146, 27.4.2023, p. 4). https://www.eesc.europa.eu/mt/our-work/opinions-information-reports/opinions/energy-policy-and-labour-market-consequences-employment-regions-undergoing-energy-transitions

1

(2)  https://www.epsu.org/article/what-green-collective-bargaining

2

(3)  https://www.businesseurope.eu/sites/buseur/files/media/reports_and_studies/2021-09-24_final_report_sp_project_on_circular_ecenomy_and_the_world_of_work.pdf

3

(4)  Din ir-Rakkomandazzjoni tiddikjara, fost l-oħrajn, li “Sabiex tiġi avvanzata t-tranżizzjoni ekoloġika b’mod inklużiv u demokratiku, filwaqt li jiġu integrati objettivi ta’ tranżizzjoni ġusta mill-bidu nett fit-tfassil tal-politika fil-livelli kollha u jiġu żgurat approċċ effettiv ta’ soċjetà sħiħa għal politiki ta’ tranżizzjoni ġusta, l-Istati Membri huma mistiedna: [...] (c) jinvolvu b’mod attiv lis-sħab soċjali fil-livelli nazzjonali, reġjonali u lokali, filwaqt li jirrispettaw l-awtonomija tagħhom, fl-istadji kollha tat-tfassil tal-politika u tal-implimentazzjoni previsti taħt din ir-Rakkomandazzjoni, inkluż permezz tad-djalogu soċjali u n-negozjar kollettiv fejn xieraq; barra minn hekk, jippromwovu aktar l-involviment sħiħ tas-sħab soċjali fit-tfassil u fl-implimentazzjoni ta’ mogħdijiet ta’ tranżizzjoni għall-ekosistemi industrijali skont l-Istrateġija Industrijali l-Ġdida aġġornata.”

4

(5)  Bil-għan li jtejbu kontinwament il-prestazzjoni tal-attivitajiet tal-industrija tal-kimika fir-rigward tas-sikurezza, il-protezzjoni tas-saħħa u l-ambjent, f’konformità mal-prinċipji tal-iżvilupp sostenibbli u lil hinn mill-konformità mal-leġiżlazzjoni attwali u mad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim, il-partijiet firmatarji jimpenjaw ruħhom li jippromovu u jikkollaboraw dwar l-aderenza tal-kumpaniji mal-programm internazzjonali tal-industrija tal-kimika “Responsible Care” u l-kisba tal-objettivi mfittxija b’din l-inizjattiva volontarja, pubblika u attiva tal-kumpaniji tal-kimika. https://www.feique.org/programa-responsible-care/

5

(6)  https://www.businesseurope.eu/publications/european-social-dialogue-work-programme-2022-2024.

6

(7)  Id-Direttiva (UE) 2019/1937 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta’ Ottubru 2019 dwar il-protezzjoni ta’ persuni li jirrapportaw dwar ksur tal-liġi tal-Unjoni (ĠU L 305, 26.11.2019, p. 17).

7

(8)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Politika dwar l-enerġija u s-suq tax-xogħol: konsegwenzi għall-impjieg f’reġjuni li għaddejjin minn tranżizzjonijiet tal-enerġija” (opinjoni fuq inizjattiva proprja) (ĠU C 146, 27.4.2023, p. 4).

8

(9)  https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/@ed_emp/@emp_ent/documents/publication/wcms_432859.pdf

9

(10)  https://www.etuc.org/sites/default/files/document/files/2017-05-29_kick_off_draft_declaration_eu_social_partners_on_green_jobs_final.pdf

10

(11)  https://www.businesseurope.eu/sites/buseur/files/media/reports_and_studies/2021-09-24_final_report_sp_project_on_circular_ecenomy_and_the_world_of_work.pdf

11

(12)  Ir-Regolament tal-Kummissjoni (UE) 2018/2026 tad-19 ta’ Diċembru 2018 li jemenda l-Anness IV tar-Regolament (KE) Nru 1221/2009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-parteċipazzjoni volontarja ta’ organizzazzjonijiet fi skema Komunitarja ta’ ġestjoni u verifika ambjentali (EMAS) (ĠU L 325, 20.12.2018, p. 18).

12

(13)  Id-Direttiva 2014/95/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-22 ta’ Ottubru 2014 li temenda d-Direttiva 2013/34/UE fir-rigward tad-divulgazzjoni ta’ informazzjoni mhux finanzjarja u dwar id-diversità minn ċerti impriżi u gruppi kbar (ĠU L 330, 15.11.2014, p. 1).

13

---

| 18.8.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 293/34 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 293/34

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-miżuri għall-ġlieda kontra l-istigma kontra l-HIV

(Opinjoni esploratorja mitluba mill-Presidenza Spanjola)

(2023/C 293/06)

| Relatur: | Pietro Vittorio BARBIERI |
| --- | --- |
| Korelatur: | Nicoletta MERLO |

Relatur:

Pietro Vittorio BARBIERI

Pietro Vittorio BARBIERI

Korelatur:

Nicoletta MERLO

Nicoletta MERLO

| Talba mill-Presidenza Spanjola tal-Kunsill | Ittra, 8.12.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea
  Opinjoni esploratorja |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 31.5.2023 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 14.6.2023 |
| Sessjoni plenarja Nru | 579 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 201/0/6 |

Talba mill-Presidenza Spanjola tal-Kunsill

Ittra, 8.12.2022

Bażi legali

Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Opinjoni esploratorja

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza

Adozzjoni fis-sezzjoni

31.5.2023

Adozzjoni fil-plenarja

14.6.2023

Sessjoni plenarja Nru

579

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

201/0/6

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il- Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jilqa’ l-inizjattiva tal-Presidenza Spanjola li tistabbilixxi l-għan li jiġu eliminati l-istigma u d-diskriminazzjoni relatati mal-HIV fl-Ewropa sal-2030. Il-kwistjoni ġiet injorata għal żmien twil wisq, minkejja li d-data disponibbli turi b’mod ċar il-persistenza tal-konsegwenzi dannużi tagħha f’diversi nħawi tad-dinja, f’kuntesti soċjali speċifiċi u f’popolazzjonijiet ewlenin. Għalhekk, il-KESE jaqbel mal-fehma tal-Presidenza Spanjola li t-tmiem tal-istigma u d-diskriminazzjoni relatati mal-HIV għandhom jitqiesu bħala waħda mill-prijoritajiet politiċi tal-aġenda tal-UE. |
| --- | --- |

1.1.

Il- Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jilqa’ l-inizjattiva tal-Presidenza Spanjola li tistabbilixxi l-għan li jiġu eliminati l-istigma u d-diskriminazzjoni relatati mal-HIV fl-Ewropa sal-2030. Il-kwistjoni ġiet injorata għal żmien twil wisq, minkejja li d-data disponibbli turi b’mod ċar il-persistenza tal-konsegwenzi dannużi tagħha f’diversi nħawi tad-dinja, f’kuntesti soċjali speċifiċi u f’popolazzjonijiet ewlenin. Għalhekk, il-KESE jaqbel mal-fehma tal-Presidenza Spanjola li t-tmiem tal-istigma u d-diskriminazzjoni relatati mal-HIV għandhom jitqiesu bħala waħda mill-prijoritajiet politiċi tal-aġenda tal-UE.

| 1.2. | Il-KESE jaqbel mal-ħtieġa ta’ dikjarazzjoni ta’ livell għoli mill-istituzzjonijiet Ewropej, li għandha titressaq quddiem il-Parlament Ewropew fl-1 ta’ Diċembru 2023, u jimpenja ruħu li jappoġġjaha u jieħu sehem fiha f’kull livell, mod u forum possibbli. |
| --- | --- |

1.2.

Il-KESE jaqbel mal-ħtieġa ta’ dikjarazzjoni ta’ livell għoli mill-istituzzjonijiet Ewropej, li għandha titressaq quddiem il-Parlament Ewropew fl-1 ta’ Diċembru 2023, u jimpenja ruħu li jappoġġjaha u jieħu sehem fiha f’kull livell, mod u forum possibbli.

| 1.3. | Sabiex jingħelbu l-istigma, id-diskriminazzjoni u l-isterjotipi foloz, il-KESE jqis li huwa essenzjali li jiġu promossi azzjonijiet ta’ sensibilizzazzjoni, taħriġ u informazzjoni, speċjalment fl-iskejjel, bl-involviment tas-soċjetà ċivili organizzata, iż-żgħażagħ u l-organizzazzjonijiet tal-istudenti. |
| --- | --- |

1.3.

Sabiex jingħelbu l-istigma, id-diskriminazzjoni u l-isterjotipi foloz, il-KESE jqis li huwa essenzjali li jiġu promossi azzjonijiet ta’ sensibilizzazzjoni, taħriġ u informazzjoni, speċjalment fl-iskejjel, bl-involviment tas-soċjetà ċivili organizzata, iż-żgħażagħ u l-organizzazzjonijiet tal-istudenti.

| 1.4. | Sabiex jintlaħqu iktar persuni, għandhom jiġu identifikati u mneħħija l-ostakli għall-profilassi qabel l-esponiment (PrEP — pre-exposure prophylaxis) għal aċċess akbar għall-mediċina u għall-progress fl-użu tal-PrEP, sabiex jitħaffef il-pass tal-progress lejn it-tmiem tal-epidemija tal-AIDS sal-2030. Interventi preventivi bħall-profilassi qabel u wara l-esponiment u t-TasP jista’ jkollhom impatt sinifikanti fuq il-kontroll tal-HIV u infezzjonijiet oħra trażmessi sesswalment. |
| --- | --- |

1.4.

Sabiex jintlaħqu iktar persuni, għandhom jiġu identifikati u mneħħija l-ostakli għall-profilassi qabel l-esponiment (PrEP — pre-exposure prophylaxis) għal aċċess akbar għall-mediċina u għall-progress fl-użu tal-PrEP, sabiex jitħaffef il-pass tal-progress lejn it-tmiem tal-epidemija tal-AIDS sal-2030. Interventi preventivi bħall-profilassi qabel u wara l-esponiment u t-TasP jista’ jkollhom impatt sinifikanti fuq il-kontroll tal-HIV u infezzjonijiet oħra trażmessi sesswalment.

| 1.5. | Il-persuni bl-HIV għandu jkollhom opportunitajiet indaqs għall-aċċess u għat-tkabbir professjonali fid-dinja tax-xogħol. Għandhom ikunu jistgħu wkoll jibbenefikaw minn arranġamenti speċifiċi bħal ħinijiet tax-xogħol flessibbli jew liv estiż għal żjarat mediċi b’kunfidenzjalità garantita. |
| --- | --- |

1.5.

Il-persuni bl-HIV għandu jkollhom opportunitajiet indaqs għall-aċċess u għat-tkabbir professjonali fid-dinja tax-xogħol. Għandhom ikunu jistgħu wkoll jibbenefikaw minn arranġamenti speċifiċi bħal ħinijiet tax-xogħol flessibbli jew liv estiż għal żjarat mediċi b’kunfidenzjalità garantita.

| 1.6. | Il-KESE jenfasizza l-importanza li jittieħdu miżuri speċifiċi għall-popolazzjonijiet ewlenin: sabiex l-epidemija tal-HIV tiġi indirizzata b’mod effettiv, hemm bżonn li informazzjoni mmirata u programmi ta’ prevenzjoni implimentati istituzzjonalment jilħqu lil dawn il-gruppi tal-popolazzjoni sabiex servizzi speċifiċi jkunu jistgħu jagħmlu kuntatt magħhom b’mod proattiv, possibbilment permezz ta’ assoċjazzjonijiet mhux governattivi u bbażati fil-komunità |
| --- | --- |

1.6.

Il-KESE jenfasizza l-importanza li jittieħdu miżuri speċifiċi għall-popolazzjonijiet ewlenin: sabiex l-epidemija tal-HIV tiġi indirizzata b’mod effettiv, hemm bżonn li informazzjoni mmirata u programmi ta’ prevenzjoni implimentati istituzzjonalment jilħqu lil dawn il-gruppi tal-popolazzjoni sabiex servizzi speċifiċi jkunu jistgħu jagħmlu kuntatt magħhom b’mod proattiv, possibbilment permezz ta’ assoċjazzjonijiet mhux governattivi u bbażati fil-komunità

| 1.7. | Fid-dawl tal-fatt li l-Ukrajna għandha t-tieni l-akbar epidemija tal-AIDS fir-reġjun tal-Ewropa tal-Lvant u tal-Asja Ċentrali, il-KESE jenfasizza l-importanza li l-pajjiżi ospitanti jiżguraw il-kontinwità u l-ittestjar u t-trattament tal-HIV mingħajr ħlas għar-refuġjati Ukreni, u b’hekk jittejbu l-possibbiltajiet li jiġu ttestjati irrispettivament mill-istatus ta’ residenza. Peress li l-biċċa l-kbira tar-refuġjati huma nisa u tfal, l-ittestjar estiż fl-isptarijiet, fil-kura primarja u fl-ambjenti komunitarji jistgħu jkunu l-aktar ambjenti adatti għar-refuġjati Ukreni. |
| --- | --- |

1.7.

Fid-dawl tal-fatt li l-Ukrajna għandha t-tieni l-akbar epidemija tal-AIDS fir-reġjun tal-Ewropa tal-Lvant u tal-Asja Ċentrali, il-KESE jenfasizza l-importanza li l-pajjiżi ospitanti jiżguraw il-kontinwità u l-ittestjar u t-trattament tal-HIV mingħajr ħlas għar-refuġjati Ukreni, u b’hekk jittejbu l-possibbiltajiet li jiġu ttestjati irrispettivament mill-istatus ta’ residenza. Peress li l-biċċa l-kbira tar-refuġjati huma nisa u tfal, l-ittestjar estiż fl-isptarijiet, fil-kura primarja u fl-ambjenti komunitarji jistgħu jkunu l-aktar ambjenti adatti għar-refuġjati Ukreni.

| 1.8. | It-trattament antiretrovirali (ART) jista’ jkollu rwol doppju fit-titjib tas-saħħa tal-persuni li jgħixu bl-HIV u l-prevenzjoni effettiva tat-trażmissjoni tal-HIV, peress li huwa effettiv ħafna fis-soppressjoni tal-kontenut virali tal-HIV. |
| --- | --- |

1.8.

It-trattament antiretrovirali (ART) jista’ jkollu rwol doppju fit-titjib tas-saħħa tal-persuni li jgħixu bl-HIV u l-prevenzjoni effettiva tat-trażmissjoni tal-HIV, peress li huwa effettiv ħafna fis-soppressjoni tal-kontenut virali tal-HIV.

| 1.9. | Id-dijanjożi f’waqtha tal-infezzjoni tal-HIV, il-bidu bikri tat-terapija u ż-żamma fil-kura (qafas sħiħ ta’ kura) huma l-pedamenti għall-kontroll tat-tixrid tal-infezzjoni. Peress li diversi pajjiżi diġà laħqu l-mira, il-KESE jappella għal mira ġdida aktar ambizzjuża għall-pajjiżi kollha li għandha tintlaħaq sal-2030, li ttejjeb il-livelli ta’ kopertura sa saħansitra 95 % għall-ittestjar, it-trattament u s-soppressjoni viroloġika. |
| --- | --- |

1.9.

Id-dijanjożi f’waqtha tal-infezzjoni tal-HIV, il-bidu bikri tat-terapija u ż-żamma fil-kura (qafas sħiħ ta’ kura) huma l-pedamenti għall-kontroll tat-tixrid tal-infezzjoni. Peress li diversi pajjiżi diġà laħqu l-mira, il-KESE jappella għal mira ġdida aktar ambizzjuża għall-pajjiżi kollha li għandha tintlaħaq sal-2030, li ttejjeb il-livelli ta’ kopertura sa saħansitra 95 % għall-ittestjar, it-trattament u s-soppressjoni viroloġika.

| 1.10. | Kemm il-qafas sħiħ ta’ kura kif ukoll il-qafas sħiħ ta’ prevenzjoni jistgħu jirrappreżentaw, b’mod sinerġetiku, risposta komprensiva għall-ġlieda kontra l-epidemija tal-HIV, u għalhekk għandhom jiġu żviluppati u implimentati. |
| --- | --- |

1.10.

Kemm il-qafas sħiħ ta’ kura kif ukoll il-qafas sħiħ ta’ prevenzjoni jistgħu jirrappreżentaw, b’mod sinerġetiku, risposta komprensiva għall-ġlieda kontra l-epidemija tal-HIV, u għalhekk għandhom jiġu żviluppati u implimentati.

| 1.11. | Il-KESE jappella għal strateġiji ġodda u innovattivi biex tittejjeb id-dijanjożi bikrija u biex aktar persuni jsiru konxji tal-infezzjoni tagħhom billi jiġu estiżi approċċi diversifikati u faċli għall-utent għal ittestjar tal-HIV disponibbli b’mod aktar wiesa’ bħal ittestjar rapidu, ittestjar komunitarju u awtottestjar, u approċċ integrat għall-ittestjar tal-HIV u l-epatite B u Ċ. |
| --- | --- |

1.11.

Il-KESE jappella għal strateġiji ġodda u innovattivi biex tittejjeb id-dijanjożi bikrija u biex aktar persuni jsiru konxji tal-infezzjoni tagħhom billi jiġu estiżi approċċi diversifikati u faċli għall-utent għal ittestjar tal-HIV disponibbli b’mod aktar wiesa’ bħal ittestjar rapidu, ittestjar komunitarju u awtottestjar, u approċċ integrat għall-ittestjar tal-HIV u l-epatite B u Ċ.

| 1.12. | Il-komunitajiet għandhom rwoli vitali fir-rispons għall-HIV, billi jippromovu r-responsabbiltà, jixprunaw l-attiviżmu ta’ prevenzjoni, jimplimentaw attivitajiet u jikkontribwixxu innovazzjonijiet li huma kruċjali għall-progress sostenibbli. |
| --- | --- |

1.12.

Il-komunitajiet għandhom rwoli vitali fir-rispons għall-HIV, billi jippromovu r-responsabbiltà, jixprunaw l-attiviżmu ta’ prevenzjoni, jimplimentaw attivitajiet u jikkontribwixxu innovazzjonijiet li huma kruċjali għall-progress sostenibbli.

| 1.13. | Sabiex jiġi sostnut u aċċellerat il-progress biex jintlaħqu dawn l-għanijiet, il-KESE jħeġġeġ aktar sforzi fit-tfassil u l-implimentazzjoni ta’ programmi ġodda biex jiġi estiż l-għarfien dwar xi jfisser li persuna tkun pożittiva għall-HIV u l-kopertura tat-trattament, biex titnaqqas iċ-ċirkolazzjoni tal-virus u b’hekk it-trażmissjoni tal-HIV, u biex jiġu limitati r-raġunijiet għad-diskriminazzjoni, bħall-aċċess għall-impjieg jew għas-servizzi finanzjarji. |
| --- | --- |

1.13.

Sabiex jiġi sostnut u aċċellerat il-progress biex jintlaħqu dawn l-għanijiet, il-KESE jħeġġeġ aktar sforzi fit-tfassil u l-implimentazzjoni ta’ programmi ġodda biex jiġi estiż l-għarfien dwar xi jfisser li persuna tkun pożittiva għall-HIV u l-kopertura tat-trattament, biex titnaqqas iċ-ċirkolazzjoni tal-virus u b’hekk it-trażmissjoni tal-HIV, u biex jiġu limitati r-raġunijiet għad-diskriminazzjoni, bħall-aċċess għall-impjieg jew għas-servizzi finanzjarji.

2.   L-HIV fl-Ewropa

L-HIV fl-Ewropa

| 2.1. | It-trażmissjoni tal-HIV tibqa’ preokkupazzjoni kbira għas-saħħa pubblika li taffettwa aktar minn 36 miljun persuna fid-dinja, li minnhom 2,3 miljun persuna jgħixu fir-Reġjun Ewropew tad-WHO, b’mod partikolari fil-parti tal-Lvant tar-reġjun. Kważi 107 000 persuna ġew iddijanjostikati bl-HIV fir-Reġjun Ewropew fl-2021, inklużi madwar 17 000 fl-UE/ŻEE. It-tendenza fid-dijanjożijiet tal-HIV ilha tonqos mill-2012; ġie osservat tnaqqis aktar sinifikanti fid-dijanjożi tal-HIV fl-2020 u fl-2021 (- 24 %), possibbilment minħabba l-effetti tal-pandemija tal-COVID-19 fuq l-użu tas-servizzi tas-saħħa, u/jew bħala riżultat ta’ trażmissjoni mnaqqsa minħabba l-miżuri tas-saħħa pubblika implimentati matul il-perjodu tal-pandemija tal-COVID-19. |
| --- | --- |

2.1.

It-trażmissjoni tal-HIV tibqa’ preokkupazzjoni kbira għas-saħħa pubblika li taffettwa aktar minn 36 miljun persuna fid-dinja, li minnhom 2,3 miljun persuna jgħixu fir-Reġjun Ewropew tad-WHO, b’mod partikolari fil-parti tal-Lvant tar-reġjun. Kważi 107 000 persuna ġew iddijanjostikati bl-HIV fir-Reġjun Ewropew fl-2021, inklużi madwar 17 000 fl-UE/ŻEE. It-tendenza fid-dijanjożijiet tal-HIV ilha tonqos mill-2012; ġie osservat tnaqqis aktar sinifikanti fid-dijanjożi tal-HIV fl-2020 u fl-2021 (- 24 %), possibbilment minħabba l-effetti tal-pandemija tal-COVID-19 fuq l-użu tas-servizzi tas-saħħa, u/jew bħala riżultat ta’ trażmissjoni mnaqqsa minħabba l-miżuri tas-saħħa pubblika implimentati matul il-perjodu tal-pandemija tal-COVID-19.

| 2.2. | L-HIV fl-Ewropa taffettwa b’mod sproporzjonat popolazzjonijiet li huma soċjalment emarġinati u persuni li l-imġiba tagħhom hija stigmatizzata soċjalment bħall-persuni li jieħdu d-droga fil-vina u s-sieħba sesswali tagħhom, irġiel li jkollhom rapport sesswali ma’ rġiel oħra, persuni transġeneru, persuni li jaħdmu fl-industrija tas-sess, priġunieri u migranti. |
| --- | --- |

2.2.

L-HIV fl-Ewropa taffettwa b’mod sproporzjonat popolazzjonijiet li huma soċjalment emarġinati u persuni li l-imġiba tagħhom hija stigmatizzata soċjalment bħall-persuni li jieħdu d-droga fil-vina u s-sieħba sesswali tagħhom, irġiel li jkollhom rapport sesswali ma’ rġiel oħra, persuni transġeneru, persuni li jaħdmu fl-industrija tas-sess, priġunieri u migranti.

| 2.3. | Id-data tiddokumenta xejriet u tendenzi epidemiċi differenti fil-pajjiżi fir-Reġjun Ewropew tad-WHO: il-mod ewlieni ta’ trażmissjoni huwa t-trażmissjoni sesswali bejn l-irġiel fl-UE/ŻEE u fil-parti tal-Punent filwaqt li fil-parti tal-Lvant tar-reġjun it-trażmissjoni eterosesswali u l-użu tad-droga fil-vina kienu l-modi ewlenin ta’ trażmissjoni rrapportati. |
| --- | --- |

2.3.

Id-data tiddokumenta xejriet u tendenzi epidemiċi differenti fil-pajjiżi fir-Reġjun Ewropew tad-WHO: il-mod ewlieni ta’ trażmissjoni huwa t-trażmissjoni sesswali bejn l-irġiel fl-UE/ŻEE u fil-parti tal-Punent filwaqt li fil-parti tal-Lvant tar-reġjun it-trażmissjoni eterosesswali u l-użu tad-droga fil-vina kienu l-modi ewlenin ta’ trażmissjoni rrapportati.

| 2.4. | Id-dijanjożi tardiva tal-HIV tibqa’ sfida għall-biċċa l-kbira tal-pajjiżi fir-reġjun: aktar minn 50 % rċevew id-dijanjożi tal-HIV meta l-għadd taċ-ċelloli CD4 kien inqas minn 350/mmc. |
| --- | --- |

2.4.

Id-dijanjożi tardiva tal-HIV tibqa’ sfida għall-biċċa l-kbira tal-pajjiżi fir-reġjun: aktar minn 50 % rċevew id-dijanjożi tal-HIV meta l-għadd taċ-ċelloli CD4 kien inqas minn 350/mmc.

3.   Il-qafas sħiħ ta’ kura tal-HIV għar-refuġjati Ukreni

Il-qafas sħiħ ta’ kura tal-HIV għar-refuġjati Ukreni

| 3.1. | Mill-bidu tal-gwerra fl-24 ta’ Frar 2022, aktar minn 13,5-il miljun persuna ġew spostati internament jew sfurzati jaħarbu lejn pajjiżi ġirien bħala refuġjati, inklużi persuni li jgħixu bl-HIV (stmati bejn 10 000 u 30 000 persuna) u popolazzjonijiet ewlenin. |
| --- | --- |

3.1.

Mill-bidu tal-gwerra fl-24 ta’ Frar 2022, aktar minn 13,5-il miljun persuna ġew spostati internament jew sfurzati jaħarbu lejn pajjiżi ġirien bħala refuġjati, inklużi persuni li jgħixu bl-HIV (stmati bejn 10 000 u 30 000 persuna) u popolazzjonijiet ewlenin.

| 3.2. | L-Ukrajna hija l-pajjiż bit-tieni l-akbar epidemija tal-AIDS fir-reġjun tal-Ewropa tal-Lvant u tal-Asja Ċentrali. L-għadd ta’ dijanjożijiet ġodda tal-HIV żdied minn 14 240 fl-2016 għal 16 270 fl-2019, u naqas ftit għal 15 660 fl-2020, probabbilment minħabba l-kriżi tal-COVID-19. Minn dawn, id-data ta’ sorveljanza rrapportat li din l-infezzjoni nkisbet f’9 000–10 000 każ permezz ta’ kuntatt eterosesswali u f’madwar 5 000 każ permezz tal-użu tad-droga fil-vina. |
| --- | --- |

3.2.

L-Ukrajna hija l-pajjiż bit-tieni l-akbar epidemija tal-AIDS fir-reġjun tal-Ewropa tal-Lvant u tal-Asja Ċentrali. L-għadd ta’ dijanjożijiet ġodda tal-HIV żdied minn 14 240 fl-2016 għal 16 270 fl-2019, u naqas ftit għal 15 660 fl-2020, probabbilment minħabba l-kriżi tal-COVID-19. Minn dawn, id-data ta’ sorveljanza rrapportat li din l-infezzjoni nkisbet f’9 000–10 000 każ permezz ta’ kuntatt eterosesswali

f’madwar 5 000 każ permezz tal-użu tad-droga fil-vina

| 3.3. | Qabel il-bidu tal-gwerra, il-pajjiż kien qed jagħmel progress qawwi fir-rispons għall-AIDS: il-kura u t-trattament tal-HIV kienu pprovduti mingħajr ħlas fil-kliniċi governattivi tal-HIV fil-pajjiż kollu u għadd dejjem akbar ta’ persuni li jgħixu bl-HIV kienu fuq trattament antiretrovirali (ART). Fl-2021, ġie stmat li minn 240 000 persuna li jgħixu bl-HIV (0,6 % tal-popolazzjoni Ukrena) aktar minn 150 000 persuna kienu fuq l-ART (62 %), u 94 % ta’ dawk li rċevew it-trattament laħqu s-soppressjoni virali. |
| --- | --- |

3.3.

Qabel il-bidu tal-gwerra, il-pajjiż kien qed jagħmel progress qawwi fir-rispons għall-AIDS: il-kura u t-trattament tal-HIV kienu pprovduti mingħajr ħlas fil-kliniċi governattivi tal-HIV fil-pajjiż kollu u għadd dejjem akbar ta’ persuni li jgħixu bl-HIV kienu fuq trattament antiretrovirali (ART). Fl-2021, ġie stmat li minn 240 000 persuna li jgħixu bl-HIV (0,6 % tal-popolazzjoni Ukrena) aktar minn 150 000 persuna kienu fuq l-ART (62 %), u 94 % ta’ dawk li rċevew it-trattament laħqu s-soppressjoni virali.

| 3.4. | Fil-pajjiż, l-aġenziji u l-imsieħba tan-NU fil-livell lokali bħall-Fond ta’ Emerġenza tal-UNAIDS, qed jaħdmu mill-qrib mal-awtoritajiet lokali biex jilħqu u jgħinu lin-nies fil-bżonn. Aktar reċenti taw għajnuna umanitarja lil territorji milquta ħażin fil-pajjiż, li għadhom kif saru aċċessibbli. Koalizzjoni tal-gvern, tas-soċjetà ċivili u tal-organizzazzjonijiet internazzjonali kienet u għadha pedament tar-rispons effettiv għall-HIV fl-Ukrajna matul il-gwerra. |
| --- | --- |

3.4.

Fil-pajjiż, l-aġenziji u l-imsieħba tan-NU fil-livell lokali bħall-Fond ta’ Emerġenza tal-UNAIDS, qed jaħdmu mill-qrib mal-awtoritajiet lokali biex jilħqu u jgħinu lin-nies fil-bżonn. Aktar reċenti taw għajnuna umanitarja lil territorji milquta ħażin fil-pajjiż, li għadhom kif saru aċċessibbli. Koalizzjoni tal-gvern, tas-soċjetà ċivili u tal-organizzazzjonijiet internazzjonali kienet u għadha pedament tar-rispons effettiv għall-HIV fl-Ukrajna matul il-gwerra.

| 3.5. | L-UNAIDS se tkompli tappoġġja l-prevenzjoni, l-ittestjar, it-trattament, il-kura u l-appoġġ għall-persuni infettati bl-HIV fl-Ukrajna kollha affettwati mill-gwerra u l-persuni spostati mill-kunflitt. |
| --- | --- |

3.5.

L-UNAIDS se tkompli tappoġġja l-prevenzjoni, l-ittestjar, it-trattament, il-kura u l-appoġġ għall-persuni infettati bl-HIV fl-Ukrajna kollha affettwati mill-gwerra u l-persuni spostati mill-kunflitt.

| 3.6. | Dokument miċ-Ċentru Ewropew għall-Prevenzjoni u l-Kontroll tal-Mard (ECDC) (1), ippubblikat f’Lulju 2022, jiddeskrivi l-kunsiderazzjonijiet ewlenin biex jinforma t-teħid ta’ deċiżjonijiet u l-implimentazzjoni prattika tas-servizzi biex jinżammu standards ta’ kwalità tajba b’rabta mal-kura tal-HIV għar-refuġjati Ukreni, b’mod partikolari l-importanza li l-pajjiżi ospitanti jiżguraw il-kontinwità u l-ittestjar u t-trattament tal-HIV mingħajr ħlas għar-refuġjati Ukreni, u b’hekk jittejbu l-possibbiltajiet li jiġu ttestjati irrispettivament mill-istatus ta’ residenza, minħabba li l-aċċess ristrett għall-ART iwassal għal riskju akbar ta’ mard, mewt, tfaċċar ta’ razez reżistenti tal-virus u trażmissjoni futura potenzjali. Peress li l-biċċa l-kbira tar-refuġjati huma nisa u tfal, l-ittestjar estiż fl-isptarijiet, fil-kura primarja u fl-ambjenti komunitarji jistgħu jkunu l-aktar ambjenti adatti għar-refuġjati Ukreni. |
| --- | --- |

3.6.

Dokument miċ-Ċentru Ewropew għall-Prevenzjoni u l-Kontroll tal-Mard (ECDC) (1

4.   L-HIV fid-dinja

L-HIV fid-dinja

| 4.1. | Hemm kunsens globali qawwi li issa jeżistu l-għodod biex tintemm l-epidemija tal-AIDS. Matul l-aħħar żewġ deċennji, għadd dejjem akbar ta’ studji f’ambjenti diversi wrew li t-trattament antiretrovirali (ART) jista’ jkollu rwol doppju fit-titjib tas-saħħa ta’ persuni li jgħixu bl-HIV (PLHIV) u l-prevenzjoni effettiva tat-trażmissjoni tal-HIV (Trattament bħala Prevenzjoni (treatment as prevention — TasP), peress li huwa effettiv ħafna fis-soppressjoni tal-kontenut virali tal-HIV (definit bħala taħt il-200 kopja/mL). |
| --- | --- |

4.1.

Hemm kunsens globali qawwi li issa jeżistu l-għodod biex tintemm l-epidemija tal-AIDS. Matul l-aħħar żewġ deċennji, għadd dejjem akbar ta’ studji f’ambjenti diversi wrew li t-trattament antiretrovirali (ART) jista’ jkollu rwol doppju fit-titjib tas-saħħa ta’ persuni li jgħixu bl-HIV (PLHIV) u l-prevenzjoni effettiva tat-trażmissjoni tal-HIV (Trattament bħala Prevenzjoni (treatment as prevention — TasP), peress li huwa effettiv ħafna fis-soppressjoni tal-kontenut virali tal-HIV (definit bħala taħt il-200 kopja/mL).

| 4.2. | F’dawn l-aħħar snin, ġiet stabbilita b’mod wiesa’ strateġija li tqis id-dijanjożi f’waqtha tal-infezzjoni tal-HIV, il-bidu bikri tat-terapija u ż-żamma fil-kura (qafas sħiħ ta’ kura) bħala l-pedamenti għall-kontroll tat-tixrid tal-infezzjoni. Fl-2014 l-UNAIDS nediet il-mira ta’ 90-90-90 (90 % tal-persuni bl-HIV dijanjostikati, 90 % ta’ dawn trattati u 90 % ta’ dawk trattati b’viremija soppressa). Jekk dawn il-miri jintlaħqu, 73 % ta’ dawk kollha li jgħixu bl-HIV ikollhom kontenut virali soppress, u l-persuni b’kontenut virali soppress ma jistgħux jittrażmettu l-HIV. |
| --- | --- |

4.2.

F’dawn l-aħħar snin, ġiet stabbilita b’mod wiesa’ strateġija li tqis id-dijanjożi f’waqtha tal-infezzjoni tal-HIV, il-bidu bikri tat-terapija u ż-żamma fil-kura (qafas sħiħ ta’ kura) bħala l-pedamenti għall-kontroll tat-tixrid tal-infezzjoni. Fl-2014 l-UNAIDS nediet il-mira ta’ 90-90-90 (90 % tal-persuni bl-HIV dijanjostikati, 90 % ta’ dawn trattati u 90 % ta’ dawk trattati b’viremija soppressa). Jekk dawn il-miri jintlaħqu, 73 % ta’ dawk kollha li jgħixu bl-HIV ikollhom kontenut virali soppress, u l-persuni b’kontenut virali soppress ma jistgħux jittrażmettu l-HIV.

| 4.3. | Hemm evidenza li fi tmiem l-2020 diversi pajjiżi, b’ġeografija, status tal-introjtu u epidemjoloġija differenti, diġà laħqu l-mira. L-esperti jemmnu li dawn ir-riżultati jistgħu potenzjalment juru li tista’ tinkiseb mira ġdida aktar ambizzjuża għall-pajjiżi kollha sal-2030, li ttejjeb il-livelli ta’ kopertura sa 95 % għall-ittestjar, it-trattament u s-soppressjoni viroloġika. Biex jiġi sostnut u aċċellerat il-progress lejn il-kisba ta’ dawn l-għanijiet fir-rispons għall-epidemija tal-HIV, huma meħtieġa aktar sforzi fit-tfassil u l-implimentazzjoni ta’ programmi ġodda biex jiġi estiż l-għarfien dwar l-istatus pożittiv tal-HIV u l-kopertura tat-trattament (l-approċċ tal-Ittestjar u t-Trattament Universali (UTT)) biex titnaqqas iċ-ċirkolazzjoni tal-virus u għalhekk it-trażmissjoni tal-HIV. Programmi ġodda bħal dawn m’għandhomx jiffokaw esklużivament fuq miżuri standard li għandhom jiġu applikati, iżda għandhom jiġu implimentati wkoll skont il-ħtiġijiet u l-ħtiġijiet speċifiċi tan-nies li jgħixu bl-HIV. |
| --- | --- |

4.3.

Hemm evidenza li fi tmiem l-2020 diversi pajjiżi, b’ġeografija, status tal-introjtu u epidemjoloġija differenti, diġà laħqu l-mira. L-esperti jemmnu li dawn ir-riżultati jistgħu potenzjalment juru li tista’ tinkiseb mira ġdida aktar ambizzjuża għall-pajjiżi kollha sal-2030, li ttejjeb il-livelli ta’ kopertura sa 95 % għall-ittestjar, it-trattament u s-soppressjoni viroloġika. Biex jiġi sostnut u aċċellerat il-progress lejn il-kisba ta’ dawn l-għanijiet fir-rispons għall-epidemija tal-HIV, huma meħtieġa aktar sforzi fit-tfassil u l-implimentazzjoni ta’ programmi ġodda biex jiġi estiż l-għarfien dwar l-istatus pożittiv tal-HIV u l-kopertura tat-trattament (l-approċċ tal-Ittestjar u t-Trattament Universali (UTT)) biex titnaqqas iċ-ċirkolazzjoni tal-virus u għalhekk it-trażmissjoni tal-HIV. Programmi ġodda bħal dawn m’għandhomx jiffokaw esklużivament fuq miżuri standard li għandhom jiġu applikati, iżda għandhom jiġu implimentati wkoll skont il-ħtiġijiet u l-ħtiġijiet speċifiċi tan-nies li jgħixu bl-HIV.

| 4.4. | Aktar reċenti, approċċ simili għall-qafas sħiħ ta’ kura tal-HIV, il-qafas sħiħ tal-prevenzjoni tal-HIV, qed jiġi propost dejjem aktar, immirat lejn il-popolazzjoni f’riskju ta’ infezzjoni tal-HIV biex jiġi żgurat li l-individwi jibqgħu mhux infettati bl-HIV. Il-continuum tal-prevenzjoni tal-HIV jibni fuq l-ittestjar tal-HIV bħala l-bażi tiegħu segwit bir-rabta tal-persuni mhux infettati bl-HIV ma’ servizzi ta’ prevenzjoni, żamma tas-servizzi u aderenza għal servizzi biex jirċievu konsulenza kontinwa dwar it-tnaqqis tar-riskju u l-użu konsistenti ta’ kondom għall-prevenzjoni tal-akkwist u t-trażmissjoni tal-HIV. Iż-żamma hija importanti wkoll biex jiġi żgurat ittestjar ripetut tal-HIV u dijanjożi bikrija tal-infezzjoni tal-HIV jekk wieħed jiġi infettat bl-HIV. Individwi li jkunu għadhom kif ġew infettati għandhom jibdew fil-pront il-kura u t-trattament tal-HIV u metodi oħra ta’ prevenzjoni inkluż l-ittestjar tas-sieħeb/sieħba, l-użu tal-kondoms u l-mediċini antiretrovirali għall-prevenzjoni. Diversi studji wrew li, fil-livell tal-popolazzjoni, kemm il-qafas sħiħ ta’ kura kif ukoll dik tal-prevenzjoni jistgħu jirrappreżentaw b’sinerġija risposta kompleta għall-ġlieda kontra l-epidemija tal-HIV. |
| --- | --- |

4.4.

Aktar reċenti, approċċ simili għall-qafas sħiħ ta’ kura tal-HIV, il-qafas sħiħ tal-prevenzjoni tal-HIV, qed jiġi propost dejjem aktar, immirat lejn il-popolazzjoni f’riskju ta’ infezzjoni tal-HIV biex jiġi żgurat li l-individwi jibqgħu mhux infettati bl-HIV. Il-continuum tal-prevenzjoni tal-HIV jibni fuq l-ittestjar tal-HIV bħala l-bażi tiegħu segwit bir-rabta tal-persuni mhux infettati bl-HIV ma’ servizzi ta’ prevenzjoni, żamma tas-servizzi u aderenza għal servizzi biex jirċievu konsulenza kontinwa dwar it-tnaqqis tar-riskju u l-użu konsistenti ta’ kondom għall-prevenzjoni tal-akkwist u t-trażmissjoni tal-HIV. Iż-żamma hija importanti wkoll biex jiġi żgurat ittestjar ripetut tal-HIV u dijanjożi bikrija tal-infezzjoni tal-HIV jekk wieħed jiġi infettat bl-HIV. Individwi li jkunu għadhom kif ġew infettati għandhom jibdew fil-pront il-kura u t-trattament tal-HIV u metodi oħra ta’ prevenzjoni inkluż l-ittestjar tas-sieħeb/sieħba, l-użu tal-kondoms u l-mediċini antiretrovirali għall-prevenzjoni. Diversi studji wrew li, fil-livell tal-popolazzjoni, kemm il-qafas sħiħ ta’ kura kif ukoll dik tal-prevenzjoni jistgħu jirrappreżentaw b’sinerġija risposta kompleta għall-ġlieda kontra l-epidemija tal-HIV.

| 4.5. | Strateġiji ġodda u innovattivi huma meħtieġa biex itejbu d-dijanjożi bikrija u jagħmlu aktar nies konxji mill-infezzjoni tagħhom billi jespandu approċċi diversifikati u faċli għall-utent għal ittestjar tal-HIV disponibbli b’mod aktar wiesa’ bħal ittestjar rapidu, ittestjar komunitarju u awtottestjar, u approċċ integrat għall-ittestjar tal-HIV u l-epatite B u Ċ. |
| --- | --- |

4.5.

Strateġiji ġodda u innovattivi huma meħtieġa biex itejbu d-dijanjożi bikrija u jagħmlu aktar nies konxji mill-infezzjoni tagħhom billi jespandu approċċi diversifikati u faċli għall-utent għal ittestjar tal-HIV disponibbli b’mod aktar wiesa’ bħal ittestjar rapidu, ittestjar komunitarju u awtottestjar, u approċċ integrat għall-ittestjar tal-HIV u l-epatite B u Ċ.

| 4.6. | Id-WHO tirrakkomanda pakkett komprensiv ta’ servizzi tas-saħħa għall-prevenzjoni tal-HIV b’enfasi partikolari biex jintlaħqu l-popolazzjonijiet ewlenin. L-integrazzjoni tas-servizzi ta’ prevenzjoni tal-HIV ma’ servizzi għas-saħħa sesswali u riproduttiva, is-saħħa mentali, il-prevenzjoni u l-kura tal-vjolenza sesswali u abbażi tal-ġeneru, it-trattament tad-dipendenza mid-droga, il-prevenzjoni u l-kura tal-epatite Ċ, il-kontroll tat-tuberkulożi, is-saħħa fil-ħabsijiet, il-mard li ma jitteħidx u s-servizzi ta’ appoġġ legali u soċjali hija ta’ rilevanza partikolari. |
| --- | --- |

4.6.

Id-WHO tirrakkomanda pakkett komprensiv ta’ servizzi tas-saħħa għall-prevenzjoni tal-HIV b’enfasi partikolari biex jintlaħqu l-popolazzjonijiet ewlenin. L-integrazzjoni tas-servizzi ta’ prevenzjoni tal-HIV ma’ servizzi għas-saħħa sesswali u riproduttiva, is-saħħa mentali, il-prevenzjoni u l-kura tal-vjolenza sesswali u abbażi tal-ġeneru, it-trattament tad-dipendenza mid-droga, il-prevenzjoni u l-kura tal-epatite Ċ, il-kontroll tat-tuberkulożi, is-saħħa fil-ħabsijiet, il-mard li ma jitteħidx u s-servizzi ta’ appoġġ legali u soċjali hija ta’ rilevanza partikolari.

| 4.7. | Id-disponibbiltà ta’ modi differenti ta’ aċċess għal test tal-HIV tista’ tipprovdi l-opportunità għal dijanjożi f’waqtha lil diversi popolazzjonijiet vulnerabbli għall-infezzjoni tal-HIV. |
| --- | --- |

4.7.

Id-disponibbiltà ta’ modi differenti ta’ aċċess għal test tal-HIV tista’ tipprovdi l-opportunità għal dijanjożi f’waqtha lil diversi popolazzjonijiet vulnerabbli għall-infezzjoni tal-HIV.

| 4.8. | L-UNAIDS tirrakkomanda approċċ ta’ “prevenzjoni kkombinata” għall-prevenzjoni tal-HIV. Peress li l-ebda strateġija waħda ta’ prevenzjoni ma hija biżżejjed biex trażżan it-tixrid tal-marda, l-approċċ jeħtieġ interventi bijomediċi, komportamentali u strutturali li huma speċifikament magħżula u mfassla apposta biex jissodisfaw il-ħtiġijiet lokali, kif artikolati mill-komunitajiet affettwati. U biex jirnexxu, dawn għandhom ikunu kkoordinati, effiċjenti, konsistenti u ispirati minn impenn konġunt għal għanijiet komuni. |
| --- | --- |

4.8.

L-UNAIDS tirrakkomanda approċċ ta’ “prevenzjoni kkombinata” għall-prevenzjoni tal-HIV. Peress li l-ebda strateġija waħda ta’ prevenzjoni ma hija biżżejjed biex trażżan it-tixrid tal-marda, l-approċċ jeħtieġ interventi bijomediċi, komportamentali u strutturali li huma speċifikament magħżula u mfassla apposta biex jissodisfaw il-ħtiġijiet lokali, kif artikolati mill-komunitajiet affettwati. U biex jirnexxu, dawn għandhom ikunu kkoordinati, effiċjenti, konsistenti u ispirati minn impenn konġunt għal għanijiet komuni.

5.   Rispons komunitarju għall-HIV

Rispons komunitarju għall-HIV

| 5.1. | Storikament, ir-rwol tal-komunitajiet ta’ persuni li jgħixu bl-HIV (PLHIV), gruppi emarġinati u vulnerabbli, nisa u żgħażagħ fl-għoti ta’ servizz tal-HIV, ir-riċerka u l-iżvilupp tal-mediċina, is-sensibilizzazzjoni, ir-responsabbiltà soċjali u politika, il-mobilizzazzjoni tar-riżorsi u l-protezzjoni soċjali u tad-drittijiet tal-bniedem huwa ddokumentat u rikonoxxut sew mill-UNAIDS (2). L-aħħar tliet deċennji wrew li l-komunitajiet tal-PLHIV u l-pari tagħhom huma strumentali biex isostnu l-impenn u l-promozzjoni tal-ekwità tas-saħħa u l-finanzjament għas-saħħa u jiżguraw li d-drittijiet tal-bniedem tal-persuni kollha jiġu rikonoxxuti u rrispettati. L-integrazzjoni ta’ kwalità tajba u effettiva tas-sistemi tas-saħħa u l-kura tas-saħħa universali jistgħu jitfasslu, jiġu implimentati u sostnuti b’mod aktar effettiv mal-komunitajiet tal-PLHIV u l-pari fiċ-ċentru tagħhom. It-tmexxija u l-involviment tal-komunitajiet ikkontribwew direttament għal riżultati mtejba fl-aċċess għat-trattament, il-prevenzjoni, l-appoġġ u s-servizzi ta’ kura tal-HIV madwar id-dinja. |
| --- | --- |

5.1.

Storikament, ir-rwol tal-komunitajiet ta’ persuni li jgħixu bl-HIV (PLHIV), gruppi emarġinati u vulnerabbli, nisa u żgħażagħ fl-għoti ta’ servizz tal-HIV, ir-riċerka u l-iżvilupp tal-mediċina, is-sensibilizzazzjoni, ir-responsabbiltà soċjali u politika, il-mobilizzazzjoni tar-riżorsi u l-protezzjoni soċjali u tad-drittijiet tal-bniedem huwa ddokumentat u rikonoxxut sew mill-UNAIDS (2

| 5.2. | Il-komunitajiet għandhom rwoli vitali fir-rispons għall-HIV billi jippromovu r-responsabbiltà, imexxu l-attiviżmu ta’ prevenzjoni, jimplimentaw attivitajiet u jikkontribwixxu innovazzjonijiet li huma kruċjali għal progress sostenibbli. Il-pjattaformi tal-għoti ta’ servizzi mmexxija mill-komunità spiss ikunu aktar effettivi minn pjattaformi formali bbażati fuq il-faċilitajiet tas-saħħa biex jintlaħqu popolazzjonijiet emarġinati u mhux moqdija biżżejjed, speċjalment f’ambjenti fejn l-istigma u d-diskriminazzjoni huma mifruxa. L-organizzazzjonijiet immexxija mill-komunità jinsabu f’pożizzjoni tajba biex jidentifikaw lakuni fis-servizzi, restrizzjonijiet li jżommu lura t-twassil u l-użu tas-servizzi, iżda wkoll opportunitajiet biex is-servizzi jiġu rikonoxxuti bħala parti mid-drittijiet fundamentali tal-individwu u biex jagħmluhom aktar iffukati fuq in-nies, konvenjenti u effettivi. |
| --- | --- |

5.2.

Il-komunitajiet għandhom rwoli vitali fir-rispons għall-HIV billi jippromovu r-responsabbiltà, imexxu l-attiviżmu ta’ prevenzjoni, jimplimentaw attivitajiet u jikkontribwixxu innovazzjonijiet li huma kruċjali għal progress sostenibbli. Il-pjattaformi tal-għoti ta’ servizzi mmexxija mill-komunità spiss ikunu aktar effettivi minn pjattaformi formali bbażati fuq il-faċilitajiet tas-saħħa biex jintlaħqu popolazzjonijiet emarġinati u mhux moqdija biżżejjed, speċjalment f’ambjenti fejn l-istigma u d-diskriminazzjoni huma mifruxa. L-organizzazzjonijiet immexxija mill-komunità jinsabu f’pożizzjoni tajba biex jidentifikaw lakuni fis-servizzi, restrizzjonijiet li jżommu lura t-twassil u l-użu tas-servizzi, iżda wkoll opportunitajiet biex is-servizzi jiġu rikonoxxuti bħala parti mid-drittijiet fundamentali tal-individwu u biex jagħmluhom aktar iffukati fuq in-nies, konvenjenti u effettivi.

| 5.3. | Il-komunità (mifhuma bħala l-grupp ta’ assoċjazzjonijiet u organizzazzjonijiet mhux governattivi involuti fil-ġlieda kontra l-AIDS u d-difiża tad-drittijiet ta’ persuni bl-HIV fuq bażi ta’ kuljum) għandha rwol kruċjali biex tagħti vuċi lill-popolazzjonijiet l-aktar vulnerabbli u f’riskju, u tipprovdi soluzzjonijiet effettivi biex titrażżan l-epidemija tal-HIV/AIDS. Dan tagħmlu tant li, fl-2019, l-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa (WHO) iddedikat il-Jum Dinji tal-AIDS għaliha (1 ta’ Diċembru) bis-slogan “Il-komunitajiet jagħmlu d-differenza”. |
| --- | --- |

5.3.

Il-komunità (mifhuma bħala l-grupp ta’ assoċjazzjonijiet u organizzazzjonijiet mhux governattivi involuti fil-ġlieda kontra l-AIDS u d-difiża tad-drittijiet ta’ persuni bl-HIV fuq bażi ta’ kuljum) għandha rwol kruċjali biex tagħti vuċi lill-popolazzjonijiet l-aktar vulnerabbli u f’riskju, u tipprovdi soluzzjonijiet effettivi biex titrażżan l-epidemija tal-HIV/AIDS. Dan tagħmlu tant li, fl-2019, l-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa (WHO) iddedikat il-Jum Dinji tal-AIDS għaliha (1 ta’ Diċembru) bis-slogan “Il-komunitajiet jagħmlu d-differenza”.

| 5.4. | Għandu jitqies ukoll li jiġi żgurat monitoraġġ kostanti u li jitwettqu valutazzjonijiet tal-impatt tad-diversi politiki tas-saħħa u oqfsa leġiżlattivi adottati f’kull Stat Membru, permezz tal-involviment ta’ atturi indipendenti u imparzjali, inkluż bil-ħsieb li jiġu stabbiliti l-aħjar prattiki li għandhom jiġu kondiviżi u proposti fil-livell Ewropew. |
| --- | --- |

5.4.

Għandu jitqies ukoll li jiġi żgurat monitoraġġ kostanti u li jitwettqu valutazzjonijiet tal-impatt tad-diversi politiki tas-saħħa u oqfsa leġiżlattivi adottati f’kull Stat Membru, permezz tal-involviment ta’ atturi indipendenti u imparzjali, inkluż bil-ħsieb li jiġu stabbiliti l-aħjar prattiki li għandhom jiġu kondiviżi u proposti fil-livell Ewropew.

| 5.5. | Anke bis-sensibilizzazzjoni u l-objettiv tax-xewqa li tiġi “normalizzata” l-kundizzjoni li persuna tkun pożittiva għall-HIV, huwa rrakkomandat li l-privatezza ta’ kull individwu tiġi rispettata kemm matul il-kuntatti mal-faċilitajiet tas-saħħa għall-aċċess għas-servizzi kif ukoll f’oqsma relatati mal-attivitajiet tal-ħajja ta’ kuljum (l-iskola, ix-xogħol, eċċ.). Għalhekk, fl-Istati Membri kollha r-regoli jridu jkunu mmirati biex jiggarantixxu l-protezzjoni tad-drittijiet u l-libertajiet fundamentali, kif ukoll id-dinjità inerenti, tal-persuna bl-HIV. |
| --- | --- |

5.5.

Anke bis-sensibilizzazzjoni u l-objettiv tax-xewqa li tiġi “normalizzata” l-kundizzjoni li persuna tkun pożittiva għall-HIV, huwa rrakkomandat li l-privatezza ta’ kull individwu tiġi rispettata kemm matul il-kuntatti mal-faċilitajiet tas-saħħa għall-aċċess għas-servizzi kif ukoll f’oqsma relatati mal-attivitajiet tal-ħajja ta’ kuljum (l-iskola, ix-xogħol, eċċ.). Għalhekk, fl-Istati Membri kollha r-regoli jridu jkunu mmirati biex jiggarantixxu l-protezzjoni tad-drittijiet u l-libertajiet fundamentali, kif ukoll id-dinjità inerenti, tal-persuna bl-HIV.

| 5.6. | Sabiex jingħelbu l-istigma, id-diskriminazzjoni u l-istereotipi foloz, għandhom jiġu promossi azzjonijiet ta’ sensibilizzazzjoni, taħriġ u informazzjoni, speċjalment fl-iskejjel, bl-involviment tas-soċjetà ċivili organizzata, bħall-assoċjazzjonijiet u l-komunitajiet lokali, iż-żgħażagħ u l-organizzazzjonijiet tal-istudenti. |
| --- | --- |

5.6.

Sabiex jingħelbu l-istigma, id-diskriminazzjoni u l-istereotipi foloz, għandhom jiġu promossi azzjonijiet ta’ sensibilizzazzjoni, taħriġ u informazzjoni, speċjalment fl-iskejjel, bl-involviment tas-soċjetà ċivili organizzata, bħall-assoċjazzjonijiet u l-komunitajiet lokali, iż-żgħażagħ u l-organizzazzjonijiet tal-istudenti.

6.   Profilassi qabel l-esponiment (PrEP) għall-prevenzjoni tal-infezzjoni tal-HIV

Profilassi qabel l-esponiment (PrEP) għall-prevenzjoni tal-infezzjoni tal-HIV

| 6.1. | Il-profilassi qabel l-esponiment (PrEP) hija approċċ bijomediku għall-prevenzjoni tal-HIV li jinvolvi persuni f’riskju għoli li jieħdu l-HIV li jagħmlu użu minn mediċini orali antiretrovirali. L-effettività tal-PrEP hija dokumentata sew, meta tittieħed kif preskritt. Hija element essenzjali fil-“prevenzjoni kkombinata” meħtieġa biex jintlaħaq l-Għan ta’ Żvilupp Sostenibbli li tintemm l-epidemija tal-AIDS sal-2030 u l-użu tagħha huwa rrakkomandat mil-linji gwida nazzjonali u internazzjonali. Skont l-opinjoni tal-ECDC, il-pajjiżi tal-UE għandhom jikkunsidraw l-integrazzjoni tal-PrEP fil-programmi eżistenti tagħhom ta’ prevenzjoni tal-HIV għal popolazzjonijiet ewlenin u dawk l-aktar f’riskju ta’ infezzjoni tal-HIV. |
| --- | --- |

6.1.

Il-profilassi qabel l-esponiment (PrEP) hija approċċ bijomediku għall-prevenzjoni tal-HIV li jinvolvi persuni f’riskju għoli li jieħdu l-HIV li jagħmlu użu minn mediċini orali antiretrovirali. L-effettività tal-PrEP hija dokumentata sew, meta tittieħed kif preskritt. Hija element essenzjali fil-“prevenzjoni kkombinata” meħtieġa biex jintlaħaq l-Għan ta’ Żvilupp Sostenibbli li tintemm l-epidemija tal-AIDS sal-2030 u l-użu tagħha huwa rrakkomandat mil-linji gwida nazzjonali u internazzjonali. Skont l-opinjoni tal-ECDC, il-pajjiżi tal-UE għandhom jikkunsidraw l-integrazzjoni tal-PrEP fil-programmi eżistenti tagħhom ta’ prevenzjoni tal-HIV għal popolazzjonijiet ewlenin u dawk l-aktar f’riskju ta’ infezzjoni tal-HIV.

| 6.2. | Diversi studji ddeskrivew użu limitat tal-PrEP f’ambjenti kliniċi u żamma subottimali fil-kura. L-iżgurar tal-persistenza bil-PrEP kien assoċjat mal-akbar impatt fuq l-inċidenza tal-HIV, iżda ħafna utenti ma jibqgħux jieħdu l-PrEP fl-ewwel sena, u nstab li inqas minn nofs ta’ dawk li kienu jeħduha komplew bit-trattament. Ir-raġunijiet għat-twaqqif tal-PrEP huma diversi: bidla fl-imġiba sesswali matul ċerti perjodi tal-ħajja, effetti negattivi tal-mediċina, iżda wkoll perċezzjoni ta’ riskju baxx, biża’ minn protezzjoni insuffiċjenti mill-PrEP, esperjenza ta’ stigma, tfixkil fir-rutina ta’ kuljum u fl-użu ta’ sustanzi, il-kost u n-nuqqas ta’ kopertura tal-assigurazzjoni u appoġġ finanzjarju u żjarat frekwenti lit-tabib. |
| --- | --- |

6.2.

Diversi studji ddeskrivew użu limitat tal-PrEP f’ambjenti kliniċi u żamma subottimali fil-kura. L-iżgurar tal-persistenza bil-PrEP kien assoċjat mal-akbar impatt fuq l-inċidenza tal-HIV, iżda ħafna utenti ma jibqgħux jieħdu l-PrEP fl-ewwel sena, u nstab li inqas minn nofs ta’ dawk li kienu jeħduha komplew bit-trattament. Ir-raġunijiet għat-twaqqif tal-PrEP huma diversi: bidla fl-imġiba sesswali matul ċerti perjodi tal-ħajja, effetti negattivi tal-mediċina, iżda wkoll perċezzjoni ta’ riskju baxx, biża’ minn protezzjoni insuffiċjenti mill-PrEP, esperjenza ta’ stigma, tfixkil fir-rutina ta’ kuljum u fl-użu ta’ sustanzi, il-kost u n-nuqqas ta’ kopertura tal-assigurazzjoni u appoġġ finanzjarju u żjarat frekwenti lit-tabib.

| 6.3. | Id-disponibbiltà tal-PrEP fl-Ewropa hija frammentata, kumplessa u għaddejja minn tibdil kontinwu. It-tqassim ġeografiku tad-dispożizzjoni tal-PrEP juri diversità sostanzjali madwar l-Ewropa u l-Asja Ċentrali. Sabiex jintlaħqu iktar persuni, għandhom jiġu identifikati u mneħħija l-ostakli għal aktar aċċess għall-mediċina PrEP u għall-progress fl-użu tagħha, sabiex jitħaffef il-progress lejn it-tmiem tal-epidemija tal-AIDS sal-2030. |
| --- | --- |

6.3.

Id-disponibbiltà tal-PrEP fl-Ewropa hija frammentata, kumplessa u għaddejja minn tibdil kontinwu. It-tqassim ġeografiku tad-dispożizzjoni tal-PrEP juri diversità sostanzjali madwar l-Ewropa u l-Asja Ċentrali. Sabiex jintlaħqu iktar persuni, għandhom jiġu identifikati u mneħħija l-ostakli għal aktar aċċess għall-mediċina PrEP u għall-progress fl-użu tagħha, sabiex jitħaffef il-progress lejn it-tmiem tal-epidemija tal-AIDS sal-2030.

| 6.4. | Interventi preventivi bħall-profilassi qabel u wara l-esponiment u t-TasP jista’ jkollhom impatt sinifikanti fuq il-kontroll tal-HIV u infezzjonijiet oħra trażmessi sesswalment. |
| --- | --- |

6.4.

Interventi preventivi bħall-profilassi qabel u wara l-esponiment u t-TasP jista’ jkollhom impatt sinifikanti fuq il-kontroll tal-HIV u infezzjonijiet oħra trażmessi sesswalment.

7.   Popolazzjonijiet ewlenin

Popolazzjonijiet ewlenin

| 7.1. | Minkejja riżultati eċċellenti fit-tnaqqis tal-infezzjoni tal-HIV f’diversi partijiet tad-dinja (bi tnaqqis sinifikanti fl-imwiet kawża tal-AIDS) f’dawn l-aħħar deċennji, il-firxa komprensiva ta’ miżuri kkombinati ta’ prevenzjoni tal-HIV għadha ’l bogħod milli tkun “universalment” disponibbli. U fejn ma jkun hemm l-ebda trattament tal-AIDS, l-infezzjonijiet tal-HIV ikomplu jinfirxu b’mod sproporzjonat, u n-nies ikomplu jmutu. |
| --- | --- |

7.1.

Minkejja riżultati eċċellenti fit-tnaqqis tal-infezzjoni tal-HIV f’diversi partijiet tad-dinja (bi tnaqqis sinifikanti fl-imwiet kawża tal-AIDS) f’dawn l-aħħar deċennji, il-firxa komprensiva ta’ miżuri kkombinati ta’ prevenzjoni tal-HIV għadha ’l bogħod milli tkun “universalment” disponibbli. U fejn ma jkun hemm l-ebda trattament tal-AIDS, l-infezzjonijiet tal-HIV ikomplu jinfirxu b’mod sproporzjonat, u n-nies ikomplu jmutu.

| 7.2. | L-infezzjoni tal-HIV qed tkompli tinfirex f’popolazzjonijiet li, għal diversi raġunijiet, il-miżuri preventivi ma jistgħux jilħquhom, jew li ladarba jiġu infettati, ma jkunux jistgħu jibbenefikaw mit-trattament antiretrovirali attwalment disponibbli. Dawn il-popolazzjonijiet, li huma aktar vulnerabbli għall-HIV, bħall-persuni dipendenti mid-droga, il-ħaddiema fl-industrija tas-sess, l-irġiel omosesswali u l-irġiel li jkollhom rapport sesswali ma’ rġiel oħra (men who have sex with other men — MSM), il-priġunieri, il-persuni transġeneru, il-migranti, u s-sieħba rispettivi tagħhom, jissejħu “popolazzjonijiet ewlenin” u huma kkaratterizzati minn rati ogħla ta’ morbożità u mortalità mill-popolazzjoni ġenerali, aċċess aktar baxx għas-servizzi tas-saħħa, u għandhom ukoll rwol ewlieni fit-tixrid tal-epidemija. Madankollu, is-servizzi kkombinati ta’ prevenzjoni tal-HIV irnexxielhom jilħqu biss inqas minn nofs in-nies f’dawn il-gruppi, li juri li dawn il-popolazzjonijiet għadhom emarġinati u qed jitħallew lura fir-rigward tal-aħħar progress fil-ġlieda kontra l-AIDS. |
| --- | --- |

7.2.

L-infezzjoni tal-HIV qed tkompli tinfirex f’popolazzjonijiet li, għal diversi raġunijiet, il-miżuri preventivi ma jistgħux jilħquhom, jew li ladarba jiġu infettati, ma jkunux jistgħu jibbenefikaw mit-trattament antiretrovirali attwalment disponibbli. Dawn il-popolazzjonijiet, li huma aktar vulnerabbli għall-HIV, bħall-persuni dipendenti mid-droga, il-ħaddiema fl-industrija tas-sess, l-irġiel omosesswali u l-irġiel li jkollhom rapport sesswali ma’ rġiel oħra (men who have sex with other men — MSM), il-priġunieri, il-persuni transġeneru, il-migranti, u s-sieħba rispettivi tagħhom, jissejħu “popolazzjonijiet ewlenin” u huma kkaratterizzati minn rati ogħla ta’ morbożità u mortalità mill-popolazzjoni ġenerali, aċċess aktar baxx għas-servizzi tas-saħħa, u għandhom ukoll rwol ewlieni fit-tixrid tal-epidemija. Madankollu, is-servizzi kkombinati ta’ prevenzjoni tal-HIV irnexxielhom jilħqu biss inqas minn nofs in-nies f’dawn il-gruppi, li juri li dawn il-popolazzjonijiet għadhom emarġinati u qed jitħallew lura fir-rigward tal-aħħar progress fil-ġlieda kontra l-AIDS.

| 7.3. | Il-vulnerabbiltà ta’ dawn is-sottogruppi tal-popolazzjoni tista’ tiddependi kemm minn prattiki speċifiċi fost dawn il-gruppi, kif ukoll mid-diffikultà fl-aċċess għas-servizzi tal-HIV minħabba l-faqar u l-kundizzjonijiet ikkawżati mill-emarġinazzjoni u l-iżolament li sofrew f’kuntesti soċjali differenti għal diversi raġunijiet, bħal raġunijiet kulturali, reliġjużi, u anke legali. |
| --- | --- |

7.3.

Il-vulnerabbiltà ta’ dawn is-sottogruppi tal-popolazzjoni tista’ tiddependi kemm minn prattiki speċifiċi fost dawn il-gruppi, kif ukoll mid-diffikultà fl-aċċess għas-servizzi tal-HIV minħabba l-faqar u l-kundizzjonijiet ikkawżati mill-emarġinazzjoni u l-iżolament li sofrew f’kuntesti soċjali differenti għal diversi raġunijiet, bħal raġunijiet kulturali, reliġjużi, u anke legali.

| 7.4. | Sabiex tintlaħaq aktar faċilment kull popolazzjoni ewlenija, inklużi dawk li jgħixu f’żoni periferiċi, għandu jixtered u jissaħħaħ l-użu ta’ unitajiet tat-toroq, anke biex jiġu pprovduti servizzi bażiċi bħal testijiet rapidi. Barra minn hekk is-servizzi mobbli se jkunu jistgħu jaġixxu bħala l-ewwel kuntatt għal kura aktar effettiva u sostnuta tal-individwu f’postijiet territorjali aktar adatti għal persuni li jgħixu f’żoni periferiċi jew li diffiċli jintlaħqu. |
| --- | --- |

7.4.

Sabiex tintlaħaq aktar faċilment kull popolazzjoni ewlenija, inklużi dawk li jgħixu f’żoni periferiċi, għandu jixtered u jissaħħaħ l-użu ta’ unitajiet tat-toroq, anke biex jiġu pprovduti servizzi bażiċi bħal testijiet rapidi. Barra minn hekk is-servizzi mobbli se jkunu jistgħu jaġixxu bħala l-ewwel kuntatt għal kura aktar effettiva u sostnuta tal-individwu f’postijiet territorjali aktar adatti għal persuni li jgħixu f’żoni periferiċi jew li diffiċli jintlaħqu.

| 7.5. | F’xi sitwazzjonijiet, in-nisa jkunu fi żvantaġġ akbar mill-irġiel, ikunu aktar ekonomikament żvantaġġati, mhux dejjem ikunu jistgħu jinnegozjaw is-sess, u spiss ikunu vittmi tal-vjolenza (3). F’sitwazzjonijiet oħra, id-diskriminazzjoni assoċjata ma’ ċerti prattiki, kif ukoll il-preġudizzju, l-intolleranza jew saħansitra liġijiet punittivi li jikkriminalizzaw l-omosesswalità jipprevjenu l-aċċess liberu għas-servizzi. Ta’ spiss naraw ukoll duplikazzjoni f’diversi fatturi differenti li jamplifikaw il-vulnerabbiltà. |
| --- | --- |

7.5.

F’xi sitwazzjonijiet, in-nisa jkunu fi żvantaġġ akbar mill-irġiel, ikunu aktar ekonomikament żvantaġġati, mhux dejjem ikunu jistgħu jinnegozjaw is-sess, u spiss ikunu vittmi tal-vjolenza (3

| 7.6. | Il-persuni bl-HIV għandu jkollhom opportunitajiet indaqs għall-aċċess u għat-tkabbir professjonali fid-dinja tax-xogħol. Għandhom ikunu jistgħu wkoll jibbenefikaw minn arranġamenti speċifiċi bħal ħinijiet tax-xogħol flessibbli jew liv estiż għal żjarat mediċi b’kunfidenzjalità garantita. F’xi pajjiżi, hemm projbizzjonijiet li jeskludu persuni infettati bl-HIV minn ċerti impjiegi bħall-pulizija, is-servizzi doganali u l-faċilitajiet ta’ detenzjoni (4). Il-persuni milquta mill-HIV għadhom jiltaqgħu ma’ diffikultajiet u rati ogħla meta japplikaw għal assigurazzjoni, ipoteki u self, anke jekk f’xi Stati Membri ttieħdu miżuri li jiffaċilitaw l-aċċess u jillimitaw iż-żidiet fir-rati għal persuni b’kundizzjonijiet tas-saħħa severi. Il-KESE jappella għal kundizzjonijiet li jirriflettu t-titjib fit-trattament, is-saħħa u l-istennija tal-għomor. Għalhekk, l-evidenza statistika anonimizzata disponibbli permezz tal-Ispazju Ewropew tad-Data dwar is-Saħħa għandha tintuża biex jittejjeb l-aċċess għal servizzi finanzjarji bħal dawn. |
| --- | --- |

7.6.

Il-persuni bl-HIV għandu jkollhom opportunitajiet indaqs għall-aċċess u għat-tkabbir professjonali fid-dinja tax-xogħol. Għandhom ikunu jistgħu wkoll jibbenefikaw minn arranġamenti speċifiċi bħal ħinijiet tax-xogħol flessibbli jew liv estiż għal żjarat mediċi b’kunfidenzjalità garantita. F’xi pajjiżi, hemm projbizzjonijiet li jeskludu persuni infettati bl-HIV minn ċerti impjiegi bħall-pulizija, is-servizzi doganali u l-faċilitajiet ta’ detenzjoni (4

| 7.7. | L-emerġenza epidemjoloġika tal-COVID-19 kellha impatt profond fuq is-sistemi tas-saħħa madwar id-dinja, u kompliet taggrava l-inugwaljanzi eżistenti u għamlitha aktar diffiċli biex jintlaħqu l-miri tad-WHO, speċjalment f’pajjiżi b’riżorsi limitati. Bl-istess mod, huwa maħsub li t-tfixkil għall-miżuri ta’ prevenzjoni wassal għal żieda inevitabbli fil-każijiet tal-HIV; biżżejjed biex jiġi kkanċellat il-progress kollu miksub permezz tal-isforzi li saru fis-snin preċedenti. |
| --- | --- |

7.7.

L-emerġenza epidemjoloġika tal-COVID-19 kellha impatt profond fuq is-sistemi tas-saħħa madwar id-dinja, u kompliet taggrava l-inugwaljanzi eżistenti u għamlitha aktar diffiċli biex jintlaħqu l-miri tad-WHO, speċjalment f’pajjiżi b’riżorsi limitati. Bl-istess mod, huwa maħsub li t-tfixkil għall-miżuri ta’ prevenzjoni wassal għal żieda inevitabbli fil-każijiet tal-HIV; biżżejjed biex jiġi kkanċellat il-progress kollu miksub permezz tal-isforzi li saru fis-snin preċedenti.

| 7.8. | Fl-Ewropa, il-popolazzjonijiet ewlenin l-aktar milquta mill-HIV huma dawk dipendenti mid-droga, l-MSM u l-migranti. Il-prevalenza tvarja ġeografikament, skont il-pajjiżi kkonċernati. Sabiex l-epidemija tal-HIV tiġi indirizzata b’mod effettiv, hemm bżonn li l-informazzjoni mmirata u l-programmi ta’ prevenzjoni implimentati istituzzjonalment jilħqu lil dawn il-gruppi tal-popolazzjoni, sabiex servizzi speċifiċi jkunu jistgħu jagħmlu kuntatt magħhom b’mod proattiv, possibbilment permezz ta’ assoċjazzjonijiet mhux governattivi u bbażati fil-komunità. |
| --- | --- |

7.8.

Fl-Ewropa, il-popolazzjonijiet ewlenin l-aktar milquta mill-HIV huma dawk dipendenti mid-droga, l-MSM u l-migranti. Il-prevalenza tvarja ġeografikament, skont il-pajjiżi kkonċernati. Sabiex l-epidemija tal-HIV tiġi indirizzata b’mod effettiv, hemm bżonn li l-informazzjoni mmirata u l-programmi ta’ prevenzjoni implimentati istituzzjonalment jilħqu lil dawn il-gruppi tal-popolazzjoni, sabiex servizzi speċifiċi jkunu jistgħu jagħmlu kuntatt magħhom b’mod proattiv, possibbilment permezz ta’ assoċjazzjonijiet mhux governattivi u bbażati fil-komunità.

| 7.9. | Il-kura tas-saħħa hija dritt inaljenabbli ta’ kull individwu (5). Għalhekk, l-aċċess għall-kura medika u għal standard komuni minimu ta’ servizzi ta’ kwalità tajba għall-benesseri tal-persuni milquta mill-HIV irid ikun ħieles u garantit għall-persuni kollha li jgħixu bl-HIV mingħajr diskriminazzjoni u limitazzjonijiet, abbażi tar-rakkomandazzjonijiet tal-Klassifikazzjoni Internazzjonali tal-Mard, kif inhu l-każ għal kwalunkwe marda oħra. Il-konformità mal-prinċipji tal-ugwaljanza u l-effettività trid tiġi mmonitorjata u kkontrollata bir-reqqa. |
| --- | --- |

7.9.

Il-kura tas-saħħa hija dritt inaljenabbli ta’ kull individwu (5

8.   Persuni dipendenti mid-droga

Persuni dipendenti mid-droga

| 8.1. | Id-dipendenza mid-droga fil-vina minn dejjem kienet assoċjata mat-trażmissjoni tal-HIV, minħabba l-iskambju ta’ materjal infettat użat għall-użu tad-droga. Madankollu, l-użu tad-droga mhux fil-vina wkoll jista’ jiġi assoċjat ma’ prattiki sesswali mhux sikuri, u b’hekk ma’ riskju potenzjali ta’ teħid u trażmissjoni tal-HIV, kif ukoll infezzjonijiet oħra trażmessi sesswalment. B’mod partikolari, l-użu ta’ stimulanti bħall-kokaina, il-crack u l-metamfetamina spiss ikun assoċjat ma’ prattiki sesswali ta’ riskju għoli. Għalhekk, it-trażmissjoni sesswali tal-HIV fost il-persuni dipendenti mid-droga ma għandhiex tiġi sottovalutata. |
| --- | --- |

8.1.

Id-dipendenza mid-droga fil-vina minn dejjem kienet assoċjata mat-trażmissjoni tal-HIV, minħabba l-iskambju ta’ materjal infettat użat għall-użu tad-droga. Madankollu, l-użu tad-droga mhux fil-vina wkoll jista’ jiġi assoċjat ma’ prattiki sesswali mhux sikuri, u b’hekk ma’ riskju potenzjali ta’ teħid u trażmissjoni tal-HIV, kif ukoll infezzjonijiet oħra trażmessi sesswalment. B’mod partikolari, l-użu ta’ stimulanti bħall-kokaina, il-crack u l-metamfetamina spiss ikun assoċjat ma’ prattiki sesswali ta’ riskju għoli. Għalhekk, it-trażmissjoni sesswali tal-HIV fost il-persuni dipendenti mid-droga ma għandhiex tiġi sottovalutata.

| 8.2. | Aktar minn 80 % tal-infezzjonijiet tal-HIV fl-Ewropa tal-Lvant fl-2018 kienu jinvolvu dipendenti mid-droga, fil-biċċa l-kbira tagħhom persuni ta’ età żgħira ħafna, u fil-biċċa l-kbira nisa. In-nisa żgħażagħ huma affettwati aktar mill-irġiel, inkluż minħabba l-prostituzzjoni, li hija marbuta mill-qrib mal-użu tad-droga. L-epidemiji tal-HIV lokalizzati ġew iddokumentati wkoll fost il-popolazzjonijiet emarġinati ta’ dawk li jużaw id-droga b’injezzjoni fl-Ewropa tal-Punent. |
| --- | --- |

8.2.

Aktar minn 80 % tal-infezzjonijiet tal-HIV fl-Ewropa tal-Lvant fl-2018 kienu jinvolvu dipendenti mid-droga, fil-biċċa l-kbira tagħhom persuni ta’ età żgħira ħafna, u fil-biċċa l-kbira nisa. In-nisa żgħażagħ huma affettwati aktar mill-irġiel, inkluż minħabba l-prostituzzjoni, li hija marbuta mill-qrib mal-użu tad-droga. L-epidemiji tal-HIV lokalizzati ġew iddokumentati wkoll fost il-popolazzjonijiet emarġinati ta’ dawk li jużaw id-droga b’injezzjoni fl-Ewropa tal-Punent.

| 8.3. | Il-priġunieri għandhom rati ogħla ta’ użu tad-droga u xejriet ta’ konsum aktar dannużi mill-popolazzjoni ġenerali, inkluż il-konsum parenterali, li jagħmlu lil persuni dipendenti mid-droga detenuti l-ħabs partikolarment vulnerabbli. |
| --- | --- |

8.3.

Il-priġunieri għandhom rati ogħla ta’ użu tad-droga u xejriet ta’ konsum aktar dannużi mill-popolazzjoni ġenerali, inkluż il-konsum parenterali, li jagħmlu lil persuni dipendenti mid-droga detenuti l-ħabs partikolarment vulnerabbli.

| 8.4. | Il-persuni dipendenti mid-droga għandhom rati baxxi ta’ aċċess għall-ittestjar, u huma aktar probabbli li jirċievu dijanjożijiet tardivi. Anki fl-Italja, il-persuni dipendenti mid-droga ttestjati għall-HIV kienu jikkostitwixxu perċentwal baxx tal-utenti lokali kollha tas-servizzi ta’ dipendenza, bi propensità baxxa li joffru ttestjar fin-nuqqas ta’ sintomi relatati mal-HIV. |
| --- | --- |

8.4.

Il-persuni dipendenti mid-droga għandhom rati baxxi ta’ aċċess għall-ittestjar, u huma aktar probabbli li jirċievu dijanjożijiet tardivi. Anki fl-Italja, il-persuni dipendenti mid-droga ttestjati għall-HIV kienu jikkostitwixxu perċentwal baxx tal-utenti lokali kollha tas-servizzi ta’ dipendenza, bi propensità baxxa li joffru ttestjar fin-nuqqas ta’ sintomi relatati mal-HIV.

| 8.5. | L-aċċess għat-trattament għal min juża d-droga huwa bla dubju baxx ħafna, għalkemm ivarja minn pajjiż għal ieħor. B’mod ġenerali, huwa stmat li 8 % biss tal-persuni dipendenti mid-droga qed jirċievu trattament antiretrovirali, u li fost il-persuni kollha li qed jirċievu t-trattament, 20 % biss huma dipendenti mid-droga. Meta mqabbla ma’ dawk bl-HIV fil-popolazzjoni ġenerali, il-persuni dipendenti mid-droga huma wkoll inqas probabbli li jiksbu soppressjoni viroloġika. Dan huwa dovut għall-fatt li l-persuni dipendenti mid-droga għandhom inqas probabbiltà li jibqgħu jirċievu t-trattament u spiss iwaqqfuh għalkollox. Dan iwassal għal riskju ogħla ta’ mewt mill-AIDS fost il-popolazzjoni pożittiva għall-HIV ta’ persuni dipendenti mid-droga. |
| --- | --- |

8.5.

L-aċċess għat-trattament għal min juża d-droga huwa bla dubju baxx ħafna, għalkemm ivarja minn pajjiż għal ieħor. B’mod ġenerali, huwa stmat li 8 % biss tal-persuni dipendenti mid-droga qed jirċievu trattament antiretrovirali, u li fost il-persuni kollha li qed jirċievu t-trattament, 20 % biss huma dipendenti mid-droga. Meta mqabbla ma’ dawk bl-HIV fil-popolazzjoni ġenerali, il-persuni dipendenti mid-droga huma wkoll inqas probabbli li jiksbu soppressjoni viroloġika. Dan huwa dovut għall-fatt li l-persuni dipendenti mid-droga għandhom inqas probabbiltà li jibqgħu jirċievu t-trattament u spiss iwaqqfuh għalkollox. Dan iwassal għal riskju ogħla ta’ mewt mill-AIDS fost il-popolazzjoni pożittiva għall-HIV ta’ persuni dipendenti mid-droga.

| 8.6. | Huma meħtieġa programmi li għandhom l-għan li jilħqu b’mod aktar effettiv lill-persuni dipendenti mid-droga jekk irridu naspiraw li nilħqu l-għan li niżguraw aċċess universali għat-trattament tal-HIV, kemm fl-Ewropa kif ukoll lil hinn minnha. |
| --- | --- |

8.6.

Huma meħtieġa programmi li għandhom l-għan li jilħqu b’mod aktar effettiv lill-persuni dipendenti mid-droga jekk irridu naspiraw li nilħqu l-għan li niżguraw aċċess universali għat-trattament tal-HIV, kemm fl-Ewropa kif ukoll lil hinn minnha.

9.   Irġiel li jkollhom rapport sesswali ma’ rġiel oħra, MSM

Irġiel li jkollhom rapport sesswali ma’ rġiel oħra, MSM

| 9.1. | B’mod ġenerali, l-MSM, jew l-irġiel li jkollhom rapport sesswali ma’ rġiel oħra, huma 27 darba aktar f’riskju li jiġu infettati bl-HIV mill-popolazzjoni ġenerali (6). Xi fatturi bijoloġiċi jagħmluha aktar faċli li wieħed jiġi infettat bl-HIV. Il-biċċa l-kbira tal-MSM jieħdu l-HIV permezz ta’ sess anali mhux protett, li joħloq l-aktar mod ta’ riskju għoli ta’ kif wieħed jieħu l-HIV meta mqabbel ma’ prattiki sesswali oħra. F’dan il-grupp tal-popolazzjoni, għadd kbir ta’ sieħba sesswali u l-użu mifrux ta’ sustanzi rikreattivi, inklużi drogi fil-vina (li spiss jinvolvu s-sess, imsejjaħ “chemsex”) jistgħu jikkontribwixxu wkoll għall-prevalenza għolja tal-HIV fost l-MSM. |
| --- | --- |

9.1.

B’mod ġenerali, l-MSM, jew l-irġiel li jkollhom rapport sesswali ma’ rġiel oħra, huma 27 darba aktar f’riskju li jiġu infettati bl-HIV mill-popolazzjoni ġenerali (6

| 9.2. | Iż-żieda fid-disponibbiltà ta’ trattament antiretrovirali, li wassal għal tnaqqis sinifikanti fit-tixrid tal-HIV b’mod ġenerali, ma kellhiex l-istess effett fost l-MSM. Għall-kuntrarju, kien hemm żieda fil-prevalenza tal-HIV f’din il-popolazzjoni f’ħafna pajjiżi tal-Punent matul dawn l-aħħar snin (7) u kien hemm ukoll żieda gradwali fil-proporzjon ta’ każijiet attribwibbli għat-trażmissjoni fost l-MSM. |
| --- | --- |

9.2.

Iż-żieda fid-disponibbiltà ta’ trattament antiretrovirali, li wassal għal tnaqqis sinifikanti fit-tixrid tal-HIV b’mod ġenerali, ma kellhiex l-istess effett fost l-MSM. Għall-kuntrarju, kien hemm żieda fil-prevalenza tal-HIV f’din il-popolazzjoni f’ħafna pajjiżi tal-Punent matul dawn l-aħħar snin (7

| 9.3. | Il-kondoms jgħinu fil-prevenzjoni tat-trażmissjoni tal-HIV u ta’ infezzjonijiet oħra trażmessi sesswalment ukoll; madankollu, l-użu tal-kondoms mhuwiex daqshekk mifrux minħabba ostakli kulturali, edukattivi u tal-provvista li jirriflettu kuntesti soċjali u servizzi tas-saħħa differenti. |
| --- | --- |

9.3.

Il-kondoms jgħinu fil-prevenzjoni tat-trażmissjoni tal-HIV u ta’ infezzjonijiet oħra trażmessi sesswalment ukoll; madankollu, l-użu tal-kondoms mhuwiex daqshekk mifrux minħabba ostakli kulturali, edukattivi u tal-provvista li jirriflettu kuntesti soċjali u servizzi tas-saħħa differenti.

| 9.4. | Hemm diversi ostakli għall-aċċess għall-għodod ta’ prevenzjoni f’ħafna pajjiżi u f’ħafna ċirkostanzi individwali minħabba l-istigma, l-omofobija u d-diskriminazzjoni, li jagħmluha diffiċli biex wieħed ikollu aċċess għas-servizzi tas-saħħa u għal informazzjoni xierqa. Hemm ħafna każijiet fejn liġijiet punittivi jikkriminalizzaw lil dawk li jkollhom rapport sesswali ma’ persuni tal-istess sess, li jġegħluhom jagħmlu dan b’mod klandestin u jaħbu l-orjentazzjoni sesswali tagħhom jew, agħar minn hekk, l-identità tagħhom. Anke meta l-liġijiet ma jkunux diskriminatorji b’mod miftuħ, l-istigma u l-biża’ jiskoraġġixxu lin-nies milli jaċċessaw is-servizzi tal-HIV, u b’hekk ma jkunux konxji mill-għodod disponibbli għall-prevenzjoni tal-infezzjoni tal-HIV. |
| --- | --- |

9.4.

Hemm diversi ostakli għall-aċċess għall-għodod ta’ prevenzjoni f’ħafna pajjiżi u f’ħafna ċirkostanzi individwali minħabba l-istigma, l-omofobija u d-diskriminazzjoni, li jagħmluha diffiċli biex wieħed ikollu aċċess għas-servizzi tas-saħħa u għal informazzjoni xierqa. Hemm ħafna każijiet fejn liġijiet punittivi jikkriminalizzaw lil dawk li jkollhom rapport sesswali ma’ persuni tal-istess sess, li jġegħluhom jagħmlu dan b’mod klandestin u jaħbu l-orjentazzjoni sesswali tagħhom jew, agħar minn hekk, l-identità tagħhom. Anke meta l-liġijiet ma jkunux diskriminatorji b’mod miftuħ, l-istigma u l-biża’ jiskoraġġixxu lin-nies milli jaċċessaw is-servizzi tal-HIV, u b’hekk ma jkunux konxji mill-għodod disponibbli għall-prevenzjoni tal-infezzjoni tal-HIV.

| 9.5. | L-istigma għandha wkoll impatt fuq l-aċċess għall-ittestjar u d-dijanjożi. Ħafna MSM jirrapportaw li jibżgħu li jiġu ġġudikati mill-professjonisti tal-kura tas-saħħa u jevitaw l-ittestjar, li ħafna drabi jirriżulta f’dijanjożijiet tardivi. Il-fatt li ma jkunux konxji tal-istatus ta’ infezzjoni tagħhom ifisser li ma jkollhomx aċċess għal mediċini antiretrovirali li, minbarra li jkollu effetti fuq is-saħħa ta’ dawk ikkonċernati, inaqqas r-riskju ta’ trażmissjoni lis-sieħba sesswali. |
| --- | --- |

9.5.

L-istigma għandha wkoll impatt fuq l-aċċess għall-ittestjar u d-dijanjożi. Ħafna MSM jirrapportaw li jibżgħu li jiġu ġġudikati mill-professjonisti tal-kura tas-saħħa u jevitaw l-ittestjar, li ħafna drabi jirriżulta f’dijanjożijiet tardivi. Il-fatt li ma jkunux konxji tal-istatus ta’ infezzjoni tagħhom ifisser li ma jkollhomx aċċess għal mediċini antiretrovirali li, minbarra li jkollu effetti fuq is-saħħa ta’ dawk ikkonċernati, inaqqas r-riskju ta’ trażmissjoni lis-sieħba sesswali.

| 9.6. | Ħafna rġiel jirrapportaw li jippreferu li jiġu ttestjati barra l-faċilitajiet tal-kura tas-saħħa tradizzjonali. Programmi ta’ ttestjar appoġġjati mill-komunità (assoċjazzjonijiet mhux governattivi) jistgħu jkunu mod tajjeb ħafna, f’diversi sitwazzjonijiet, biex jippromovu l-prevenzjoni u jipprovdu aċċess għall-ittestjar għal dawk l-aktar f’riskju, fejn ir-rati ta’ infezzjoni huma ogħla. |
| --- | --- |

9.6.

Ħafna rġiel jirrapportaw li jippreferu li jiġu ttestjati barra l-faċilitajiet tal-kura tas-saħħa tradizzjonali. Programmi ta’ ttestjar appoġġjati mill-komunità (assoċjazzjonijiet mhux governattivi) jistgħu jkunu mod tajjeb ħafna, f’diversi sitwazzjonijiet, biex jippromovu l-prevenzjoni u jipprovdu aċċess għall-ittestjar għal dawk l-aktar f’riskju, fejn ir-rati ta’ infezzjoni huma ogħla.

| 9.7. | Sabiex jiġi żgurat li l-mira 90-90-90 tkun tista’ tintlaħaq ukoll fost l-MSM, il-kooperazzjoni bejn il-komunitajiet u l-istituzzjonijiet hija essenzjali. |
| --- | --- |

9.7.

Sabiex jiġi żgurat li l-mira 90-90-90 tkun tista’ tintlaħaq ukoll fost l-MSM, il-kooperazzjoni bejn il-komunitajiet u l-istituzzjonijiet hija essenzjali.

10.   Migranti

Migranti

| 10.1. | Huwa stmat li hemm madwar 231 miljun migrant madwar id-dinja. Il-migrazzjoni tpoġġi lin-nies f’sitwazzjonijiet ta’ vulnerabbiltà estrema għall-infezzjoni tal-HIV minħabba fatturi soċjoekonomiċi u politiċi, u, f’xi pajjiżi, saħansitra ġiet identifikata bħala l-ogħla fattur ta’ riskju għall-HIV. Il-migranti jiffaċċjaw ostakli fuq bażi ta’ kuljum li jagħmlu l-aċċess għas-servizzi tas-saħħa u dawk soċjali diffiċli. L-esklużjoni soċjali b’mod partikolari tagħmel lill-migranti vulnerabbli ħafna għall-HIV. |
| --- | --- |

10.1.

Huwa stmat li hemm madwar 231 miljun migrant madwar id-dinja. Il-migrazzjoni tpoġġi lin-nies f’sitwazzjonijiet ta’ vulnerabbiltà estrema għall-infezzjoni tal-HIV minħabba fatturi soċjoekonomiċi u politiċi, u, f’xi pajjiżi, saħansitra ġiet identifikata bħala l-ogħla fattur ta’ riskju għall-HIV. Il-migranti jiffaċċjaw ostakli fuq bażi ta’ kuljum li jagħmlu l-aċċess għas-servizzi tas-saħħa u dawk soċjali diffiċli. L-esklużjoni soċjali b’mod partikolari tagħmel lill-migranti vulnerabbli ħafna għall-HIV.

| 10.2. | Aktar minn terz tad-dijanjożijiet ġodda tal-HIV fl-UE jikkonċernaw il-migranti (8). Għalkemm dan in-numru qed jonqos, nofs il-migranti ddijanjostikati bl-HIV jiġu minn pajjiżi endemiċi għoljin (l-Afrika sub-Saħarjana, pereżempju), li jindikaw infezzjoni li toriġina mill-kontinent tal-oriġini tagħhom. Għad hemm evidenza dejjem akbar li proporzjon konsiderevoli ta’ infezzjonijiet jittieħdu wara l-migrazzjoni, fil-pajjiż ospitanti (9). Barra minn hekk, il-possibbiltà ta’ infezzjoni matul żjarat temporanji ta’ ritorn fil-pajjiż ta’ oriġini ma għandhiex tiġi sottovalutata. |
| --- | --- |

10.2.

Aktar minn terz tad-dijanjożijiet ġodda tal-HIV fl-UE jikkonċernaw il-migranti (8

9

| 10.3. | In-nisa jirrappreżentaw proporzjon sinifikanti ta’ barranin bl-HIV. Filwaqt li l-proporzjon ta’ nisa b’dijanjożijiet ġodda tal-HIV fost iċ-ċittadini tal-UE huwa ta’ 16 %, dan in-numru jiżdied għal 40 % fost il-barranin — prinċipalment in-nisa Afrikani. |
| --- | --- |

10.3.

In-nisa jirrappreżentaw proporzjon sinifikanti ta’ barranin bl-HIV. Filwaqt li l-proporzjon ta’ nisa b’dijanjożijiet ġodda tal-HIV fost iċ-ċittadini tal-UE huwa ta’ 16 %, dan in-numru jiżdied għal 40 % fost il-barranin — prinċipalment in-nisa Afrikani.

| 10.4. | Rapport miċ-Ċentru Ewropew għall-Prevenzjoni u l-Kontroll tal-Mard (ECDC) ippubblikat fl-2017 (iffokat kompletament fuq il-kwistjoni tal-migranti bl-HIV) wera li l-barranin fl-Ewropa għandhom diffikultà jaċċessaw is-servizzi preventivi tal-HIV u l-ittestjar tal-HIV. L-istigma u d-diskriminazzjoni, speċjalment lejn persuni minn pajjiżi bi prevalenza għolja ta’ infezzjoni (inklużi l-istigma u d-diskriminazzjoni mill-professjonisti tal-kura tas-saħħa) huma rrappurtati bħala l-ostakli ewlenin. B’riżultat ta’ dan, il-barranin bl-HIV jirċievu d-dijanjożijiet tagħhom aktar tard miċ-ċittadini Ewropej, meta s-sintomi tal-immunodefiċjenza jkunu diġà preżenti. Ladarba jiġu ddijanjostikati, il-barranin, speċjalment dawk li ma għandhomx permessi ta’ residenza legali, ikollhom ukoll problemi biex jaċċessaw it-trattament. Ħmistax-il pajjiż ma jipprovdux it-trattament antiretrovirali adatt, u għal darb’oħra naqsu milli jissodisfaw l-impenji li saru fl-2004 fil-Konvenzjoni ta’ Dublin biex jiġu miġġielda d-diskriminazzjoni u l-ksur tad-drittijiet tal-iżjed popolazzjonijiet dgħajfa u vulnerabbli, li dejjem kienu inqas protetti. |
| --- | --- |

10.4.

Rapport miċ-Ċentru Ewropew għall-Prevenzjoni u l-Kontroll tal-Mard (ECDC) ippubblikat fl-2017 (iffokat kompletament fuq il-kwistjoni tal-migranti bl-HIV) wera li l-barranin fl-Ewropa għandhom diffikultà jaċċessaw is-servizzi preventivi tal-HIV u l-ittestjar tal-HIV. L-istigma u d-diskriminazzjoni, speċjalment lejn persuni minn pajjiżi bi prevalenza għolja ta’ infezzjoni (inklużi l-istigma u d-diskriminazzjoni mill-professjonisti tal-kura tas-saħħa) huma rrappurtati bħala l-ostakli ewlenin. B’riżultat ta’ dan, il-barranin bl-HIV jirċievu d-dijanjożijiet tagħhom aktar tard miċ-ċittadini Ewropej, meta s-sintomi tal-immunodefiċjenza jkunu diġà preżenti. Ladarba jiġu ddijanjostikati, il-barranin, speċjalment dawk li ma għandhomx permessi ta’ residenza legali, ikollhom ukoll problemi biex jaċċessaw it-trattament. Ħmistax-il pajjiż ma jipprovdux it-trattament antiretrovirali adatt, u għal darb’oħra naqsu milli jissodisfaw l-impenji li saru fl-2004 fil-Konvenzjoni ta’ Dublin biex jiġu miġġielda d-diskriminazzjoni u l-ksur tad-drittijiet tal-iżjed popolazzjonijiet dgħajfa u vulnerabbli, li dejjem kienu inqas protetti.

Brussell, l-14 ta’ Ġunju 2023.

Oliver RÖPKE

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  Ċentru Ewropew għall-Prevenzjoni u l-Kontroll tal-Mard, Operational considerations for the provision of the HIV continuum of care for refugees from Ukraine in the EU/EEA (Kunsiderazzjonijiet operattivi għall-forniment tal-qafas sħiħ ta’ kura tal-HIV għar-refuġjati mill-Ukrajna fl-UE/ŻEE), 5 ta’ Lulju 2022, Stokkolma: ECDC; 2022.

1

Operational considerations for the provision of the HIV continuum of care for refugees from Ukraine in the EU/EEA

(2)  Fl-2016, il-mexxejja dinjija ffirmaw id-Dikjarazzjoni Politika tan-Nazzjonijiet Uniti dwar it-Tmiem tal-AIDS, li rrikonoxxiet ir-rwol essenzjali li għandhom il-komunitajiet fil-promozzjoni, il-parteċipazzjoni fil-koordinazzjoni tar-rispons għall-AIDS u l-għoti tas-servizzi. Barra minn hekk, irrikonoxxew li r-rispons komunitarju għall-HIV għandu jiżdied u jiġi impenjat biex mill-inqas 30 % tas-servizzi jitmexxew mill-komunità sal-2030.

2

(3)  Għalkemm l-UE ffirmat il-Konvenzjoni ta’ Istanbul fl-2017, din għadha mhijiex ratifikata minn xi Stati Membri.

3

(4)  Regolamenti li ta’ spiss imorru lura għas-snin bikrin tal-epidemija tal-HIV, meta kien hemm inqas għarfien dwar it-trażmissjoni u l-ebda trattament.

4

(5)  Kif espress fl-Artikolu 25 tad-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet tal-Bniedem u fl-Artikolu 35 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea.

5

(6)  Filwaqt li r-riskju li wieħed jieħu l-HIV huwa ogħla għall-MSM madwar id-dinja, ir-rati ta’ infezzjoni jvarjaw bejn iż-żoni ġeografiċi: l-MSM jirrappreżentaw 50 % tal-każijiet ġodda kollha ta’ HIV fl-Amerika ta’ Fuq u fl-Ewropa tal-Punent, 47 % ta’ dawk irrappurtati fl-Amerka Latina, madwar 20 % ta’ dawk irrappurtati fl-Ewropa tal-Lvant, l-Asja, il-Lvant Nofsani u l-Afrika ta’ Fuq, u 12 % ta’ dawk irrappurtati fl-Afrika.

6

(7)  Fl-Ewropa tal-Punent, l-għadd ta’ persuni pożittivi għall-HIV fost l-MSM żdied bi kważi 20 % bejn l-2010 u l-2014. Fost l-irġiel fl-Italja, il-biċċa l-kbira tad-dijanjożijiet ġodda tal-HIV isiru fost l-MSM.

7

(8)  Il-proporzjon ta’ migranti fost każijiet tal-HIV li għadhom kif ġew iddijanjostikati jvarja minn pajjiż għal ieħor, minn 70 % fil-Lussemburgu u l-Iżvezja, għal 5 % f’xi pajjiżi tal-Lvant bħall-Polonja, il-Litwanja u r-Rumanija. F’aktar minn 10 pajjiżi, dawn jammontaw għal aktar minn 50 %.

8

(9)  L-istimi tal-infezzjoni tal-HIV wara l-migrazzjoni jvarjaw minn minimu ta’ 2 % fost il-migranti Afrikani sub-Saħarjani lejn l-Iżvizzera, sa 62 % fost l-MSM suwed mill-Karibew li jemigraw lejn ir-Renju Unit.

9

---

| 18.8.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 293/42 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 293/42

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-monitoraġġ tal-miżuri straordinarji tal-UE u r-reżiljenza fil-qasam tal-enerġija

(Opinjoni esploratorja mitluba mill-Presidenza Spanjola)

(2023/C 293/07)

| Relatur: | Andrés BARCELÓ DELGADO |
| --- | --- |

Relatur:

Andrés BARCELÓ DELGADO

BARCELÓ DELGADO

| Konsultazzjoni | Presidenza Spanjola tal-Kunsill tal-UE, 8.12.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea
  Opinjoni esploratorja |
| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 13.12.2022 |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għat-Trasport, Enerġija, Infrastruttura u Soċjetà tal-Informazzjoni |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 16.5.2023 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 14.6.2023 |
| Sessjoni plenarja Nru | 579 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 198/2/5 |

Konsultazzjoni

Presidenza Spanjola tal-Kunsill tal-UE, 8.12.2022

Bażi legali

Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Opinjoni esploratorja

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

13.12.2022

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għat-Trasport, Enerġija, Infrastruttura u Soċjetà tal-Informazzjoni

Adozzjoni fis-sezzjoni

16.5.2023

Adozzjoni fil-plenarja

14.6.2023

Sessjoni plenarja Nru

579

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

198/2/5

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1 | Il-proċess ta’ rkupru mill-pandemija tal-COVID-19 u l-aggressjoni mhux ġustifikata tar-Russja kontra l-Ukrajna kkawżaw tfixkil serju fis-sistema tal-enerġija Ewropea, żiedu t-tħassib dwar is-sigurtà tal-enerġija, ikkaġunaw żieda enormi fil-prezzijiet tal-enerġija sa livelli rekord, u enfasizzaw id-dipendenza eċċessiva tal-UE fuq il-gass, iż-żejt u l-faħam Russu. |
| --- | --- |

1.1

Il-proċess ta’ rkupru mill-pandemija tal-COVID-19 u l-aggressjoni mhux ġustifikata tar-Russja kontra l-Ukrajna kkawżaw tfixkil serju fis-sistema tal-enerġija Ewropea, żiedu t-tħassib dwar is-sigurtà tal-enerġija, ikkaġunaw żieda enormi fil-prezzijiet tal-enerġija sa livelli rekord, u enfasizzaw id-dipendenza eċċessiva tal-UE fuq il-gass, iż-żejt u l-faħam Russu.

| 1.2 | Is-soċjetà tal-UE hija mħassba ħafna dwar il-kwistjoni ta’ kif għandu jiġi indirizzat dan it-tfixkil sabiex ikun hemm tkabbir sostanzjali u sostenibbli u koeżjoni soċjali fl-UE. Din l-isfida hija relatata mhux biss mal-enerġija, iżda wkoll mar-reżiljenza tal-ekonomija tal-UE, l-awtonomija strateġika miftuħa tal-UE, u l-kompetittività tal-industrija Ewropea. |
| --- | --- |

1.2

Is-soċjetà tal-UE hija mħassba ħafna dwar il-kwistjoni ta’ kif għandu jiġi indirizzat dan it-tfixkil sabiex ikun hemm tkabbir sostanzjali u sostenibbli u koeżjoni soċjali fl-UE. Din l-isfida hija relatata mhux biss mal-enerġija, iżda wkoll mar-reżiljenza tal-ekonomija tal-UE, l-awtonomija strateġika miftuħa tal-UE, u l-kompetittività tal-industrija Ewropea.

| 1.3 | Ladarba l-kriżi tal-enerġija wasslet biex il-prezzijiet tal-gass u tal-elettriku jilħqu livelli rekord u qajmet tħassib kbir dwar is-sigurtà tal-provvista tal-enerġija, ir-reazzjoni immedjata tal-Kummissjoni Ewropea u tal-Kunsill kienet li jniedu diversi settijiet ta’ għodod u miżuri ta’ emerġenza biex inaqqsu d-dipendenza fuq il-fjuwils fossili Russi u jtaffu ż-żidiet fil-prezzijiet tal-enerġija. |
| --- | --- |

1.3

Ladarba l-kriżi tal-enerġija wasslet biex il-prezzijiet tal-gass u tal-elettriku jilħqu livelli rekord u qajmet tħassib kbir dwar is-sigurtà tal-provvista tal-enerġija, ir-reazzjoni immedjata tal-Kummissjoni Ewropea u tal-Kunsill kienet li jniedu diversi settijiet ta’ għodod u miżuri ta’ emerġenza biex inaqqsu d-dipendenza fuq il-fjuwils fossili Russi u jtaffu ż-żidiet fil-prezzijiet tal-enerġija.

| 1.4 | Il-miżuri straordinarji adottati mill-UE wrew li huma effettivi biex jiddiversifikaw is-sorsi tal-fjuwils fossili tal-UE u biex nitbiegħdu mill-fjuwils fossili Russi, iżda kienu inqas effettivi biex jindirizzaw il-kontijiet tal-enerġija, u dan wassal għal tnaqqis fid-domanda għall-enerġija, u l-fatt li l-istaġun tax-xitwa kien wieħed moderat ikkontribwixxa wkoll għal dan it-tnaqqis fid-domanda. Barra minn hekk, l-impatt tal-prezzijiet għoljin tal-gass u tal-elettriku kellu impatt prinċipalment fuq id-domanda għall-enerġija industrijali kif ukoll fuq il-familji b’introjtu baxx, li huma aktar vulnerabbli għall-prezzijiet tas-suq volatili. |
| --- | --- |

1.4

Il-miżuri straordinarji adottati mill-UE wrew li huma effettivi biex jiddiversifikaw is-sorsi tal-fjuwils fossili tal-UE u biex nitbiegħdu mill-fjuwils fossili Russi, iżda kienu inqas effettivi biex jindirizzaw il-kontijiet tal-enerġija, u dan wassal għal tnaqqis fid-domanda għall-enerġija, u l-fatt li l-istaġun tax-xitwa kien wieħed moderat ikkontribwixxa wkoll għal dan it-tnaqqis fid-domanda. Barra minn hekk, l-impatt tal-prezzijiet għoljin tal-gass u tal-elettriku kellu impatt prinċipalment fuq id-domanda għall-enerġija industrijali kif ukoll fuq il-familji b’introjtu baxx, li huma aktar vulnerabbli għall-prezzijiet tas-suq volatili.

| 1.5 | Għal raġunijiet ta’ effettività, huwa aktar xieraq li jiġu adottati miżuri uniformi fost l-Istati Membri sabiex jiġu żgurati kundizzjonijiet ekwivalenti, ħlief f’dawk l-aspetti relatati mal-faċilitajiet jew l-infrastruttura essenzjali. Il-miżuri adottati fil-livell nazzjonali jvarjaw minn pajjiż għal ieħor, u b’hekk jippermettu politiki fiskali, ta’ sussidju u regolatorji differenti, filwaqt li l-prezzijiet tal-enerġija jibqgħu f’livelli għoljin. |
| --- | --- |

1.5

Għal raġunijiet ta’ effettività, huwa aktar xieraq li jiġu adottati miżuri uniformi fost l-Istati Membri sabiex jiġu żgurati kundizzjonijiet ekwivalenti, ħlief f’dawk l-aspetti relatati mal-faċilitajiet jew l-infrastruttura essenzjali. Il-miżuri adottati fil-livell nazzjonali jvarjaw minn pajjiż għal ieħor, u b’hekk jippermettu politiki fiskali, ta’ sussidju u regolatorji differenti, filwaqt li l-prezzijiet tal-enerġija jibqgħu f’livelli għoljin.

| 1.6 | Il-konsegwenza ta’ miżuri ineffettivi li ttieħdu biex jiġu indirizzati l-prezzijiet għoljin tal-enerġija hija l-erożjoni kemm tal-kompetittività industrijali kif ukoll tal-introjtu disponibbli tal-unitajiet domestiċi minħabba l-impatti fuq ir-rati tal-inflazzjoni. Dan ifixkel serjament il-kapaċità li jiġu żgurati t-tkabbir ekonomiku sostenibbli, l-impjiegi u l-benesseri soċjali. |
| --- | --- |

1.6

Il-konsegwenza ta’ miżuri ineffettivi li ttieħdu biex jiġu indirizzati l-prezzijiet għoljin tal-enerġija hija l-erożjoni kemm tal-kompetittività industrijali kif ukoll tal-introjtu disponibbli tal-unitajiet domestiċi minħabba l-impatti fuq ir-rati tal-inflazzjoni. Dan ifixkel serjament il-kapaċità li jiġu żgurati t-tkabbir ekonomiku sostenibbli, l-impjiegi u l-benesseri soċjali.

| 1.7 | Il-politika tal-UE trid issaħħaħ il-viżjoni fit-tul tagħha għall-kisba tat-tranżizzjoni doppja b’impenn qawwi biex jiġi evitat li n-nies jitħallew jibqgħu lura, li tmur lil hinn mill-adozzjoni ta’ miżuri temporanji biex tittaffa ż-żieda fil-prezzijiet tal-enerġija fuq terminu qasir. Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jenfasizza l-importanza li jitħaffef l-użu fuq skala kbira ta’ sorsi ta’ enerġija ħielsa mill-karbonju billi jiġu ssemplifikati l-proċessi tal-għoti ta’ permessi sabiex ikun possibbli li tiġi sostitwita malajr id-dipendenza fuq il-fjuwils fossili ta’ partijiet terzi, ikun hemm konformità mal-impenji dwar it-tibdil fil-klima, u tissaħħaħ il-kompetittività. |
| --- | --- |

1.7

Il-politika tal-UE trid issaħħaħ il-viżjoni fit-tul tagħha għall-kisba tat-tranżizzjoni doppja b’impenn qawwi biex jiġi evitat li n-nies jitħallew jibqgħu lura, li tmur lil hinn mill-adozzjoni ta’ miżuri temporanji biex tittaffa ż-żieda fil-prezzijiet tal-enerġija fuq terminu qasir. Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jenfasizza l-importanza li jitħaffef l-użu fuq skala kbira ta’ sorsi ta’ enerġija ħielsa mill-karbonju billi jiġu ssemplifikati l-proċessi tal-għoti ta’ permessi sabiex ikun possibbli li tiġi sostitwita malajr id-dipendenza fuq il-fjuwils fossili ta’ partijiet terzi, ikun hemm konformità mal-impenji dwar it-tibdil fil-klima, u tissaħħaħ il-kompetittività.

| 1.8 | It-tranżizzjoni lejn konsum tal-enerġija kompletament dekarbonizzat għandha tkun akkumpanjata minn prezzijiet tal-enerġija affordabbli u stabbli li jippermettu investiment massiv fid-dekarbonizzazzjoni tal-industriji l-kbar, tal-SMEs u tal-unitajiet domestiċi. L-iskemi ta’ remunerazzjoni stabbli u prevedibbli għas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli jridu għalhekk ikunu mmirati lejn spejjeż reali ta’ produzzjoni fit-tul u jkunu diżakkoppjati mill-prezzijiet tal-fjuwils fossili. Din l-istrateġija tagħti kontribut pożittiv għat-titjib tar-reżiljenza u l-awtonomija enerġetika. |
| --- | --- |

1.8

It-tranżizzjoni lejn konsum tal-enerġija kompletament dekarbonizzat għandha tkun akkumpanjata minn prezzijiet tal-enerġija affordabbli u stabbli li jippermettu investiment massiv fid-dekarbonizzazzjoni tal-industriji l-kbar, tal-SMEs u tal-unitajiet domestiċi. L-iskemi ta’ remunerazzjoni stabbli u prevedibbli għas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli jridu għalhekk ikunu mmirati lejn spejjeż reali ta’ produzzjoni fit-tul u jkunu diżakkoppjati mill-prezzijiet tal-fjuwils fossili. Din l-istrateġija tagħti kontribut pożittiv għat-titjib tar-reżiljenza u l-awtonomija enerġetika.

| 1.9 | Prezzijiet affordabbli jippermettu li l-fjuwils fossili jiġu sostitwiti kemm jista’ jkun bl-elettrifikazzjoni u jippermettu l-użu ta’ gassijiet rinnovabbli f’industriji li huma diffiċli sabiex jitrażżnu. |
| --- | --- |

1.9

Prezzijiet affordabbli jippermettu li l-fjuwils fossili jiġu sostitwiti kemm jista’ jkun bl-elettrifikazzjoni u jippermettu l-użu ta’ gassijiet rinnovabbli f’industriji li huma diffiċli sabiex jitrażżnu.

| 1.10 | L-aċċess għal materja prima kritika huwa essenzjali biex jiġi żgurat li l-industriji joperaw f’ambjent stabbli, javvanzaw lejn id-dekarbonizzazzjoni, u jiġu evitati interruzzjonijiet fil-provvista, u b’hekk tiġi protetta l-katina tal-provvista. |
| --- | --- |

1.10

L-aċċess għal materja prima kritika huwa essenzjali biex jiġi żgurat li l-industriji joperaw f’ambjent stabbli, javvanzaw lejn id-dekarbonizzazzjoni, u jiġu evitati interruzzjonijiet fil-provvista, u b’hekk tiġi protetta l-katina tal-provvista.

2.   Sinteżi tat-talba tal-Presidenza

Sinteżi tat-talba tal-Presidenza

| 2.1 | Il-Presidenza Spanjola li jmiss talbet lill-KESE jipproduċi Opinjoni esploratorja dwar Il-monitoraġġ tal-miżuri straordinarji tal-UE u r-reżiljenza fil-qasam tal-enerġija. |
| --- | --- |

2.1

Il-Presidenza Spanjola li jmiss talbet lill-KESE jipproduċi Opinjoni esploratorja dwar Il-monitoraġġ tal-miżuri straordinarji tal-UE u r-reżiljenza fil-qasam tal-enerġija

| 2.2 | It-talba saret wara l-pandemija tal-COVID-19 u wara li bdiet l-aggressjoni Russa kontra l-Ukrajna, li kkawżat tfixkil serju fis-sistema tal-enerġija globali, kif ukoll żiedet it-tħassib dwar is-sigurtà tal-enerġija, li wassal għal żieda enormi fil-prezzijiet tal-enerġija għal livelli rekord, u enfasizzat id-dipendenza eċċessiva tal-UE fuq il-gass, iż-żejt u l-faħam tar-Russja. |
| --- | --- |

2.2

It-talba saret wara l-pandemija tal-COVID-19 u wara li bdiet l-aggressjoni Russa kontra l-Ukrajna, li kkawżat tfixkil serju fis-sistema tal-enerġija globali, kif ukoll żiedet it-tħassib dwar is-sigurtà tal-enerġija, li wassal għal żieda enormi fil-prezzijiet tal-enerġija għal livelli rekord, u enfasizzat id-dipendenza eċċessiva tal-UE fuq il-gass, iż-żejt u l-faħam tar-Russja.

| 2.3 | L-ispiża tal-provvisti barranin fl-UE, pereżempju l-enerġija, l-ikel u l-komoditajiet, inkluża l-materja prima kritika, żdiedet, u s-soċjetà tal-UE issa tinsab imħassba dwar kif għandha tiġi indirizzata din l-isfida sabiex tippermetti tkabbir sostenibbli fl-ekonomija tal-UE. |
| --- | --- |

2.3

L-ispiża tal-provvisti barranin fl-UE, pereżempju l-enerġija, l-ikel u l-komoditajiet, inkluża l-materja prima kritika, żdiedet, u s-soċjetà tal-UE issa tinsab imħassba dwar kif għandha tiġi indirizzata din l-isfida sabiex tippermetti tkabbir sostenibbli fl-ekonomija tal-UE.

| 2.4 | L-ambitu tal-Opinjoni mitluba għandu jkopri l-miżuri adottati biex tiġi indirizzata l-kriżi tal-enerġija, ir-reżiljenza tal-UE, l-awtonomija strateġika miftuħa tal-UE, is-soċjetà, u l-kompetittività tal-industrija Ewropea. |
| --- | --- |

2.4

L-ambitu tal-Opinjoni mitluba għandu jkopri l-miżuri adottati biex tiġi indirizzata l-kriżi tal-enerġija, ir-reżiljenza tal-UE, l-awtonomija strateġika miftuħa tal-UE, is-soċjetà, u l-kompetittività tal-industrija Ewropea.

| 2.5 | L-iżviluppi reċenti fl-Istati Uniti kważi ċertament ser ikollhom impatt fuq l-użu ta’ sorsi ta’ enerġija rinnovabbli, inkluża l-bażi industrijali tagħhom, iżda dan ser ikun kopert f’Opinjoni separata. |
| --- | --- |

2.5

L-iżviluppi reċenti fl-Istati Uniti kważi ċertament ser ikollhom impatt fuq l-użu ta’ sorsi ta’ enerġija rinnovabbli, inkluża l-bażi industrijali tagħhom, iżda dan ser ikun kopert f’Opinjoni separata.

| 2.6 | Il-kunċett tal-awtonomija strateġika issa huwa usa’ milli kien, peress li l-industrija, l-enerġija, it-teknoloġija u l-kummerċ ġew miżjuda mal-kwistjonijiet tradizzjonali tas-sigurtà u d-difiża. Il-pjan tal-UE għall-irkupru u r-reżiljenza, Next Generation EU, żgur li se jipprovdi impuls sostanzjali lejn l-iżvilupp tal-awtonomija strateġika miftuħa tal-UE fid-diversi oqsma identifikati. |
| --- | --- |

2.6

Il-kunċett tal-awtonomija strateġika issa huwa usa’ milli kien, peress li l-industrija, l-enerġija, it-teknoloġija u l-kummerċ ġew miżjuda mal-kwistjonijiet tradizzjonali tas-sigurtà u d-difiża. Il-pjan tal-UE għall-irkupru u r-reżiljenza, Next Generation EU, żgur li se jipprovdi impuls sostanzjali lejn l-iżvilupp tal-awtonomija strateġika miftuħa tal-UE fid-diversi oqsma identifikati.

| 2.7 | Meta titqabbel mal-imsieħba kummerċjali ewlenin tagħha, l-UE hija promotur ta’ kummerċ ħieles u ġust reali, effettiv u bbażat fuq ir-regoli, u hija promotur ewlieni ta’ ekonomija miftuħa, u li jiġi evitat il-protezzjoniżmu. Madankollu, il-ħtieġa li tiġi bbilanċjata politika industrijali awtonoma u ftuħ għall-kummerċ hija sfida serja fil-qafas internazzjonali attwali.
  L-Unjoni Ewropea jeħtieġ li tattira l-investiment biex issaħħaħ il-produzzjoni industrijali, tiżgura l-provvista tal-enerġija u tal-materja prima kritika u, fl-istess ħin, tippromovi t-tranżizzjoni industrijali lejn soċjetà dekarbonizzata, issostni t-tmexxija teknoloġika f’oqsma strateġiċi u tippreżerva s-suq uniku, il-pedament prezzjuż tal-Unjoni Ewropea, bħala l-aħjar mod biex tiġi ggarantita soċjetà tal-UE aktar għanja, u jiġu protetti u promossi impjiegi ta’ kwalità għolja fl-UE. |
| --- | --- |

2.7

Meta titqabbel mal-imsieħba kummerċjali ewlenin tagħha, l-UE hija promotur ta’ kummerċ ħieles u ġust reali, effettiv u bbażat fuq ir-regoli, u hija promotur ewlieni ta’ ekonomija miftuħa, u li jiġi evitat il-protezzjoniżmu. Madankollu, il-ħtieġa li tiġi bbilanċjata politika industrijali awtonoma u ftuħ għall-kummerċ hija sfida serja fil-qafas internazzjonali attwali.

L-Unjoni Ewropea jeħtieġ li tattira l-investiment biex issaħħaħ il-produzzjoni industrijali, tiżgura l-provvista tal-enerġija u tal-materja prima kritika u, fl-istess ħin, tippromovi t-tranżizzjoni industrijali lejn soċjetà dekarbonizzata, issostni t-tmexxija teknoloġika f’oqsma strateġiċi u tippreżerva s-suq uniku, il-pedament prezzjuż tal-Unjoni Ewropea, bħala l-aħjar mod biex tiġi ggarantita soċjetà tal-UE aktar għanja, u jiġu protetti u promossi impjiegi ta’ kwalità għolja fl-UE.

| 2.8 | It-tranżizzjoni industrijali u soċjali doppja ekoloġika u diġitali meħtieġa trid tipproteġi l-mudell Ewropew, filwaqt li tiżgura li l-enfasi tibqa’ fuq iċ-ċittadini: il-protezzjoni tal-impjiegi u l-promozzjoni ta’ impjiegi ġodda u ta’ kwalità għolja jfissru taħriġ mill-ġdid u titjib tal-ħiliet tal-forza tax-xogħol, b’impenn qawwi biex jiġi evitat li n-nies jitħallew jibqgħu lura. |
| --- | --- |

2.8

It-tranżizzjoni industrijali u soċjali doppja ekoloġika u diġitali meħtieġa trid tipproteġi l-mudell Ewropew, filwaqt li tiżgura li l-enfasi tibqa’ fuq iċ-ċittadini: il-protezzjoni tal-impjiegi u l-promozzjoni ta’ impjiegi ġodda u ta’ kwalità għolja jfissru taħriġ mill-ġdid u titjib tal-ħiliet tal-forza tax-xogħol, b’impenn qawwi biex jiġi evitat li n-nies jitħallew jibqgħu lura.

| 2.9 | L-alleanzi industrijali attwali promossi mill-Kummissjoni jeħtiġilhom jidderieġu l-investiment u l-innovazzjoni sabiex jgħinu jiżguraw id-disponibbiltà tal-materja prima, jagħtu spinta lir-riċiklaġġ, u jippromovu t-teknoloġija f’oqsma speċifiċi. Fl-istess ħin, għandu dejjem jiġi żgurat li l-ktajjen tal-provvista globali meħtieġa jsegwu r-regoli u l-linji gwida tal-UE u tal-OECD. |
| --- | --- |

2.9

L-alleanzi industrijali attwali promossi mill-Kummissjoni jeħtiġilhom jidderieġu l-investiment u l-innovazzjoni sabiex jgħinu jiżguraw id-disponibbiltà tal-materja prima, jagħtu spinta lir-riċiklaġġ, u jippromovu t-teknoloġija f’oqsma speċifiċi. Fl-istess ħin, għandu dejjem jiġi żgurat li l-ktajjen tal-provvista globali meħtieġa jsegwu r-regoli u l-linji gwida tal-UE u tal-OECD.

| 2.10 | Bħala konklużjoni, f’dan ix-xenarju ġeopolitiku ġdid, dawn it-tliet kwistjonijiet – id-dipendenzi kritiċi, l-awtonomija strateġika, u s-salvagwardja tal-ktajjen tal-provvista għar-riżorsi strateġiċi u tal-enerġija – qed juru li huma kwistjonijiet strateġiċi li se jiddefinixxu r-relazzjonijiet bejn l-istati u l-blokok. Jeħtieġ li l-Ewropa ssir aktar awtonoma fir-rigward tal-aċċess għal riżorsi tal-enerġija u materja prima sostenibbli bil-għan li jinkisbu kundizzjonijiet ekwivalenti kompetittivi għall-industrija. |
| --- | --- |

2.10

Bħala konklużjoni, f’dan ix-xenarju ġeopolitiku ġdid, dawn it-tliet kwistjonijiet – id-dipendenzi kritiċi, l-awtonomija strateġika, u s-salvagwardja tal-ktajjen tal-provvista għar-riżorsi strateġiċi u tal-enerġija – qed juru li huma kwistjonijiet strateġiċi li se jiddefinixxu r-relazzjonijiet bejn l-istati u l-blokok. Jeħtieġ li l-Ewropa ssir aktar awtonoma fir-rigward tal-aċċess għal riżorsi tal-enerġija u materja prima sostenibbli bil-għan li jinkisbu kundizzjonijiet ekwivalenti kompetittivi għall-industrija.

| 2.11 | Huwa għalhekk li l-Presidenza Spanjola talbet Opinjoni dwar ir-reżiljenza, l-awtonomija strateġika, is-soċjetà u l-kompetittività tal-industrija, sabiex din tkun tista’ twassal għal rilokalizzazzjoni lejn is-suq uniku, koordinazzjoni aħjar, u politika industrijali li tkun aktar integrata fid-dipendenzi strateġiċi, u toħloq pedamenti sodi għat-tranżizzjoni doppja. |
| --- | --- |

2.11

Huwa għalhekk li l-Presidenza Spanjola talbet Opinjoni dwar ir-reżiljenza, l-awtonomija strateġika, is-soċjetà u l-kompetittività tal-industrija, sabiex din tkun tista’ twassal għal rilokalizzazzjoni lejn is-suq uniku, koordinazzjoni aħjar, u politika industrijali li tkun aktar integrata fid-dipendenzi strateġiċi, u toħloq pedamenti sodi għat-tranżizzjoni doppja.

| 2.12 | Madankollu, dan l-insegwiment tat-tisħiħ industrijali għandu jimxi id f’id mal-isforzi biex jiġi difiż il-kummerċ internazzjonali ħieles u ġust b’standards soċjali minimi. Huwa essenzjali li jiġu salvagwardjati l-kundizzjonijiet ekwivalenti tal-UE billi jittejjeb is-sett ta’ għodod tal-UE biex jiġu indirizzati l-effetti distorsivi tas-sussidji barranin fuq is-suq uniku. |
| --- | --- |

2.12

Madankollu, dan l-insegwiment tat-tisħiħ industrijali għandu jimxi id f’id mal-isforzi biex jiġi difiż il-kummerċ internazzjonali ħieles u ġust b’standards soċjali minimi. Huwa essenzjali li jiġu salvagwardjati l-kundizzjonijiet ekwivalenti tal-UE billi jittejjeb is-sett ta’ għodod tal-UE biex jiġu indirizzati l-effetti distorsivi tas-sussidji barranin fuq is-suq uniku.

| 2.13 | Fl-aħħar nett, għandhom jiġu mmonitorjati r-reżiljenza tal-enerġija u l-mudell regolatorju attwali tal-enerġija, li jonqos milli jindirizza l-appelli tal-konsumaturi (unitajiet domestiċi u negozji) għal enerġija garantita, nadifa u affordabbli. |
| --- | --- |

2.13

Fl-aħħar nett, għandhom jiġu mmonitorjati r-reżiljenza tal-enerġija u l-mudell regolatorju attwali tal-enerġija, li jonqos milli jindirizza l-appelli tal-konsumaturi (unitajiet domestiċi u negozji) għal enerġija garantita, nadifa u affordabbli.

3.   Kuntest

Kuntest

| 3.1 | L-Ewropa tinsab fi kriżi tal-enerġija bla preċedent ikkaratterizzata minn prezzijiet estremament għoljin tal-gass u l-elettriku u tħassib kbir dwar is-sigurtà tal-provvista tal-enerġija, b’effetti sussegwenti fuq l-ekonomija kollha minħabba l-importanza tal-konsum tal-enerġija bħala input massiv fil-produzzjoni tal-biċċa l-kbira tal-prodotti u s-servizzi, u li hija aggravata min-nuqqas ta’ aċċess għall-materja prima. L-aggressjoni Russa kontra l-Ukrajna aggravat l-impatt tal-prezzijiet tal-enerġija, u poġġiet il-kompetittività tal-industrija Ewropea u l-introjtu u l-għajxien tal-unitajiet domestiċi f’riskju. |
| --- | --- |

3.1

L-Ewropa tinsab fi kriżi tal-enerġija bla preċedent ikkaratterizzata minn prezzijiet estremament għoljin tal-gass u l-elettriku u tħassib kbir dwar is-sigurtà tal-provvista tal-enerġija, b’effetti sussegwenti fuq l-ekonomija kollha minħabba l-importanza tal-konsum tal-enerġija bħala input massiv fil-produzzjoni tal-biċċa l-kbira tal-prodotti u s-servizzi, u li hija aggravata min-nuqqas ta’ aċċess għall-materja prima. L-aggressjoni Russa kontra l-Ukrajna aggravat l-impatt tal-prezzijiet tal-enerġija, u poġġiet il-kompetittività tal-industrija Ewropea u l-introjtu u l-għajxien tal-unitajiet domestiċi f’riskju.

| 3.2 | Dan wassal għall-implimentazzjoni ta’ politiki differenti fiż-żewġ oqsma fil-livell Ewropew u dak nazzjonali bil-għan li jittaffew il-konsegwenzi soċjali u ekonomiċi tal-impatt taż-żieda fil-prezzijiet tal-enerġija. Barra minn hekk, il-kriżi tal-enerġija qajmet dibattitu pubbliku mhux biss dwar id-dipendenza enerġetika iżda wkoll dwar l-awtonomija strateġika. |
| --- | --- |

3.2

Dan wassal għall-implimentazzjoni ta’ politiki differenti fiż-żewġ oqsma fil-livell Ewropew u dak nazzjonali bil-għan li jittaffew il-konsegwenzi soċjali u ekonomiċi tal-impatt taż-żieda fil-prezzijiet tal-enerġija. Barra minn hekk, il-kriżi tal-enerġija qajmet dibattitu pubbliku mhux biss dwar id-dipendenza enerġetika iżda wkoll dwar l-awtonomija strateġika.

| 3.3 | Il-fehim komuni li l-ekonomija Ewropea trid taċċellera t-tranżizzjoni “ekoloġika” u “ġusta” lejn ekonomija u soċjetà kompletament dekarbonizzati sabiex titnaqqas id-dipendenza enerġetika esterna tagħna, huwa wieħed mill-pilastri tal-miżuri adottati fl-2022. Il-benefiċċji diretti li jirriżultaw mill-użu massiv ta’ sorsi ta’ enerġija rinnovabbli jinkludu prezzijiet tal-enerġija affordabbli u stabbli, u tmexxija fit-teknoloġiji tal-enerġija rinnovabbli, b’benefiċċji sussegwenti li jirriżultaw miż-żamma tal-ħolqien tal-valur fl-UE, u b’hekk jippermettu tkabbir ekonomiku sostenibbli u koeżjoni soċjali. |
| --- | --- |

3.3

Il-fehim komuni li l-ekonomija Ewropea trid taċċellera t-tranżizzjoni “ekoloġika” u “ġusta” lejn ekonomija u soċjetà kompletament dekarbonizzati sabiex titnaqqas id-dipendenza enerġetika esterna tagħna, huwa wieħed mill-pilastri tal-miżuri adottati fl-2022. Il-benefiċċji diretti li jirriżultaw mill-użu massiv ta’ sorsi ta’ enerġija rinnovabbli jinkludu prezzijiet tal-enerġija affordabbli u stabbli, u tmexxija fit-teknoloġiji tal-enerġija rinnovabbli, b’benefiċċji sussegwenti li jirriżultaw miż-żamma tal-ħolqien tal-valur fl-UE, u b’hekk jippermettu tkabbir ekonomiku sostenibbli u koeżjoni soċjali.

| 3.4 | Il-prezzijiet tal-enerġija bdew jiżdiedu b’mod sinifikanti fit-tieni nofs tal-2021 ladarba l-ekonomiji tal-UE bdew jirkupraw l-attività tagħhom ta’ qabel il-pandemija. Madankollu, l-UE ntlaqtet ukoll bħala konsegwenza tal-aggressjoni tar-Russja kontra l-Ukrajna, bl-effetti mhux mixtieqa tagħha fuq aspetti kritiċi bħas-sigurtà tal-provvista tal-enerġija. Dan ir-riskju ġie tradott fis-swieq tal-enerġija bħala riżultat tad-deċiżjoni tar-Russja li tissospendi l-kunsinni tal-gass lil diversi Stati Membri tal-UE. |
| --- | --- |

3.4

Il-prezzijiet tal-enerġija bdew jiżdiedu b’mod sinifikanti fit-tieni nofs tal-2021 ladarba l-ekonomiji tal-UE bdew jirkupraw l-attività tagħhom ta’ qabel il-pandemija. Madankollu, l-UE ntlaqtet ukoll bħala konsegwenza tal-aggressjoni tar-Russja kontra l-Ukrajna, bl-effetti mhux mixtieqa tagħha fuq aspetti kritiċi bħas-sigurtà tal-provvista tal-enerġija. Dan ir-riskju ġie tradott fis-swieq tal-enerġija bħala riżultat tad-deċiżjoni tar-Russja li tissospendi l-kunsinni tal-gass lil diversi Stati Membri tal-UE.

| 3.5 | Ir-rispons tal-UE segwa immedjatament fl-aħħar ta’ Marzu 2022 meta ġie miftiehem li titneħħa gradwalment id-dipendenza esterna tal-UE fuq il-fjuwils fossili Russi. Din l-inizjattiva finalment intemmet bil-ftehim tal-Kunsill ta’ Mejju 2022 biex sa tmiem l-2022 ikun ipprojbixxa kważi 90 % tal-importazzjonijiet kollha taż-żejt mir-Russja. Din il-miżura kienet akkumpanjata minn sejħa biex jiġu diversifikati l-provvisti u s-sorsi tal-enerġija, jiġi aċċellerat l-użu fuq skala kbira tal-enerġija rinnovabbli, tittejjeb l-effiċjenza enerġetika, u tittejjeb l-infrastruttura tal-enerġija, kif inkluż fil-pjan REPowerEU. |
| --- | --- |

3.5

Ir-rispons tal-UE segwa immedjatament fl-aħħar ta’ Marzu 2022 meta ġie miftiehem li titneħħa gradwalment id-dipendenza esterna tal-UE fuq il-fjuwils fossili Russi. Din l-inizjattiva finalment intemmet bil-ftehim tal-Kunsill ta’ Mejju 2022 biex sa tmiem l-2022 ikun ipprojbixxa kważi 90 % tal-importazzjonijiet kollha taż-żejt mir-Russja. Din il-miżura kienet akkumpanjata minn sejħa biex jiġu diversifikati l-provvisti u s-sorsi tal-enerġija, jiġi aċċellerat l-użu fuq skala kbira tal-enerġija rinnovabbli, tittejjeb l-effiċjenza enerġetika, u tittejjeb l-infrastruttura tal-enerġija, kif inkluż fil-pjan REPowerEU.

| 3.6 | L-ewwel miżura kienet il-promozzjoni tas-solidarjetà fost l-Istati Membri tal-UE f’każ ta’ skarsezza ta’ gass. Ix-xiri konġunt tal-gass ġie promoss ukoll sabiex il-provvisti tal-gass jiġu diversifikati u żgurati, bil-għan li jiġi limitat l-impatt tal-prezzijiet tal-gass kemm fis-swieq tal-gass kif ukoll tal-elettriku b’referenza ġdida tal-prezz tal-gass li tirrifletti aħjar il-bidla mill-użu tal-pipelines tal-gass għat-terminals tal-LNG. Il-hub tal-gass virtwali, il-Faċilità ta’ Trasferiment ta’ Titoli (Title Transfer Facility – TTF), li huwa aċċettat b’mod komuni, tqies li m’għadux effettiv. |
| --- | --- |

3.6

L-ewwel miżura kienet il-promozzjoni tas-solidarjetà fost l-Istati Membri tal-UE f’każ ta’ skarsezza ta’ gass. Ix-xiri konġunt tal-gass ġie promoss ukoll sabiex il-provvisti tal-gass jiġu diversifikati u żgurati, bil-għan li jiġi limitat l-impatt tal-prezzijiet tal-gass kemm fis-swieq tal-gass kif ukoll tal-elettriku b’referenza ġdida tal-prezz tal-gass li tirrifletti aħjar il-bidla mill-użu tal-pipelines tal-gass għat-terminals tal-LNG. Il-hub tal-gass virtwali, il-Faċilità ta’ Trasferiment ta’ Titoli (Title Transfer Facility – TTF), li huwa aċċettat b’mod komuni, tqies li m’għadux effettiv.

| 3.7 | Barra minn hekk, mekkaniżmu dirett biex titnaqqas id-dipendenza esterna fuq il-gass huwa l-pass biex titnaqqas id-domanda għall-gass, b’effetti mhux biss f’termini ta’ konsum tal-gass konvenzjonali iżda wkoll f’termini ta’ produzzjoni tal-elettriku li jiġi minn unitajiet marġinali taċ-ċiklu kombinati. Għalhekk, intlaħaq ftehim dwar tnaqqis ta’ 15 % fid-domanda għall-gass. |
| --- | --- |

3.7

Barra minn hekk, mekkaniżmu dirett biex titnaqqas id-dipendenza esterna fuq il-gass huwa l-pass biex titnaqqas id-domanda għall-gass, b’effetti mhux biss f’termini ta’ konsum tal-gass konvenzjonali iżda wkoll f’termini ta’ produzzjoni tal-elettriku li jiġi minn unitajiet marġinali taċ-ċiklu kombinati. Għalhekk, intlaħaq ftehim dwar tnaqqis ta’ 15 % fid-domanda għall-gass.

| 3.8 | Fl-aħħar nett, aspett kritiku ewlieni sabiex tiġi żgurata l-provvista tal-gass kien ir-riforniment tal-faċilitajiet tal-ħżin tal-gass bil-għan li tiġi żgurata l-provvista tal-enerġija matul l-istaġun tax-xitwa. Għaldaqstant, ġie adottat rekwiżit ta’ rata ta’ mili ta’ 80 % għax-xitwa 2022/2023 u ieħor ta’ 90 % għall-istaġuni tax-xitwa fil-futur. |
| --- | --- |

3.8

Fl-aħħar nett, aspett kritiku ewlieni sabiex tiġi żgurata l-provvista tal-gass kien ir-riforniment tal-faċilitajiet tal-ħżin tal-gass bil-għan li tiġi żgurata l-provvista tal-enerġija matul l-istaġun tax-xitwa. Għaldaqstant, ġie adottat rekwiżit ta’ rata ta’ mili ta’ 80 % għax-xitwa 2022/2023 u ieħor ta’ 90 % għall-istaġuni tax-xitwa fil-futur.

| 3.9 | B’mod parallel mal-miżuri previsti biex jiġu żgurati l-provvisti tal-gass, iż-żieda drammatika fil-prezzijiet tal-enerġija kienet teħtieġ ukoll azzjoni biex jiġi evitat it-telf tal-kompetittività industrijali u l-introjtu disponibbli tal-unitajiet domestiċi. Fis-6 ta’ Ottubru 2022, il-Kunsill adotta tliet miżuri bil-għan li jindirizza l-prezzijiet għoljin tal-enerġija. L-ewwel waħda kienet relatata mad-domanda għall-elettriku, billi stabbilixxiet mira volontarja ta’ 10 % għat-tnaqqis fid-domanda u mira obbligatorja ta’ 5 % għat-tnaqqis tad-domanda fis-sigħat l-aktar intensivi sa tmiem l-istaġun tax-xitwa. It-tieni, ġie stabbilit limitu massimu tal-prezz ta’ EUR 180/MWh għat-teknoloġiji inframarġinali sabiex jiġi evitat il-fenomenu ta’ profitti mhux mistennija bħala riżultat tal-prezzijiet għoljin tal-gass, b’hekk kwalunkwe dħul żejjed ogħla mil-limitu massimu tal-prezz irid jitqassam mill-ġdid lill-utenti finali sabiex itaffi l-kontijiet tal-enerġija tagħhom. It-tielet u l-aħħar, ġiet approvata imposta ta’ solidarjetà għas-settur tal-fjuwils fossili għal dawk il-kumpaniji b’benefiċċji ta’ aktar minn 20 % bħala medja mill-2018. Dawn il-miżuri kollha relatati mal-kontijiet tal-enerġija fl-aħħar ġew ikkomplementati minn mekkaniżmu li jillimita l-prezzijiet tal-gass TTF għal EUR 180/MWh taħt ċerti kundizzjonijiet approvati fid-19 ta’ Diċembru 2022, flimkien ma’ limitu massimu tal-prezz taż-żejt fuq iż-żejt Russu ta’ USD 60 għal kull barmil. |
| --- | --- |

3.9

B’mod parallel mal-miżuri previsti biex jiġu żgurati l-provvisti tal-gass, iż-żieda drammatika fil-prezzijiet tal-enerġija kienet teħtieġ ukoll azzjoni biex jiġi evitat it-telf tal-kompetittività industrijali u l-introjtu disponibbli tal-unitajiet domestiċi. Fis-6 ta’ Ottubru 2022, il-Kunsill adotta tliet miżuri bil-għan li jindirizza l-prezzijiet għoljin tal-enerġija. L-ewwel waħda kienet relatata mad-domanda għall-elettriku, billi stabbilixxiet mira volontarja ta’ 10 % għat-tnaqqis fid-domanda u mira obbligatorja ta’ 5 % għat-tnaqqis tad-domanda fis-sigħat l-aktar intensivi sa tmiem l-istaġun tax-xitwa. It-tieni, ġie stabbilit limitu massimu tal-prezz ta’ EUR 180/MWh għat-teknoloġiji inframarġinali sabiex jiġi evitat il-fenomenu ta’ profitti mhux mistennija bħala riżultat tal-prezzijiet għoljin tal-gass, b’hekk kwalunkwe dħul żejjed ogħla mil-limitu massimu tal-prezz irid jitqassam mill-ġdid lill-utenti finali sabiex itaffi l-kontijiet tal-enerġija tagħhom. It-tielet u l-aħħar, ġiet approvata imposta ta’ solidarjetà għas-settur tal-fjuwils fossili għal dawk il-kumpaniji b’benefiċċji ta’ aktar minn 20 % bħala medja mill-2018. Dawn il-miżuri kollha relatati mal-kontijiet tal-enerġija fl-aħħar ġew ikkomplementati minn mekkaniżmu li jillimita l-prezzijiet tal-gass TTF għal EUR 180/MWh taħt ċerti kundizzjonijiet approvati fid-19 ta’ Diċembru 2022, flimkien ma’ limitu massimu tal-prezz taż-żejt fuq iż-żejt Russu ta’ USD 60 għal kull barmil.

| 3.10 | Għandu jiġi enfasizzat li b’mod ġenerali tħalla ċertu spazju għal azzjoni f’idejn l-Istati Membri fir-rigward tal-implimentazzjoni ta’ dawn ir-regoli. |
| --- | --- |

3.10

Għandu jiġi enfasizzat li b’mod ġenerali tħalla ċertu spazju għal azzjoni f’idejn l-Istati Membri fir-rigward tal-implimentazzjoni ta’ dawn ir-regoli.

| 3.11 | L-idea sottostanti li l-aktar miżuri effettivi biex titnaqqas id-dipendenza esterna fuq l-enerġija huma dawk relatati mal-użu ta’ sorsi ta’ enerġija rinnovabbli hija mħeġġa wkoll bl-isforzi biex jiġi ffaċilitat l-għoti ta’ permessi għas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli. Għalhekk, ġew approvati temporanjament proċeduri ta’ permessi aktar rapidi għall-assi rinnovabbli. Barra minn hekk, diġà tqajjem dibattitu wiesa’ dwar id-disinn attwali tas-suq tal-elettriku u l-kapaċità tiegħu li jipprovdi l-inċentivi t-tajba biex jattira l-investimenti filwaqt li jiżgura l-provvista tal-enerġija u l-affordabbiltà tal-prezzijiet għall-utenti finali. Fl-aħħar nett, din l-iskema titlesta permezz tal-proposta tal-Att dwar l-Industrija b’Emissjonijiet Żero Netti li għandha l-għan li ssaħħaħ l-ekosistema tal-manifattura ta’ prodotti tal-Ewropa b’teknoloġija b’emissjonijiet żero netti. |
| --- | --- |

3.11

L-idea sottostanti li l-aktar miżuri effettivi biex titnaqqas id-dipendenza esterna fuq l-enerġija huma dawk relatati mal-użu ta’ sorsi ta’ enerġija rinnovabbli hija mħeġġa wkoll bl-isforzi biex jiġi ffaċilitat l-għoti ta’ permessi għas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli. Għalhekk, ġew approvati temporanjament proċeduri ta’ permessi aktar rapidi għall-assi rinnovabbli. Barra minn hekk, diġà tqajjem dibattitu wiesa’ dwar id-disinn attwali tas-suq tal-elettriku u l-kapaċità tiegħu li jipprovdi l-inċentivi t-tajba biex jattira l-investimenti filwaqt li jiżgura l-provvista tal-enerġija u l-affordabbiltà tal-prezzijiet għall-utenti finali. Fl-aħħar nett, din l-iskema titlesta permezz tal-proposta tal-Att dwar l-Industrija b’Emissjonijiet Żero Netti li għandha l-għan li ssaħħaħ l-ekosistema tal-manifattura ta’ prodotti tal-Ewropa b’teknoloġija b’emissjonijiet żero netti.

4.   Is-sigurtà tal-provvista, id-domanda għall-enerġija u l-prezzijiet

Is-sigurtà tal-provvista, id-domanda għall-enerġija u l-prezzijiet

| 4.1 | Ladarba l-kriżi tal-enerġija wasslet biex il-prezzijiet tal-gass u tal-elettriku jilħqu livelli rekord, il-Kummissjoni u l-Kunsill iddeċidew li jużaw il-miżuri ta’ emerġenza stabbiliti fl-Artikoli 122 u 194 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE), billi nedew diversi settijiet ta’ għodod u miżuri ta’ emerġenza li kellhom impatt minuri fuq il-volatilità tal-prezzijiet tal-enerġija fl-Istati Membri. Fil-fatt, l-esponiment għall-volatilità estrema tas-suq ġie assorbit bis-sħiħ mill-prezzijiet tal-enerġija tal-utenti finali peress li l-biċċa l-kbira tal-kuntratti tas-suq tipikament ikopru perjodu ta’ sena. |
| --- | --- |

4.1

Ladarba l-kriżi tal-enerġija wasslet biex il-prezzijiet tal-gass u tal-elettriku jilħqu livelli rekord, il-Kummissjoni u l-Kunsill iddeċidew li jużaw il-miżuri ta’ emerġenza stabbiliti fl-Artikoli 122 u 194 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE), billi nedew diversi settijiet ta’ għodod u miżuri ta’ emerġenza li kellhom impatt minuri fuq il-volatilità tal-prezzijiet tal-enerġija fl-Istati Membri. Fil-fatt, l-esponiment għall-volatilità estrema tas-suq ġie assorbit bis-sħiħ mill-prezzijiet tal-enerġija tal-utenti finali peress li l-biċċa l-kbira tal-kuntratti tas-suq tipikament ikopru perjodu ta’ sena.

| 4.2 | Is-suq tas-CO2 sploda mill-2020 ’l hawn: il-prezz medju fl-2020 kien ta’ EUR 24,84/EUA meta mqabbel ma’ EUR 80,87/EUA fl-2022 u EUR 89,23/EUA f’Marzu 2023, bi prezz rekord medju fix-xahar fi Frar 2022 ta’ EUR 91,82/EUA, bil-wisq ferm aktar mill-medja rekord baxxa ta’ EUR 19,83/EUA f’Marzu 2020 waqt il-lockdown minħabba l-COVID-19. Ma ġiet adottata l-ebda miżura straordinarja biex jiġi indirizzat dan l-impatt fuq il-prezzijiet tal-enerġija tal-utenti finali. |
| --- | --- |

4.2

Is-suq tas-CO2

| 4.3 | Il-KESE jappoġġja l-inizjattiva ffukata fuq l-iżgurar tal-provvisti tal-enerġija u, b’mod aktar speċifiku, il-provvisti tal-gass. Għalhekk, qed jitqiesu b’mod pożittiv l-azzjonijiet ta’ prijorità li ppruvaw jindirizzaw b’mod xieraq it-tħassib ewlieni dwar is-sorsi tal-gass u l-kapaċità li l-importazzjonijiet Russi tal-pipelines tal-gass jiġu sostitwiti bil-provvisti tal-LNG fuq perjodu ta’ żmien qasir. |
| --- | --- |

4.3

Il-KESE jappoġġja l-inizjattiva ffukata fuq l-iżgurar tal-provvisti tal-enerġija u, b’mod aktar speċifiku, il-provvisti tal-gass. Għalhekk, qed jitqiesu b’mod pożittiv l-azzjonijiet ta’ prijorità li ppruvaw jindirizzaw b’mod xieraq it-tħassib ewlieni dwar is-sorsi tal-gass u l-kapaċità li l-importazzjonijiet Russi tal-pipelines tal-gass jiġu sostitwiti bil-provvisti tal-LNG fuq perjodu ta’ żmien qasir.

| 4.4 | L-istatistika ta’ kull xahar tas-sorsi tal-gass tal-UE turi b’mod ċar is-sostituzzjoni sinifikanti tal-provvisti tal-gass mill-pipelines tal-gass Russi minn Mejju 2022, ferm inqas mill-flussi storiċi, b’żieda fil-provvisti tal-LNG, prinċipalment mill-Istati Uniti. Għalhekk, l-azzjonijiet li ttieħdu mill-aġenti tas-suq huma allinjati perfettament mal-miżuri straordinarji tal-UE li għandhom l-għan li jissostitwixxu kompletament il-gass Russu b’sorsi oħra fuq perjodu ta’ żmien qasir. |
| --- | --- |

4.4

L-istatistika ta’ kull xahar tas-sorsi tal-gass tal-UE turi b’mod ċar is-sostituzzjoni sinifikanti tal-provvisti tal-gass mill-pipelines tal-gass Russi minn Mejju 2022, ferm inqas mill-flussi storiċi, b’żieda fil-provvisti tal-LNG, prinċipalment mill-Istati Uniti. Għalhekk, l-azzjonijiet li ttieħdu mill-aġenti tas-suq huma allinjati perfettament mal-miżuri straordinarji tal-UE li għandhom l-għan li jissostitwixxu kompletament il-gass Russu b’sorsi oħra fuq perjodu ta’ żmien qasir.

| 4.5 | Madankollu, il-KESE josserva wkoll li d-domanda għall-gass u l-elettriku naqset b’mod sostanzjali mill-bidu tal-gwerra. Iż-żieda fil-prezzijiet Ewropej tal-enerġija u t-tħassib ewlieni dwar is-sigurtà tal-provvista x’aktarx li jispjegaw dan it-tnaqqis peress li t-tnaqqis fid-domanda jikkoinċidi ma’ żidiet għoljin ħafna fil-prezzijiet fit-tielet trimestru. Barra minn hekk, il-kundizzjonijiet moderati tat-temp fl-istaġun tax-xitwa ffavorixxew dan it-tnaqqis fid-domanda. |
| --- | --- |

4.5

Madankollu, il-KESE josserva wkoll li d-domanda għall-gass u l-elettriku naqset b’mod sostanzjali mill-bidu tal-gwerra. Iż-żieda fil-prezzijiet Ewropej tal-enerġija u t-tħassib ewlieni dwar is-sigurtà tal-provvista x’aktarx li jispjegaw dan it-tnaqqis peress li t-tnaqqis fid-domanda jikkoinċidi ma’ żidiet għoljin ħafna fil-prezzijiet fit-tielet trimestru. Barra minn hekk, il-kundizzjonijiet moderati tat-temp fl-istaġun tax-xitwa ffavorixxew dan it-tnaqqis fid-domanda.

| 4.6 | Għandu jiġi enfasizzat li d-domanda għall-elettriku hija proporzjonalment ogħla fil-livell tal-SMEs, filwaqt li d-domanda għall-gass konvenzjonali taqdi prinċipalment skopijiet industrijali u t-tisħin. Dan jimplika li l-impatt tal-prezzijiet għoljin tal-gass u tal-elettriku affettwa prinċipalment id-domanda għall-enerġija industrijali, li hija aktar vulnerabbli għal prezzijiet tas-suq volatili. Fil-livell tal-unitajiet domestiċi, il-klijenti vulnerabbli ġew affettwati bil-kbir miż-żieda fil-prezzijiet tal-vettur tal-enerġija. |
| --- | --- |

4.6

Għandu jiġi enfasizzat li d-domanda għall-elettriku hija proporzjonalment ogħla fil-livell tal-SMEs, filwaqt li d-domanda għall-gass konvenzjonali taqdi prinċipalment skopijiet industrijali u t-tisħin. Dan jimplika li l-impatt tal-prezzijiet għoljin tal-gass u tal-elettriku affettwa prinċipalment id-domanda għall-enerġija industrijali, li hija aktar vulnerabbli għal prezzijiet tas-suq volatili. Fil-livell tal-unitajiet domestiċi, il-klijenti vulnerabbli ġew affettwati bil-kbir miż-żieda fil-prezzijiet tal-vettur tal-enerġija.

| 4.7 | Il-KESE jikkonkludi li l-miżuri straordinarji adottati mill-UE wrew li huma effettivi fid-diversifikazzjoni tas-sorsi tal-gass, iżda inqas effettivi fir-rigward tal-indirizzar tal-kontijiet tal-enerġija, b’effetti sussegwenti fuq id-domanda għall-enerġija. |
| --- | --- |

4.7

Il-KESE jikkonkludi li l-miżuri straordinarji adottati mill-UE wrew li huma effettivi fid-diversifikazzjoni tas-sorsi tal-gass, iżda inqas effettivi fir-rigward tal-indirizzar tal-kontijiet tal-enerġija, b’effetti sussegwenti fuq id-domanda għall-enerġija.

| 4.8 | Il-KESE jirrikonoxxi bis-sħiħ l-isfida enormi li jiġu żgurati provvisti tal-gass li qed ifeġġu hekk kif l-istaġun tax-xitwa 2022/2023 jasal fi tmiemu. Ir-rekwiżit ta’ rata ta’ mili ta’ 90 % għall-ħżin tal-gass għall-istaġuni futuri tax-xitwa huwa essenzjali sabiex jiġu żgurati l-provvisti tal-enerġija. Bħalissa, il-kapaċità tal-ħżin tal-gass tal-UE tinsab f’livelli storikament għoljin għall-ewwel kwart tas-sena. Barra minn hekk, l-inizjattiva tax-xiri konġunt tal-gass tista’ tgħin biex jittaffa dan ir-riskju. Madankollu, l-UE għandha tiffoka primarjament fuq li tnaqqas kompletament id-dipendenza mill-gass naturali. |
| --- | --- |

4.8

Il-KESE jirrikonoxxi bis-sħiħ l-isfida enormi li jiġu żgurati provvisti tal-gass li qed ifeġġu hekk kif l-istaġun tax-xitwa 2022/2023 jasal fi tmiemu. Ir-rekwiżit ta’ rata ta’ mili ta’ 90 % għall-ħżin tal-gass għall-istaġuni futuri tax-xitwa huwa essenzjali sabiex jiġu żgurati l-provvisti tal-enerġija. Bħalissa, il-kapaċità tal-ħżin tal-gass tal-UE tinsab f’livelli storikament għoljin għall-ewwel kwart tas-sena. Barra minn hekk, l-inizjattiva tax-xiri konġunt tal-gass tista’ tgħin biex jittaffa dan ir-riskju. Madankollu, l-UE għandha tiffoka primarjament fuq li tnaqqas kompletament id-dipendenza mill-gass naturali.

| 4.9 | Il-KESE jqis li jkun aktar xieraq li jiġu adottati miżuri uniformi fost l-Istati Membri biex jiġu żgurati kundizzjonijiet ekwivalenti, ħlief f’dawk l-aspetti relatati mal-faċilitajiet jew l-infrastruttura essenzjali. Il-miżuri adottati fil-livell tal-UE biex jiġu indirizzati l-kontijiet tal-enerġija mhumiex allinjati ma’ dawk adottati fil-livell nazzjonali, u b’hekk jippermettu politiki tat-taxxa, tas-sussidji u regolatorji differenti, filwaqt li l-prezzijiet tal-enerġija jibqgħu f’livelli għoljin. |
| --- | --- |

4.9

Il-KESE jqis li jkun aktar xieraq li jiġu adottati miżuri uniformi fost l-Istati Membri biex jiġu żgurati kundizzjonijiet ekwivalenti, ħlief f’dawk l-aspetti relatati mal-faċilitajiet jew l-infrastruttura essenzjali. Il-miżuri adottati fil-livell tal-UE biex jiġu indirizzati l-kontijiet tal-enerġija mhumiex allinjati ma’ dawk adottati fil-livell nazzjonali, u b’hekk jippermettu politiki tat-taxxa, tas-sussidji u regolatorji differenti, filwaqt li l-prezzijiet tal-enerġija jibqgħu f’livelli għoljin.

5.   Ir-reżiljenza, l-awtonomija tal-enerġija u r-rwol tal-industrija

Ir-reżiljenza, l-awtonomija tal-enerġija u r-rwol tal-industrija

| 5.1 | Il-prezzijiet tal-enerġija huma l-muturi ewlenin tar-rati tal-inflazzjoni osservati madwar l-UE. Dan qed inaqqas kemm il-kompetittività industrijali kif ukoll l-introjtu disponibbli tal-unitajiet domestiċi, u b’hekk jagħmel ħsara serja lill-kapaċità li jiġu żgurati t-tkabbir ekonomiku sostenibbli, l-impjiegi u l-benesseri soċjali. |
| --- | --- |

5.1

Il-prezzijiet tal-enerġija huma l-muturi ewlenin tar-rati tal-inflazzjoni osservati madwar l-UE. Dan qed inaqqas kemm il-kompetittività industrijali kif ukoll l-introjtu disponibbli tal-unitajiet domestiċi, u b’hekk jagħmel ħsara serja lill-kapaċità li jiġu żgurati t-tkabbir ekonomiku sostenibbli, l-impjiegi u l-benesseri soċjali.

| 5.2 | Ġie ppruvat li rispons rapidu, li jinvolvi l-implimentazzjoni ta’ miżuri straordinarji, huwa effettiv fil-livell tal-UE għall-mitigazzjoni taż-żidiet fil-prezzijiet tal-enerġija fl-ekonomija kollha. Alternattivament, eżempju tajjeb ta’ inizjattivi nazzjonali huwa l-eċċezzjoni Iberika, li ppermettiet tnaqqis fil-prezz tas-suq bl-ingrossa ta’ 18 % fl-2022. B’riżultat ta’ dan, fil-preżent Spanja għandha waħda mill-aktar rati baxxi ta’ inflazzjoni. Madankollu, intwera b’mod ċar li l-prezzijiet tal-enerġija huma responsabbli għaż-żieda fl-inflazzjoni u l-miżuri temporanji ma kinux biżżejjed biex inaqqsu din ix-xejra. |
| --- | --- |

5.2

Ġie ppruvat li rispons rapidu, li jinvolvi l-implimentazzjoni ta’ miżuri straordinarji, huwa effettiv fil-livell tal-UE għall-mitigazzjoni taż-żidiet fil-prezzijiet tal-enerġija fl-ekonomija kollha. Alternattivament, eżempju tajjeb ta’ inizjattivi nazzjonali huwa l-eċċezzjoni Iberika, li ppermettiet tnaqqis fil-prezz tas-suq bl-ingrossa ta’ 18 % fl-2022. B’riżultat ta’ dan, fil-preżent Spanja għandha waħda mill-aktar rati baxxi ta’ inflazzjoni. Madankollu, intwera b’mod ċar li l-prezzijiet tal-enerġija huma responsabbli għaż-żieda fl-inflazzjoni u l-miżuri temporanji ma kinux biżżejjed biex inaqqsu din ix-xejra.

| 5.3 | F’dan ir-rigward, l-adozzjoni ta’ miżuri temporanji kienet iddedikata bis-sħiħ biex ittaffi ż-żieda fil-prezzijiet tal-enerġija fi żmien qasir; madankollu, il-politika tal-UE teħtieġ viżjoni fit-tul sabiex titwitta t-triq għat-tranżizzjoni doppja. |
| --- | --- |

5.3

F’dan ir-rigward, l-adozzjoni ta’ miżuri temporanji kienet iddedikata bis-sħiħ biex ittaffi ż-żieda fil-prezzijiet tal-enerġija fi żmien qasir; madankollu, il-politika tal-UE teħtieġ viżjoni fit-tul sabiex titwitta t-triq għat-tranżizzjoni doppja.

| 5.4 | Il-KESE jenfasizza l-importanza li jiżdied l-użu fuq skala kbira ta’ sorsi ta’ enerġija mingħajr karbonju bħala kwistjoni urġenti li għandha tiġi indirizzata. Fil-prattika, dan irid iwassal għas-sostituzzjoni rapida tad-dipendenza mill-fjuwils fossili ta’ partijiet terzi, ikun hemm konformità mal-impenji dwar it-tibdil fil-klima, u tissaħħaħ il-kompetittività. |
| --- | --- |

5.4

Il-KESE jenfasizza l-importanza li jiżdied l-użu fuq skala kbira ta’ sorsi ta’ enerġija mingħajr karbonju bħala kwistjoni urġenti li għandha tiġi indirizzata. Fil-prattika, dan irid iwassal għas-sostituzzjoni rapida tad-dipendenza mill-fjuwils fossili ta’ partijiet terzi, ikun hemm konformità mal-impenji dwar it-tibdil fil-klima, u tissaħħaħ il-kompetittività.

| 5.5 | Il-KESE jenfasizza li t-tranżizzjoni lejn konsum tal-enerġija kompletament dekarbonizzat għandha tkun akkumpanjata minn prezzijiet tal-enerġija affordabbli li jippermettu investimenti massivi fid-dekarbonizzazzjoni tal-industriji l-kbar, tal-SMEs u tal-unitajiet domestiċi. |
| --- | --- |

5.5

Il-KESE jenfasizza li t-tranżizzjoni lejn konsum tal-enerġija kompletament dekarbonizzat għandha tkun akkumpanjata minn prezzijiet tal-enerġija affordabbli li jippermettu investimenti massivi fid-dekarbonizzazzjoni tal-industriji l-kbar, tal-SMEs u tal-unitajiet domestiċi.

| 5.6 | L-affordabbiltà tal-prezzijiet se tkun fattibbli biss billi jitħeġġu investimenti fuq skala kbira f’teknoloġiji maturi tal-enerġija rinnovabbli u flessibbiltà permezz ta’ qafas kompetittiv. Din l-istrateġija tagħti kontribut pożittiv għat-titjib tar-reżiljenza u l-awtonomija enerġetika. |
| --- | --- |

5.6

L-affordabbiltà tal-prezzijiet se tkun fattibbli biss billi jitħeġġu investimenti fuq skala kbira f’teknoloġiji maturi tal-enerġija rinnovabbli u flessibbiltà permezz ta’ qafas kompetittiv. Din l-istrateġija tagħti kontribut pożittiv għat-titjib tar-reżiljenza u l-awtonomija enerġetika.

| 5.7 | Il-KESE jemmen li, sabiex jittieħed vantaġġ sħiħ minn din l-istrateġija, l-iskemi ta’ remunerazzjoni għal sorsi ta’ enerġija rinnovabbli għandhom ikunu orjentati lejn spejjeż reali ta’ produzzjoni fit-tul. Għalhekk, id-diżakkoppjament tal-prezzijiet tal-elettriku mill-prezzijiet tal-fjuwils fossili huwa l-mutur ewlieni tal-affordabbiltà. Barra minn hekk, l-eliminazzjoni tal-ostakli għall-kuntratti fit-tul hija mutur ewlieni tal-istabbiltà u l-prevedibbiltà. |
| --- | --- |

5.7

Il-KESE jemmen li, sabiex jittieħed vantaġġ sħiħ minn din l-istrateġija, l-iskemi ta’ remunerazzjoni għal sorsi ta’ enerġija rinnovabbli għandhom ikunu orjentati lejn spejjeż reali ta’ produzzjoni fit-tul. Għalhekk, id-diżakkoppjament tal-prezzijiet tal-elettriku mill-prezzijiet tal-fjuwils fossili huwa l-mutur ewlieni tal-affordabbiltà. Barra minn hekk, l-eliminazzjoni tal-ostakli għall-kuntratti fit-tul hija mutur ewlieni tal-istabbiltà u l-prevedibbiltà.

| 5.8 | Skont din il-paradigma ġdida, l-unitajiet domestiċi u l-industriji jkunu f’pożizzjoni aħjar biex iħallsu l-ispejjeż assoċjati mal-ilħuq tal-għanijiet tat-tranżizzjoni tal-enerġija. Dan il-proċess bażikament jikkonsisti fis-sostituzzjoni tal-fjuwils fossili bl-elettrifikazzjoni kemm jista’ jkun possibbli, u l-użu tal-gass rinnovabbli f’industriji li huma diffiċli biex jitrażżnu. |
| --- | --- |

5.8

Skont din il-paradigma ġdida, l-unitajiet domestiċi u l-industriji jkunu f’pożizzjoni aħjar biex iħallsu l-ispejjeż assoċjati mal-ilħuq tal-għanijiet tat-tranżizzjoni tal-enerġija. Dan il-proċess bażikament jikkonsisti fis-sostituzzjoni tal-fjuwils fossili bl-elettrifikazzjoni kemm jista’ jkun possibbli, u l-użu tal-gass rinnovabbli f’industriji li huma diffiċli biex jitrażżnu.

| 5.9 | Għandu jiġi enfasizzat li użi ġodda tal-elettriku u tal-gassijiet rinnovabbli jeħtieġu aċċess għal materja prima kritika f’ħafna proċessi kritiċi, mhux biss fil-qasam tal-produzzjoni u l-konsum tal-enerġija, iżda tul il-katina tal-provvista kollha. Għalhekk, il-fokus ewlieni tal-politika tal-UE għandu jkun li jiġi żgurat li l-industriji joperaw f’ambjent tajjeb biex jiġu evitati interruzzjonijiet fil-provvista. |
| --- | --- |

5.9

Għandu jiġi enfasizzat li użi ġodda tal-elettriku u tal-gassijiet rinnovabbli jeħtieġu aċċess għal materja prima kritika f’ħafna proċessi kritiċi, mhux biss fil-qasam tal-produzzjoni u l-konsum tal-enerġija, iżda tul il-katina tal-provvista kollha. Għalhekk, il-fokus ewlieni tal-politika tal-UE għandu jkun li jiġi żgurat li l-industriji joperaw f’ambjent tajjeb biex jiġu evitati interruzzjonijiet fil-provvista.

| 5.10 | L-industrija għandha rwol ewlieni f’żewġ modi vitali: l-ewwel, għandha tiżgura l-użu ta’ materja prima kritika f’komoditajiet sabiex takkwista assi għall-produzzjoni tal-enerġija u prodotti essenzjali oħrajn għall-ekonomija, u t-tieni, bħala waħda mill-emittenti ewlenin ta’ gassijiet serra, għandha tuża enerġija dekarbonizzata fil-proċessi interni tagħha. F’dan ir-rigward, l-industrija trid dejjem tkun immexxija mill-prinċipju “l-Effiċjenza Enerġetika tiġi l-Ewwel”. |
| --- | --- |

5.10

L-industrija għandha rwol ewlieni f’żewġ modi vitali: l-ewwel, għandha tiżgura l-użu ta’ materja prima kritika f’komoditajiet sabiex takkwista assi għall-produzzjoni tal-enerġija u prodotti essenzjali oħrajn għall-ekonomija, u t-tieni, bħala waħda mill-emittenti ewlenin ta’ gassijiet serra, għandha tuża enerġija dekarbonizzata fil-proċessi interni tagħha. F’dan ir-rigward, l-industrija trid dejjem tkun immexxija mill-prinċipju “l-Effiċjenza Enerġetika tiġi l-Ewwel”.

| 5.11 | Fl-aħħar nett, it-trasformazzjoni tal-industrija trid tissodisfa żewġ rekwiżiti addizzjonali sabiex jinkisbu t-tliet tranżizzjonijiet, ekoloġika, diġitali u ġusta, li ma jistgħux jiġu posposti. Aspett kritiku huwa l-protezzjoni tal-katina tal-provvista, kif diġà ġie indikat; l-ieħor huwa li jiġi żgurat li l-forza tax-xogħol tkun kwalifikata biżżejjed biex tadatta għat-tibdil li għaddej, orjentata b’mod speċjali sabiex tinkludi programmi ta’ taħriġ u ta’ kwalifika, kif ukoll garanziji ta’ impjieg u opportunitajiet għal taħriġ mill-ġdid u edukazzjoni ulterjuri. |
| --- | --- |

5.11

Fl-aħħar nett, it-trasformazzjoni tal-industrija trid tissodisfa żewġ rekwiżiti addizzjonali sabiex jinkisbu t-tliet tranżizzjonijiet, ekoloġika, diġitali u ġusta, li ma jistgħux jiġu posposti. Aspett kritiku huwa l-protezzjoni tal-katina tal-provvista, kif diġà ġie indikat; l-ieħor huwa li jiġi żgurat li l-forza tax-xogħol tkun kwalifikata biżżejjed biex tadatta għat-tibdil li għaddej, orjentata b’mod speċjali sabiex tinkludi programmi ta’ taħriġ u ta’ kwalifika, kif ukoll garanziji ta’ impjieg u opportunitajiet għal taħriġ mill-ġdid u edukazzjoni ulterjuri.

Brussel, l-14 ta’ Ġunju 2023.

Oliver RÖPKE

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

| 18.8.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 293/48 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 293/48

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar it-trattament ugwali taż-żgħażagħ fis-suq tax-xogħol

(Opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2023/C 293/08)

| Relatur: | Michael McLOUGHLIN |
| --- | --- |

Relatur:

Michael McLOUGHLIN

Michael McLOUGHLIN

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja
  Bażi legali | 20.1.2022
  Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| --- | --- |
| | Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 31.5.2023 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 15.6.2023 |
| Sessjoni plenarja Nru | 579 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 217/0/6 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

Bażi legali

20.1.2022

Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza

Adozzjoni fis-sezzjoni

31.5.2023

Adozzjoni fil-plenarja

15.6.2023

Sessjoni plenarja Nru

579

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

217/0/6

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Id-Direttiva reċenti dwar pagi minimi adegwati fl-Unjoni Ewropea ma tqisx b’mod sostanzjali l-kwistjoni tal-“pagi minimi taż-żgħażagħ”. Dan mhuwiex approċċ “wieħed tajjeb għal kulħadd”. Għall-kuntrarju, bħala qafas orizzontali hija tqis tradizzjonijiet u punti ta’ tluq differenti, u ssaħħaħ ir-rwol tal-imsieħba soċjali u n-negozjar kollettiv. Għalhekk, jeħtieġ li tiġi kkunsidrata l-kwistjoni tal-“pagi minimi taż-żgħażagħ” li jiġu ttrattati b’mod differenti fi Stati Membri differenti. Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jirrakkomanda li l-Kummissjoni Ewropea, l-Istati Membri u l-imsieħba soċjali jikkunsidraw din il-kwistjoni b’konformità mad-direttiva u fl-ispirtu tar-rakkomandazzjoni tal-Kunsill proposta dwar it-tisħiħ tad-djalogu soċjali fl-UE. Il-KESE jappella lill-Istati Membri u lill-imsieħba soċjali jeżerċitaw id-diskrezzjoni tagħhom b’mod mhux diskriminatorju. |
| --- | --- |

1.1.

Id-Direttiva reċenti dwar pagi minimi adegwati fl-Unjoni Ewropea ma tqisx b’mod sostanzjali l-kwistjoni tal-“pagi minimi taż-żgħażagħ”. Dan mhuwiex approċċ “wieħed tajjeb għal kulħadd”. Għall-kuntrarju, bħala qafas orizzontali hija tqis tradizzjonijiet u punti ta’ tluq differenti, u ssaħħaħ ir-rwol tal-imsieħba soċjali u n-negozjar kollettiv. Għalhekk, jeħtieġ li tiġi kkunsidrata l-kwistjoni tal-“pagi minimi taż-żgħażagħ” li jiġu ttrattati b’mod differenti fi Stati Membri differenti. Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jirrakkomanda li l-Kummissjoni Ewropea, l-Istati Membri u l-imsieħba soċjali jikkunsidraw din il-kwistjoni b’konformità mad-direttiva u fl-ispirtu tar-rakkomandazzjoni tal-Kunsill proposta dwar it-tisħiħ tad-djalogu soċjali fl-UE. Il-KESE jappella lill-Istati Membri u lill-imsieħba soċjali jeżerċitaw id-diskrezzjoni tagħhom b’mod mhux diskriminatorju.

| 1.2. | Fil-fehma tal-KESE, is-Sena Ewropea taż-Żgħażagħ 2022 offriet opportunità biex tingħata ħarsa lejn kwistjonijiet sinifikanti li jħallu impatt fuq iż-żgħażagħ u biex jittieħdu inizjattivi ta’ politika sinifikanti li huma ta’ benefiċċju jew maħsuba biex jinfluwenzaw il-pożizzjoni tagħhom fis-soċjetà. Minħabba l-importanza tal-parteċipazzjoni siewja taż-żgħażagħ fis-suq tax-xogħol, l-ewwel parteċipazzjoni tagħhom għandha tkun waħda pożittiva, u miżuri li jittrattawhom b’mod inqas favorevoli abbażi tal-età tagħhom biss huma kontroproduttivi. F’dan ir-rigward, il-KESE jilqa’ s-Sena Ewropea tal-Ħiliet, imnedija uffiċjalment fid-9 ta’ Mejju 2023, bħala impetu politiku għat-tagħlim tul il-ħajja li joħloq momentum ġdid biex jintlaħqu l-miri soċjali tal-UE 2030. |
| --- | --- |

1.2.

Fil-fehma tal-KESE, is-Sena Ewropea taż-Żgħażagħ 2022 offriet opportunità biex tingħata ħarsa lejn kwistjonijiet sinifikanti li jħallu impatt fuq iż-żgħażagħ u biex jittieħdu inizjattivi ta’ politika sinifikanti li huma ta’ benefiċċju jew maħsuba biex jinfluwenzaw il-pożizzjoni tagħhom fis-soċjetà. Minħabba l-importanza tal-parteċipazzjoni siewja taż-żgħażagħ fis-suq tax-xogħol, l-ewwel parteċipazzjoni tagħhom għandha tkun waħda pożittiva, u miżuri li jittrattawhom b’mod inqas favorevoli abbażi tal-età tagħhom biss huma kontroproduttivi. F’dan ir-rigward, il-KESE jilqa’ s-Sena Ewropea tal-Ħiliet, imnedija uffiċjalment fid-9 ta’ Mejju 2023, bħala impetu politiku għat-tagħlim tul il-ħajja li joħloq momentum ġdid biex jintlaħqu l-miri soċjali tal-UE 2030.

| 1.3. | Regoli differenzjali għaż-żgħażagħ rigward il-benefiċċji tal-qgħad u pagamenti ta’ assistenza għandhom il-potenzjal li jsawru s-sitwazzjoni tas-suq tax-xogħol taż-żgħażagħ u jħallu impatt fuq il-kapaċità tagħhom li jeżerċitaw id-drittijiet ta’ moviment liberu tagħhom fl-UE. L-Istati Membri għandhom il-kompetenza li jiddeċiedu dwar l-istruttura u l-kontenut tas-sistemi tas-sigurtà soċjali tagħhom. Il-KESE jistedinhom jirrispettaw il-prinċipju tan-nondiskriminazzjoni meta jagħmlu dan, b’mod partikolari fil-każ tal-moviment liberu. Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni sabiex fl-eżami ta’ din il-kwistjoni taħdem mill-qrib mal-Istati Membri u l-imsieħba soċjali biex tiġbor id-data u l-prattiki nazzjonali anke fid-dawl tar-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill li għadha kif ġiet proposta dwar it-tisħiħ tad-djalogu soċjali fl-UE. |
| --- | --- |

1.3.

Regoli differenzjali għaż-żgħażagħ rigward il-benefiċċji tal-qgħad u pagamenti ta’ assistenza għandhom il-potenzjal li jsawru s-sitwazzjoni tas-suq tax-xogħol taż-żgħażagħ u jħallu impatt fuq il-kapaċità tagħhom li jeżerċitaw id-drittijiet ta’ moviment liberu tagħhom fl-UE. L-Istati Membri għandhom il-kompetenza li jiddeċiedu dwar l-istruttura u l-kontenut tas-sistemi tas-sigurtà soċjali tagħhom. Il-KESE jistedinhom jirrispettaw il-prinċipju tan-nondiskriminazzjoni meta jagħmlu dan, b’mod partikolari fil-każ tal-moviment liberu. Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni sabiex fl-eżami ta’ din il-kwistjoni taħdem mill-qrib mal-Istati Membri u l-imsieħba soċjali biex tiġbor id-data u l-prattiki nazzjonali anke fid-dawl tar-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill li għadha kif ġiet proposta dwar it-tisħiħ tad-djalogu soċjali fl-UE.

| 1.4. | L-internships f’ambjent professjonali li jiġu offruti liż-żgħażagħ spiss huma pass deċiżiv għall-integrazzjoni professjonali. L-internships bla ħlas jew mingħajr remunerazzjoni jista’ jkollhom impatt negattiv ħafna fuq l-esperjenza taż-żgħażagħ fis-suq tax-xogħol. Nieħdu nota tar-Riżoluzzjoni li adotta l-Kumitat fis-sessjoni plenarja tiegħu ta’ Diċembru 2022 u dik tal-Parlament Ewropew, u nirakkomandaw lill-istituzzjonijiet u l-entitajiet oħrajn tal-UE, inkluż lill-Kummissjoni, biex jieħdu aktar interess f’din il-kwistjoni bħala simbolu tanġibbli tal-impenn tagħhom lejn iż-żgħażagħ b’segwitu tas-Sena Ewropea taż-Żgħażagħ. Perjodi ta’ esperjenza ta’ xogħol qasira ħafna u kollokamenti ta’ edukazzjoni rikonoxxuti u miftiehma uffiċjalment jistgħu xi kultant ma jkunux bi ħlas. Madankollu, l-internships aktar fit-tul għandhom jitħallsu, l-istess bħax-xogħol li jsir minn impjegati mħallsa. L-istħarriġ tal-Ewrobarometru jgħid li l-maġġoranza tat-trainees tħallsu u kellhom aċċess għall-protezzjoni soċjali (1). |
| --- | --- |

1.4.

L-internships f’ambjent professjonali li jiġu offruti liż-żgħażagħ spiss huma pass deċiżiv għall-integrazzjoni professjonali. L-internships bla ħlas jew mingħajr remunerazzjoni jista’ jkollhom impatt negattiv ħafna fuq l-esperjenza taż-żgħażagħ fis-suq tax-xogħol. Nieħdu nota tar-Riżoluzzjoni li adotta l-Kumitat fis-sessjoni plenarja tiegħu ta’ Diċembru 2022 u dik tal-Parlament Ewropew, u nirakkomandaw lill-istituzzjonijiet u l-entitajiet oħrajn tal-UE, inkluż lill-Kummissjoni, biex jieħdu aktar interess f’din il-kwistjoni bħala simbolu tanġibbli tal-impenn tagħhom lejn iż-żgħażagħ b’segwitu tas-Sena Ewropea taż-Żgħażagħ. Perjodi ta’ esperjenza ta’ xogħol qasira ħafna u kollokamenti ta’ edukazzjoni rikonoxxuti u miftiehma uffiċjalment jistgħu xi kultant ma jkunux bi ħlas. Madankollu, l-internships aktar fit-tul għandhom jitħallsu, l-istess bħax-xogħol li jsir minn impjegati mħallsa. L-istħarriġ tal-Ewrobarometru jgħid li l-maġġoranza tat-trainees tħallsu u kellhom aċċess għall-protezzjoni soċjali (1

| 1.5. | B’segwitu għas-Sena Ewropea taż-Żgħażagħ u inizjattivi oħra, dan l-aħħar saret aktar enfasi fuq kwistjonijiet taż-żgħażagħ. Proposta waħda kienet l-idea ta’ Test taż-Żgħażagħ tal-UE li jintegra l-valutazzjoni tal-impatt fuq iż-żgħażagħ tal-politika l-ġdida kollha. L-idea ġiet promossa mill-Forum Ewropew taż-Żgħażagħ u kienet is-suġġett ta’ opinjoni tal-KESE fl-2022. Il-KESE jappoġġja bis-sħiħ dan l-approċċ għat-tfassil tal-politika kif stabbilit fl-opinjoni tagħna fl-2022 (2). |
| --- | --- |

1.5.

B’segwitu għas-Sena Ewropea taż-Żgħażagħ u inizjattivi oħra, dan l-aħħar saret aktar enfasi fuq kwistjonijiet taż-żgħażagħ. Proposta waħda kienet l-idea ta’ Test taż-Żgħażagħ tal-UE li jintegra l-valutazzjoni tal-impatt fuq iż-żgħażagħ tal-politika l-ġdida kollha. L-idea ġiet promossa mill-Forum Ewropew taż-Żgħażagħ u kienet is-suġġett ta’ opinjoni tal-KESE fl-2022. Il-KESE jappoġġja bis-sħiħ dan l-approċċ għat-tfassil tal-politika kif stabbilit fl-opinjoni tagħna fl-2022 (2

| 1.6. | Il-kriżi tal-COVID-19 u l-gwerra fl-Ukrajna dgħajfu b’mod sinifikanti l-ekonomija Ewropea. Anke jekk il-kumpaniji għamlu l-almu tagħhom biex iżommu l-impjieg, dawn kellhom konsegwenzi fuq iċ-ċittadini Ewropej u b’mod partikolari fuq iż-żgħażagħ. |
| --- | --- |

1.6.

Il-kriżi tal-COVID-19 u l-gwerra fl-Ukrajna dgħajfu b’mod sinifikanti l-ekonomija Ewropea. Anke jekk il-kumpaniji għamlu l-almu tagħhom biex iżommu l-impjieg, dawn kellhom konsegwenzi fuq iċ-ċittadini Ewropej u b’mod partikolari fuq iż-żgħażagħ.

| 1.7. | It-traineeships saru mezz ta’ aċċess importanti għaż-żgħażagħ biex jidħlu fis-suq tax-xogħol. Sabiex jiġi ffaċilitat l-aċċess għall-impjieg, it-traineeships għandhom joffru kontenut ta’ tagħlim ta’ kwalità tajba u kundizzjonijiet tax-xogħol adegwati, u ma għandhomx ikunu sostitut għal impjiegi regolari jew prekundizzjoni għal kollokament f’impjieg. Is-sitwazzjoni attwali tissuġġerixxi li hemm tħassib dejjem akbar, speċjalment fost iż-żgħażagħ, li l-kriżi tas-saħħa u l-konsegwenzi tal-gwerra fl-Ukrajna jistgħu jwasslu għal kundizzjonijiet li qed jiddeterjoraw għat-trainees. L-għan tal-Kummissjoni huwa li tirrieżamina jekk il-qafas ta’ kwalità għat-traineeships huwiex qed jiġi implimentat kif suppost. |
| --- | --- |

1.7.

It-traineeships saru mezz ta’ aċċess importanti għaż-żgħażagħ biex jidħlu fis-suq tax-xogħol. Sabiex jiġi ffaċilitat l-aċċess għall-impjieg, it-traineeships għandhom joffru kontenut ta’ tagħlim ta’ kwalità tajba u kundizzjonijiet tax-xogħol adegwati, u ma għandhomx ikunu sostitut għal impjiegi regolari jew prekundizzjoni għal kollokament f’impjieg. Is-sitwazzjoni attwali tissuġġerixxi li hemm tħassib dejjem akbar, speċjalment fost iż-żgħażagħ, li l-kriżi tas-saħħa u l-konsegwenzi tal-gwerra fl-Ukrajna jistgħu jwasslu għal kundizzjonijiet li qed jiddeterjoraw għat-trainees. L-għan tal-Kummissjoni huwa li tirrieżamina jekk il-qafas ta’ kwalità għat-traineeships huwiex qed jiġi implimentat kif suppost.

2.   Introduzzjoni

Introduzzjoni

| 2.1. | L-2022, ġiet magħżula bħala s-Sena Ewropea taż-Żgħażagħ, u fl-Opinjoni tal-KESE dwar is-Sena Ewropea taż-Żgħażagħ, il-Kumitat esprima x-xewqa tiegħu li din tiffoka fuq oqsma ta’ politika ewlenin għaż-żgħażagħ u li tmur lil hinn minn avvenimenti u opportunitajiet ta’ pubbliċità. Iż-żgħażagħ esprimew sentimenti u fehmiet simili, b’mod partikolari fid-dawl tal-mod pjuttost mgħaġġel li bih tħabbret is-Sena. Huwa ċar li l-esperjenza taż-żgħażagħ tad-dħul fis-suq tax-xogħol u l-parteċipazzjoni fih hija waħda mill-kwistjonijiet ta’ politika kritiċi għal dik il-ġenerazzjoni, kemm fil-livell nazzjonali kif ukoll Ewropew. |
| --- | --- |

2.1.

L-2022, ġiet magħżula bħala s-Sena Ewropea taż-Żgħażagħ, u fl-Opinjoni tal-KESE dwar is-Sena Ewropea taż-Żgħażagħ, il-Kumitat esprima x-xewqa tiegħu li din tiffoka fuq oqsma ta’ politika ewlenin għaż-żgħażagħ u li tmur lil hinn minn avvenimenti u opportunitajiet ta’ pubbliċità. Iż-żgħażagħ esprimew sentimenti u fehmiet simili, b’mod partikolari fid-dawl tal-mod pjuttost mgħaġġel li bih tħabbret is-Sena. Huwa ċar li l-esperjenza taż-żgħażagħ tad-dħul fis-suq tax-xogħol u l-parteċipazzjoni fih hija waħda mill-kwistjonijiet ta’ politika kritiċi għal dik il-ġenerazzjoni, kemm fil-livell nazzjonali kif ukoll Ewropew.

| 2.2. | Fid-dinja ta’ wara l-COVID-19, hemm enfasi ġdida fuq il-ħtiġijiet tas-suq tax-xogħol li qegħdin jinbidlu, forom ġodda ta’ xogħol, ħiliet ġodda, l-isfida biex wieħed jerġa’ lura għall-post tax-xogħol, u l-ambjent ibridu potenzjali, bl-opportunitajiet u r-riskji kollha li dan iġib miegħu. Aktar importanti minn hekk, nafu li ż-żgħażagħ batew ħafna matul il-pandemija tal-COVID-19 u din kienet waħda mir-raġunijiet għaliex l-2022 ġiet innominata s-Sena Ewropea taż-Żgħażagħ. Matul il-pandemija, iż-żgħażagħ tilfu l-opportunità li jilħqu għadd ta’ kisbiet kritiċi għall-iżvilupp personali u soċjali tagħhom. Madankollu, il-pandemija kellha wkoll impatt ewlieni fuq l-edukazzjoni taż-żgħażagħ u l-parteċipazzjoni tagħhom fis-suq tax-xogħol. |
| --- | --- |

2.2.

Fid-dinja ta’ wara l-COVID-19, hemm enfasi ġdida fuq il-ħtiġijiet tas-suq tax-xogħol li qegħdin jinbidlu, forom ġodda ta’ xogħol, ħiliet ġodda, l-isfida biex wieħed jerġa’ lura għall-post tax-xogħol, u l-ambjent ibridu potenzjali, bl-opportunitajiet u r-riskji kollha li dan iġib miegħu. Aktar importanti minn hekk, nafu li ż-żgħażagħ batew ħafna matul il-pandemija tal-COVID-19 u din kienet waħda mir-raġunijiet għaliex l-2022 ġiet innominata s-Sena Ewropea taż-Żgħażagħ. Matul il-pandemija, iż-żgħażagħ tilfu l-opportunità li jilħqu għadd ta’ kisbiet kritiċi għall-iżvilupp personali u soċjali tagħhom. Madankollu, il-pandemija kellha wkoll impatt ewlieni fuq l-edukazzjoni taż-żgħażagħ u l-parteċipazzjoni tagħhom fis-suq tax-xogħol.

| 2.3. | L-Unjoni Ewropea għandha diversi politiki rilevanti li jikkonċernaw liż-żgħażagħ u li jiżguraw li dawn ikunu inklużi bl-aktar mod sħiħ possibbli fis-soċjetà u jibbenefikaw mill-istess opportunitajiet bħall-partijiet l-oħra tas-soċjetà kollha. Fid-Dikjarazzjoni ta’ Bratislava tal-2016, il-mexxejja tal-UE talbu l-ħolqien ta’ futur ekonomiku promettenti għal kulħadd, salvagwardji għall-mod ta’ għajxien tagħna, u l-għoti ta’ opportunitajiet aħjar għaż-żgħażagħ. Bl-istess mod, il-preambolu tal-Pilastru tad-Drittijiet Soċjali ddikjara li “L-isfidi, bħall-inugwaljanza sinifikanti, il-qgħad fit-tul u fost iż-żgħażagħ jew is-solidarjetà interġenerazzjonali, ħafna drabi huma simili fost l-Istati Membri minkejja li fi gradi differenti”. |
| --- | --- |

2.3.

L-Unjoni Ewropea għandha diversi politiki rilevanti li jikkonċernaw liż-żgħażagħ u li jiżguraw li dawn ikunu inklużi bl-aktar mod sħiħ possibbli fis-soċjetà u jibbenefikaw mill-istess opportunitajiet bħall-partijiet l-oħra tas-soċjetà kollha. Fid-Dikjarazzjoni ta’ Bratislava tal-2016, il-mexxejja tal-UE talbu l-ħolqien ta’ futur ekonomiku promettenti għal kulħadd, salvagwardji għall-mod ta’ għajxien tagħna, u l-għoti ta’ opportunitajiet aħjar għaż-żgħażagħ. Bl-istess mod, il-preambolu tal-Pilastru tad-Drittijiet Soċjali ddikjara li “L-isfidi, bħall-inugwaljanza sinifikanti, il-qgħad fit-tul u fost iż-żgħażagħ jew is-solidarjetà interġenerazzjonali, ħafna drabi huma simili fost l-Istati Membri minkejja li fi gradi differenti”.

| 2.4. | Il-politika ewlenija b’rabta maż-żgħażagħ fl-Unjoni Ewropea hija l-Istrateġija tal-UE għaż-Żgħażagħ. L-għan ewlieni tal-istrateġija huwa li tawtonomizza liż-żgħażagħ u tibni r-reżiljenza tagħhom billi tiffoka fuq tliet oqsma ta’ azzjoni taħt it-titoli ta’ “Impenn, Konnessjoni, Għoti tas-Setgħa”. L-istrateġija tirrikonoxxi li l-provvediment ta’ modi kif iż-żgħażagħ ikunu involuti fil-ħajja demokratika huwa vitali għal demokrazija li tiffunzjona u għas-soċjetà f’sens wiesgħa. Taħt it-titolu “Involviment”, l-Istrateġija tal-UE għaż-Żgħażagħ għandha l-għan li tappoġġja l-parteċipazzjoni ċivika, ekonomika, soċjali, kulturali u politika sinifikanti taż-żgħażagħ. L-istrateġija tqis il-mobbiltà taż-żgħażagħ bħala opportunità għalihom biex:






  — | jiżviluppaw u jsaħħu l-kompetenzi personali, soċjali u ċiviċi; |
| --- | --- | --- |

2.4.

Il-politika ewlenija b’rabta maż-żgħażagħ fl-Unjoni Ewropea hija l-Istrateġija tal-UE għaż-Żgħażagħ. L-għan ewlieni tal-istrateġija huwa li tawtonomizza liż-żgħażagħ u tibni r-reżiljenza tagħhom billi tiffoka fuq tliet oqsma ta’ azzjoni taħt it-titoli ta’ “Impenn, Konnessjoni, Għoti tas-Setgħa”. L-istrateġija tirrikonoxxi li l-provvediment ta’ modi kif iż-żgħażagħ ikunu involuti fil-ħajja demokratika huwa vitali għal demokrazija li tiffunzjona u għas-soċjetà f’sens wiesgħa. Taħt it-titolu “Involviment”, l-Istrateġija tal-UE għaż-Żgħażagħ għandha l-għan li tappoġġja l-parteċipazzjoni ċivika, ekonomika, soċjali, kulturali u politika sinifikanti taż-żgħażagħ. L-istrateġija tqis il-mobbiltà taż-żgħażagħ bħala opportunità għalihom biex:

—

jiżviluppaw u jsaħħu l-kompetenzi personali, soċjali u ċiviċi;

| — | jiżviluppaw il-ħsieb kritiku u l-kreattività; |
| --- | --- |

—

jiżviluppaw il-ħsieb kritiku u l-kreattività;

| — | isaħħu l-impjegabbiltà tagħhom; |
| --- | --- |

—

isaħħu l-impjegabbiltà tagħhom;

| — | isiru ċittadini Ewropej attivi. |
| --- | --- |

—

isiru ċittadini Ewropej attivi.

| 2.5. | L-Istrateġija tal-UE għaż-Żgħażagħ tirrikonoxxi b’mod partikolari r-rwol tal-ħidma fost iż-żgħażagħ bħala “katalist għall-awtonomizzazzjoni” taż-żgħażagħ, u tiddikjara li l-ħidma fost iż-żgħażagħ għandha benefiċċji uniċi għaż-żgħażagħ fit-tranżizzjoni tagħhom lejn il-ħajja adulta billi tipprovdilhom ambjent sikur biex jiksbu kunfidenza fihom infushom u jitgħallmu b’mod mhux formali (3). |
| --- | --- |

2.5.

L-Istrateġija tal-UE għaż-Żgħażagħ tirrikonoxxi b’mod partikolari r-rwol tal-ħidma fost iż-żgħażagħ bħala “katalist għall-awtonomizzazzjoni” taż-żgħażagħ, u tiddikjara li l-ħidma fost iż-żgħażagħ għandha benefiċċji uniċi għaż-żgħażagħ fit-tranżizzjoni tagħhom lejn il-ħajja adulta billi tipprovdilhom ambjent sikur biex jiksbu kunfidenza fihom infushom u jitgħallmu b’mod mhux formali (3

| 2.6. | Il-KESE esprima l-fehma tiegħu li l-Istrateġija għandha tiffoka fuq l-approċċ transsettorjali, billi tieħu perspettiva olistika taż-żgħażagħ u tal-ħtiġijiet u d-drittijiet tagħhom fl-oqsma kollha ta’ politika, u li l-Koordinatur tal-UE l-ġdid għaż-Żgħażagħ għandu jmexxi l-ħidma transsettorjali. Il-KESE esprima xewqa li l-politika tal-UE dwar iż-żgħażagħ tiġi inkluża fil-proċess tas-Semestru Ewropew biex ikun hemm enfasi aktar fuq it-twettiq fil-prattika, b’mod partikolari f’oqsma transsettorjali (4). |
| --- | --- |

2.6.

Il-KESE esprima l-fehma tiegħu li l-Istrateġija għandha tiffoka fuq l-approċċ transsettorjali, billi tieħu perspettiva olistika taż-żgħażagħ u tal-ħtiġijiet u d-drittijiet tagħhom fl-oqsma kollha ta’ politika, u li l-Koordinatur tal-UE l-ġdid għaż-Żgħażagħ għandu jmexxi l-ħidma transsettorjali. Il-KESE esprima xewqa li l-politika tal-UE dwar iż-żgħażagħ tiġi inkluża fil-proċess tas-Semestru Ewropew biex ikun hemm enfasi aktar fuq it-twettiq fil-prattika, b’mod partikolari f’oqsma transsettorjali (4

| 2.7. | Il-KESE irrakkomanda li l-Istrateġija jrid ikollha xi aspirazzjonijiet ta’ livell għoli għall-ħidma transsettorjali li tirrigwarda oqsma ta’ politika tal-UE rilevanti oħra, inklużi l-impjieg, l-edukazzjoni, is-saħħa, il-migrazzjoni u l-ugwaljanza. Il-Kumitat rrakkomanda wkoll li l-Istrateġija tagħti iktar attenzjoni għall-kwistjonijiet b’rabta mal-impjieg u l-edukazzjoni li qed jaffettwaw liż-żgħażagħ, b’mod partikolari f’termini tad-diskussjoni dwar il-futur tax-xogħol, kif ukoll lill-iżvilupp tal-ħiliet u lil kwistjonijiet soċjali oħra bħas-saħħa mentali u l-ugwaljanza. |
| --- | --- |

2.7.

Il-KESE irrakkomanda li l-Istrateġija jrid ikollha xi aspirazzjonijiet ta’ livell għoli għall-ħidma transsettorjali li tirrigwarda oqsma ta’ politika tal-UE rilevanti oħra, inklużi l-impjieg, l-edukazzjoni, is-saħħa, il-migrazzjoni u l-ugwaljanza. Il-Kumitat rrakkomanda wkoll li l-Istrateġija tagħti iktar attenzjoni għall-kwistjonijiet b’rabta mal-impjieg u l-edukazzjoni li qed jaffettwaw liż-żgħażagħ, b’mod partikolari f’termini tad-diskussjoni dwar il-futur tax-xogħol, kif ukoll lill-iżvilupp tal-ħiliet u lil kwistjonijiet soċjali oħra bħas-saħħa mentali u l-ugwaljanza.

3.   Iż-żgħażagħ, is-suq tax-xogħol u l-ħiliet

Iż-żgħażagħ, is-suq tax-xogħol u l-ħiliet

| 3.1. | Iż-żgħażagħ u l-prospetti ta’ impjieg tagħhom ġeneralment jingħataw ħafna attenzjoni meta wieħed iħares lejn is-suq tax-xogħol. Prinċipalment, dan huwa peress li l-esperjenzi bikrija li n-nies jaffaċċjaw b’rabta mal-parteċipazzjoni tagħhom fis-suq tax-xogħol jista’ jkollhom impatt fit-tul fis-snin ta’ wara. Ġie nnutat li dan jiġri b’mod partikolari fil-każ ta’ tluq bikri mill-iskola. It-tluq bikri mill-iskola jaffettwa wkoll kważi 20 % tal-persuni b’diżabilità, li huwa aktar mid-doppju tar-rata għal żgħażagħ oħra ta’ bejn it-18 u l-24 sena li jħallu l-edukazzjoni (5). Permezz tal-COVID-19 u mill-kriżi finanzjarja preċedenti rajna wkoll li ż-żgħażagħ huma aktar vulnerabbli għal xokkijiet u tnaqqis ekonomiku, li spiss ikunu fost l-ewwel li jitilfu xogħolhom u, fiż-żewġ każijiet, jaħdmu f’setturi bħas-servizzi, u li huma rrappreżentati żżejjed f’tipi ta’ impjiegi mhux sikuri. L-ILO sabet li l-maġġoranza tal-ħaddiema tal-pjattaformi online u ta’ xogħol lokalizzat għandhom inqas minn 35 sena, u li ż-żgħażagħ għandhom nuqqas ta’ sikurezza akbar fuq il-post tax-xogħol. Is-settur tat-turiżmu tal-Greċja jimpjega l-akbar sehem ta’ ħaddiema żgħażagħ, li ntlaqtu bil-kbir mill-pandemija. Fi Spanja, l-Italja u l-Portugall, insibu sehem estremament għoli ta’ kuntratti temporanji fost iż-żgħażagħ (aktar minn 60 %), li malajr jista’ jwassal għal qgħad f’każ ta’ kriżi. |
| --- | --- |

3.1.

Iż-żgħażagħ u l-prospetti ta’ impjieg tagħhom ġeneralment jingħataw ħafna attenzjoni meta wieħed iħares lejn is-suq tax-xogħol. Prinċipalment, dan huwa peress li l-esperjenzi bikrija li n-nies jaffaċċjaw b’rabta mal-parteċipazzjoni tagħhom fis-suq tax-xogħol jista’ jkollhom impatt fit-tul fis-snin ta’ wara. Ġie nnutat li dan jiġri b’mod partikolari fil-każ ta’ tluq bikri mill-iskola. It-tluq bikri mill-iskola jaffettwa wkoll kważi 20 % tal-persuni b’diżabilità, li huwa aktar mid-doppju tar-rata għal żgħażagħ oħra ta’ bejn it-18 u l-24 sena li jħallu l-edukazzjoni (5

| 3.2. | Il-prijorità attwali tagħna trid tkun li nerġgħu nqajmu l-ekonomija Ewropea fuq saqajha permezz tal-implimentazzjoni konsistenti tal-Pjan ta’ Rkupru Nazzjonali (6), u l-ħolqien ta’ kundizzjonijiet li jippermettu lill-kumpaniji jerġgħu jikbru u joħolqu impjiegi ta’ kwalità. Fi żmien meta l-kumpaniji qegħdin ibatu minn nuqqas ta’ ħaddiema, ma jistgħux isibu l-ħiliet meħtieġa, u qegħdin jaffaċċjaw diffikultajiet kbar biex isibu l-ħaddiema, huwa fl-interess tagħhom li jisfruttaw il-potenzjal ta’ kulħadd, inkluż taż-żgħażagħ. |
| --- | --- |

3.2.

Il-prijorità attwali tagħna trid tkun li nerġgħu nqajmu l-ekonomija Ewropea fuq saqajha permezz tal-implimentazzjoni konsistenti tal-Pjan ta’ Rkupru Nazzjonali (6

| 3.3. | Wieħed mill-akbar sors ta’ sigurtà fil-ħajja u prospetti għall-maġġoranza tan-nies, iżda speċjalment għaż-żgħażagħ, huwa l-opportunitajiet ta’ xogħol u l-ħiliet korrispondenti. Il-konsegwenzi tal-pandemija tal-COVID-19 u l-effetti tal-gwerra fl-Ukrajna affettwaw mhux biss liċ-ċittadini iżda anke lin-negozji, u dgħajfu l-kapaċità tagħhom li joħolqu valur u xogħlijiet u li jiżguraw tranżizzjoni effettiva minn xogħol għal ieħor. |
| --- | --- |

3.3.

Wieħed mill-akbar sors ta’ sigurtà fil-ħajja u prospetti għall-maġġoranza tan-nies, iżda speċjalment għaż-żgħażagħ, huwa l-opportunitajiet ta’ xogħol u l-ħiliet korrispondenti. Il-konsegwenzi tal-pandemija tal-COVID-19 u l-effetti tal-gwerra fl-Ukrajna affettwaw mhux biss liċ-ċittadini iżda anke lin-negozji, u dgħajfu l-kapaċità tagħhom li joħolqu valur u xogħlijiet u li jiżguraw tranżizzjoni effettiva minn xogħol għal ieħor.

| 3.4. | Qegħdin naraw li dawk iż-żgħażagħ li ma jagħmlux it-tranżizzjoni mill-iskola jew kulleġġ għall-post tax-xogħol jistgħu jbatu fis-snin ta’ wara. Filwaqt li l-qgħad jippreżenta sfidi għal kull min jesperjenzah, dawn l-isfidi jistgħu jkunu ħafna akbar għaż-żgħażagħ li jista’ ma jkollhomx l-istess networks meħtieġa biex jagħmlu progress f’suq tax-xogħol li jinbidel malajr. Bl-istess mod, jekk ikun hemm ammont sproporzjonat minn parti waħda tas-soċjetà li ma jkollhiex xogħol, dan iħalli impatt fuq il-koeżjoni soċjali u l-valuri demokratiċi tagħna u, f’ċirkostanzi estremi, jista’ jwassal għal nuqqas ta’ ordni potenzjali fis-soċjetà, kif ġieli seħħ f’partijiet tad-dinja li għadhom qed jiżviluppaw. |
| --- | --- |

3.4.

Qegħdin naraw li dawk iż-żgħażagħ li ma jagħmlux it-tranżizzjoni mill-iskola jew kulleġġ għall-post tax-xogħol jistgħu jbatu fis-snin ta’ wara. Filwaqt li l-qgħad jippreżenta sfidi għal kull min jesperjenzah, dawn l-isfidi jistgħu jkunu ħafna akbar għaż-żgħażagħ li jista’ ma jkollhomx l-istess networks meħtieġa biex jagħmlu progress f’suq tax-xogħol li jinbidel malajr. Bl-istess mod, jekk ikun hemm ammont sproporzjonat minn parti waħda tas-soċjetà li ma jkollhiex xogħol, dan iħalli impatt fuq il-koeżjoni soċjali u l-valuri demokratiċi tagħna u, f’ċirkostanzi estremi, jista’ jwassal għal nuqqas ta’ ordni potenzjali fis-soċjetà, kif ġieli seħħ f’partijiet tad-dinja li għadhom qed jiżviluppaw.

| 3.5. | Għalhekk huwa importanti li t-trattament ugwali taż-żgħażagħ fis-suq tax-xogħol jiġi kkunsidrat bħala parti minn ħtieġa usa’ għal parteċipazzjoni ċivika u demokratika. Bl-istess mod kif naraw il-ħtieġa li ż-żgħażagħ ikunu parti mill-komunità u li jieħdu sehem f’attività sportiva bħala ċittadini attivi, il-kapaċità tagħhom li jifhmu r-rwol u l-post tagħhom fis-suq tax-xogħol, u fil-fatt jippromovu lilhom infushom, huwa element importanti taċ-ċittadinanza. Bl-istess mod, is-suq tax-xogħol għandu jkun post ta’ solidarjetà bejn il-ġenerazzjonijiet fejn ikun hemm bilanċ xieraq bejn ix-xogħol u l-ħajja privata u fejn in-nies ikunu jistgħu jħossuhom li qed jikkontribwixxu lejn is-soċjetà. Filwaqt li l-qgħad fost iż-żgħażagħ huwa problema strutturali f’ħafna pajjiżi, f’pajjiżi bħal Spanja, qed tingħata għajnuna għal irtirar tard (sa EUR 12 000) biex is-sistema tal-pensjonijiet issir sostenibbli. B’dan il-mod, l-ekonomija tirriskja li ma tassorbix il-produttività akbar li ż-żgħażagħ jistgħu jiġġeneraw, kif iddikjarat fl-Opinjoni. Barra minn hekk, hemm impjiegi li fihom huwa diffiċli ħafna li persuna tibqa’ taħdem wara l-età ta’ 65 sena. |
| --- | --- |

3.5.

Għalhekk huwa importanti li t-trattament ugwali taż-żgħażagħ fis-suq tax-xogħol jiġi kkunsidrat bħala parti minn ħtieġa usa’ għal parteċipazzjoni ċivika u demokratika. Bl-istess mod kif naraw il-ħtieġa li ż-żgħażagħ ikunu parti mill-komunità u li jieħdu sehem f’attività sportiva bħala ċittadini attivi, il-kapaċità tagħhom li jifhmu r-rwol u l-post tagħhom fis-suq tax-xogħol, u fil-fatt jippromovu lilhom infushom, huwa element importanti taċ-ċittadinanza. Bl-istess mod, is-suq tax-xogħol għandu jkun post ta’ solidarjetà bejn il-ġenerazzjonijiet fejn ikun hemm bilanċ xieraq bejn ix-xogħol u l-ħajja privata u fejn in-nies ikunu jistgħu jħossuhom li qed jikkontribwixxu lejn is-soċjetà. Filwaqt li l-qgħad fost iż-żgħażagħ huwa problema strutturali f’ħafna pajjiżi, f’pajjiżi bħal Spanja, qed tingħata għajnuna għal irtirar tard (sa EUR 12 000) biex is-sistema tal-pensjonijiet issir sostenibbli. B’dan il-mod, l-ekonomija tirriskja li ma tassorbix il-produttività akbar li ż-żgħażagħ jistgħu jiġġeneraw, kif iddikjarat fl-Opinjoni. Barra minn hekk, hemm impjiegi li fihom huwa diffiċli ħafna li persuna tibqa’ taħdem wara l-età ta’ 65 sena.

| 3.6. | Fil-livell ekonomiku, qgħad għoli fost iż-żgħażagħ u nuqqas ta’ approċċi effettivi bejn il-ġenerazzjonijiet fil-livell tal-kumpanija jistgħu jirriżultaw f’inqas produttività peress li jkun hemm anqas ħaddiema żgħażagħ li jintroduċu ħiliet ġodda u innovazzjoni fil-proċess ta’ produzzjoni. Hemm ukoll l-ispiża ekonomika għall-istat f’każ ta’ numri kbar ta’ persuni qiegħda, f’termini ta’ taxxa fuq id-dħul mitlufa, benefiċċji soċjali u l-ispejjeż ta’ skemi relatati. Il-Eurofound sab li l-ispejjeż ekonomiċi ta’ żgħażagħ li jkunu barra mill-edukazzjoni, impjieg jew taħriġ (NEET) kienu ta’ madwar EUR 153 biljun fl-2011. Dan it-tħassib ġie rifless fl-Opinjonijiet tal-KESE dwar Xogħol prekarju u saħħa mentali (7), u dwar Id-Demokrazija fuq il-post tax-xogħol (8). Fl-aħħar nett, ir-rata tal-qgħad taż-żgħażagħ b’diżabilità ta’ bejn il-25 u l-34 sena hija kważi d-doppju ta’ dik tal-persuni mingħajr diżabilità (18 % meta mqabbla ma’ 9,7 %) (9). |
| --- | --- |

3.6.

Fil-livell ekonomiku, qgħad għoli fost iż-żgħażagħ u nuqqas ta’ approċċi effettivi bejn il-ġenerazzjonijiet fil-livell tal-kumpanija jistgħu jirriżultaw f’inqas produttività peress li jkun hemm anqas ħaddiema żgħażagħ li jintroduċu ħiliet ġodda u innovazzjoni fil-proċess ta’ produzzjoni. Hemm ukoll l-ispiża ekonomika għall-istat f’każ ta’ numri kbar ta’ persuni qiegħda, f’termini ta’ taxxa fuq id-dħul mitlufa, benefiċċji soċjali u l-ispejjeż ta’ skemi relatati. Il-Eurofound sab li l-ispejjeż ekonomiċi ta’ żgħażagħ li jkunu barra mill-edukazzjoni, impjieg jew taħriġ (NEET) kienu ta’ madwar EUR 153 biljun fl-2011. Dan it-tħassib ġie rifless fl-Opinjonijiet tal-KESE dwar Xogħol prekarju u saħħa mentali

7

Id-Demokrazija fuq il-post tax-xogħol

8

9

| 3.7. | Fil-livell individwali, l-impatti tal-qgħad fost iż-żgħażagħ jistgħu jinkludu saħħa mentali u benesseri dgħajfin kif ukoll rati aktar baxxi ta’ kuntentizza, u jistgħu potenzjalment jirriżultaw f’domanda ogħla għal servizzi tas-saħħa pubbliċi. Barra minn hekk, hemm riskju akbar li tirriżulta soċjetà frammentata mid-diversi forom ta’ esklużjoni soċjali li jistgħu jesperjenzaw iż-żgħażagħ qiegħda. Meta persuna tkun qiegħda meta tkun għadha żagħżugħa ikun hemm aktar probabbiltajiet li tkun qiegħda aktar ’il quddiem matul ħajjitha, u dan iħalli impatt negattiv fuq l-ammont ta’ flus li taqla’ aktar ’il quddiem f’ħajjitha jekk u meta tikseb impjieg. Barra dan, iż-żgħażagħ qiegħda għandhom probabbiltà akbar li jesperjenzaw telf tal-ħiliet jew esklużjoni soċjali f’għadd ta’ dimensjonijiet. L-impatt tal-COVID-19 fuq is-saħħa mentali taż-żgħażagħ ġie ddokumentat sew. |
| --- | --- |

3.7.

Fil-livell individwali, l-impatti tal-qgħad fost iż-żgħażagħ jistgħu jinkludu saħħa mentali u benesseri dgħajfin kif ukoll rati aktar baxxi ta’ kuntentizza, u jistgħu potenzjalment jirriżultaw f’domanda ogħla għal servizzi tas-saħħa pubbliċi. Barra minn hekk, hemm riskju akbar li tirriżulta soċjetà frammentata mid-diversi forom ta’ esklużjoni soċjali li jistgħu jesperjenzaw iż-żgħażagħ qiegħda. Meta persuna tkun qiegħda meta tkun għadha żagħżugħa ikun hemm aktar probabbiltajiet li tkun qiegħda aktar ’il quddiem matul ħajjitha, u dan iħalli impatt negattiv fuq l-ammont ta’ flus li taqla’ aktar ’il quddiem f’ħajjitha jekk u meta tikseb impjieg. Barra dan, iż-żgħażagħ qiegħda għandhom probabbiltà akbar li jesperjenzaw telf tal-ħiliet jew esklużjoni soċjali f’għadd ta’ dimensjonijiet. L-impatt tal-COVID-19 fuq is-saħħa mentali taż-żgħażagħ ġie ddokumentat sew.

| 3.8. | Huwa importanti wkoll li tiġi indirizzata s-sitwazzjoni ta’ żgħażagħ u ta’ ħaddiema żgħażagħ “skoraġġuti” li jaffaċċjaw diffikultà kbira biex jintegraw fid-dinja professjonali. It-tluq bikri mill-iskola u l-bidliet fl-edukazzjoni huma ta’ sfida. Bħala riżultat, iż-żgħażagħ jistgħu jitilfu l-kuntatt mar-realtà tas-suq tax-xogħol. |
| --- | --- |

3.8.

Huwa importanti wkoll li tiġi indirizzata s-sitwazzjoni ta’ żgħażagħ u ta’ ħaddiema żgħażagħ “skoraġġuti” li jaffaċċjaw diffikultà kbira biex jintegraw fid-dinja professjonali. It-tluq bikri mill-iskola u l-bidliet fl-edukazzjoni huma ta’ sfida. Bħala riżultat, iż-żgħażagħ jistgħu jitilfu l-kuntatt mar-realtà tas-suq tax-xogħol.

| 3.9. | Wieħed mill-modi kif tiżdied l-attività ekonomika taż-żgħażagħ huwa li jiġu mmotivati biex isiru intraprendituri billi tiġi appoġġjata l-mentalità intraprenditorjali, il-kreattività u l-approċċi innovattivi tagħhom. L-attivitajiet matul is-Sena Ewropea tal-Ħiliet jistgħu jintegraw l-edukazzjoni dwar l-intraprenditorija u jibnu fuq xi mudelli ta’ prattika tajba bħal programmi u kompetizzjonijiet ta’ intraprendituri żgħażagħ. |
| --- | --- |

3.9.

Wieħed mill-modi kif tiżdied l-attività ekonomika taż-żgħażagħ huwa li jiġu mmotivati biex isiru intraprendituri billi tiġi appoġġjata l-mentalità intraprenditorjali, il-kreattività u l-approċċi innovattivi tagħhom. L-attivitajiet matul is-Sena Ewropea tal-Ħiliet jistgħu jintegraw l-edukazzjoni dwar l-intraprenditorija u jibnu fuq xi mudelli ta’ prattika tajba bħal programmi u kompetizzjonijiet ta’ intraprendituri żgħażagħ.

| 3.10. | L-UE ħadet l-isfida tal-impjiegi taż-żgħażagħ bis-serjetà, bir-risposta politika ewlenija tagħha tkun il-Garanzija għaż-Żgħażagħ “imsaħħa”. Oriġinarjament, l-iskop tal-Garanzija għaż-Żgħażagħ kien li tiżgura liż-żgħażagħ ta’ bejn it-18 u l-24 sena offerta ta’ xogħol, esperjenza ta’ xogħol, apprendistat, taħriġ jew xogħol u taħriġ ikkombinat, f’perjodu ta’ żmien definit wara li jitilqu mill-iskola jew isiru qiegħda. Kien ġie rakkomandat mill-Kummissjoni Ewropea li l-Garanzija għaż-Żgħażagħ għandha tiġi offruta liż-żgħażagħ fi żmien erba’ xhur wara li jsiru qiegħda. Il-Garanzija għaż-Żgħażagħ imsaħħa hija impenn tal-Istati Membri kollha tal-UE li jiggarantixxu li ż-żgħażagħ kollha taħt it-30 sena jirċievu offerta ta’ kwalità tajba ta’ impjieg, edukazzjoni kontinwa, apprendistat jew traineeship. |
| --- | --- |

3.10.

L-UE ħadet l-isfida tal-impjiegi taż-żgħażagħ bis-serjetà, bir-risposta politika ewlenija tagħha tkun il-Garanzija għaż-Żgħażagħ “imsaħħa”. Oriġinarjament, l-iskop tal-Garanzija għaż-Żgħażagħ kien li tiżgura liż-żgħażagħ ta’ bejn it-18 u l-24 sena offerta ta’ xogħol, esperjenza ta’ xogħol, apprendistat, taħriġ jew xogħol u taħriġ ikkombinat, f’perjodu ta’ żmien definit wara li jitilqu mill-iskola jew isiru qiegħda. Kien ġie rakkomandat mill-Kummissjoni Ewropea li l-Garanzija għaż-Żgħażagħ għandha tiġi offruta liż-żgħażagħ fi żmien erba’ xhur wara li jsiru qiegħda. Il-Garanzija għaż-Żgħażagħ imsaħħa hija impenn tal-Istati Membri kollha tal-UE li jiggarantixxu li ż-żgħażagħ kollha taħt it-30 sena jirċievu offerta ta’ kwalità tajba ta’ impjieg, edukazzjoni kontinwa, apprendistat jew traineeship.

| 3.11. | Sabiex tiġi żgurata tranżizzjoni effettiva minn impjieg għal ieħor jeħtieġ li jsir progress fir-riforma tal-edukazzjoni, jiġi indirizzat l-ispariġġ fil-ħiliet u tingħata attenzjoni lit-tagħlim tul il-ħajja, l-edukazzjoni għall-adulti, it-tiġdid tal-ħiliet u t-titjib tal-ħiliet. Il-KESE jinnota l-progress tal-Kummissjoni fil-ħolqien ta’ żona ta’ edukazzjoni Ewropea, fit-tisħiħ tal-qafas għall-kooperazzjoni Ewropea dwar il-VET u fil-progress lejn l-applikazzjoni tal-Pjan ta’ Azzjoni għall-Edukazzjoni Diġitali. |
| --- | --- |

3.11.

Sabiex tiġi żgurata tranżizzjoni effettiva minn impjieg għal ieħor jeħtieġ li jsir progress fir-riforma tal-edukazzjoni, jiġi indirizzat l-ispariġġ fil-ħiliet u tingħata attenzjoni lit-tagħlim tul il-ħajja, l-edukazzjoni għall-adulti, it-tiġdid tal-ħiliet u t-titjib tal-ħiliet. Il-KESE jinnota l-progress tal-Kummissjoni fil-ħolqien ta’ żona ta’ edukazzjoni Ewropea, fit-tisħiħ tal-qafas għall-kooperazzjoni Ewropea dwar il-VET u fil-progress lejn l-applikazzjoni tal-Pjan ta’ Azzjoni għall-Edukazzjoni Diġitali.

| 3.12. | Il-KESE jinnota wkoll l-inizjattiva ġdida tal-Kummissjoni dwar il-kontijiet individwali tal-apprendiment, b’mod partikolari l-mikrokrediti u l-pakkett tal-Universitajiet ġdid. Qed tingħata spinta ġdida biex iż-żgħażagħ jiġu mgħammra b’ħiliet adegwati u tiġi appoġġjata l-mobbiltà tal-istudenti, l-apprendisti u l-intraprendituri żgħażagħ. |
| --- | --- |

3.12.

Il-KESE jinnota wkoll l-inizjattiva ġdida tal-Kummissjoni dwar il-kontijiet individwali tal-apprendiment, b’mod partikolari l-mikrokrediti u l-pakkett tal-Universitajiet ġdid. Qed tingħata spinta ġdida biex iż-żgħażagħ jiġu mgħammra b’ħiliet adegwati u tiġi appoġġjata l-mobbiltà tal-istudenti, l-apprendisti u l-intraprendituri żgħażagħ.

4.   L-impatt tal-COVID-19

L-impatt tal-COVID-19

| 4.1. | Skont il-Eurostat, il-pandemija tal-COVID-19 laqtet liż-żgħażagħ b’mod aktar qawwi mill-anzjani. Ir-rata ta’ impjiegi fl-UE fost iż-żgħażagħ (fl-età ta’ 15-29 sena) fit-tielet kwart tal-2020 kienet -2,8 punti perċentwali meta mqabbla mat-tielet kwart tal-2019 qabel il-pandemija. Madankollu, kien hemm irkupru fit-tielet kwart tal-2021, bir-rata ta’ impjiegi li naqset b’0,1 punti perċentwali meta mqabbla mat-tielet kwart tal-2019. Meta wieħed iqabbel it-tielet kwart tal-2020 mat-tielet kwart tal-2019, il-pajjiżi kollha rreġistraw tnaqqis fir-rata ta’ impjiegi fost iż-żgħażagħ. |
| --- | --- |

4.1.

Skont il-Eurostat, il-pandemija tal-COVID-19 laqtet liż-żgħażagħ b’mod aktar qawwi mill-anzjani. Ir-rata ta’ impjiegi fl-UE fost iż-żgħażagħ (fl-età ta’ 15-29 sena) fit-tielet kwart tal-2020 kienet -2,8 punti perċentwali meta mqabbla mat-tielet kwart tal-2019 qabel il-pandemija. Madankollu, kien hemm irkupru fit-tielet kwart tal-2021, bir-rata ta’ impjiegi li naqset b’0,1 punti perċentwali meta mqabbla mat-tielet kwart tal-2019. Meta wieħed iqabbel it-tielet kwart tal-2020 mat-tielet kwart tal-2019, il-pajjiżi kollha rreġistraw tnaqqis fir-rata ta’ impjiegi fost iż-żgħażagħ.

| 4.2. | Il-Eurostat sab differenza wkoll fi ħdan l-UE f’dawn ix-xejriet. Fit-tielet kwart tal-2021, il-maġġoranza tal-Istati Membri tal-UE (16 minn 27) kien għadhom ma wrewx irkupru sħiħ, hekk kif ir-rata ta’ impjiegi għaż-żgħażagħ kienet għadha taħt ir-rata rreġistrata fit-tielet kwart tal-2019. L-akbar tnaqqis ġie rreġistrat fil-Portugall, fil-Bulgarija, fil-Latvja, fiċ-Ċekja u fil-Polonja (tnaqqis ta’ mill-anqas 3 punti perċentwali fihom kollha fit-Q3 2021 meta mqabbel mat-Q3 2019). Min-naħa l-oħra, l-akbar żidiet fis-sehem ta’ persuni qiegħda fl-età ta’ 15-29 sena fit-tielet kwart tal-2021, meta mqabbel mas-sitwazzjoni ta’ qabel il-COVID-19, ġew irreġistrati fl-Irlanda, fi Franza u fis-Slovenja (żieda ta’ mill-anqas 2 punti perċentwali fil-Q3 2021 meta mqabbel mal-Q3 2019). |
| --- | --- |

4.2.

Il-Eurostat sab differenza wkoll fi ħdan l-UE f’dawn ix-xejriet. Fit-tielet kwart tal-2021, il-maġġoranza tal-Istati Membri tal-UE (16 minn 27) kien għadhom ma wrewx irkupru sħiħ, hekk kif ir-rata ta’ impjiegi għaż-żgħażagħ kienet għadha taħt ir-rata rreġistrata fit-tielet kwart tal-2019. L-akbar tnaqqis ġie rreġistrat fil-Portugall, fil-Bulgarija, fil-Latvja, fiċ-Ċekja u fil-Polonja (tnaqqis ta’ mill-anqas 3 punti perċentwali fihom kollha fit-Q3 2021 meta mqabbel mat-Q3 2019). Min-naħa l-oħra, l-akbar żidiet fis-sehem ta’ persuni qiegħda fl-età ta’ 15-29 sena fit-tielet kwart tal-2021, meta mqabbel mas-sitwazzjoni ta’ qabel il-COVID-19, ġew irreġistrati fl-Irlanda, fi Franza u fis-Slovenja (żieda ta’ mill-anqas 2 punti perċentwali fil-Q3 2021 meta mqabbel mal-Q3 2019).

| 4.3. | Il-Eurofound irrapporta li, minkejja l-isforzi ta’ politika tal-UE u tal-Istati Membri biex jappoġġjaw liż-żgħażagħ wara l-kriżi finanzjarja tal-2008, iż-żgħażagħ kienu wkoll dawk li ntlaqtu l-iżjed minn telf tal-impjieg matul il-kriżi tal-COVID-19. Huma kienu rrappreżentati żżejjed fis-setturi li ntlaqtu l-aktar mir-restizzjonijiet tal-pandemija u kellhom probabbiltà akbar li jaħdmu part-time jew b’kuntratti temporanji, u 12 % ta’ dawk bejn it-18 u d-29 sena li wieġbu għal mill-anqas żewġ ċikli tal-istħarriġ elettroniku Ħajja, Xogħol u COVID-19 qalu li kienu tilfu xogħolhom, u 12 % tal-istudenti kienu qed jaffaċċjaw ukoll il-qgħad. Ġew rappurtati impatti simili b’rabta mat-tfaddil, is-saħħa mentali u l-faqar. |
| --- | --- |

4.3.

Il-Eurofound irrapporta li, minkejja l-isforzi ta’ politika tal-UE u tal-Istati Membri biex jappoġġjaw liż-żgħażagħ wara l-kriżi finanzjarja tal-2008, iż-żgħażagħ kienu wkoll dawk li ntlaqtu l-iżjed minn telf tal-impjieg matul il-kriżi tal-COVID-19. Huma kienu rrappreżentati żżejjed fis-setturi li ntlaqtu l-aktar mir-restizzjonijiet tal-pandemija u kellhom probabbiltà akbar li jaħdmu part-time jew b’kuntratti temporanji, u 12 % ta’ dawk bejn it-18 u d-29 sena li wieġbu għal mill-anqas żewġ ċikli tal-istħarriġ elettroniku Ħajja, Xogħol u COVID-19 qalu li kienu tilfu xogħolhom, u 12 % tal-istudenti kienu qed jaffaċċjaw ukoll il-qgħad. Ġew rappurtati impatti simili b’rabta mat-tfaddil, is-saħħa mentali u l-faqar.

| 4.4. | Skont l-istħarriġ Insee (10), l-ewwel lockdown assoċjat mal-epidemija tal-COVID-19 fir-rebbiegħa tal-2020 kien diġà rriżulta fi tnaqqis bla preċedent fl-attività: 73 % tal-kumpaniji rrappurtaw li l-bejgħ tagħhom kien naqas b’aktar minn 10 %, u 35 % b’aktar minn 50 % matul dan il-perjodu. Terz tal-kumpaniji għalqu għal perjodu medju ta’ 57 jum, fil-biċċa l-kbira bħala riżultat ta’ restrizzjonijiet amministrattivi fuq id-dħul tal-pubbliku (65 %), iżda anke minħabba kwistjonijiet relatati mal-forniment (8 %) jew opportunitajiet (7 %). Din is-sospensjoni tal-attività affettwat prinċipalment attivitajiet li jinvolvu l-eqreb kuntatt mal-pubbliku: attivitajiet ta’ servizzi ta’ ikel u xorb, akkomodazzjoni, servizzi personali, attivitajiet kulturali u rikreattivi, u trasport bl-ajru. Sa Settembru 2020, 1 % tal-kumpaniji kienu għadhom magħluqin. |
| --- | --- |

4.4.

Skont l-istħarriġ Insee (10

| 4.5. | Sabiex jaffaċċjaw it-tnaqqis għal għarrieda fl-attività, aktar minn 4 minn kull 5 kumpaniji applikaw għall-appoġġ introdott mill-awtoritajiet pubbliċi: ħinijiet tax-xogħol qosra (70 % tal-kumpaniji), ħlas diferit tal-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali (53 %) u self garantit mill-Istat (41 %). Is-settur tal-attivitajiet tal-ikel u x-xorb (97 %), il-kummerċ tal-vetturi u s-settur tat-tiswija (96 %) u s-settur tal-akkommodazzjoni (95 %) straħu fuq dawn il-miżuri b’mod partikolari frekwenti. |
| --- | --- |

4.5.

Sabiex jaffaċċjaw it-tnaqqis għal għarrieda fl-attività, aktar minn 4 minn kull 5 kumpaniji applikaw għall-appoġġ introdott mill-awtoritajiet pubbliċi: ħinijiet tax-xogħol qosra (70 % tal-kumpaniji), ħlas diferit tal-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali (53 %) u self garantit mill-Istat (41 %). Is-settur tal-attivitajiet tal-ikel u x-xorb (97 %), il-kummerċ tal-vetturi u s-settur tat-tiswija (96 %) u s-settur tal-akkommodazzjoni (95 %) straħu fuq dawn il-miżuri b’mod partikolari frekwenti.

| 4.6. | Fl-2021 waslet mewġa oħra tal-pandemija, u fi Frar 2022 l-ekonomija Ewropea ntlaqtet mill-kunflitt militari fl-Ukrajna u l-prezzijiet tal-enerġija għoljin assoċjati, aċċess limitat għal materja prima u nuqqasijiet fil-katina ta’ forniment, u r-rata ta’ inflazzjoni għolja assoċjata. |
| --- | --- |

4.6.

Fl-2021 waslet mewġa oħra tal-pandemija, u fi Frar 2022 l-ekonomija Ewropea ntlaqtet mill-kunflitt militari fl-Ukrajna u l-prezzijiet tal-enerġija għoljin assoċjati, aċċess limitat għal materja prima u nuqqasijiet fil-katina ta’ forniment, u r-rata ta’ inflazzjoni għolja assoċjata.

| 4.7. | Minkejja dawn il-fatti, il-kumpaniji li joperaw fis-suq uniku tal-UE għamlu l-almu tagħhom biex iżommu l-impjiegi u joħolqu impjiegi ġodda. |
| --- | --- |

4.7.

Minkejja dawn il-fatti, il-kumpaniji li joperaw fis-suq uniku tal-UE għamlu l-almu tagħhom biex iżommu l-impjiegi u joħolqu impjiegi ġodda.

| 4.8. | Dwar l-edukazzjoni, il-Forum Ewropew taż-Żgħażagħ irrapporta li l-kwalità tal-edukazzjoni mill-bogħod matul il-pandemija kienet varjabbli, bi kważi 1 minn kull 10 studenti żgħażagħ ma jirċevux korsijiet, tagħlim jew eżamijiet. Kważi żewġ terzi tal-istudenti ħassewhom li kienu qegħdin jitgħallmu “ftit inqas” jew “konsiderevolment inqas”. Tliet kwarti taż-żgħażagħ marġinalizzati jemmnu li kienu qegħdin jitgħallmu “ftit inqas” jew “konsiderevolment inqas”. Madankollu, iċ-ċirkostanzi individwali setgħu varjaw b’mod konsiderevoli. L-inċertezza edukattiva u l-isfidi tat-tagħlim online kienu sors ta’ stress u problemi ta’ benesseri għaż-żgħażagħ. Għalkemm l-iskala tal-impatt mhijiex ċara, l-interruzzjoni fl-edukazzjoni aktarx li se twassal għal effetti negattivi fit-tul fl-impjiegi, fl-eżiti edukattivi, u fis-saħħa u fil-benesseri. Hemm il-possibbiltà li din is-sitwazzjoni jkollha wkoll effetti sekondarji pożittivi, u tiftaħ il-bieb għal sistema edukattiva mħallta bl-użu ta’ forom differenti ta’ tagħlim u għodod teknoloġiċi aċċessibbli għaż-żgħażagħ kollha, inkluż għaż-żgħażagħ b’diżabbiltajiet u dawk f’reġjuni remoti. |
| --- | --- |

4.8.

Dwar l-edukazzjoni, il-Forum Ewropew taż-Żgħażagħ irrapporta li l-kwalità tal-edukazzjoni mill-bogħod matul il-pandemija kienet varjabbli, bi kważi 1 minn kull 10 studenti żgħażagħ ma jirċevux korsijiet, tagħlim jew eżamijiet. Kważi żewġ terzi tal-istudenti ħassewhom li kienu qegħdin jitgħallmu “ftit inqas” jew “konsiderevolment inqas”. Tliet kwarti taż-żgħażagħ marġinalizzati jemmnu li kienu qegħdin jitgħallmu “ftit inqas” jew “konsiderevolment inqas”. Madankollu, iċ-ċirkostanzi individwali setgħu varjaw b’mod konsiderevoli. L-inċertezza edukattiva u l-isfidi tat-tagħlim online kienu sors ta’ stress u problemi ta’ benesseri għaż-żgħażagħ. Għalkemm l-iskala tal-impatt mhijiex ċara, l-interruzzjoni fl-edukazzjoni aktarx li se twassal għal effetti negattivi fit-tul fl-impjiegi, fl-eżiti edukattivi, u fis-saħħa u fil-benesseri. Hemm il-possibbiltà li din is-sitwazzjoni jkollha wkoll effetti sekondarji pożittivi, u tiftaħ il-bieb għal sistema edukattiva mħallta bl-użu ta’ forom differenti ta’ tagħlim u għodod teknoloġiċi aċċessibbli għaż-żgħażagħ kollha, inkluż għaż-żgħażagħ b’diżabbiltajiet u dawk f’reġjuni remoti.

| 4.9. | Xi wħud mill-impatti l-aktar drammatiċi tal-pandemija tal-COVID-19, madankollu, kienu fuq is-saħħa mentali taż-żgħażagħ. Is-sintomi ta’ dipressjoni, bħal ansjetà, għeja, iżolament u ħsibijiet suwiċidali, qegħdin jiżdiedu. L-inkwiet dwar il-futur huwa ta’ tħassib. Riċerka fl-Awstrija turi li l-biċċa l-kbira ta’ dawk iż-żgħażagħ ma rċevew l-ebda assistenza. Dan huwa minħabba nuqqas ta’ għarfien dwar tali opportunitajiet, iżda hija wkoll kwistjoni ta’ inugwaljanzi reġjonali u ekonomiċi. Is-suwiċidju sar il-kawża ewlenija tal-mewt fost dawk l-aktar żgħażagħ fi Spanja. Il-pandemija kixfet tbatija psikoloġika, bi 3 941 suwiċidju fl-2020, li minnhom 300 kienu ta’ persuni ta’ bejn l-14 u d-29 sena. Is-sistemi tas-saħħa pubblika ma għandhomx ir-riżorsi biex jgħinu liż-żgħażagħ bi problemi ta’ saħħa mentali. L-aħħar parti minn studju lonġitudinali ta’ żgħażagħ u tfal fl-Irlanda wera li d-dipressjoni u l-mard mentali effettivament irdoppjaw fost iż-żgħażagħ. |
| --- | --- |

4.9.

Xi wħud mill-impatti l-aktar drammatiċi tal-pandemija tal-COVID-19, madankollu, kienu fuq is-saħħa mentali taż-żgħażagħ. Is-sintomi ta’ dipressjoni, bħal ansjetà, għeja, iżolament u ħsibijiet suwiċidali, qegħdin jiżdiedu. L-inkwiet dwar il-futur huwa ta’ tħassib. Riċerka fl-Awstrija turi li l-biċċa l-kbira ta’ dawk iż-żgħażagħ ma rċevew l-ebda assistenza. Dan huwa minħabba nuqqas ta’ għarfien dwar tali opportunitajiet, iżda hija wkoll kwistjoni ta’ inugwaljanzi reġjonali u ekonomiċi. Is-suwiċidju sar il-kawża ewlenija tal-mewt fost dawk l-aktar żgħażagħ fi Spanja. Il-pandemija kixfet tbatija psikoloġika, bi 3 941 suwiċidju fl-2020, li minnhom 300 kienu ta’ persuni ta’ bejn l-14 u d-29 sena. Is-sistemi tas-saħħa pubblika ma għandhomx ir-riżorsi biex jgħinu liż-żgħażagħ bi problemi ta’ saħħa mentali. L-aħħar parti minn studju lonġitudinali ta’ żgħażagħ u tfal fl-Irlanda wera li d-dipressjoni u l-mard mentali effettivament irdoppjaw fost iż-żgħażagħ.

| 4.10. | Bl-istess mod, dawk iż-żgħażagħ fis-suq tax-xogħol li għandhom diżabbiltajiet, intellettwali jew fiżiċi, ċertament ma għandhomx ikunu soġġetti għal trattament inqas favorevoli abbażi tal-età tagħhom, minbarra d-diżabbiltà tagħhom jew separatament minnha. Bl-istess mod, għandha tingħata attenzjoni liż-żgħażagħ minn żoni rurali remoti u lil dawk soġġetti għal diskriminazzjoni fuq il-bażi tal-ġeneru. |
| --- | --- |

4.10.

Bl-istess mod, dawk iż-żgħażagħ fis-suq tax-xogħol li għandhom diżabbiltajiet, intellettwali jew fiżiċi, ċertament ma għandhomx ikunu soġġetti għal trattament inqas favorevoli abbażi tal-età tagħhom, minbarra d-diżabbiltà tagħhom jew separatament minnha. Bl-istess mod, għandha tingħata attenzjoni liż-żgħażagħ minn żoni rurali remoti u lil dawk soġġetti għal diskriminazzjoni fuq il-bażi tal-ġeneru.

| 4.11. | Id-data statistika dwar l-impjieg taż-żgħażagħ b’diżabilità hija wkoll frammentata: l-indikaturi kwantitattivi bħar-rata tal-qgħad għandhom jiġu supplimentati b’indikaturi oħrajn bħal-livell ta’ taħriġ, it-tip ta’ kuntratti offruti (għal kuntratt fiss, permanenti jew temporanju), ir-rata ta’ impjieg f’ambjent ġenerali, ir-rata ta’ impjieg appoġġjat jew ir-rata ta’ qgħad fit-tul, flimkien mas-sitwazzjoni soċjali u finanzjarja ta’ dawn iż-żgħażagħ. |
| --- | --- |

4.11.

Id-data statistika dwar l-impjieg taż-żgħażagħ b’diżabilità hija wkoll frammentata: l-indikaturi kwantitattivi bħar-rata tal-qgħad għandhom jiġu supplimentati b’indikaturi oħrajn bħal-livell ta’ taħriġ, it-tip ta’ kuntratti offruti (għal kuntratt fiss, permanenti jew temporanju), ir-rata ta’ impjieg f’ambjent ġenerali, ir-rata ta’ impjieg appoġġjat jew ir-rata ta’ qgħad fit-tul, flimkien mas-sitwazzjoni soċjali u finanzjarja ta’ dawn iż-żgħażagħ.

5.   It-trattament ugwali taż-żgħażagħ fis-suq tax-xogħol

It-trattament ugwali taż-żgħażagħ fis-suq tax-xogħol

| 5.1. | L-ugwaljanza hija waħda mill-prinċipji u d-drittijiet ewlenin tal-UE abbażi tat-Trattat u l-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-UE u msejsa fuq leġiżlazzjoni sekondarja tal-UE. Qafas ġenerali għat-trattament ugwali fl-impjieg u l-okkupazzjoni huwa pprovdut mid-Direttiva tal-Kunsill 2000/78/KE (11), li għadha adatta għall-iskop tagħha. |
| --- | --- |

5.1.

L-ugwaljanza hija waħda mill-prinċipji u d-drittijiet ewlenin tal-UE abbażi tat-Trattat u l-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-UE u msejsa fuq leġiżlazzjoni sekondarja tal-UE. Qafas ġenerali għat-trattament ugwali fl-impjieg u l-okkupazzjoni huwa pprovdut mid-Direttiva tal-Kunsill 2000/78/KE (11

| 5.2. | Nistgħu naraw li l-futur taż-żgħażagħ huwa tħassib ewlieni tal-UE u li l-prospetti tas-suq tax-xogħol taż-żgħażagħ huma parti importanti ħafna mill-iżvilupp tagħhom. L-UE għandha firxa ta’ politiki u strumenti mmirati lejn iż-żgħażagħ u l-pożizzjoni tagħhom fis-suq tax-xogħol. B’konformità mat-TFUE u l-prinċipju tas-sussidjarjetà, l-Istati Membri għandhom kompetenzi li jirrigwardaw ħafna minn dawn il-kwistjonijiet u għalhekk il-politiki tagħhom huma punt ċentrali ta’ dan ir-rapport. |
| --- | --- |

5.2.

Nistgħu naraw li l-futur taż-żgħażagħ huwa tħassib ewlieni tal-UE u li l-prospetti tas-suq tax-xogħol taż-żgħażagħ huma parti importanti ħafna mill-iżvilupp tagħhom. L-UE għandha firxa ta’ politiki u strumenti mmirati lejn iż-żgħażagħ u l-pożizzjoni tagħhom fis-suq tax-xogħol. B’konformità mat-TFUE u l-prinċipju tas-sussidjarjetà, l-Istati Membri għandhom kompetenzi li jirrigwardaw ħafna minn dawn il-kwistjonijiet u għalhekk il-politiki tagħhom huma punt ċentrali ta’ dan ir-rapport.

| 5.3. | Iż-żgħażagħ batew aktar minn gruppi oħrajn f’varjetà ta’ modi matul il-pandemija. Fid-dawl tal-importanza li għandu dan is-suġġett, ikun ġust li wieħed jeżamina kwalunkwe aspett speċifiku tal-politika tas-suq tax-xogħol u, abbażi ta’ din l-evidenza, jiddetermina jekk iż-żgħażagħ humiex b’xi mod trattati inqas favorevoli minn oħrajn abbażi tal-età tagħhom biss. Peress li dan is-suġġett huwa potenzjalment wiesgħa, importanti li jkun ċar x’għandu jiġi eżaminat f’din l-Opinjoni. L-enfasi hawn hija t-trattament li huwa ovvjament u direttament inqas favorevoli taż-żgħażagħ fil-liġijiet u l-politiki abbażi tal-età tagħhom biss. Inevitabbilment, hemm iżjed enfasi fuq l-oqsma fejn hemm l-aktar informazzjoni u ċarezza disponibbli. Dawn huma kif ġej: il-pagi minimi, ir-regoli tas-sigurtà soċjali u tal-assistenza soċjali u, xi ftit inqas (minħabba l-ħidma li diġà saret), l-internships mhux imħallsa. |
| --- | --- |

5.3.

Iż-żgħażagħ batew aktar minn gruppi oħrajn f’varjetà ta’ modi matul il-pandemija. Fid-dawl tal-importanza li għandu dan is-suġġett, ikun ġust li wieħed jeżamina kwalunkwe aspett speċifiku tal-politika tas-suq tax-xogħol u, abbażi ta’ din l-evidenza, jiddetermina jekk iż-żgħażagħ humiex b’xi mod trattati inqas favorevoli minn oħrajn abbażi tal-età tagħhom biss. Peress li dan is-suġġett huwa potenzjalment wiesgħa, importanti li jkun ċar x’għandu jiġi eżaminat f’din l-Opinjoni. L-enfasi hawn hija t-trattament li huwa ovvjament u direttament inqas favorevoli taż-żgħażagħ fil-liġijiet u l-politiki abbażi tal-età tagħhom biss. Inevitabbilment, hemm iżjed enfasi fuq l-oqsma fejn hemm l-aktar informazzjoni u ċarezza disponibbli. Dawn huma kif ġej: il-pagi minimi, ir-regoli tas-sigurtà soċjali u tal-assistenza soċjali u, xi ftit inqas (minħabba l-ħidma li diġà saret), l-internships mhux imħallsa.

6.   Pagi minimi

Pagi minimi

| 6.1. | B’konformità mat-TFUE (12) u mal-prinċipju tas-sussidjarjetà, il-pagi minimi huma kompetenza tal-Istati Membri, iżda l-Unjoni Ewropea tista’ tadotta miżuri mfassla biex jinkoraġġixxu l-kooperazzjoni bejn l-Istati Membri, inkluż direttivi. Fit-tħejjija għad-Direttiva (UE) 2022/2041 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (13) dwar pagi minimi adegwati fl-Unjoni Ewropea, li ġiet adottata, il-Kummissjoni qalet li, fil-maġġoranza tal-Istati Membri, l-adegwatezza tal-paga minima mhijiex suffiċjenti u/jew hemm lakuni fil-kopertura tal-protezzjoni tal-paga minima, anke jekk il-protezzjoni tal-paga minima teżisti fl-Istati Membri kollha tal-UE, jew permezz ta’ dispożizzjonijiet leġiżlattivi (“pagi minimi statutorji”) u/jew permezz ta’ ftehimiet kollettivi. Il-proposta tinbet mill-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali. |
| --- | --- |

6.1.

B’konformità mat-TFUE (12

13

| 6.2. | Id-Direttiva għandha l-għan li tiżgura li l-ħaddiema fl-Unjoni jkunu protetti b’pagi minimi adegwati li jippermettulhom għajxien deċenti, irrispettivament minn fejn jaħdmu. Biex jintlaħaq dan l-objettiv ġenerali, il-proposta tistabbilixxi qafas biex tittejjeb l-adegwatezza tal-pagi minimi u biex jiżdied l-aċċess tal-ħaddiema għall-protezzjoni tal-paga minima. Dawn l-objettivi huma rilevanti kemm għas-sistemi tal-paga minima statutorja kif ukoll għal dawk li jiddependu fuq in-negozjar kollettiv. Id-Direttiva hija mfassla biex tilħaq dawn l-objettivi filwaqt li tqis u tirrispetta bis-sħiħ l-ispeċifiċitajiet tas-sistemi nazzjonali, il-kompetenzi nazzjonali, l-awtonomija tal-imsieħba soċjali, u l-libertà kuntrattwali. |
| --- | --- |

6.2.

Id-Direttiva għandha l-għan li tiżgura li l-ħaddiema fl-Unjoni jkunu protetti b’pagi minimi adegwati li jippermettulhom għajxien deċenti, irrispettivament minn fejn jaħdmu. Biex jintlaħaq dan l-objettiv ġenerali, il-proposta tistabbilixxi qafas biex tittejjeb l-adegwatezza tal-pagi minimi u biex jiżdied l-aċċess tal-ħaddiema għall-protezzjoni tal-paga minima. Dawn l-objettivi huma rilevanti kemm għas-sistemi tal-paga minima statutorja kif ukoll għal dawk li jiddependu fuq in-negozjar kollettiv. Id-Direttiva hija mfassla biex tilħaq dawn l-objettivi filwaqt li tqis u tirrispetta bis-sħiħ l-ispeċifiċitajiet tas-sistemi nazzjonali, il-kompetenzi nazzjonali, l-awtonomija tal-imsieħba soċjali, u l-libertà kuntrattwali.

| 6.3. | Il-pagi minimi huma wieħed mill-oqsma fejn hemm ammont konsiderevoli ta’ trattament inugwali taż-żgħażagħ fl-Istati Membri tal-UE. Iż-żgħażagħ huma partikolarment dipendenti fuq il-paga minima, b’aktar minn 1 żagħżugħ/a minn kull 4 jaqilgħu l-paga minima, mqabbel ma’ 1 adult/a minn kull 10, skont il-Forum Ewropew taż-Żgħażagħ. Għadd ta’ Stati Membri ffissaw “pagi minimi għaż-żgħażagħ” speċifiċi, li f’kull każ huma aktar baxxi mill-paga minima ġenerali għal gruppi tal-età partikolari, filwaqt li Stati Membri oħra jeskludu żgħażagħ taħt it-18-il sena mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni dwar il-paga minima. Dan huwa l-każ fil-Belġju, Franza, l-Irlanda, l-Lussemburgu, il-Ġermanja, Malta u n-Netherlands. Id-dispożizzjonijiet ta’ Franza forsi ma humiex dipendenti wisq fuq l-età, iżda bl-implikazzjoni li jaffettwaw ħafna żgħażagħ. Hemm rati oħrajn imnaqqsa għall-apprendistati, iżda dawn ma humiex is-suġġett ta’ dan ir-rapport u ġeneralment ikunu determinati minn ftehim bejn l-imsieħba soċjali. Ir-Renju Unit ukoll għandu pagi sottominimi għaż-żgħażagħ. Id-dettalji sħaħ huma disponibbli fl-Anness 1. |
| --- | --- |

6.3.

Il-pagi minimi huma wieħed mill-oqsma fejn hemm ammont konsiderevoli ta’ trattament inugwali taż-żgħażagħ fl-Istati Membri tal-UE. Iż-żgħażagħ huma partikolarment dipendenti fuq il-paga minima, b’aktar minn 1 żagħżugħ/a minn kull 4 jaqilgħu l-paga minima, mqabbel ma’ 1 adult/a minn kull 10, skont il-Forum Ewropew taż-Żgħażagħ. Għadd ta’ Stati Membri ffissaw “pagi minimi għaż-żgħażagħ” speċifiċi, li f’kull każ huma aktar baxxi mill-paga minima ġenerali għal gruppi tal-età partikolari, filwaqt li Stati Membri oħra jeskludu żgħażagħ taħt it-18-il sena mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni dwar il-paga minima. Dan huwa l-każ fil-Belġju, Franza, l-Irlanda, l-Lussemburgu, il-Ġermanja, Malta u n-Netherlands. Id-dispożizzjonijiet ta’ Franza forsi ma humiex dipendenti wisq fuq l-età, iżda bl-implikazzjoni li jaffettwaw ħafna żgħażagħ. Hemm rati oħrajn imnaqqsa għall-apprendistati, iżda dawn ma humiex is-suġġett ta’ dan ir-rapport u ġeneralment ikunu determinati minn ftehim bejn l-imsieħba soċjali. Ir-Renju Unit ukoll għandu pagi sottominimi għaż-żgħażagħ. Id-dettalji sħaħ huma disponibbli fl-Anness 1.

| 6.4. | Dawn il-pagi minimi għaż-żgħażagħ ma jqisux id-dritt taż-żgħażagħ għal paga ugwali għal xogħol ugwali, filwaqt li riċerka tal-ILO uriet ripetutament li huma wkoll ineffettivi fit-tisħiħ tar-rati ta’ impjieg taż-żgħażagħ. Il-kwistjoni ewlenija hija paga ugwali għal xogħol ugwali. Fil-fatt, l-organizzazzjonijiet taż-żgħażagħ ġew infurmati miż-żgħażagħ li, wara perjodu ta’ impieg, ġieli jissorveljaw jew iħarrġu lil kollegi akbar minnhom fl-età għall-istess xogħol, iżda jirċievu paga aktar baxxa, jew saħansitra jintalbu jkollhom rwoli ta’ superviżjoni b’paga aktar baxxa mill-kollegi tagħhom minħabba dawn ir-regolamenti. |
| --- | --- |

6.4.

Dawn il-pagi minimi għaż-żgħażagħ ma jqisux id-dritt taż-żgħażagħ għal paga ugwali għal xogħol ugwali, filwaqt li riċerka tal-ILO uriet ripetutament li huma wkoll ineffettivi fit-tisħiħ tar-rati ta’ impjieg taż-żgħażagħ. Il-kwistjoni ewlenija hija paga ugwali għal xogħol ugwali. Fil-fatt, l-organizzazzjonijiet taż-żgħażagħ ġew infurmati miż-żgħażagħ li, wara perjodu ta’ impieg, ġieli jissorveljaw jew iħarrġu lil kollegi akbar minnhom fl-età għall-istess xogħol, iżda jirċievu paga aktar baxxa, jew saħansitra jintalbu jkollhom rwoli ta’ superviżjoni b’paga aktar baxxa mill-kollegi tagħhom minħabba dawn ir-regolamenti.

| 6.5. | Għaldaqstant, filwaqt li f’dawn l-Istati Membri ż-żgħażagħ jitħallew isuqu, jivvutaw, u jingħaqdu fl-armata, u huma trattati bħala adulti f’kull sens, mhumiex intitolati li jirċievu l-paga minima sħiħa għall-adulti. Fin-Netherlands, il-pagi minimi għaż-żgħażagħ huma saħansitra stabbiliti bħala 30 % tar-rata tal-paga minima għall-adulti għall-faxxa t’età l-aktar żgħira, li jippreżenta xkiel serju għall-kapaċità tagħhom li jgħixu ħajja indipendenti u jgawdu minn standard ta’ għajxien deċenti. Minkejja li l-UE ddikjarat l-2022 bħala s-Sena taż-Żgħażagħ, il-pożizzjoni politika maqbula fil-proċess leġiżlattiv rappurtata ma qisitx b’mod sostanzjali l-kwistjonijiet differenzjali għaż-żgħażagħ. |
| --- | --- |

6.5.

Għaldaqstant, filwaqt li f’dawn l-Istati Membri ż-żgħażagħ jitħallew isuqu, jivvutaw, u jingħaqdu fl-armata, u huma trattati bħala adulti f’kull sens, mhumiex intitolati li jirċievu l-paga minima sħiħa għall-adulti. Fin-Netherlands, il-pagi minimi għaż-żgħażagħ huma saħansitra stabbiliti bħala 30 % tar-rata tal-paga minima għall-adulti għall-faxxa t’età l-aktar żgħira, li jippreżenta xkiel serju għall-kapaċità tagħhom li jgħixu ħajja indipendenti u jgawdu minn standard ta’ għajxien deċenti. Minkejja li l-UE ddikjarat l-2022 bħala s-Sena taż-Żgħażagħ, il-pożizzjoni politika maqbula fil-proċess leġiżlattiv rappurtata ma qisitx b’mod sostanzjali l-kwistjonijiet differenzjali għaż-żgħażagħ.

| 6.6. | Analiżi tal-metadata reċenti li saret mill-ILO dwar l-impatt tal-pagi minimi għaż-żgħażagħ, li eżaminat 43 dokument xjentifiku ppubblikati mill-1990 ’l hawn, sabet li fil-maġġoranza assoluta tal-każijiet, l-effetti tal-pagi minimi fuq l-impjieg fost iż-żgħażagħ huma jew xejn jew żgħar ferm. F’xi każijiet, meta żdiedet ir-rata tal-paga minima għaż-żgħażagħ, żdiedet saħansitra r-rata ta’ impjieg taż-żgħażagħ. Fil-valutazzjoni tal-impatt tagħha tad-Direttiva, il-Kummissjoni Ewropea ddeskriviet is-sejbiet tar-riċerka mill-Portugall, il-Belġju u n-Netherlands li juru li l-pagi minimi għaż-żgħażagħ ma għandhom l-ebda effetti sinifikanti fuq ir-rati ta’ impjieg taż-żgħażagħ. |
| --- | --- |

6.6.

Analiżi tal-metadata reċenti li saret mill-ILO dwar l-impatt tal-pagi minimi għaż-żgħażagħ, li eżaminat 43 dokument xjentifiku ppubblikati mill-1990 ’l hawn, sabet li fil-maġġoranza assoluta tal-każijiet, l-effetti tal-pagi minimi fuq l-impjieg fost iż-żgħażagħ huma jew xejn jew żgħar ferm. F’xi każijiet, meta żdiedet ir-rata tal-paga minima għaż-żgħażagħ, żdiedet saħansitra r-rata ta’ impjieg taż-żgħażagħ. Fil-valutazzjoni tal-impatt tagħha tad-Direttiva, il-Kummissjoni Ewropea ddeskriviet is-sejbiet tar-riċerka mill-Portugall, il-Belġju u n-Netherlands li juru li l-pagi minimi għaż-żgħażagħ ma għandhom l-ebda effetti sinifikanti fuq ir-rati ta’ impjieg taż-żgħażagħ.

7.   Pagamenti għall-qgħad

Pagamenti għall-qgħad

| 7.1. | Qasam ieħor fejn jista’ jkun hemm trattament differenzjali taż-żgħażagħ huwa matul il-perjodi tal-qgħad. Mill-ġdid, dawn huma prinċipalment kompetenzi tal-Istati Membri, b’mod partikolari fil-każ tar-rati ta’ pagament, il-perjodi ta’ ħlas u l-kriterji. Hemm livell għoli ta’ diversità u kumplessità fost is-sistemi nazzjonali fl-Ewropa. Madankollu, nistgħu nimmaġinaw xenarji fejn dawn id-differenzjali ser iħallu impatt fuq kwistjonijiet bħall-impjieg u l-moviment liberu fi ħdan l-UE. Iż-żgħażagħ jistgħu jkunu żvantaġġati wkoll mis-sistemi tal-benefiċċji tal-qgħad, peress li jista’ ma jkunux lestew il-perjodu meħtieġ ta’ “kontributi” biex jikkwalifikaw għas-sistemi relevanti. |
| --- | --- |

7.1.

Qasam ieħor fejn jista’ jkun hemm trattament differenzjali taż-żgħażagħ huwa matul il-perjodi tal-qgħad. Mill-ġdid, dawn huma prinċipalment kompetenzi tal-Istati Membri, b’mod partikolari fil-każ tar-rati ta’ pagament, il-perjodi ta’ ħlas u l-kriterji. Hemm livell għoli ta’ diversità u kumplessità fost is-sistemi nazzjonali fl-Ewropa. Madankollu, nistgħu nimmaġinaw xenarji fejn dawn id-differenzjali ser iħallu impatt fuq kwistjonijiet bħall-impjieg u l-moviment liberu fi ħdan l-UE. Iż-żgħażagħ jistgħu jkunu żvantaġġati wkoll mis-sistemi tal-benefiċċji tal-qgħad, peress li jista’ ma jkunux lestew il-perjodu meħtieġ ta’ “kontributi” biex jikkwalifikaw għas-sistemi relevanti.

| 7.2. | Lil hinn minn dawn l-iskemi, l-Istati Membri jipprovdu pagamenti tal-assistenza soċjali, li jvarjaw b’mod konsiderevoli, bis-sistemi ta’ assistenza soċjali jaqgħu wkoll fil-kompetenza nazzjonali. Xi wħud huma soġġetti għal ittestjar tal-mezzi u oħrajn mhumiex. Imbagħad hemm xenarju pjuttost kumpless fil-każ tal-età, u dawn il-pagamenti u dan ir-rapport ma jirriflettux sew dan is-suġġett. Inevitabbilment hemm varjazzjonijiet fil-perjodi u d-durata tal-kwalifika, kif ukoll bosta fatturi oħrajn. Bla dubju hemm il-ħtieġa għal data aħjar u aktar ċara biex tippermetti li ssir aktar riċerka. Jistgħu jsiru l-osservazzjonijiet li ġejjin:






  — | F’xi sistemi jsiru arranġamenti speċjali għal min għandu aktar minn 45 sena jew għal gruppi ta’ età oħrajn. Għadd limitat ta’ pajjiżi jipprovdu perjodi ta’ kwalifika iqsar għal dawk li għandhom inqas minn 25 sena. |
| --- | --- | --- |

7.2.

Lil hinn minn dawn l-iskemi, l-Istati Membri jipprovdu pagamenti tal-assistenza soċjali, li jvarjaw b’mod konsiderevoli, bis-sistemi ta’ assistenza soċjali jaqgħu wkoll fil-kompetenza nazzjonali. Xi wħud huma soġġetti għal ittestjar tal-mezzi u oħrajn mhumiex. Imbagħad hemm xenarju pjuttost kumpless fil-każ tal-età, u dawn il-pagamenti u dan ir-rapport ma jirriflettux sew dan is-suġġett. Inevitabbilment hemm varjazzjonijiet fil-perjodi u d-durata tal-kwalifika, kif ukoll bosta fatturi oħrajn. Bla dubju hemm il-ħtieġa għal data aħjar u aktar ċara biex tippermetti li ssir aktar riċerka. Jistgħu jsiru l-osservazzjonijiet li ġejjin:

—

F’xi sistemi jsiru arranġamenti speċjali għal min għandu aktar minn 45 sena jew għal gruppi ta’ età oħrajn. Għadd limitat ta’ pajjiżi jipprovdu perjodi ta’ kwalifika iqsar għal dawk li għandhom inqas minn 25 sena.

| — | Fl-Iżvezja, żgħażagħ qiegħda (ta’ bejn it-18 u l-24 sena) li jieħdu sehem fi programmi ta’ politika tas-suq tax-xogħol li jirċievu “għotja għall-attività” (aktivitetsstöd bl-Iżvediż), b’intitolament sottostanti għall-benefiċċji tal-qgħad, ser ikunu soġġetti għal tnaqqis aktar radikali fl-ammont ta’ benefiċċji pagabbli, skont id-dispożizzjonijiet tal-iskema ta’ benefiċċji tal-qgħad. |
| --- | --- |

—

Fl-Iżvezja, żgħażagħ qiegħda (ta’ bejn it-18 u l-24 sena) li jieħdu sehem fi programmi ta’ politika tas-suq tax-xogħol li jirċievu “għotja għall-attività” (aktivitetsstöd bl-Iżvediż), b’intitolament sottostanti għall-benefiċċji tal-qgħad, ser ikunu soġġetti għal tnaqqis aktar radikali fl-ammont ta’ benefiċċji pagabbli, skont id-dispożizzjonijiet tal-iskema ta’ benefiċċji tal-qgħad.

aktivitetsstöd

| — | Fil-Lussemburgu, allokazzjoni li tammonta għal 70 % u 40 % tal-paga minima soċjali (salaire social minimum bil-Franċiż) għal żgħażagħ ta’ 18-il sena u ta’ 16/17-il sena rispettivament, tingħata wara perjodu ta’ stennija ta’ 36 ġimgħa, li jista’ jitnaqqas għal 26 ġimgħa jekk l-applikant ikun qed jistudja. |
| --- | --- |

—

Fil-Lussemburgu, allokazzjoni li tammonta għal 70 % u 40 % tal-paga minima soċjali (salaire social minimum bil-Franċiż) għal żgħażagħ ta’ 18-il sena u ta’ 16/17-il sena rispettivament, tingħata wara perjodu ta’ stennija ta’ 36 ġimgħa, li jista’ jitnaqqas għal 26 ġimgħa jekk l-applikant ikun qed jistudja.

salaire social minimum

| — | L-allokazzjoni għal min qed ifittex impjieg (Job Seekers Allowance) tal-Irlanda (pagament ta’ assistenza) hija madwar 60 % tal-allokazzjoni għall-adulti għal dawk li għandhom bejn 18-24 sena li mhumiex qed “jgħixu b’mod indipendenti”. Ir-rata sħiħa titħallas lil dawk li jsegwu korsijiet u taħriġ rilevanti. |
| --- | --- |

—

L-allokazzjoni għal min qed ifittex impjieg (Job Seekers Allowance) tal-Irlanda (pagament ta’ assistenza) hija madwar 60 % tal-allokazzjoni għall-adulti għal dawk li għandhom bejn 18-24 sena li mhumiex qed “jgħixu b’mod indipendenti”. Ir-rata sħiħa titħallas lil dawk li jsegwu korsijiet u taħriġ rilevanti.

8.   Internships mhux imħallsa

Internships mhux imħallsa

| 8.1. | Il-Parlament Ewropew sejjaħ għal projbizzjoni fuq internships mhux imħallsa, u l-Kumitat tad-Drittijiet Soċjali tal-Kunsill tal-Ewropa ddetermina li l-lakuni fil-leġiżlazzjoni tal-Belġju jippermettu li ż-żgħażagħ jiġu sfruttati bħala ħaddiema b’xejn permezz ta’ internships mhux imħallsa. Is-sentenza tal-Kumitat, li nħarġet wara li tressaq lment kollettiv mill-Forum Ewropew taż-Żgħażagħ, sabet li s-sistemi ta’ spezzjoni tax-xogħol attwali fil-Belġju jonqsu milli joffru biżżejjed protezzjoni lill-ħaddiema żgħażagħ vulnerabbli u żvantaġġati.
  L-oqfsa regolatorji tal-Istati Membri b’mod ġenerali u l-istrettezza tar-regolamentazzjoni b’mod partikolari jvarjaw ħafna kemm fost it-tipi differenti ta’ apprendistati kif ukoll minn Stat Membru għal ieħor. F’xi Stati Membri ma hemm ebda definizzjoni legali ta’ traineeships. |
| --- | --- |

8.1.

Il-Parlament Ewropew sejjaħ għal projbizzjoni fuq internships mhux imħallsa, u l-Kumitat tad-Drittijiet Soċjali tal-Kunsill tal-Ewropa ddetermina li l-lakuni fil-leġiżlazzjoni tal-Belġju jippermettu li ż-żgħażagħ jiġu sfruttati bħala ħaddiema b’xejn permezz ta’ internships mhux imħallsa. Is-sentenza tal-Kumitat, li nħarġet wara li tressaq lment kollettiv mill-Forum Ewropew taż-Żgħażagħ, sabet li s-sistemi ta’ spezzjoni tax-xogħol attwali fil-Belġju jonqsu milli joffru biżżejjed protezzjoni lill-ħaddiema żgħażagħ vulnerabbli u żvantaġġati.

L-oqfsa regolatorji tal-Istati Membri b’mod ġenerali u l-istrettezza tar-regolamentazzjoni b’mod partikolari jvarjaw ħafna kemm fost it-tipi differenti ta’ apprendistati kif ukoll minn Stat Membru għal ieħor. F’xi Stati Membri ma hemm ebda definizzjoni legali ta’ traineeships.

| 8.2. | Ir-rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar il-qafas ta’ kwalità għat-traineeships, adottata fl-2013, għandha l-għan li tiżgura li t-traineeships jiffaċilitaw b’mod effiċjenti t-tranżizzjonijiet bejn l-edukazzjoni u x-xogħol u b’hekk tiżdied l-impjegabbiltà taż-żgħażagħ. Il-proposta tistabbilixxi linji gwida li jistgħu jiżguraw kontenut ta’ tagħlim ta’ kwalità għolja u kundizzjonijiet ta’ xogħol adegwati. |
| --- | --- |

8.2.

Ir-rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar il-qafas ta’ kwalità għat-traineeships, adottata fl-2013, għandha l-għan li tiżgura li t-traineeships jiffaċilitaw b’mod effiċjenti t-tranżizzjonijiet bejn l-edukazzjoni u x-xogħol u b’hekk tiżdied l-impjegabbiltà taż-żgħażagħ. Il-proposta tistabbilixxi linji gwida li jistgħu jiżguraw kontenut ta’ tagħlim ta’ kwalità għolja u kundizzjonijiet ta’ xogħol adegwati.

| 8.3. | L-internships mhux imħallsa jistgħu jiġu definiti bħala perjodi ta’ xogħol, simili għal dawk imwettqa minn impjegati mħallsa, li mhumiex marbuta ma’ proċess formalizzat u espliċitu ta’ edukazzjoni, taħriġ, volontarjat jew kollokament. |
| --- | --- |

8.3.

L-internships mhux imħallsa jistgħu jiġu definiti bħala perjodi ta’ xogħol, simili għal dawk imwettqa minn impjegati mħallsa, li mhumiex marbuta ma’ proċess formalizzat u espliċitu ta’ edukazzjoni, taħriġ, volontarjat jew kollokament.

| 8.4. | Filwaqt li l-esperjenza tax-xogħol u t-tagħlim permezz tal-esperjenza huma vitali għaż-żgħażagħ li jkunu għadhom qed jibdew fis-suq tax-xogħol, dawk li qegħdin isejħu għal azzjoni dwar internships mhux imħallsa jemmnu li hemm wisq żgħażagħ li jinsabu f’sitwazzjoni volatili ta’ internships mhux imħallsa u esperjenza ta’ xogħol ta’ kwalità baxxa, li joħolqu delużjoni konsiderevoli dwar is-suq tax-xogħol f’dan il-grupp ta’ età. |
| --- | --- |

8.4.

Filwaqt li l-esperjenza tax-xogħol u t-tagħlim permezz tal-esperjenza huma vitali għaż-żgħażagħ li jkunu għadhom qed jibdew fis-suq tax-xogħol, dawk li qegħdin isejħu għal azzjoni dwar internships mhux imħallsa jemmnu li hemm wisq żgħażagħ li jinsabu f’sitwazzjoni volatili ta’ internships mhux imħallsa u esperjenza ta’ xogħol ta’ kwalità baxxa, li joħolqu delużjoni konsiderevoli dwar is-suq tax-xogħol f’dan il-grupp ta’ età.

| 8.5. | Il-Forum Ewropew taż-Żgħażagħ eżamina għadd ta’ pajjiżi u l-politiki tagħhom rigward internships mhux imħallsa. Fi Franza, l-internships huma regolati b’mod strett u jistgħu jseħħu biss fi ħdan kurrikuli ta’ edukazzjoni formali. Internships li jdumu xahrejn jew anqas bħala parti mill-edukazzjoni jistgħu jkunu mhux imħallsa. Fir-Rumanija, l-internships huma rregolati b’mod strett b’leġiżlazzjoni speċifika. L-interns huma intitolati għal 50 % tal-paga minima. Internships mhux imħallsa fis-suq tax-xogħol miftuħ huma illegali, iżda l-liġijiet spiss jiġu evitati. |
| --- | --- |

8.5.

Il-Forum Ewropew taż-Żgħażagħ eżamina għadd ta’ pajjiżi u l-politiki tagħhom rigward internships mhux imħallsa. Fi Franza, l-internships huma regolati b’mod strett u jistgħu jseħħu biss fi ħdan kurrikuli ta’ edukazzjoni formali. Internships li jdumu xahrejn jew anqas bħala parti mill-edukazzjoni jistgħu jkunu mhux imħallsa. Fir-Rumanija, l-internships huma rregolati b’mod strett b’leġiżlazzjoni speċifika. L-interns huma intitolati għal 50 % tal-paga minima. Internships mhux imħallsa fis-suq tax-xogħol miftuħ huma illegali, iżda l-liġijiet spiss jiġu evitati.

| 8.6. | L-internships fis-suq tax-xogħol miftuħ mhumiex definiti jew regolati mil-liġi u anqas mhuma komuni fil-Kroazja, iżda jeżistu forom oħra ta’ internships u huma soġġetti għal regolamentazzjoni. Fil-Bulgarija, internships mhux imħallsa li jsiru barra mill-qafas tal-liġijiet tal-internships dedikati huma legali u jseħħu ta’ spiss. Għal internships tas-suq tax-xogħol miftuħ li jsegwu l-liġijiet dwar l-internships, l-interns huma intitolati għal mill-anqas il-paga minima nazzjonali. |
| --- | --- |

8.6.

L-internships fis-suq tax-xogħol miftuħ mhumiex definiti jew regolati mil-liġi u anqas mhuma komuni fil-Kroazja, iżda jeżistu forom oħra ta’ internships u huma soġġetti għal regolamentazzjoni. Fil-Bulgarija, internships mhux imħallsa li jsiru barra mill-qafas tal-liġijiet tal-internships dedikati huma legali u jseħħu ta’ spiss. Għal internships tas-suq tax-xogħol miftuħ li jsegwu l-liġijiet dwar l-internships, l-interns huma intitolati għal mill-anqas il-paga minima nazzjonali.

| 8.7. | Fl-Awstrija, internships fis-suq tax-xogħol miftuħ fit-teorija għandhom ikunu mħallsa skont il-ftehimiet ta’ negozjar kollettiv speċifiċi għal kull settur. Madankollu, l-internships fis-suq tax-xogħol miftuħ jistgħu jkunu mhux imħallsa legalment jekk ikunu kategorizzati bħala relazzjoni edukattiva, u dan iseħħ ta’ spiss. Ix-xogħol mhux imħallas huwa illegali fl-Irlanda, iżda l-liġi spiss ma tiġix infurzata fil-każ tal-internships, b’internships mhux imħallsa li saru prattika komuni u spiss reklamati pubblikament. |
| --- | --- |

8.7.

Fl-Awstrija, internships fis-suq tax-xogħol miftuħ fit-teorija għandhom ikunu mħallsa skont il-ftehimiet ta’ negozjar kollettiv speċifiċi għal kull settur. Madankollu, l-internships fis-suq tax-xogħol miftuħ jistgħu jkunu mhux imħallsa legalment jekk ikunu kategorizzati bħala relazzjoni edukattiva, u dan iseħħ ta’ spiss. Ix-xogħol mhux imħallas huwa illegali fl-Irlanda, iżda l-liġi spiss ma tiġix infurzata fil-każ tal-internships, b’internships mhux imħallsa li saru prattika komuni u spiss reklamati pubblikament.

Brussell, il-15 ta’ Ġunju 2023.

Oliver RÖPKE

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  Stħarriġ riċenti tal-Ewrobarometru dwar Integration of young people into the labour market with particular focus on traineeships (L-integrazzjoni taż-żgħażagħ fis-suq tax-xogħol b’enfasi partikolari fuq it-traineeships [mhux disponibbli bil-Malti]), April 2023, Stħarriġ tal-Ewrobarometru (europa.eu).

1

Integration of young people into the labour market with particular focus on traineeships

(2)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “It-Test taż-Żgħażagħ tal-UE” (opinjoni fuq inizjattiva proprja) (ĠU C 486, 21.12.2022, p. 46).

2

(3)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Deċiżjoni tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar Sena Ewropea taż-Żgħażagħ 2022” (COM(2021) 634 final — 2021/0328 (COD)) (ĠU C 152, 6.4.2022, p. 122).

3

(4)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Deċiżjoni tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar Sena Ewropea taż-Żgħażagħ 2022” (COM(2021) 634 final — 2021/0328 (COD)) (ĠU C 152, 6.4.2022, p. 122).

4

(5)  https://www.disability-europe.net/downloads/1046-ede-task-2-1-statistical-indicators-tables-eu-silc-2018

5

(6)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Kif jiġi ggarantit xogħol deċenti għaż-żgħażagħ u tiġi żgurata l-inklużjoni taż-żgħażagħ barra mill-edukazzjoni, impjieg jew taħriġ (NEETs) permezz tal-iżvilupp adatt ta’ Pjani Nazzjonali ta’ Rkupru” (opinjoni fuq inizjattiva proprja) ĠU C 152, 6.4.2022, p. 27, NEETs u NRRPs.

6

(7)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar ix-“Xogħol prekarju u saħħa mentali” (opinjoni esploratorja mitluba mill-Presidenza Spanjola) (ĠU C 228, 29.6.2023, p. 28).

7

(8)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar id-demokrazija fil-post tax-xogħol (Opinjoni esploratorja mitluba mill-Presidenza Spanjola) (ĠU C 228, 29.6.2023, p. 43).

8

(9)  https://www.disability-europe.net/downloads/1046-ede-task-2-1-statistical-indicators-tables-eu-silc-2018

9

(10)  Institut national de la statistique et des études économiques (Istitut nazzjonali tal-istatistika u tal-istudji ekonomiċi), https://www.insee.fr/en/statistiques/5018508.

10

(11)  Id-Direttiva tal-Kunsill 2000/78/KE tas-27 ta' Novembru 2000 li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ugwaljanza fit-trattament fl-impjieg u fix-xogħol (ĠU L 303, 2.12.2000, p. 16).

11

(12)  TFUE Artikolu 153, paragrafi (2a) u (2b).

12

(13)  Id-Direttiva (UE) 2022/2041 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-19 ta’ Ottubru 2022 dwar pagi minimi adegwati fl-Unjoni Ewropea (ĠU L 275, 25.10.2022, p. 33).

13

Direttiva (UE) 2022/2041 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-19 ta’ Ottubru 2022 dwar pagi minimi adegwati fl-Unjoni Ewropea

---

ANNESS I (1)

Tabella

Rati sottominimi għal Stati Membri tal-UE magħżula u għar-Renju Unit minn Jannar 2021

| Pajjiż | Gruppi tal-ħaddiema | % tar-rata sħiħa | Livell tal-paga minima fl-2021 (EUR sakemm mhux indikat mod ieħor) |
| --- | --- | --- | --- |
| Il-Belġju | Ħaddiema ta’ 16-il sena jew inqas (mingħajr kuntratt għall-istudenti) | 70 | 1 138 /xahar |
| Ħaddiema ta’ 17-il sena (mingħajr kuntratt għall-istudenti) | 76 | 1 236 /xahar |
| Ħaddiema ta’ 18-il sena (b’kuntratt għall-istudenti) | 82 | 1 333 /xahar |
| Ħaddiema ta’ 19-il sena (b’kuntratt għall-istudenti) | 88 | 1 431 /xahar |
| Ħaddiema ta’ 20 sena (b’kuntratt għall-istudenti) | 94 | 1 528 /xahar |
| Franza | Ħaddiema b’inqas minn sitt xhur ta’ esperjenza fis-settur fl-età ta’ 15 u 16-il sena; ħaddiema taħt is-16-il sena li jaħdmu waqt il-vaganzi tas-sajf | 80 | 1 244 /xahar |
| Ħaddiema b’inqas minn sitt xhur ta’ esperjenza fis-settur fl-età ta’ 17-il sena | 90 | 1 399 /xahar |
| Żgħażagħ b’kuntratti professjonali b’alternanza (2), jiddependi mill-età u l-kwalifiki preċedenti | 55 sa 100 | 855 sa 1 555 /xahar |
| Apprendisti, skont l-età, l-anzjanità fil-kariga u l-ftehim settorjali applikabbli | 27 sa 78 | 420 sa 1 213 /xahar |
| Apprendisti (3) | Mhux applikabbli | 3,70 /siegħa |
| Ħaddiema b’diżabbiltajiet impjegati f’ċentri speċifiċi ddedikati għall-inklużjoni ta’ dawn il-ħaddiema | 55 sa 100 | 855 sa 1 555 /xahar |
| Il-Ġermanja | Il-paga minima ma tapplikax għal persuni taħt it-18-il sena. | Mhux applikabbli | 550/xahar |
| L-Irlanda | Ħaddiema taħt it-18-il sena | 70 | 7,14 /siegħa |
| Ħaddiema ta’ 18-il sena | 80 | 8,16 /siegħa |
| Ħaddiema ta’ 19-il sena | 90 | 9,18 /siegħa |
| Il-Latvja | Persuni kkundannati (li qegħdin jiskontaw sentenza f’ħabs) | 50 | 250/xahar |
| Il-Lussemburgu | Ħaddiema ta’ 15-il sena sa inqas minn 17-il sena | 75 | 1 651 /xahar; 9,55 /siegħa |
| Ħaddiema ta’ 17-il sena sa inqas minn 18-il sena | 80 | 1 762 /xahar
  10,18 /siegħa |
| Ħaddiema mhux kwalifikati ta’ 18-il sena u aktar | 100 | 2 202 /xahar
  12,73 /siegħa |
| Malta | Ħaddiema taħt is-17-il sena | 95 | 171/ġimgħa |
| Ħaddiema ta’ 17-il sena | 96 | 174/ġimgħa |
| In-Netherlands | Ħaddiema ta’ 15-il sena | 30 | 505/xahar |
| Ħaddiema ta’ 16-il sena | 34,5 | 581/xahar |
| Ħaddiema ta’ 17-il sena | 39,5 | 666/xahar |
| Ħaddiema ta’ 18-il sena | 50 | 842/xahar |
| Ħaddiema ta’ 19-il sena | 60 | 1 011 /xahar |
| Ħaddiema ta’ 20 sena | 80 | 1 348 /xahar |
| Ħaddiema ta’ 21 sena | 100 | 1 685 /xahar |
| Il-Portugall | Ħaddiema f’apprendistati u internships | 80 | 621/xahar |
| Ħaddiema b’diżabbiltajiet | 50 | 388/xahar |
| Ir-Renju Unit | Ħaddiema taħt it-18-il sena | 47,6 | GBP 4,15 (EUR 4,62 )/siegħa |
| Ħaddiema ta’ bejn 18 u 20 sena | 52,2 | GBP 4,55 (EUR 5,06 )/siegħa |
| Ħaddiema ta’ bejn 21 u 24 sena | 74 | GBP 6,45 (EUR 7,17 )/siegħa |
| Apprendisti taħt id-19-il sena, jew ta’ 19-il sena jew aktar fl-ewwel sena tal-apprendistat tagħhom | 94 | GBP 8,20 (EYR 9,12 )/siegħa |
| Noti: | Il-Ġermanja ma inkludietx rati fis-siegħa jew il-paragun tagħhom mal-livelli tal-paga minima. Dan peress li l-ammont minimu huwa kkalkolat fix-xahar, mhux fis-siegħa. Il-ħlasijiet għal apprendistati ma humiex meqjusin bħala pagi fil-Ġermanja. L-Apprendistati jinkludu ħin fl-iskola. F’termini legali, il-ħlasijiet għal apprendistati huma kumparabbli ma’ stipendji għal studenti universitarji: n/a = mhux applikabbli. |

Pajjiż

Gruppi tal-ħaddiema

% tar-rata sħiħa

Livell tal-paga minima fl-2021 (EUR sakemm mhux indikat mod ieħor)

Il-Belġju

Ħaddiema ta’ 16-il sena jew inqas (mingħajr kuntratt għall-istudenti)

70

1 138 /xahar

Ħaddiema ta’ 17-il sena (mingħajr kuntratt għall-istudenti)

76

1 236 /xahar

Ħaddiema ta’ 18-il sena (b’kuntratt għall-istudenti)

82

1 333 /xahar

Ħaddiema ta’ 19-il sena (b’kuntratt għall-istudenti)

88

1 431 /xahar

Ħaddiema ta’ 20 sena (b’kuntratt għall-istudenti)

94

1 528 /xahar

Franza

Ħaddiema b’inqas minn sitt xhur ta’ esperjenza fis-settur fl-età ta’ 15 u 16-il sena; ħaddiema taħt is-16-il sena li jaħdmu waqt il-vaganzi tas-sajf

80

1 244 /xahar

Ħaddiema b’inqas minn sitt xhur ta’ esperjenza fis-settur fl-età ta’ 17-il sena

90

1 399 /xahar

Żgħażagħ b’kuntratti professjonali b’alternanza (2), jiddependi mill-età u l-kwalifiki preċedenti

55 sa 100

855 sa 1 555 /xahar

Apprendisti, skont l-età, l-anzjanità fil-kariga u l-ftehim settorjali applikabbli

27 sa 78

420 sa 1 213 /xahar

Apprendisti (3)

Mhux applikabbli

3,70 /siegħa

Ħaddiema b’diżabbiltajiet impjegati f’ċentri speċifiċi ddedikati għall-inklużjoni ta’ dawn il-ħaddiema

55 sa 100

855 sa 1 555 /xahar

Il-Ġermanja

Il-paga minima ma tapplikax għal persuni taħt it-18-il sena.

Mhux applikabbli

550/xahar

L-Irlanda

Ħaddiema taħt it-18-il sena

70

7,14 /siegħa

Ħaddiema ta’ 18-il sena

80

8,16 /siegħa

Ħaddiema ta’ 19-il sena

90

9,18 /siegħa

Il-Latvja

Persuni kkundannati (li qegħdin jiskontaw sentenza f’ħabs)

50

250/xahar

Il-Lussemburgu

Ħaddiema ta’ 15-il sena sa inqas minn 17-il sena

75

1 651 /xahar; 9,55 /siegħa

Ħaddiema ta’ 17-il sena sa inqas minn 18-il sena

80

1 762 /xahar

10,18 /siegħa

Ħaddiema mhux kwalifikati ta’ 18-il sena u aktar

100

2 202 /xahar

12,73 /siegħa

Malta

Ħaddiema taħt is-17-il sena

95

171/ġimgħa

Ħaddiema ta’ 17-il sena

96

174/ġimgħa

In-Netherlands

Ħaddiema ta’ 15-il sena

30

505/xahar

Ħaddiema ta’ 16-il sena

34,5

581/xahar

Ħaddiema ta’ 17-il sena

39,5

666/xahar

Ħaddiema ta’ 18-il sena

50

842/xahar

Ħaddiema ta’ 19-il sena

60

1 011 /xahar

Ħaddiema ta’ 20 sena

80

1 348 /xahar

Ħaddiema ta’ 21 sena

100

1 685 /xahar

Il-Portugall

Ħaddiema f’apprendistati u internships

80

621/xahar

Ħaddiema b’diżabbiltajiet

50

388/xahar

Ir-Renju Unit

Ħaddiema taħt it-18-il sena

47,6

GBP 4,15 (EUR 4,62 )/siegħa

Ħaddiema ta’ bejn 18 u 20 sena

52,2

GBP 4,55 (EUR 5,06 )/siegħa

Ħaddiema ta’ bejn 21 u 24 sena

74

GBP 6,45 (EUR 7,17 )/siegħa

Apprendisti taħt id-19-il sena, jew ta’ 19-il sena jew aktar fl-ewwel sena tal-apprendistat tagħhom

94

GBP 8,20 (EYR 9,12 )/siegħa

Noti:

Il-Ġermanja ma inkludietx rati fis-siegħa jew il-paragun tagħhom mal-livelli tal-paga minima. Dan peress li l-ammont minimu huwa kkalkolat fix-xahar, mhux fis-siegħa. Il-ħlasijiet għal apprendistati ma humiex meqjusin bħala pagi fil-Ġermanja. L-Apprendistati jinkludu ħin fl-iskola. F’termini legali, il-ħlasijiet għal apprendistati huma kumparabbli ma’ stipendji għal studenti universitarji: n/a = mhux applikabbli.

| Sors: | Network ta’ Korrispondenti tal-Eurofound, abbażi ta” sorsi mill-uffiċċji nazzjonali. |
| --- | --- |

Sors:

Network ta’ Korrispondenti tal-Eurofound, abbażi ta” sorsi mill-uffiċċji nazzjonali.

---

(1)  Adattat minn: https://www.eurofound.europa.eu/sites/default/files/ef_publication/field_ef_document/ef21015en.pdf

(2)  
  Fi Franza, dawn il-kuntratti jippermettu lil ħaddiema żgħażagħ jiksbu kwalifika professjonali u jippromovu l-integrazzjoni professjonali jew l-integrazzjoni mill-ġdid tagħhom.

(3)  
  Jistgħu jkunu mhux imħallsa, jekk anqas minn xahrejn.

---

| 18.8.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 293/58 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 293/58

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Protokoll dwar il-Progress Soċjali

(Opinjoni esploratorja mitluba mill-Presidenza Spanjola)

(2023/C 293/09)

| Relatur: | María del Carmen BARRERA CHAMORRO |
| --- | --- |
| Korelatur: | Diego DUTTO |

Relatur:

María del Carmen BARRERA CHAMORRO

María del Carmen BARRERA CHAMORRO

Korelatur:

Diego DUTTO

Diego DUTTO

| Talba għall-konsultazzjoni mill-Presidenza Spanjola tal-Kunsill | Ittra, 8.12.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| | Opinjoni esploratorja |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 31.5.2023 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 15.6.2023 |
| Sessjoni plenarja Nru | 579 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 134/100/7 |

Talba għall-konsultazzjoni mill-Presidenza Spanjola tal-Kunsill

Ittra, 8.12.2022

Bażi legali

Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Opinjoni esploratorja

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza

Adozzjoni fis-sezzjoni

31.5.2023

Adozzjoni fil-plenarja

15.6.2023

Sessjoni plenarja Nru

579

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

134/100/7

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jfakkar li l-kisba ta’ “ekonomija soċjali tas-suq kompetittiva ħafna” (Artikolu 3(3) tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea (TUE)) teħtieġ, skont it-Trattati, il-promozzjoni tas-suq intern u l-politika soċjali, skont l-hekk imsejħa “klawżola soċjali orizzontali” (Artikolu 9 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE)). Skont dawn, kull politika u pjan ta’ azzjoni tal-UE għandhom jitfasslu u jiġu implimentati b’mod li jippromovu swieq tax-xogħol inklużivi u sistemi ta’ protezzjoni soċjali xierqa. |
| --- | --- |

1.1.

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jfakkar li l-kisba ta’ “ekonomija soċjali tas-suq kompetittiva ħafna” (Artikolu 3(3) tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea (TUE)) teħtieġ, skont it-Trattati, il-promozzjoni tas-suq intern u l-politika soċjali, skont l-hekk imsejħa “klawżola soċjali orizzontali” (Artikolu 9 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE)). Skont dawn, kull politika u pjan ta’ azzjoni tal-UE għandhom jitfasslu u jiġu implimentati b’mod li jippromovu swieq tax-xogħol inklużivi u sistemi ta’ protezzjoni soċjali xierqa.

| 1.2. | Il-KESE jaqbel mal-proposta fir-rapport finali tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa (Mejju 2022) li, sabiex titmexxa ’l quddiem l-ekonomija soċjali tas-suq (1), tiġi inkluża t-talba lill-UE, lill-Istati Membri u lill-imsieħba soċjali biex, fost l-oħrajn, jintroduċu miżuri li jiżguraw l-implimentazzjoni sħiħa tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali (Novembru 2017) u l-pjan ta’ azzjoni tiegħu (Marzu 2021), b’mod partikolari l-aktar miri rilevanti taħt l-Aġenda 2030, fil-livell tal-UE, nazzjonali u reġjonali, u li mat-Trattati jiżdied Protokoll dwar il-Progress Soċjali. |
| --- | --- |

1.2.

Il-KESE jaqbel mal-proposta fir-rapport finali tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa (Mejju 2022) li, sabiex titmexxa ’l quddiem l-ekonomija soċjali tas-suq (1

| 1.3. | Il-KESE jilqa’ l-fatt li permezz tal-Protokoll dwar il-Progress Soċjali, il-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa tippromovi garanziji mtejba sabiex id-drittijiet soċjali jiġu protetti b’mod effettiv f’każ ta’ kunflitt mal-libertajiet ekonomiċi (ara l-miżura 5, il-proposta 13), filwaqt li jiġu evitati r-rigressjonijiet f’dawn tal-aħħar (il-miżura 2, il-proposta 14). |
| --- | --- |

1.3.

Il-KESE jilqa’ l-fatt li permezz tal-Protokoll dwar il-Progress Soċjali, il-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa tippromovi garanziji mtejba sabiex id-drittijiet soċjali jiġu protetti b’mod effettiv f’każ ta’ kunflitt mal-libertajiet ekonomiċi (ara l-miżura 5, il-proposta 13), filwaqt li jiġu evitati r-rigressjonijiet f’dawn tal-aħħar (il-miżura 2, il-proposta 14).

| 1.4. | Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon il-proposta tal-Kummissjoni Ewropea li tiftaħ il-possibbiltà ta’ riforma tat-Trattati, kif saret fl-aħħar diskors dwar l-Istat tal-Unjoni, u jqis li huwa xieraq, skont il-proposta tal-Parlament Ewropew, li fost l-aspetti li għandhom jiġu riformati jkun inkluż il-Protokoll dwar il-Progress Soċjali. Il-KESE jqis li l-konklużjonijiet tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa huma pjan direzzjonali adatt għat-twettiq ta’ din ir-riforma. |
| --- | --- |

1.4.

Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon il-proposta tal-Kummissjoni Ewropea li tiftaħ il-possibbiltà ta’ riforma tat-Trattati, kif saret fl-aħħar diskors dwar l-Istat tal-Unjoni, u jqis li huwa xieraq, skont il-proposta tal-Parlament Ewropew, li fost l-aspetti li għandhom jiġu riformati jkun inkluż il-Protokoll dwar il-Progress Soċjali. Il-KESE jqis li l-konklużjonijiet tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa huma pjan direzzjonali adatt għat-twettiq ta’ din ir-riforma.

| 1.5. | L-għan ta’ Protokoll dwar il-Progress Soċjali jinqasam fi tlieta:






  (1) | jiżgura li, f’każ ta’ kunflitt, id-drittijiet fundamentali u soċjali jieħdu preċedenza fuq il-libertajiet ekonomiċi u politiki oħra tal-UE; |
| --- | --- | --- |

1.5.

L-għan ta’ Protokoll dwar il-Progress Soċjali jinqasam fi tlieta:

(1)

jiżgura li, f’każ ta’ kunflitt, id-drittijiet fundamentali u soċjali jieħdu preċedenza fuq il-libertajiet ekonomiċi u politiki oħra tal-UE;

| (2) | jiżgura r-rispett għall-awtonomija tal-imsieħba soċjali u l-funzjonament kif imiss tas-sistemi nazzjonali tad-djalogu soċjali u r-relazzjonijiet tax-xogħol; u |
| --- | --- |

(2)

jiżgura r-rispett għall-awtonomija tal-imsieħba soċjali u l-funzjonament kif imiss tas-sistemi nazzjonali tad-djalogu soċjali u r-relazzjonijiet tax-xogħol; u

| (3) | jiżgura l-progress soċjali, waqt li jiġu żgurati l-promozzjoni u l-protezzjoni tal-ogħla standards f’termini ta’ drittijiet soċjali, kemm jekk derivati mil-liġi nazzjonali, Ewropea jew internazzjonali, kif ukoll jiġu evitati r-rigressjoni u ċ-ċirkomvenzjoni ta’ tali liġi. |
| --- | --- |

(3)

jiżgura l-progress soċjali, waqt li jiġu żgurati l-promozzjoni u l-protezzjoni tal-ogħla standards f’termini ta’ drittijiet soċjali, kemm jekk derivati mil-liġi nazzjonali, Ewropea jew internazzjonali, kif ukoll jiġu evitati r-rigressjoni u ċ-ċirkomvenzjoni ta’ tali liġi.

| 1.6. | Il-KESE jqis li l-Presidenza Spanjola tal-UE hija opportunità kbira biex din il-proposta titmexxa ’l quddiem u jħeġġeġ lill-istituzzjonijiet tal-UE, fil-qafas tad-djalogu soċjali Ewropew, biex jimxu ’l quddiem f’dan il-proċess. |
| --- | --- |

1.6.

Il-KESE jqis li l-Presidenza Spanjola tal-UE hija opportunità kbira biex din il-proposta titmexxa ’l quddiem u jħeġġeġ lill-istituzzjonijiet tal-UE, fil-qafas tad-djalogu soċjali Ewropew, biex jimxu ’l quddiem f’dan il-proċess.

| 1.7. | Għal dan il-għan, il-KESE jħeġġeġ lill-Presidenza Spanjola biex, wara analiżi adatta minn esperti ta’ livell għoli, inklużi l-imsieħba soċjali, tlaqqa’ Kunsill tal-Ministri għall-Affarijiet Soċjali biex jaqbel dwar proposta konġunta u jippermetti li jsir summit Ewropew speċifiku biex jadottaha, jekk ikun meħtieġ. L-importanza ta’ din il-kwistjoni teħtieġ l-involviment istituzzjonali massimu fil-livelli differenti ta’ kompetenza fl-UE. |
| --- | --- |

1.7.

Għal dan il-għan, il-KESE jħeġġeġ lill-Presidenza Spanjola biex, wara analiżi adatta minn esperti ta’ livell għoli, inklużi l-imsieħba soċjali, tlaqqa’ Kunsill tal-Ministri għall-Affarijiet Soċjali biex jaqbel dwar proposta konġunta u jippermetti li jsir summit Ewropew speċifiku biex jadottaha, jekk ikun meħtieġ. L-importanza ta’ din il-kwistjoni teħtieġ l-involviment istituzzjonali massimu fil-livelli differenti ta’ kompetenza fl-UE.

| 1.8. | Il-KESE jqis li, għalkemm din il-proposta tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa u tal-PE jeħtieġ li tiġi introdotta, jew bħala protokoll (miżjud mat-TFUE) jew bħala klawżola trażversali (riforma tal-Artikolu 9 tat-TFUE), hemm strumenti oħra ta’ politika li jistgħu jikkontribwixxu għall-għanijiet tal-Protokoll dwar il-Progress Soċjali. Barra minn hekk, il-KESE jqis li dan il-Protokoll dwar il-Progress Soċjali huwa essenzjali biex tissaħħaħ l-awtonomija tal-imsieħba soċjali, u b’hekk tinżamm rabta inseparabbli bejn, min-naħa, li jiġi żgurat il-funzjonament tajjeb tas-suq intern u l-libertajiet ekonomiċi, inkluża l-kompetizzjoni ġusta bejn l-Istati Membri u, min-naħa l-oħra, li jiġu rispettati u promossi d-drittijiet soċjali kollettivi. |
| --- | --- |

1.8.

Il-KESE jqis li, għalkemm din il-proposta tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa u tal-PE jeħtieġ li tiġi introdotta, jew bħala protokoll (miżjud mat-TFUE) jew bħala klawżola trażversali (riforma tal-Artikolu 9 tat-TFUE), hemm strumenti oħra ta’ politika li jistgħu jikkontribwixxu għall-għanijiet tal-Protokoll dwar il-Progress Soċjali. Barra minn hekk, il-KESE jqis li dan il-Protokoll dwar il-Progress Soċjali huwa essenzjali biex tissaħħaħ l-awtonomija tal-imsieħba soċjali, u b’hekk tinżamm rabta inseparabbli bejn, min-naħa, li jiġi żgurat il-funzjonament tajjeb tas-suq intern u l-libertajiet ekonomiċi, inkluża l-kompetizzjoni ġusta bejn l-Istati Membri u, min-naħa l-oħra, li jiġu rispettati u promossi d-drittijiet soċjali kollettivi.

| 1.9. | Il-KESE huwa konvint li l-inklużjoni tal-Protokoll dwar il-Progress Soċjali ser tippermetti lill-UE tkun minn ta’ quddiem fit-tkabbir ekonomiku, u b’hekk tippromovi l-benesseri tal-akbar numru possibbli tal-popolazzjoni tagħha, u b’hekk twassal għall-ħolqien u l-iżvilupp ta’ intrapriżi aktar b’saħħithom u sostenibbli. Għal dan il-għan, il-Protokoll dwar il-Progress Soċjali għandu jistabbilixxi b’mod ċar li l-libertajiet ekonomiċi fis-suq uniku ma jfissrux li jiġu pprojbiti r-restrizzjonijiet, iżda jipprevedu trattament ugwali tal-operaturi ekonomiċi bħala mezz biex tiġi żgurata kompetizzjoni ġusta u kundizzjonijiet ekwivalenti fi kwalunkwe suq partikolari. |
| --- | --- |

1.9.

Il-KESE huwa konvint li l-inklużjoni tal-Protokoll dwar il-Progress Soċjali ser tippermetti lill-UE tkun minn ta’ quddiem fit-tkabbir ekonomiku, u b’hekk tippromovi l-benesseri tal-akbar numru possibbli tal-popolazzjoni tagħha, u b’hekk twassal għall-ħolqien u l-iżvilupp ta’ intrapriżi aktar b’saħħithom u sostenibbli. Għal dan il-għan, il-Protokoll dwar il-Progress Soċjali għandu jistabbilixxi b’mod ċar li l-libertajiet ekonomiċi fis-suq uniku ma jfissrux li jiġu pprojbiti r-restrizzjonijiet, iżda jipprevedu trattament ugwali tal-operaturi ekonomiċi bħala mezz biex tiġi żgurata kompetizzjoni ġusta u kundizzjonijiet ekwivalenti fi kwalunkwe suq partikolari.

| 1.10. | Il-KESE jiddispjaċih li l-UE għadha ma ssodisfatx l-obbligu tagħha skont it-Trattat ta’ Liżbona li taderixxi mal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem, kif stabbilit fl-Artikolu 6(2) tat-TUE. Tali adeżjoni hija essenzjali biex is-sistema legali tal-UE tkun soġġetta għall-kontroll estern tad-drittijiet tal-bniedem, bl-istess mod bħal kwalunkwe sistema legali bbażata fuq id-demokrazija u l-istat tad-dritt. B’dan il-għan, il-KESE jirrakkomanda wkoll li l-Unjoni taderixxi mal-Karta Soċjali Ewropea tal-Kunsill tal-Ewropa, sabiex tippromovi koeżistenza armonjuża bejn il-liġi tal-Unjoni u l-liġi tal-Kunsill tal-Ewropa fil-qasam soċjali. |
| --- | --- |

1.10.

Il-KESE jiddispjaċih li l-UE għadha ma ssodisfatx l-obbligu tagħha skont it-Trattat ta’ Liżbona li taderixxi mal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem, kif stabbilit fl-Artikolu 6(2) tat-TUE. Tali adeżjoni hija essenzjali biex is-sistema legali tal-UE tkun soġġetta għall-kontroll estern tad-drittijiet tal-bniedem, bl-istess mod bħal kwalunkwe sistema legali bbażata fuq id-demokrazija u l-istat tad-dritt. B’dan il-għan, il-KESE jirrakkomanda wkoll li l-Unjoni taderixxi mal-Karta Soċjali Ewropea tal-Kunsill tal-Ewropa, sabiex tippromovi koeżistenza armonjuża bejn il-liġi tal-Unjoni u l-liġi tal-Kunsill tal-Ewropa fil-qasam soċjali.

2.   Kuntest, ġustifikazzjoni u temi ewlenin tal-Opinjoni

Kuntest, ġustifikazzjoni u temi ewlenin tal-Opinjoni

| 2.1. | Il-KESE jfakkar li, f’konformità mal-istorja u l-kultura tal-UE, kif msarrfa f’regoli fit-Trattati tagħha, wieħed mill-kontributi ewlenin tagħha għall-progress tal-umanità u l-paċi huwa l-“mudell soċjali Ewropew” tagħha. Dan jindika mudell tal-ekonomija li skontu l-massimizzazzjoni tal-prestazzjoni ekonomika ma tistax tinfired mill-benesseri u l-progress soċjali. Il-kisba ta’ din l-“ekonomija soċjali tas-suq kompetittiva ħafna” (l-Artikolu 3(3) tat-TUE), li issa hija kostituzzjonali, mhijiex maħsuba bħala għan fiha nnifisha, iżda pjuttost, u fuq kollox, bħala strument ta’ benesseri għaċ-ċittadini Ewropej kollha (Artikoli 9 u 151 tat-TFUE). |
| --- | --- |

2.1.

Il-KESE jfakkar li, f’konformità mal-istorja u l-kultura tal-UE, kif msarrfa f’regoli fit-Trattati tagħha, wieħed mill-kontributi ewlenin tagħha għall-progress tal-umanità u l-paċi huwa l-“mudell soċjali Ewropew” tagħha. Dan jindika mudell tal-ekonomija li skontu l-massimizzazzjoni tal-prestazzjoni ekonomika ma tistax tinfired mill-benesseri u l-progress soċjali. Il-kisba ta’ din l-“ekonomija soċjali tas-suq kompetittiva ħafna” (l-Artikolu 3(3) tat-TUE), li issa hija kostituzzjonali, mhijiex maħsuba bħala għan fiha nnifisha, iżda pjuttost, u fuq kollox, bħala strument ta’ benesseri għaċ-ċittadini Ewropej kollha (Artikoli 9 u 151 tat-TFUE).

| 2.2. | Barra minn hekk, il-KESE jqis li hemm bżonn titqies in-natura trażversali ta’ din ir-rabta mill-qrib bejn il-promozzjoni tas-suq intern u l-politika soċjali, skont l-hekk imsejħa “klawżola soċjali orizzontali” tal-Artikolu 9 tat-TFUE. Skont dawn, kull politika u pjan ta’ azzjoni tal-UE għandhom jitfasslu u jiġu implimentati b’mod li jippromovu swieq tax-xogħol inklużivi u sistemi ta’ protezzjoni soċjali xierqa. |
| --- | --- |

2.2.

Barra minn hekk, il-KESE jqis li hemm bżonn titqies in-natura trażversali ta’ din ir-rabta mill-qrib bejn il-promozzjoni tas-suq intern u l-politika soċjali, skont l-hekk imsejħa “klawżola soċjali orizzontali” tal-Artikolu 9 tat-TFUE. Skont dawn, kull politika u pjan ta’ azzjoni tal-UE għandhom jitfasslu u jiġu implimentati b’mod li jippromovu swieq tax-xogħol inklużivi u sistemi ta’ protezzjoni soċjali xierqa.

| 2.3. | L-ekonomija tas-suq soċjali hija bbażata fuq żewġ pilastri distinti b’mod ċar iżda komplementari: minn naħa, l-applikazzjoni tal-kompetizzjoni u, min-naħa l-oħra, il-miżuri tal-politika soċjali biex tiġi żgurata l-ġustizzja soċjali billi jiġu kkoreġuti r-riżultati negattivi u tissaħħaħ il-protezzjoni soċjali (2). Madankollu, il-KESE jinnota wkoll il-limitazzjonijiet fil-qasam istituzzjonali, legali u tal-politiki ta’ azzjoni biex jiġi żgurat dan il-bilanċ adatt bejn id-dimensjoni ekonomika tal-UE (prijorità tal-libertajiet ekonomiċi, b’mod partikolari l-libertà tal-kompetizzjoni) u d-dimensjoni soċjali (garanzija effettiva tad-drittijiet soċjali fundamentali u l-projbizzjoni tad-dumping soċjali). |
| --- | --- |

2.3.

L-ekonomija tas-suq soċjali hija bbażata fuq żewġ pilastri distinti b’mod ċar iżda komplementari: minn naħa, l-applikazzjoni tal-kompetizzjoni u, min-naħa l-oħra, il-miżuri tal-politika soċjali biex tiġi żgurata l-ġustizzja soċjali billi jiġu kkoreġuti r-riżultati negattivi u tissaħħaħ il-protezzjoni soċjali (2

| 2.4. | F’dan il-kuntest, u biex jiġi indirizzat dan l-iżbilanċ, l-għan ta’ Protokoll dwar il-Progress Soċjali għandu jkun maqsum fi tlieta:






  (1) | jiżgura li, f’każ ta’ kunflitt, id-drittijiet fundamentali u soċjali jieħdu preċedenza fuq il-libertajiet ekonomiċi u politiki oħra tal-UE; |
| --- | --- | --- |

2.4.

F’dan il-kuntest, u biex jiġi indirizzat dan l-iżbilanċ, l-għan ta’ Protokoll dwar il-Progress Soċjali għandu jkun maqsum fi tlieta:

(1)

jiżgura li, f’każ ta’ kunflitt, id-drittijiet fundamentali u soċjali jieħdu preċedenza fuq il-libertajiet ekonomiċi u politiki oħra tal-UE;

| (2) | jiżgura r-rispett għall-awtonomija tal-imsieħba soċjali u l-funzjonament kif imiss tas-sistemi nazzjonali tad-djalogu soċjali u r-relazzjonijiet tax-xogħol; u |
| --- | --- |

(2)

jiżgura r-rispett għall-awtonomija tal-imsieħba soċjali u l-funzjonament kif imiss tas-sistemi nazzjonali tad-djalogu soċjali u r-relazzjonijiet tax-xogħol; u

| (3) | li jiżgura l-progress soċjali billi jiġu żgurati l-promozzjoni u l-protezzjoni tal-ogħla standards dwar id-drittijiet soċjali, kemm jekk jirriżultaw minn leġiżlazzjoni nazzjonali, Ewropea jew internazzjonali, kif ukoll il-prevenzjoni tat-tnaqqis u ċ-ċirkomvenzjoni ta’ tali drittijiet. |
| --- | --- |

(3)

li jiżgura l-progress soċjali billi jiġu żgurati l-promozzjoni u l-protezzjoni tal-ogħla standards dwar id-drittijiet soċjali, kemm jekk jirriżultaw minn leġiżlazzjoni nazzjonali, Ewropea jew internazzjonali, kif ukoll il-prevenzjoni tat-tnaqqis u ċ-ċirkomvenzjoni ta’ tali drittijiet.

| 2.5. | Bl-istess mod, il-politiki ta’ awsterità adottati fl-UE u fl-Istati Membri permezz tal-“metodu tat-Trojka” (ikkritikat ukoll mill-Parlament Ewropew) (3) biex tiġi indirizzata l-kriżi finanzjarja globali ġeddew dan ir-riskju ta’ żvalutazzjoni tad-drittijiet soċjali, billi taw prijorità lill-istabbiltà finanzjarja u t-tkabbir ekonomiku fuq il-progress soċjali. Din is-sitwazzjoni tikkuntrasta mal-prinċipju tal-progressività soċjali tal-Karta Soċjali Ewropea. Dan kien rifless f’diversi kundanni mill-Kunsill tal-Ewropa lil pajjiżi tal-UE għall-applikazzjoni ta’ dawn il-politiki u l-liġijiet ta’ awsterità għad-detriment tad-drittijiet soċjali. Min-naħa l-oħra, il-QĠUE ma tara l-ebda nuqqas ta’ qbil mal-klawżola soċjali. |
| --- | --- |

2.5.

Bl-istess mod, il-politiki ta’ awsterità adottati fl-UE u fl-Istati Membri permezz tal-“metodu tat-Trojka” (ikkritikat ukoll mill-Parlament Ewropew) (3

| 2.6. | Il-każijiet ta’ kunflitt bejn il-libertajiet ekonomiċi u politiki oħra tal-UE, minn naħa waħda, u d-drittijiet soċjali, min-naħa l-oħra, iqajmu mistoqsijiet importanti dwar ir-riskju ta’ inkonsistenza bejn is-sistema legali tal-UE u l-istrumenti u l-istandards Ewropej u internazzjonali tad-drittijiet tal-bniedem. F’sitwazzjonijiet bħal dawn, l-Istati Membri jsibu ruħhom f’sitwazzjoni ta’ obbligi kontradittorji fl-isforzi tagħhom biex jikkonformaw mal-leġiżlazzjoni tal-UE, minn naħa, u l-impenji tagħhom skont l-istrumenti Ewropej u internazzjonali tad-drittijiet tal-bniedem applikabbli, min-naħa l-oħra. Il-Prokoll dwar il-Progress Soċjali jfittex li jsolvi din id-dilemma billi jiċċara li f’sitwazzjonijiet ta’ kunflitt, il-libertajiet ekonomiċi garantiti skont it-Trattati tal-UE mhumiex dritt fundamentali biex jikkontrobilanċjaw id-drittijiet fundamentali tal-bniedem, inklużi d-drittijiet fundamentali soċjali u tax-xogħol. Din il-ħtieġa ta’ bilanċ bejn l-interessi ekonomiċi u soċjali li jirrispetta d-drittijiet tal-bniedem f’każijiet ta’ kunflitt hija essenzjali biex jiġi żgurat li l-prinċipju tas-supremazija tal-liġi tal-UE ma jiġix applikat bi ksur tal-istandards Ewropej u internazzjonali tad-drittijiet tal-bniedem |
| --- | --- |

2.6.

Il-każijiet ta’ kunflitt bejn il-libertajiet ekonomiċi u politiki oħra tal-UE, minn naħa waħda, u d-drittijiet soċjali, min-naħa l-oħra, iqajmu mistoqsijiet importanti dwar ir-riskju ta’ inkonsistenza bejn is-sistema legali tal-UE u l-istrumenti u l-istandards Ewropej u internazzjonali tad-drittijiet tal-bniedem. F’sitwazzjonijiet bħal dawn, l-Istati Membri jsibu ruħhom f’sitwazzjoni ta’ obbligi kontradittorji fl-isforzi tagħhom biex jikkonformaw mal-leġiżlazzjoni tal-UE, minn naħa, u l-impenji tagħhom skont l-istrumenti Ewropej u internazzjonali tad-drittijiet tal-bniedem applikabbli, min-naħa l-oħra. Il-Prokoll dwar il-Progress Soċjali jfittex li jsolvi din id-dilemma billi jiċċara li f’sitwazzjonijiet ta’ kunflitt, il-libertajiet ekonomiċi garantiti skont it-Trattati tal-UE mhumiex dritt fundamentali biex jikkontrobilanċjaw id-drittijiet fundamentali tal-bniedem, inklużi d-drittijiet fundamentali soċjali u tax-xogħol. Din il-ħtieġa ta’ bilanċ bejn l-interessi ekonomiċi u soċjali li jirrispetta d-drittijiet tal-bniedem f’każijiet ta’ kunflitt hija essenzjali biex jiġi żgurat li l-prinċipju tas-supremazija tal-liġi tal-UE ma jiġix applikat bi ksur tal-istandards Ewropej u internazzjonali tad-drittijiet tal-bniedem

| 2.7. | Il-konklużjonijiet u r-rakkomandazzjonijiet tar-rapport finali tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa (Mejju 2022) jinkludu, fost id-49 proposta u 300 miżura, it-titjib tal-funzjonament tas-swieq biex jiġu żgurati kundizzjonijiet tal-għajxien u tax-xogħol soċjalment aktar ġusti, b’mod partikolari għaż-żgħażagħ u l-gruppi vulnerabbli (proposti 13 u 14 (4)).
  Il-KESE jilqa’ l-fatt li tali rapport tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa jinkludi, għal dan il-għan, it-talba lill-UE, lill-Istati Membri u lill-imsieħba soċjali biex, fost affarijiet oħra, jintroduċu miżuri li jiżguraw l-implimentazzjoni sħiħa tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali, adottat f’Novembru 2017 u l-pjan ta’ azzjoni tiegħu ta’ Marzu 2021, b’mod partikolari l-aktar objettivi rilevanti għall-Aġenda 2030, fil-livell tal-UE, nazzjonali u reġjonali, u mat-Trattati jiżdied Protokoll dwar il-Progress Soċjali. Huwa wkoll propost li jiġu inklużi garanziji aktar effettivi biex id-drittijiet soċjali jiġu protetti b’mod sħiħ f’każ ta’ kunflitt mal-libertajiet ekonomiċi (ara l-miżura 5, il-proposta 13), filwaqt li jiġu evitati r-rigressjonijiet f’dawn tal-aħħar (il-miżura 2, il-proposta 14). |
| --- | --- |

2.7.

Il-konklużjonijiet u r-rakkomandazzjonijiet tar-rapport finali tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa (Mejju 2022) jinkludu, fost id-49 proposta u 300 miżura, it-titjib tal-funzjonament tas-swieq biex jiġu żgurati kundizzjonijiet tal-għajxien u tax-xogħol soċjalment aktar ġusti, b’mod partikolari għaż-żgħażagħ u l-gruppi vulnerabbli (proposti 13 u 14 (4

Il-KESE jilqa’ l-fatt li tali rapport tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa jinkludi, għal dan il-għan, it-talba lill-UE, lill-Istati Membri u lill-imsieħba soċjali biex, fost affarijiet oħra, jintroduċu miżuri li jiżguraw l-implimentazzjoni sħiħa tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali, adottat f’Novembru 2017 u l-pjan ta’ azzjoni tiegħu ta’ Marzu 2021, b’mod partikolari l-aktar objettivi rilevanti għall-Aġenda 2030, fil-livell tal-UE, nazzjonali u reġjonali, u mat-Trattati jiżdied Protokoll dwar il-Progress Soċjali. Huwa wkoll propost li jiġu inklużi garanziji aktar effettivi biex id-drittijiet soċjali jiġu protetti b’mod sħiħ f’każ ta’ kunflitt mal-libertajiet ekonomiċi (ara l-miżura 5, il-proposta 13), filwaqt li jiġu evitati r-rigressjonijiet f’dawn tal-aħħar (il-miżura 2, il-proposta 14).

| 2.8. | Fid-dawl tal-kriżijiet attwali u reċenti, u sabiex ikun hemm konformità mal-proposti u l-miżuri tar-rapport tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa msemmi hawn fuq, il-Parlament Ewropew (PE) adotta Riżoluzzjoni, f’Ġunju 2022, li fiha jistieden lill-Kunsill Ewropew biex jibda l-proċess għar-reviżjoni tat-testi fundaturi tal-UE. Il-KESE jilqa’ l-fatt li r-riformi proposti jinkludu
  “li jiġi żgurat li l-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali jiġi implimentat bis-sħiħ u li jiġi inkorporat il-progress soċjali(...) marbut ma’ Protokoll dwar il-Progress Soċjali fit-Trattati”
  , mingħajr preġudizzju għar-rispett tal-kompetenzi rispettivi u l-prinċipji tas-sussidjarjetà u l-proporzjonalità. Il-KESE jinnota li l-Parlament Ewropew ressaq ukoll sejħiet simili għal Protokoll dwar il-Progress Soċjali fir-Riżoluzzjoni tiegħu ta’ Diċembru 2020 dwar Ewropa soċjali b’saħħitha għal Tranżizzjonijiet Ġusti. |
| --- | --- |

2.8.

Fid-dawl tal-kriżijiet attwali u reċenti, u sabiex ikun hemm konformità mal-proposti u l-miżuri tar-rapport tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa msemmi hawn fuq, il-Parlament Ewropew (PE) adotta Riżoluzzjoni, f’Ġunju 2022, li fiha jistieden lill-Kunsill Ewropew biex jibda l-proċess għar-reviżjoni tat-testi fundaturi tal-UE. Il-KESE jilqa’ l-fatt li r-riformi proposti jinkludu
  “li jiġi żgurat li l-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali jiġi implimentat bis-sħiħ u li jiġi inkorporat il-progress soċjali(...) marbut ma’ Protokoll dwar il-Progress Soċjali fit-Trattati”

| 2.9. | Il-KESE qiegħed ifassal din l-Opinjoni wara t-talba espliċita tal-Presidenza Spanjola li jmiss tal-UE (għat-tieni nofs tal-2023) għal Opinjoni esploratorja li tistabbilixxi l-pożizzjoni tiegħu dwar dan il-Protokoll dwar il-Progress Soċjali. |
| --- | --- |

2.9.

Il-KESE qiegħed ifassal din l-Opinjoni wara t-talba espliċita tal-Presidenza Spanjola li jmiss tal-UE (għat-tieni nofs tal-2023) għal Opinjoni esploratorja li tistabbilixxi l-pożizzjoni tiegħu dwar dan il-Protokoll dwar il-Progress Soċjali.

3.   Il-kuntest Ewropew u l-kontributi istituzzjonali, legali u xjentifiċi dwar il-valur ta’ Protokoll dwar il-Progress Soċjali miżjud mat-Trattati

Il-kuntest Ewropew u l-kontributi istituzzjonali, legali u xjentifiċi dwar il-valur ta’ Protokoll dwar il-Progress Soċjali miżjud mat-Trattati

| 3.1. | Il-KESE jilqa’ r-rieda tat-tliet istituzzjonijiet tal-UE li jiffokaw l-attenzjoni tagħhom fuq is-segwitu tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa u l-proposti tagħha, f’konformità mal-kompetenzi rispettivi tagħhom skont it-Trattati tal-UE. Il-KESE jinnota li qed jittieħdu passi konkreti lejn l-implimentazzjoni tal-proposti tal-Konferenza sabiex tittejjeb il-ħajja ta’ kuljum taċ-ċittadini f’oqsma differenti, inkluż il-promozzjoni ta’ ekonomija kompetittiva soċjalment ġusta u ambjentalment sostenibbli (Qasam tematiku 9 tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa). |
| --- | --- |

3.1.

Il-KESE jilqa’ r-rieda tat-tliet istituzzjonijiet tal-UE li jiffokaw l-attenzjoni tagħhom fuq is-segwitu tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa u l-proposti tagħha, f’konformità mal-kompetenzi rispettivi tagħhom skont it-Trattati tal-UE. Il-KESE jinnota li qed jittieħdu passi konkreti lejn l-implimentazzjoni tal-proposti tal-Konferenza sabiex tittejjeb il-ħajja ta’ kuljum taċ-ċittadini f’oqsma differenti, inkluż il-promozzjoni ta’ ekonomija kompetittiva soċjalment ġusta u ambjentalment sostenibbli (Qasam tematiku 9 tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa).

| 3.2. | Il-KESE jinnota wkoll li r-rapport dwar l-eżitu finali tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa (Novembru 2022 (5)) kien fih analiżi preliminari aġġornata, imħejjija mis-Segretarjat Ġenerali tal-Kunsill, tal-proposti u l-miżuri. Minnu joħroġ li:






  — | is-Segretarjat Ġenerali tal-Kunsill huwa tal-fehma li l-bilanċ bejn id-drittijiet soċjali u l-erba’ libertajiet ekonomiċi diġà huwa fis-seħħ (pereżempju, l-Artikoli 9, 151 u 153 tat-TFUE); |
| --- | --- | --- |

3.2.

Il-KESE jinnota wkoll li r-rapport dwar l-eżitu finali tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa (Novembru 2022 (5

—

is-Segretarjat Ġenerali tal-Kunsill huwa tal-fehma li l-bilanċ bejn id-drittijiet soċjali u l-erba’ libertajiet ekonomiċi diġà huwa fis-seħħ (pereżempju, l-Artikoli 9, 151 u 153 tat-TFUE);

| — | minkejja li ma jirrifjutax ix-xewqa li jiġi esplorat it-titjib tal-possibbiltajiet li diġà huma previsti fit-Trattati biex jiġu ggarantiti l-objettivi soċjali (pereżempju l-Artikolu 153), iqis li mhux meħtieġ li t-Trattati jiġu ristrutturati biex jinħoloq Protokoll dwar il-Progress Soċjali ġdid; |
| --- | --- |

—

minkejja li ma jirrifjutax ix-xewqa li jiġi esplorat it-titjib tal-possibbiltajiet li diġà huma previsti fit-Trattati biex jiġu ggarantiti l-objettivi soċjali (pereżempju l-Artikolu 153), iqis li mhux meħtieġ li t-Trattati jiġu ristrutturati biex jinħoloq Protokoll dwar il-Progress Soċjali ġdid;

| — | il-Kummissjoni ħabbret li biħsiebha tipproponi Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar l-iżvilupp tal-kundizzjonijiet qafas għall-ekonomija soċjali għat-tieni trimestru tal-2023; |
| --- | --- |

—

il-Kummissjoni ħabbret li biħsiebha tipproponi Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar l-iżvilupp tal-kundizzjonijiet qafas għall-ekonomija soċjali għat-tieni trimestru tal-2023;

| 3.3. | Il-KESE jinnota li l-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa titlob azzjoni aktar ambizzjuża u soda mill-UE, l-Istati u l-imsieħba soċjali biex jiġi żgurat benesseri aħjar għaċ-ċittadini Ewropej, fil-qafas ta’ kuntratt soċjali mġedded, kif ukoll it-titjib kostanti tal-kundizzjonijiet tal-ħajja u tax-xogħol. Għal dan il-għan, il-qafas regolatorju attwali jappoġġja politiki soċjali b’impenn akbar, filwaqt li, abbażi tar-Rapport Finali tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa (6), miżuri oħrajn jeħtieġu emenda tat-Trattati. |
| --- | --- |

3.3.

Il-KESE jinnota li l-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa titlob azzjoni aktar ambizzjuża u soda mill-UE, l-Istati u l-imsieħba soċjali biex jiġi żgurat benesseri aħjar għaċ-ċittadini Ewropej, fil-qafas ta’ kuntratt soċjali mġedded, kif ukoll it-titjib kostanti tal-kundizzjonijiet tal-ħajja u tax-xogħol. Għal dan il-għan, il-qafas regolatorju attwali jappoġġja politiki soċjali b’impenn akbar, filwaqt li, abbażi tar-Rapport Finali tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa (6

| 3.4. | Bl-istess mod, l-attribuzzjoni lill-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-UE tal-istess valur legali bħat-Trattati, anke jekk ma tkunx inkorporata fihom, ittejjeb il-bilanċ kostituzzjonali bejn id-drittijiet soċjali u l-libertajiet ekonomiċi, mingħajr ma dawn ikunu eċċezzjonijiet. Bl-istess mod, kif stabbilit fil-preambolu tagħha, il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea tafferma mill-ġdid id-drittijiet li jirriżultaw b’mod partikolari mit-tradizzjonijiet kostituzzjonali u mill-obbligi internazzjonali komuni għall-Istati Membri, inklużi l-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem u l-Karta Soċjali tal-Kunsill tal-Ewropa. Il-bilanċ kostituzzjonali tjieb bid-dħul fis-seħħ tat-Trattat ta’ Liżbona, li ta lill-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-UE l-istess valur legali bħat-Trattati. Madankollu, l-esperjenza turi li l-libertajiet ekonomiċi jibqgħu jieħdu preċedenza fuq id-drittijiet soċjali f’każ ta’ kunflitt. |
| --- | --- |

3.4.

Bl-istess mod, l-attribuzzjoni lill-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-UE tal-istess valur legali bħat-Trattati, anke jekk ma tkunx inkorporata fihom, ittejjeb il-bilanċ kostituzzjonali bejn id-drittijiet soċjali u l-libertajiet ekonomiċi, mingħajr ma dawn ikunu eċċezzjonijiet. Bl-istess mod, kif stabbilit fil-preambolu tagħha, il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea tafferma mill-ġdid id-drittijiet li jirriżultaw b’mod partikolari mit-tradizzjonijiet kostituzzjonali u mill-obbligi internazzjonali komuni għall-Istati Membri, inklużi l-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem u l-Karta Soċjali tal-Kunsill tal-Ewropa. Il-bilanċ kostituzzjonali tjieb bid-dħul fis-seħħ tat-Trattat ta’ Liżbona, li ta lill-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-UE l-istess valur legali bħat-Trattati. Madankollu, l-esperjenza turi li l-libertajiet ekonomiċi jibqgħu jieħdu preċedenza fuq id-drittijiet soċjali f’każ ta’ kunflitt.

| 3.5. | Il-KESE huwa konxju wkoll mill-iżviluppi favorevoli fil-liġi tal-Unjoni u l-ġurisprudenza tal-QĠUE, jiġifieri favur il-projbizzjoni tad-dumping soċjali, sabiex jiġi żgurat mudell ta’ kompetizzjoni ekonomika mhux biss ħielsa iżda wkoll ġusta. Is-sentenza tal-QĠUE (l-Awla Manja) tat-8 ta’ Diċembru 2020 (il-kawża C-620/18) hija eżempju ċar li tafferma l-ħtieġa li jiġu żgurati kundizzjonijiet soċjali ekwi fl-eżerċitar tal-libertajiet ekonomiċi (fil-każ tal-għoti ta’ servizzi). Madankollu, l-esperjenza turi li l-libertajiet ekonomiċi jibqgħu jieħdu preċedenza fuq id-drittijiet soċjali f’każ ta’ kunflitt. |
| --- | --- |

3.5.

Il-KESE huwa konxju wkoll mill-iżviluppi favorevoli fil-liġi tal-Unjoni u l-ġurisprudenza tal-QĠUE, jiġifieri favur il-projbizzjoni tad-dumping soċjali, sabiex jiġi żgurat mudell ta’ kompetizzjoni ekonomika mhux biss ħielsa iżda wkoll ġusta. Is-sentenza tal-QĠUE (l-Awla Manja) tat-8 ta’ Diċembru 2020 (il-kawża C-620/18) hija eżempju ċar li tafferma l-ħtieġa li jiġu żgurati kundizzjonijiet soċjali ekwi fl-eżerċitar tal-libertajiet ekonomiċi (fil-każ tal-għoti ta’ servizzi). Madankollu, l-esperjenza turi li l-libertajiet ekonomiċi jibqgħu jieħdu preċedenza fuq id-drittijiet soċjali f’każ ta’ kunflitt.

4.   Kummenti ġenerali

Kummenti ġenerali

| 4.1. | Il-KESE jinnota li, filwaqt li hemm standards minimi fil-livell Ewropew, vinkolanti u mhux vinkolanti, biex tiġi avvanzata l-implimentazzjoni tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali, il-promozzjoni u l-garanzija ta’ ekonomija tas-suq soċjali verament kompetittiva u sostenibbli jeħtieġu Protokoll dwar il-Progress Soċjali sabiex jissaħħu l-vantaġġi tas-sistema Ewropea tagħna ta’ ekonomija tas-suq soċjali, u fl-istess ħin jiġu eliminati l-punti dgħajfa u jadattawh għall-isfidi li ġejjin. Il-KESE jqis li l-konklużjonijiet tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa huma pjan direzzjonali adegwat biex jippromovuh. Għalhekk, huwa jappella lill-istituzzjonijiet Ewropej biex jippromovu l-azzjonijiet meħtieġa biex din il-proposta tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa tiġi implimentata. |
| --- | --- |

4.1.

Il-KESE jinnota li, filwaqt li hemm standards minimi fil-livell Ewropew, vinkolanti u mhux vinkolanti, biex tiġi avvanzata l-implimentazzjoni tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali, il-promozzjoni u l-garanzija ta’ ekonomija tas-suq soċjali verament kompetittiva u sostenibbli jeħtieġu Protokoll dwar il-Progress Soċjali sabiex jissaħħu l-vantaġġi tas-sistema Ewropea tagħna ta’ ekonomija tas-suq soċjali, u fl-istess ħin jiġu eliminati l-punti dgħajfa u jadattawh għall-isfidi li ġejjin. Il-KESE jqis li l-konklużjonijiet tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa huma pjan direzzjonali adegwat biex jippromovuh. Għalhekk, huwa jappella lill-istituzzjonijiet Ewropej biex jippromovu l-azzjonijiet meħtieġa biex din il-proposta tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa tiġi implimentata.

| 4.2. | Il-KESE jqis li, għalkemm din il-proposta tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa u tal-PE jeħtieġ li tiġi introdotta, jew bħala protokoll (miżjud mat-TFUE) jew bħala klawżola trażversali (riforma tal-Artikolu 9 tat-TFUE), hemm strumenti oħra ta’ politika li jistgħu jikkontribwixxu għall-għanijiet tal-Protokoll dwar il-Progress Soċjali. |
| --- | --- |

4.2.

Il-KESE jqis li, għalkemm din il-proposta tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa u tal-PE jeħtieġ li tiġi introdotta, jew bħala protokoll (miżjud mat-TFUE) jew bħala klawżola trażversali (riforma tal-Artikolu 9 tat-TFUE), hemm strumenti oħra ta’ politika li jistgħu jikkontribwixxu għall-għanijiet tal-Protokoll dwar il-Progress Soċjali.

| 4.3. | Barra minn hekk, il-KESE jqis li Protokoll dwar il-Progress Soċjali – bħala aspett fundamentali tal-progress soċjali – jissalvagwardja u jsaħħaħ l-awtonomija tal-imsieħba soċjali, u b’hekk tiġi stabbilita rabta ċara bejn, min-naħa, li jiġi żgurat il-funzjonament tajjeb tas-suq intern u l-libertajiet ekonomiċi, inkluża l-kompetizzjoni ġusta bejn l-Istati Membri u, min-naħa l-oħra, li jiġu rispettati u promossi d-drittijiet soċjali kollettivi. Din il-garanzija għandha dejjem tinftiehem bir-rispett għall-awtonomija tal-imsieħba soċjali u l-funzjonament tajjeb tas-sistemi nazzjonali tad-djalogu soċjali u r-relazzjonijiet tax-xogħol. |
| --- | --- |

4.3.

Barra minn hekk, il-KESE jqis li Protokoll dwar il-Progress Soċjali – bħala aspett fundamentali tal-progress soċjali – jissalvagwardja u jsaħħaħ l-awtonomija tal-imsieħba soċjali, u b’hekk tiġi stabbilita rabta ċara bejn, min-naħa, li jiġi żgurat il-funzjonament tajjeb tas-suq intern u l-libertajiet ekonomiċi, inkluża l-kompetizzjoni ġusta bejn l-Istati Membri u, min-naħa l-oħra, li jiġu rispettati u promossi d-drittijiet soċjali kollettivi. Din il-garanzija għandha dejjem tinftiehem bir-rispett għall-awtonomija tal-imsieħba soċjali u l-funzjonament tajjeb tas-sistemi nazzjonali tad-djalogu soċjali u r-relazzjonijiet tax-xogħol.

| 4.4. | Il-KESE jqis li huwa neċessarju, mhux biss adatt, li jiġi garantit, f’termini tal-kontenut ta’ dan il-Protokoll dwar il-Progress Soċjali, prinċipju ta’ nonrigressjoni tal-istandards soċjali, li diġà huwa rikonoxxut fil-liġi tal-Karta Soċjali Ewropea, u fil-ġurisprudenza tal-Kumitat Ewropew tad-Drittijiet Soċjali, għalkemm mhux fil-liġi tal-Unjoni u lanqas mill-QĠUE. |
| --- | --- |

4.4.

Il-KESE jqis li huwa neċessarju, mhux biss adatt, li jiġi garantit, f’termini tal-kontenut ta’ dan il-Protokoll dwar il-Progress Soċjali, prinċipju ta’ nonrigressjoni tal-istandards soċjali, li diġà huwa rikonoxxut fil-liġi tal-Karta Soċjali Ewropea, u fil-ġurisprudenza tal-Kumitat Ewropew tad-Drittijiet Soċjali, għalkemm mhux fil-liġi tal-Unjoni u lanqas mill-QĠUE.

| 4.5. | Il-KESE jqis li dan il-Protokoll huwa element bażiku għal mudell ekonomiku u ta’ governanza ġdid tal-UE, li għandu jkun ibbażat fuq li jmur lil hinn mill-PDG u li jibni benesseri Ewropew soċjalment ġust (inklużiv) u sostenibbli. |
| --- | --- |

4.5.

Il-KESE jqis li dan il-Protokoll huwa element bażiku għal mudell ekonomiku u ta’ governanza ġdid tal-UE, li għandu jkun ibbażat fuq li jmur lil hinn mill-PDG u li jibni benesseri Ewropew soċjalment ġust (inklużiv) u sostenibbli.

5.   Kummenti speċifiċi

Kummenti speċifiċi

| 5.1. | Il-KESE huwa konvint li l-inklużjoni tal-Protokoll dwar il-Progress Soċjali se tippermetti lill-UE li tikseb konverġenza fil-progress, kif ukoll fit-tkabbir ekonomiku, u b’hekk jiġi promoss il-benesseri tal-akbar parti possibbli tal-popolazzjoni tagħha (preservazzjoni tal-mudell soċjali Ewropew), li se jirriżulta wkoll fil-ħolqien u l-iżvilupp ta’ intrapriżi aktar b’saħħithom u sostenibbli. Għal dan il-għan, il-Protokoll dwar il-Progress Soċjali jagħti wkoll kontribut importanti biex jintlaħqu l-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli tal-UE skont l-Aġenda 2030 tan-Nazzjonijiet Uniti. |
| --- | --- |

5.1.

Il-KESE huwa konvint li l-inklużjoni tal-Protokoll dwar il-Progress Soċjali se tippermetti lill-UE li tikseb konverġenza fil-progress, kif ukoll fit-tkabbir ekonomiku, u b’hekk jiġi promoss il-benesseri tal-akbar parti possibbli tal-popolazzjoni tagħha (preservazzjoni tal-mudell soċjali Ewropew), li se jirriżulta wkoll fil-ħolqien u l-iżvilupp ta’ intrapriżi aktar b’saħħithom u sostenibbli. Għal dan il-għan, il-Protokoll dwar il-Progress Soċjali jagħti wkoll kontribut importanti biex jintlaħqu l-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli tal-UE skont l-Aġenda 2030 tan-Nazzjonijiet Uniti.

| 5.2. | Il-KESE jqis li l-Unjoni għandu jkollha kompetenza biżżejjed biex taġixxi, jekk ikun meħtieġ, biex tiżgura l-effettività tal-progress soċjali, u b’analoġija mal-Protokoll 27 dwar is-suq intern u l-kompetizzjoni, skont id-dispożizzjonijiet tat-Trattati, inkluż l-Artikolu 352 tat-TFUE. |
| --- | --- |

5.2.

Il-KESE jqis li l-Unjoni għandu jkollha kompetenza biżżejjed biex taġixxi, jekk ikun meħtieġ, biex tiżgura l-effettività tal-progress soċjali, u b’analoġija mal-Protokoll 27 dwar is-suq intern u l-kompetizzjoni, skont id-dispożizzjonijiet tat-Trattati, inkluż l-Artikolu 352 tat-TFUE.

| 5.3. | Il-KESE jirrakkomanda li l-UE tissodisfa l-obbligu tagħha skont it-Trattat ta’ Liżbona li taderixxi mal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem. Barra minn hekk, l-UE għandha taderixxi mal-Karta Soċjali Ewropea tal-Kunsill tal-Ewropa, sabiex tippromovi koeżistenza armonjuża bejn il-liġi tal-Unjoni u l-liġi tal-Kunsill tal-Ewropa fil-qasam soċjali. |
| --- | --- |

5.3.

Il-KESE jirrakkomanda li l-UE tissodisfa l-obbligu tagħha skont it-Trattat ta’ Liżbona li taderixxi mal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem. Barra minn hekk, l-UE għandha taderixxi mal-Karta Soċjali Ewropea tal-Kunsill tal-Ewropa, sabiex tippromovi koeżistenza armonjuża bejn il-liġi tal-Unjoni u l-liġi tal-Kunsill tal-Ewropa fil-qasam soċjali.

Brussell, il-15 ta’ Ġunju 2023.

Oliver RÖPKE

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  https://futureu.europa.eu/mt/pages/reporting?format=html&locale=mt

1

(2)  Building a social market economy in the European Union (Nibnu ekonomija tas-suq soċjali fl-Unjoni Ewropea), Laszlo Andor, Kummissarju għall-Impjiegi, l-Affarijiet Soċjali u l-Inklużjoni (mhux disponibbli bil-Malti).

2

(3)  Ara r-Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tat-13 ta’ Marzu 2014 dwar aspetti soċjali u tal-impjieg tar-rwol u l-attivitajiet tat-Trojka (BĊE, Kummissjoni u FMI) fir-rigward tal-pajjiżi tal-programm taż-żona tal-euro, (2014/2007(INI)).

3

(4)  https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-10033-2022-ADD-1-REV-1/mt/pdf

4

(5)  https://www.consilium.europa.eu/mt/policies/conference-on-the-future-of-europe/

5

(6)  Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa. Rapport tal-Eżitu Finali, ara, pereżempju, p. 53.

6

---

ANNESS

L-emenda li ġejja nċaħdet waqt id-diskussjoni iżda rċeviet aktar minn kwart tal-voti mixħuta (Artikolu 74(3) tar-Regoli ta’ Proċedura):

EMENDA 1

SOC/756 — Protokoll dwar il-Progress Soċjali

Ibdel l-Opinjoni kollha ppreżentata mis-Sezzjoni SOC bit-test li ġej (spjegazzjoni/raġuni fl-aħħar tad-dokument):

| Emenda |
| --- |
| 1.   Konklużjonjiet u rakkomandazzjonijiet







  1.1. | Il-KESE jinnota li l-fehmiet ivarjaw fost l-Istati Membri u l-partijiet ikkonċernati dwar jekk riforma tat-Trattat biex jiżdied Protokoll ta’ Progress Soċjali hijiex xierqa jew meħtieġa. Kif indikat fil-valutazzjoni teknika preliminari tal-Kunsill tar-rapport dwar l-eżitu finali tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa, il-bilanċ bejn id-drittijiet soċjali u l-erba’ libertajiet ekonomiċi huwa żgurat fit-Trattati. Il-KESE jemmen li huwa importanti li jinżamm dan il-bilanċ fit-Trattati, mingħajr ma tinħoloq ġerarkija bejn id-drittijiet soċjali u l-libertajiet ekonomiċi. Barra minn hekk, l-għoti ta’ preċedenza lid-drittijiet soċjali fundamentali fuq il-libertajiet ekonomiċi tas-suq intern billi jiżdied il-Protokoll ta’ Progress Soċjali mat-Trattati għandu l-għan li jibdel il-prinċipji fundamentali li fuqhom hija msejsa l-UE u jammonta wkoll għal attakk fuq il-pedament li nbniet l-ekonomija tagħna, li ġab prosperità u benesseri lill-UE u lill-Istati Membri tagħha. Għalhekk, protokoll bħal dan iġib miegħu r-riskju li jimmina l-bażi nnifisha għall-progress soċjali. |

Emenda

1.   Konklużjonjiet u rakkomandazzjonijiet

1.1.

Il-KESE jinnota li l-fehmiet ivarjaw fost l-Istati Membri u l-partijiet ikkonċernati dwar jekk riforma tat-Trattat biex jiżdied Protokoll ta’ Progress Soċjali hijiex xierqa jew meħtieġa. Kif indikat fil-valutazzjoni teknika preliminari tal-Kunsill tar-rapport dwar l-eżitu finali tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa, il-bilanċ bejn id-drittijiet soċjali u l-erba’ libertajiet ekonomiċi huwa żgurat fit-Trattati. Il-KESE jemmen li huwa importanti li jinżamm dan il-bilanċ fit-Trattati, mingħajr ma tinħoloq ġerarkija bejn id-drittijiet soċjali u l-libertajiet ekonomiċi. Barra minn hekk, l-għoti ta’ preċedenza lid-drittijiet soċjali fundamentali fuq il-libertajiet ekonomiċi tas-suq intern billi jiżdied il-Protokoll ta’ Progress Soċjali mat-Trattati għandu l-għan li jibdel il-prinċipji fundamentali li fuqhom hija msejsa l-UE u jammonta wkoll għal attakk fuq il-pedament li nbniet l-ekonomija tagħna, li ġab prosperità u benesseri lill-UE u lill-Istati Membri tagħha. Għalhekk, protokoll bħal dan iġib miegħu r-riskju li jimmina l-bażi nnifisha għall-progress soċjali.

| 1.2. | Bħalma hemm bosta limitazzjonijiet fuq il-libertajiet ekonomiċi, jista’ jkun hemm ukoll limiti fuq l-eżerċitar tad-drittijiet soċjali fundamentali bħad-dritt li tittieħed azzjoni kollettiva. Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea (QĠUE), restrizzjoni fuq il-libertajiet ekonomiċi tista’ tiġi aċċettata biss jekk issegwi għan leġittimu kompatibbli mat-Trattati u tkun iġġustifikata minn raġunijiet prevalenti ta’ interess pubbliku. Anke f’dan il-każ, xorta waħda jeħtieġ li jkun xieraq biex jintlaħaq l-objettiv imfittex u ma jridx imur lil hinn minn dak li huwa meħtieġ sabiex jintlaħaq dak l-objettiv. Dan jista’ jiġi ggarantit billi jiġu applikati l-prinċipji eżistenti tal-proporzjonalità u tas-sussidjarjetà fil-livell tal-UE. |
| --- | --- |

1.2.

Bħalma hemm bosta limitazzjonijiet fuq il-libertajiet ekonomiċi, jista’ jkun hemm ukoll limiti fuq l-eżerċitar tad-drittijiet soċjali fundamentali bħad-dritt li tittieħed azzjoni kollettiva. Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea (QĠUE), restrizzjoni fuq il-libertajiet ekonomiċi tista’ tiġi aċċettata biss jekk issegwi għan leġittimu kompatibbli mat-Trattati u tkun iġġustifikata minn raġunijiet prevalenti ta’ interess pubbliku. Anke f’dan il-każ, xorta waħda jeħtieġ li jkun xieraq biex jintlaħaq l-objettiv imfittex u ma jridx imur lil hinn minn dak li huwa meħtieġ sabiex jintlaħaq dak l-objettiv. Dan jista’ jiġi ggarantit billi jiġu applikati l-prinċipji eżistenti tal-proporzjonalità u tas-sussidjarjetà fil-livell tal-UE.

| 1.3. | Il-KESE jqis li l-objettivi tal-politiki dwar l-impjiegi u dawk soċjali għandhom ikomplu jiġu indirizzati fi ħdan it-Trattati attwali u l-qafas leġiżlattiv u ta’ politika eżistenti fil-livell tal-UE u dak nazzjonali filwaqt li tiġi rispettata bis-sħiħ l-awtonomija tal-imsieħba soċjali; il-Kumitat jinsab għad-dispożizzjoni tal-Presidenza Spanjola li jmiss biex jikkontribwixxi għal dan il-proċess. |
| --- | --- |

1.3.

Il-KESE jqis li l-objettivi tal-politiki dwar l-impjiegi u dawk soċjali għandhom ikomplu jiġu indirizzati fi ħdan it-Trattati attwali u l-qafas leġiżlattiv u ta’ politika eżistenti fil-livell tal-UE u dak nazzjonali filwaqt li tiġi rispettata bis-sħiħ l-awtonomija tal-imsieħba soċjali; il-Kumitat jinsab għad-dispożizzjoni tal-Presidenza Spanjola li jmiss biex jikkontribwixxi għal dan il-proċess.

| 1.4. | Aktar milli l-UE tfassal Protokoll ta’ Progress Soċjali li jfixkel il-bilanċ bejn il-libertajiet ekonomiċi u d-drittijiet soċjali u jinterferixxi mal-kompetenzi tal-UE u nazzjonali definiti sew, huwa importanti li jsir progress lejn fehim kondiviż ta’ x’jikkostitwixxi l-valur miżjud tal-UE f’termini ta’ politiki dwar l-impjiegi u dawk soċjali. |
| --- | --- |

1.4.

Aktar milli l-UE tfassal Protokoll ta’ Progress Soċjali li jfixkel il-bilanċ bejn il-libertajiet ekonomiċi u d-drittijiet soċjali u jinterferixxi mal-kompetenzi tal-UE u nazzjonali definiti sew, huwa importanti li jsir progress lejn fehim kondiviż ta’ x’jikkostitwixxi l-valur miżjud tal-UE f’termini ta’ politiki dwar l-impjiegi u dawk soċjali.

| 1.5. | Huwa essenzjali li l-UE tkompli tiżviluppa b’mod li jindirizza l-isfidi ekonomiċi u soċjali b’mod integrat. Kif qal diġà l-KESE, il-kompetittività u produttività ogħla abbażi tal-ħiliet u l-għarfien jirrappreżentaw riċetta soda għaż-żamma tal-benesseri tas-soċjetajiet Ewropej. It-tkabbir ekonomiku u suq intern li jiffunzjona tajjeb huma element importanti għat-tisħiħ tad-dimensjoni soċjali tal-UE. Jeħtieġ li nsaħħu l-kwalitajiet pożittivi tas-sistema Ewropea tal-ekonomija soċjali tas-suq tagħna filwaqt li neliminaw id-dgħufijiet tagħha, u b’hekk nadattawha biex tiffaċċja l-isfidi tal-ġejjieni (1). |
| --- | --- |

1.5.

Huwa essenzjali li l-UE tkompli tiżviluppa b’mod li jindirizza l-isfidi ekonomiċi u soċjali b’mod integrat. Kif qal diġà l-KESE, il-kompetittività u produttività ogħla abbażi tal-ħiliet u l-għarfien jirrappreżentaw riċetta soda għaż-żamma tal-benesseri tas-soċjetajiet Ewropej. It-tkabbir ekonomiku u suq intern li jiffunzjona tajjeb huma element importanti għat-tisħiħ tad-dimensjoni soċjali tal-UE. Jeħtieġ li nsaħħu l-kwalitajiet pożittivi tas-sistema Ewropea tal-ekonomija soċjali tas-suq tagħna filwaqt li neliminaw id-dgħufijiet tagħha, u b’hekk nadattawha biex tiffaċċja l-isfidi tal-ġejjieni (1).

| 1.6. | Id-deċiżjonijiet dwar il-politika soċjali għandhom jittieħdu kemm jista’ jkun viċin iċ-ċittadini tal-UE u b’rispett sħiħ għall-kompetenzi kondiviżi bejn l-UE, l-Istati Membri u l-imsieħba soċjali. Dan huwa dak li huwa meħtieġ biex jinkisbu riżultati pożittivi għaċ-ċittadini, għall-ħaddiema, għan-negozji u għas-soċjetà kollha. Fil-futur għandhom jiġu żgurati dibattiti ta’ politika artikolati sew u bbilanċjati sew dwar id-dimensjonijiet ekonomiċi u soċjali tal-UE. Il-fatt li l-iżvilupp ekonomiku fl-Istati Membri huwa eteroġenju għandu jitqies aħjar fid-dibattiti Ewropej dwar id-dimensjoni soċjali, sabiex jingħata lok għal aspettattivi realistiċi u progress f’termini ta’ konverġenza ekonomika u soċjali Ewropea. Dan ifisser ukoll li l-miżuri li jwasslu għal rigressjoni tal-istandards tax-xogħol u dawk soċjali jistgħu xi kultant ikunu meħtieġa fuq terminu qasir, biex il-gvernijiet ikunu jistgħu jevitaw konsegwenzi saħansitra agħar ta’ tnaqqis serju fir-ritmu ekonomiku u fiskali fil-livell nazzjonali. Il-valutazzjoni tal-ħtieġa għal dawn il-miżuri għandha tkompli tkun fid-diskrezzjoni tal-awtoritajiet nazzjonali. |
| --- | --- |

1.6.

Id-deċiżjonijiet dwar il-politika soċjali għandhom jittieħdu kemm jista’ jkun viċin iċ-ċittadini tal-UE u b’rispett sħiħ għall-kompetenzi kondiviżi bejn l-UE, l-Istati Membri u l-imsieħba soċjali. Dan huwa dak li huwa meħtieġ biex jinkisbu riżultati pożittivi għaċ-ċittadini, għall-ħaddiema, għan-negozji u għas-soċjetà kollha. Fil-futur għandhom jiġu żgurati dibattiti ta’ politika artikolati sew u bbilanċjati sew dwar id-dimensjonijiet ekonomiċi u soċjali tal-UE. Il-fatt li l-iżvilupp ekonomiku fl-Istati Membri huwa eteroġenju għandu jitqies aħjar fid-dibattiti Ewropej dwar id-dimensjoni soċjali, sabiex jingħata lok għal aspettattivi realistiċi u progress f’termini ta’ konverġenza ekonomika u soċjali Ewropea. Dan ifisser ukoll li l-miżuri li jwasslu għal rigressjoni tal-istandards tax-xogħol u dawk soċjali jistgħu xi kultant ikunu meħtieġa fuq terminu qasir, biex il-gvernijiet ikunu jistgħu jevitaw konsegwenzi saħansitra agħar ta’ tnaqqis serju fir-ritmu ekonomiku u fiskali fil-livell nazzjonali. Il-valutazzjoni tal-ħtieġa għal dawn il-miżuri għandha tkompli tkun fid-diskrezzjoni tal-awtoritajiet nazzjonali.

| 1.7. | Għar-raġunijiet deskritti hawn fuq, il-proposta għar-reviżjoni tat-Trattati sabiex jinħoloq Protokoll ta’ Progress Soċjali mhix aċċettabbli u mhix appoġġjata mill-Grupp ta’ Min Iħaddem tal-KESE. |
| --- | --- |

1.7.

Għar-raġunijiet deskritti hawn fuq, il-proposta għar-reviżjoni tat-Trattati sabiex jinħoloq Protokoll ta’ Progress Soċjali mhix aċċettabbli u mhix appoġġjata mill-Grupp ta’ Min Iħaddem tal-KESE.

2.   Sfond, il-kuntest tal-UE u nazzjonali u qafas istituzzjonali u legali

| 2.1. | Il-KESE ħejja l-Opinjoni SOC/756 wara talba għal opinjoni esploratorja mill-Presidenza Spanjola tal-Kunsill tal-UE li jmiss, sabiex jipprovdi tweġibiet għall-mistoqsijiet ippreżentati f’dik it-talba (2). |
| --- | --- |

2.1.

Il-KESE ħejja l-Opinjoni SOC/756 wara talba għal opinjoni esploratorja mill-Presidenza Spanjola tal-Kunsill tal-UE li jmiss, sabiex jipprovdi tweġibiet għall-mistoqsijiet ippreżentati f’dik it-talba (2).

| 2.2. | It-talba li jmiss tal-Presidenza Spanjola tirreferi għall-proposta tal-Konfederazzjoni Ewropea tat-Trade Unions (KETU) għal Protokoll ta’ Progress Soċjali (3), fil-kuntest tar-riżultati tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa (4), u r-Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tad-9 ta’ Ġunju 2022 dwar it-talba biex titlaqqa’ Konvenzjoni għar-reviżjoni tat-Trattati (5), li tistieden lill-Kunsill, fost affarijiet oħra, “li jiġu adattati l-kompetenzi konferiti lill-Unjoni fit-Trattati [...] fil-politiki soċjali u ekonomiċi; li jiġi żgurat li l-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali jiġi implimentat bis-sħiħ u li jiġi inkorporat il-progress soċjali fl-Artikolu 9 tat-TFUE marbut ma’ Protokoll dwar il-Progress Soċjali fit-Trattati”. |
| --- | --- |

2.2.

It-talba li jmiss tal-Presidenza Spanjola tirreferi għall-proposta tal-Konfederazzjoni Ewropea tat-Trade Unions (KETU) għal Protokoll ta’ Progress Soċjali (3), fil-kuntest tar-riżultati tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa (4), u r-Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tad-9 ta’ Ġunju 2022 dwar it-talba biex titlaqqa’ Konvenzjoni għar-reviżjoni tat-Trattati (5), li tistieden lill-Kunsill, fost affarijiet oħra, “li jiġu adattati l-kompetenzi konferiti lill-Unjoni fit-Trattati [...] fil-politiki soċjali u ekonomiċi; li jiġi żgurat li l-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali jiġi implimentat bis-sħiħ u li jiġi inkorporat il-progress soċjali fl-Artikolu 9 tat-TFUE marbut ma’ Protokoll dwar il-Progress Soċjali fit-Trattati”.

| 2.3. | Il-proposta tal-KETU (6) għal Protokoll ta’ Progress Soċjali fiha erba’ dispożizzjonijiet ewlenin li għandhom jiġu annessi mat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea u mat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea. Hija tistabbilixxi l-prinċipji (Artikolu 1), id-definizzjoni tal-progress soċjali u l-implimentazzjoni tiegħu (Artikolu 2), ir-relazzjoni bejn id-drittijiet soċjali fundamentali u politiki oħra tal-Unjoni (Artikolu 3) u l-kompetenzi tal-UE (Artikolu 4) biex jiġi żgurat il-progress soċjali. |
| --- | --- |

2.3.

Il-proposta tal-KETU (6) għal Protokoll ta’ Progress Soċjali fiha erba’ dispożizzjonijiet ewlenin li għandhom jiġu annessi mat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea u mat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea. Hija tistabbilixxi l-prinċipji (Artikolu 1), id-definizzjoni tal-progress soċjali u l-implimentazzjoni tiegħu (Artikolu 2), ir-relazzjoni bejn id-drittijiet soċjali fundamentali u politiki oħra tal-Unjoni (Artikolu 3) u l-kompetenzi tal-UE (Artikolu 4) biex jiġi żgurat il-progress soċjali.

| 2.4. | Skont il-proposta tal-KETU:






  — | Xejn fit-Trattati, u b’mod partikolari la l-libertajiet ekonomiċi u lanqas is-suq intern, il-kompetizzjoni jew miżuri oħra ta’ politika tal-Unjoni, m’għandu jkollu prijorità fuq id-drittijiet soċjali fundamentali u l-progress soċjali kif definiti fl-Artikolu 2 ta’ dan il-Protokoll. F’każ ta’ kunflitt, id-drittijiet soċjali fundamentali għandhom jieħdu preċedenza. (Artikolu 3) |
| --- | --- | --- |

2.4.

Skont il-proposta tal-KETU:

—

Xejn fit-Trattati, u b’mod partikolari la l-libertajiet ekonomiċi u lanqas is-suq intern, il-kompetizzjoni jew miżuri oħra ta’ politika tal-Unjoni, m’għandu jkollu prijorità fuq id-drittijiet soċjali fundamentali u l-progress soċjali kif definiti fl-Artikolu 2 ta’ dan il-Protokoll. F’każ ta’ kunflitt, id-drittijiet soċjali fundamentali għandhom jieħdu preċedenza. (Artikolu 3)

| — | L-ebda miżura ta’ politika tal-Unjoni, b’mod partikolari fir-rigward tal-libertajiet ekonomiċi, ma għandha tiġi interpretata b’mod li tillimita jew taffettwa b’mod negattiv l-eżerċitar tad-drittijiet soċjali fundamentali kif huma rikonoxxuti fl-Istati Membri, mid-dritt tal-Unjoni kif ukoll minn kwalunkwe strument internazzjonali ieħor, b’mod partikolari l-Konvenzjonijiet tal-ILO u l-Karta Soċjali Ewropea tal-Kunsill tal-Ewropa. (Artikolu 3) |
| --- | --- |

—

L-ebda miżura ta’ politika tal-Unjoni, b’mod partikolari fir-rigward tal-libertajiet ekonomiċi, ma għandha tiġi interpretata b’mod li tillimita jew taffettwa b’mod negattiv l-eżerċitar tad-drittijiet soċjali fundamentali kif huma rikonoxxuti fl-Istati Membri, mid-dritt tal-Unjoni kif ukoll minn kwalunkwe strument internazzjonali ieħor, b’mod partikolari l-Konvenzjonijiet tal-ILO u l-Karta Soċjali Ewropea tal-Kunsill tal-Ewropa. (Artikolu 3)

| 2.5. | Il-KESE jinnota li l-proposta inizjali tal-KETU għal Protokoll ta’ Progress Soċjali fl-2008 ġiet żviluppata bħala riżultat tad-deċiżjonijiet tal-QĠUE fil-kawżi Viking, Laval, Rüffert u Lussemburgu. Huwa jinnota wkoll li, fl-2010, l-imsieħba soċjali transindustrijali Ewropej ħarġu rapport dwar il-ħidma konġunta tal-imsieħba soċjali Ewropej dwar dawk id-deċiżjonijiet, li fih qablu li l-libertajiet ekonomiċi u d-drittijiet soċjali fundamentali jinteraġixxu fil-qasam ta’ kompetenza tagħhom stess. Huma għandhom fehmiet differenti dwar l-implikazzjonijiet konkreti ta’ din l-interazzjoni u speċjalment dwar xi jfisser dan f’termini tal-istabbiliment ta’ limitazzjonijiet fuq id-dritt li tittieħed azzjoni kollettiva u/jew il-libertà tal-istabbiliment u l-libertà li jiġu pprovduti servizzi (7). |
| --- | --- |

2.5.

Il-KESE jinnota li l-proposta inizjali tal-KETU għal Protokoll ta’ Progress Soċjali fl-2008 ġiet żviluppata bħala riżultat tad-deċiżjonijiet tal-QĠUE fil-kawżi Viking, Laval, Rüffert u Lussemburgu. Huwa jinnota wkoll li, fl-2010, l-imsieħba soċjali transindustrijali Ewropej ħarġu rapport dwar il-ħidma konġunta tal-imsieħba soċjali Ewropej dwar dawk id-deċiżjonijiet, li fih qablu li l-libertajiet ekonomiċi u d-drittijiet soċjali fundamentali jinteraġixxu fil-qasam ta’ kompetenza tagħhom stess. Huma għandhom fehmiet differenti dwar l-implikazzjonijiet konkreti ta’ din l-interazzjoni u speċjalment dwar xi jfisser dan f’termini tal-istabbiliment ta’ limitazzjonijiet fuq id-dritt li tittieħed azzjoni kollettiva u/jew il-libertà tal-istabbiliment u l-libertà li jiġu pprovduti servizzi (7).

| 2.6. | Il-KESE jiġbed l-attenzjoni wkoll għall-falliment tal-proposta tal-Kummissjoni għal Regolament COM (2012) 130 (“Monti II”) (8) u r-reazzjoni qawwija li din l-inizjattiva pprovokat mill-parlamenti nazzjonali fl-2012 (9): huma ddefendew il-kompetenzi nazzjonali, f’konformità mal-prinċipju tas-sussidjarjetà, li juri l-validità kontinwa tal-Artikolu 153(5) TFUE. Dan l-Artikolu jagħmilha ċara li l-UE ma għandha l-ebda kompetenza fuq id-dritt ta’ assoċjazzjoni, id-dritt tal-istrajkjar jew id-dritt li jiġi imposti lock-outs. |
| --- | --- |

2.6.

Il-KESE jiġbed l-attenzjoni wkoll għall-falliment tal-proposta tal-Kummissjoni għal Regolament COM (2012) 130 (“Monti II”) (8) u r-reazzjoni qawwija li din l-inizjattiva pprovokat mill-parlamenti nazzjonali fl-2012 (9): huma ddefendew il-kompetenzi nazzjonali, f’konformità mal-prinċipju tas-sussidjarjetà, li juri l-validità kontinwa tal-Artikolu 153(5) TFUE. Dan l-Artikolu jagħmilha ċara li l-UE ma għandha l-ebda kompetenza fuq id-dritt ta’ assoċjazzjoni, id-dritt tal-istrajkjar jew id-dritt li jiġi imposti lock-outs.

| 2.7. | Fil-kuntest deskritt hawn fuq, il-KESE jinnota li l-fehmiet ivarjaw fost l-Istati Membri u l-partijiet ikkonċernati dwar jekk riforma tat-Trattat biex jiżdied Protokoll ta’ Progress Soċjali hijiex xierqa jew meħtieġa. Dan ġie rifless pereżempju mill-Ministru Daniż għall-Ġustizzja Peter Hummelgaard: F’diversi okkażjonijiet f’laqgħat mal-kollegi Ewropej tiegħi u mal-Kummissjoni, enfasizzajt il-viżjoni fit-tul tal-gvern li jintroduċi protokoll soċjali. L-introduzzjoni ta’ protokoll soċjali fit-Trattati teħtieġ bidla fit-Trattat. Il-Gvern ma jaħsibx li wasal iż-żmien għal proċess imtawwal ta’ bidla fit-Trattat, iżda minflok irridu niksbu riżultati konkreti dwar l-isfidi li jiffaċċjaw iċ-ċittadini u l-kumpaniji Ewropej
   (10). |
| --- | --- |

2.7.

Fil-kuntest deskritt hawn fuq, il-KESE jinnota li l-fehmiet ivarjaw fost l-Istati Membri u l-partijiet ikkonċernati dwar jekk riforma tat-Trattat biex jiżdied Protokoll ta’ Progress Soċjali hijiex xierqa jew meħtieġa. Dan ġie rifless pereżempju mill-Ministru Daniż għall-Ġustizzja Peter Hummelgaard: F’diversi okkażjonijiet f’laqgħat mal-kollegi Ewropej tiegħi u mal-Kummissjoni, enfasizzajt il-viżjoni fit-tul tal-gvern li jintroduċi protokoll soċjali. L-introduzzjoni ta’ protokoll soċjali fit-Trattati teħtieġ bidla fit-Trattat. Il-Gvern ma jaħsibx li wasal iż-żmien għal proċess imtawwal ta’ bidla fit-Trattat, iżda minflok irridu niksbu riżultati konkreti dwar l-isfidi li jiffaċċjaw iċ-ċittadini u l-kumpaniji Ewropej
   (10).

| 2.8. | Il-KESE jirrimarka li l-kwistjonijiet li tfaċċaw fil-kuntest tad-deċiżjonijiet Viking, Laval u Rüffert fl-2007-2008 ġew solvuti permezz tar-reviżjoni tad-Direttiva dwar l-Istazzjonar ta’ Ħaddiema fl-2018. Peress li d-Direttiva riveduta dwar l-Istazzjonar ta’ Ħaddiema tinkludi l-prinċipju ta’ paga ugwali għal xogħol ugwali fl-istess post, f’sitwazzjoni simili għal dawk imsemmija fis-sentenzi Viking u Laval, ikun leġittimu li wieħed jirrikorri għad-dritt tal-ħaddiema li jieħdu azzjoni kollettiva biex ifittxu paga ugwali bħall-ħaddiema lokali. |
| --- | --- |

2.8.

Il-KESE jirrimarka li l-kwistjonijiet li tfaċċaw fil-kuntest tad-deċiżjonijiet Viking, Laval u Rüffert fl-2007-2008 ġew solvuti permezz tar-reviżjoni tad-Direttiva dwar l-Istazzjonar ta’ Ħaddiema fl-2018. Peress li d-Direttiva riveduta dwar l-Istazzjonar ta’ Ħaddiema tinkludi l-prinċipju ta’ paga ugwali għal xogħol ugwali fl-istess post, f’sitwazzjoni simili għal dawk imsemmija fis-sentenzi Viking u Laval, ikun leġittimu li wieħed jirrikorri għad-dritt tal-ħaddiema li jieħdu azzjoni kollettiva biex ifittxu paga ugwali bħall-ħaddiema lokali.

| 2.9. | It-talba biex jiġi inkluż Protokoll ta’ Progress Soċjali reġgħet tressqet fil-kuntest tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa. F’dan ir-rigward, il-KESE jenfasizza l-fehma, stabbilita fil-valutazzjoni teknika preliminari tal-Kunsill tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa, li l-bilanċ bejn id-drittijiet soċjali u l-erba’ libertajiet ekonomiċi diġà huwa żgurat (eż. Artikolu 3 tat-TUE, Artikoli 9, 151 u 153 tat-TFUE). Il-KESE jaqbel bis-sħiħ ma’ din il-fehma espressa fil-valutazzjoni teknika preliminari tal-Kunsill u ma jqisx li hemm bżonn li jiġu riveduti t-Trattati sabiex jinħoloq Protokoll ta’ Progress Soċjali. |
| --- | --- |

2.9.

It-talba biex jiġi inkluż Protokoll ta’ Progress Soċjali reġgħet tressqet fil-kuntest tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa. F’dan ir-rigward, il-KESE jenfasizza l-fehma, stabbilita fil-valutazzjoni teknika preliminari tal-Kunsill tal-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa, li l-bilanċ bejn id-drittijiet soċjali u l-erba’ libertajiet ekonomiċi diġà huwa żgurat (eż. Artikolu 3 tat-TUE, Artikoli 9, 151 u 153 tat-TFUE). Il-KESE jaqbel bis-sħiħ ma’ din il-fehma espressa fil-valutazzjoni teknika preliminari tal-Kunsill u ma jqisx li hemm bżonn li jiġu riveduti t-Trattati sabiex jinħoloq Protokoll ta’ Progress Soċjali.

| 2.10. | Il-KESE jqis din l-Opinjoni bħala opportunità biex jiġi kkonfermat mill-ġdid dak li huwa ddikjarat fl-Artikolu 3(3) tat-TUE, jiġifieri li l-UE għandha tistabbilixxi suq intern u għandha taħdem għall-iżvilupp sostenibbli tal-Ewropa bbażat fuq tkabbir ekonomiku bbilanċjat u, “ekonomija soċjali tas-suq kompetittiva ħafna, intiża li twassal għal livell massimu ta’ impjiegi u progress soċjali”. |
| --- | --- |

2.10.

Il-KESE jqis din l-Opinjoni bħala opportunità biex jiġi kkonfermat mill-ġdid dak li huwa ddikjarat fl-Artikolu 3(3) tat-TUE, jiġifieri li l-UE għandha tistabbilixxi suq intern u għandha taħdem għall-iżvilupp sostenibbli tal-Ewropa bbażat fuq tkabbir ekonomiku bbilanċjat u, “ekonomija soċjali tas-suq kompetittiva ħafna, intiża li twassal għal livell massimu ta’ impjiegi u progress soċjali”.

| 2.11. | Il-proposta li l-Protokoll ta’ Progress Soċjali jiġi inkorporat fit-Trattati tbiddel in-natura u l-funzjonament tal-ekonomija soċjali tas-suq tal-UE tagħna billi tintroduċi s-supremazija tad-drittijiet soċjali fuq il-libertajiet ekonomiċi. B’kuntrast ma’ dan, il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-UE segwiet l-approċċ it-tajjeb billi pproteġiet id-drittijiet soċjali u l-libertajiet ekonomiċi bħala parti mill-istess strument tal-istess valur legali. Li tingħata prijorità ġenerali lid-drittijiet soċjali fuq il-libertajiet ekonomiċi jkun ħażin daqs li tingħata prijorità ġenerali lil-libertajiet ekonomiċi. |
| --- | --- |

2.11.

Il-proposta li l-Protokoll ta’ Progress Soċjali jiġi inkorporat fit-Trattati tbiddel in-natura u l-funzjonament tal-ekonomija soċjali tas-suq tal-UE tagħna billi tintroduċi s-supremazija tad-drittijiet soċjali fuq il-libertajiet ekonomiċi. B’kuntrast ma’ dan, il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-UE segwiet l-approċċ it-tajjeb billi pproteġiet id-drittijiet soċjali u l-libertajiet ekonomiċi bħala parti mill-istess strument tal-istess valur legali. Li tingħata prijorità ġenerali lid-drittijiet soċjali fuq il-libertajiet ekonomiċi jkun ħażin daqs li tingħata prijorità ġenerali lil-libertajiet ekonomiċi.

| 2.12. | Il-KESE jenfasizza l-importanza li jinżamm il-bilanċ eżistenti fit-Trattati bejn id-drittijiet soċjali u l-libertajiet ekonomiċi, mingħajr ma tinħoloq ġerarkija bejniethom. Kif intqal pereżempju fil-kawża Laval (11), filwaqt li l-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali hija interess leġittimu li, bħala prinċipju, tista’ tiġġustifika restrizzjoni tal-libertajiet fundamentali ggarantiti mit-Trattat, bħal-libertà ta’ stabbiliment jew il-libertà li jiġu pprovduti servizzi, l-eżerċitar tad-drittijiet fundamentali ma jaqax barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tat-Trattati, u tali eżerċizzju għandu jiġi rrikonċiljat f’konformità mal-prinċipju tal-proporzjonalità
   (12). |
| --- | --- |

2.12.

Il-KESE jenfasizza l-importanza li jinżamm il-bilanċ eżistenti fit-Trattati bejn id-drittijiet soċjali u l-libertajiet ekonomiċi, mingħajr ma tinħoloq ġerarkija bejniethom. Kif intqal pereżempju fil-kawża Laval (11), filwaqt li l-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali hija interess leġittimu li, bħala prinċipju, tista’ tiġġustifika restrizzjoni tal-libertajiet fundamentali ggarantiti mit-Trattat, bħal-libertà ta’ stabbiliment jew il-libertà li jiġu pprovduti servizzi, l-eżerċitar tad-drittijiet fundamentali ma jaqax barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tat-Trattati, u tali eżerċizzju għandu jiġi rrikonċiljat f’konformità mal-prinċipju tal-proporzjonalità
   (12).

| 2.13. | L-għoti ta’ preċedenza lid-drittijiet soċjali fundamentali fuq il-libertajiet ekonomiċi tas-suq intern billi jiżdied il-Protokoll ta’ Progress Soċjali mat-Trattati għandu l-għan li jibdel il-prinċipji fundamentali li fuqhom hija msejsa l-UE u jammonta wkoll għal attakk fuq il-pedament li nbniet l-ekonomija tagħna, li ġab prosperità u benesseri lill-UE u lill-Istati Membri tagħha. Għalhekk, protokoll bħal dan iġib miegħu r-riskju li jimmina l-bażi nnifisha għall-progress soċjali. Aktar milli l-UE tibda l-proċess bl-intenzjoni li tfassal Protokoll ta’ Progress Soċjali li jfixkel il-bilanċ bejn il-libertajiet ekonomiċi u d-drittijiet soċjali, u jinterferixxi mal-kompetenzi tal-UE u nazzjonali definiti sew, huwa importanti li jsir progress lejn fehim kondiviż ta’ x’jikkostitwixxi l-valur miżjud tal-UE f’termini ta’ politiki dwar l-impjiegi u dawk soċjali. |
| --- | --- |

2.13.

L-għoti ta’ preċedenza lid-drittijiet soċjali fundamentali fuq il-libertajiet ekonomiċi tas-suq intern billi jiżdied il-Protokoll ta’ Progress Soċjali mat-Trattati għandu l-għan li jibdel il-prinċipji fundamentali li fuqhom hija msejsa l-UE u jammonta wkoll għal attakk fuq il-pedament li nbniet l-ekonomija tagħna, li ġab prosperità u benesseri lill-UE u lill-Istati Membri tagħha. Għalhekk, protokoll bħal dan iġib miegħu r-riskju li jimmina l-bażi nnifisha għall-progress soċjali. Aktar milli l-UE tibda l-proċess bl-intenzjoni li tfassal Protokoll ta’ Progress Soċjali li jfixkel il-bilanċ bejn il-libertajiet ekonomiċi u d-drittijiet soċjali, u jinterferixxi mal-kompetenzi tal-UE u nazzjonali definiti sew, huwa importanti li jsir progress lejn fehim kondiviż ta’ x’jikkostitwixxi l-valur miżjud tal-UE f’termini ta’ politiki dwar l-impjiegi u dawk soċjali.

| 2.14. | Il-KESE jirrikonoxxi li l-mudell ekonomiku u soċjali Ewropew huwa bbażat fuq fehim kondiviż tal-importanza li jiżdiedu l-impjiegi, il-progress soċjali u l-produttività, bħala l-fatturi ewlenin sottostanti għal tkabbir ekonomiku sostenibbli, li huwa ta’ benefiċċju għal kulħadd b’mod ġust (13). L-objettivi tal-politika dwar l-impjiegi u dik soċjali għandhom ikomplu jiġu indirizzati fi ħdan it-Trattati attwali u l-qafas leġiżlattiv u ta’ politika eżistenti fil-livell tal-UE u dak nazzjonali filwaqt li tiġi rispettata bis-sħiħ l-awtonomija tal-imsieħba soċjali. |
| --- | --- |

2.14.

Il-KESE jirrikonoxxi li l-mudell ekonomiku u soċjali Ewropew huwa bbażat fuq fehim kondiviż tal-importanza li jiżdiedu l-impjiegi, il-progress soċjali u l-produttività, bħala l-fatturi ewlenin sottostanti għal tkabbir ekonomiku sostenibbli, li huwa ta’ benefiċċju għal kulħadd b’mod ġust (13). L-objettivi tal-politika dwar l-impjiegi u dik soċjali għandhom ikomplu jiġu indirizzati fi ħdan it-Trattati attwali u l-qafas leġiżlattiv u ta’ politika eżistenti fil-livell tal-UE u dak nazzjonali filwaqt li tiġi rispettata bis-sħiħ l-awtonomija tal-imsieħba soċjali.

| 2.15. | Huwa essenzjali li l-UE tkompli tiżviluppa b’mod li tindirizza l-isfidi ekonomiċi u soċjali b’mod integrat. Dan huwa dak li huwa meħtieġ biex jinkisbu riżultati pożittivi għaċ-ċittadini, għall-ħaddiema, għan-negozji u għas-soċjetà kollha. Fil-futur għandhom jiġu żgurati dibattiti ta’ politika artikolati sew u bbilanċjati sew dwar id-dimensjonijiet ekonomiċi u soċjali tal-UE. Il-fatt li l-iżvilupp ekonomiku fl-Istati Membri huwa eteroġenju għandu jitqies aħjar fid-dibattiti Ewropej dwar id-dimensjoni soċjali, sabiex jingħata lok għal aspettattivi realistiċi u progress f’termini ta’ konverġenza ekonomika u soċjali Ewropea. |
| --- | --- |

2.15.

Huwa essenzjali li l-UE tkompli tiżviluppa b’mod li tindirizza l-isfidi ekonomiċi u soċjali b’mod integrat. Dan huwa dak li huwa meħtieġ biex jinkisbu riżultati pożittivi għaċ-ċittadini, għall-ħaddiema, għan-negozji u għas-soċjetà kollha. Fil-futur għandhom jiġu żgurati dibattiti ta’ politika artikolati sew u bbilanċjati sew dwar id-dimensjonijiet ekonomiċi u soċjali tal-UE. Il-fatt li l-iżvilupp ekonomiku fl-Istati Membri huwa eteroġenju għandu jitqies aħjar fid-dibattiti Ewropej dwar id-dimensjoni soċjali, sabiex jingħata lok għal aspettattivi realistiċi u progress f’termini ta’ konverġenza ekonomika u soċjali Ewropea.

| 2.16. | Filwaqt li nistinkaw biex niksbu progress soċjali, irridu nammettu wkoll li hemm sitwazzjonijiet fejn iridu jittieħdu miżuri biex jiġu indirizzati sitwazzjonijiet ekonomiċi u fiskali fil-livell nazzjonali sabiex jiġu evitati distorsjonijiet serji fis-suq tax-xogħol u l-iżvilupp ekonomiku fuq terminu medju. F’xi każijiet dan jista’ jwassal għal rigressjoni tad-drittijiet soċjali. Għalkemm it-tnaqqis fil-livell tal-istandards soċjali mhuwiex l-għan ewlieni, il-gvernijiet nazzjonali xi drabi jeħtieġ li jkunu jistgħu jagħmlu użu minn dan l-istrument sabiex jevitaw konsegwenzi saħansitra agħar ta’ tnaqqis fir-ritmu ekonomiku u fiskali. |
| --- | --- |

2.16.

Filwaqt li nistinkaw biex niksbu progress soċjali, irridu nammettu wkoll li hemm sitwazzjonijiet fejn iridu jittieħdu miżuri biex jiġu indirizzati sitwazzjonijiet ekonomiċi u fiskali fil-livell nazzjonali sabiex jiġu evitati distorsjonijiet serji fis-suq tax-xogħol u l-iżvilupp ekonomiku fuq terminu medju. F’xi każijiet dan jista’ jwassal għal rigressjoni tad-drittijiet soċjali. Għalkemm it-tnaqqis fil-livell tal-istandards soċjali mhuwiex l-għan ewlieni, il-gvernijiet nazzjonali xi drabi jeħtieġ li jkunu jistgħu jagħmlu użu minn dan l-istrument sabiex jevitaw konsegwenzi saħansitra agħar ta’ tnaqqis fir-ritmu ekonomiku u fiskali.

| 2.17. | Minflok ma tipprova ssolvi l-isfidi tas-suq tax-xogħol b’mod ġenerali fil-livell Ewropew, ir-rwol primarju tal-UE huwa li tipprovdi informazzjoni, soluzzjonijiet possibbli, inċentivi u għarfien prattiku biex tgħin lill-Istati Membri u lill-imsieħba soċjali jfasslu, jimplimentaw u jevalwaw politiki li verament jindirizzaw l-isfidi strutturali tas-suq tax-xogħol li jiffaċċjaw, b’mod li jinftiehem mis-soċjetajiet tagħhom u li jkun aċċettabbli għalihom. |
| --- | --- |

2.17.

Minflok ma tipprova ssolvi l-isfidi tas-suq tax-xogħol b’mod ġenerali fil-livell Ewropew, ir-rwol primarju tal-UE huwa li tipprovdi informazzjoni, soluzzjonijiet possibbli, inċentivi u għarfien prattiku biex tgħin lill-Istati Membri u lill-imsieħba soċjali jfasslu, jimplimentaw u jevalwaw politiki li verament jindirizzaw l-isfidi strutturali tas-suq tax-xogħol li jiffaċċjaw, b’mod li jinftiehem mis-soċjetajiet tagħhom u li jkun aċċettabbli għalihom.

| 2.18. | Id-deċiżjonijiet dwar il-politika soċjali għandhom jittieħdu kemm jista’ jkun viċin iċ-ċittadini tal-Unjoni u b’rispett sħiħ għall-kompetenzi tal-Istati Membri u tal-imsieħba soċjali. Fis-suq tax-xogħol b’mod partikolari, ħafna deċiżjonijiet jittieħdu l-aħjar minn min iħaddem u l-impjegati kkonċernati jew viċin kemm jista’ jkun tagħhom. |
| --- | --- |

2.18.

Id-deċiżjonijiet dwar il-politika soċjali għandhom jittieħdu kemm jista’ jkun viċin iċ-ċittadini tal-Unjoni u b’rispett sħiħ għall-kompetenzi tal-Istati Membri u tal-imsieħba soċjali. Fis-suq tax-xogħol b’mod partikolari, ħafna deċiżjonijiet jittieħdu l-aħjar minn min iħaddem u l-impjegati kkonċernati jew viċin kemm jista’ jkun tagħhom.

| 2.19. | F’dan ir-rigward, l-inizjattiva ta’ djalogu soċjali tal-UE ppubblikata reċentement (14) hija pass fid-direzzjoni t-tajba, peress li tista’ twitti t-triq għal organizzazzjonijiet tal-imsieħba soċjali aktar b’saħħithom fejn dan huwa meħtieġ fl-UE, u tista’ toħloq aktar spazju għall-imsieħba soċjali biex jinnegozjaw b’mod awtonomu fil-livelli xierqa fl-Istati Membri bl-appoġġ tal-gvernijiet nazzjonali tagħhom. |
| --- | --- |

2.19.

F’dan ir-rigward, l-inizjattiva ta’ djalogu soċjali tal-UE ppubblikata reċentement (14) hija pass fid-direzzjoni t-tajba, peress li tista’ twitti t-triq għal organizzazzjonijiet tal-imsieħba soċjali aktar b’saħħithom fejn dan huwa meħtieġ fl-UE, u tista’ toħloq aktar spazju għall-imsieħba soċjali biex jinnegozjaw b’mod awtonomu fil-livelli xierqa fl-Istati Membri bl-appoġġ tal-gvernijiet nazzjonali tagħhom.

| 2.20. | Barra minn hekk, huwa importanti li jkun hemm adattament għad-diversi modi li bihom l-Istati Membri jipprijoritizzaw u jsawru l-interventi tal-politika soċjali fid-dawl ta’ strutturi kostituzzjonali, għażliet politiċi, approċċi ta’ politika u tradizzjonijiet kulturali li għandhom għeruq fondi fl-Istati Membri. Huwa għalhekk li l-prinċipju tas-sussidjarjetà, kif minqux fit-Trattat, għandu jibqa’ fiċ-ċentru tal-orjentazzjoni politika. |
| --- | --- |

2.20.

Barra minn hekk, huwa importanti li jkun hemm adattament għad-diversi modi li bihom l-Istati Membri jipprijoritizzaw u jsawru l-interventi tal-politika soċjali fid-dawl ta’ strutturi kostituzzjonali, għażliet politiċi, approċċi ta’ politika u tradizzjonijiet kulturali li għandhom għeruq fondi fl-Istati Membri. Huwa għalhekk li l-prinċipju tas-sussidjarjetà, kif minqux fit-Trattat, għandu jibqa’ fiċ-ċentru tal-orjentazzjoni politika.

| 2.21. | Bħala parti minn dan, huwa essenzjali li jiġi rikonoxxut li l-UE għandha natura differenti minn organizzazzjonijiet internazzjonali bħall-Kunsill tal-Ewropa u l-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol. Għalhekk, mhuwiex punt ta’ riferiment rilevanti li jintużaw l-oqfsa li jirriżultaw minn dawn l-organizzazzjonijiet internazzjonali bħala bażi għall-implimentazzjoni fl-UE. L-UE għandha toħroġ b’politiki li jkunu verament konformi man-natura speċifika tagħha. Fl-istess ħin, kif stabbilit fl-Artikolu 6(3) tat-TUE, id-drittijiet fundamentali, kif garantiti mill-Konvenzjoni għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali u kif jirriżultaw mit-tradizzjonijiet kostituzzjonali komuni għall-Istati Membri, għandhom jikkostitwixxu prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni. |
| --- | --- |

2.21.

Bħala parti minn dan, huwa essenzjali li jiġi rikonoxxut li l-UE għandha natura differenti minn organizzazzjonijiet internazzjonali bħall-Kunsill tal-Ewropa u l-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol. Għalhekk, mhuwiex punt ta’ riferiment rilevanti li jintużaw l-oqfsa li jirriżultaw minn dawn l-organizzazzjonijiet internazzjonali bħala bażi għall-implimentazzjoni fl-UE. L-UE għandha toħroġ b’politiki li jkunu verament konformi man-natura speċifika tagħha. Fl-istess ħin, kif stabbilit fl-Artikolu 6(3) tat-TUE, id-drittijiet fundamentali, kif garantiti mill-Konvenzjoni għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali u kif jirriżultaw mit-tradizzjonijiet kostituzzjonali komuni għall-Istati Membri, għandhom jikkostitwixxu prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni.

Raġuni

Dat-test jivolvi emenda li għandha l-għan li tistabbilixxi pożizzjoni globalment differenti mill-Opinjoni mressqa mis-sezzjoni u għalhekk għandha titqies bħala kontropinjoni. Jispjega r-raġunijiet għaliex il-KESE jqis li mhemm bżonn li jiġu riveduti t-Trattati sabiex jinħoloq Protokoll dwar il-Progress Soċjali. Aktar milli l-UE tfassal Protokoll ta’ Progress Soċjali li jfixkel il-bilanċ bejn il-libertajiet ekonomiċi u d-drittijiet soċjali u jinterferixxi mal-kompetenzi tal-UE u nazzjonali definiti sew, huwa importanti li jsir progress lejn fehim kondiviż ta’ x’jikkostitwixxi l-valur miżjud tal-UE f’termini ta’ politiki dwar l-impjiegi u dawk soċjali.

Riżultat tal-votazzjoni

| Favur: | 101 |
| --- | --- |
| Kontra: | 133 |
| Astensjonijiet: | 07 |

Favur:

101

Kontra:

133

Astensjonijiet:

07

---

(1)  Il-kontribut tal-KESE għas-Summit Soċjali ta’ Porto, punt 7.

(2)

| “1. | X’inhuma l-valutazzjoni u l-pożizzjoni tal-KESE dwar din il-proposta, fi żmien meta l-President attwali tal-Kummissjoni Ewropea tkellmet dwar il-possibbiltà li tiġi diskussa r-riforma tat-Trattati fl-aħħar diskors dwar l-UE? |
| --- | --- |

“1.

| 2. | Il-KESE jqis li huwa opportun u konvenjenti għall-progress ta’ din il-proposta li tiġi introdotta din l-aspirazzjoni fuq l-aġenda tal-Presidenza Spanjola? |
| --- | --- |

2.

| 3. | Jekk iva, f’liema livelli ta’ kompetenza jkun interessanti li tiġi inkluża (Summit Ewropew, Kunsill tal-Ministri għall-Affarijiet Soċjali, livell ta’ esperti, livell tekniku?)” |
| --- | --- |

3.

(3)  Inizjalment proposta fl-2008 u aġġornata fl-2022.

3

(4)  Rapport tal-eżitu finali.

4

(5)  https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2022-0244_MT.html

5

(6)  ETUC proposal for a Social Progress Protocol (Proposta tal-KETU għal Protokoll ta’ Progress Soċjali, aġġornata fl-2022 – mhux disponibbli bil-Malti).

6

(7)  Report on joint work of the European social partners on the ECJ rulings in the Viking, Laval, Rüffert and Luxembourg case (Rapport dwar il-ħidma konġunta tal-imsieħba soċjali Ewropej dwar id-deċiżjonijiet tal-QĠUE fil-kawżi Viking, Laval, Rüffert u Lussemburgu – mhux disponibbli bil-Malti).

7

(8)  Proposta għal Regolament tal-Kunsill dwar l-eżerċitar tad-dritt li tittieħed azzjoni kollettiva fil-kuntest tal-libertà tal-istabbiliment u l-libertà li tagħti servizz.

8

(9)  Tnax mill-40 Parlament nazzjonali jew kamra tal-parlamenti (19 minn 54 vot allokat) qiesu li l-kontenut tal-proposta ma kienx konsistenti mal-prinċipju tas-sussidjarjetà. Fl-aħħar mill-aħħar, il-Kummissjoni rtirat il-proposta tagħha.

9

(10)  F’diskussjoni fil-Kumitat tal-UE tal-Parlament Daniż.

10

(11)  Kawża C/341/05, punti 91 u 93.

11

(12)  Skont il-prinċipju tal-proporzjonalità, il-kontenut u l-forma tal-azzjoni tal-Unjoni m’għandhomx jeċċedu dak li jkun meħtieġ sabiex jintlaħqu l-objettivi tat-Trattati.

12

(13)  
  ĠU C 125, 21.4.2017, p. 10, punt 2.6

13

(14)  Ara wkoll l-Opinjoni tal-KESE dwar It-tisħiħ tad-djalogu soċjali (għadha ma ġietx ippubblikata fil-ĠU)

14

---

| 18.8.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 293/68 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 293/68

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Kooperazzjoni fil-qasam taż-żgħażagħ

(opinjoni esploratorja mitluba mill-Presidenza Spanjola)

(2023/C 293/10)

| Relatur: | Nicoletta MERLO |
| --- | --- |

Relatur:

Nicoletta MERLO

Nicoletta MERLO

| Konsultazzjoni mitluba mill-Presidenza Spanjola tal-Kunsill | Ittra tat-8.12.2022 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea
  Opinjoni esploratorja |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 31.5.2023 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 15.6.2023 |
| Sessjoni plenarja Nru | 579 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 224/3/10 |

Konsultazzjoni mitluba mill-Presidenza Spanjola tal-Kunsill

Ittra tat-8.12.2022

Bażi legali

Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Opinjoni esploratorja

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza

Adozzjoni fis-sezzjoni

31.5.2023

Adozzjoni fil-plenarja

15.6.2023

Sessjoni plenarja Nru

579

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

224/3/10

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Sabiex jiġi żgurat li l-implimentazzjoni tal-Istrateġija tal-UE għaż-Żgħażagħ tirnexxi u tipprovdi qafas u referenza għall-promozzjoni tal-aġendi taż-żgħażagħ fl-Istati Membri kollha, il- Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jenfasizza l-importanza li jkun hemm data preċiża u aġġornata. Dan se jagħmilha possibbli li jiġi mmonitorjat u evalwat l-impatt asimetriku tal-kriżijiet bħall-COVID-19 (1) u l-impatt tal-politiki fuq iż-żgħażagħ (2), u jiġu definiti prattiki tajba li jindirizzaw liż-żgħażagħ direttament u esklużivament jew li għandhom impatt sinifikanti fuqhom. |
| --- | --- |

1.1.

Sabiex jiġi żgurat li l-implimentazzjoni tal-Istrateġija tal-UE għaż-Żgħażagħ tirnexxi u tipprovdi qafas u referenza għall-promozzjoni tal-aġendi taż-żgħażagħ fl-Istati Membri kollha, il- Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jenfasizza l-importanza li jkun hemm data preċiża u aġġornata. Dan se jagħmilha possibbli li jiġi mmonitorjat u evalwat l-impatt asimetriku tal-kriżijiet bħall-COVID-19 (1

2

| 1.2. | Il-KESE japprezza t-titjib kontinwu fid-Djalogu tal-UE maż-Żgħażagħ u jqis li huwa kruċjali li dan jissaħħaħ u li l-korpi li jirrappreżentaw liż-żgħażagħ jiġu involuti b’mod konkret tul il-proċess tat-tfassil tal-politika; jeħtieġ ukoll li jiġi rikonoxxut ir-rwol tagħhom u li jitqiesu kif dovut il-modi ġodda kif iż-żgħażagħ illum jinvolvu ruħhom, jiddibattu u jimmobilizzaw lilhom innifishom, spiss permezz tal-użu tat-teknoloġija u l-media soċjali. |
| --- | --- |

1.2.

Il-KESE japprezza t-titjib kontinwu fid-Djalogu tal-UE maż-Żgħażagħ u jqis li huwa kruċjali li dan jissaħħaħ u li l-korpi li jirrappreżentaw liż-żgħażagħ jiġu involuti b’mod konkret tul il-proċess tat-tfassil tal-politika; jeħtieġ ukoll li jiġi rikonoxxut ir-rwol tagħhom u li jitqiesu kif dovut il-modi ġodda kif iż-żgħażagħ illum jinvolvu ruħhom, jiddibattu u jimmobilizzaw lilhom innifishom, spiss permezz tal-użu tat-teknoloġija u l-media soċjali.

| 1.3. | Id-Djalogu tal-UE maż-Żgħażagħ għandu jkun marbut mill-qrib mal-aġenda tal-UE. Avvenimenti bħal “L-Ewropa Tiegħek, Leħnek” u l-Avveniment Ewropew taż-Żgħażagħ għandhom jiġu integrati aħjar mad-Djalogu tal-UE maż-Żgħażagħ u l-organizzazzjonijiet u n-networks taż-żgħażagħ li jikkontribwixxu għalih għandhom jiġu appoġġjati aħjar finanzjarjament u fuq perjodu ta’ żmien itwal. |
| --- | --- |

1.3.

Id-Djalogu tal-UE maż-Żgħażagħ għandu jkun marbut mill-qrib mal-aġenda tal-UE. Avvenimenti bħal “L-Ewropa Tiegħek, Leħnek” u l-Avveniment Ewropew taż-Żgħażagħ għandhom jiġu integrati aħjar mad-Djalogu tal-UE maż-Żgħażagħ u l-organizzazzjonijiet u n-networks taż-żgħażagħ li jikkontribwixxu għalih għandhom jiġu appoġġjati aħjar finanzjarjament u fuq perjodu ta’ żmien itwal.

| 1.4. | Bil-għan li tiżdied il-parteċipazzjoni taż-żgħażagħ fil-politika, il-KESE huwa ħerqan li jaħdem mat-triju ta’ presidenzi li jmiss (ES-BE-HU) dwar strateġiji biex jitħeġġu dawk li se jivvotaw għall-ewwel darba u tittejjeb il-parteċipazzjoni elettorali taż-żgħażagħ fl-Ewropa. |
| --- | --- |

1.4.

Bil-għan li tiżdied il-parteċipazzjoni taż-żgħażagħ fil-politika, il-KESE huwa ħerqan li jaħdem mat-triju ta’ presidenzi li jmiss (ES-BE-HU) dwar strateġiji biex jitħeġġu dawk li se jivvotaw għall-ewwel darba u tittejjeb il-parteċipazzjoni elettorali taż-żgħażagħ fl-Ewropa.

| 1.5. | Il-KESE jimpenja ruħu li jsaħħaħ id-djalogu soċjali f’konformità mal-Proposta tal-Kummissjoni Ewropea dwar Insaħħu d-djalogu soċjali fl-Unjoni Ewropea. Għandu jiġi ddedikat aktar appoġġ għall-bini tal-kapaċitajiet tal-imsieħba soċjali, b’mod partikolari fost il-membri żgħażagħ, bil-ħsieb ta’ djalogu soċjali u negozjar kollettiv. |
| --- | --- |

1.5.

Il-KESE jimpenja ruħu li jsaħħaħ id-djalogu soċjali f’konformità mal-Proposta tal-Kummissjoni Ewropea dwar Insaħħu d-djalogu soċjali fl-Unjoni Ewropea. Għandu jiġi ddedikat aktar appoġġ għall-bini tal-kapaċitajiet tal-imsieħba soċjali, b’mod partikolari fost il-membri żgħażagħ, bil-ħsieb ta’ djalogu soċjali u negozjar kollettiv.

| 1.6. | Il-KESE jqis li huwa essenzjali li l-liġijiet, l-atti legalment vinkolanti, il-politiki, l-istrateġiji, il-programmi, il-miżuri u l-investimenti pubbliċi tal-Istati Membri kollha jkunu soġġetti għal konsultazzjoni tat-Test taż-Żgħażagħ, valutazzjoni tal-impatt, tfassil tal-politika u proposti għall-mitigazzjoni u li jipprevjenu l-ksur tad-drittijiet u d-diskriminazzjoni kontra ż-żgħażagħ. |
| --- | --- |

1.6.

Il-KESE jqis li huwa essenzjali li l-liġijiet, l-atti legalment vinkolanti, il-politiki, l-istrateġiji, il-programmi, il-miżuri u l-investimenti pubbliċi tal-Istati Membri kollha jkunu soġġetti għal konsultazzjoni tat-Test taż-Żgħażagħ, valutazzjoni tal-impatt, tfassil tal-politika u proposti għall-mitigazzjoni u li jipprevjenu l-ksur tad-drittijiet u d-diskriminazzjoni kontra ż-żgħażagħ.

| 1.7. | Bil-ħsieb li jeliminaw l-ostakli ekonomiċi, l-UE u l-Istati Membri għandhom jagħtu prijorità kemm lill-integrazzjoni taż-żgħażagħ fis-suq tax-xogħol permezz ta’ impjiegi ta’ kwalità tajba, kif ukoll lit-titjib tal-ħidma biex jintlaħqu dawk barra mill-edukazzjoni, impjieg jew taħriġ (NEET (Not in Employment, Education or Training)). |
| --- | --- |

1.7.

Bil-ħsieb li jeliminaw l-ostakli ekonomiċi, l-UE u l-Istati Membri għandhom jagħtu prijorità kemm lill-integrazzjoni taż-żgħażagħ fis-suq tax-xogħol permezz ta’ impjiegi ta’ kwalità tajba, kif ukoll lit-titjib tal-ħidma biex jintlaħqu dawk barra mill-edukazzjoni, impjieg jew taħriġ (NEET (Not in Employment, Education or Training)).

| 1.8. | B’referenza għas-Sena Ewropea tal-Ħiliet, il-KESE jenfasizza l-importanza tat-tagħlim tul il-ħajja u l-ħtieġa għal ħiliet trasversali. Iż-żgħażagħ jeħtieġ li jiksbu litteriżmu finanzjarju, għarfien tad-drittijiet tal-ħaddiema u ħiliet intraprenditorjali. Għandha tingħata aktar attenzjoni lill-promozzjoni tal-ħiliet diġitali u dawk STEM, speċjalment fost il-bniet. |
| --- | --- |

1.8.

B’referenza għas-Sena Ewropea tal-Ħiliet, il-KESE jenfasizza l-importanza tat-tagħlim tul il-ħajja u l-ħtieġa għal ħiliet trasversali. Iż-żgħażagħ jeħtieġ li jiksbu litteriżmu finanzjarju, għarfien tad-drittijiet tal-ħaddiema u ħiliet intraprenditorjali. Għandha tingħata aktar attenzjoni lill-promozzjoni tal-ħiliet diġitali u dawk STEM, speċjalment fost il-bniet.

| 1.9. | Sabiex tiġi promossa s-saħħa mentali u jiġu miġġielda l-vjolenza u l-bullying, il-KESE jenfasizza l-importanza li jiġi żgurat li l-adolexxenti jiksbu ħiliet soċjoemozzjonali u li jiġi pprovdut appoġġ psikoloġiku u soċjali bla ħlas fl-iskejjel u fi gruppi kbar oħra. Sena Ewropea tas-Saħħa Mentali tgħin biex tissensibilizza lill-pubbliku dwar kwistjonijiet bħal dawn. |
| --- | --- |

1.9.

Sabiex tiġi promossa s-saħħa mentali u jiġu miġġielda l-vjolenza u l-bullying, il-KESE jenfasizza l-importanza li jiġi żgurat li l-adolexxenti jiksbu ħiliet soċjoemozzjonali u li jiġi pprovdut appoġġ psikoloġiku u soċjali bla ħlas fl-iskejjel u fi gruppi kbar oħra. Sena Ewropea tas-Saħħa Mentali tgħin biex tissensibilizza lill-pubbliku dwar kwistjonijiet bħal dawn.

| 1.10. | Għal saħħa psikoloġika u fiżika aħjar, il-KESE jqis li huwa importanti li ż-żgħażagħ kollha jkollhom l-opportunità li jipprattikaw xi sport u jinvolvu ruħhom fis-soċjetà u f’attivitajiet kulturali. |
| --- | --- |

1.10.

Għal saħħa psikoloġika u fiżika aħjar, il-KESE jqis li huwa importanti li ż-żgħażagħ kollha jkollhom l-opportunità li jipprattikaw xi sport u jinvolvu ruħhom fis-soċjetà u f’attivitajiet kulturali.

| 1.11. | Il-KESE jqis li huwa kruċjali li ż-żgħażagħ jiġu megħjuna bl-ispejjeż tal-akkomodazzjoni u li jitrawmu politiki ta’ akkomodazzjoni pubblika sabiex jiġi ggarantit l-aċċess għal akkomodazzjoni deċenti, iż-żgħażagħ jiġu mħeġġa jgħixu b’mod indipendenti u jiġu appoġġjati huma u jippjanaw il-ħajja tal-familja tagħhom. L-Istati Membri jeħtiġilhom iżidu l-isforzi tagħhom biex jimplimentaw id-Direttiva dwar il-Bilanċ bejn ix-Xogħol u l-Ħajja Privata, b’mod partikolari fir-rigward tad-disponibbiltà u l-aċċessibbiltà tal-indukrar bikri tat-tfal u l-faċilitajiet li huma kruċjali għall-familji żgħażagħ. |
| --- | --- |

1.11.

Il-KESE jqis li huwa kruċjali li ż-żgħażagħ jiġu megħjuna bl-ispejjeż tal-akkomodazzjoni u li jitrawmu politiki ta’ akkomodazzjoni pubblika sabiex jiġi ggarantit l-aċċess għal akkomodazzjoni deċenti, iż-żgħażagħ jiġu mħeġġa jgħixu b’mod indipendenti u jiġu appoġġjati huma u jippjanaw il-ħajja tal-familja tagħhom. L-Istati Membri jeħtiġilhom iżidu l-isforzi tagħhom biex jimplimentaw id-Direttiva dwar il-Bilanċ bejn ix-Xogħol u l-Ħajja Privata, b’mod partikolari fir-rigward tad-disponibbiltà u l-aċċessibbiltà tal-indukrar bikri tat-tfal u l-faċilitajiet li huma kruċjali għall-familji żgħażagħ.

| 1.12. | Il-KESE jappella għal involviment aktar sinifikanti taż-żgħażagħ fl-azzjoni klimatika u fi kwistjonijiet ambjentali u jenfasizza l-importanza tal-iżvilupp tal-ħiliet f’dawn l-oqsma. |
| --- | --- |

1.12.

Il-KESE jappella għal involviment aktar sinifikanti taż-żgħażagħ fl-azzjoni klimatika u fi kwistjonijiet ambjentali u jenfasizza l-importanza tal-iżvilupp tal-ħiliet f’dawn l-oqsma.

| 1.13. | Il-KESE jistieden lill-UE u lill-Istati Membri tagħha jqisu b’mod adatt il-korrelazzjoni bejn il-kwistjonijiet klimatiċi u s-saħħa mentali fir-rigward taż-żgħażagħ u jżidu r-riċerka dwar l-azzjoni klimatika u r-rispons tal-gvern f’dan il-qasam. |
| --- | --- |

1.13.

Il-KESE jistieden lill-UE u lill-Istati Membri tagħha jqisu b’mod adatt il-korrelazzjoni bejn il-kwistjonijiet klimatiċi u s-saħħa mentali fir-rigward taż-żgħażagħ u jżidu r-riċerka dwar l-azzjoni klimatika u r-rispons tal-gvern f’dan il-qasam.

| 1.14. | Fil-ħidma b’rabta mas-suġġetti msemmija hawn fuq, huwa importanti li wieħed ikun konxju taż-żgħażagħ emarġinati u li jiġi segwit approċċ intersezzjonali, b’attenzjoni għall-ġeneru, l-etniċità, id-diżabilità, eċċ. |
| --- | --- |

1.14.

Fil-ħidma b’rabta mas-suġġetti msemmija hawn fuq, huwa importanti li wieħed ikun konxju taż-żgħażagħ emarġinati u li jiġi segwit approċċ intersezzjonali, b’attenzjoni għall-ġeneru, l-etniċità, id-diżabilità, eċċ.

2.   Sfond

Sfond

| 2.1. | L-UE ilha mill-2002 tmexxi skema ta’ kooperazzjoni fir-rigward tal-politika dwar iż-żgħażagħ tal-UE bbażata fuq il-prinċipji ta’ parteċipazzjoni attiva u aċċess ugwali għall-opportunitajiet (3).
  F’Diċembru 2018, il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea adotta l-Istrateġija tal-UE għaż-Żgħażagħ 2019-2027 (4). Din tipprovdi qafas ta’ objettivi, prinċipji, prijoritajiet, u miżuri għal kooperazzjoni dwar il-politika taż-żgħażagħ għall-partijiet ikkonċernati rilevanti kollha b’kunsiderazzjoni dovuta għall-kompetenzi rispettivi tagħhom u l-prinċipju tas-sussidjarjetà (5). L-implimentazzjoni tagħha u tal-11-il Għan dwar iż-Żgħażagħ tagħha hija ffaċilitata permezz tad-Djalogu regolari tal-UE maż-Żgħażagħ (6). Dan huwa mekkaniżmu ta’ djalogu bejn iż-żgħażagħ u dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet kemm fil-livell nazzjonali kif ukoll f’dak tal-UE. Jeħtieġ li jissaħħaħ dan il-proċess u li jiġu implimentati r-rakkomandazzjonijiet tad-Djalogu tal-UE maż-Żgħażagħ anke fil-livell nazzjonali. |
| --- | --- |

2.1.

L-UE ilha mill-2002 tmexxi skema ta’ kooperazzjoni fir-rigward tal-politika dwar iż-żgħażagħ tal-UE bbażata fuq il-prinċipji ta’ parteċipazzjoni attiva u aċċess ugwali għall-opportunitajiet (3

F’Diċembru 2018, il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea adotta l-Istrateġija tal-UE għaż-Żgħażagħ 2019-2027 (4). Din tipprovdi qafas ta’ objettivi, prinċipji, prijoritajiet, u miżuri għal kooperazzjoni dwar il-politika taż-żgħażagħ għall-partijiet ikkonċernati rilevanti kollha b’kunsiderazzjoni dovuta għall-kompetenzi rispettivi tagħhom u l-prinċipju tas-sussidjarjetà (5). L-implimentazzjoni tagħha u tal-11-il Għan dwar iż-Żgħażagħ tagħha hija ffaċilitata permezz tad-Djalogu regolari tal-UE maż-Żgħażagħ (6). Dan huwa mekkaniżmu ta’ djalogu bejn iż-żgħażagħ u dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet kemm fil-livell nazzjonali kif ukoll f’dak tal-UE. Jeħtieġ li jissaħħaħ dan il-proċess u li jiġu implimentati r-rakkomandazzjonijiet tad-Djalogu tal-UE maż-Żgħażagħ anke fil-livell nazzjonali.

4

5

6

| 2.2. | Għalhekk, il-Presidenza Spanjola talbet lill-KESE jabbozza Opinjoni esploratorja li tidentifika l-isfidi, il-kwistjonijiet u d-diffikultajiet ewlenin li qed jiffaċċjaw iż-żgħażagħ Ewropej, b’enfasi fuq dak li qed iwaqqafhom milli jgħixu ħajja sħiħa u inklużiva, bi tgawdija bla xkiel tad-drittijiet fundamentali tagħhom u opportunitajiet indaqs u ħielsa minn kull impatt negattiv. |
| --- | --- |

2.2.

Għalhekk, il-Presidenza Spanjola talbet lill-KESE jabbozza Opinjoni esploratorja li tidentifika l-isfidi, il-kwistjonijiet u d-diffikultajiet ewlenin li qed jiffaċċjaw iż-żgħażagħ Ewropej, b’enfasi fuq dak li qed iwaqqafhom milli jgħixu ħajja sħiħa u inklużiva, bi tgawdija bla xkiel tad-drittijiet fundamentali tagħhom u opportunitajiet indaqs u ħielsa minn kull impatt negattiv.

| 2.3. | Il-KESE jemmen li l-aġenda tal-UE għaż-żgħażagħ li għaddejja bħalissa u dik futura għandha tindirizza l-isfidi, il-kwistjonijiet u l-ostakli ewlenin li qed jiffaċċjaw iż-żgħażagħ Ewropej (identifikati permezz tad-Djalogu tal-UE maż-Żgħażagħ u l-Ewrobarometru). Għandha tiddetermina wkoll kif l-UE tista’ tgħin liż-żgħażagħ jegħlbuhom. L-UE għandha tinkoraġġixxi lill-Istati Membri jsaħħu l-miżuri mfassla apposta biex itaffu l-inġustizzja interġenerazzjonali u jrawmu l-ġustizzja interġenerazzjonali, b’mekkaniżmi b’saħħithom ta’ koordinazzjoni u sorveljanza biex tiġi żgurata l-koerenza tal-politika (7). L-Istati Membri jeħtiġilhom ukoll isaħħu l-miżuri transsettorjali li għandhom impatt pożittiv fuq iż-żgħażagħ peress li huma potenzjalment il-benefiċjarji prinċipali tagħhom (8) u peress li dawn il-miżuri jnaqqsu d-distakk ġenerazzjonali (9). |
| --- | --- |

2.3.

Il-KESE jemmen li l-aġenda tal-UE għaż-żgħażagħ li għaddejja bħalissa u dik futura għandha tindirizza l-isfidi, il-kwistjonijiet u l-ostakli ewlenin li qed jiffaċċjaw iż-żgħażagħ Ewropej (identifikati permezz tad-Djalogu tal-UE maż-Żgħażagħ u l-Ewrobarometru). Għandha tiddetermina wkoll kif l-UE tista’ tgħin liż-żgħażagħ jegħlbuhom. L-UE għandha tinkoraġġixxi lill-Istati Membri jsaħħu l-miżuri mfassla apposta biex itaffu l-inġustizzja interġenerazzjonali u jrawmu l-ġustizzja interġenerazzjonali, b’mekkaniżmi b’saħħithom ta’ koordinazzjoni u sorveljanza biex tiġi żgurata l-koerenza tal-politika (7

8

9

| 2.4. | Aspett ieħor li l-KESE jqis fundamentali huwa l-akkwist tad-data: l-akkwist ta’ data diżaggregata ta’ kwalità tajba dwar iż-żgħażagħ, li tkun aċċessibbli u tista’ titkejjel fil-livell Ewropew u nazzjonali, huwa prerekwiżit għall-analiżi tas-sitwazzjoni attwali minn perspettivi differenti, biex jiġu evalwati l-passi li għandhom jittieħdu u jiġu verifikati l-impatti tagħhom. |
| --- | --- |

2.4.

Aspett ieħor li l-KESE jqis fundamentali huwa l-akkwist tad-data: l-akkwist ta’ data diżaggregata ta’ kwalità tajba dwar iż-żgħażagħ, li tkun aċċessibbli u tista’ titkejjel fil-livell Ewropew u nazzjonali, huwa prerekwiżit għall-analiżi tas-sitwazzjoni attwali minn perspettivi differenti, biex jiġu evalwati l-passi li għandhom jittieħdu u jiġu verifikati l-impatti tagħhom.

3.   Kummenti ġenerali

Kummenti ġenerali

3.1.   It-titjib tad-Djalogu tal-UE maż-Żgħażagħ u l-parteċipazzjoni taż-żgħażagħ

It-titjib tad-Djalogu tal-UE maż-Żgħażagħ u l-parteċipazzjoni taż-żgħażagħ

| 3.1.1. | Iż-żgħażagħ għandhom id-dritt li jipparteċipaw fit-tfassil tal-politiki dwar iż-żgħażagħ u, b’mod aktar ġenerali, tal-politiki kollha. Il-KESE japprezza t-titjib kontinwu fid-Djalogu tal-UE maż-Żgħażagħ u jqis li huwa kruċjali li dan jissaħħaħ u li jiġu involuti korpi li jirrappreżentaw liż-żgħażagħ b’mod sinifikanti matul il-proċess tat-tfassil tal-politika, mid-definizzjoni tal-politika sal-implimentazzjoni, il-valutazzjoni u s-segwitu. Huwa daqstant ieħor essenzjali li jiġi żgurat li jiġu inklużi gruppi emarġinati ta’ żgħażagħ u li jittieħed approċċ intersezzjonali. Dan se jiżgura kooperazzjoni reali u effettiva bejn iż-żgħażagħ u l-istituzzjonijiet pubbliċi fil-livelli kollha. |
| --- | --- |

3.1.1.

Iż-żgħażagħ għandhom id-dritt li jipparteċipaw fit-tfassil tal-politiki dwar iż-żgħażagħ u, b’mod aktar ġenerali, tal-politiki kollha. Il-KESE japprezza t-titjib kontinwu fid-Djalogu tal-UE maż-Żgħażagħ u jqis li huwa kruċjali li dan jissaħħaħ u li jiġu involuti korpi li jirrappreżentaw liż-żgħażagħ b’mod sinifikanti matul il-proċess tat-tfassil tal-politika, mid-definizzjoni tal-politika sal-implimentazzjoni, il-valutazzjoni u s-segwitu. Huwa daqstant ieħor essenzjali li jiġi żgurat li jiġu inklużi gruppi emarġinati ta’ żgħażagħ u li jittieħed approċċ intersezzjonali. Dan se jiżgura kooperazzjoni reali u effettiva bejn iż-żgħażagħ u l-istituzzjonijiet pubbliċi fil-livelli kollha.

| 3.1.2. | Id-Djalogu tal-UE maż-Żgħażagħ għandu jkun marbut mill-qrib mal-aġenda tal-UE u avvenimenti bħal “L-Ewropa Tiegħek, Leħnek” u l-Avveniment Ewropew taż-Żgħażagħ għandu jiġi integrat aħjar mad-Djalogu tal-UE maż-Żgħażagħ. |
| --- | --- |

3.1.2.

Id-Djalogu tal-UE maż-Żgħażagħ għandu jkun marbut mill-qrib mal-aġenda tal-UE u avvenimenti bħal “L-Ewropa Tiegħek, Leħnek” u l-Avveniment Ewropew taż-Żgħażagħ għandu jiġi integrat aħjar mad-Djalogu tal-UE maż-Żgħażagħ.

| 3.1.3. | Il-KESE jitlob aktar appoġġ finanzjarju stabbli u fit-tul għall-organizzazzjonijiet u n-networks taż-żgħażagħ li jikkontribwixxu għad-Djalogu tal-UE maż-Żgħażagħ u/jew li jippromovu l-valuri tal-UE bħaċ-ċittadinanza attiva. |
| --- | --- |

3.1.3.

Il-KESE jitlob aktar appoġġ finanzjarju stabbli u fit-tul għall-organizzazzjonijiet u n-networks taż-żgħażagħ li jikkontribwixxu għad-Djalogu tal-UE maż-Żgħażagħ u/jew li jippromovu l-valuri tal-UE bħaċ-ċittadinanza attiva.

| 3.1.4. | Il-KESE jqis li huwa imperattiv li l-istituzzjonijiet Ewropej, nazzjonali u lokali jirrikonoxxu l-importanza tat-tipi kollha ta’ organizzazzjonijiet taż-żgħażagħ u r-rwol tagħhom. Huwa kruċjali wkoll li jitqiesu kif dovut il-modi ġodda, spiss informali, kif iż-żgħażagħ illum jinvolvu ruħhom, jiddibattu u jimmobilizzaw lilhom innifishom, spiss permezz tal-użu tat-teknoloġija u l-media soċjali. |
| --- | --- |

3.1.4.

Il-KESE jqis li huwa imperattiv li l-istituzzjonijiet Ewropej, nazzjonali u lokali jirrikonoxxu l-importanza tat-tipi kollha ta’ organizzazzjonijiet taż-żgħażagħ u r-rwol tagħhom. Huwa kruċjali wkoll li jitqiesu kif dovut il-modi ġodda, spiss informali, kif iż-żgħażagħ illum jinvolvu ruħhom, jiddibattu u jimmobilizzaw lilhom innifishom, spiss permezz tal-użu tat-teknoloġija u l-media soċjali.

| 3.1.5. | Sabiex tiġi żgurata l-parteċipazzjoni attiva tal-ġenerazzjoni żagħżugħa, il-KESE jqis li huwa importanti li jiġu identifikati u megħluba l-ostakli soċjali, ekonomiċi u kulturali għall-parteċipazzjoni sħiħa taż-żgħażagħ, speċjalment dawk l-aktar vulnerabbli. Barra minn hekk, l-UE u l-Istati Membri għandhom jidentifikaw modi kif jiffinanzjaw il-ħidma fost iż-żgħażagħ u jissalvagwardjaw l-ispazju ċiviku għaż-żgħażagħ fl-Ewropa, b’tali mod li jkunu jistgħu jeżerċitaw id-drittijiet tagħhom ta’ espressjoni, informazzjoni, assoċjazzjoni, għaqda paċifika u libertajiet relatati oħra. |
| --- | --- |

3.1.5.

Sabiex tiġi żgurata l-parteċipazzjoni attiva tal-ġenerazzjoni żagħżugħa, il-KESE jqis li huwa importanti li jiġu identifikati u megħluba l-ostakli soċjali, ekonomiċi u kulturali għall-parteċipazzjoni sħiħa taż-żgħażagħ, speċjalment dawk l-aktar vulnerabbli. Barra minn hekk, l-UE u l-Istati Membri għandhom jidentifikaw modi kif jiffinanzjaw il-ħidma fost iż-żgħażagħ u jissalvagwardjaw l-ispazju ċiviku għaż-żgħażagħ fl-Ewropa, b’tali mod li jkunu jistgħu jeżerċitaw id-drittijiet tagħhom ta’ espressjoni, informazzjoni, assoċjazzjoni, għaqda paċifika u libertajiet relatati oħra.

| 3.1.6. | Il-ġenerazzjoni żagħżugħa qed turi li hija pro-Ewropea, iżda l-parteċipazzjoni elettorali taż-żgħażagħ u l-parteċipazzjoni attiva tagħhom bħala kandidati huma tradizzjonalment baxxi ħafna fl-elezzjonijiet lokali, reġjonali, nazzjonali u Ewropej. Il-KESE huwa ħerqan li jaħdem mat-triju ta’ presidenzi li jmiss (ES-BE-HU) dwar strateġiji biex jitħeġġu dawk li se jivvotaw għall-ewwel darba u tittejjeb il-parteċipazzjoni elettorali taż-żgħażagħ u l-parteċipazzjoni taż-żgħażagħ bħala kandidati fl-Ewropa. |
| --- | --- |

3.1.6.

Il-ġenerazzjoni żagħżugħa qed turi li hija pro-Ewropea, iżda l-parteċipazzjoni elettorali taż-żgħażagħ u l-parteċipazzjoni attiva tagħhom bħala kandidati huma tradizzjonalment baxxi ħafna fl-elezzjonijiet lokali, reġjonali, nazzjonali u Ewropej. Il-KESE huwa ħerqan li jaħdem mat-triju ta’ presidenzi li jmiss (ES-BE-HU) dwar strateġiji biex jitħeġġu dawk li se jivvotaw għall-ewwel darba u tittejjeb il-parteċipazzjoni elettorali taż-żgħażagħ u l-parteċipazzjoni taż-żgħażagħ bħala kandidati fl-Ewropa.

| 3.1.7. | Komunikazzjoni effettiva hija kruċjali biex tintlaħaq il-ġenerazzjoni żagħżugħa: il-KESE jirrakkomanda li l-istituzzjonijiet pubbliċi kollha jużaw lingwaġġ li huwa aċċessibbli u li jinftiehem miż-żgħażagh u li jagħmlu użu aktar effiċjenti tal-media soċjali biex iwasslu informazzjoni essenzjali u jikkomunikaw l-azzjonijiet u l-politiki tagħhom. |
| --- | --- |

3.1.7.

Komunikazzjoni effettiva hija kruċjali biex tintlaħaq il-ġenerazzjoni żagħżugħa: il-KESE jirrakkomanda li l-istituzzjonijiet pubbliċi kollha jużaw lingwaġġ li huwa aċċessibbli u li jinftiehem miż-żgħażagh u li jagħmlu użu aktar effiċjenti tal-media soċjali biex iwasslu informazzjoni essenzjali u jikkomunikaw l-azzjonijiet u l-politiki tagħhom.

| 3.1.8. | Il-KESE huwa impenjat li jsaħħaħ id-djalogu soċjali f’konformità mal-Proposta tal-Kummissjoni Ewropea dwar Insaħħu d-djalogu soċjali fl-Unjoni Ewropea (Jannar 2023). Għandu jiġi ddedikat aktar appoġġ għall-bini tal-kapaċitajiet tal-imsieħba soċjali, b’mod partikolari fost il-membri żgħażagħ, bil-ħsieb ta’ djalogu soċjali u negozjar kollettiv u l-implimentazzjoni ta’ ftehimiet awtonomi bejn l-imsieħba soċjali fil-livell tal-UE. |
| --- | --- |

3.1.8.

Il-KESE huwa impenjat li jsaħħaħ id-djalogu soċjali f’konformità mal-Proposta tal-Kummissjoni Ewropea dwar Insaħħu d-djalogu soċjali fl-Unjoni Ewropea (Jannar 2023). Għandu jiġi ddedikat aktar appoġġ għall-bini tal-kapaċitajiet tal-imsieħba soċjali, b’mod partikolari fost il-membri żgħażagħ, bil-ħsieb ta’ djalogu soċjali u negozjar kollettiv u l-implimentazzjoni ta’ ftehimiet awtonomi bejn l-imsieħba soċjali fil-livell tal-UE.

| 3.1.9. | Fl-istess ħin, il-KESE jirrikonoxxi r-rwol li organizzazzjonijiet oħra tas-soċjetà ċivili, bħall-kmamar tal-kummerċ u l-industrija, qed jaqdu fl-iżvilupp u l-aġġornament tal-ħiliet professjonali u fit-twettiq tal-politiki tal-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali (VET), kif ukoll f’oqsma oħra. Il-kompetenzi ewlenin għal parteċipazzjoni attiva u effettiva fis-soċjetà ċivili u fid-djalogu ċiviku jistgħu jinkisbu wkoll fl-organizzazzjonijiet taż-żgħażagħ. |
| --- | --- |

3.1.9.

Fl-istess ħin, il-KESE jirrikonoxxi r-rwol li organizzazzjonijiet oħra tas-soċjetà ċivili, bħall-kmamar tal-kummerċ u l-industrija, qed jaqdu fl-iżvilupp u l-aġġornament tal-ħiliet professjonali u fit-twettiq tal-politiki tal-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali (VET), kif ukoll f’oqsma oħra. Il-kompetenzi ewlenin għal parteċipazzjoni attiva u effettiva fis-soċjetà ċivili u fid-djalogu ċiviku jistgħu jinkisbu wkoll fl-organizzazzjonijiet taż-żgħażagħ.

| 3.1.10. | Il-KESE jixtieq jenfasizza l-importanza li tissaħħaħ il-kooperazzjoni mal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili li jirrappreżentaw liż-żgħażagħ minn pajjiżi li huma lesti li jissieħbu fl-UE, b’mod partikolari dawk li jinsabu fit-triq tal-adeżjoni. Il-kooperazzjoni għandha tinkludi wkoll il-bini tal-kapaċitajiet u l-iskambju kontinwu ta’ informazzjoni. L-importanza taż-żgħażagħ fil-kuntest ta’ integrazzjoni Ewropea ulterjuri hija kruċjali, peress li ż-żgħażagħ huma l-aktar favur is-sħubija fl-UE. |
| --- | --- |

3.1.10.

Il-KESE jixtieq jenfasizza l-importanza li tissaħħaħ il-kooperazzjoni mal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili li jirrappreżentaw liż-żgħażagħ minn pajjiżi li huma lesti li jissieħbu fl-UE, b’mod partikolari dawk li jinsabu fit-triq tal-adeżjoni. Il-kooperazzjoni għandha tinkludi wkoll il-bini tal-kapaċitajiet u l-iskambju kontinwu ta’ informazzjoni. L-importanza taż-żgħażagħ fil-kuntest ta’ integrazzjoni Ewropea ulterjuri hija kruċjali, peress li ż-żgħażagħ huma l-aktar favur is-sħubija fl-UE.

3.2.   L-impatt ġenerazzjonali tal-politiki

L-impatt ġenerazzjonali tal-politiki

| 3.2.1. | Il-KESE jqis li huwa essenzjali li l-liġijiet, l-atti legalment vinkolanti, il-politiki, l-istrateġiji, il-programmi, il-miżuri u l-investimenti pubbliċi tal-Istati Membri kollha jkunu soġġetti għal Test taż-Żgħażagħ abbażi ta’ konsultazzjoni, valutazzjoni tal-impatt, tfassil ta’ politiki (10) u proposti għall-mitigazzjoni, u li dawn jevitaw il-ksur tad-drittijiet u d-diskriminazzjoni kontra ż-żgħażagħ fi ħdan l-ekonomiji ta’ soċjetà dejjem aktar anzjana (11) u l-globalizzazzjoni (12). |
| --- | --- |

3.2.1.

Il-KESE jqis li huwa essenzjali li l-liġijiet, l-atti legalment vinkolanti, il-politiki, l-istrateġiji, il-programmi, il-miżuri u l-investimenti pubbliċi tal-Istati Membri kollha jkunu soġġetti għal Test taż-Żgħażagħ abbażi ta’ konsultazzjoni, valutazzjoni tal-impatt, tfassil ta’ politiki (10

11

12

| 3.2.2. | Twettqu diversi skemi pilota f’dan il-qasam fl-Ewropa, li rriżultaw fi studji tal-impatt xjentifiċi, studji ta’ monitoraġġ (13) jew saħansitra evalwazzjonijiet ex post dwar abbozzi ta’ liġijiet għaż-żgħażagħ. Żewġ pajjiżi Ewropej – l-Awstrija u l-Ġermanja (14) – wettqu evalwazzjonijiet ex ante u ex post li huma partikolarment interessanti. |
| --- | --- |

3.2.2.

Twettqu diversi skemi pilota f’dan il-qasam fl-Ewropa, li rriżultaw fi studji tal-impatt xjentifiċi, studji ta’ monitoraġġ (13

14

| 3.2.3. | Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-Opinjoni tiegħu dwar it-Test taż-Żgħażagħ tal-UE (15), li tħeġġeġ lill-istituzzjonijiet Ewropej u nazzjonali jiżguraw l-involviment adatt tal-organizzazzjonijiet taż-żgħażagħ, jimplimentaw miżuri u mekkaniżmi li jiżguraw li titqies il-perspettiva taż-żgħażagħ, u jwettqu valutazzjoni sistematika tal-impatt tal-politiki billi jimplimentaw bis-sħiħ it-Test taż-Żgħażagħ. |
| --- | --- |

3.2.3.

Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-Opinjoni tiegħu dwar it-Test taż-Żgħażagħ tal-UE (15

3.3.   It-tneħħija tal-ostakli ekonomiċi

It-tneħħija tal-ostakli ekonomiċi

| 3.3.1. | Avolja l-qgħad fost iż-żgħażagħ naqas għal rata aktar baxxa minn qabel il-pandemija tal-COVID-19 (16), l-impjieg taż-żgħażagħ spiss wisq ikun prekarju (17) (impjiegi temporanji, xogħol ibbażat fuq vawċers, xogħol fuq il-pjattaformi, ekonomija tal-gigs, xogħol kollaborattiv, eċċ.). Dawn l-impjiegi jista’ jkollhom paga baxxa, b’sigħat ta’ xogħol irregolari, u protezzjoni soċjali limitata jew l-ebda protezzjoni soċjali (liv imħallas, pensjoni, liv minħabba mard, eċċ.). |
| --- | --- |

3.3.1.

Avolja l-qgħad fost iż-żgħażagħ naqas għal rata aktar baxxa minn qabel il-pandemija tal-COVID-19 (16

17

| 3.3.2. | L-integrazzjoni taż-żgħażagħ fis-suq tax-xogħol permezz ta’ impjiegi ta’ kwalità tajba u t-titjib tal-ħidma biex jintlaħqu n-NEET għandhom ikunu prijorità għall-UE u l-Istati Membri. F’dan ir-rigward, il-KESE jħeġġeġ lill-Presidenza Spanjola biex tikkunsidra t-talbiet taż-żgħażagħ rigward il-fajls leġiżlattivi li għaddejjin bħalissa u li huma partikolarment rilevanti għaż-żgħażagħ Ewropej: miżuri vinkolanti li jiggarantixxu apprendistati ta’ kwalità tajba (18) u d-Direttiva dwar it-Titjib tal-Kundizzjonijiet tax-Xogħol fix-Xogħol fuq il-Pjattaformi, b’rispett għall-prinċipju tas-sussidjarjetà u l-awtonomija tal-imsieħba soċjali. |
| --- | --- |

3.3.2.

L-integrazzjoni taż-żgħażagħ fis-suq tax-xogħol permezz ta’ impjiegi ta’ kwalità tajba u t-titjib tal-ħidma biex jintlaħqu n-NEET għandhom ikunu prijorità għall-UE u l-Istati Membri. F’dan ir-rigward, il-KESE jħeġġeġ lill-Presidenza Spanjola biex tikkunsidra t-talbiet taż-żgħażagħ rigward il-fajls leġiżlattivi li għaddejjin bħalissa u li huma partikolarment rilevanti għaż-żgħażagħ Ewropej: miżuri vinkolanti li jiggarantixxu apprendistati ta’ kwalità tajba (18

| 3.3.3. | Il-KESE jħeġġeġ lill-Istati Membri jużaw il-fondi fil-qafas tal-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza, il-FSE+ u fondi eżistenti oħra għall-iżvilupp tal-attività ekonomika, speċjalment fl-SMEs u s-setturi li huma kruċjali għall-awtonomija strateġika tal-Ewropa (bħat-tranżizzjoni doppja), għall-promozzjoni tal-impjieg indipendenti u l-intraprenditorija, għall-ħolqien ta’ livell massimu ta’ impjiegi li jkunu produttivi u għat-titjib tal-ħiliet taż-żgħażagħ fejn meħtieġ, b’enfasi partikolari fuq kuntratti indefiniti u kundizzjonijiet tax-xogħol deċenti li jillimitaw ir-riskju ta’ kundizzjonijiet tal-għajxien u tax-xogħol instabbli (19), b’rispett għall-oqfsa legali nazzjonali u l-ftehimiet kollettivi. |
| --- | --- |

3.3.3.

Il-KESE jħeġġeġ lill-Istati Membri jużaw il-fondi fil-qafas tal-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza, il-FSE+ u fondi eżistenti oħra għall-iżvilupp tal-attività ekonomika, speċjalment fl-SMEs u s-setturi li huma kruċjali għall-awtonomija strateġika tal-Ewropa (bħat-tranżizzjoni doppja), għall-promozzjoni tal-impjieg indipendenti u l-intraprenditorija, għall-ħolqien ta’ livell massimu ta’ impjiegi li jkunu produttivi u għat-titjib tal-ħiliet taż-żgħażagħ fejn meħtieġ, b’enfasi partikolari fuq kuntratti indefiniti u kundizzjonijiet tax-xogħol deċenti li jillimitaw ir-riskju ta’ kundizzjonijiet tal-għajxien u tax-xogħol instabbli (19

| 3.3.4. | Il-bidliet rapidi fis-suq tax-xogħol, li rriżultaw parzjalment mit-tranżizzjoni doppja ekoloġika u diġitali, jenfasizzaw il-ħtieġa li jiġi żgurat li l-programmi u l-kwalifiki tal-edukazzjoni u t-taħriġ jibqgħu aġġornati u rilevanti għall-ħtiġijiet tal-ħiliet li qed jevolvu tal-impjegaturi. Huwa kruċjali li jiġu żviluppati kemm il-ħiliet meħtieġa għat-tranżizzjoni doppja ekoloġika u diġitali kif ukoll approċċi minn isfel għal fuq għall-aġġornament tal-kurrikuli. Iż-żgħażagħ jeħtieġ li jkunu mgħammra b’firxa ta’ ħiliet diġitali, STEM (xjenza, teknoloġija, inġinerija u matematika) u trasversali, u l-kapaċità li jadattaw. It-tisħiħ tal-ħiliet diġitali u dawk STEM huwa vitali għal ugwaljanza effettiva bejn il-ġeneri, peress li aktar nisa jistgħu jikkompetu għall-impjiegi tal-futur u jnaqqsu d-differenza fil-pagi bejn il-ġeneri. Is-suġġett tal-ugwaljanza bejn il-ġeneri għandu jkun parti mill-perkorsi edukattivi. Jeħtieġ li jiġu żviluppati u implimentati strateġiji li jippromovu l-integrazzjoni tal-perspettiva tal-ġeneri. |
| --- | --- |

3.3.4.

Il-bidliet rapidi fis-suq tax-xogħol, li rriżultaw parzjalment mit-tranżizzjoni doppja ekoloġika u diġitali, jenfasizzaw il-ħtieġa li jiġi żgurat li l-programmi u l-kwalifiki tal-edukazzjoni u t-taħriġ jibqgħu aġġornati u rilevanti għall-ħtiġijiet tal-ħiliet li qed jevolvu tal-impjegaturi. Huwa kruċjali li jiġu żviluppati kemm il-ħiliet meħtieġa għat-tranżizzjoni doppja ekoloġika u diġitali kif ukoll approċċi minn isfel għal fuq għall-aġġornament tal-kurrikuli. Iż-żgħażagħ jeħtieġ li jkunu mgħammra b’firxa ta’ ħiliet diġitali, STEM (xjenza, teknoloġija, inġinerija u matematika) u trasversali, u l-kapaċità li jadattaw. It-tisħiħ tal-ħiliet diġitali u dawk STEM huwa vitali għal ugwaljanza effettiva bejn il-ġeneri, peress li aktar nisa jistgħu jikkompetu għall-impjiegi tal-futur u jnaqqsu d-differenza fil-pagi bejn il-ġeneri. Is-suġġett tal-ugwaljanza bejn il-ġeneri għandu jkun parti mill-perkorsi edukattivi. Jeħtieġ li jiġu żviluppati u implimentati strateġiji li jippromovu l-integrazzjoni tal-perspettiva tal-ġeneri.

| 3.3.5. | Il-mentalità intraprenditorjali fl-UE għandha tittejjeb. Madwar 40-45 % taż-żgħażagħ huma interessati fl-intraprenditorija, iżda 7 % biss jaħdmu għal rashom. Iż-żgħażagħ jirrappreżentaw 11 % tal-intraprendituri “neqsin” fl-UE (20). Huma jiffaċċjaw diversi ostakli ewlenin għall-ħolqien tan-negozju inkluż nuqqas ta’ ħiliet intraprenditorjali. |
| --- | --- |

3.3.5.

Il-mentalità intraprenditorjali fl-UE għandha tittejjeb. Madwar 40-45 % taż-żgħażagħ huma interessati fl-intraprenditorija, iżda 7 % biss jaħdmu għal rashom. Iż-żgħażagħ jirrappreżentaw 11 % tal-intraprendituri “neqsin” fl-UE (20

| 3.3.6. | B’referenza għas-Sena Ewropea tal-Ħiliet, il-KESE jenfasizza l-importanza tat-tagħlim tul il-ħajja u l-ħtieġa għal ħiliet trasversali (21). Il-litteriżmu finanzjarju u l-għarfien tad-drittijiet tal-ħaddiema huma ħiliet li ż-żgħażagħ kollha jridu jiksbu u jaħkmu sabiex jilħqu l-potenzjal tagħhom. L-Istati Membri għandhom jikkunsidraw l-introduzzjoni ta’ perkorsi ta’ tagħlim flessibbli (22) u rikonoxximent imtejjeb tal-ħiliet miksuba permezz tal-edukazzjoni mhux formali u t-tagħlim informali. |
| --- | --- |

3.3.6.

B’referenza għas-Sena Ewropea tal-Ħiliet, il-KESE jenfasizza l-importanza tat-tagħlim tul il-ħajja u l-ħtieġa għal ħiliet trasversali (21

22

| 3.3.7. | Ħafna nisa żgħażagħ għad iridu jagħżlu bejn il-familja u l-karriera minħabba l-kompitu oġġettivament diffiċli li jintlaħaq bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja privata. In-nisa żgħażagħ li għandhom inqas aċċess għall-impjieg għal raġunijiet ta’ familja huma għalhekk aktar suxxettibbli li jispiċċaw f’sitwazzjonijiet ta’ faqar, u għandhom inqas għodod biex joħorġu minnhom. L-investiment f’infrastruttura tanġibbli u intanġibbli (23) għall-indukrar tat-tfal u faċilitajiet ta’ kura fit-tul jista’ jkun ta’ benefiċċju kbir għal livell massimu ta’ impjieg fost in-nisa. |
| --- | --- |

3.3.7.

Ħafna nisa żgħażagħ għad iridu jagħżlu bejn il-familja u l-karriera minħabba l-kompitu oġġettivament diffiċli li jintlaħaq bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja privata. In-nisa żgħażagħ li għandhom inqas aċċess għall-impjieg għal raġunijiet ta’ familja huma għalhekk aktar suxxettibbli li jispiċċaw f’sitwazzjonijiet ta’ faqar, u għandhom inqas għodod biex joħorġu minnhom. L-investiment f’infrastruttura tanġibbli u intanġibbli (23

| 3.3.8. | Huwa kruċjali għaż-żgħażagħ li jiksbu awtonomija ekonomika għax dan jippermettilhom ukoll isiru ċittadini attivi. Fl-Italja, l-indiċi tad-distakk ġenerazzjonali (24) jkejjel l-iskala tal-ostakli li ż-żgħażagħ qed jiffaċċjaw fil-kisba tal-awtonomija ekonomika u soċjali u huwa l-qafas ewlieni għat-Test taż-Żgħażagħ futur (25). Proġett simili, bl-użu ta’ tassonomija u indikaturi kemxejn differenti (26), twettaq fir-Renju Unit (Indiċi Interġenerazzjonali tal-Ġustizzja) u jagħti stampa dejjem aktar skoraġġanti tal-prospetti taż-żgħażagħ fl-Ewropa (27). Il-Ġermanja (28), l-Awstrija (29) u Flanders diġà għandhom esperjenza tal-Valutazzjoni tal-Impatt Regolatorju għaż-żgħażagħ (30). Il-KESE jirrikonoxxi l-importanza ta’ dawn il-prattiki u jħeġġeġ lill-Istati Membri kollha biex jispiraw ruħhom minn dawn l-eżempji tajbin. |
| --- | --- |

3.3.8.

Huwa kruċjali għaż-żgħażagħ li jiksbu awtonomija ekonomika għax dan jippermettilhom ukoll isiru ċittadini attivi. Fl-Italja, l-indiċi tad-distakk ġenerazzjonali (24

25

26

27

28

29

30

3.4.   Vjolenza sesswali u abbażi tal-ġeneru

Vjolenza sesswali u abbażi tal-ġeneru

| 3.4.1. | Għalkemm sar ħafna progress f’dawn l-aħħar snin, ħafna żgħażagħ għadhom jirrappurtaw atti ta’ vjolenza abbażi tal-orjentazzjoni sesswali u l-identità tal-ġeneru. Il-KESE jqis li faċilitajiet bħal xelters u proġetti li jintegraw mill-ġdid lin-nies fis-soċjetà għandhom jittejbu biex jiġi żgurat li jkun hemm għodod disponibbli għan-nies biex jipproċessaw it-trawma li tkun iġġarrbet u biex jappoġġjaw lill-vittmi tal-vjolenza u l-forom kollha ta’ diskriminazzjoni. Is-servizzi legali, tas-saħħa, ta’ medjazzjoni psikoloġika u soċjali huma essenzjali wkoll. |
| --- | --- |

3.4.1.

Għalkemm sar ħafna progress f’dawn l-aħħar snin, ħafna żgħażagħ għadhom jirrappurtaw atti ta’ vjolenza abbażi tal-orjentazzjoni sesswali u l-identità tal-ġeneru. Il-KESE jqis li faċilitajiet bħal xelters u proġetti li jintegraw mill-ġdid lin-nies fis-soċjetà għandhom jittejbu biex jiġi żgurat li jkun hemm għodod disponibbli għan-nies biex jipproċessaw it-trawma li tkun iġġarrbet u biex jappoġġjaw lill-vittmi tal-vjolenza u l-forom kollha ta’ diskriminazzjoni. Is-servizzi legali, tas-saħħa, ta’ medjazzjoni psikoloġika u soċjali huma essenzjali wkoll.

| 3.4.2. | Il-kampanji edukattivi dwar dawn is-suġġetti li jippromovu r-rispett għad-diversità għandhom jibdew fl-iskejjel u fuq il-post tax-xogħol. Minbarra li janalizzaw dawn il-kwistjonijiet, il-kampanji għandhom jipprovdu opportunitajiet biex il-vittmi ta’ vjolenza u diskriminazzjoni abbażi tal-ġeneru jkunu jistgħu jingħataw widen u jitkellmu. Sabiex dawn l-inizjattivi jirnexxu, il-KESE jenfasizza l-importanza li jingħata rwol attiv lill-imsieħba soċjali, lis-soċjetà ċivili organizzata u lill-istituzzjonijiet edukattivi. |
| --- | --- |

3.4.2.

Il-kampanji edukattivi dwar dawn is-suġġetti li jippromovu r-rispett għad-diversità għandhom jibdew fl-iskejjel u fuq il-post tax-xogħol. Minbarra li janalizzaw dawn il-kwistjonijiet, il-kampanji għandhom jipprovdu opportunitajiet biex il-vittmi ta’ vjolenza u diskriminazzjoni abbażi tal-ġeneru jkunu jistgħu jingħataw widen u jitkellmu. Sabiex dawn l-inizjattivi jirnexxu, il-KESE jenfasizza l-importanza li jingħata rwol attiv lill-imsieħba soċjali, lis-soċjetà ċivili organizzata u lill-istituzzjonijiet edukattivi.

| 3.4.3. | Fl-UE u fid-dinja, mara minn kull tlieta esperjenzat vjolenza fiżika jew sesswali. Sal-lum, tifla minn kull ħamsa tisfa’ vittma tal-abbuż sesswali. Il-vjolenza online qed tiżdied; persuna żagħżugħa minn kull tnejn tisfa vittma ta’ vjolenza online abbażi tal-ġeneru (31). Il-KESE jħeġġeġ lil dawk l-Istati Membri li għadhom ma rratifikawx il-Konvenzjoni ta’ Istanbul (32) biex jagħmlu dan mill-aktar fis possibbli. |
| --- | --- |

3.4.3.

Fl-UE u fid-dinja, mara minn kull tlieta esperjenzat vjolenza fiżika jew sesswali. Sal-lum, tifla minn kull ħamsa tisfa’ vittma tal-abbuż sesswali. Il-vjolenza online qed tiżdied; persuna żagħżugħa minn kull tnejn tisfa vittma ta’ vjolenza online abbażi tal-ġeneru (31

32

3.5.   Restrizzjonijiet u diskriminazzjoni psikoloġiċi u emozzjonali

Restrizzjonijiet u diskriminazzjoni psikoloġiċi u emozzjonali

| 3.5.1. | Kif stipulat b’mod ċar fil-Karta ta’ Ġinevra għall-Benesseri, l-eżitu tal-10 Konferenza Globali dwar il-Promozzjoni tas-Saħħa (2021) (33), promossa mill-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa, perspettiva pożittiva tas-saħħa tgħaqqad il-benesseri fiżiku mal-benesseri mentali u soċjali. |
| --- | --- |

3.5.1.

Kif stipulat b’mod ċar fil-Karta ta’ Ġinevra għall-Benesseri, l-eżitu tal-10 Konferenza Globali dwar il-Promozzjoni tas-Saħħa (2021) (33

| 3.5.2. | Ħafna fatturi jaffettwaw il-benesseri u s-saħħa mentali taż-żgħażagħ. L-esklużjoni, l-istigma, ambjent fraġli tal-familja u impjiegi prekarji huma fatturi li jistgħu jżidu r-riskju ta’ problemi ta’ saħħa mentali. In-nuqqas ta’ trattament jista’ jwassal għal konsegwenzi fl-adolexxenza li jestendu għall-ħajja adulta u lil hinn minnha, u dawn jikkompromettu s-saħħa fiżika u mentali u jillimitaw l-opportunitajiet li wieħed jgħix ħajja sodisfaċenti. |
| --- | --- |

3.5.2.

Ħafna fatturi jaffettwaw il-benesseri u s-saħħa mentali taż-żgħażagħ. L-esklużjoni, l-istigma, ambjent fraġli tal-familja u impjiegi prekarji huma fatturi li jistgħu jżidu r-riskju ta’ problemi ta’ saħħa mentali. In-nuqqas ta’ trattament jista’ jwassal għal konsegwenzi fl-adolexxenza li jestendu għall-ħajja adulta u lil hinn minnha, u dawn jikkompromettu s-saħħa fiżika u mentali u jillimitaw l-opportunitajiet li wieħed jgħix ħajja sodisfaċenti.

| 3.5.3. | Il-KESE jenfasizza l-importanza li jiġi żgurat li l-adolexxenti jiksbu ħiliet soċjoemozzjonali u li jiġi pprovdut appoġġ psikoloġiku u soċjali bla ħlas fl-iskejjel u fi gruppi kbar oħra, biex tiġi promossa saħħa mentali tajba u jiġu miġġielda l-vjolenza u l-bullying li jistgħu jseħħu kullimkien u bi kwalunkwe mezz (inkluż online). |
| --- | --- |

3.5.3.

Il-KESE jenfasizza l-importanza li jiġi żgurat li l-adolexxenti jiksbu ħiliet soċjoemozzjonali u li jiġi pprovdut appoġġ psikoloġiku u soċjali bla ħlas fl-iskejjel u fi gruppi kbar oħra, biex tiġi promossa saħħa mentali tajba u jiġu miġġielda l-vjolenza u l-bullying li jistgħu jseħħu kullimkien u bi kwalunkwe mezz (inkluż online).

| 3.5.4. | Iż-żgħażagħ spiss jirreferu għas-solitudni kollettiva, fejn illum in-nies iħossuhom waħedhom f’folla. Madankollu, din taħbi problema oħra: l-inattività minħabba iżolament difensiv. Din hija fobija soċjali li qed tikber b’rata mgħaġġla, ħafna drabi akkumpanjata minn forom ftit jew wisq akuti ta’ dipressjoni li jakkumulaw maż-żmien. Il-KESE jilqa’ l-konklużjonijiet tal-konferenza tal-għeluq tas-Sena Ewropea taż-Żgħażagħ dwar “Claim the Future” (Nieħdu pussess tal-futur) li saret fis-6 ta’ Diċembru 2022 li jappellaw għal enfasi akbar fuq il-kura tas-saħħa preventiva, il-ġlieda kontra l-mard mentali u s-solitudni. |
| --- | --- |

3.5.4.

Iż-żgħażagħ spiss jirreferu għas-solitudni kollettiva, fejn illum in-nies iħossuhom waħedhom f’folla. Madankollu, din taħbi problema oħra: l-inattività minħabba iżolament difensiv. Din hija fobija soċjali li qed tikber b’rata mgħaġġla, ħafna drabi akkumpanjata minn forom ftit jew wisq akuti ta’ dipressjoni li jakkumulaw maż-żmien. Il-KESE jilqa’ l-konklużjonijiet tal-konferenza tal-għeluq tas-Sena Ewropea taż-Żgħażagħ dwar “Claim the Future” (Nieħdu pussess tal-futur) li saret fis-6 ta’ Diċembru 2022 li jappellaw għal enfasi akbar fuq il-kura tas-saħħa preventiva, il-ġlieda kontra l-mard mentali u s-solitudni.

| 3.5.5. | Is-saħħa mentali tista’ taffettwa wkoll il-kapaċità tal-ġisem li jsostni lilu nnifsu kif suppost, li f’każijiet serji jista’ jkollu konsegwenzi għas-saħħa fiżika. F’dawn l-aħħar snin, kien hemm żieda fil-każijiet ta’ persuni li jieklu b’mod mhux ikkontrollat – “ikel bla rażan (binge eating)” – u dan spiss jiġi assoċjat mal-obeżità u s-sindromu metaboliku, iżda huwa wkoll riżultat ta’ disturbi fil-burdata u livelli ogħla ta’ stress u ansjetà soċjali. |
| --- | --- |

3.5.5.

Is-saħħa mentali tista’ taffettwa wkoll il-kapaċità tal-ġisem li jsostni lilu nnifsu kif suppost, li f’każijiet serji jista’ jkollu konsegwenzi għas-saħħa fiżika. F’dawn l-aħħar snin, kien hemm żieda fil-każijiet ta’ persuni li jieklu b’mod mhux ikkontrollat – “ikel bla rażan (binge eating)” – u dan spiss jiġi assoċjat mal-obeżità u s-sindromu metaboliku, iżda huwa wkoll riżultat ta’ disturbi fil-burdata u livelli ogħla ta’ stress u ansjetà soċjali.

| 3.5.6. | L-adozzjoni ta’ stili ta’ ħajja tajbin għas-saħħa tgħin fil-prevenzjoni ta’ xi mard kroniku u mhux komunikabbli, bħad-dijabete, il-mard kardjovaskulari u xi forom ta’ kanċer. Li wieħed ikollu l-opportunità li jipprattika xi sport u jinvolvi ruħu fis-soċjetà u f’attivitajiet kulturali mhuwiex biss parti siewja tal-proċess ta’ żvilupp personali, iżda huwa marbut mill-qrib ukoll ma’ saħħa psikoloġika u fiżika aħjar: iż-żgħażagħ kollha għandu jkollhom dawn l-opportunitajiet. |
| --- | --- |

3.5.6.

L-adozzjoni ta’ stili ta’ ħajja tajbin għas-saħħa tgħin fil-prevenzjoni ta’ xi mard kroniku u mhux komunikabbli, bħad-dijabete, il-mard kardjovaskulari u xi forom ta’ kanċer. Li wieħed ikollu l-opportunità li jipprattika xi sport u jinvolvi ruħu fis-soċjetà u f’attivitajiet kulturali mhuwiex biss parti siewja tal-proċess ta’ żvilupp personali, iżda huwa marbut mill-qrib ukoll ma’ saħħa psikoloġika u fiżika aħjar: iż-żgħażagħ kollha għandu jkollhom dawn l-opportunitajiet.

3.6.   Sfidi soċjali

Sfidi soċjali

| 3.6.1. | Iż-żgħażagħ spiss ma jitħallewx jilħqu ċerti stadji ewlenin f’ħajjithom minħabba n-nuqqas ta’ paga deċenti jew tal-anqas adegwata, bħax-xiri jew il-kiri ta’ dar għal rashom jew biex jibdew familja. Dan qed iwassal għal destabbilizzazzjoni irriversibbli tal-bilanċ demografiku tal-kontinent, peress li aktar u aktar żgħażagħ qed jirrinunzjaw li jibdew familja. |
| --- | --- |

3.6.1.

Iż-żgħażagħ spiss ma jitħallewx jilħqu ċerti stadji ewlenin f’ħajjithom minħabba n-nuqqas ta’ paga deċenti jew tal-anqas adegwata, bħax-xiri jew il-kiri ta’ dar għal rashom jew biex jibdew familja. Dan qed iwassal għal destabbilizzazzjoni irriversibbli tal-bilanċ demografiku tal-kontinent, peress li aktar u aktar żgħażagħ qed jirrinunzjaw li jibdew familja.

| 3.6.2. | Is-sitwazzjoni hija aggravata mill-kriżi tal-akkomodazzjoni, speċjalment fi bliet kbar fejn il-prezzijiet huma ħafna ogħla mill-pagi, u ż-żgħażagħ isibuha diffiċli biex jiksbu finanzjament mill-banek sakemm ma jkunux jistgħu joffru xi forma ta’ garanzija. Il-KESE jqis li huwa kruċjali li ż-żgħażagħ jiġu megħjuna bl-ispejjeż tal-akkomodazzjoni u li jitrawmu politiki ta’ akkomodazzjoni pubblika sabiex jiġi ggarantit l-aċċess għal akkomodazzjoni deċenti, jiġu mħeġġa jgħixu b’mod indipendenti u jiġu appoġġjati huma u jippjanaw il-ħajja tal-familja tagħhom. |
| --- | --- |

3.6.2.

Is-sitwazzjoni hija aggravata mill-kriżi tal-akkomodazzjoni, speċjalment fi bliet kbar fejn il-prezzijiet huma ħafna ogħla mill-pagi, u ż-żgħażagħ isibuha diffiċli biex jiksbu finanzjament mill-banek sakemm ma jkunux jistgħu joffru xi forma ta’ garanzija. Il-KESE jqis li huwa kruċjali li ż-żgħażagħ jiġu megħjuna bl-ispejjeż tal-akkomodazzjoni u li jitrawmu politiki ta’ akkomodazzjoni pubblika sabiex jiġi ggarantit l-aċċess għal akkomodazzjoni deċenti, jiġu mħeġġa jgħixu b’mod indipendenti u jiġu appoġġjati huma u jippjanaw il-ħajja tal-familja tagħhom.

| 3.6.3. | Min-naħa l-oħra, m’għandniex ninsew li l-familji, fl-aktar forom differenti li nistgħu nimmaġinaw, huma l-bażi tas-soċjetà moderna: il-familji u l-progress demografiku (jew tal-inqas l-istabbilità demografika) huma l-pedamenti tal-mudell ekonomiku u tal-iżvilupp tagħna. Jekk ma nkunux kapaċi nappoġġjaw u nħeġġu b’mod adatt lill-familji żgħażagħ, is-sistema soċjali kollha tagħna – biex insemmu biss kwistjoni waħda – se jkollha tiġi kkunsidrata mill-ġdid. |
| --- | --- |

3.6.3.

Min-naħa l-oħra, m’għandniex ninsew li l-familji, fl-aktar forom differenti li nistgħu nimmaġinaw, huma l-bażi tas-soċjetà moderna: il-familji u l-progress demografiku (jew tal-inqas l-istabbilità demografika) huma l-pedamenti tal-mudell ekonomiku u tal-iżvilupp tagħna. Jekk ma nkunux kapaċi nappoġġjaw u nħeġġu b’mod adatt lill-familji żgħażagħ, is-sistema soċjali kollha tagħna – biex insemmu biss kwistjoni waħda – se jkollha tiġi kkunsidrata mill-ġdid.

| 3.6.4. | Fl-Ewropa, fejn popolazzjoni li qed tixjieħ u nuqqas ta’ tiġdid ġenerazzjonali qed ireġġgħu lura x-xejriet demografiċi, hemm bżonn li niffokaw fuq il-familji u nirrikonċiljaw ix-xogħol u l-paternità. Iż-żieda fil-liv tal-ġenituri u t-tħaffif tal-iżvilupp ta’ faċilitajiet aċċessibbli għall-indukrar tat-tfal fl-Istati Membri fejn mhumiex disponibbli huma għodod ewlenin għat-tisħiħ u l-promozzjoni tal-ugwaljanza bejn il-ġeneri, peress li b’hekk jiġi żgurat li ż-żewġ ġenituri jkollhom l-opportunità li jqattgħu aktar ħin ma’ uliedhom u dan iħeġġeġ parteċipazzjoni ugwali fis-suq tax-xogħol. |
| --- | --- |

3.6.4.

Fl-Ewropa, fejn popolazzjoni li qed tixjieħ u nuqqas ta’ tiġdid ġenerazzjonali qed ireġġgħu lura x-xejriet demografiċi, hemm bżonn li niffokaw fuq il-familji u nirrikonċiljaw ix-xogħol u l-paternità. Iż-żieda fil-liv tal-ġenituri u t-tħaffif tal-iżvilupp ta’ faċilitajiet aċċessibbli għall-indukrar tat-tfal fl-Istati Membri fejn mhumiex disponibbli huma għodod ewlenin għat-tisħiħ u l-promozzjoni tal-ugwaljanza bejn il-ġeneri, peress li b’hekk jiġi żgurat li ż-żewġ ġenituri jkollhom l-opportunità li jqattgħu aktar ħin ma’ uliedhom u dan iħeġġeġ parteċipazzjoni ugwali fis-suq tax-xogħol.

3.7.   Sfidi ekoloġiċi u ambjentali

Sfidi ekoloġiċi u ambjentali

| 3.7.1. | Iż-żgħażagħ huma aġenti ewlenin tal-bidla u l-innovazzjoni u msieħba essenzjali fl-implimentazzjoni tal-Aġenda 2030 għall-iżvilupp sostenibbli u ftehimiet u strumenti multilaterali oħra, inkluż il-Ftehim ta’ Pariġi dwar it-Tibdil fil-Klima u l-Patt Ekoloġiku Ewropew. Il-KESE jappella għal involviment aktar sinifikanti taż-żgħażagħ fl-azzjoni klimatika u fi kwistjonijiet ambjentali. |
| --- | --- |

3.7.1.

Iż-żgħażagħ huma aġenti ewlenin tal-bidla u l-innovazzjoni u msieħba essenzjali fl-implimentazzjoni tal-Aġenda 2030 għall-iżvilupp sostenibbli u ftehimiet u strumenti multilaterali oħra, inkluż il-Ftehim ta’ Pariġi dwar it-Tibdil fil-Klima u l-Patt Ekoloġiku Ewropew. Il-KESE jappella għal involviment aktar sinifikanti taż-żgħażagħ fl-azzjoni klimatika u fi kwistjonijiet ambjentali.

| 3.7.2. | L-edukazzjoni hija essenzjali biex jinkiseb żvilupp sostenibbli: jeħtieġ li titqies l-importanza tal-iżvilupp tal-ħiliet għaż-żgħażagħ fil-qasam tal-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima u l-adattament għalih, kif ukoll fl-ekonomija ċirkolari. Barra minn hekk, l-edukazzjoni tat-tfal fir-rigward tas-sostenibbiltà għandha tkun appoġġjata mit-tagħlim tul il-ħajja għall-ġenituri u l-edukazzjoni ċivika (34). |
| --- | --- |

3.7.2.

L-edukazzjoni hija essenzjali biex jinkiseb żvilupp sostenibbli: jeħtieġ li titqies l-importanza tal-iżvilupp tal-ħiliet għaż-żgħażagħ fil-qasam tal-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima u l-adattament għalih, kif ukoll fl-ekonomija ċirkolari. Barra minn hekk, l-edukazzjoni tat-tfal fir-rigward tas-sostenibbiltà għandha tkun appoġġjata mit-tagħlim tul il-ħajja għall-ġenituri u l-edukazzjoni ċivika (34

| 3.7.3. | Iż-żoni rurali bħalissa jinsabu f’riskju ta’ depopolazzjoni minħabba nuqqas ta’ servizzi u infrastruttura. Investimenti mmirati f’dawn iż-żoni jistgħu jwasslu għal żieda fil-kompetittività, il-ħolqien tal-impjiegi u kwalità tal-ħajja mtejba, ireġġgħu lura din ix-xejra u jinkoraġġixxu liż-żgħażagħ biex imorru jgħixu hemmhekk. Barra minn hekk, l-iżvilupp ta’ sinerġiji intelliġenti bejn is-sostenibbiltà, il-produzzjoni tal-ikel lokali u t-turiżmu jista’ joffri liż-żgħażagħ opportunitajiet ġodda biex jinvolvu ruħhom f’impjiegi sinifikanti u li jħallu impatt fiż-żoni rurali, billi jikkontribwixxi għat-tkabbir u l-vitalità ta’ dawn ir-reġjuni. |
| --- | --- |

3.7.3.

Iż-żoni rurali bħalissa jinsabu f’riskju ta’ depopolazzjoni minħabba nuqqas ta’ servizzi u infrastruttura. Investimenti mmirati f’dawn iż-żoni jistgħu jwasslu għal żieda fil-kompetittività, il-ħolqien tal-impjiegi u kwalità tal-ħajja mtejba, ireġġgħu lura din ix-xejra u jinkoraġġixxu liż-żgħażagħ biex imorru jgħixu hemmhekk. Barra minn hekk, l-iżvilupp ta’ sinerġiji intelliġenti bejn is-sostenibbiltà, il-produzzjoni tal-ikel lokali u t-turiżmu jista’ joffri liż-żgħażagħ opportunitajiet ġodda biex jinvolvu ruħhom f’impjiegi sinifikanti u li jħallu impatt fiż-żoni rurali, billi jikkontribwixxi għat-tkabbir u l-vitalità ta’ dawn ir-reġjuni.

| 3.7.4. | Iż-żgħażagħ huma wħud mill-aktar individwi vulnerabbli u sensittivi għall-effetti ambjentali kkawżati mit-tibdil fil-klima (35). Jekk it-tisħin globali jkompli bla waqfien, se jkollu konsegwenzi devastanti fuq is-saħħa tat-tfal u ż-żgħażagħ, minn żidiet fil-livell tal-baħar, mewġiet ta’ sħana, mard, malnutrizzjoni, u aktar. Kważi 70 % tal-persuni taħt it-18-il sena huma l-aktar probabbli li jemmnu li t-tibdil fil-klima huwa emerġenza globali (36), u dan it-tħassib qed ikollu impatt negattiv fuq il-benesseri emozzjonali u psikoloġiku taż-żgħażagħ. Aktar minn 50 % tal-10 000 żagħżugħ u żagħżugħa minn madwar id-dinja li ħadu sehem fi studju li sar fl-2021 stqarrew li ħassewhom imdejqa, ansjużi, mingħajr setgħa, vulnerabbli u/jew ħatja dwar it-tibdil fil-klima u 45 % qalu li s-sentimenti tagħhom dwar it-tibdil fil-klima affettwaw b’mod negattiv il-ħajja ta’ kuljum u l-funzjonament tagħhom (37). Il-KESE jistieden lill-UE u lill-Istati Membri tagħha jqisu din il-korrelazzjoni b’mod adatt u jżidu r-riċerka u r-rispons tal-gvern għall-azzjoni klimatika. |
| --- | --- |

3.7.4.

Iż-żgħażagħ huma wħud mill-aktar individwi vulnerabbli u sensittivi għall-effetti ambjentali kkawżati mit-tibdil fil-klima (35

36

37

| 3.7.5. | Il-KESE jfakkar fl-Opinjoni tiegħu dwar ir-rwol taż-żgħażagħ fit-tranżizzjoni ekoloġika (38), li tirrakkomanda sensiela ta’ azzjonijiet immirati biex jiżguraw li l-ġenerazzjonijiet żgħażagħ ikunu minn ta’ quddiem fit-tranżizzjoni klimatika u ambjentali. |
| --- | --- |

3.7.5.

Il-KESE jfakkar fl-Opinjoni tiegħu dwar ir-rwol taż-żgħażagħ fit-tranżizzjoni ekoloġika (38

Brussell, il-15 ta’ Ġunju 2023.

Oliver RÖPKE

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  OECD (2020), Survey on COVID-19 and Youth (Stħarriġ dwar il-COVID-19 u ż-Żgħażagħ, mhux disponibbli bil-Malti), Pariġi.

1

Survey on COVID-19 and Youth

(2)  FORUM EKONOMIKU DINJI (2017), The Inclusive Growth and Development Report (Ir-Rapport dwar it-Tkabbir Inklużiv u l-Iżvilupp, mhux disponibbli bil-Malti), Ġinevra, Jannar 2017.

2

The Inclusive Growth and Development Report

(3)  Riżoluzzjoni tal-Kunsill tas-27 ta’ Novembru 2009 dwar qafas imġedded għall-kooperazzjoni Ewropea fil-qasam taż-żgħażagħ (2010-2018), (ĠU C 311, 19.12.2009, p. 1). Riżoluzzjoni tal-Kunsill u tar-rappreżentanti tal-gvernijiet dwar il-qafas ta’ kooperazzjoni Ewropea fil-qasam taż-żgħażagħ (27 ta’ Ġunju 2002), (ĠU C 168, 13.7.2002, p. 2), (mhux disponibbli bil-Malti).

3

(4)  Riżoluzzjoni tal-Kunsill tal-Unjoni Ewropea u tar-Rappreżentanti tal-Gvernijiet tal-Istati Membri mlaqqgħin fil-Kunsill dwar qafas għall-kooperazzjoni Ewropea fil-qasam taż-żgħażagħ: L-istrateġija għaż-żgħażagħ tal-Unjoni Ewropea 2019-2027 (ĠU C 456, 18.12.2018, p.1).

4

(5)  Riżoluzzjoni tal-Kunsill tal-Unjoni Ewropea u tar-Rappreżentanti tal-Gvernijiet tal-Istati Membri mlaqqgħin fil-Kunsill dwar qafas għall-kooperazzjoni Ewropea fil-qasam taż-żgħażagħ: L-Istrateġija tal-Unjoni Ewropea għaż-Żgħażagħ 2019-2027 (ĠU C 456, 18.12.2018, p. 1). Ara l-punt 2 taħt “Jagħrfu li”,

5

(6)  https://youth.europa.eu/eu-youth-dialogue_mt

6

(7)  OECD (2020), Governance for Youth, Trust and Intergenerational Justice: Fit for All Generations? OECD Public Governance Reviews (Governanza għaż-Żgħażagħ, Fiduċja u Ġustizzja Interġenerazzjonali: Adattata għall-Ġenerazzjonijiet Kollha? Rieżamijiet tal-Governanza Pubblika tal-OECD, mhux disponibbli bil-Malti), OECD Publishing, Pariġi, https://doi.org/10.1787/c3e5cb8a-en

7

Governance for Youth, Trust and Intergenerational Justice: Fit for All Generations? OECD Public Governance Reviews

(8)  Dan l-approċċ ġie adottat reċentement fl-Italja mid-Dipartiment responsabbli għaż-Żgħażagħ tal-Presidenza Taljana tal-Kunsill tal-Ministri. Ara Linee guida per la valutazione dell’impatto generazionale delle politiche pubbliche, (Linji gwida għall-valutazzjoni tal-impatt ġenerazzjonali tal-politiċi pubbliċi, mhux disponibbli bil-Malti), Lulju 2022. Għal analiżi tal-letteratura ara: MONTI L, The NRRP and the generational divide. From measuring to the impact assessment of youth policies (Il-NRRP u d-distakk ġenerazzjonali. Mill-kejl sal-valutazzjoni tal-impatt tal-politiki taż-żgħażagħ, mhux disponibbli bil-Malti), Politiki Soċjali, Sena IX, 1/2022 Jannar-April, p. 113; CHEVALIER, T., – LONCLE, P. (2021). Introduction: the Development of Youth Policies in Europe in Past Decades, Youth and Globalization (Introduzzjoni: l-Iżvilupp tal-Politiki taż-Żgħażagħ fl-Ewropa fl-Aħħar Deċennji, iż-Żgħażagħ u l-Globalizzazzjoni, mhux disponibbli bil-Malti), 3(1), 1-11; WALTHER, A. (2021) et al. Regimes of youth participation? Comparative analysis of youth policies and participation across European cities (Reġimi ta’ parteċipazzjoni taż-żgħażagħ? Analiżi komparattiva tal-politiki dwar iż-żgħażagħ u l-parteċipazzjoni fil-bliet Ewropej, mhux disponibbli bil-Malti). Young, 2021, 29.2: 191-209. WALLACE C. – BENDIT R. (2009) Youth Policies in Europe: Towards a Classification of Different Tendencies in Youth Policies in the European Union, Perspectives on European Politics and Society (Politiki taż-Żgħażagħ fl-Ewropa: Lejn Klassifikazzjoni ta’ Tendenzi Differenti fil-Politiki dwar iż-Żgħażagħ fl-Unjoni Ewropea, Perspettivi dwar il-Politika u s-Soċjetà Ewropej, mhux disponibbli bil-Malti), 10:3, 441-458,

8

Linee guida per la valutazione dell’impatto generazionale delle politiche pubbliche,

The NRRP and the generational divide. From measuring to the impact assessment of youth policies

Introduction: the Development of Youth Policies in Europe in Past Decades, Youth and Globalization

Regimes of youth participation? Comparative analysis of youth policies and participation across European cities

Youth Policies in Europe: Towards a Classification of Different Tendencies in Youth Policies in the European Union, Perspectives on European Politics and Society

(9)  ROSOLIA A., TORRINI R. (2016), Il gap generazionale: Un’analisi di coorte dei livelli e della dispersione dei salari e delle condizioni iniziali nel mercato del lavoro in Italia (Id-distakk ġenerazzjonali: analiżi tal-koorti tal-livelli u d-dispersjoni tal-pagi u l-kundizzjonijiet inizjali tas-suq tax-xogħol fl-Italja, mhux disponibbli bil-Malti), 1974-2014, Dokument Okkażjonali N. 366, Banca D’Italia, Ruma; MONTI L. (2022), The Italian Puzzle of the European Youth Guarantee (Il-Kobba Taljana tal-Garanzija Ewropea għaż-Żgħażagħ, mhux disponibbli bil-Malti), Il-Politika Internazzjonali għall-Iżvilupp, vol. Lulju 2022.

9

Il gap generazionale: Un’analisi di coorte dei livelli e della dispersione dei salari e delle condizioni iniziali nel mercato del lavoro in Italia

Banca D’Italia

The Italian Puzzle of the European Youth Guarantee

Il-Politika Internazzjonali għall-Iżvilupp

(10)  ATKINSON A.B (2011), Prosperity and fairness (Prosperità u ġustizzja, mhux disponibbli bil-Malti), Verżjoni riveduta tad-dokument ippreżentat fil-Konferenza Annwali dwar ir-Riċerka tal-ECFIN, Novembru 2011.

10

Prosperity and fairness

(11)  FORUM EKONOMIKU DINJI (2023), The Economy of a Super-Ageing Society (L-ekonomiji ta’ soċjetà dejjem aktar anzjana, mhux disponibbli bil-Malti), Inizjattiva dwar l-Ekonomija tal-Lonġevità, Laqgħa Annwali, Davos, 18.1.2023 https://www.weforum.org/events/world-economic-forum-annual-meeting-2023/sessions/the-economy-of-a-super-ageing-society

11

The Economy of a Super-Ageing Society

(12)  JOSEFSSON J., WALL J. (2020) Empowered inclusion: theorizing global justice for children and youth, (Inklużjoni awtonomizzata: it-teorija dwar il-ġustizzja globali għat-tfal u ż-żgħażagħ, mhux disponibbli bil-Malti), Globalizations, 17:6, 1043-1060, DOI: 10.1080/14747731.2020. 1736853.

12

Empowered inclusion: theorizing global justice for children and youth

(13)  Ara MONTI L., MARTINELLI V., Misurare l’impatto generazionale delle politiche pubbliche: una sfida, un metodo (Inkejlu l-impatt ġenerazzjonali tal-politiki pubbliċi: sfida waħda, metodu wieħed, mhux disponibbli bil-Malti), Amministrazione in Cammino, 29.03.21; L. MONTI, La valutazione di impatto generazionale delle politiche pubbliche: dalle linee guida del COVIGE al possibile Youth-check in Italia (Il-valutazzjoni tal-impatt ġenerazzjonali tal-politiki pubbliċi: mil-linji gwida tal-COVIGE sa verifika possibbli min-naħa taż-żgħażagħ fl-Italja, mhux disponibbli bil-Malti), Amministrazione in Cammino, 30.12.2022.

13

Misurare l’impatto generazionale delle politiche pubbliche: una sfida, un metodo

Amministrazione in Cammino

La valutazione di impatto generazionale delle politiche pubbliche: dalle linee guida del COVIGE al possibile Youth-check in Italia

Amministrazione in Cammino

(14)  CIOFFI C., PIERATTINI S., Contrastare il divario generazionale attraverso la valutazione delle politiche pubbliche rivolte ai giovani (Negħlbu d-distakk ġenerazzjonali permezz tal-valutazzjoni tal-politiki dwar iż-żgħażagħ, mhux disponibbli bil-Malti), Amministrazione in Cammino, 2023.

14

Amministrazione in Cammino

(15)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “It-Test taż-Żgħażagħ tal-UE” (opinjoni fuq inizjattiva proprja) (ĠU C 486, 21.12.2022, p. 46).

15

(16)  Eurofound Yearbook 2022, Living and working in Europe (Il-ħajja u x-xogħol fl-Ewropa, mhux disponibbli bil-Malti), 4 ta’ Mejju 2023, https://www.eurofound.europa.eu/publications/annual-report/2023/living-and-working-in-europe-2022

16

(17)  https://www.cedefop.europa.eu/en/tools/skills-intelligence/involuntary-part-time-employment?year=2020&country=EU#2; https://www.youthforum.org/topics/platform-work#:~:text=Young%20workers%20who%20are%20at,any%20policies%20on%20this%20topic

17

(18)  https://www.eesc.europa.eu/mt/documents/resolution/long-lasting-legacy-european-year-youth-youth-mainstreaming-and-empowerment “L-internships bla ħlas jew mhux ikkumpensati jista’ jkollhom impatt negattiv ħafna fuq l-esperjenza taż-żgħażagħ fis-suq tax-xogħol u jridu jiġu pprojbiti”.

18

(19)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Kif jiġi ggarantit xogħol deċenti għaż-żgħażagħ u tiġi żgurata l-inklużjoni taż-żgħażagħ barra mill-edukazzjoni, impjieg jew taħriġ (NEETs) permezz tal-iżvilupp adatt ta’ Pjani Nazzjonali ta’ Rkupru” (opinjoni fuq inizjattiva proprja) (ĠU C 152, 6.4.2022, p. 27).

19

(20)  OECD/Kummissjoni Ewropea (2021), The Missing Entrepreneurs 2021: Policies for Inclusive Entrepreneurship and Self-employment (L-intraprendituri neqsin 2021: politiki għal intraprenditorija inklużiva u impjieg indipendenti, mhux disponibbli bil-Malti).

20

(21)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Deċiżjoni tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar Sena Ewropea tal-Ħiliet 2023” (COM(2022) 526 final — (2022)0326 (COD)) (ĠU C 100, 16.3.2023, p. 123).

21

(22)  https://www.iiep.unesco.org/en/international-policy-forum-flexible-learning-pathways-higher-education-13759#:~:text=What%20are%20flexible%20learning%20pathways,the%20needs%20of%20diverse%20students

22

(23)  Hawnhekk nirreferu kemm għal infrastrutturi fiżiċi (skejjel preprimarji korporattivi, skejjel preprimarji eċċ.) kif ukoll għal servizzi speċifiċi (appoġġ ekonomiku, servizzi diġitali jew oħrajn), li jistgħu jiġu investiti direttament jew indirettament billi jinvolvu u jirrikonoxxu t-tielet settur u x-xogħol tal-kura.

23

(24)  Fondazzjoni Bruno Visentini, Il Divario generazionale. La Generazione Z e la permacrisi, (Id-distakk ġenerazzjonali. Il-Ġenerazzjoni Z u l-permakriżi, mhux disponibbli bil-Malti), V Rapporto 2022 https://www.osservatoriopolitichegiovanili.it/v-rapporto-2022; MONTI L., MARTINELLI V. (2021) Misurare l’impatto generazionale delle politiche pubbliche: una sfida, un metodo (Inkejlu l-impatt ġenerazzjonali tal-politiċi pubbliċi: sfida waħda u metodu wieħed, mhux disponibbli bil-Malti), Amministrazione in Cammino, 29.03.21.

24

Il Divario generazionale. La Generazione Z e la permacrisi

V Rapporto 2022

Misurare l’impatto generazionale delle politiche pubbliche: una sfida, un metodo

Amministrazione in Cammino

(25)  CIOFFI C., PIERATTINI S, (2023), Contrastare il divario generazionale attraverso la valutazione delle politiche pubbliche rivolte ai giovani (Negħlbu d-distakk ġenerazzjonali permezz tal-valutazzjoni tal-politiki dwar iż-żgħażagħ, mhux disponibbli bil-Malti), Amministrazione In Cammino, Ruma.

25

Contrastare il divario generazionale attraverso la valutazione delle politiche pubbliche rivolte ai giovani

Amministrazione In Cammino

(26)  MONTI L (2017). Diminishing prospects for young people: A comparison of the intergenerational fairness index and generational divide index in addressing the problem (Prospetti li qed jonqsu għaż-żgħażagħ: tqabbil tal-mod kif l-indiċi interġenerazzjonali tal-ġustizzja u l-indiċi tad-distakk ġenerazzjonali jindirizzaw il-problema, mhux disponibbli bil-Malti), Review of European Studies, vol. Vol.9, No 4, Diċembru 2017, p. 160-164, ISSN: 1918-7173.

26

Diminishing prospects for young people: A comparison of the intergenerational fairness index and generational divide index in addressing the problem

(27)  LEACH J-BROCKS M., OSTENSVIK K, KLINGMAN D. (2016), European Intergenerational Fairness Index: A crises for the young (Indiċi Ewropew tal-Ġustizzja Interġenerazzjonali: Kriżi għaż-żgħażagħ, mhux disponibbli bil-Malti), Intergenerational Foundation, Londra https://www.if.org.uk/wp-content/uploads/2016/03/European-Intergenerational-Fairness-Index_Final-2016.pdf; LEACH J-HANTON A. (2014), The IF Integenerational Fairness Index: 2014 Edition (L-Indiċi Interġenerazzjonali tal-Ġustizzja tal-Intergenerational Foundation: Edizzjoni tal-2014, mhux disponibbli bil-Malti), Londra, Intergenerational Foundation.

27

European Intergenerational Fairness Index: A crises for the young

(28)  Kompentenzzentrum Jugend-Check (2022), The Youth-Check in German Regulatory Impact Assessment for the Young Generation. The Youth-Check in Germany (Il-Verifika taż-Żgħażagħ fil-Valutazzjoni tal-Impatt Regolatorju Ġermaniż għall-Ġenerazzjoni Żagħżugħa. Il-Verifika taż-Żgħażagħ fil-Ġermanja, mhux disponibbli bil-Malti), April 2022.

28

The Youth-Check in German Regulatory Impact Assessment for the Young Generation. The Youth-Check in Germany

(29)  https://www.bundeskanzleramt.gv.at/agenda/jugend/jugendpolitik/jugend-check.html Ara wkoll Bundesrecht konsolidiert: Gesamte Rechtsvorschrift für WFA-Grundsatz-Verordnung (Il-Liġi Federali kkonsolidata tal-Awstrija: Leġiżlazzjoni sħiħa dwar ir-regolament dwar il-valutazzjoni tal-impatt, mhux disponibbli bil-Malti), verżjoni tal-1 ta’ Mejju 2023.

29

(30)  Kompentenzzentrum Jugend-Check (2022), Konferenza Internazzjonali dwar il-Valutazzjoni tal-Impatt Regolatorju għall-Ġenerazzjoni Żagħżugħa li saret fid-9 ta’ Mejju 2022 f’Berlin; dokumentazzjoni dwar il-konferenza ppublikata f’Ġunju 2022.

30

(31)  https://italy.representation.ec.europa.eu/notizie-ed-eventi/notizie/violenza-contro-le-donne-lue-istituisce-un-numero-di-assistenza-telefonica-livello-di-unione-e-2022-11-24_it#:~:text=%E2%80%9CLa%20violenza%20contro%20le%20donne,di%20violenza%20di%20genere%20online

31

(32)  Il-Konvenzjoni ta’ Istanbul tirrikonoxxi l-vjolenza kontra n-nisa bħala ksur tad-drittijiet tal-bniedem u tgħin biex jinħoloq qafas legali fil-livell Ewropew għall-protezzjoni tan-nisa mill-vjolenza u għall-prevenzjoni, il-prosekuzzjoni u l-eliminazzjoni tal-vjolenza kontra n-nisa u l-vjolenza domestika.

32

(33)  Konferenza Globali dwar il-Promozzjoni tas-Saħħa – Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa, Ġinevra, 13-15 ta’ Diċembru 2021.

33

(34)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “L-awtonomizzazzjoni taż-żgħażagħ biex jinkiseb żvilupp sostenibbli permezz tal-edukazzjoni” (opinjoni fuq inizjattiva proprja) (ĠU C 100, 16.3.2023, p. 38).

34

(35)  https://www.undp.org/publications/aiming-higher-elevating-meaningful-youth-engagement-climate-action

35

(36)  UNDP u l-Università ta’ Oxford, 2021.

36

(37)  Marks, et al, 2021.

37

(38)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Ir-rwol taż-żgħażagħ fit-tranżizzjoni ekoloġika” (opinjoni esploratorja mitluba mill-Presidenza Żvediża) (ĠU C 184, 25.5.2023, p. 13).

38

---

ANNESS

L-emenda li ġejja nċaħdet waqt id-diskussjoni iżda rċeviet tal-inqas kwart tal-voti mixħuta (Artikolu 74(3) tar-Regoli ta’ Proċedura):

EMENDA 2

SOC/759 — Kooperazzjoni fil-qasam taż-żgħażagħ

Paragrafu 3.3.2

Ibdel it-test kif ġej:

| Opinjoni tas-sezzjoni | Emenda |
| --- | --- |
| L-integrazzjoni taż-żgħażagħ fis-suq tax-xogħol permezz ta’ impjiegi ta’ kwalità tajba u t-titjib tal-ħidma biex jintlaħqu n-NEET għandhom ikunu prijorità għall-UE u l-Istati Membri. F’dan ir-rigward, il-KESE jħeġġeġ lill-Presidenza Spanjola biex tikkunsidra t-talbiet taż-żgħażagħ rigward il-fajls leġiżlattivi li għaddejjin bħalissa u li huma partikolarment rilevanti għaż-żgħażagħ Ewropej: miżuri
  vinkolanti
  li jiggarantixxu apprendistati ta’ kwalità tajba (1) u d-Direttiva dwar it-Titjib tal-Kundizzjonijiet tax-Xogħol fix-Xogħol fuq il-Pjattaformi, b’rispett għall-prinċipju tas-sussidjarjetà u l-awtonomija tal-imsieħba soċjali. | L-integrazzjoni taż-żgħażagħ fis-suq tax-xogħol permezz ta’ impjiegi ta’ kwalità tajba u t-titjib tal-ħidma biex jintlaħqu n-NEET għandhom ikunu prijorità għall-UE u l-Istati Membri. F’dan ir-rigward, il-KESE jħeġġeġ lill-Presidenza Spanjola biex tikkunsidra t-talbiet taż-żgħażagħ rigward il-fajls leġiżlattivi li għaddejjin bħalissa u li huma partikolarment rilevanti għaż-żgħażagħ Ewropej: miżuri li
  , permezz tad-definizzjoni ta’ objettivi f’konformità mat-taħriġ u l-integrazzjoni professjonali, jippermettu li jiġu garantiti
  apprendistati ta’ kwalità tajba (1) u 
  l-applikazzjoni tad
  -Direttiva dwar it-Titjib tal-Kundizzjonijiet tax-Xogħol fix-Xogħol fuq il-Pjattaformi, b’rispett għall-prinċipju tas-sussidjarjetà u l-awtonomija tal-imsieħba soċjali. |

Opinjoni tas-sezzjoni

Emenda

L-integrazzjoni taż-żgħażagħ fis-suq tax-xogħol permezz ta’ impjiegi ta’ kwalità tajba u t-titjib tal-ħidma biex jintlaħqu n-NEET għandhom ikunu prijorità għall-UE u l-Istati Membri. F’dan ir-rigward, il-KESE jħeġġeġ lill-Presidenza Spanjola biex tikkunsidra t-talbiet taż-żgħażagħ rigward il-fajls leġiżlattivi li għaddejjin bħalissa u li huma partikolarment rilevanti għaż-żgħażagħ Ewropej: miżuri
  vinkolanti
  li jiggarantixxu apprendistati ta’ kwalità tajba (1) u d-Direttiva dwar it-Titjib tal-Kundizzjonijiet tax-Xogħol fix-Xogħol fuq il-Pjattaformi, b’rispett għall-prinċipju tas-sussidjarjetà u l-awtonomija tal-imsieħba soċjali.

L-integrazzjoni taż-żgħażagħ fis-suq tax-xogħol permezz ta’ impjiegi ta’ kwalità tajba u t-titjib tal-ħidma biex jintlaħqu n-NEET għandhom ikunu prijorità għall-UE u l-Istati Membri. F’dan ir-rigward, il-KESE jħeġġeġ lill-Presidenza Spanjola biex tikkunsidra t-talbiet taż-żgħażagħ rigward il-fajls leġiżlattivi li għaddejjin bħalissa u li huma partikolarment rilevanti għaż-żgħażagħ Ewropej: miżuri li
  , permezz tad-definizzjoni ta’ objettivi f’konformità mat-taħriġ u l-integrazzjoni professjonali, jippermettu li jiġu garantiti
  apprendistati ta’ kwalità tajba (1) u 
  l-applikazzjoni tad
  -Direttiva dwar it-Titjib tal-Kundizzjonijiet tax-Xogħol fix-Xogħol fuq il-Pjattaformi, b’rispett għall-prinċipju tas-sussidjarjetà u l-awtonomija tal-imsieħba soċjali.

Riżultat tal-votazzjoni:

| Favur: | 89 |
| --- | --- |
| Kontra: | 137 |
| Astensjonijiet: | 10 |

Favur:

89

Kontra:

137

Astensjonijiet:

10

---

(1)  https://www.eesc.europa.eu/mt/documents/resolution/long-lasting-legacy-european-year-youth-youth-mainstreaming-and-empowerment “L-internships bla ħlas jew mhux ikkumpensati jista’ jkollhom impatt negattiv ħafna fuq l-esperjenza taż-żgħażagħ fis-suq tax-xogħol u jridu jiġu pprojbiti”.

(1)  https://www.eesc.europa.eu/mt/documents/resolution/long-lasting-legacy-european-year-youth-youth-mainstreaming-and-empowerment “L-internships bla ħlas jew mhux ikkumpensati jista’ jkollhom impatt negattiv ħafna fuq l-esperjenza taż-żgħażagħ fis-suq tax-xogħol u jridu jiġu pprojbiti”.

---

III Atti preparatorji

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Il-579 sessjoni plenarja tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, 14.6.2023–15.6.2023

| 18.8.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 293/77 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 293/77

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar regoli komuni għall-promozzjoni tat-tiswija ta’ oġġetti u li temenda r-Regolament (UE) 2017/2394, id-Direttivi (UE) 2019/771 u (UE) 2020/1828

(COM(2023) 155 final — 2023/0083 (COD))

(2023/C 293/11)

| Relatur: | Thierry LIBAERT |
| --- | --- |
| Korelatur: | Émilie PROUZET |

Relatur:

Thierry LIBAERT

Thierry LIBAERT

Korelatur:

Émilie PROUZET

Émilie PROUZET

| Konsultazzjoni | Parlament Ewropew, 17.4.2023
  Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 12.4.2023 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 114 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 2.6.2023 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 66/0/0 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 14.6.2023 |
| Sessjoni plenarja Nru | 579 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 178/1/1 |

Konsultazzjoni

Parlament Ewropew, 17.4.2023

Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 12.4.2023

Bażi legali

Artikolu 114 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum

Adozzjoni fis-sezzjoni

2.6.2023

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

66/0/0

Adozzjoni fil-plenarja

14.6.2023

Sessjoni plenarja Nru

579

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

178/1/1

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jifraħ lill-Kummissjoni għall-pakkett ta’ proposti bil-għan li jiffaċilitaw it-tiswija tal-oġġetti u sabiex din il-possibbiltà ssir effettiva u f’waqtha billi tittieħed azzjoni mill-fażi tad-disinn sa tmiem iċ-ċiklu tal-ħajja tal-prodott. |
| --- | --- |

1.1.

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jifraħ lill-Kummissjoni għall-pakkett ta’ proposti bil-għan li jiffaċilitaw it-tiswija tal-oġġetti u sabiex din il-possibbiltà ssir effettiva u f’waqtha billi tittieħed azzjoni mill-fażi tad-disinn sa tmiem iċ-ċiklu tal-ħajja tal-prodott.

| 1.2. | Il-KESE jemmen li wħud mill-miżuri żviluppati hawn taħt jistgħu jgħinu biex tissaħħaħ l-effettività ta’ dan id-dritt għat-tiswija. |
| --- | --- |

1.2.

Il-KESE jemmen li wħud mill-miżuri żviluppati hawn taħt jistgħu jgħinu biex tissaħħaħ l-effettività ta’ dan id-dritt għat-tiswija.

| 1.3. | It-titjib tal-informazzjoni għall-konsumatur jista’ bla dubju jikkontribwixxi għad-dritt għat-tiswija. F’dan ir-rigward, l-istabbiliment ta’ pjattaforma nazzjonali li tiġbor l-informazzjoni kollha huwa pożittiv, iżda għandhom jiġu speċifikati l-kundizzjonijiet għall-istabbiliment u l-aġġornar tagħha. |
| --- | --- |

1.3.

It-titjib tal-informazzjoni għall-konsumatur jista’ bla dubju jikkontribwixxi għad-dritt għat-tiswija. F’dan ir-rigward, l-istabbiliment ta’ pjattaforma nazzjonali li tiġbor l-informazzjoni kollha huwa pożittiv, iżda għandhom jiġu speċifikati l-kundizzjonijiet għall-istabbiliment u l-aġġornar tagħha.

| 1.4. | It-tieni, sabiex tiġi ffaċilitata t-tiswija, il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon il-bilanċ tal-miżuri relatati mal-garanzija legali, li ssaħħaħ l-obbligu ta’ tiswija filwaqt li tħalli lill-konsumatur l-għażla li jirrikorri għal sostituzzjoni f’każ ta’ inkonvenjenzi kbar. Madankollu, il-Kumitat jemmen li t-tisħiħ tal-obbligu ta’ tiswija li għandu d-distributur għandu jkun akkumpanjat minn applikazzjoni ġenwina tad-dritt tad-distributur għal rimedju fil-konfront tal-manifattur (b’mod partikolari, b’rabta mal-ispare parts u l-ispejjeż). Id-distributuri jaġixxu bħala interfaċċja mal-konsumaturi u jrid ikun possibbli li jiġu appoġġjati f’dan ir-rigward. |
| --- | --- |

1.4.

It-tieni, sabiex tiġi ffaċilitata t-tiswija, il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon il-bilanċ tal-miżuri relatati mal-garanzija legali, li ssaħħaħ l-obbligu ta’ tiswija filwaqt li tħalli lill-konsumatur l-għażla li jirrikorri għal sostituzzjoni f’każ ta’ inkonvenjenzi kbar. Madankollu, il-Kumitat jemmen li t-tisħiħ tal-obbligu ta’ tiswija li għandu d-distributur għandu jkun akkumpanjat minn applikazzjoni ġenwina tad-dritt tad-distributur għal rimedju fil-konfront tal-manifattur (b’mod partikolari, b’rabta mal-ispare parts u l-ispejjeż). Id-distributuri jaġixxu bħala interfaċċja mal-konsumaturi u jrid ikun possibbli li jiġu appoġġjati f’dan ir-rigward.

| 1.5. | Sabiex tiġi ffaċilitata t-tiswija barra mill-garanzija legali, huwa essenzjali li jiġi appoġġjat l-użu ta’ fornituri tas-servizzi tat-tiswija, kemm fil-kuntest tat-taħriġ professjonali tagħhom kif ukoll billi jiġi żgurat li s-sewwejja jkollhom aċċess għal informazzjoni essenzjali dwar it-tiswija u l-manutenzjoni, kif ukoll għall-ispare parts meħtieġa bi prezz raġonevoli. |
| --- | --- |

1.5.

Sabiex tiġi ffaċilitata t-tiswija barra mill-garanzija legali, huwa essenzjali li jiġi appoġġjat l-użu ta’ fornituri tas-servizzi tat-tiswija, kemm fil-kuntest tat-taħriġ professjonali tagħhom kif ukoll billi jiġi żgurat li s-sewwejja jkollhom aċċess għal informazzjoni essenzjali dwar it-tiswija u l-manutenzjoni, kif ukoll għall-ispare parts meħtieġa bi prezz raġonevoli.

| 1.6. | Il-promozzjoni tat-tiswija tal-oġġetti sa mill-fażi tad-disinn hija s-suġġett ta’ abbozz ta’ regolament separat. Dan għandu jiġi appoġġjat ukoll wara l-istadju tad-disinn, wara l-bejgħ. Għal dan l-għan, fil-kuntest tal-modernizzazzjoni kontinwa tal-qafas tal-proprjetà intellettwali (1), il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tivvaluta jkunx jaqbel li tippromovi l-kondiviżjoni tad-data għall-ispare parts u l-possibbiltà ta’ tiswija tal-prodotti. Mezz ieħor huwa l-aċċess għal spare parts magħmula permezz tal-istampar 3D jew partijiet użati sikuri, kif ukoll l-appoġġ għal prodotti riabilitati, li jridu jissaħħu. |
| --- | --- |

1.6.

Il-promozzjoni tat-tiswija tal-oġġetti sa mill-fażi tad-disinn hija s-suġġett ta’ abbozz ta’ regolament separat. Dan għandu jiġi appoġġjat ukoll wara l-istadju tad-disinn, wara l-bejgħ. Għal dan l-għan, fil-kuntest tal-modernizzazzjoni kontinwa tal-qafas tal-proprjetà intellettwali (1

| 1.7. | Għal raġunijiet ta’ koerenza, dan id-dritt għat-tiswija għandu jkun ibbażat ukoll fuq projbizzjoni ta’ prattiki intenzjonati, speċjalment is-serjalizzazzjoni, li jxekklu t-tiswija f’dawk il-każijiet fejn ikun ovvju li dawn il-prattiki jiġu applikati biss biex ifixklu l-kompetizzjoni fis-suq tal-ispare parts. |
| --- | --- |

1.7.

Għal raġunijiet ta’ koerenza, dan id-dritt għat-tiswija għandu jkun ibbażat ukoll fuq projbizzjoni ta’ prattiki intenzjonati, speċjalment is-serjalizzazzjoni, li jxekklu t-tiswija f’dawk il-każijiet fejn ikun ovvju li dawn il-prattiki jiġu applikati biss biex ifixklu l-kompetizzjoni fis-suq tal-ispare parts.

| 1.8. | Fl-aħħar nett, hemm bżonn li jiġu indirizzati l-kwalità, is-sikurezza u l-ispiża tat-tiswija. Il-kompetizzjoni bejn il-fornituri ta’ servizzi ta’ tiswija permezz tal-formola standardizzata fuq il-bażi ta’ informazzjoni komparattiva hija għodda tajba għall-iżvilupp tas-suq. Madankollu, il-KESE jemmen li huwa kruċjali li jsir aktar u li jiġu ddeterminati, abbażi tal-esperjenzi eżistenti fil-livell nazzjonali, l-għodod finanzjarji li huma l-aktar probabbli li jħeġġu lill-konsumaturi jagħżlu li jsewwu l-prodotti tagħhom. |
| --- | --- |

1.8.

Fl-aħħar nett, hemm bżonn li jiġu indirizzati l-kwalità, is-sikurezza u l-ispiża tat-tiswija. Il-kompetizzjoni bejn il-fornituri ta’ servizzi ta’ tiswija permezz tal-formola standardizzata fuq il-bażi ta’ informazzjoni komparattiva hija għodda tajba għall-iżvilupp tas-suq. Madankollu, il-KESE jemmen li huwa kruċjali li jsir aktar u li jiġu ddeterminati, abbażi tal-esperjenzi eżistenti fil-livell nazzjonali, l-għodod finanzjarji li huma l-aktar probabbli li jħeġġu lill-konsumaturi jagħżlu li jsewwu l-prodotti tagħhom.

| 1.9. | Il-KESE jfakkar li s-suġġett tat-tiswija jolqot lill-partijiet ikkonċernati kollha u mhux biss lin-negozji. Huwa jappella lill-Kummissjoni biex tippromovi kampanji ta’ sensibilizzazzjoni tal-konsumaturi dwar ix-xogħol ta’ manutenzjoni u l-użu tal-oġġetti, kif ukoll dwar it-tiswija. |
| --- | --- |

1.9.

Il-KESE jfakkar li s-suġġett tat-tiswija jolqot lill-partijiet ikkonċernati kollha u mhux biss lin-negozji. Huwa jappella lill-Kummissjoni biex tippromovi kampanji ta’ sensibilizzazzjoni tal-konsumaturi dwar ix-xogħol ta’ manutenzjoni u l-użu tal-oġġetti, kif ukoll dwar it-tiswija.

2.   Kontenut essenzjali tad-dokument tal-Kummissjoni

Kontenut essenzjali tad-dokument tal-Kummissjoni

| 2.1. | Il-Proposta għal Direttiva tagħmel parti minn sett ta’ testi mfassla biex jippromovu r-rwol tal-konsumaturi fit-tranżizzjoni ekoloġika. Hija konsistenti ma’ sensiela ta’ testi, fosthom il-Patt Ekoloġiku Ewropew (Diċembru 2019), il-Pjan ta’ Azzjoni dwar l-Ekonomija Ċirkolari (Marzu 2020) u l-Aġenda tal-Konsumatur Ġdida (Novembru 2020). |
| --- | --- |

2.1.

Il-Proposta għal Direttiva tagħmel parti minn sett ta’ testi mfassla biex jippromovu r-rwol tal-konsumaturi fit-tranżizzjoni ekoloġika. Hija konsistenti ma’ sensiela ta’ testi, fosthom il-Patt Ekoloġiku Ewropew (Diċembru 2019), il-Pjan ta’ Azzjoni dwar l-Ekonomija Ċirkolari (Marzu 2020) u l-Aġenda tal-Konsumatur Ġdida (Novembru 2020).

| 2.2. | Sabiex tippromovi t-tiswija ta’ oġġetti mhux konformi, il-Kummissjoni Ewropea għalhekk qed tfittex li tagħti lura s-setgħa lill-konsumaturi billi tagħtihom il-mezzi biex jagħżlu l-ekonomija ċirkolari f’żewġ stadji ewlenin:






  1. | fil-mument tax-xiri, bis-saħħa ta’:






  (a) | il-Proposta għal Regolament dwar l-Ekodisinn għall-Prodotti, li jinkludi r-rekwiżiti tad-disinn tal-prodotti u d-disponibbiltà tal-ispare parts; |
| --- | --- | --- | --- |

2.2.

Sabiex tippromovi t-tiswija ta’ oġġetti mhux konformi, il-Kummissjoni Ewropea għalhekk qed tfittex li tagħti lura s-setgħa lill-konsumaturi billi tagħtihom il-mezzi biex jagħżlu l-ekonomija ċirkolari f’żewġ stadji ewlenin:

1.

fil-mument tax-xiri, bis-saħħa ta’:

(a)

il-Proposta għal Regolament dwar l-Ekodisinn għall-Prodotti, li jinkludi r-rekwiżiti tad-disinn tal-prodotti u d-disponibbiltà tal-ispare parts;

| (b) | il-Proposta għal Direttiva dwar l-għoti tas-setgħa lill-konsumaturi għat-tranżizzjoni ekoloġika, li tinkludi r-rekwiżiti ta’ informazzjoni dwar id-durabbiltà u l-possibbiltà ta’ tiswija tal-oġġett fil-punt tal-bejgħ; |
| --- | --- |

(b)

il-Proposta għal Direttiva dwar l-għoti tas-setgħa lill-konsumaturi għat-tranżizzjoni ekoloġika, li tinkludi r-rekwiżiti ta’ informazzjoni dwar id-durabbiltà u l-possibbiltà ta’ tiswija tal-oġġett fil-punt tal-bejgħ;

| 2. | u wara l-bejgħ:






  (a) | skont id-Direttiva li tispeċifika l-garanzija legali, matul dan il-perjodu ta’ garanzija wara li jinxtara l-prodott, il-konsumatur jista’, f’każ ta’ difett fil-prodott, jagħżel bejn li jsewwi jew jissostitwixxi l-prodott mhux konformi mingħajr ħlas. Jista’ ma ssirx l-għażla li ssir tiswija f’każijiet fejn tkun impossibbli jew tkun ta’ spiża sproporzjonata għad-distributur jew fil-każ ta’ inkonvenjenza sinifikanti għall-konsumatur; |
| --- | --- | --- |

2.

u wara l-bejgħ:

(a)

skont id-Direttiva li tispeċifika l-garanzija legali, matul dan il-perjodu ta’ garanzija wara li jinxtara l-prodott, il-konsumatur jista’, f’każ ta’ difett fil-prodott, jagħżel bejn li jsewwi jew jissostitwixxi l-prodott mhux konformi mingħajr ħlas. Jista’ ma ssirx l-għażla li ssir tiswija f’każijiet fejn tkun impossibbli jew tkun ta’ spiża sproporzjonata għad-distributur jew fil-każ ta’ inkonvenjenza sinifikanti għall-konsumatur;

| (b) | din l-inizjattiva dwar il-possibbiltà ta’ tiswija tkopri wkoll il-perjodu ta’ wara l-bejgħ. |
| --- | --- |

(b)

din l-inizjattiva dwar il-possibbiltà ta’ tiswija tkopri wkoll il-perjodu ta’ wara l-bejgħ.

| 2.3. | Il-Proposta għal Direttiva dwar regoli komuni għall-promozzjoni tat-tiswija ta’ oġġetti tikkonċerna każijiet ta’ difett fil-prodott jew ta’ prodotti li ssirilhom il-ħsara matul u wara l-perjodu ta’ garanzija legali. Prinċipalment tistabbilixxi erba’ obbligi:






  — | obbligu ġenerali ta’ tiswija; |
| --- | --- | --- |

2.3.

Il-Proposta għal Direttiva dwar regoli komuni għall-promozzjoni tat-tiswija ta’ oġġetti tikkonċerna każijiet ta’ difett fil-prodott jew ta’ prodotti li ssirilhom il-ħsara matul u wara l-perjodu ta’ garanzija legali. Prinċipalment tistabbilixxi erba’ obbligi:

—

obbligu ġenerali ta’ tiswija;

| — | il-provvediment ta’ formola ta’ informazzjoni dwar it-tiswija u s-sewwejja; |
| --- | --- |

—

il-provvediment ta’ formola ta’ informazzjoni dwar it-tiswija u s-sewwejja;

| — | l-għoti ta’ informazzjoni dwar it-tiswija; |
| --- | --- |

—

l-għoti ta’ informazzjoni dwar it-tiswija;

| — | il-ħolqien ta’ pjattaforma nazzjonali ta’ informazzjoni dwar it-tiswija u s-sewwejja. |
| --- | --- |

—

il-ħolqien ta’ pjattaforma nazzjonali ta’ informazzjoni dwar it-tiswija u s-sewwejja.

Madankollu, artikolu jemenda d-Direttiva (UE) 2019/771 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (2) fir-rigward tad-dispożizzjonijiet dwar ir-rimedji għall-konsumatur f’każ ta’ nuqqas ta’ konformità (garanzija legali). Dan jiżgura li t-tiswija tipprevali fuq is-sostituzzjoni f’każijiet fejn l-ispiża tat-tiswija tkun daqs dik tas-sostituzzjoni tal-oġġett jew inqas.

2

3.   Kummenti ġenerali

Kummenti ġenerali

| 3.1. | Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon l-għanijiet tal-Proposta għal Direttiva, jiġifieri l-promozzjoni ta’ dritt Ewropew ġenwin għat-tiswija. Huwa jqis li dan it-test jikkomplementa b’mod utli t-testi preċedenti dwar l-ekodisinn għall-prodotti, it-tisħiħ tas-setgħa tal-konsumaturi Ewropej u t-titjib tal-informazzjoni mogħtija lill-konsumaturi dwar l-asserzjonijiet ambjentali. |
| --- | --- |

3.1.

Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon l-għanijiet tal-Proposta għal Direttiva, jiġifieri l-promozzjoni ta’ dritt Ewropew ġenwin għat-tiswija. Huwa jqis li dan it-test jikkomplementa b’mod utli t-testi preċedenti dwar l-ekodisinn għall-prodotti, it-tisħiħ tas-setgħa tal-konsumaturi Ewropej u t-titjib tal-informazzjoni mogħtija lill-konsumaturi dwar l-asserzjonijiet ambjentali.

| 3.2. | Madankollu, l-iżvilupp tat-tiswija għandu jkun prijorità Ewropea, kif fehmet sew il-Kummissjoni. It-tiswija hija fil-qalba tal-mudell ekonomiku li għandu jiġi promoss mill-UE, flimkien mal-operaturi ekonomiċi (manifatturi, distributuri...), il-konsumaturi u, b’mod aktar ġenerali, iċ-ċittadini Ewropej. Għalhekk, il-KESE jixtieq jaqsam viżjoni tad-“dritt għat-tiswija”: dan ma jistax ikun limitat għal dritt “formali” jew “teoretiku”. Il-leġiżlazzjoni Ewropea għandha tkun ibbażata fuq il-prinċipju tas-salvagwardja tal-provvista u tad-domanda għal tiswija ta’ kwalità tajba billi tiżgura aċċess effettiv għat-tiswija u tinkoraġġixxi l-għażla tal-konsumatur f’dan ir-rigward. |
| --- | --- |

3.2.

Madankollu, l-iżvilupp tat-tiswija għandu jkun prijorità Ewropea, kif fehmet sew il-Kummissjoni. It-tiswija hija fil-qalba tal-mudell ekonomiku li għandu jiġi promoss mill-UE, flimkien mal-operaturi ekonomiċi (manifatturi, distributuri...), il-konsumaturi u, b’mod aktar ġenerali, iċ-ċittadini Ewropej. Għalhekk, il-KESE jixtieq jaqsam viżjoni tad-“dritt għat-tiswija”: dan ma jistax ikun limitat għal dritt “formali” jew “teoretiku”. Il-leġiżlazzjoni Ewropea għandha tkun ibbażata fuq il-prinċipju tas-salvagwardja tal-provvista u tad-domanda għal tiswija ta’ kwalità tajba billi tiżgura aċċess effettiv għat-tiswija u tinkoraġġixxi l-għażla tal-konsumatur f’dan ir-rigward.

| 3.3. | Mil-lat ambjentali, l-estensjoni tat-tul tal-ħajja ta’ prodott hija miżura ewlenija biex jitnaqqas l-impatt tal-konsum. Naturalment, din l-estensjoni trid tinftiehem fil-kuntest tal-analiżi taċ-ċiklu tal-ħajja, peress li mhux il-prodotti kollha għandhom jiġu estiżi għal dejjem. Għalhekk, il-KESE jappoġġja l-miżura li torbot l-obbligu ta’ tiswija mat-tul tal-ħajja tal-prodotti kif definit fl-atti delegati skont il-kategoriji ta’ prodotti adottati skont ir-regolament futur dwar l-ekodisinn għall-prodotti. |
| --- | --- |

3.3.

Mil-lat ambjentali, l-estensjoni tat-tul tal-ħajja ta’ prodott hija miżura ewlenija biex jitnaqqas l-impatt tal-konsum. Naturalment, din l-estensjoni trid tinftiehem fil-kuntest tal-analiżi taċ-ċiklu tal-ħajja, peress li mhux il-prodotti kollha għandhom jiġu estiżi għal dejjem. Għalhekk, il-KESE jappoġġja l-miżura li torbot l-obbligu ta’ tiswija mat-tul tal-ħajja tal-prodotti kif definit fl-atti delegati skont il-kategoriji ta’ prodotti adottati skont ir-regolament futur dwar l-ekodisinn għall-prodotti.

| 3.4. | Barra minn hekk, il-KESE jaqbel mal-ewwel lista ta’ prodotti kkonċernati li tinsab fl-Appendiċi 2. Jappoġġja wkoll l-idea li din il-lista tiġi ssupplimentata bil-kategoriji ta’ prodotti definiti fl-atti delegati msemmija fil-paragrafu 3.3. Id-disinn u l-possibbiltà ta’ tiswija tal-oġġetti għalhekk huma awtomatikament marbuta mal-informazzjoni mogħtija lill-konsumatur u mal-obbligu li jissewwew. |
| --- | --- |

3.4.

Barra minn hekk, il-KESE jaqbel mal-ewwel lista ta’ prodotti kkonċernati li tinsab fl-Appendiċi 2. Jappoġġja wkoll l-idea li din il-lista tiġi ssupplimentata bil-kategoriji ta’ prodotti definiti fl-atti delegati msemmija fil-paragrafu 3.3. Id-disinn u l-possibbiltà ta’ tiswija tal-oġġetti għalhekk huma awtomatikament marbuta mal-informazzjoni mogħtija lill-konsumatur u mal-obbligu li jissewwew.

| 3.5. | F’termini soċjali u ekonomiċi, it-tiswija toħloq valur u impjiegi ta’ kwalità tajba fl-Ewropa. Skont studju ta’ Gaïa (3), it-tiswija toħloq 404 impjiegi għal kull 10 000 tunnellata pproċessata, jiġifieri ħamsin darba aktar mir-rimi tal-iskart. Madankollu, il-KESE huwa mħasseb li t-taħriġ vokazzjonali u l-ħiliet tekniċi meħtieġa biex dan id-dritt ikun effettiv huma insuffiċjenti. Għalhekk, huwa jistieden lill-Kummissjoni biex timplimenta, f’kooperazzjoni mill-qrib mal-organizzazzjonijiet professjonali, l-għodod kollha meħtieġa biex jiġi żviluppat taħriġ inizjali u kontinwu f’impjiegi ta’ tiswija. |
| --- | --- |

3.5.

F’termini soċjali u ekonomiċi, it-tiswija toħloq valur u impjiegi ta’ kwalità tajba fl-Ewropa. Skont studju ta’ Gaïa (3

| 3.6. | Barra minn hekk, it-tiswija għandha potenzjal kbir li żżid il-kapaċità tal-akkwist, b’mod partikolari għall-gruppi l-aktar żvantaġġjati, li ġeneralment jiġu sfurzati jerġgħu jixtru l-prodotti aktar malajr. |
| --- | --- |

3.6.

Barra minn hekk, it-tiswija għandha potenzjal kbir li żżid il-kapaċità tal-akkwist, b’mod partikolari għall-gruppi l-aktar żvantaġġjati, li ġeneralment jiġu sfurzati jerġgħu jixtru l-prodotti aktar malajr.

| 3.7. | Il-KESE jilqa’ l-fatt li l-Kummissjoni, fil-proposta tagħha għal direttiva, qieset kif imiss il-ħtieġa li tittieħed azzjoni kemm dwar il-qafas ta’ garanzija kif ukoll dwar il-perjodu barra mill-garanzija. Dan huwa aktar u aktar importanti peress li l-qafas li jirregola t-tul tal-garanzija legali mhuwiex konsistenti (sentejn fil-biċċa l-kbira tal-pajjiżi, 3 snin fil-Greċja, għal tul il-ħajja tal-prodott stmat fil-Finlandja u fin-Netherlands). Aktar trasparenza u ċarezza tal-prattiki tat-tiswija fil-livell Ewropew, u saħansitra armonizzazzjoni minn fuq għal isfel tal-oqfsa legali, huma wkoll kundizzjoni neċessarja biex jiġi applikat id-dritt għat-tiswija. |
| --- | --- |

3.7.

Il-KESE jilqa’ l-fatt li l-Kummissjoni, fil-proposta tagħha għal direttiva, qieset kif imiss il-ħtieġa li tittieħed azzjoni kemm dwar il-qafas ta’ garanzija kif ukoll dwar il-perjodu barra mill-garanzija. Dan huwa aktar u aktar importanti peress li l-qafas li jirregola t-tul tal-garanzija legali mhuwiex konsistenti (sentejn fil-biċċa l-kbira tal-pajjiżi, 3 snin fil-Greċja, għal tul il-ħajja tal-prodott stmat fil-Finlandja u fin-Netherlands). Aktar trasparenza u ċarezza tal-prattiki tat-tiswija fil-livell Ewropew, u saħansitra armonizzazzjoni minn fuq għal isfel tal-oqfsa legali, huma wkoll kundizzjoni neċessarja biex jiġi applikat id-dritt għat-tiswija.

4.   Kummenti speċifiċi

Kummenti speċifiċi

Il-kummenti speċifiċi jistabbilixxu l-oqsma għat-titjib fuq il-bażi tal-proposti tal-Kummissjoni bil-għan li t-tiswija ssir aktar attraenti mis-sostituzzjoni f’għajnejn il-konsumatur.

4.1.   Intejbu l-informazzjoni għall-konsumatur

Intejbu l-informazzjoni għall-konsumatur

| 4.1.1. | Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon il-proposta tal-Kummissjoni li ttejjeb l-informazzjoni għall-konsumatur billi jiġi żgurat li jkun hemm pjattaforma f’kull Stat Membru li tidentifika s-soluzzjonijiet għat-tiswija. Huwa importanti li l-kundizzjonijiet għall-istabbiliment u l-ġestjoni ta’ din il-pjattaforma jiġu speċifikati biex jiġi żgurat li l-informazzjoni tkun kompluta u aġġornata. |
| --- | --- |

4.1.1.

Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon il-proposta tal-Kummissjoni li ttejjeb l-informazzjoni għall-konsumatur billi jiġi żgurat li jkun hemm pjattaforma f’kull Stat Membru li tidentifika s-soluzzjonijiet għat-tiswija. Huwa importanti li l-kundizzjonijiet għall-istabbiliment u l-ġestjoni ta’ din il-pjattaforma jiġu speċifikati biex jiġi żgurat li l-informazzjoni tkun kompluta u aġġornata.

| 4.1.2. | L-att tat-tiswija jeħtieġ viżibbiltà tal-kundizzjonijiet assoċjati mat-tiswija, meta mqabbla mas-sostituzzjoni tal-prodott. Il-kompetizzjoni bejn is-servizzi ta’ tiswija u t-trasparenza tal-prezzijiet, il-modalitajiet u l-kwalità tat-tiswija li jirriżultaw mill-obbligu li titfassal formola ta’ tiswija se jippermettu lill-konsumaturi jiksbu offerti aħjar u b’hekk se jżidu l-għadd ta’ tiswijiet. Għalhekk, il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon ir-rieda li tiġi armonizzata l-informazzjoni pprovduta mis-sewwejja billi tiġi offruta formola Ewropea. Huwa jappella lill-koleġiżlaturi biex jiżguraw il-konsistenza bejn din il-proposta, il-proposta dwar l-ekodisinn għall-prodotti u l-proposta dwar l-asserzjonijiet ambjentali. |
| --- | --- |

4.1.2.

L-att tat-tiswija jeħtieġ viżibbiltà tal-kundizzjonijiet assoċjati mat-tiswija, meta mqabbla mas-sostituzzjoni tal-prodott. Il-kompetizzjoni bejn is-servizzi ta’ tiswija u t-trasparenza tal-prezzijiet, il-modalitajiet u l-kwalità tat-tiswija li jirriżultaw mill-obbligu li titfassal formola ta’ tiswija se jippermettu lill-konsumaturi jiksbu offerti aħjar u b’hekk se jżidu l-għadd ta’ tiswijiet. Għalhekk, il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon ir-rieda li tiġi armonizzata l-informazzjoni pprovduta mis-sewwejja billi tiġi offruta formola Ewropea. Huwa jappella lill-koleġiżlaturi biex jiżguraw il-konsistenza bejn din il-proposta, il-proposta dwar l-ekodisinn għall-prodotti u l-proposta dwar l-asserzjonijiet ambjentali.

| 4.1.3. | Barra minn hekk, il-KESE jappoġġja l-ħolqien ta’ punteġġ Ewropew armonizzat għat-tiswija għal kull kategorija ta’ prodotti, kif previst fl-abbozz ta’ regolament dwar l-ekodisinn għall-prodotti u f’konformità mar-rakkomandazzjoni tal-Kumitat. Jappella lill-Istati Membri jimpenjaw ruħhom biex jistabbilixxu tali punteġġ f’konformità mal-proġett Ewropew, billi fin-nuqqas ta’ dan ikun hemm żieda fl-ispejjeż għall-partijiet ikkonċernati u konfużjoni għall-konsumatur. |
| --- | --- |

4.1.3.

Barra minn hekk, il-KESE jappoġġja l-ħolqien ta’ punteġġ Ewropew armonizzat għat-tiswija għal kull kategorija ta’ prodotti, kif previst fl-abbozz ta’ regolament dwar l-ekodisinn għall-prodotti u f’konformità mar-rakkomandazzjoni tal-Kumitat. Jappella lill-Istati Membri jimpenjaw ruħhom biex jistabbilixxu tali punteġġ f’konformità mal-proġett Ewropew, billi fin-nuqqas ta’ dan ikun hemm żieda fl-ispejjeż għall-partijiet ikkonċernati u konfużjoni għall-konsumatur.

| 4.1.4. | Fl-aħħar nett, hija meħtieġa kampanja ta’ informazzjoni u ta’ sensibilizzazzjoni fil-livell Ewropew biex jiġu mifhuma l-vantaġġi tat-tiswija u tal-prinċipju “ixtri aħjar, mhux aktar”. Din il-kampanja ta’ sensibilizzazzjoni għandu jkollha l-għan li tiċċara l-informazzjoni dwar ix-xogħol ta’ manutenzjoni li għandhom jitwettqu mill-konsumatur. F’dan ir-rigward, il-KESE jappoġġja l-miżuri proposti mill-Proposta għal Direttiva dwar l-asserzjonijiet ekoloġiċi. |
| --- | --- |

4.1.4.

Fl-aħħar nett, hija meħtieġa kampanja ta’ informazzjoni u ta’ sensibilizzazzjoni fil-livell Ewropew biex jiġu mifhuma l-vantaġġi tat-tiswija u tal-prinċipju “ixtri aħjar, mhux aktar”. Din il-kampanja ta’ sensibilizzazzjoni għandu jkollha l-għan li tiċċara l-informazzjoni dwar ix-xogħol ta’ manutenzjoni li għandhom jitwettqu mill-konsumatur. F’dan ir-rigward, il-KESE jappoġġja l-miżuri proposti mill-Proposta għal Direttiva dwar l-asserzjonijiet ekoloġiċi.

4.2.   L-iffaċilitar tax-xogħol tat-tiswija

L-iffaċilitar tax-xogħol tat-tiswija

| 4.2.1. | Ix-xogħol tat-tiswija għandu jiġi mifhum qabelxejn matul il-perjodu tal-garanzija. F’dan ir-rigward, il-prevalenza tat-tiswija fuq is-sostituzzjoni b’oġġett ġdid, li diġà ġiet approvata mill-KESE fl-Opinjoni tiegħu intitolata “Il-konsumaturi u t-tranżizzjoni ekoloġika” (4), qiegħda tiġi implimentata kif imiss. Fil-fatt, għall-istess prezz jew prezz orħos mis-sostituzzjoni, il-bejjiegħ se jkollu jsewwi l-oġġett, sakemm dan ma jkunx sproporzjonat jew impossibbli. L-għażla tal-konsumatur bejn is-sostituzzjoni u t-tiswija għalhekk hija affettwata wkoll. Madankollu, għad hemm il-possibbiltà li tintalab sostituzzjoni f’każ ta’ inkonvenjent sinifikanti, li jista’ jkun il-każ għall-prodotti meħtieġa għall-ħajja ta’ kuljum jew professjonali tagħhom. |
| --- | --- |

4.2.1.

Ix-xogħol tat-tiswija għandu jiġi mifhum qabelxejn matul il-perjodu tal-garanzija. F’dan ir-rigward, il-prevalenza tat-tiswija fuq is-sostituzzjoni b’oġġett ġdid, li diġà ġiet approvata mill-KESE fl-Opinjoni tiegħu intitolata “Il-konsumaturi u t-tranżizzjoni ekoloġika” (4

| 4.2.2. | Barra minn hekk, il-KESE huwa tal-fehma li l-possibbiltà li d-distributur ikollu dritt għal rimedju fil-konfront tal-manifattur għandha tiġi inkorporata f’liġi vinkolanti u għalhekk garantita sabiex din il-miżura ssir operattiva u ekonomikament vijabbli. L-obbligu fuq id-distributur li jsewwi, tkun xi tkun l-ispiża, għandu jkun akkumpanjat mill-possibbiltà li d-distributur ikollu dritt għal rimedju effettiv fil-konfront tal-manifattur fir-rigward tal-aċċess għall-ispare parts u l-qsim tal-ispejjeż. Dan l-obbligu għandu jkun sempliċi biżżejjed biex jiġi implimentat biex jiġi żgurat li l-SMEs ikunu jistgħu jwettquh. |
| --- | --- |

4.2.2.

Barra minn hekk, il-KESE huwa tal-fehma li l-possibbiltà li d-distributur ikollu dritt għal rimedju fil-konfront tal-manifattur għandha tiġi inkorporata f’liġi vinkolanti u għalhekk garantita sabiex din il-miżura ssir operattiva u ekonomikament vijabbli. L-obbligu fuq id-distributur li jsewwi, tkun xi tkun l-ispiża, għandu jkun akkumpanjat mill-possibbiltà li d-distributur ikollu dritt għal rimedju effettiv fil-konfront tal-manifattur fir-rigward tal-aċċess għall-ispare parts u l-qsim tal-ispejjeż. Dan l-obbligu għandu jkun sempliċi biżżejjed biex jiġi implimentat biex jiġi żgurat li l-SMEs ikunu jistgħu jwettquh.

| 4.2.3. | Wieħed mill-passi fundamentali ’l quddiem fit-test huwa wkoll l-obbligu tal-produttur li jsewwi l-oġġetti tiegħu wara l-perjodu ta’ garanzija legali. Għal raġunijiet ta’ kompetizzjoni, huwa essenzjali li dan l-obbligu japplika wkoll għall-produtturi li jinsabu barra l-UE. Għalhekk, il-KESE jtenni l-ħtieġa li tiġi implimentata r-responsabbiltà tar-rappreżentanti awtorizzati u saħansitra tal-imħażen. |
| --- | --- |

4.2.3.

Wieħed mill-passi fundamentali ’l quddiem fit-test huwa wkoll l-obbligu tal-produttur li jsewwi l-oġġetti tiegħu wara l-perjodu ta’ garanzija legali. Għal raġunijiet ta’ kompetizzjoni, huwa essenzjali li dan l-obbligu japplika wkoll għall-produtturi li jinsabu barra l-UE. Għalhekk, il-KESE jtenni l-ħtieġa li tiġi implimentata r-responsabbiltà tar-rappreżentanti awtorizzati u saħansitra tal-imħażen.

| 4.2.4. | Punt ieħor huwa li n-network territorjali tat-tiswija huwa kundizzjoni qawwija biex titħeġġeġ it-tiswija. Skont il-KESE, hemm bżonn ta’ aktar sewwejja fl-Ewropa, u għalhekk ta’ politika proattiva ta’ taħriġ vokazzjonali dwar it-tiswija. Din il-politika hija aktar u aktar meħtieġa peress li r-rwol ta’ sewwej evolva b’mod konsiderevoli wara ż-żieda fit-teknoloġiji diġitali u l-oġġetti konnessi. Minbarra t-taħriġ, se jkun hemm ukoll il-ħtieġa ta’ impjiegi ta’ kwalità tajba mħallsa tajjeb, peress li ħafna Stati Membri diġà qed ibatu minn nuqqas ta’ ħaddiema kwalifikati, speċjalment fix-xogħlijiet tal-artiġjanat. |
| --- | --- |

4.2.4.

Punt ieħor huwa li n-network territorjali tat-tiswija huwa kundizzjoni qawwija biex titħeġġeġ it-tiswija. Skont il-KESE, hemm bżonn ta’ aktar sewwejja fl-Ewropa, u għalhekk ta’ politika proattiva ta’ taħriġ vokazzjonali dwar it-tiswija. Din il-politika hija aktar u aktar meħtieġa peress li r-rwol ta’ sewwej evolva b’mod konsiderevoli wara ż-żieda fit-teknoloġiji diġitali u l-oġġetti konnessi. Minbarra t-taħriġ, se jkun hemm ukoll il-ħtieġa ta’ impjiegi ta’ kwalità tajba mħallsa tajjeb, peress li ħafna Stati Membri diġà qed ibatu minn nuqqas ta’ ħaddiema kwalifikati, speċjalment fix-xogħlijiet tal-artiġjanat.

| 4.2.5. | L-iżvilupp ta’ servizzi ta’ tiswija jfisser li s-sewwejja indipendenti jista’ jkollhom l-istess opportunitajiet bħas-sewwejja awtorizzati mill-produtturi. Il-KESE huwa wkoll tal-fehma li l-Kummissjoni jenħtieġ li tappoġġja u tħeġġeġ l-iżvilupp ta’ mudelli ekonomiċi ġodda bħas-servizzi ta’ tiswija professjonali, il-workshops tat-tiswija, ir-“repair cafés”, eċċ. Għalhekk, jirrakkomanda li jkun hemm aktar punti ta’ aċċess għat-tiswija. |
| --- | --- |

4.2.5.

L-iżvilupp ta’ servizzi ta’ tiswija jfisser li s-sewwejja indipendenti jista’ jkollhom l-istess opportunitajiet bħas-sewwejja awtorizzati mill-produtturi. Il-KESE huwa wkoll tal-fehma li l-Kummissjoni jenħtieġ li tappoġġja u tħeġġeġ l-iżvilupp ta’ mudelli ekonomiċi ġodda bħas-servizzi ta’ tiswija professjonali, il-workshops tat-tiswija, ir-“repair cafés”, eċċ. Għalhekk, jirrakkomanda li jkun hemm aktar punti ta’ aċċess għat-tiswija.

4.3.   Il-promozzjoni tat-tiswija tal-oġġetti mid-disinn u lil hinn minnu

Il-promozzjoni tat-tiswija tal-oġġetti mid-disinn u lil hinn minnu

| 4.3.1. | Għalkemm huwa minnu li l-prattiki ta’ obsolexxenza programmata huma tabilħaqq ostakli għat-tiswija, il-KESE jqis li dawn qegħdin jiġu ttrattati b’mod aktar speċifiku minn direttivi oħra. |
| --- | --- |

4.3.1.

Għalkemm huwa minnu li l-prattiki ta’ obsolexxenza programmata huma tabilħaqq ostakli għat-tiswija, il-KESE jqis li dawn qegħdin jiġu ttrattati b’mod aktar speċifiku minn direttivi oħra.

| 4.3.2. | Madankollu, ikun konsistenti li l-Kummissjoni tibbaża ruħha fuq dan it-test dwar it-tiswija billi titlob lill-Istati Membri jipprojbixxu kwalunkwe prattika ta’ irreparabbiltà intenzjonata. Ma jista’ jkun hemm l-ebda dritt għat-tiswija jekk l-oġġetti jkunu ddisinjati biex ikunu irreparabbli. |
| --- | --- |

4.3.2.

Madankollu, ikun konsistenti li l-Kummissjoni tibbaża ruħha fuq dan it-test dwar it-tiswija billi titlob lill-Istati Membri jipprojbixxu kwalunkwe prattika ta’ irreparabbiltà intenzjonata. Ma jista’ jkun hemm l-ebda dritt għat-tiswija jekk l-oġġetti jkunu ddisinjati biex ikunu irreparabbli.

| 4.3.3. | Il-prattiki ta’ serjalizzazzjoni jew ta’ akkopjar jostakolaw jew jimblukkaw il-bdil ta’ parts ta’ prodott billi jidentifikaw ċerti parts b’numru tas-serje. Jekk jiġi sostitwit element serjalizzat, u n-numru ma jkunx in-numru li l-motherboard tkun irreġistrat, dan jibdel jew jimblokka t-tħaddim tal-apparat. Din il-prattika tillimita l-kapaċità ta’ tiswija b’mod li tkun tista’ ssir biss min-network tekniku approvat jew iċċertifikat mill-manifattur għad-detriment ta’ sewwejja indipendenti u ta’ dawk li jirrinnovaw il-prodott, u tagħmilha wkoll impossibbli li jintużaw il-parts li joriġinaw mill-ekonomija ċirkolari. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni u lill-Istati Membri jipprojbixxu u jissanzjonaw tali prattiki li b’mod ċar ifixklu t-tiswija. |
| --- | --- |

4.3.3.

Il-prattiki ta’ serjalizzazzjoni jew ta’ akkopjar jostakolaw jew jimblukkaw il-bdil ta’ parts ta’ prodott billi jidentifikaw ċerti parts b’numru tas-serje. Jekk jiġi sostitwit element serjalizzat, u n-numru ma jkunx in-numru li l-motherboard tkun irreġistrat, dan jibdel jew jimblokka t-tħaddim tal-apparat. Din il-prattika tillimita l-kapaċità ta’ tiswija b’mod li tkun tista’ ssir biss min-network tekniku approvat jew iċċertifikat mill-manifattur għad-detriment ta’ sewwejja indipendenti u ta’ dawk li jirrinnovaw il-prodott, u tagħmilha wkoll impossibbli li jintużaw il-parts li joriġinaw mill-ekonomija ċirkolari. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni u lill-Istati Membri jipprojbixxu u jissanzjonaw tali prattiki li b’mod ċar ifixklu t-tiswija.

| 4.3.4. | L-abbozz tar-Regolament dwar l-ekodisinn tal-prodotti jipprevedi l-perjodu li matulu l-ispare parts skont il-kategorija tal-prodotti jridu jkunu disponibbli. Madankollu, fid-dawl tal-isfidi marbuta man-nuqqas ta’ materja prima, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tħeġġeġ il-produzzjoni ta’ spare parts permezz tal-istampar 3D. Dan jimplika li l-produtturi, kif xi wħud diġà għamlu f’dawn l-aħħar snin, jippubblikaw il-pjanti 3D tagħhom meta jieqfu jipproduċu dawn il-partijiet huma stess. Fil-kuntest tar-reviżjoni futura tal-qafas tal-proprjetà intellettwali, il-Kumitat jistieden lill-Kummissjoni tivvaluta jkunx jaqbel li tippromovi l-kondiviżjoni tad-data għal dawn il-parts u l-komunikazzjoni ta’ din l-informazzjoni permezz tal-pjattaforma. |
| --- | --- |

4.3.4.

L-abbozz tar-Regolament dwar l-ekodisinn tal-prodotti jipprevedi l-perjodu li matulu l-ispare parts skont il-kategorija tal-prodotti jridu jkunu disponibbli. Madankollu, fid-dawl tal-isfidi marbuta man-nuqqas ta’ materja prima, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tħeġġeġ il-produzzjoni ta’ spare parts permezz tal-istampar 3D. Dan jimplika li l-produtturi, kif xi wħud diġà għamlu f’dawn l-aħħar snin, jippubblikaw il-pjanti 3D tagħhom meta jieqfu jipproduċu dawn il-partijiet huma stess. Fil-kuntest tar-reviżjoni futura tal-qafas tal-proprjetà intellettwali, il-Kumitat jistieden lill-Kummissjoni tivvaluta jkunx jaqbel li tippromovi l-kondiviżjoni tad-data għal dawn il-parts u l-komunikazzjoni ta’ din l-informazzjoni permezz tal-pjattaforma.

| 4.3.5. | Il-KESE jixtieq li l-UE tappoġġja r-riabilitazzjoni tal-apparati, peress li din issegwi l-istess għanijiet ekonomiċi u ambjentali bħat-tiswija. |
| --- | --- |

4.3.5.

Il-KESE jixtieq li l-UE tappoġġja r-riabilitazzjoni tal-apparati, peress li din issegwi l-istess għanijiet ekonomiċi u ambjentali bħat-tiswija.

4.4.   Azzjoni fir-rigward tal-ispiża tat-tiswija

Azzjoni fir-rigward tal-ispiża tat-tiswija

| 4.4.1. | Peress li l-ispiża tat-tiswija hija wieħed mill-ostakli ewlenin għat-tiswija, jeħtieġ li d-dispożizzjonijiet tal-Proposta għal Direttiva jiġu ssupplimentati bi proposti biex titnaqqas l-ispiża tat-tiswija għall-konsumatur. |
| --- | --- |

4.4.1.

Peress li l-ispiża tat-tiswija hija wieħed mill-ostakli ewlenin għat-tiswija, jeħtieġ li d-dispożizzjonijiet tal-Proposta għal Direttiva jiġu ssupplimentati bi proposti biex titnaqqas l-ispiża tat-tiswija għall-konsumatur.

| 4.4.2. | Barra mill-qafas tal-garanzija legali, għall-KESE, il-ġeneralizzazzjoni tal-formola ta’ informazzjoni biex jiġi identifikat il-prezz tat-tiswijiet u biex is-sewwejja jitqiegħdu f’kompetizzjoni jinkoraġġixxi t-tiswija u t-tnaqqis tal-ispiża tat-tiswija. |
| --- | --- |

4.4.2.

Barra mill-qafas tal-garanzija legali, għall-KESE, il-ġeneralizzazzjoni tal-formola ta’ informazzjoni biex jiġi identifikat il-prezz tat-tiswijiet u biex is-sewwejja jitqiegħdu f’kompetizzjoni jinkoraġġixxi t-tiswija u t-tnaqqis tal-ispiża tat-tiswija.

| 4.4.3. | Biex titnaqqas l-ispiża tat-tiswija, l-UE tista’ tinkoraġġixxi l-użu ta’ spare parts użati. Il-KESE jesprimi dispjaċir li s-suq għal materjali ta’ oġġetti użati jew spare parts sikuri u riċiklati bħalissa huwa pjuttost limitat u mhux kompetittiv minħabba nuqqas ta’ infrastruttura u nuqqas ta’ leġiżlazzjoni adegwata. |
| --- | --- |

4.4.3.

Biex titnaqqas l-ispiża tat-tiswija, l-UE tista’ tinkoraġġixxi l-użu ta’ spare parts użati. Il-KESE jesprimi dispjaċir li s-suq għal materjali ta’ oġġetti użati jew spare parts sikuri u riċiklati bħalissa huwa pjuttost limitat u mhux kompetittiv minħabba nuqqas ta’ infrastruttura u nuqqas ta’ leġiżlazzjoni adegwata.

| 4.4.4. | Jeħtieġ ukoll li l-Kummissjoni tagħmel aktar billi tieħu azzjoni konkreta biex tagħmel is-sinjal tal-prezz għat-tiswija aktar favorevoli. Jeħtiġilha tirrikjedi lill-Istati Membri jieħdu miżuri f’dan ir-rigward. Għalhekk, il-KESE jqis li huwa essenzjali li jiġu promossi inċentivi fiskali jew miżuri oħra ta’ kumpens favur it-tiswija. Abbażi tal-esperjenzi li diġà hemm fil-livell nazzjonali, jeħtieġ li jiġu identifikati l-aktar għodod adatti biex jiġi stimulat is-suq tal-oġġetti użati u tat-tiswija. |
| --- | --- |

4.4.4.

Jeħtieġ ukoll li l-Kummissjoni tagħmel aktar billi tieħu azzjoni konkreta biex tagħmel is-sinjal tal-prezz għat-tiswija aktar favorevoli. Jeħtiġilha tirrikjedi lill-Istati Membri jieħdu miżuri f’dan ir-rigward. Għalhekk, il-KESE jqis li huwa essenzjali li jiġu promossi inċentivi fiskali jew miżuri oħra ta’ kumpens favur it-tiswija. Abbażi tal-esperjenzi li diġà hemm fil-livell nazzjonali, jeħtieġ li jiġu identifikati l-aktar għodod adatti biex jiġi stimulat is-suq tal-oġġetti użati u tat-tiswija.

Brussell, l-14 ta’ Ġunju 2023.

Oliver RÖPKE

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  https://single-market-economy.ec.europa.eu/industry/strategy/intellectual-property/industrial-design-protection_en

1

(2)  Id-Direttiva (UE) 2019/771 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-20 ta’ Mejju 2019 dwar ċerti aspetti li jikkonċernaw kuntratti għall-bejgħ ta’ oġġetti, li temenda r-Regolament (UE) 2017/2394 u d-Direttiva 2009/22/KE, u li tħassar id-Direttiva 1999/44/KE (ĠU L 136, 22.5.2019, p. 28).

2

(3)  Gaïa, “Żero Waste and Economic Recovery. The job creation potential of żero waste solution” (Żero Skart u Rkupru Ekonomiku. Il-potenzjal tal-ħolqien tal-impjiegi ta’ soluzzjoni ta’ skart żero [mhux disponibbli bil-Malti]), 2021.

3

(4)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li temenda d-Direttivi 2005/29/KE u 2011/83/UE fir-rigward tal-għoti tas-setgħa lill-konsumaturi għat-tranżizzjoni ekoloġika permezz ta’ protezzjoni mtejba kontra prattiki żleali u permezz ta’ informazzjoni aħjar” (COM(2022) 143 final — 2022/0092 (COD)) (ĠU C 443, 22.11.2022, p. 75).

4

---

| 18.8.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 293/82 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 293/82

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li temenda d-Direttivi 2009/102/KE u (UE) 2017/1132 fir-rigward ta’ aktar espansjoni u titjib tal-użu ta’ għodod u proċessi diġitali fil-liġi tal-kumpaniji”

(COM(2023) 177 final — 2023/0089 (COD))

(2023/C 293/12)

| Relatur: | Franca SALIS-MADINIER |
| --- | --- |

Relatur:

Franca SALIS-MADINIER

Franca SALIS-MADINIER

| Konsultazzjoni | Parlament Ewropew, 17.4.2023
  Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 21.4.2023 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 114 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 2.6.2023 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 14.6.2023 |
| Sessjoni plenarja Nru | 579 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 199/2/7 |

Konsultazzjoni

Parlament Ewropew, 17.4.2023

Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 21.4.2023

Bażi legali

Artikolu 114 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum

Adozzjoni fis-sezzjoni

2.6.2023

Adozzjoni fil-plenarja

14.6.2023

Sessjoni plenarja Nru

579

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

199/2/7

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jilqa’ l-proposta tal-Kummissjoni, li għandha l-għan li ttejjeb kemm l-ammont ta’ informazzjoni disponibbli pubblikament dwar il-kumpaniji permezz tas-Sistema ta’ Interkonnessjoni tar-Reġistri Kummerċjali (BRIS) kif ukoll l-affidabbiltà u l-kredibbiltà ta’ din l-informazzjoni. Din il-proposta għandha tkun ta’ benefiċċju mhux biss għall-SMEs li jeħtieġu informazzjoni affidabbli biex jappoġġjaw l-attivitajiet transfruntiera tagħhom, iżda wkoll għal partijiet interessati oħra b’interess fit-trasparenza tan-negozju, bħal negozji kbar, azzjonisti, kredituri, konsumaturi u impjegati. Il-proposta għandha tgħin ukoll lill-impriżi jnaqqsu l-ispejjeż u jiffrankaw il-ħin biex jipprovdu l-informazzjoni meħtieġa f’sitwazzjonijiet transfruntiera. Il-proposta se tkompli tiffaċilita l-użu sħiħ tas-suq uniku u tas-suq uniku diġitali. |
| --- | --- |

1.1.

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jilqa’ l-proposta tal-Kummissjoni, li għandha l-għan li ttejjeb kemm l-ammont ta’ informazzjoni disponibbli pubblikament dwar il-kumpaniji permezz tas-Sistema ta’ Interkonnessjoni tar-Reġistri Kummerċjali (BRIS) kif ukoll l-affidabbiltà u l-kredibbiltà ta’ din l-informazzjoni. Din il-proposta għandha tkun ta’ benefiċċju mhux biss għall-SMEs li jeħtieġu informazzjoni affidabbli biex jappoġġjaw l-attivitajiet transfruntiera tagħhom, iżda wkoll għal partijiet interessati oħra b’interess fit-trasparenza tan-negozju, bħal negozji kbar, azzjonisti, kredituri, konsumaturi u impjegati. Il-proposta għandha tgħin ukoll lill-impriżi jnaqqsu l-ispejjeż u jiffrankaw il-ħin biex jipprovdu l-informazzjoni meħtieġa f’sitwazzjonijiet transfruntiera. Il-proposta se tkompli tiffaċilita l-użu sħiħ tas-suq uniku u tas-suq uniku diġitali.

| 1.2. | Il-KESE jappoġġja l-espansjoni ulterjuri tal-użu tal-għodod diġitali biex tiġi żgurata l-komunikazzjoni bejn il-kumpaniji u l-awtoritajiet involuti fl-attivitajiet transfruntiera, kif ukoll il-promozzjoni tal-prinċipju “diġitali b’mod awtomatiku”, dment li ħadd ma jitħalla jibqa’ lura. |
| --- | --- |

1.2.

Il-KESE jappoġġja l-espansjoni ulterjuri tal-użu tal-għodod diġitali biex tiġi żgurata l-komunikazzjoni bejn il-kumpaniji u l-awtoritajiet involuti fl-attivitajiet transfruntiera, kif ukoll il-promozzjoni tal-prinċipju “diġitali b’mod awtomatiku”, dment li ħadd ma jitħalla jibqa’ lura.

| 1.3. | Il-KESE jappoġġja l-proposta li jitwessa’ l-kamp ta’ applikazzjoni kopert biex jinkludi s-sħubijiet, il-gruppi kummerċjali u l-fergħat ta’ kumpaniji ta’ pajjiżi terzi (l-Artikoli 7, 13, 13a, 14 u 36). Peress li l-kooperattivi u l-fondazzjonijiet jirrappreżentaw ukoll ammont sostanzjali ta’ negozju, il-KESE jirrakkomanda li l-kamp ta’ applikazzjoni jiġi estiż aktar biex jinkludi dawn it-tipi ta’ impriżi fid-Direttiva u li jintalab aċċess għall-BRIS, fejn l-informazzjoni dwar dawn it-tipi ta’ kumpaniji tkun diġà inkluża fir-reġistri nazzjonali. |
| --- | --- |

1.3.

Il-KESE jappoġġja l-proposta li jitwessa’ l-kamp ta’ applikazzjoni kopert biex jinkludi s-sħubijiet, il-gruppi kummerċjali u l-fergħat ta’ kumpaniji ta’ pajjiżi terzi (l-Artikoli 7, 13, 13a, 14 u 36). Peress li l-kooperattivi u l-fondazzjonijiet jirrappreżentaw ukoll ammont sostanzjali ta’ negozju, il-KESE jirrakkomanda li l-kamp ta’ applikazzjoni jiġi estiż aktar biex jinkludi dawn it-tipi ta’ impriżi fid-Direttiva u li jintalab aċċess għall-BRIS, fejn l-informazzjoni dwar dawn it-tipi ta’ kumpaniji tkun diġà inkluża fir-reġistri nazzjonali.

| 1.4. | Il-KESE jappoġġja r-rekwiżit li l-impriżi jagħmlu l-informazzjoni dwar il-post ta’ ġestjoni u l-post tal-attività ekonomika ewlenija disponibbli fir-reġistri nazzjonali u fil-BRIS (l-Artikolu 14). Il-KESE jappoġġja t-twessigħ ulterjuri tal-lista ta’ informazzjoni li għandha tiġi pprovduta u aġġornata fuq bażi annwali biex tinkludi l-għadd ta’ impjegati, is-setturi ta’ attività (kodiċi NACE) u, fil-każ ta’ impriżi ffurmati skont il-liġi tal-kumpaniji tal-UE (id-Direttiva dwar il-Konverżjonijiet, il-Fużjonijiet u d-Diviżjonijiet Transfruntiera, il-leġiżlazzjoni dwar l-SEs u l-SCEs), ftehimiet dwar id-drittijiet għall-informazzjoni, il-konsultazzjoni u l-parteċipazzjoni tal-ħaddiema. |
| --- | --- |

1.4.

Il-KESE jappoġġja r-rekwiżit li l-impriżi jagħmlu l-informazzjoni dwar il-post ta’ ġestjoni u l-post tal-attività ekonomika ewlenija disponibbli fir-reġistri nazzjonali u fil-BRIS (l-Artikolu 14). Il-KESE jappoġġja t-twessigħ ulterjuri tal-lista ta’ informazzjoni li għandha tiġi pprovduta u aġġornata fuq bażi annwali biex tinkludi l-għadd ta’ impjegati, is-setturi ta’ attività (kodiċi NACE) u, fil-każ ta’ impriżi ffurmati skont il-liġi tal-kumpaniji tal-UE (id-Direttiva dwar il-Konverżjonijiet, il-Fużjonijiet u d-Diviżjonijiet Transfruntiera, il-leġiżlazzjoni dwar l-SEs u l-SCEs), ftehimiet dwar id-drittijiet għall-informazzjoni, il-konsultazzjoni u l-parteċipazzjoni tal-ħaddiema.

| 1.5. | Il-KESE jappoġġja l-interkonnessjoni tal-BRIS mas-sistema ta’ interkonnessjoni tar-reġistri tas-sjieda benefiċjarja (BORIS) u s-sistema ta’ Interkonnessjoni tar-Reġistri tal-Insolvenza (IRI), u l-użu tal-EUID (identifikatur uniku Ewropew tal-kumpanija) biex tiġi konnessa l-informazzjoni maħżuna f’sistemi differenti (l-Artikolu 22). Il-BRIS għandha tinkludi wkoll informazzjoni dwar diretturi skwalifikati u tippermetti tiftix aktar effettiv għall-kumpaniji skont is-settur tal-attività (il-kodiċi NACE) u d-daqs (l-għadd u d-dħul tal-impjegati). |
| --- | --- |

1.5.

Il-KESE jappoġġja l-interkonnessjoni tal-BRIS mas-sistema ta’ interkonnessjoni tar-reġistri tas-sjieda benefiċjarja (BORIS) u s-sistema ta’ Interkonnessjoni tar-Reġistri tal-Insolvenza (IRI), u l-użu tal-EUID (identifikatur uniku Ewropew tal-kumpanija) biex tiġi konnessa l-informazzjoni maħżuna f’sistemi differenti (l-Artikolu 22). Il-BRIS għandha tinkludi wkoll informazzjoni dwar diretturi skwalifikati u tippermetti tiftix aktar effettiv għall-kumpaniji skont is-settur tal-attività (il-kodiċi NACE) u d-daqs (l-għadd u d-dħul tal-impjegati).

| 1.6. | Il-KESE jappoġġja l-obbligu li tiġi vverifikata lista armonizzata ta’ oġġetti meta jiġu ffurmati l-kumpaniji (l-Artikolu 10 dwar Kontroll preventiv), iżda jirrakkomanda li tiżdied verifika tal-identità tal-persuni involuti fil-formazzjoni tagħha, inkluża informazzjoni dwar jekk ġewx skwalifikati milli jaġixxu bħala direttur fi kwalunkwe Stat Membru tal-UE (“direttur skwalifikat”). Jirrakkomanda wkoll li l-kontroll preventiv jiġi estiż għar-riorganizzazzjoni tal-impriżi permezz tal-liġi tal-kumpaniji tal-UE (id-Direttiva dwar il-Konverżjonijiet, il-Fużjonijiet u d-Diviżjonijiet Transfruntiera, il-leġiżlazzjoni dwar l-SEs u l-SCEs) u li tiġi estiża l-lista ta’ punti biex tinkludi verifika li l-ftehimiet dwar l-informazzjoni, il-konsultazzjoni u l-parteċipazzjoni tal-ħaddiema meħtieġa minn tali leġiżlazzjoni ġew konklużi. |
| --- | --- |

1.6.

Il-KESE jappoġġja l-obbligu li tiġi vverifikata lista armonizzata ta’ oġġetti meta jiġu ffurmati l-kumpaniji (l-Artikolu 10 dwar Kontroll preventiv), iżda jirrakkomanda li tiżdied verifika tal-identità tal-persuni involuti fil-formazzjoni tagħha, inkluża informazzjoni dwar jekk ġewx skwalifikati milli jaġixxu bħala direttur fi kwalunkwe Stat Membru tal-UE (“direttur skwalifikat”). Jirrakkomanda wkoll li l-kontroll preventiv jiġi estiż għar-riorganizzazzjoni tal-impriżi permezz tal-liġi tal-kumpaniji tal-UE (id-Direttiva dwar il-Konverżjonijiet, il-Fużjonijiet u d-Diviżjonijiet Transfruntiera, il-leġiżlazzjoni dwar l-SEs u l-SCEs) u li tiġi estiża l-lista ta’ punti biex tinkludi verifika li l-ftehimiet dwar l-informazzjoni, il-konsultazzjoni u l-parteċipazzjoni tal-ħaddiema meħtieġa minn tali leġiżlazzjoni ġew konklużi.

| 1.7. | Informazzjoni affidabbli hija prekundizzjoni importanti għat-tħaddim bla xkiel tas-suq uniku u l-attivitajiet transfruntiera tal-kumpaniji. Il-KESE jappoġġja l-obbligu li r-reġistri jipprovdu data aġġornata (l-Artikolu 15) iżda jirrakkomanda li jissaħħu l-Artikoli 28 u 40 biex jiġi żgurat li l-penali għan-nuqqas ta’ konformità jkunu effettivi, proporzjonati u dissważivi. |
| --- | --- |

1.7.

Informazzjoni affidabbli hija prekundizzjoni importanti għat-tħaddim bla xkiel tas-suq uniku u l-attivitajiet transfruntiera tal-kumpaniji. Il-KESE jappoġġja l-obbligu li r-reġistri jipprovdu data aġġornata (l-Artikolu 15) iżda jirrakkomanda li jissaħħu l-Artikoli 28 u 40 biex jiġi żgurat li l-penali għan-nuqqas ta’ konformità jkunu effettivi, proporzjonati u dissważivi.

| 1.8. | Il-KESE jappoġġja l-introduzzjoni ta’ Ċertifikat tal-Kumpaniji tal-UE (l-Artikolu 16b). Madankollu, huwa jirrakkomanda li l-lista ta’ punti tinkludi n-numru ta’ impjegati u s-settur(i) ta’ attività tan-NACE, li għandha tiġi aġġornati fuq bażi annwali. Il-lista ta’ informazzjoni li għandha tiġi pprovduta għas-sħubijiet għandha tiġi armonizzata mal-lista meħtieġa minn kumpaniji b’responsabbiltà limitata. |
| --- | --- |

1.8.

Il-KESE jappoġġja l-introduzzjoni ta’ Ċertifikat tal-Kumpaniji tal-UE (l-Artikolu 16b). Madankollu, huwa jirrakkomanda li l-lista ta’ punti tinkludi n-numru ta’ impjegati u s-settur(i) ta’ attività tan-NACE, li għandha tiġi aġġornati fuq bażi annwali. Il-lista ta’ informazzjoni li għandha tiġi pprovduta għas-sħubijiet għandha tiġi armonizzata mal-lista meħtieġa minn kumpaniji b’responsabbiltà limitata.

| 1.9. | Il-KESE jirrakkomanda li jissaħħaħ l-Artikolu 16c (Prokura diġitali tal-UE) biex jintalab l-użu tal-ogħla livell ta’ assigurazzjoni biex tiġi vverifikata l-identità tal-persuni awtorizzati biex jirrappreżentaw kumpanija u verifika dwar jekk din il-persuna ġietx skwalifikata bħala direttur fl-Istati Membri tal-UE. |
| --- | --- |

1.9.

Il-KESE jirrakkomanda li jissaħħaħ l-Artikolu 16c (Prokura diġitali tal-UE) biex jintalab l-użu tal-ogħla livell ta’ assigurazzjoni biex tiġi vverifikata l-identità tal-persuni awtorizzati biex jirrappreżentaw kumpanija u verifika dwar jekk din il-persuna ġietx skwalifikata bħala direttur fl-Istati Membri tal-UE.

| 1.10. | Il-KESE jappoġġja b’mod kundizzjonali l-prinċipju ta’ darba biss (l-ebda sottomissjoni mill-ġdid ta’ informazzjoni dwar il-kumpanija) meta kumpanija minn Stat Membru tistabbilixxi sussidjarji jew fergħat fi Stat Membru ieħor. Sabiex jiġi evitat li l-Istati Membri jiġu mġiegħla jirrinunzjaw il-verifiki tal-validità fejn ikun hemm dubju raġonevoli li Stat Membru ieħor ma pprovdiex livelli adegwati ta’ assigurazzjoni tal-affidabbiltà tal-informazzjoni fir-reġistru tiegħu, l-Artikolu 16e (Salvagwardji f’każ ta’ dubju raġonevoli) għandu jiġi estiż biex jippermetti lil Stat Membru jirrifjuta li jaċċetta informazzjoni minn Stat Membru ieħor f’każ bħal dan. |
| --- | --- |

1.10.

Il-KESE jappoġġja b’mod kundizzjonali l-prinċipju ta’ darba biss (l-ebda sottomissjoni mill-ġdid ta’ informazzjoni dwar il-kumpanija) meta kumpanija minn Stat Membru tistabbilixxi sussidjarji jew fergħat fi Stat Membru ieħor. Sabiex jiġi evitat li l-Istati Membri jiġu mġiegħla jirrinunzjaw il-verifiki tal-validità fejn ikun hemm dubju raġonevoli li Stat Membru ieħor ma pprovdiex livelli adegwati ta’ assigurazzjoni tal-affidabbiltà tal-informazzjoni fir-reġistru tiegħu, l-Artikolu 16e (Salvagwardji f’każ ta’ dubju raġonevoli) għandu jiġi estiż biex jippermetti lil Stat Membru jirrifjuta li jaċċetta informazzjoni minn Stat Membru ieħor f’każ bħal dan.

2.   Kummenti ġenerali

Kummenti ġenerali

| 2.1. | Il-proposta għandha l-għan li ttejjeb it-trasparenza dwar il-kumpaniji u l-fiduċja bejn l-Istati Membri kif ukoll li toħloq amministrazzjonijiet pubbliċi aktar konnessi, filwaqt li tnaqqas il-piż amministrattiv għall-kumpaniji u għal partijiet interessati oħra f’sitwazzjonijiet transfruntiera. B’mod partikolari, il-proposta għandha l-għan li tagħmel aktar informazzjoni dwar il-kumpaniji disponibbli pubblikament permezz tal-BRIS, tiżgura li d-data tal-kumpaniji fir-reġistri kummerċjali tkun preċiża, affidabbli u aġġornata, u tnaqqas il-burokrazija meta l-kumpaniji jużaw informazzjoni dwar il-kumpaniji mir-reġistri kummerċjali f’sitwazzjonijiet transfruntiera. |
| --- | --- |

2.1.

Il-proposta għandha l-għan li ttejjeb it-trasparenza dwar il-kumpaniji u l-fiduċja bejn l-Istati Membri kif ukoll li toħloq amministrazzjonijiet pubbliċi aktar konnessi, filwaqt li tnaqqas il-piż amministrattiv għall-kumpaniji u għal partijiet interessati oħra f’sitwazzjonijiet transfruntiera. B’mod partikolari, il-proposta għandha l-għan li tagħmel aktar informazzjoni dwar il-kumpaniji disponibbli pubblikament permezz tal-BRIS, tiżgura li d-data tal-kumpaniji fir-reġistri kummerċjali tkun preċiża, affidabbli u aġġornata, u tnaqqas il-burokrazija meta l-kumpaniji jużaw informazzjoni dwar il-kumpaniji mir-reġistri kummerċjali f’sitwazzjonijiet transfruntiera.

| 2.2. | Il-proposta għandha l-għan li tnaqqas il-burokrazija u l-piż amministrattiv billi tintroduċi Ċertifikat tal-Kumpaniji tal-UE, mudell standard multilingwi għal prokura diġitali tal-UE, tespandi l-użu tal-prinċipju ta’ darba biss meta tistabbilixxi kumpanija fi Stati Membri oħra tal-UE u tneħħi l-formalitajiet bħall-ħtieġa għal postilla jew traduzzjonijiet iċċertifikati għad-dokumenti tal-kumpanija. Il-valutazzjoni tal-impatt uriet li l-bidliet imsemmija hawn fuq se jnaqqsu l-ispejjeż għan-negozji tal-UE kkawżati minn rekwiżiti amministrattivi b’madwar EUR 437 miljun fis-sena. |
| --- | --- |

2.2.

Il-proposta għandha l-għan li tnaqqas il-burokrazija u l-piż amministrattiv billi tintroduċi Ċertifikat tal-Kumpaniji tal-UE, mudell standard multilingwi għal prokura diġitali tal-UE, tespandi l-użu tal-prinċipju ta’ darba biss meta tistabbilixxi kumpanija fi Stati Membri oħra tal-UE u tneħħi l-formalitajiet bħall-ħtieġa għal postilla jew traduzzjonijiet iċċertifikati għad-dokumenti tal-kumpanija. Il-valutazzjoni tal-impatt uriet li l-bidliet imsemmija hawn fuq se jnaqqsu l-ispejjeż għan-negozji tal-UE kkawżati minn rekwiżiti amministrattivi b’madwar EUR 437 miljun fis-sena.

| 2.3. | Inizjattiva rilevanti għall-proposta hija l-objettivi ta’ diġitalizzazzjoni tal-UE stabbiliti fil-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni Il-Kumpass Diġitali tal-2030: l-approċċ Ewropew għad-Deċennju Diġitali (1). Il-proposta twieġeb għall-ħtieġa evidenti ħafna li jiġi aġġornat il-mod kif jiffunzjonaw ir-reġistri u kif jinteraġixxu mal-impriżi, l-utenti u l-awtoritajiet pubbliċi, inkluż f’kuntesti transfruntiera. It-tieni inizjattiva hija l-isforz biex jitnaqqsu l-ostakli li jipprevjenu lill-SMEs milli jwettqu negozju transfruntier, kif deskritt fil-Komunikazzjonijiet tal-Kummissjoni Aġġornament tal-Istrateġija Industrijali l-Ġdida tal-2020 (2) u Strateġija għall-SMEs għal Ewropa sostenibbli u diġitali (3). Kemm il-prinċipju ta’ darba biss għall-għoti ta’ informazzjoni kif ukoll it-tnaqqis fil-ħtiġijiet tat-traduzzjoni u ta’ postilli jgħinu lill-SMEs jilħqu dawn l-għanijiet. |
| --- | --- |

2.3.

Inizjattiva rilevanti għall-proposta hija l-objettivi ta’ diġitalizzazzjoni tal-UE stabbiliti fil-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni Il-Kumpass Diġitali tal-2030: l-approċċ Ewropew għad-Deċennju Diġitali

1

Aġġornament tal-Istrateġija Industrijali l-Ġdida tal-2020

2

Strateġija għall-SMEs għal Ewropa sostenibbli u diġitali

3

| 2.4. | It-trasparenza korporattiva ġiet rikonoxxuta bħala mezz effettiv biex jiġi skoraġġut l-abbuż korporattiv. Din il-proposta tgħin billi tindirizza l-ħtieġa għal aktar informazzjoni affidabbli dwar il-kumpaniji u għal affidabbiltà u trasparenza akbar fl-informazzjoni li tiġi pprovduta. Il-proposta tindirizza wkoll il-problema mifruxa tal-abbuż korporattiv, inklużi l-evażjoni tat-taxxi u l-istandards tax-xogħol, il-ħasil tal-flus, il-finanzjament tat-terroriżmu u l-frodi tal-konsumatur (4) (5). Tali abbuż korporattiv huwa permess permezz ta’ mekkaniżmi bħal kumpaniji fittizji, serq tal-identità, nuqqas ta’ trasparenza fi gruppi korporattivi u l-katina tas-sjieda, sfruttament tad-differenzi fir-reġimi regolatorji nazzjonali u diffikultajiet fil-kooperazzjoni transfruntiera fl-infurzar (6). Studju reċenti wera li l-kumpaniji fantażma huma fenomenu mifrux fl-UE (7). L-informazzjoni ewlenija għall-partijiet interessati, bħall-post tal-ġestjoni u l-post tal-attività ekonomika ewlenija, rarament tinstab fir-reġistri tal-kumpaniji. Barra minn hekk, l-informazzjoni li tiġi pprovduta spiss tkun skaduta u mhuwiex ċar kemm hija affidabbli l-informazzjoni. |
| --- | --- |

2.4.

It-trasparenza korporattiva ġiet rikonoxxuta bħala mezz effettiv biex jiġi skoraġġut l-abbuż korporattiv. Din il-proposta tgħin billi tindirizza l-ħtieġa għal aktar informazzjoni affidabbli dwar il-kumpaniji u għal affidabbiltà u trasparenza akbar fl-informazzjoni li tiġi pprovduta. Il-proposta tindirizza wkoll il-problema mifruxa tal-abbuż korporattiv, inklużi l-evażjoni tat-taxxi u l-istandards tax-xogħol, il-ħasil tal-flus, il-finanzjament tat-terroriżmu u l-frodi tal-konsumatur (4

5

6

7

| 2.5. | Sabiex titjieb aktar it-trasparenza, il-proposta għandha tinkludi wkoll il-kooperattivi u l-fondazzjonijiet fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva, u l-informazzjoni dwarhom għandha tkun disponibbli permezz tal-BRIS sakemm din l-informazzjoni tkun tinsab fir-reġistri nazzjonali tal-kumpaniji. Peress li dawn il-forom legali jirrappreżentaw proporzjon sinifikanti tan-negozju fl-UE, ikun hemm lakuna kbira fit-trasparenza jekk ma jiġux inklużi fil-kamp ta’ applikazzjoni. |
| --- | --- |

2.5.

Sabiex titjieb aktar it-trasparenza, il-proposta għandha tinkludi wkoll il-kooperattivi u l-fondazzjonijiet fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva, u l-informazzjoni dwarhom għandha tkun disponibbli permezz tal-BRIS sakemm din l-informazzjoni tkun tinsab fir-reġistri nazzjonali tal-kumpaniji. Peress li dawn il-forom legali jirrappreżentaw proporzjon sinifikanti tan-negozju fl-UE, ikun hemm lakuna kbira fit-trasparenza jekk ma jiġux inklużi fil-kamp ta’ applikazzjoni.

| 2.6. | L-espansjoni tal-lista ta’ oġġetti li għandhom jiġu pprovduti mill-impriżi biex tinkludi l-post ta’ ġestjoni u l-post tal-attività ekonomika ewlenija hija ġġustifikata mill-ħtieġa li l-awtoritajiet kompetenti jidentifikaw kumpaniji fittizji u abbuż korporattiv possibbli qabel ma jkun jista’ jinħareġ ċertifikat ta’ qabel il-konverżjoni għal konverżjoni transfruntiera (l-Artikolu 86 m) jew ċertifikat ta’ qabel id-diviżjoni għal diviżjoni transfruntiera (l-Artikolu 160 m). Dawn il-postijiet huma rilevanti wkoll fid-determinazzjoni tal-liġi nazzjonali applikabbli f’każ ta’ insolvenza. Kif ġie nnutat fil-valutazzjoni tal-impatt, ħafna partijiet interessati talbu informazzjoni addizzjonali u espandew il-kapaċitajiet ta’ tiftix fil-BRIS. Ir-rappreżentanti tal-ħaddiema jeħtieġu informazzjoni dwar l-għadd ta’ impjegati, peress li l-limiti tal-għadd tal-impjegati jiskattaw ħafna drittijiet tal-ħaddiema, bħad-drittijiet li wieħed iwaqqaf kunsill tax-xogħlijiet jew li jkollu rappreżentanza fuq il-bord ta’ kumpanija. Is-sħubijiet għandhom jiddivulgaw ukoll l-istess tipi ta’ informazzjoni li jagħmlu l-kumpaniji b’responsabbiltà limitata. |
| --- | --- |

2.6.

L-espansjoni tal-lista ta’ oġġetti li għandhom jiġu pprovduti mill-impriżi biex tinkludi l-post ta’ ġestjoni u l-post tal-attività ekonomika ewlenija hija ġġustifikata mill-ħtieġa li l-awtoritajiet kompetenti jidentifikaw kumpaniji fittizji u abbuż korporattiv possibbli qabel ma jkun jista’ jinħareġ ċertifikat ta’ qabel il-konverżjoni għal konverżjoni transfruntiera (l-Artikolu 86 m) jew ċertifikat ta’ qabel id-diviżjoni għal diviżjoni transfruntiera (l-Artikolu 160 m). Dawn il-postijiet huma rilevanti wkoll fid-determinazzjoni tal-liġi nazzjonali applikabbli f’każ ta’ insolvenza. Kif ġie nnutat fil-valutazzjoni tal-impatt, ħafna partijiet interessati talbu informazzjoni addizzjonali u espandew il-kapaċitajiet ta’ tiftix fil-BRIS. Ir-rappreżentanti tal-ħaddiema jeħtieġu informazzjoni dwar l-għadd ta’ impjegati, peress li l-limiti tal-għadd tal-impjegati jiskattaw ħafna drittijiet tal-ħaddiema, bħad-drittijiet li wieħed iwaqqaf kunsill tax-xogħlijiet jew li jkollu rappreżentanza fuq il-bord ta’ kumpanija. Is-sħubijiet għandhom jiddivulgaw ukoll l-istess tipi ta’ informazzjoni li jagħmlu l-kumpaniji b’responsabbiltà limitata.

| 2.7. | L-espansjoni tal-lista ta’ oġġetti għall-“kontroll preventiv” għall-formazzjonijiet tal-kumpaniji biex tinkludi l-verifika tal-identità ta’ persuni ewlenin hija ġġustifikata mill-prevalenza tal-frodi permezz tas-serq tal-identità. Il-“kontroll preventiv” għandu japplika wkoll għal riorganizzazzjonijiet korporattivi transfruntiera permezz ta’ fużjonijiet, konverżjonijiet, diviżjonijiet jew konverżjonijiet transfruntiera f’SEs jew SCEs. Ir-riċerka mill-Istitut Ewropew tat-Trade Unions (ETUI) turi li, għalkemm meħtieġa mil-liġi tal-UE, in-negozjati mar-rappreżentanti tal-ħaddiema dwar id-drittijiet għall-informazzjoni, il-konsultazzjoni u l-parteċipazzjoni tal-ħaddiema spiss ma jiġux konklużi jew saħansitra jinbdew qabel ma tali riorganizzazzjonijiet jiġu approvati mill-awtorità kompetenti. F’din il-lista minima għandu jiġi inkluż ftehim komplut mar-rappreżentanti tal-ħaddiema. B’mod ġenerali, id-Direttiva għandha tirrikjedi li l-persuni jiġu identifikati fl-ogħla livell ta’ assigurazzjoni, peress li livelli aktar baxxi ta’ identifikazzjoni elettronika jnaqqsu l-effettività ta’ dawn il-kontrolli kontra l-frodi tal-identità. |
| --- | --- |

2.7.

L-espansjoni tal-lista ta’ oġġetti għall-“kontroll preventiv” għall-formazzjonijiet tal-kumpaniji biex tinkludi l-verifika tal-identità ta’ persuni ewlenin hija ġġustifikata mill-prevalenza tal-frodi permezz tas-serq tal-identità. Il-“kontroll preventiv” għandu japplika wkoll għal riorganizzazzjonijiet korporattivi transfruntiera permezz ta’ fużjonijiet, konverżjonijiet, diviżjonijiet jew konverżjonijiet transfruntiera f’SEs jew SCEs. Ir-riċerka mill-Istitut Ewropew tat-Trade Unions (ETUI) turi li, għalkemm meħtieġa mil-liġi tal-UE, in-negozjati mar-rappreżentanti tal-ħaddiema dwar id-drittijiet għall-informazzjoni, il-konsultazzjoni u l-parteċipazzjoni tal-ħaddiema spiss ma jiġux konklużi jew saħansitra jinbdew qabel ma tali riorganizzazzjonijiet jiġu approvati mill-awtorità kompetenti. F’din il-lista minima għandu jiġi inkluż ftehim komplut mar-rappreżentanti tal-ħaddiema. B’mod ġenerali, id-Direttiva għandha tirrikjedi li l-persuni jiġu identifikati fl-ogħla livell ta’ assigurazzjoni, peress li livelli aktar baxxi ta’ identifikazzjoni elettronika jnaqqsu l-effettività ta’ dawn il-kontrolli kontra l-frodi tal-identità.

| 2.8. | Data aġġornata hija benefiċċju sinifikanti għal ambjent tan-negozju sigur u għandha rwol sinifikanti fit-tnaqqis tal-ispejjeż għall-attivitajiet transfruntiera tal-kumpaniji u fl-iżgurar tar-responsabbiltà soċjali korporattiva. Il-penali meħtieġa mil-liġi tal-UE iżda li jitħallew għad-diskrezzjoni tal-Istati Membri biex jiddefinixxuhom jistgħu ma jissodisfawx il-ħtieġa għall-effettività, il-proporzjonalità u d-dissważività (ara d-diskussjoni attwali dwar il-Liġi tal-Konsumatur tal-UE). L-Artikoli 28 u 40 għandhom jissaħħu biex jiġi żgurat li l-penali jkunu effettivi, proporzjonati u dissważivi u biex jiġi żgurat ambjent kummerċjali kompetittiv u bbilanċjat fl-Unjoni Ewropea kollha. |
| --- | --- |

2.8.

Data aġġornata hija benefiċċju sinifikanti għal ambjent tan-negozju sigur u għandha rwol sinifikanti fit-tnaqqis tal-ispejjeż għall-attivitajiet transfruntiera tal-kumpaniji u fl-iżgurar tar-responsabbiltà soċjali korporattiva. Il-penali meħtieġa mil-liġi tal-UE iżda li jitħallew għad-diskrezzjoni tal-Istati Membri biex jiddefinixxuhom jistgħu ma jissodisfawx il-ħtieġa għall-effettività, il-proporzjonalità u d-dissważività (ara d-diskussjoni attwali dwar il-Liġi tal-Konsumatur tal-UE). L-Artikoli 28 u 40 għandhom jissaħħu biex jiġi żgurat li l-penali jkunu effettivi, proporzjonati u dissważivi u biex jiġi żgurat ambjent kummerċjali kompetittiv u bbilanċjat fl-Unjoni Ewropea kollha.

| 2.9. | Ir-rakkomandazzjoni li jiġu applikati l-istess rekwiżiti ta’ rapportar għas-sħubijiet bħal dawk għall-kumpaniji b’responsabbiltà limitata hija bbażata fuq il-prinċipju li jinħolqu kondizzjonijiet ekwivalenti għal forom differenti ta’ kumpaniji. Dan il-prinċipju jappoġġja wkoll ir-rakkomandazzjoni li l-fondazzjonijiet u l-kooperattivi jiġu inklużi fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva. |
| --- | --- |

2.9.

Ir-rakkomandazzjoni li jiġu applikati l-istess rekwiżiti ta’ rapportar għas-sħubijiet bħal dawk għall-kumpaniji b’responsabbiltà limitata hija bbażata fuq il-prinċipju li jinħolqu kondizzjonijiet ekwivalenti għal forom differenti ta’ kumpaniji. Dan il-prinċipju jappoġġja wkoll ir-rakkomandazzjoni li l-fondazzjonijiet u l-kooperattivi jiġu inklużi fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva.

| 2.10. | Filwaqt li l-prinċipju ta’ darba biss u l-abolizzjoni tar-rekwiżiti tal-postilla huma miżuri importanti biex titnaqqas il-burokrazija, l-implimentazzjoni tagħhom jeħtieġ li tiġi bbilanċjata billi tiġi ssalvagwardjata l-affidabbiltà tal-informazzjoni pprovduta permezz tar-reġistri tal-kumpaniji tal-Istati Membri. L-identifikazzjoni elettronika tal-individwi għandha ssir fl-ogħla livell ta’ assigurazzjoni, u l-Istati Membri għandu jkollhom id-dritt li jirrifjutaw l-informazzjoni pprovduta mir-reġistri tal-kumpaniji fl-Istati Membri li ma jkunux kisbu bilanċ adatt, pereżempju billi jkunu għadhom ma ttrasponewx l-elementi ewlenin tad-Direttiva dwar l-Għodod Diġitali jew ta’ din id-Direttiva (8) proposta (ladarba tiġi adottata). |
| --- | --- |

2.10.

Filwaqt li l-prinċipju ta’ darba biss u l-abolizzjoni tar-rekwiżiti tal-postilla huma miżuri importanti biex titnaqqas il-burokrazija, l-implimentazzjoni tagħhom jeħtieġ li tiġi bbilanċjata billi tiġi ssalvagwardjata l-affidabbiltà tal-informazzjoni pprovduta permezz tar-reġistri tal-kumpaniji tal-Istati Membri. L-identifikazzjoni elettronika tal-individwi għandha ssir fl-ogħla livell ta’ assigurazzjoni, u l-Istati Membri għandu jkollhom id-dritt li jirrifjutaw l-informazzjoni pprovduta mir-reġistri tal-kumpaniji fl-Istati Membri li ma jkunux kisbu bilanċ adatt, pereżempju billi jkunu għadhom ma ttrasponewx l-elementi ewlenin tad-Direttiva dwar l-Għodod Diġitali jew ta’ din id-Direttiva (8

| 2.11. | Sabiex jiġu evitati spejjeż addizzjonali għan-negozji, hija r-responsabbiltà tal-Istati Membri u tar-reġistru nazzjonali tan-negozji li ma jżidux it-tariffi biex ikopru l-ispejjeż marbutin mal-mili ta’ informazzjoni ġdida kif stabbilit mill-aġġornar tad-Direttiva. |
| --- | --- |

2.11.

Sabiex jiġu evitati spejjeż addizzjonali għan-negozji, hija r-responsabbiltà tal-Istati Membri u tar-reġistru nazzjonali tan-negozji li ma jżidux it-tariffi biex ikopru l-ispejjeż marbutin mal-mili ta’ informazzjoni ġdida kif stabbilit mill-aġġornar tad-Direttiva.

Brussell, l-14 ta’ Ġunju 2023.

Oliver RÖPKE

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  COM(2021) 118 final.

1

(2)  COM(2021) 350 final.

2

(3)  COM(2020) 103 final.

3

(4)  Servizz ta’ Riċerka tal-Parlament Ewropew (2018), An overview of shell companies in the European Union (Ħarsa ġenerali lejn il-kumpaniji fittizji fl-Unjoni Ewropea), https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/e8534eeb-e071-11e8-b690-01aa75ed71a1/language-en/format-PDF/source-search

4

An overview of shell companies in the European Union

(5)  
  The impact of letterbox-type practices on labour rights and public revenue (L-impatt ta’ prattiki tat-tip letterbox fuq id-drittijiet tax-xogħol u d-dħul pubbliku) (2016), SOMO u KETU, bl-appoġġ tal-Kummissjoni Ewropea.

5

The impact of letterbox-type practices on labour rights and public revenue

(6)  Kummissjoni Ewropea/ICF SA f’kooperazzjoni ma’ Wavestone, iċ-Ċentru għall-Istudju tad-Demokrazija, l-Università ta’ Trento u Victims Support Europe (2022), Study on online identity theft and identity-related crime (Studju dwar is-serq tal-identità online u l-kriminalità relatata mal-identità), https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/f85399b3-abed-11ec-83e1-01aa75ed71a1/language-en/format-PDF/source-search

6

Study on online identity theft and identity-related crime

(7)  Kummissjoni Ewropea/ICF Consulting Services (2021), Letterbox companies: overview of the phenomenon and existing measures (Kumpaniji fittizji: ħarsa ġenerali tal-fenomenu u l-miżuri eżistenti), https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/66764f95-5191-11ec-91ac-01aa75ed71a1

7

Letterbox companies: overview of the phenomenon and existing measures

(8)  Direttiva (UE) 2019/1151 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-20 ta’ Ġunju 2019 li temenda d-Direttiva (UE) 2017/1132 fir-rigward tal-użu ta’ għodod u proċessi diġitali fil-liġi dwar il-kumpaniji (ĠU L 186, 11.7.2019, p. 80).

8

---

| 18.8.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 293/86 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 293/86

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-“Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar is-sostanzjar u l-komunikazzjoni ta’ asserzjonijiet ambjentali espliċiti (id-Direttiva dwar l-Asserzjonijiet Ekoloġiċi)”

(COM(2023) 166 final — 2023/0085 (COD))

(2023/C 293/13)

| Relatur: | Angelo PAGLIARA |
| --- | --- |

Relatur:

Angelo PAGLIARA

Angelo PAGLIARA

| Konsultazzjoni | Parlament Ewropew, 1.6.2023
  Kunsill, 2.6.2023 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 114 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropa |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 2.6.2023 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 14.6.2023 |
| Sessjoni plenarja Nru | 579 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 205/2/3 |

Konsultazzjoni

Parlament Ewropew, 1.6.2023

Kunsill, 2.6.2023

Bażi legali

Artikolu 114 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropa

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum

Adozzjoni fis-sezzjoni

2.6.2023

Adozzjoni fil-plenarja

14.6.2023

Sessjoni plenarja Nru

579

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

205/2/3

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il- Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jemmen bis-sħiħ li s-sostenibbiltà hija wieħed mill-pilastri tal-iżvilupp futur tal-Unjoni Ewropea u li din il-Proposta l-ġdida hija opportunità biex jissaħħaħ ir-rwol attiv tal-awtoritajiet pubbliċi u tas-soċjetà għat-tranżizzjoni rapida lejn ekonomija ċirkolari (1) u biex tiġi żviluppata kultura ċirkolari. |
| --- | --- |

1.1.

Il- Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jemmen bis-sħiħ li s-sostenibbiltà hija wieħed mill-pilastri tal-iżvilupp futur tal-Unjoni Ewropea u li din il-Proposta l-ġdida hija opportunità biex jissaħħaħ ir-rwol attiv tal-awtoritajiet pubbliċi u tas-soċjetà għat-tranżizzjoni rapida lejn ekonomija ċirkolari (1

| 1.2. | Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni biex f’dan il-proċess tkompli tinvolvi b’mod sistematiku lill-imsieħba soċjali u lill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, b’mod partikolari l-organizzazzjonijiet tal-konsumatur, sabiex il-konsumaturi u l-kumpaniji jiġu protetti mill-greenwashing. |
| --- | --- |

1.2.

Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni biex f’dan il-proċess tkompli tinvolvi b’mod sistematiku lill-imsieħba soċjali u lill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, b’mod partikolari l-organizzazzjonijiet tal-konsumatur, sabiex il-konsumaturi u l-kumpaniji jiġu protetti mill-greenwashing.

| 1.3. | Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tiżgura li r-rekwiżiti stabbiliti fid-Direttiva dwar l-Asserzjonijiet Ambjentali jsiru mudell għal livell minimu ta’ protezzjoni kontra l-greenwashing, li għandu jiġi rifless fil-leġiżlazzjoni settorjali eskluża mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-Direttiva u li tkopri ċerti talbiet u tikkettar volontarji. L-introduzzjoni ta’ leġiżlazzjoni settorjali ma għandhiex issir mod biex ma jiġux applikati d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva dwar l-Asserzjonijiet Ambjentali minħabba nonparteċipazzjoni, biex jiddaħħlu lakuni ġodda, jew biex titnaqqas il-protezzjoni tal-konsumatur. |
| --- | --- |

1.3.

Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tiżgura li r-rekwiżiti stabbiliti fid-Direttiva dwar l-Asserzjonijiet Ambjentali jsiru mudell għal livell minimu ta’ protezzjoni kontra l-greenwashing, li għandu jiġi rifless fil-leġiżlazzjoni settorjali eskluża mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-Direttiva u li tkopri ċerti talbiet u tikkettar volontarji. L-introduzzjoni ta’ leġiżlazzjoni settorjali ma għandhiex issir mod biex ma jiġux applikati d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva dwar l-Asserzjonijiet Ambjentali minħabba nonparteċipazzjoni, biex jiddaħħlu lakuni ġodda, jew biex titnaqqas il-protezzjoni tal-konsumatur.

| 1.4. | Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għat-tħassib dejjem jikber dwar il-proliferazzjoni ta’ asserzjonijiet ambjentali bbażati fuq tpaċija bl-użu ta’ krediti ta’ kumpens, u jistieden lill-Kummissjoni tintroduċi projbizzjoni ċara għall-asserzjonijiet ibbażati fuq it-tpaċija. |
| --- | --- |

1.4.

Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għat-tħassib dejjem jikber dwar il-proliferazzjoni ta’ asserzjonijiet ambjentali bbażati fuq tpaċija bl-użu ta’ krediti ta’ kumpens, u jistieden lill-Kummissjoni tintroduċi projbizzjoni ċara għall-asserzjonijiet ibbażati fuq it-tpaċija.

| 1.5. | Il-KESE jilqa’ l-intenzjoni li tħabbret biex tissaħħaħ iċ-ċertezza legali tal-asserzjonijiet ambjentali, u jistieden lill-Kummissjoni tiżgura li jkun hemm il-kundizzjonijiet adatti għat-tisħiħ tal-kompetittività tas-Suq Uniku, b’mod partikolari permezz tal-introduzzjoni ta’ metodoloġiji komuni biex jissostanzjaw tipi differenti ta’ asserzjonijiet. |
| --- | --- |

1.5.

Il-KESE jilqa’ l-intenzjoni li tħabbret biex tissaħħaħ iċ-ċertezza legali tal-asserzjonijiet ambjentali, u jistieden lill-Kummissjoni tiżgura li jkun hemm il-kundizzjonijiet adatti għat-tisħiħ tal-kompetittività tas-Suq Uniku, b’mod partikolari permezz tal-introduzzjoni ta’ metodoloġiji komuni biex jissostanzjaw tipi differenti ta’ asserzjonijiet.

| 1.6. | Il-KESE jieħu nota tal-għażla ta’ inklużjoni fakultattiva għall-mikrointrapriżi, u jistieden lill-Kummissjoni tistabbilixxi l-miżuri kollha meħtieġa biex tinkludihom fil-verifiki mwettqa mill-Istati Membri. Barra minn hekk, il-KESE jilqa’ l-attenzjoni li qed tingħata għall-infurzar tas-suq, u jenfasizza l-ħtieġa li jiġi żgurat li d-Direttiva tiġi infurzata bis-sħiħ. |
| --- | --- |

1.6.

Il-KESE jieħu nota tal-għażla ta’ inklużjoni fakultattiva għall-mikrointrapriżi, u jistieden lill-Kummissjoni tistabbilixxi l-miżuri kollha meħtieġa biex tinkludihom fil-verifiki mwettqa mill-Istati Membri. Barra minn hekk, il-KESE jilqa’ l-attenzjoni li qed tingħata għall-infurzar tas-suq, u jenfasizza l-ħtieġa li jiġi żgurat li d-Direttiva tiġi infurzata bis-sħiħ.

| 1.7. | Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għas-sensibilizzazzjoni dejjem tikber dwar il-kwistjonijiet ambjentali, u jħeġġeġ lill-Kummissjoni tiżviluppa għodod speċifiċi biex tappoġġja lil dawk l-operaturi ekonomiċi li beħsiebhom iżidu s-sostenibbiltà ambjentali u soċjali tal-metodi ta’ produzzjoni u l-prodotti tagħhom. |
| --- | --- |

1.7.

Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għas-sensibilizzazzjoni dejjem tikber dwar il-kwistjonijiet ambjentali, u jħeġġeġ lill-Kummissjoni tiżviluppa għodod speċifiċi biex tappoġġja lil dawk l-operaturi ekonomiċi li beħsiebhom iżidu s-sostenibbiltà ambjentali u soċjali tal-metodi ta’ produzzjoni u l-prodotti tagħhom.

2.   Kontenut essenzjali tad-dokument tal-Kummissjoni

Kontenut essenzjali tad-dokument tal-Kummissjoni

| 2.1. | Din il-Proposta għal Direttiva għandha l-għan li tissupplimenta l-qafas regolatorju li jappoġġja konsum sostenibbli billi jindirizza aspetti u rekwiżiti speċifiċi għal asserzjonijiet ambjentali espliċiti fir-rigward tas-sostanzjar, il-komunikazzjoni u l-verifika tagħhom. |
| --- | --- |

2.1.

Din il-Proposta għal Direttiva għandha l-għan li tissupplimenta l-qafas regolatorju li jappoġġja konsum sostenibbli billi jindirizza aspetti u rekwiżiti speċifiċi għal asserzjonijiet ambjentali espliċiti fir-rigward tas-sostanzjar, il-komunikazzjoni u l-verifika tagħhom.

| 2.2. | Il-Proposta kienet waħda mill-inizjattivi elenkati mill-Kummissjoni għall-implimentazzjoni tal-Patt Ekoloġiku Ewropew, li tissupplimenta l-qafas regolatorju għall-asserzjonijiet ambjentali, u b’hekk tiżgura li x-xerrejja jkollhom għad-disponibbiltà tagħhom informazzjoni affidabbli, komparabbli u verifikabbli sabiex ikunu jistgħu jieħdu deċiżjonijiet aktar sostenibbli (2). Il-ħtieġa li jiġi indirizzat il-greenwashing hija riflessa wkoll kemm fil-Pjan ta’ Azzjoni ġdid dwar l-Ekonomija Ċirkolari (3) kif ukoll fl-Aġenda tal-Konsumatur Ġdida (4). |
| --- | --- |

2.2.

Il-Proposta kienet waħda mill-inizjattivi elenkati mill-Kummissjoni għall-implimentazzjoni tal-Patt Ekoloġiku Ewropew, li tissupplimenta l-qafas regolatorju għall-asserzjonijiet ambjentali, u b’hekk tiżgura li x-xerrejja jkollhom għad-disponibbiltà tagħhom informazzjoni affidabbli, komparabbli u verifikabbli sabiex ikunu jistgħu jieħdu deċiżjonijiet aktar sostenibbli (2

3

4

| 2.3. | Il-Proposta tikkomplementa l-Proposta għal Direttiva dwar l-għoti tas-setgħa lill-konsumaturi għat-tranżizzjoni ekoloġika (5), li temenda d-Direttiva 2005/29/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (6). Flimkien jistabbilixxu sistema ċara għall-asserzjonijiet ambjentali, inklużi t-tikketti ambjentali. |
| --- | --- |

2.3.

Il-Proposta tikkomplementa l-Proposta għal Direttiva dwar l-għoti tas-setgħa lill-konsumaturi għat-tranżizzjoni ekoloġika (5

6

| 2.4. | Il-Proposta tinkludi settijiet minimi ta’ kriterji għas-sostanzjar u l-komunikazzjoni ta’ asserzjonijiet ambjentali; dispożizzjonijiet ġodda dwar tikketti ambjentali u skemi ta’ tikkettar; l-introduzzjoni ta’ verifika ex ante ta’ asserzjonijiet ambjentali u skemi ta’ tikkettar; u miżuri ta’ infurzar bħal kontrolli regolari tal-konformità u sanzjonijiet. |
| --- | --- |

2.4.

Il-Proposta tinkludi settijiet minimi ta’ kriterji għas-sostanzjar u l-komunikazzjoni ta’ asserzjonijiet ambjentali; dispożizzjonijiet ġodda dwar tikketti ambjentali u skemi ta’ tikkettar; l-introduzzjoni ta’ verifika ex ante

| 2.5. | Madankollu, id-Direttiva ma tinkludix metodoloġiji armonizzati. Din tintroduċi l-possibbiltà li jiġu adottati atti delegati jew emendi f’data aktar tard biex jiġu pprovduti aktar rekwiżiti dwar kwistjonijiet speċifiċi bħall-asserzjonijiet dwar il-klima, id-durabbiltà, l-użu mill-ġdid, il-possibbiltà ta’ tiswija, ir-riċiklabbiltà, il-kontenut riċiklat, l-użu ta’ kontenut naturali, inklużi l-fibri, il-prestazzjoni u s-sostenibbiltà ambjentali, l-elementi b’bażi bijoloġika, il-bijodegradabbiltà, il-bijodiversità, il-prevenzjoni u t-tnaqqis tal-iskart. |
| --- | --- |

2.5.

Madankollu, id-Direttiva ma tinkludix metodoloġiji armonizzati. Din tintroduċi l-possibbiltà li jiġu adottati atti delegati jew emendi f’data aktar tard biex jiġu pprovduti aktar rekwiżiti dwar kwistjonijiet speċifiċi bħall-asserzjonijiet dwar il-klima, id-durabbiltà, l-użu mill-ġdid, il-possibbiltà ta’ tiswija, ir-riċiklabbiltà, il-kontenut riċiklat, l-użu ta’ kontenut naturali, inklużi l-fibri, il-prestazzjoni u s-sostenibbiltà ambjentali, l-elementi b’bażi bijoloġika, il-bijodegradabbiltà, il-bijodiversità, il-prevenzjoni u t-tnaqqis tal-iskart.

3.   Kummenti ġenerali

Kummenti ġenerali

| 3.1. | Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni Ewropea tiżviluppa strumenti speċifiċi biex tippromovi kultura ta’ ekonomija ċirkolari u, b’mod partikolari, torganizza kampanji ta’ informazzjoni biex ixxerred “kultura ċirkolari”, speċjalment fost il-ġenerazzjoni żagħżugħa. Il-KESE jħeġġeġ ukoll lill-Kummissjoni biex tiġbor il-prattiki tajba li l-Istati Membri żviluppaw fl-attivitajiet tagħhom f’dan il-qasam, u biex tikkunsidra id-disseminazzjoni tagħhom. |
| --- | --- |

3.1.

Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni Ewropea tiżviluppa strumenti speċifiċi biex tippromovi kultura ta’ ekonomija ċirkolari u, b’mod partikolari, torganizza kampanji ta’ informazzjoni biex ixxerred “kultura ċirkolari”, speċjalment fost il-ġenerazzjoni żagħżugħa. Il-KESE jħeġġeġ ukoll lill-Kummissjoni biex tiġbor il-prattiki tajba li l-Istati Membri żviluppaw fl-attivitajiet tagħhom f’dan il-qasam, u biex tikkunsidra id-disseminazzjoni tagħhom.

| 3.2. | Il-pubbliku ġenerali, speċjalment il-ġenerazzjoni żagħżugħa, huwa aktar attent għall-kwistjonijiet ambjentali (7) (8) u, għalhekk, il-kummerċjalizzazzjoni ekoloġika qed tintuża dejjem aktar bħala vantaġġ kompetittiv. |
| --- | --- |

3.2.

Il-pubbliku ġenerali, speċjalment il-ġenerazzjoni żagħżugħa, huwa aktar attent għall-kwistjonijiet ambjentali (7

8

| 3.3. | L-aspettattivi tal-konsumaturi u tal-partijiet ikkonċernati rigward is-sostenibbiltà u l-protezzjoni ambjentali qed jiżdiedu, iżda ma tantx hemm fiduċja fl-asserzjonijiet ambjentali (9). Lil hinn mill-kwistjoni ta’ fiduċja, hemm fehim ħażin mifrux dwar xi jfissru dawn l-asserzjonijiet. Din is-sejba ġiet riflessa f’diversi studji mwettqa mhux biss mill-Kummissjoni Ewropea iżda wkoll mill-aġenziji nazzjonali, b’mod partikolari dwar il-kwistjoni tal-asserzjonijiet klimatiċi (10). Għalhekk, huwa ta’ importanza kbira li minn issa l-konsumaturi jkunu jistgħu jieħdu deċiżjonijiet infurmati dwar ix-xiri abbażi ta’ informazzjoni affidabbli. |
| --- | --- |

3.3.

L-aspettattivi tal-konsumaturi u tal-partijiet ikkonċernati rigward is-sostenibbiltà u l-protezzjoni ambjentali qed jiżdiedu, iżda ma tantx hemm fiduċja fl-asserzjonijiet ambjentali (9

10

| 3.4. | Il-valutazzjoni tal-impatt identifikat sensiela ta’ problemi li jagħtu lok għal tħassib dejjem akbar fost il-konsumaturi, bħal: prattiki kummerċjali qarrieqa relatati mas-sostenibbiltà tal-prodotti; asserzjonijiet ambjentali mhux ċari jew sostanzjati ħażin; u tikketti ta’ sostenibbiltà li mhumiex dejjem trasparenti jew kredibbli. Fid-dawl tar-riżultati tal-valutazzjoni tal-impatt, il-KESE jappoġġja l-inizjattiva tal-Kummissjoni u jemmen li hija meħtieġa azzjoni determinata f’dan il-qasam. |
| --- | --- |

3.4.

Il-valutazzjoni tal-impatt identifikat sensiela ta’ problemi li jagħtu lok għal tħassib dejjem akbar fost il-konsumaturi, bħal: prattiki kummerċjali qarrieqa relatati mas-sostenibbiltà tal-prodotti; asserzjonijiet ambjentali mhux ċari jew sostanzjati ħażin; u tikketti ta’ sostenibbiltà li mhumiex dejjem trasparenti jew kredibbli. Fid-dawl tar-riżultati tal-valutazzjoni tal-impatt, il-KESE jappoġġja l-inizjattiva tal-Kummissjoni u jemmen li hija meħtieġa azzjoni determinata f’dan il-qasam.

| 3.5. | Il-KESE jemmen li l-konsumaturi, jekk ikunu infurmati aħjar, jistgħu jaqdu rwol attiv u kruċjali fit-tranżizzjoni ambjentali, billi jgħinu biex jintlaħqu l-objettivi tal-Patt Ekoloġiku. Huwa kruċjali li jiġi żgurat li s-sostenibbiltà jkollha rwol akbar fil-proċessi tat-teħid tad-deċiżjonijiet tal-konsumaturi, sabiex ikollha impatt kemm fil-mument li jixtru kif ukoll aktar tard (pereżempju, jekk ikun meħtieġ il-konsumaturi jagħżlu t-tiswija, fejn disponibbli, minflok jixtru mill-ġdid). Dan se jikkomplementa rekwiżiti ġodda għall-informazzjoni ambjentali dwar il-prodotti, li joriġinaw minn inizjattivi bħar-Regolament dwar l-Ekodisinn għal Prodotti Sostenibbli. Se tiżgura regoli komuni għat-tikketti lil hinn mil-leġiżlazzjoni eżistenti bħar-Regolament dwar l-Ekotikketta tal-UE, l-Iskema ta’ Ġestjoni u Verifika Ambjentali (EMAS) u r-regolamenti dwar it-tikketta tal-biedja organika, it-tikkettar tal-enerġija u l-immarkar CE. |
| --- | --- |

3.5.

Il-KESE jemmen li l-konsumaturi, jekk ikunu infurmati aħjar, jistgħu jaqdu rwol attiv u kruċjali fit-tranżizzjoni ambjentali, billi jgħinu biex jintlaħqu l-objettivi tal-Patt Ekoloġiku. Huwa kruċjali li jiġi żgurat li s-sostenibbiltà jkollha rwol akbar fil-proċessi tat-teħid tad-deċiżjonijiet tal-konsumaturi, sabiex ikollha impatt kemm fil-mument li jixtru kif ukoll aktar tard (pereżempju, jekk ikun meħtieġ il-konsumaturi jagħżlu t-tiswija, fejn disponibbli, minflok jixtru mill-ġdid). Dan se jikkomplementa rekwiżiti ġodda għall-informazzjoni ambjentali dwar il-prodotti, li joriġinaw minn inizjattivi bħar-Regolament dwar l-Ekodisinn għal Prodotti Sostenibbli. Se tiżgura regoli komuni għat-tikketti lil hinn mil-leġiżlazzjoni eżistenti bħar-Regolament dwar l-Ekotikketta tal-UE, l-Iskema ta’ Ġestjoni u Verifika Ambjentali (EMAS) u r-regolamenti dwar it-tikketta tal-biedja organika, it-tikkettar tal-enerġija u l-immarkar CE.

| 3.6. | L-Artikolu 1 tal-Proposta jeskludi ħafna leġiżlazzjoni settorjali mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva, fejn il-leġiżlazzjoni kkonċernata jkun fiha r-rekwiżiti proprji tagħha dwar l-asserzjonijiet u l-iskemi ta’ tikkettar. Il-KESE jissuġġerixxi li fil-leġiżlazzjoni speċifika għas-settur jiġi rifless tal-anqas l-istess livell ta’ protezzjoni kontra l-greenwashing. Dan għandu jinkludi, mill-inqas, livell ekwivalenti ta’ sostanzjar, komunikazzjoni (dokumenti ġustifikattivi) u verifika (minn parti terza). Barra minn hekk, hemm bżonn jiġi ċċarat li huma esklużi biss l-asserzjonijiet koperti minn dawn il-partijiet tal-leġiżlazzjoni, u mhux kwalunkwe asserzjoni rigward il-prodotti fil-mira tal-leġiżlazzjoni settorjali. Jekk ċerti asserzjonijiet ma jinvolvux rekwiżiti speċifiċi, dawn għandhom ikunu koperti mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva dwar l-Asserzjonijiet Ambjentali. Pereżempju, l-Artikolu 1 jeskludi l-leġiżlazzjoni dwar l-imballaġġ u l-iskart mill-imballaġġ, u din il-leġiżlazzjoni tkopri biss asserzjonijiet dwar ir-riċiklabbiltà u l-kontenut riċiklat. Dan għandu jfisser li asserzjonijiet oħra (bħall-impatt ta’ ċertu imballaġġ fuq iċ-ċiklu tal-ħajja) għandhom ikunu koperti mid-Direttiva dwar l-Asserzjonijiet Ambjentali. |
| --- | --- |

3.6.

L-Artikolu 1 tal-Proposta jeskludi ħafna leġiżlazzjoni settorjali mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva, fejn il-leġiżlazzjoni kkonċernata jkun fiha r-rekwiżiti proprji tagħha dwar l-asserzjonijiet u l-iskemi ta’ tikkettar. Il-KESE jissuġġerixxi li fil-leġiżlazzjoni speċifika għas-settur jiġi rifless tal-anqas l-istess livell ta’ protezzjoni kontra l-greenwashing. Dan għandu jinkludi, mill-inqas, livell ekwivalenti ta’ sostanzjar, komunikazzjoni (dokumenti ġustifikattivi) u verifika (minn parti terza). Barra minn hekk, hemm bżonn jiġi ċċarat li huma esklużi biss l-asserzjonijiet koperti minn dawn il-partijiet tal-leġiżlazzjoni, u mhux kwalunkwe asserzjoni rigward il-prodotti fil-mira tal-leġiżlazzjoni settorjali. Jekk ċerti asserzjonijiet ma jinvolvux rekwiżiti speċifiċi, dawn għandhom ikunu koperti mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva dwar l-Asserzjonijiet Ambjentali. Pereżempju, l-Artikolu 1 jeskludi l-leġiżlazzjoni dwar l-imballaġġ u l-iskart mill-imballaġġ, u din il-leġiżlazzjoni tkopri biss asserzjonijiet dwar ir-riċiklabbiltà u l-kontenut riċiklat. Dan għandu jfisser li asserzjonijiet oħra (bħall-impatt ta’ ċertu imballaġġ fuq iċ-ċiklu tal-ħajja) għandhom ikunu koperti mid-Direttiva dwar l-Asserzjonijiet Ambjentali.

| 3.7. | Il-KESE jirrikonoxxi li hemm tħassib dejjem jikber dwar il-proliferazzjoni ta’ asserzjonijiet ambjentali bbażati fuq it-tpaċija permezz tal-użu ta’ krediti ta’ kumpens (“newtrali għall-klima”, “kumpens għall-plastik”, eċċ.), li ġew rikonoxxuti minn diversi awtoritajiet tal-konsumatur – u f’diversi kawżi tal-qorti – bħala xjentifikament skorretti u dejjem iqarrqu bil-konsumaturi. Għalhekk, il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tqis bis-sħiħ dawn it-tagħlimiet u tintroduċi projbizzjoni ċara fuq asserzjonijiet ibbażati fuq it-tpaċija, flimkien ma’ rekwiżiti rigward il-mod kif il-kumpaniji jikkomunikaw il-kontributi tagħhom għal proġetti ta’ sostenibbiltà aktar milli jressqu talba għal kumpens. B’mod partikolari, id-Direttiva dwar l-Asserzjonijiet Ambjentali trid tkun allinjata bis-sħiħ mad-Direttiva dwar l-għoti tas-setgħa lill-konsumaturi għat-tranżizzjoni ekoloġika. |
| --- | --- |

3.7.

Il-KESE jirrikonoxxi li hemm tħassib dejjem jikber dwar il-proliferazzjoni ta’ asserzjonijiet ambjentali bbażati fuq it-tpaċija permezz tal-użu ta’ krediti ta’ kumpens (“newtrali għall-klima”, “kumpens għall-plastik”, eċċ.), li ġew rikonoxxuti minn diversi awtoritajiet tal-konsumatur – u f’diversi kawżi tal-qorti – bħala xjentifikament skorretti u dejjem iqarrqu bil-konsumaturi. Għalhekk, il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tqis bis-sħiħ dawn it-tagħlimiet u tintroduċi projbizzjoni ċara fuq asserzjonijiet ibbażati fuq it-tpaċija, flimkien ma’ rekwiżiti rigward il-mod kif il-kumpaniji jikkomunikaw il-kontributi tagħhom għal proġetti ta’ sostenibbiltà aktar milli jressqu talba għal kumpens. B’mod partikolari, id-Direttiva dwar l-Asserzjonijiet Ambjentali trid tkun allinjata bis-sħiħ mad-Direttiva dwar l-għoti tas-setgħa lill-konsumaturi għat-tranżizzjoni ekoloġika.

| 3.8. | Il-KESE jinnota d-deċiżjoni li l-mikrointrapriżi jiġu esklużi minn ċerti dispożizzjonijiet tal-leġiżlazzjoni minħabba li l-proċeduri jirrikjedu li l-kumpaniji li jagħmlu l-asserzjonijiet jinvestu l-ħin u r-riżorsi biex jiġbru l-informazzjoni meħtieġa u japplikaw il-proċess ta’ verifika. Il-KESE jieħu nota tal-għażla ta’ inklużjoni fakultattiva għall-mikrointrapriżi, li tippermettilhom jieħdu vantaġġ mill-benefiċċji li jirriżultaw miċ-ċertifikati ta’ konformità, f’każ li jiddeċiedu li jinvestu riżorsi fihom biex japplikaw il-proċedura ta’ verifika. Il-KESE jinnota wkoll id-dispożizzjonijiet dwar l-appoġġ għall-SMEs b’mod ġenerali meta jiġu applikati r-rekwiżiti li jirriżultaw mil-leġiżlazzjoni. Madankollu, il-KESE jirrikonoxxi li hemm bżonn li jiġi żgurat li l-ebda kumpanija ma tħoss li huwa permess li tqarraq bil-konsumaturi; huwa jappoġġja bis-sħiħ il-fatt li l-element ta’ inklużjoni fakultattiva fid-Direttiva dwar l-Asserzjonijiet Ambjentali ma jfissirx inklużjoni fakultattiva għad-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali. Il-Kummissjoni għandha tintroduċi rekwiżiti speċifiċi biex tiżgura li l-mikrointrapriżi jiġu inklużi b’mod adegwat fil-verifiki mwettqa mill-Istati Membri, peress li dawn mhumiex de facto eżentati mil-leġiżlazzjoni aktar ġenerali dwar il-prattiki kummerċjali żleali. |
| --- | --- |

3.8.

Il-KESE jinnota d-deċiżjoni li l-mikrointrapriżi jiġu esklużi minn ċerti dispożizzjonijiet tal-leġiżlazzjoni minħabba li l-proċeduri jirrikjedu li l-kumpaniji li jagħmlu l-asserzjonijiet jinvestu l-ħin u r-riżorsi biex jiġbru l-informazzjoni meħtieġa u japplikaw il-proċess ta’ verifika. Il-KESE jieħu nota tal-għażla ta’ inklużjoni fakultattiva għall-mikrointrapriżi, li tippermettilhom jieħdu vantaġġ mill-benefiċċji li jirriżultaw miċ-ċertifikati ta’ konformità, f’każ li jiddeċiedu li jinvestu riżorsi fihom biex japplikaw il-proċedura ta’ verifika. Il-KESE jinnota wkoll id-dispożizzjonijiet dwar l-appoġġ għall-SMEs b’mod ġenerali meta jiġu applikati r-rekwiżiti li jirriżultaw mil-leġiżlazzjoni. Madankollu, il-KESE jirrikonoxxi li hemm bżonn li jiġi żgurat li l-ebda kumpanija ma tħoss li huwa permess li tqarraq bil-konsumaturi; huwa jappoġġja bis-sħiħ il-fatt li l-element ta’ inklużjoni fakultattiva fid-Direttiva dwar l-Asserzjonijiet Ambjentali ma jfissirx inklużjoni fakultattiva għad-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali. Il-Kummissjoni għandha tintroduċi rekwiżiti speċifiċi biex tiżgura li l-mikrointrapriżi jiġu inklużi b’mod adegwat fil-verifiki mwettqa mill-Istati Membri, peress li dawn mhumiex de facto eżentati mil-leġiżlazzjoni aktar ġenerali dwar il-prattiki kummerċjali żleali.

| 3.9. | Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tibda l-ħidma fuq l-adozzjoni ta’ regoli komuni dwar is-sostanzjar tal-asserzjonijiet, kif propost fl-Artikolu 3, li jippermetti lill-Kummissjoni tiżviluppa u tadotta metodoloġiji komuni għas-sostanzjar ta’ asserzjonijiet speċifiċi, abbażi tar-riżultati ta’ monitoraġġ regolari. Il-KESE jemmen li l-Kummissjoni diġà għandha tfassal lista prijoritarja ta’ asserzjonijiet li għalihom hemm bżonn ta’ regoli komuni, abbażi tal-informazzjoni disponibbli attwalment, u tibda tiżviluppa metodoloġiji komuni, minbarra l-valutazzjoni taċ-ċiklu tal-ħajja. Dawn huma meħtieġa biex tiġi żgurata implimentazzjoni armonizzata fl-Ewropa kollha, b’regoli ċari għall-verifikaturi dwar kif jivvalutaw id-dokumentazzjoni ġustifikattiva pprovduta mill-kumpaniji. B’hekk jiġi evitat ir-riskju li l-kumpaniji jagħżlu li l-asserzjonijiet tagħhom jiġu verifikati f’pajjiżi fejn jafu li għandhom ċans aħjar li dawn jiġu ċċertifikati. Dan jipprovdi wkoll ċarezza legali għall-kumpaniji u jevita li tinħoloq asimmetrija bejn, minn naħa, dawk il-kumpaniji li huma kapaċi jiżviluppaw metodi interni jew jaċċessaw servizzi esterni biex jadattaw il-metodoloġiji skont l-istrateġiji ta’ kummerċjalizzazzjoni tagħhom u, min-naħa l-oħra, kumpaniji li ma għandhomx riżorsi biex jagħmlu dan. |
| --- | --- |

3.9.

Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tibda l-ħidma fuq l-adozzjoni ta’ regoli komuni dwar is-sostanzjar tal-asserzjonijiet, kif propost fl-Artikolu 3, li jippermetti lill-Kummissjoni tiżviluppa u tadotta metodoloġiji komuni għas-sostanzjar ta’ asserzjonijiet speċifiċi, abbażi tar-riżultati ta’ monitoraġġ regolari. Il-KESE jemmen li l-Kummissjoni diġà għandha tfassal lista prijoritarja ta’ asserzjonijiet li għalihom hemm bżonn ta’ regoli komuni, abbażi tal-informazzjoni disponibbli attwalment, u tibda tiżviluppa metodoloġiji komuni, minbarra l-valutazzjoni taċ-ċiklu tal-ħajja. Dawn huma meħtieġa biex tiġi żgurata implimentazzjoni armonizzata fl-Ewropa kollha, b’regoli ċari għall-verifikaturi dwar kif jivvalutaw id-dokumentazzjoni ġustifikattiva pprovduta mill-kumpaniji. B’hekk jiġi evitat ir-riskju li l-kumpaniji jagħżlu li l-asserzjonijiet tagħhom jiġu verifikati f’pajjiżi fejn jafu li għandhom ċans aħjar li dawn jiġu ċċertifikati. Dan jipprovdi wkoll ċarezza legali għall-kumpaniji u jevita li tinħoloq asimmetrija bejn, minn naħa, dawk il-kumpaniji li huma kapaċi jiżviluppaw metodi interni jew jaċċessaw servizzi esterni biex jadattaw il-metodoloġiji skont l-istrateġiji ta’ kummerċjalizzazzjoni tagħhom u, min-naħa l-oħra, kumpaniji li ma għandhomx riżorsi biex jagħmlu dan.

| 3.10. | Il-KESE jinnota d-deċiżjoni tal-Kummissjoni li ma tintroduċix il-metodi tal-Impronta Ambjentali tal-Prodotti u tal-Organizzazzjonijiet bħala rekwiżiti biex jiġu ssostanzjati l-asserzjonijiet. Madankollu, f’dawk il-każijiet fejn huwa rilevanti, il-KESE jħeġġeġ li jsir l-aħjar użu ta’ dawn il-metodi meta jiġu definiti metodi komuni għas-sostanzjar. Fir-rigward tal-Artikolu 3(1)(c) dwar ir-rekwiżit li jintwera li ċerti elementi tal-asserzjonijiet huma sinifikanti mill-perspettiva taċ-ċiklu tal-ħajja, il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tispeċifika aktar kif dan is-sinifikat għandu jiġi vvalutat. |
| --- | --- |

3.10.

Il-KESE jinnota d-deċiżjoni tal-Kummissjoni li ma tintroduċix il-metodi tal-Impronta Ambjentali tal-Prodotti u tal-Organizzazzjonijiet bħala rekwiżiti biex jiġu ssostanzjati l-asserzjonijiet. Madankollu, f’dawk il-każijiet fejn huwa rilevanti, il-KESE jħeġġeġ li jsir l-aħjar użu ta’ dawn il-metodi meta jiġu definiti metodi komuni għas-sostanzjar. Fir-rigward tal-Artikolu 3(1)(c) dwar ir-rekwiżit li jintwera li ċerti elementi tal-asserzjonijiet huma sinifikanti mill-perspettiva taċ-ċiklu tal-ħajja, il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tispeċifika aktar kif dan is-sinifikat għandu jiġi vvalutat.

| 3.11. | Il-KESE jirrakkomanda bil-qawwa li l-Kummissjoni tispeċifika aktar ir-rekwiżiti rigward l-asserzjonijiet dwar il-prestazzjoni ambjentali futura ta’ prodott jew negozjant, stabbiliti fl-Artikolu 5(4). L-ewwel nett, ir-rekwiżiti għandhom ikunu allinjati bis-sħiħ mad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva dwar l-għoti tas-setgħa lill-konsumaturi għat-tranżizzjoni ekoloġika. It-tieni, ir-rekwiżiti għandhom jispeċifikaw li tali asserzjonijiet se jiġu aċċettati biss meta ma jkunux ibbażati biss fuq tpaċija u meta jkunu appoġġjati b’informazzjoni supplimentari ċara u li tinftiehem ipprovduta min-negozjant u li tistabbilixxi impenji u miri ċari, oġġettivi, ibbażati fuq ix-xjenza u verifikabbli, kif ukoll appoġġjati bi pjan ta’ implimentazzjoni fil-livell tan-negozjanti li jinkludi miżuri ta’ implimentazzjoni u miri interim konkreti u verifikabbli mhux ibbażati fuq il-kumpens u li jkunu konsistenti mal-kisba ta’ impenn fit-tul. Il-pjan ta’ implimentazzjoni għandu jkollu baġit adegwat allokat għalih u jkun ibbażat biss fuq teknoloġiji ekonomikament u teknikament vijabbli li diġà jeżistu. Il-pjan ta’ implimentazzjoni, kif ukoll il-progress miksub, għandhom ikunu disponibbli għall-pubbliku u inklużi fit-talba bħala informazzjoni supplimentari, u għandhom jiġu sottomessi rapporti regolari dwar dan. L-asserzjonijiet relatati mal-prestazzjoni ambjentali futura għandhom ikunu soġġetti wkoll għal monitoraġġ indipendenti sabiex jiġu vverifikati l-asserzjonijiet u jiġi mmonitorjat il-progress tan-negozjanti fir-rigward tal-impenji u l-miri tagħhom, minbarra l-proċess ta’ ċertifikazzjoni stabbilit fl-Artikolu 10. L-asserzjonijiet relatati mal-prestazzjoni ambjentali futura għandhom ikunu permessi biss fil-livell tan-negozjanti u mhux fil-livell tal-prodott, inkella l-asserzjonijiet ambjentali kkonċernati jistgħu jqarrqu bil-konsumaturi. |
| --- | --- |

3.11.

Il-KESE jirrakkomanda bil-qawwa li l-Kummissjoni tispeċifika aktar ir-rekwiżiti rigward l-asserzjonijiet dwar il-prestazzjoni ambjentali futura ta’ prodott jew negozjant, stabbiliti fl-Artikolu 5(4). L-ewwel nett, ir-rekwiżiti għandhom ikunu allinjati bis-sħiħ mad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva dwar l-għoti tas-setgħa lill-konsumaturi għat-tranżizzjoni ekoloġika. It-tieni, ir-rekwiżiti għandhom jispeċifikaw li tali asserzjonijiet se jiġu aċċettati biss meta ma jkunux ibbażati biss fuq tpaċija u meta jkunu appoġġjati b’informazzjoni supplimentari ċara u li tinftiehem ipprovduta min-negozjant u li tistabbilixxi impenji u miri ċari, oġġettivi, ibbażati fuq ix-xjenza u verifikabbli, kif ukoll appoġġjati bi pjan ta’ implimentazzjoni fil-livell tan-negozjanti li jinkludi miżuri ta’ implimentazzjoni u miri interim konkreti u verifikabbli mhux ibbażati fuq il-kumpens u li jkunu konsistenti mal-kisba ta’ impenn fit-tul. Il-pjan ta’ implimentazzjoni għandu jkollu baġit adegwat allokat għalih u jkun ibbażat biss fuq teknoloġiji ekonomikament u teknikament vijabbli li diġà jeżistu. Il-pjan ta’ implimentazzjoni, kif ukoll il-progress miksub, għandhom ikunu disponibbli għall-pubbliku u inklużi fit-talba bħala informazzjoni supplimentari, u għandhom jiġu sottomessi rapporti regolari dwar dan. L-asserzjonijiet relatati mal-prestazzjoni ambjentali futura għandhom ikunu soġġetti wkoll għal monitoraġġ indipendenti sabiex jiġu vverifikati l-asserzjonijiet u jiġi mmonitorjat il-progress tan-negozjanti fir-rigward tal-impenji u l-miri tagħhom, minbarra l-proċess ta’ ċertifikazzjoni stabbilit fl-Artikolu 10. L-asserzjonijiet relatati mal-prestazzjoni ambjentali futura għandhom ikunu permessi biss fil-livell tan-negozjanti u mhux fil-livell tal-prodott, inkella l-asserzjonijiet ambjentali kkonċernati jistgħu jqarrqu bil-konsumaturi.

| 3.12. | Il-KESE jilqa’ l-projbizzjoni tal-Artikolu 7 dwar il-klassifikazzjonijiet u l-punteġġi bbażati fuq indikatur aggregat tal-impatti ambjentali, sakemm dawn ma jiġux introdotti fil-leġiżlazzjoni tal-UE. Għalkemm il-komunikazzjoni ċara tal-punteġġi hija attraenti għall-konsumaturi, in-nuqqas ta’ ċarezza dwar il-metodoloġiji li jintużaw għalihom, u l-għadd dejjem jikber tagħhom, jirriżultaw f’konfużjoni u nuqqas ta’ fehim. Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tiċċara x’inhu kopert mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din il-projbizzjoni, u speċjalment x’jitqies bħala “impatt ambjentali”. Pereżempju, huwa mifhum li l-punteġġi għat-tiswija mhumiex inklużi fil-kamp ta’ applikazzjoni. Dan għandu jiġi ċċarat aktar biex tiġi żgurata ċ-ċertezza legali. |
| --- | --- |

3.12.

Il-KESE jilqa’ l-projbizzjoni tal-Artikolu 7 dwar il-klassifikazzjonijiet u l-punteġġi bbażati fuq indikatur aggregat tal-impatti ambjentali, sakemm dawn ma jiġux introdotti fil-leġiżlazzjoni tal-UE. Għalkemm il-komunikazzjoni ċara tal-punteġġi hija attraenti għall-konsumaturi, in-nuqqas ta’ ċarezza dwar il-metodoloġiji li jintużaw għalihom, u l-għadd dejjem jikber tagħhom, jirriżultaw f’konfużjoni u nuqqas ta’ fehim. Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tiċċara x’inhu kopert mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din il-projbizzjoni, u speċjalment x’jitqies bħala “impatt ambjentali”. Pereżempju, huwa mifhum li l-punteġġi għat-tiswija mhumiex inklużi fil-kamp ta’ applikazzjoni. Dan għandu jiġi ċċarat aktar biex tiġi żgurata ċ-ċertezza legali.

| 3.13. | Il-KESE jilqa’ l-miżuri proposti fl-Artikolu 8 biex tintemm il-proliferazzjoni ta’ asserzjonijiet u tikketti li jiġu introdotti. Dawn se jipprovdu aktar ċarezza lill-konsumaturi u jiżguraw li tiġi kkomunikata biss informazzjoni siewja u affidabbli. |
| --- | --- |

3.13.

Il-KESE jilqa’ l-miżuri proposti fl-Artikolu 8 biex tintemm il-proliferazzjoni ta’ asserzjonijiet u tikketti li jiġu introdotti. Dawn se jipprovdu aktar ċarezza lill-konsumaturi u jiżguraw li tiġi kkomunikata biss informazzjoni siewja u affidabbli.

| 3.14. | Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon l-importanza li tingħata lill-infurzar. Waqt li r-rekwiżiti dettaljati dwar is-sostanzjar tal-asserzjonijiet jirrappreżentaw pass ċar ’il quddiem, waħda mill-kwistjonijiet persistenti ewlenin li jiffaċċjaw il-konsumaturi huwa n-nuqqas ta’ infurzar tar-regolamenti li suppost ma għandhomx ikollhom dubju dwaru. Is-sistema ta’ verifika għandha l-potenzjal li tnaqqas l-għadd ta’ asserzjonijiet foloz fis-suq, iżda din se tirnexxi biss jekk jiġu allokati biżżejjed riżorsi għall-ħidma tal-awtoritajiet ta’ monitoraġġ tas-suq. Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni teżamina l-mezzi kollha possibbli ta’ appoġġ għall-awtoritajiet nazzjonali, u tħeġġeġ lill-Istati Membri jipprovdu r-riżorsi meħtieġa għall-monitoraġġ. Il-KESE jilqa’ l-obbligu ta’ rappurtar dwar l-attivitajiet ta’ infurzar. |
| --- | --- |

3.14.

Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon l-importanza li tingħata lill-infurzar. Waqt li r-rekwiżiti dettaljati dwar is-sostanzjar tal-asserzjonijiet jirrappreżentaw pass ċar ’il quddiem, waħda mill-kwistjonijiet persistenti ewlenin li jiffaċċjaw il-konsumaturi huwa n-nuqqas ta’ infurzar tar-regolamenti li suppost ma għandhomx ikollhom dubju dwaru. Is-sistema ta’ verifika għandha l-potenzjal li tnaqqas l-għadd ta’ asserzjonijiet foloz fis-suq, iżda din se tirnexxi biss jekk jiġu allokati biżżejjed riżorsi għall-ħidma tal-awtoritajiet ta’ monitoraġġ tas-suq. Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni teżamina l-mezzi kollha possibbli ta’ appoġġ għall-awtoritajiet nazzjonali, u tħeġġeġ lill-Istati Membri jipprovdu r-riżorsi meħtieġa għall-monitoraġġ. Il-KESE jilqa’ l-obbligu ta’ rappurtar dwar l-attivitajiet ta’ infurzar.

| 3.15. | Il-KESE jilqa’ wkoll id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 16 dwar l-aċċess għall-ġustizzja għall-konsumaturi u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. Li jiġi żgurat li l-organizzazzjonijiet tal-konsumatur ikunu jistgħu jieħdu azzjoni legali kontra asserzjonijiet qarrieqa u mhux sostanzjati sabiex jiġu protetti l-interessi kollettivi tal-konsumaturi huwa mod effettiv biex jappoġġja l-infurzar. |
| --- | --- |

3.15.

Il-KESE jilqa’ wkoll id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 16 dwar l-aċċess għall-ġustizzja għall-konsumaturi u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. Li jiġi żgurat li l-organizzazzjonijiet tal-konsumatur ikunu jistgħu jieħdu azzjoni legali kontra asserzjonijiet qarrieqa u mhux sostanzjati sabiex jiġu protetti l-interessi kollettivi tal-konsumaturi huwa mod effettiv biex jappoġġja l-infurzar.

| 3.16. | Il-KESE jilqa’ d-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 17, li jispeċifikaw il-penali li l-Istati Membri għandhom jintroduċu. Il-Kummissjoni għandha tikkunsidra xi prattiki tajbin f’dan il-qasam. |
| --- | --- |

3.16.

Il-KESE jilqa’ d-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 17, li jispeċifikaw il-penali li l-Istati Membri għandhom jintroduċu. Il-Kummissjoni għandha tikkunsidra xi prattiki tajbin f’dan il-qasam.

| 3.17. | Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tadotta l-miżuri kollha meħtieġa, inkluż l-involviment tal-imsieħba soċjali fil-proċess, biex tipproteġi lill-konsumaturi u lill-kumpaniji mill-greenwashing. B’mod partikolari, il-KESE jissuġġerixxi li jiġu previsti kontroverifiki regolari bejn l-awtoritajiet nazzjonali minn naħa, u l-imsieħba soċjali u s-soċjetà ċivili fil-livell nazzjonali min-naħa l-oħra. Fir-rigward tal-miżuri fil-livell Ewropew, il-KESE jilqa’ l-proċedura ta’ kumitat prevista fl-Artikolu 19, u jitlob li jkun jista’ jipparteċipa fil-kumitat bħala r-rappreżentant Ewropew tas-soċjetà ċivili. Minbarra din il-proċedura ta’ kumitat, hemm bżonn li l-partijiet ikkonċernati jkunu involuti b’mod adegwat, b’mod partikolari fid-diskussjonijiet dwar metodi komuni għas-sostanzjar. Il-KESE jissuġġerixxi li jiġu involuti forums parteċipattivi, bħall-Forum Konsultattiv dwar l-Ekodisinn u l-Bord tal-Ekotikkettar tal-Unjoni Ewropea, jew l-istabbiliment ta’ round table ġdida speċifikament għall-fini ta’ din il-leġiżlazzjoni. |
| --- | --- |

3.17.

Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tadotta l-miżuri kollha meħtieġa, inkluż l-involviment tal-imsieħba soċjali fil-proċess, biex tipproteġi lill-konsumaturi u lill-kumpaniji mill-greenwashing. B’mod partikolari, il-KESE jissuġġerixxi li jiġu previsti kontroverifiki regolari bejn l-awtoritajiet nazzjonali minn naħa, u l-imsieħba soċjali u s-soċjetà ċivili fil-livell nazzjonali min-naħa l-oħra. Fir-rigward tal-miżuri fil-livell Ewropew, il-KESE jilqa’ l-proċedura ta’ kumitat prevista fl-Artikolu 19, u jitlob li jkun jista’ jipparteċipa fil-kumitat bħala r-rappreżentant Ewropew tas-soċjetà ċivili. Minbarra din il-proċedura ta’ kumitat, hemm bżonn li l-partijiet ikkonċernati jkunu involuti b’mod adegwat, b’mod partikolari fid-diskussjonijiet dwar metodi komuni għas-sostanzjar. Il-KESE jissuġġerixxi li jiġu involuti forums parteċipattivi, bħall-Forum Konsultattiv dwar l-Ekodisinn u l-Bord tal-Ekotikkettar tal-Unjoni Ewropea, jew l-istabbiliment ta’ round table ġdida speċifikament għall-fini ta’ din il-leġiżlazzjoni.

Brussell, l-14 ta’ Ġunju 2023.

Oliver RÖPKE

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni ‘Pjan ta’ Azzjoni ġdid dwar l-Ekonomija Ċirkolari għal Ewropa aktar nadifa u kompetittiva’
  ” (COM(2020) 98 final) (ĠU C 364, 28.10.2020, p. 94) u Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-konsumaturi fl-ekonomija ċirkolari”(opinjoni fuq inizjattiva proprja) (ĠU C 353, 18.10.2019, p. 11).

1

(2)  COM(2019) 640 final, 11 ta’ Diċembru 2019.

2

(3)  COM(2020) 98 final, 11 ta’ Marzu 2020.

3

(4)  COM(2020) 696 final, 13 ta’ Novembru 2020.

4

(5)  Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li temenda d-Direttivi 2005/29/KE u 2011/83/UE fir-rigward tal-għoti tas-setgħa lill-konsumaturi għat-tranżizzjoni ekoloġika permezz ta’ protezzjoni mtejba kontra prattiki żleali u permezz ta’ informazzjoni aħjar, COM(2022) 143 final.

5

(6)  Direttiva 2005/29/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta’ Mejju 2005 dwar prattiċi kummerċjali żleali fin-negozju mal-konsumatur fis-suq intern li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 84/450/KEE, id-Direttivi 97/7/KE, 98/27/KE u 2002/65/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, u r-Regolament (KE) Nru 2006/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali) (ĠU L 149, 11.6.2005, p. 22).

6

(7)  Kummissjoni Ewropea, Behavioural Study on Consumers’ Engagement in the Circular Economy (Studju ta’ mġiba dwar l-involviment tal-konsumaturi fl-ekonomija ċirkolari [mhux disponibbli bil-Malti], 2018, p. 10.

7

(8)  The Economist Intelligence Unit Limited, An Eco-wakening: Measuring global awareness, engagement and action for nature (Sensibilizzazzjoni ekoloġika: Il-kejl tas-sensibilizzazzjoni, l-involviment u l-azzjoni globali għan-natura [mhux disponibbli bil-Malti]), 2021 (WWF).

8

An Eco-wakening: Measuring global awareness, engagement and action for nature

(9)  Environmental claims for non-food products, (Asserzjonijiet ambjentali għal prodotti mhux tal-ikel [mhux disponibbli bil-Malti]), studju kkummissjonat mid-DĠ JUST (2014) https://commission.europa.eu/publications/environmental-claims-non-food-products_en

9

(10)  Authority for Consumers & Markets (ACM), Consumers find claims regarding carbon offset unclear (L-Awtorità tan-Netherlands għall-Konsumaturi u s-Swieq (ACM): L-asserzjonijiet dwar il-kumpens għal emissjonijiet ta’ karbonju mhumiex ċari għall-konsumatur [mhux disponibbli bil-Malti]) (aċċessata f’Jannar 2023) https://www.acm.nl/en/publications/acm-consumers-find-claims-regarding-carbon-offset-unclear

10

Consumers find claims regarding carbon offset unclear

Verbraucherzentrale (Settembru 2022) Klimaneutrale Produkte: 89 Prozent für klare Regeln und geprüftes Siegel (Prodotti newtrali għall-klima: 89 % huma favur regoli ċari u siġill ċertifikat [mhux disponibbli bil-Malti]) https://www.verbraucherzentrale.nrw/pressemeldungen/presse-nrw/klimaneutrale-produkte-89-prozent-fuer-klare-regeln-und-geprueftes-siegel-77472

Klimaneutrale Produkte: 89 Prozent für klare Regeln und geprüftes Siegel

Advertising Standards Authority (ASA) (Ottubru 2022) New Research into understanding of environmental claims (Riċerka ġdida dwar il-fehim rigward l-asserzjonijiet ambjentali [mhux disponibbli bil-Malti]) https://www.asa.org.uk/news/new-research-into-understanding-of-environmental-claims.html

New Research into understanding of environmental claims

Kantar Public (2022) CO2 Offset claims – Consumer survey (Asserzjonijiet ta’ kumpens għal emissjonijiet ta’ karbonju – Stħarriġ tal-konsumaturi [mhux disponibbli bil-Malti]) https://www.acm.nl/system/files/documents/acm-publishes-behavioral-research-into-co2-compensation-when-purchasing-airline-tickets.pdf

CO2

---

| 18.8.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 293/91 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 293/91

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Rapport tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni dwar l-implimentazzjoni ta’ strateġiji makroreġjonali tal-UE”

(COM(2022) 705 final)

(2023/C 293/14)

| Relatur: | Stefano PALMIERI |
| --- | --- |
| Korelatur: | Dimitris DIMITRIADIS |

Relatur:

Stefano PALMIERI

Stefano PALMIERI

Korelatur:

Dimitris DIMITRIADIS

Dimitris DIMITRIADIS

| Konsultazzjoni | Kummissjoni Ewropea, 2.5.2023 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 34 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 30.5.2023 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 14.6.2023 |
| Sessjoni plenarja Nru | 579 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 169/1/2 |

Konsultazzjoni

Kummissjoni Ewropea, 2.5.2023

Bażi legali

Artikolu 34 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali

Adozzjoni fis-sezzjoni

30.5.2023

Adozzjoni fil-plenarja

14.6.2023

Sessjoni plenarja Nru

579

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

169/1/2

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jirrikonoxxi li l-istrateġiji makroreġjonali jaqdu rwol importanti fil-koeżjoni soċjali, territorjali u ekonomika tar-reġjuni, u jikkontribwixxu għall-integrazzjoni Ewropea tal-pajjiżi ġirien. |
| --- | --- |

1.1.

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jirrikonoxxi li l-istrateġiji makroreġjonali jaqdu rwol importanti fil-koeżjoni soċjali, territorjali u ekonomika tar-reġjuni, u jikkontribwixxu għall-integrazzjoni Ewropea tal-pajjiżi ġirien.

| 1.2. | Il-KESE jirrimarka li l-istrateġiji makroreġjonali jindirizzaw kwistjonijiet li jirrikjedu li diversi pajjiżi (u atturi differenti fi ħdanhom) jikkooperaw abbażi ta’ approċċ ta’ governanza transsettorjali u f’diversi livelli. Għalhekk, l-atturi differenti għandhom jippruvaw: jippermettu l-koeżistenza tal-interess nazzjonali u l-prinċipju tal-kooperazzjoni, u fl-istess ħin itaffu wkoll il-proċeduri burokratiċi u kumplessi li jagħmlu l-istrateġiji makroreġjonali inqas attraenti. |
| --- | --- |

1.2.

Il-KESE jirrimarka li l-istrateġiji makroreġjonali jindirizzaw kwistjonijiet li jirrikjedu li diversi pajjiżi (u atturi differenti fi ħdanhom) jikkooperaw abbażi ta’ approċċ ta’ governanza transsettorjali u f’diversi livelli. Għalhekk, l-atturi differenti għandhom jippruvaw: jippermettu l-koeżistenza tal-interess nazzjonali u l-prinċipju tal-kooperazzjoni, u fl-istess ħin itaffu wkoll il-proċeduri burokratiċi u kumplessi li jagħmlu l-istrateġiji makroreġjonali inqas attraenti.

| 1.3. | Il-KESE jemmen li għandhom isiru aktar sforzi sabiex jissaħħu l-istrateġiji makroreġjonali sabiex ikunu jistgħu jixprunaw il-bidla, jispiraw il-fiduċja u jippromovu l-valuri Ewropej, speċjalment fir-rigward tal-koeżjoni soċjali, territorjali u ekonomika tar-reġjuni u l-integrazzjoni tal-pajjiżi ġirien, kif ukoll l-Aġenda 2030. |
| --- | --- |

1.3.

Il-KESE jemmen li għandhom isiru aktar sforzi sabiex jissaħħu l-istrateġiji makroreġjonali sabiex ikunu jistgħu jixprunaw il-bidla, jispiraw il-fiduċja u jippromovu l-valuri Ewropej, speċjalment fir-rigward tal-koeżjoni soċjali, territorjali u ekonomika tar-reġjuni u l-integrazzjoni tal-pajjiżi ġirien, kif ukoll l-Aġenda 2030.

| 1.4. | Il-KESE jinnota li l-istrateġiji makroreġjonali kienu għodod utli biex jiġu indirizzati l-kriżi tas-saħħa u l-effetti tal-invażjoni tal-Ukrajna min-naħa tar-Russja. B’mod speċifiku, l-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tad-Danubju u l-Istrateġija għar-Reġjun tal-Baħar Baltiku kellhom rwol importanti biex isaħħu r-rabtiet bejn l-Ukrajna u l-UE għall-integrazzjoni tar-refuġjati Ukreni u l-ħolqien ta’ kurituri tal-merkanzija sikuri. |
| --- | --- |

1.4.

Il-KESE jinnota li l-istrateġiji makroreġjonali kienu għodod utli biex jiġu indirizzati l-kriżi tas-saħħa u l-effetti tal-invażjoni tal-Ukrajna min-naħa tar-Russja. B’mod speċifiku, l-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tad-Danubju u l-Istrateġija għar-Reġjun tal-Baħar Baltiku kellhom rwol importanti biex isaħħu r-rabtiet bejn l-Ukrajna u l-UE għall-integrazzjoni tar-refuġjati Ukreni u l-ħolqien ta’ kurituri tal-merkanzija sikuri.

| 1.5. | Fid-dawl tat-tranżizzjoni doppja ekoloġika u diġitali u dik soċjali, il-KESE jinnota li l-proċess ta’ implimentazzjoni jvarja bejn id-diversi strateġiji makroreġjonali minħabba livelli u kapaċitajiet differenti għall-implimentazzjoni tal-politiki settorjali u l-livell ta’ tħejjija tal-pajjiżi mhux tal-UE. Il-KESE jemmen li huwa rilevanti li jiġu indirizzati d-disparitajiet permezz ta’ miżuri speċifiċi, speċjalment fir-rigward tar-reġjuni l-aktar żvantaġġati, biex jiġi evitat li l-kompetittività ekonomika u l-koeżjoni soċjali jinbidlu f’aspett problematiku li jwassal għal distakki akbar bejn ir-reġjuni li huma aktar “żviluppati” u dawk li huma inqas żviluppati. |
| --- | --- |

1.5.

Fid-dawl tat-tranżizzjoni doppja ekoloġika u diġitali u dik soċjali, il-KESE jinnota li l-proċess ta’ implimentazzjoni jvarja bejn id-diversi strateġiji makroreġjonali minħabba livelli u kapaċitajiet differenti għall-implimentazzjoni tal-politiki settorjali u l-livell ta’ tħejjija tal-pajjiżi mhux tal-UE. Il-KESE jemmen li huwa rilevanti li jiġu indirizzati d-disparitajiet permezz ta’ miżuri speċifiċi, speċjalment fir-rigward tar-reġjuni l-aktar żvantaġġati, biex jiġi evitat li l-kompetittività ekonomika u l-koeżjoni soċjali jinbidlu f’aspett problematiku li jwassal għal distakki akbar bejn ir-reġjuni li huma aktar “żviluppati” u dawk li huma inqas żviluppati.

| 1.6. | Il-KESE jemmen li huwa kruċjali li tissaħħaħ ir-rabta bejn it-tranżizzjoni doppja ekoloġika u diġitali u t-tranżizzjoni soċjali biex l-enfasi tinbidel minn “aktar” produzzjoni għal produzzjoni “aħjar”, u b’hekk tiġi evitata l-ħela mill-produzzjoni żejda, b’konformità sħiħa mal-prinċipju tal-awtonomija strateġika. F’dan ir-rigward, huwa importanti li jiġu sfruttati l-approċċi tal-ispeċjalizzazzjoni intelliġenti u tar-raggruppament, kif ukoll li jiġu pprovduti edukazzjoni u taħriġ rilevanti adatti u approfonditi. |
| --- | --- |

1.6.

Il-KESE jemmen li huwa kruċjali li tissaħħaħ ir-rabta bejn it-tranżizzjoni doppja ekoloġika u diġitali u t-tranżizzjoni soċjali biex l-enfasi tinbidel minn “aktar” produzzjoni għal produzzjoni “aħjar”, u b’hekk tiġi evitata l-ħela mill-produzzjoni żejda, b’konformità sħiħa mal-prinċipju tal-awtonomija strateġika. F’dan ir-rigward, huwa importanti li jiġu sfruttati l-approċċi tal-ispeċjalizzazzjoni intelliġenti u tar-raggruppament, kif ukoll li jiġu pprovduti edukazzjoni u taħriġ rilevanti adatti u approfonditi.

| 1.7. | Il-KESE jqis il-fatt li l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u l-imsieħba soċjali jaqdu rwol vitali biex jikkontribwixxu għal teħid ta’ deċiżjonijiet aħjar, b’mod partikolari billi jqarrbu l-komunitajiet lokali u reġjonali lejn l-istrateġiji makroreġjonali, u jħeġġeġ lill-Istati Membri, iżda wkoll lill-Kummissjoni Ewropea, biex iżidu l-parteċipazzjoni tal-imsieħba tas-soċjetà ċivili, tal-imsieħba soċjali u tal-governanza reġjonali u lokali, u b’hekk jissaħħaħ is-sens ta’ sjieda tal-programmi. |
| --- | --- |

1.7.

Il-KESE jqis il-fatt li l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u l-imsieħba soċjali jaqdu rwol vitali biex jikkontribwixxu għal teħid ta’ deċiżjonijiet aħjar, b’mod partikolari billi jqarrbu l-komunitajiet lokali u reġjonali lejn l-istrateġiji makroreġjonali, u jħeġġeġ lill-Istati Membri, iżda wkoll lill-Kummissjoni Ewropea, biex iżidu l-parteċipazzjoni tal-imsieħba tas-soċjetà ċivili, tal-imsieħba soċjali u tal-governanza reġjonali u lokali, u b’hekk jissaħħaħ is-sens ta’ sjieda tal-programmi.

| 1.8. | Barra minn hekk, isir importanti għall-effiċjenza u l-effettività tal-erba’ strateġiji makroreġjonali li jissaħħaħ il-bini tal-kapaċitajiet tal-atturi statali u mhux statali lokali. Il-KESE jqis li huwa importanti li jitnedew proċessi ta’ informazzjoni u ta’ taħriġ għal dawn l-atturi. F’dan il-kuntest, il-KESE jipproponi li tiġi stabbilita sistema għall-iskambju ta’ impjegati taċ-ċivil fuq perjodu qasir u medju bejn ir-reġjuni tal-istrateġiji makroreġjonali, simili għall-programm Erasmus. Il-KESE jilqa’ l-inizjattiva li jiġi stabbilit djalogu taċ-ċittadini istituzzjonalizzat fil-makroreġjuni, u jemmen li din tista’ tgħin f’dan ir-rigward. Huwa importanti wkoll li l-KESE, id-dar tas-soċjetà ċivili organizzata u tal-imsieħba soċjali, ikollu rwol aktar attiv u jkun parti mill-bord tat-tmexxija tal-istrateġiji makroreġjonali kollha. B’dan il-mod, is-sinerġiji u l-kooperazzjoni jistgħu jsiru aktar effettivi u viżibbli. F’dan ir-rigward, il-KESE jipproponi li jiġu organizzati forums mar-rappreżentanti tas-soċjetà ċivili u l-imsieħba soċjali fl-Istati Membri tal-istrateġiji makroreġjonali. |
| --- | --- |

1.8.

Barra minn hekk, isir importanti għall-effiċjenza u l-effettività tal-erba’ strateġiji makroreġjonali li jissaħħaħ il-bini tal-kapaċitajiet tal-atturi statali u mhux statali lokali. Il-KESE jqis li huwa importanti li jitnedew proċessi ta’ informazzjoni u ta’ taħriġ għal dawn l-atturi. F’dan il-kuntest, il-KESE jipproponi li tiġi stabbilita sistema għall-iskambju ta’ impjegati taċ-ċivil fuq perjodu qasir u medju bejn ir-reġjuni tal-istrateġiji makroreġjonali, simili għall-programm Erasmus. Il-KESE jilqa’ l-inizjattiva li jiġi stabbilit djalogu taċ-ċittadini istituzzjonalizzat fil-makroreġjuni, u jemmen li din tista’ tgħin f’dan ir-rigward. Huwa importanti wkoll li l-KESE, id-dar tas-soċjetà ċivili organizzata u tal-imsieħba soċjali, ikollu rwol aktar attiv u jkun parti mill-bord tat-tmexxija tal-istrateġiji makroreġjonali kollha. B’dan il-mod, is-sinerġiji u l-kooperazzjoni jistgħu jsiru aktar effettivi u viżibbli. F’dan ir-rigward, il-KESE jipproponi li jiġu organizzati forums mar-rappreżentanti tas-soċjetà ċivili u l-imsieħba soċjali fl-Istati Membri tal-istrateġiji makroreġjonali.

| 1.9. | Barra minn hekk, il-KESE jappella sabiex l-istrateġiji makroreġjonali kollha jeżaminaw il-possibbiltajiet biex jitreġġa’ lura n-nuqqas ta’ involviment ta’ atturi ewlenin lokali li jixprunaw l-iżvilupp (SMEs, raggruppamenti industrijali eżistenti, banek lokali, intrapriżi soċjali, trade unions, akkademiċi, NGOs, u organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili oħra), u ta’ kumpaniji multinazzjonali u istituzzjonijiet u banek finanzjarji internazzjonali, peress li l-involviment tagħhom huwa kruċjali. Fil-kuntest tal-istrateġiji makroreġjonali, il-prinċipju tas-sħubija għandu jiġi implimentat bis-sħiħ bl-involviment kollu tal-partijiet interessati kkonċernati. |
| --- | --- |

1.9.

Barra minn hekk, il-KESE jappella sabiex l-istrateġiji makroreġjonali kollha jeżaminaw il-possibbiltajiet biex jitreġġa’ lura n-nuqqas ta’ involviment ta’ atturi ewlenin lokali li jixprunaw l-iżvilupp (SMEs, raggruppamenti industrijali eżistenti, banek lokali, intrapriżi soċjali, trade unions, akkademiċi, NGOs, u organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili oħra), u ta’ kumpaniji multinazzjonali u istituzzjonijiet u banek finanzjarji internazzjonali, peress li l-involviment tagħhom huwa kruċjali. Fil-kuntest tal-istrateġiji makroreġjonali, il-prinċipju tas-sħubija għandu jiġi implimentat bis-sħiħ bl-involviment kollu tal-partijiet interessati kkonċernati.

| 1.10. | Il-KESE jirrimarka r-rilevanza tal-allinjament tal-istrateġiji makroreġjonali mal-objettivi tal-Aġenda 2030, u l-ħolqien ta’ komplementarjetà mal-objettivi tal-politika ta’ koeżjoni 2021-2027 biex l-inizjattivi makroreġjonali jsiru aktar effettivi. |
| --- | --- |

1.10.

Il-KESE jirrimarka r-rilevanza tal-allinjament tal-istrateġiji makroreġjonali mal-objettivi tal-Aġenda 2030, u l-ħolqien ta’ komplementarjetà mal-objettivi tal-politika ta’ koeżjoni 2021-2027 biex l-inizjattivi makroreġjonali jsiru aktar effettivi.

| 1.11. | Minkejja l-isforzi tal-Kummissjoni Ewropea biex iżżid il-viżibbiltà tal-istrateġiji makroreġjonali, il-KESE jemmen li komunikazzjoni aħjar ma tiddependix minn attur ewlieni wieħed biss, iżda minn impenn akbar tal-Istati Membri u tal-pajjiżi terzi li jipparteċipaw fl-istrateġiji makroreġjonali. Il-KESE jista’ jgħin f’din id-direzzjoni, u l-parteċipazzjoni f’diversi livelli tas-soċjetà ċivili f’dan tista’ tkun essenzjali. |
| --- | --- |

1.11.

Minkejja l-isforzi tal-Kummissjoni Ewropea biex iżżid il-viżibbiltà tal-istrateġiji makroreġjonali, il-KESE jemmen li komunikazzjoni aħjar ma tiddependix minn attur ewlieni wieħed biss, iżda minn impenn akbar tal-Istati Membri u tal-pajjiżi terzi li jipparteċipaw fl-istrateġiji makroreġjonali. Il-KESE jista’ jgħin f’din id-direzzjoni, u l-parteċipazzjoni f’diversi livelli tas-soċjetà ċivili f’dan tista’ tkun essenzjali.

| 1.12. | Il-KESE jissuġġerixxi li għandu jiġi kkunsidrat approċċ differenti għall-governanza tal-istrateġiji makroreġjonali. Peress li l-livell politiku huwa rrappreżentat mill-Ministri tal-Affarijiet Barranin, il-livell operattiv għandu jissaħħaħ b’kooperazzjoni msaħħa mal-Ministeri tal-Affarijiet tal-UE u l-Ministeri għall-Fondi tal-UE. Il-parteċipazzjoni tal-awtoritajiet reġjonali, permezz tat-tisħiħ tal-kapaċità amministrattiva tagħhom u tal-ġestjoni tat-territorju, hija wkoll kruċjali għall-implimentazzjoni tal-istrateġiji makroreġjonali. |
| --- | --- |

1.12.

Il-KESE jissuġġerixxi li għandu jiġi kkunsidrat approċċ differenti għall-governanza tal-istrateġiji makroreġjonali. Peress li l-livell politiku huwa rrappreżentat mill-Ministri tal-Affarijiet Barranin, il-livell operattiv għandu jissaħħaħ b’kooperazzjoni msaħħa mal-Ministeri tal-Affarijiet tal-UE u l-Ministeri għall-Fondi tal-UE. Il-parteċipazzjoni tal-awtoritajiet reġjonali, permezz tat-tisħiħ tal-kapaċità amministrattiva tagħhom u tal-ġestjoni tat-territorju, hija wkoll kruċjali għall-implimentazzjoni tal-istrateġiji makroreġjonali.

| 1.13. | Il-KESE jittama li, bl-approvazzjoni tar-Rapport tal-Kumitat għall-Iżvilupp Reġjonali tal-Parlament Ewropew, il-kundizzjonijiet ikunu adatti biex jiġu implimentati strateġiji makroreġjonali fir-reġjuni tal-Punent tal-Mediterran ukoll. |
| --- | --- |

1.13.

Il-KESE jittama li, bl-approvazzjoni tar-Rapport tal-Kumitat għall-Iżvilupp Reġjonali tal-Parlament Ewropew, il-kundizzjonijiet ikunu adatti biex jiġu implimentati strateġiji makroreġjonali fir-reġjuni tal-Punent tal-Mediterran ukoll.

| 1.14. | Bħala parti mill-proċess ta’ evalwazzjoni tal-politika ta’ koeżjoni futura, se jkun meħtieġ li jiġi evalwat bir-reqqa t-titjib li għandu jsir fl-istrateġiji makroreġjonali sabiex jiġi sfruttat il-potenzjal sħiħ tagħhom. |
| --- | --- |

1.14.

Bħala parti mill-proċess ta’ evalwazzjoni tal-politika ta’ koeżjoni futura, se jkun meħtieġ li jiġi evalwat bir-reqqa t-titjib li għandu jsir fl-istrateġiji makroreġjonali sabiex jiġi sfruttat il-potenzjal sħiħ tagħhom.

2.   Introduzzjoni

Introduzzjoni

| 2.1. | L-Unjoni Ewropea (UE) ilha mill-2009 tiddefinixxi l-istrateġiji makroreġjonali bħala oqfsa ta’ kooperazzjoni integrati u msaħħa li jippermettu lill-pajjiżi li jinsabu fl-istess żona jindirizzaw b’mod konġunt l-isfidi komuni, jew li jisfruttaw il-potenzjal komuni tagħhom. |
| --- | --- |

2.1.

L-Unjoni Ewropea (UE) ilha mill-2009 tiddefinixxi l-istrateġiji makroreġjonali bħala oqfsa ta’ kooperazzjoni integrati u msaħħa li jippermettu lill-pajjiżi li jinsabu fl-istess żona jindirizzaw b’mod konġunt l-isfidi komuni, jew li jisfruttaw il-potenzjal komuni tagħhom.

| 2.2. | L-Istati Membri u l-pajjiżi mhux tal-UE li jikkondividu l-istess żona ġeografika jniedu strateġija makroreġjonali u jistabbilixxu l-objettivi tagħha; iż-żona koperta mill-istrateġija hija identifikata fuq il-bażi ta’ karatteristiċi fiżiċi (baċir tax-xmara, baċir tal-baħar, firxa ta’ muntanji, eċċ.) u tibni fuq rabtiet soċjoekonomiċi u kulturali storiċi preeżistenti, bħala r-rispons meħtieġ għall-isfidi li jirriżultaw minn espansjoni mgħaġġla tal-UE. |
| --- | --- |

2.2.

L-Istati Membri u l-pajjiżi mhux tal-UE li jikkondividu l-istess żona ġeografika jniedu strateġija makroreġjonali u jistabbilixxu l-objettivi tagħha; iż-żona koperta mill-istrateġija hija identifikata fuq il-bażi ta’ karatteristiċi fiżiċi (baċir tax-xmara, baċir tal-baħar, firxa ta’ muntanji, eċċ.) u tibni fuq rabtiet soċjoekonomiċi u kulturali storiċi preeżistenti, bħala r-rispons meħtieġ għall-isfidi li jirriżultaw minn espansjoni mgħaġġla tal-UE.

| 2.3. | L-istrateġiji makroreġjonali jipprovdu oqfsa ta’ kooperazzjoni integrati u msaħħa biex jindirizzaw b’mod konġunt l-isfidi u l-opportunitajiet f’oqsma speċifiċi tal-UE, fejn dawn ma jistgħux jiġu indirizzati individwalment b’għodod komuni. Barra minn hekk, minħabba ċ-ċirkostanzi attwali, dawn jistgħu jkunu strument sinifikanti biex jippromovu l-espansjoni spazjali tas-sensibilizzazzjoni tal-UE. |
| --- | --- |

2.3.

L-istrateġiji makroreġjonali jipprovdu oqfsa ta’ kooperazzjoni integrati u msaħħa biex jindirizzaw b’mod konġunt l-isfidi u l-opportunitajiet f’oqsma speċifiċi tal-UE, fejn dawn ma jistgħux jiġu indirizzati individwalment b’għodod komuni. Barra minn hekk, minħabba ċ-ċirkostanzi attwali, dawn jistgħu jkunu strument sinifikanti biex jippromovu l-espansjoni spazjali tas-sensibilizzazzjoni tal-UE.

| 2.4. | B’din l-Opinjoni, il-KESE se jipprovdi l-valutazzjoni tiegħu tar-4 rapport dwar l-implimentazzjoni tal-istrateġiji makroreġjonali tal-Unjoni Ewropea, u jqis il-fatt li matul il-perjodu ta’ rapportar, minn nofs l-2020 sa nofs l-2022, id-19-il Stat Membru tal-UE u l-10 pajjiżi mhux tal-UE li huma parti mill-istrateġiji makroreġjonali tal-UE wrew reżiljenza notevoli kontra xokkijiet esterni severi u kontinwi, u kellhom jittrasformaw l-azzjonijiet ta’ kooperazzjoni regolari tagħhom f’attivitajiet ta’ solidarjetà sabiex jindirizzaw flimkien l-effetti tal-COVID-19 u l-aggressjoni militari mhux ġustifikata tar-Russja kontra l-Ukrajna. |
| --- | --- |

2.4.

B’din l-Opinjoni, il-KESE se jipprovdi l-valutazzjoni tiegħu tar-4 rapport dwar l-implimentazzjoni tal-istrateġiji makroreġjonali tal-Unjoni Ewropea, u jqis il-fatt li matul il-perjodu ta’ rapportar, minn nofs l-2020 sa nofs l-2022, id-19-il Stat Membru tal-UE u l-10 pajjiżi mhux tal-UE li huma parti mill-istrateġiji makroreġjonali tal-UE wrew reżiljenza notevoli kontra xokkijiet esterni severi u kontinwi, u kellhom jittrasformaw l-azzjonijiet ta’ kooperazzjoni regolari tagħhom f’attivitajiet ta’ solidarjetà sabiex jindirizzaw flimkien l-effetti tal-COVID-19 u l-aggressjoni militari mhux ġustifikata tar-Russja kontra l-Ukrajna.

3.   Valutazzjoni ġenerali tal-implimentazzjoni tal-istrateġiji makroreġjonali

Valutazzjoni ġenerali tal-implimentazzjoni tal-istrateġiji makroreġjonali

3.1.   L-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tal-Baħar Baltiku

L-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tal-Baħar Baltiku

| 3.1.1. | L-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tal-Baħar Baltiku, imnedija fl-2009, tinvolvi tmien Stati Membri tal-UE u erba’ pajjiżi terzi ġirien. L-istrateġija għandha tliet objettivi ewlenin – jiġi salvat il-baħar; il-konnettività tar-reġjun; u ż-żieda tal-prosperità – u hija suddiviża tematikament f’14-il qasam ta’ politika interkonnessi, inklużi r-riskji, il-bijoekonomija, is-saħħa u l-edukazzjoni. |
| --- | --- |

3.1.1.

L-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tal-Baħar Baltiku, imnedija fl-2009, tinvolvi tmien Stati Membri tal-UE u erba’ pajjiżi terzi ġirien. L-istrateġija għandha tliet objettivi ewlenin – jiġi salvat il-baħar; il-konnettività tar-reġjun; u ż-żieda tal-prosperità – u hija suddiviża tematikament f’14-il qasam ta’ politika interkonnessi, inklużi r-riskji, il-bijoekonomija, is-saħħa u l-edukazzjoni.

| 3.1.2. | F’termini ta’ finanzjament, il-programm Interreg għar-Reġjun tal-Baħar Baltiku kellu rwol ewlieni fil-finanzjament tal-implimentazzjoni tal-makroreġjun mill-bidu nett. Mill-2014 sal-2020, il-programm Interreg ikkontribwixxa madwar EUR 278 miljun għall-implimentazzjoni ta’ proġetti fir-reġjun. Għall-perjodu 2021-2027, il-programm Interreg għar-Reġjun tal-Baħar Baltiku se jkollu baġit ta’ EUR 259 miljun. |
| --- | --- |

3.1.2.

F’termini ta’ finanzjament, il-programm Interreg għar-Reġjun tal-Baħar Baltiku kellu rwol ewlieni fil-finanzjament tal-implimentazzjoni tal-makroreġjun mill-bidu nett. Mill-2014 sal-2020, il-programm Interreg ikkontribwixxa madwar EUR 278 miljun għall-implimentazzjoni ta’ proġetti fir-reġjun. Għall-perjodu 2021-2027, il-programm Interreg għar-Reġjun tal-Baħar Baltiku se jkollu baġit ta’ EUR 259 miljun.

| 3.1.3. | Il-Pjan ta’ Azzjoni tal-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tal-Baħar Baltiku ġie rivedut fl-2021. L-għadd ta’ azzjonijiet tnaqqas, ġiet introdotta sistema li tiffaċilita kooperazzjoni aktar mill-qrib bejn il-partijiet ikkonċernati (inklużi l-imsieħba ekonomiċi u soċjali), u ġiet stabbilita għodda ġdida – il-Punt Strateġiku għall-Baħar Baltiku – biex tipprovdi appoġġ amministrattiv u tekniku għall-ġestjoni, l-iżvilupp u l-komunikazzjoni tal-istrateġija. |
| --- | --- |

3.1.3.

Il-Pjan ta’ Azzjoni tal-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tal-Baħar Baltiku ġie rivedut fl-2021. L-għadd ta’ azzjonijiet tnaqqas, ġiet introdotta sistema li tiffaċilita kooperazzjoni aktar mill-qrib bejn il-partijiet ikkonċernati (inklużi l-imsieħba ekonomiċi u soċjali), u ġiet stabbilita għodda ġdida – il-Punt Strateġiku għall-Baħar Baltiku – biex tipprovdi appoġġ amministrattiv u tekniku għall-ġestjoni, l-iżvilupp u l-komunikazzjoni tal-istrateġija.

| 3.1.4. | L-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tal-Baħar Baltiku tappoġġja r-reġjuni involuti biex jilħqu l-miri ta’ tkabbir sostenibbli u intelliġenti stabbiliti. Minkejja l-fatt li s-sospensjoni tal-kooperazzjoni mar-Russja u l-Belarussja wara l-invażjoni tal-Ukrajna mir-Russja ħolqot ostaklu biex jissolvew il-problemi ewlenin fir-reġjun, l-istrateġija għandha l-potenzjal li tindirizza l-isfidi emerġenti. |
| --- | --- |

3.1.4.

L-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tal-Baħar Baltiku tappoġġja r-reġjuni involuti biex jilħqu l-miri ta’ tkabbir sostenibbli u intelliġenti stabbiliti. Minkejja l-fatt li s-sospensjoni tal-kooperazzjoni mar-Russja u l-Belarussja wara l-invażjoni tal-Ukrajna mir-Russja ħolqot ostaklu biex jissolvew il-problemi ewlenin fir-reġjun, l-istrateġija għandha l-potenzjal li tindirizza l-isfidi emerġenti.

3.2.   L-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tad-Danubju

L-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tad-Danubju

| 3.2.1. | L-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tad-Danubju, imnedija f’Diċembru 2010 u aġġornata fl-2020, tinkludi 14-il pajjiż (9 Stati Membri tal-UE u 5 pajjiżi mhux tal-UE) u hija strutturata madwar erba’ pilastri ewlenin: (1) il-konnettività tar-reġjun; (2) il-protezzjoni tal-ambjent; (3) il-bini tal-prosperità; u (4) it-tisħiħ tar-reġjun. Dawn l-erba’ objettivi huma maqsuma ulterjorment fi 12-il qasam ta’ prijorità. |
| --- | --- |

3.2.1.

L-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tad-Danubju, imnedija f’Diċembru 2010 u aġġornata fl-2020, tinkludi 14-il pajjiż (9 Stati Membri tal-UE u 5 pajjiżi mhux tal-UE) u hija strutturata madwar erba’ pilastri ewlenin: (1) il-konnettività tar-reġjun; (2) il-protezzjoni tal-ambjent; (3) il-bini tal-prosperità; u (4) it-tisħiħ tar-reġjun. Dawn l-erba’ objettivi huma maqsuma ulterjorment fi 12-il qasam ta’ prijorità.

| 3.2.2. | Fir-rigward tal-finanzjament, matul il-perjodu 2014-2020, ingħata appoġġ primarju mill-Programm Interreg Transnazzjonali tad-Danubju li jammonta għal total ta’ EUR 231 miljun. Madankollu, għall-perjodu 2021-2027, il-programm qed jipprovdi total ta’ EUR 213,1 miljun. |
| --- | --- |

3.2.2.

Fir-rigward tal-finanzjament, matul il-perjodu 2014-2020, ingħata appoġġ primarju mill-Programm Interreg Transnazzjonali tad-Danubju li jammonta għal total ta’ EUR 231 miljun. Madankollu, għall-perjodu 2021-2027, il-programm qed jipprovdi total ta’ EUR 213,1 miljun.

| 3.2.3. | Fl-2020, il-Pjan ta’ Azzjoni ġie modifikat sabiex l-attivitajiet tiegħu jkollhom bażi strateġika u l-objettivi jiġu riorganizzati. L-għan tal-aġġornament kien maqsum fi tlieta: li jiġu ssimplifikati l-azzjonijiet billi jitnaqqas l-għadd tagħhom minn 137 għal 85; li l-pjan ta’ azzjoni jsir dokument li jipprovdi gwida strateġika għall-implimentazzjoni tal-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tad-Danubju; li l-pjan ta’ azzjoni jsir aktar konsistenti ma’ programmi u strumenti oħra ta’ finanzjament, b’mod partikolari mal-programmi tal-politika ta’ koeżjoni, iżda wkoll ma’ programmi u strumenti oħra ta’ finanzjament tal-UE, u mal-finanzjament nazzjonali, reġjonali u lokali mill-pajjiżi tad-Danubju. Ir-reviżjoni tal-pjan ta’ azzjoni allinjat l-azzjonijiet previsti mill-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tad-Danubju mal-prijoritajiet il-ġodda tal-UE, inkluż il-Patt Ekoloġiku Ewropew. Ittieħdu passi konsiderevoli permezz ta’ attivitajiet ta’ involviment taż-żgħażagħ u t-tisħiħ tal-kooperazzjoni mal-fondi tal-UE. |
| --- | --- |

3.2.3.

Fl-2020, il-Pjan ta’ Azzjoni ġie modifikat sabiex l-attivitajiet tiegħu jkollhom bażi strateġika u l-objettivi jiġu riorganizzati. L-għan tal-aġġornament kien maqsum fi tlieta: li jiġu ssimplifikati l-azzjonijiet billi jitnaqqas l-għadd tagħhom minn 137 għal 85; li l-pjan ta’ azzjoni jsir dokument li jipprovdi gwida strateġika għall-implimentazzjoni tal-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tad-Danubju; li l-pjan ta’ azzjoni jsir aktar konsistenti ma’ programmi u strumenti oħra ta’ finanzjament, b’mod partikolari mal-programmi tal-politika ta’ koeżjoni, iżda wkoll ma’ programmi u strumenti oħra ta’ finanzjament tal-UE, u mal-finanzjament nazzjonali, reġjonali u lokali mill-pajjiżi tad-Danubju. Ir-reviżjoni tal-pjan ta’ azzjoni allinjat l-azzjonijiet previsti mill-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tad-Danubju mal-prijoritajiet il-ġodda tal-UE, inkluż il-Patt Ekoloġiku Ewropew. Ittieħdu passi konsiderevoli permezz ta’ attivitajiet ta’ involviment taż-żgħażagħ u t-tisħiħ tal-kooperazzjoni mal-fondi tal-UE.

| 3.2.4. | Madankollu, minkejja dan l-aġġornament, l-istrateġija makroreġjonali tad-Danubju qed tiffaċċja għadd ta’ kwistjonijiet li qed inaqqsu r-ritmu tal-implimentazzjoni tagħha: differenzi soċjoekonomiċi tanġibbli madwar ir-reġjun tad-Danubju, nuqqas ta’ riżorsi finanzjarji u livell baxx ta’ impenn politiku fost il-pajjiżi involuti. Barra minn hekk, il-pajjiżi parteċipanti jkollhom jiffaċċjaw sfidi globali usa’ bħall-irkupru ta’ wara l-pandemija, it-tibdil fil-klima u t-tranżizzjoni diġitali, li lkoll jistgħu jiddevjaw l-attenzjoni tagħhom mill-isforzi tagħhom biex itejbu l-implimentazzjoni tal-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tad-Danubju. |
| --- | --- |

3.2.4.

Madankollu, minkejja dan l-aġġornament, l-istrateġija makroreġjonali tad-Danubju qed tiffaċċja għadd ta’ kwistjonijiet li qed inaqqsu r-ritmu tal-implimentazzjoni tagħha: differenzi soċjoekonomiċi tanġibbli madwar ir-reġjun tad-Danubju, nuqqas ta’ riżorsi finanzjarji u livell baxx ta’ impenn politiku fost il-pajjiżi involuti. Barra minn hekk, il-pajjiżi parteċipanti jkollhom jiffaċċjaw sfidi globali usa’ bħall-irkupru ta’ wara l-pandemija, it-tibdil fil-klima u t-tranżizzjoni diġitali, li lkoll jistgħu jiddevjaw l-attenzjoni tagħhom mill-isforzi tagħhom biex itejbu l-implimentazzjoni tal-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tad-Danubju.

3.3.   L-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun Adrijatiku u Jonju

L-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun Adrijatiku u Jonju

| 3.3.1. | Imnedija fl-2014, l-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun Adrijatiku u Jonju tiġbor flimkien għaxar pajjiżi (erba’ Stati Membri tal-UE u sitt pajjiżi mhux tal-UE). L-istrateġija hija mibnija fuq erba’ pilastri ewlenin: it-tkabbir blu; il-konnettività tar-reġjun; il-kwalità ambjentali; u t-turiżmu sostenibbli. Il-proġett Facility Point tal-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun Adrijatiku u Jonju jipprovdi appoġġ operazzjonali għall-koordinazzjoni u l-implimentazzjoni. |
| --- | --- |

3.3.1.

Imnedija fl-2014, l-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun Adrijatiku u Jonju tiġbor flimkien għaxar pajjiżi (erba’ Stati Membri tal-UE u sitt pajjiżi mhux tal-UE). L-istrateġija hija mibnija fuq erba’ pilastri ewlenin: it-tkabbir blu; il-konnettività tar-reġjun; il-kwalità ambjentali; u t-turiżmu sostenibbli. Il-proġett Facility Point tal-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun Adrijatiku u Jonju jipprovdi appoġġ operazzjonali għall-koordinazzjoni u l-implimentazzjoni.

| 3.3.2. | Fir-rigward tal-finanzjament għall-perjodu 2014-2020, il-programm tal-Interreg ADRION għamel EUR 118-il miljun disponibbli għall-finanzjament ta’ proġetti taħt l-erba’ pilastri tal-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun Adrijatiku u Jonju, inkluż appoġġ għall-governanza tal-istess strateġija taħt l-assi prijoritarju 4. Għall-perjodu 2021-2027, EUR 136,7 miljun se jkunu disponibbli taħt il-programm Interreg Adrijatiku-Jonju. |
| --- | --- |

3.3.2.

Fir-rigward tal-finanzjament għall-perjodu 2014-2020, il-programm tal-Interreg ADRION għamel EUR 118-il miljun disponibbli għall-finanzjament ta’ proġetti taħt l-erba’ pilastri tal-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun Adrijatiku u Jonju, inkluż appoġġ għall-governanza tal-istess strateġija taħt l-assi prijoritarju 4. Għall-perjodu 2021-2027, EUR 136,7 miljun se jkunu disponibbli taħt il-programm Interreg Adrijatiku-Jonju.

| 3.3.3. | Il-KESE jinnota b’sodisfazzjon l-isforzi fl-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun Adrijatiku u Jonju biex jiġi stabbilit Kunsill taż-Żgħażagħ f’din l-istrateġija. Huwa jappella lill-istrateġiji makroreġjonali l-oħra biex isaħħu l-funzjonament tal-Kunsilli taż-Żgħażagħ. Jappella lill-istrateġiji makroreġjonali kollha biex jawtonomizzaw lill-Kunsilli taż-Żgħażagħ u jistituzzjonalizzaw id-djalogu magħhom, probabbilment fil-qafas tal-forums annwali. |
| --- | --- |

3.3.3.

Il-KESE jinnota b’sodisfazzjon l-isforzi fl-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun Adrijatiku u Jonju biex jiġi stabbilit Kunsill taż-Żgħażagħ f’din l-istrateġija. Huwa jappella lill-istrateġiji makroreġjonali l-oħra biex isaħħu l-funzjonament tal-Kunsilli taż-Żgħażagħ. Jappella lill-istrateġiji makroreġjonali kollha biex jawtonomizzaw lill-Kunsilli taż-Żgħażagħ u jistituzzjonalizzaw id-djalogu magħhom, probabbilment fil-qafas tal-forums annwali.

| 3.3.4. | F’Novembru 2021, l-UE fasslet mill-ġdid l-identità tal-marka tal-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun Adrijatiku u Jonju permezz tar- Rapport dwar ir-ripożizzjonament tal-Istrateġija tal-Unjoni Ewropea għar-Reġjun Adrijatiku u Joniku (Report on the repositioning of the European Union Strategy for the Adriatic and Ionian Region (EUSAIR) – mhux disponibbli bil-Malti), bl-għan li tagħmilha aktar komprensibbli għall-udjenza destinatarja tagħha. Huwa jirrakkomanda li l-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun Adrijatiku u Jonju tkompli tiġi allinjata mal-prijoritajiet politiċi tal-UE bħall-Patt Ekoloġiku Ewropew u t-tranżizzjoni diġitali, waqt li s-soċjetà ċivili u ż-żgħażagħ jitqiegħdu fiċ-ċentru tal-prijoritajiet tagħha. |
| --- | --- |

3.3.4.

F’Novembru 2021, l-UE fasslet mill-ġdid l-identità tal-marka tal-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun Adrijatiku u Jonju permezz tar- Rapport dwar ir-ripożizzjonament tal-Istrateġija tal-Unjoni Ewropea għar-Reġjun Adrijatiku u Joniku (Report on the repositioning of the European Union Strategy for the Adriatic and Ionian Region (EUSAIR) – mhux disponibbli bil-Malti), bl-għan li tagħmilha aktar komprensibbli għall-udjenza destinatarja tagħha. Huwa jirrakkomanda li l-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun Adrijatiku u Jonju tkompli tiġi allinjata mal-prijoritajiet politiċi tal-UE bħall-Patt Ekoloġiku Ewropew u t-tranżizzjoni diġitali, waqt li s-soċjetà ċivili u ż-żgħażagħ jitqiegħdu fiċ-ċentru tal-prijoritajiet tagħha.

| 3.3.5. | B’referenza għall-progress li għamlet l-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun Adrijatiku u Jonju, minkejja r-riżultati miksuba f’termini ta’ stabbiltà fir-reġjun u konverġenza bejn il-pajjiżi, għad hemm xi opportunitajiet mhux sfruttati għall-ksib ta’ sinerġiji ma’ inizjattivi multilaterali oħra fil-makroreġjun, u disparitajiet bejn l-UE u pajjiżi mhux tal-UE. L-istrateġija tinkludi wisq dimensjonijiet, tkopri ġeografija kumplessa u diversa ħafna u għandha wisq objettivi. |
| --- | --- |

3.3.5.

B’referenza għall-progress li għamlet l-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun Adrijatiku u Jonju, minkejja r-riżultati miksuba f’termini ta’ stabbiltà fir-reġjun u konverġenza bejn il-pajjiżi, għad hemm xi opportunitajiet mhux sfruttati għall-ksib ta’ sinerġiji ma’ inizjattivi multilaterali oħra fil-makroreġjun, u disparitajiet bejn l-UE u pajjiżi mhux tal-UE. L-istrateġija tinkludi wisq dimensjonijiet, tkopri ġeografija kumplessa u diversa ħafna u għandha wisq objettivi.

3.4.   L-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tal-Alpi

L-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tal-Alpi

| 3.4.1. | L-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tal-Alpi, imnedija fl-2015, hija l-aktar strateġija reċenti approvata mill-UE. Din tinvolvi seba’ pajjiżi, li ħamsa minnhom huma Stati Membri tal-UE u tnejn mhumiex pajjiżi tal-UE. L-istrateġija għandha tliet oqsma tematiċi: it-tkabbir ekonomiku u l-innovazzjoni; il-mobbiltà u l-konnettività; u l-ambjent u l-enerġija. It-tliet oqsma tematiċi huma kkomplementati minn politika trasversali dwar il-governanza li għandha l-għan li tipprovdi mudell sod ta’ governanza makroreġjonali għar-reġjun. |
| --- | --- |

3.4.1.

L-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tal-Alpi, imnedija fl-2015, hija l-aktar strateġija reċenti approvata mill-UE. Din tinvolvi seba’ pajjiżi, li ħamsa minnhom huma Stati Membri tal-UE u tnejn mhumiex pajjiżi tal-UE. L-istrateġija għandha tliet oqsma tematiċi: it-tkabbir ekonomiku u l-innovazzjoni; il-mobbiltà u l-konnettività; u l-ambjent u l-enerġija. It-tliet oqsma tematiċi huma kkomplementati minn politika trasversali dwar il-governanza li għandha l-għan li tipprovdi mudell sod ta’ governanza makroreġjonali għar-reġjun.

| 3.4.2. | Fir-rigward tal-finanzjament mill-2014 sal-2020, il-programm Interreg Alpine Space għamel EUR 139 miljun disponibbli għar-reġjun, filwaqt li għall-perjodu 2021-2027, total ta’ EUR 107 miljun huwa disponibbli għal erba’ oqsma ta’ prijorità mmirati lejn il-ksib ta’ reġjun Alpin reżiljenti għall-klima, ekoloġiku u newtrali f’termini ta’ emissjonijiet tal-karbonju. |
| --- | --- |

3.4.2.

Fir-rigward tal-finanzjament mill-2014 sal-2020, il-programm Interreg Alpine Space għamel EUR 139 miljun disponibbli għar-reġjun, filwaqt li għall-perjodu 2021-2027, total ta’ EUR 107 miljun huwa disponibbli għal erba’ oqsma ta’ prijorità mmirati lejn il-ksib ta’ reġjun Alpin reżiljenti għall-klima, ekoloġiku u newtrali f’termini ta’ emissjonijiet tal-karbonju.

| 3.4.3. | Minkejja d-distakk ċar bejn iż-żoni muntanjużi urbani u rurali, il-makroreġjun għandu interdipendenza soċjoekonomika qawwija. Uħud mill-pajjiżi parteċipanti fl-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tal-Alpi (il-Ġermanja, l-Italja, l-Awstrija u s-Slovenja) huma involuti fi strateġiji makroreġjonali oħra, u dan ħoloq sfidi. Huwa ċar li hemm bżonn ta’ aktar involviment fil-proċessi ta’ governanza biex id-duplikazzjonijiet jiġu ttrasformati f’komplementarjetajiet. |
| --- | --- |

3.4.3.

Minkejja d-distakk ċar bejn iż-żoni muntanjużi urbani u rurali, il-makroreġjun għandu interdipendenza soċjoekonomika qawwija. Uħud mill-pajjiżi parteċipanti fl-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tal-Alpi (il-Ġermanja, l-Italja, l-Awstrija u s-Slovenja) huma involuti fi strateġiji makroreġjonali oħra, u dan ħoloq sfidi. Huwa ċar li hemm bżonn ta’ aktar involviment fil-proċessi ta’ governanza biex id-duplikazzjonijiet jiġu ttrasformati f’komplementarjetajiet.

| 3.4.4. | Meta mqabbla mal-istrateġiji makroreġjonali l-oħra, l-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tal-Alpi hija strutturata tajjeb. Dan minħabba l-fatt li r-reġjun tal-Alpi għandu nisġa strutturata u istituzzjonali u għandu tradizzjoni twila ta’ kooperazzjoni permezz tal-Konvenzjoni Alpina u inizjattivi oħra bħal Arge Alp, Euromontana, Alliance in the Alps (awtoritajiet lokali), ALPARC (network ta’ żoni protetti) u l-Kumitat Xjentifiku Internazzjonali għar-Riċerka fl-Alpi, kif ukoll organizzazzjonijiet oħra li joperaw fir-reġjun. Iż-żewġ pajjiżi li mhumiex fl-UE, l-Iżvizzera u l-Liechtenstein, għandhom kapaċità istituzzjonali u amministrattiva qawwija li tippermettilhom jikkooperaw mal-Istati Membri tal-UE fuq l-istess livell. |
| --- | --- |

3.4.4.

Meta mqabbla mal-istrateġiji makroreġjonali l-oħra, l-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tal-Alpi hija strutturata tajjeb. Dan minħabba l-fatt li r-reġjun tal-Alpi għandu nisġa strutturata u istituzzjonali u għandu tradizzjoni twila ta’ kooperazzjoni permezz tal-Konvenzjoni Alpina u inizjattivi oħra bħal Arge Alp, Euromontana, Alliance in the Alps (awtoritajiet lokali), ALPARC (network ta’ żoni protetti) u l-Kumitat Xjentifiku Internazzjonali għar-Riċerka fl-Alpi, kif ukoll organizzazzjonijiet oħra li joperaw fir-reġjun. Iż-żewġ pajjiżi li mhumiex fl-UE, l-Iżvizzera u l-Liechtenstein, għandhom kapaċità istituzzjonali u amministrattiva qawwija li tippermettilhom jikkooperaw mal-Istati Membri tal-UE fuq l-istess livell.

4.   Ix-xenarju makroreġjonali u l-gwerra fl-Ukrajna

Ix-xenarju makroreġjonali u l-gwerra fl-Ukrajna

| 4.1. | L-istrateġiji makroreġjonali ġew affettwati direttament u indirettament mill-gwerra fl-Ukrajna. L-attivitajiet ta’ kooperazzjoni tal-istrateġiji makroreġjonali tal-UE kellhom jiffukaw fuq inizjattivi ta’ solidarjetà biex jindirizzaw b’mod konġunt l-effetti tal-aggressjoni militari mhux ġustifikata tar-Russja kontra l-Ukrajna. |
| --- | --- |

4.1.

L-istrateġiji makroreġjonali ġew affettwati direttament u indirettament mill-gwerra fl-Ukrajna. L-attivitajiet ta’ kooperazzjoni tal-istrateġiji makroreġjonali tal-UE kellhom jiffukaw fuq inizjattivi ta’ solidarjetà biex jindirizzaw b’mod konġunt l-effetti tal-aggressjoni militari mhux ġustifikata tar-Russja kontra l-Ukrajna.

| 4.2. | Mill-erba’ strateġiji makroreġjonali, l-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tad-Danubju u l-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tal-Baħar Baltiku huma dawk li żgur kellhom influwenza “diretta” fuq l-implimentazzjoni tal-attivitajiet ta’ kooperazzjoni;






  — | l-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tad-Danubju u l-Istrateġija għar-Reġjun tal-Baħar Baltiku (inklużi l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u l-imsieħba soċjali tagħhom) kellhom rwol importanti fl-appoġġ għall-Ukrajna mill-gwerra ’l hawn, u għenu biex jiżdiedu r-rabtiet bejn l-Ukrajna u l-UE. L-attivitajiet iffukaw fuq l-integrazzjoni tar-refuġjati Ukreni u fuq il-ħolqien ta’ kurituri tal-merkanzija sikuri. Dan l-impenn intwera b’mod qawwi mill-Presidenza Ukrena tal-Istrateġija tad-Danubju fl-2022. Minkejja l-gwerra, l-Ukrajna żiedet b’mod konsiderevoli l-involviment tagħha fl-oqsma prijoritarji kollha tal-Istrateġija tad-Danubju; |
| --- | --- | --- |

4.2.

Mill-erba’ strateġiji makroreġjonali, l-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tad-Danubju u l-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tal-Baħar Baltiku huma dawk li żgur kellhom influwenza “diretta” fuq l-implimentazzjoni tal-attivitajiet ta’ kooperazzjoni;

—

l-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tad-Danubju u l-Istrateġija għar-Reġjun tal-Baħar Baltiku (inklużi l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u l-imsieħba soċjali tagħhom) kellhom rwol importanti fl-appoġġ għall-Ukrajna mill-gwerra ’l hawn, u għenu biex jiżdiedu r-rabtiet bejn l-Ukrajna u l-UE. L-attivitajiet iffukaw fuq l-integrazzjoni tar-refuġjati Ukreni u fuq il-ħolqien ta’ kurituri tal-merkanzija sikuri. Dan l-impenn intwera b’mod qawwi mill-Presidenza Ukrena tal-Istrateġija tad-Danubju fl-2022. Minkejja l-gwerra, l-Ukrajna żiedet b’mod konsiderevoli l-involviment tagħha fl-oqsma prijoritarji kollha tal-Istrateġija tad-Danubju;

| — | l-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tal-Baħar Baltiku ssospendiet il-kooperazzjoni kollha mar-Russja u l-Belarussja. Din hija wkoll ir-raġuni għaliex l-istrateġija issa miexja fid-direzzjoni ta’ aktar tisħiħ tar-rwol tagħha bħala interfaċċa strateġika għall-kooperazzjoni bejn l-Istati Membri tal-UE, in-Norveġja u l-Iżlanda. |
| --- | --- |

—

l-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tal-Baħar Baltiku ssospendiet il-kooperazzjoni kollha mar-Russja u l-Belarussja. Din hija wkoll ir-raġuni għaliex l-istrateġija issa miexja fid-direzzjoni ta’ aktar tisħiħ tar-rwol tagħha bħala interfaċċa strateġika għall-kooperazzjoni bejn l-Istati Membri tal-UE, in-Norveġja u l-Iżlanda.

| 4.2.1. | Madankollu, għalkemm l-orjentazzjoni fit-tul tal-istrateġiji makroreġjonali ma għandhiex tiġi aġġustata faċilment, speċifikament, il-bidliet strutturali fix-xena ġeopolitika globali – il-gwerra fl-Ukrajna hija inċident ewlieni f’dan il-qafas – jaffettwaw il-kontenut tal-erba’ strateġiji makroreġjonali kollha, peress li jerġgħu jistabbilixxu s-sinifikat tal-koeżjoni u l-kollaborazzjoni transreġjonali/transfruntiera fl-Ewropa nnifisha, u fl-ispazju tal-Ewrasja wkoll. |
| --- | --- |

4.2.1.

Madankollu, għalkemm l-orjentazzjoni fit-tul tal-istrateġiji makroreġjonali ma għandhiex tiġi aġġustata faċilment, speċifikament, il-bidliet strutturali fix-xena ġeopolitika globali – il-gwerra fl-Ukrajna hija inċident ewlieni f’dan il-qafas – jaffettwaw il-kontenut tal-erba’ strateġiji makroreġjonali kollha, peress li jerġgħu jistabbilixxu s-sinifikat tal-koeżjoni u l-kollaborazzjoni transreġjonali/transfruntiera fl-Ewropa nnifisha, u fl-ispazju tal-Ewrasja wkoll.

5.   Ir-rwol u l-impatt tal-istrateġiji makroreġjonali fl-implimentazzjoni tal-proċessi tat-tranżizzjoni ekoloġika, diġitali u dik soċjali

Ir-rwol u l-impatt tal-istrateġiji makroreġjonali fl-implimentazzjoni tal-proċessi tat-tranżizzjoni ekoloġika, diġitali u dik soċjali

| 5.1. | Minkejja l-fatt li l-erba’ strateġiji makroreġjonali jappoġġjaw l-ilħuq tal-miri stabbiliti għat-tranżizzjoni ekoloġika, diġitali u dik soċjali tal-UE, huwa ċar li l-proċess ta’ implimentazzjoni jvarja bejn id-diversi strateġiji makroreġjonali minħabba livelli u kapaċitajiet differenti għall-implimentazzjoni tal-politiki settorjali (ambjent, diġitali/innovazzjoni u soċjali) u l-livell ta’ tħejjija tal-pajjiżi mhux tal-UE biex jindirizzaw l-isfidi tat-“tranżizzjonijiet”. |
| --- | --- |

5.1.

Minkejja l-fatt li l-erba’ strateġiji makroreġjonali jappoġġjaw l-ilħuq tal-miri stabbiliti għat-tranżizzjoni ekoloġika, diġitali u dik soċjali tal-UE, huwa ċar li l-proċess ta’ implimentazzjoni jvarja bejn id-diversi strateġiji makroreġjonali minħabba livelli u kapaċitajiet differenti għall-implimentazzjoni tal-politiki settorjali (ambjent, diġitali/innovazzjoni u soċjali) u l-livell ta’ tħejjija tal-pajjiżi mhux tal-UE biex jindirizzaw l-isfidi tat-“tranżizzjonijiet”.

| 5.2. | Ta’ min jinnota li jekk dawn id-differenzi ma jiġux indirizzati permezz ta’ miżuri speċifiċi ta’ appoġġ u finanzjament, speċjalment fir-rigward tal-istrateġiji makroreġjonali l-aktar f’diffikultà, allura xi ħaġa li għandha l-potenzjal li tixpruna l-kompetittività ekonomika u l-koeżjoni soċjali tirriskja li tinbidel fi problema li twassal għal diskrepanzi akbar bejn ir-reġjuni li huma aktar “żviluppati” u dawk li huma inqas żviluppati. Dan huwa ta’ sfida wkoll fil-każ tar-reġjuni periferiċi jew remoti li huma dejjem żvantaġġati meta mqabbla mar-reġjuni ċentrali, urbani jew metropolitani. Hawnhekk l-appoġġ u l-inċentivi għall-kooperazzjoni reġjonali u transfruntiera jistgħu jkunu ta’ benefiċċju kbir. |
| --- | --- |

5.2.

Ta’ min jinnota li jekk dawn id-differenzi ma jiġux indirizzati permezz ta’ miżuri speċifiċi ta’ appoġġ u finanzjament, speċjalment fir-rigward tal-istrateġiji makroreġjonali l-aktar f’diffikultà, allura xi ħaġa li għandha l-potenzjal li tixpruna l-kompetittività ekonomika u l-koeżjoni soċjali tirriskja li tinbidel fi problema li twassal għal diskrepanzi akbar bejn ir-reġjuni li huma aktar “żviluppati” u dawk li huma inqas żviluppati. Dan huwa ta’ sfida wkoll fil-każ tar-reġjuni periferiċi jew remoti li huma dejjem żvantaġġati meta mqabbla mar-reġjuni ċentrali, urbani jew metropolitani. Hawnhekk l-appoġġ u l-inċentivi għall-kooperazzjoni reġjonali u transfruntiera jistgħu jkunu ta’ benefiċċju kbir.

| 5.3. | Ħarsa mill-qrib lejn ir-4 rapport, u analiżi tal-proġetti ffinanzjati mill-programmi Interreg attivi mill-2014 sal-2020, tiżvela li hemm rabta mill-qrib bejn it-tranżizzjoni ekoloġika u dik diġitali. Tnedew u ġew implimentati diversi proġetti, iżda mhuwiex ċar jekk dawn l-inizjattivi kinux fil-fatt effettivi biex iġibu bidla. Il-KESE jemmen li r-riżultati miksuba għandhom jiġu sfruttati permezz tal-opportunitajiet disponibbli taħt il-programmi Interreg 2021-2027. |
| --- | --- |

5.3.

Ħarsa mill-qrib lejn ir-4 rapport, u analiżi tal-proġetti ffinanzjati mill-programmi Interreg attivi mill-2014 sal-2020, tiżvela li hemm rabta mill-qrib bejn it-tranżizzjoni ekoloġika u dik diġitali. Tnedew u ġew implimentati diversi proġetti, iżda mhuwiex ċar jekk dawn l-inizjattivi kinux fil-fatt effettivi biex iġibu bidla. Il-KESE jemmen li r-riżultati miksuba għandhom jiġu sfruttati permezz tal-opportunitajiet disponibbli taħt il-programmi Interreg 2021-2027.

| 5.4. | Fil-fehma tal-KESE, il-punt dgħajjef tal-istrateġiji makroreġjonali kollha huwa l-fatt li l-proċessi tat-tranżizzjoni ekoloġika u dik diġitali mhumiex marbuta ma’ dawk tat-tranżizzjoni soċjali, u dan jillimita, f’ħafna każijiet, id-dimensjoni soċjali għal forom ta’ involviment u parteċipazzjoni ta’ gruppi li ma jirrappreżentawx bis-sħiħ il-ħtiġijiet u l-interessi tas-soċjetà ċivili u tal-imsieħba soċjali. Fl-Opinjoni esploratorja tiegħu dwar Lejn konverġenza ekonomika u kompetittività aħjar fil-makroreġjuni, bħall-Istrateġija Ewropea għar-Reġjun tad-Danubju — ir-rwol tar-raggruppamenti transnazzjonali (1), il-KESE indika li l-prestazzjoni, f’termini ta’ tnaqqis tad-disparitajiet soċjali u spazjali u t-tisħiħ tas-sostenibbiltà ambjentali, tibqa’ modesta, x’aktarx minħabba l-kumplessità tal-governanza u l-arranġamenti intergovernattivi, il-livell ta’ burokrazija, in-nuqqas ta’ omoġeneità transreġjonali u l-involviment insuffiċjenti tal-imsieħba soċjali, l-aġenti soċjoekonomiċi u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. |
| --- | --- |

5.4.

Fil-fehma tal-KESE, il-punt dgħajjef tal-istrateġiji makroreġjonali kollha huwa l-fatt li l-proċessi tat-tranżizzjoni ekoloġika u dik diġitali mhumiex marbuta ma’ dawk tat-tranżizzjoni soċjali, u dan jillimita, f’ħafna każijiet, id-dimensjoni soċjali għal forom ta’ involviment u parteċipazzjoni ta’ gruppi li ma jirrappreżentawx bis-sħiħ il-ħtiġijiet u l-interessi tas-soċjetà ċivili u tal-imsieħba soċjali. Fl-Opinjoni esploratorja tiegħu dwar Lejn konverġenza ekonomika u kompetittività aħjar fil-makroreġjuni, bħall-Istrateġija Ewropea għar-Reġjun tad-Danubju — ir-rwol tar-raggruppamenti transnazzjonali

1

| 5.5. | L-għan tal-istrateġiji tat-tranżizzjoni doppja ekoloġika u diġitali huwa li l-enfasi tinbidel minn “aktar” produzzjoni għal produzzjoni “aħjar”. Għalkemm dan l-approċċ huwa korrett u konformi mal-linji gwida tal-KESE, joħloq problemi li, jekk ma jiġux indirizzati, jistgħu jittrasformaw il-valur miżjud f’xi ħaġa detrimentali. Il-livelli tal-impjieg u d-dħul mit-taxxa huma relatati mill-qrib mat-tkabbir tal-PDG; jekk il-PDG jonqos, huwa aktar diffiċli li jiġu ffinanzjati s-saħħa, l-edukazzjoni u l-ġustizzja soċjali. |
| --- | --- |

5.5.

L-għan tal-istrateġiji tat-tranżizzjoni doppja ekoloġika u diġitali huwa li l-enfasi tinbidel minn “aktar” produzzjoni għal produzzjoni “aħjar”. Għalkemm dan l-approċċ huwa korrett u konformi mal-linji gwida tal-KESE, joħloq problemi li, jekk ma jiġux indirizzati, jistgħu jittrasformaw il-valur miżjud f’xi ħaġa detrimentali. Il-livelli tal-impjieg u d-dħul mit-taxxa huma relatati mill-qrib mat-tkabbir tal-PDG; jekk il-PDG jonqos, huwa aktar diffiċli li jiġu ffinanzjati s-saħħa, l-edukazzjoni u l-ġustizzja soċjali.

| 5.6. | Ir-rispons tal-UE għal dan il-paradoss huwa l-Patt Ekoloġiku Ewropew, sett ta’ miżuri biex jappoġġjaw it-tkabbir ekonomiku sostenibbli, waqt li jitqiesu l-ambjent, ir-riżorsi naturali u l-koeżjoni soċjali. Minkejja n-natura strateġika tal-Patt Ekoloġiku Ewropew, hemm ħafna fatturi li jistgħu jipperikolaw is-suċċess tiegħu biex jiġu appoġġjati t-tranżizzjonijiet. It-tnaqqis fir-riżorsi umani disponibbli u ż-żieda fin-nefqa fuq is-saħħa u l-pensjonijiet jirriskjaw li jnaqqsu r-riżorsi meħtieġa biex jiġu appoġġjati l-investimenti fit-“tranżizzjoni doppja ekoloġika u diġitali” fl-Istati Membri. |
| --- | --- |

5.6.

Ir-rispons tal-UE għal dan il-paradoss huwa l-Patt Ekoloġiku Ewropew, sett ta’ miżuri biex jappoġġjaw it-tkabbir ekonomiku sostenibbli, waqt li jitqiesu l-ambjent, ir-riżorsi naturali u l-koeżjoni soċjali. Minkejja n-natura strateġika tal-Patt Ekoloġiku Ewropew, hemm ħafna fatturi li jistgħu jipperikolaw is-suċċess tiegħu biex jiġu appoġġjati t-tranżizzjonijiet. It-tnaqqis fir-riżorsi umani disponibbli u ż-żieda fin-nefqa fuq is-saħħa u l-pensjonijiet jirriskjaw li jnaqqsu r-riżorsi meħtieġa biex jiġu appoġġjati l-investimenti fit-“tranżizzjoni doppja ekoloġika u diġitali” fl-Istati Membri.

| 5.7. | It-tranżizzjoni doppja (ekoloġika u diġitali), speċjalment fil-livell tal-istrateġiji makroreġjonali, tirriskja li tkun għodda meħtieġa iżda inadegwata li tirrikjedi miżuri addizzjonali biex jinkiseb l-iżvilupp ekonomiku olistiku u sostenibbli tas-soċjetà flimkien mat-tkabbir ekonomiku fit-tul. |
| --- | --- |

5.7.

It-tranżizzjoni doppja (ekoloġika u diġitali), speċjalment fil-livell tal-istrateġiji makroreġjonali, tirriskja li tkun għodda meħtieġa iżda inadegwata li tirrikjedi miżuri addizzjonali biex jinkiseb l-iżvilupp ekonomiku olistiku u sostenibbli tas-soċjetà flimkien mat-tkabbir ekonomiku fit-tul.

| 5.7.1. | L-ispeċjalizzazzjoni intelliġenti u r-raggruppamenti huma importanti għat-tranżizzjoni doppja: (i) il-promozzjoni tan-networking u l-istabbiliment ta’ raggruppamenti fost il-kumpaniji kienet waħda mill-aktar modi ta’ suċċess biex jiġu appoġġjati l-innovazzjoni u l-iżvilupp fost l-SMEs; (ii) l-intermedjazzjoni fil-forma ta’ servizzi ta’ konsulenza u amministrattivi (permezz ta’ aġenziji tal-iżvilupp reġjonali, kmamar tal-kummerċ, maniġers tar-raggruppamenti, eċċ.) tagħti spinta lill-effettività tan-networking u tar-raggruppament (meta mqabbla mal-kontenut tal-Opinjoni esploratorja tal-KESE (2)). |
| --- | --- |

5.7.1.

L-ispeċjalizzazzjoni intelliġenti u r-raggruppamenti huma importanti għat-tranżizzjoni doppja: (i) il-promozzjoni tan-networking u l-istabbiliment ta’ raggruppamenti fost il-kumpaniji kienet waħda mill-aktar modi ta’ suċċess biex jiġu appoġġjati l-innovazzjoni u l-iżvilupp fost l-SMEs; (ii) l-intermedjazzjoni fil-forma ta’ servizzi ta’ konsulenza u amministrattivi (permezz ta’ aġenziji tal-iżvilupp reġjonali, kmamar tal-kummerċ, maniġers tar-raggruppamenti, eċċ.) tagħti spinta lill-effettività tan-networking u tar-raggruppament (meta mqabbla mal-kontenut tal-Opinjoni esploratorja tal-KESE (2

| 5.8. | Barra minn hekk, il-KESE jappoġġja l-fatt li sabiex ngħinu fit-trasformazzjoni tat-tranżizzjoni doppja diġitali u ekoloġika minn sfidi f’opportunitajiet reali, irridu nsaħħu t-tranżizzjoni soċjali, noħolqu pjattaformi ta’ kożvilupp fejn is-soċjetà ċivili u l-imsieħba soċjali jingħataw rwol ewlieni, sabiex il-ħtiġijiet u l-kwistjonijiet tal-imsieħba soċjali u ekonomiċi jkunu jistgħu jkunu fil-qalba tal-għażliet tal-iżvilupp u l-koeżjoni. |
| --- | --- |

5.8.

Barra minn hekk, il-KESE jappoġġja l-fatt li sabiex ngħinu fit-trasformazzjoni tat-tranżizzjoni doppja diġitali u ekoloġika minn sfidi f’opportunitajiet reali, irridu nsaħħu t-tranżizzjoni soċjali, noħolqu pjattaformi ta’ kożvilupp fejn is-soċjetà ċivili u l-imsieħba soċjali jingħataw rwol ewlieni, sabiex il-ħtiġijiet u l-kwistjonijiet tal-imsieħba soċjali u ekonomiċi jkunu jistgħu jkunu fil-qalba tal-għażliet tal-iżvilupp u l-koeżjoni.

| 5.9. | L-istrateġiji makroreġjonali għandhom jintużaw bħala pjattaformi ta’ ttestjar għat-tfassil ta’ strumenti innovattivi bħal inizjattivi ta’ “tassazzjoni sostenibbli u sistemi ta’ inċentivi”, jew il-ħolqien ta’ sistema tat-taxxa li tgħin biex jiġu indirizzati l-ħtiġijiet tas-soċjetà, anke fid-dawl ta’ tkabbir ekonomiku dgħajjef jew negattiv. Dawn il-miżuri huma forom żviluppati ta’ reżiljenza li huma kapaċi jantiċipaw il-kriżijiet, li issa jaffettwaw b’mod regolari lir-reġjuni tal-istrateġiji makroreġjonali. |
| --- | --- |

5.9.

L-istrateġiji makroreġjonali għandhom jintużaw bħala pjattaformi ta’ ttestjar għat-tfassil ta’ strumenti innovattivi bħal inizjattivi ta’ “tassazzjoni sostenibbli u sistemi ta’ inċentivi”, jew il-ħolqien ta’ sistema tat-taxxa li tgħin biex jiġu indirizzati l-ħtiġijiet tas-soċjetà, anke fid-dawl ta’ tkabbir ekonomiku dgħajjef jew negattiv. Dawn il-miżuri huma forom żviluppati ta’ reżiljenza li huma kapaċi jantiċipaw il-kriżijiet, li issa jaffettwaw b’mod regolari lir-reġjuni tal-istrateġiji makroreġjonali.

| 5.10. | L-istrateġiji makroreġjonali għandhom jintużaw bħala għodod biex joffru appoġġ għall-“bidla kulturali”, biex jiġu ppjanati l-istrateġiji u jiġu implimentati miżuri li jistgħu jgħinu fit-tilħiq tal-objettivi tal-politika ta’ koeżjoni u tal-Aġenda 2030. F’dan ir-rigward, il-KESE jenfasizza l-livell baxx ta’ kooperazzjoni bejn id-diversi strateġiji makroreġjonali u, konsegwentement, il-ħtieġa li jissaħħu u jiġu promossi l-għodod ta’ bini tal-kapaċitajiet transmakroreġjonali. |
| --- | --- |

5.10.

L-istrateġiji makroreġjonali għandhom jintużaw bħala għodod biex joffru appoġġ għall-“bidla kulturali”, biex jiġu ppjanati l-istrateġiji u jiġu implimentati miżuri li jistgħu jgħinu fit-tilħiq tal-objettivi tal-politika ta’ koeżjoni u tal-Aġenda 2030. F’dan ir-rigward, il-KESE jenfasizza l-livell baxx ta’ kooperazzjoni bejn id-diversi strateġiji makroreġjonali u, konsegwentement, il-ħtieġa li jissaħħu u jiġu promossi l-għodod ta’ bini tal-kapaċitajiet transmakroreġjonali.

| 5.11. | Sabiex jiġu adatti għat-tranżizzjoni diġitali b’mod speċjali, l-istrateġiji makroreġjonali għandhom jiġu appoġġjati, prinċipalment permezz tal-provvista ta’ edukazzjoni u taħriġ adegwati u approfonditi. Minħabba l-varjetà ta’ pajjiżi parteċipanti fl-istrateġiji makroreġjonali (Stati Membri tal-UE, pajjiżi kandidati, eċċ.), hemm bżonn li jingħalaq id-distakk bejniethom fir-rigward ta’ dan. Fl-Opinjoni esploratorja tiegħu (3), il-KESE jaqbel li, fil-futur, l-istrateġiji makroreġjonali jibbenefikaw b’mod sinifikanti minn networks effiċjenti għall-attivitajiet edukattivi fir-rigward tad-diġitalizzazzjoni tal-produzzjoni, kif ukoll minn inizjattivi favur ekosistemi interreġjonali effettivi tar-riċerka u l-innovazzjoni, f’attivitajiet bażiċi u applikati tar-riċerka u l-iżvilupp. |
| --- | --- |

5.11.

Sabiex jiġu adatti għat-tranżizzjoni diġitali b’mod speċjali, l-istrateġiji makroreġjonali għandhom jiġu appoġġjati, prinċipalment permezz tal-provvista ta’ edukazzjoni u taħriġ adegwati u approfonditi. Minħabba l-varjetà ta’ pajjiżi parteċipanti fl-istrateġiji makroreġjonali (Stati Membri tal-UE, pajjiżi kandidati, eċċ.), hemm bżonn li jingħalaq id-distakk bejniethom fir-rigward ta’ dan. Fl-Opinjoni esploratorja tiegħu (3

6.   Id-dimensjoni territorjali tal-istrateġiji makroreġjonali u l-involviment tas-soċjetà ċivili u l-imsieħba soċjali

Id-dimensjoni territorjali tal-istrateġiji makroreġjonali u l-involviment tas-soċjetà ċivili u l-imsieħba soċjali

| 6.1. | Għalkemm l-istrateġiji makroreġjonali huma allinjati mal-objettiv ġenerali tal-politika ta’ koeżjoni, il-KESE jemmen li sabiex tingħata spinta lill-koeżjoni ekonomika, soċjali u territorjali, jeħtieġ li l-inizjattivi minn isfel għal fuq jiġu kkonsolidati u mtejba. Dan jikkonċerna b’mod speċjali l-attivitajiet ta’ programmazzjoni u ppjanar, bħat-twaqqif ta’ għodod ta’ implimentazzjoni għall-fondi tal-UE ġestiti indirettament. |
| --- | --- |

6.1.

Għalkemm l-istrateġiji makroreġjonali huma allinjati mal-objettiv ġenerali tal-politika ta’ koeżjoni, il-KESE jemmen li sabiex tingħata spinta lill-koeżjoni ekonomika, soċjali u territorjali, jeħtieġ li l-inizjattivi minn isfel għal fuq jiġu kkonsolidati u mtejba. Dan jikkonċerna b’mod speċjali l-attivitajiet ta’ programmazzjoni u ppjanar, bħat-twaqqif ta’ għodod ta’ implimentazzjoni għall-fondi tal-UE ġestiti indirettament.

| 6.2. | Il-KESE jemmen li l-approċċ territorjali għandu jsir il-fokus meta jiġu implimentati l-istrateġiji makroreġjonali, b’kuntrast ma’ ċerti sitwazzjonijiet fejn l-istrateġiji makroreġjonali jidhru li huma l-għodda għall-applikazzjoni tal-istrateġiji Ewropej fil-livell reġjonali u lokali. Minflok, l-istrateġiji Ewropej għandhom ikunu r-reċipjenti fejn jiġu mnedija inizjattivi li jixbhu s-CLLD (żvilupp lokali mmexxi mill-Komunità) sabiex il-miżuri jkunu jistgħu jiġu identifikati abbażi tat-territorji fejn tkun meħtieġa azzjoni. |
| --- | --- |

6.2.

Il-KESE jemmen li l-approċċ territorjali għandu jsir il-fokus meta jiġu implimentati l-istrateġiji makroreġjonali, b’kuntrast ma’ ċerti sitwazzjonijiet fejn l-istrateġiji makroreġjonali jidhru li huma l-għodda għall-applikazzjoni tal-istrateġiji Ewropej fil-livell reġjonali u lokali. Minflok, l-istrateġiji Ewropej għandhom ikunu r-reċipjenti fejn jiġu mnedija inizjattivi li jixbhu s-CLLD (żvilupp lokali mmexxi mill-Komunità) sabiex il-miżuri jkunu jistgħu jiġu identifikati abbażi tat-territorji fejn tkun meħtieġa azzjoni.

| 6.3. | L-involviment, is-sjieda u l-motivazzjoni taċ-ċittadini jistgħu jissaħħu permezz ta’ involviment aktar b’saħħtu tal-governanza lokali u reġjonali u permezz ta’ proġetti reġjonali jew reġjonali transfruntiera żgħar fejn ir-riżultati jkunu diretti u viżibbli. Eżempji tajbin huma l-proġetti ta’ kooperazzjoni għall-emerġenzi tas-saħħa u l-urġenza tal-isptarijiet jew il-proġett ta’ kooperazzjoni ċivili-militari li hu strutturat b’mod simili u jrid isolvi l-istess tip ta’ problemi, iżda li jipprovdi wkoll benefiċċji simili. |
| --- | --- |

6.3.

L-involviment, is-sjieda u l-motivazzjoni taċ-ċittadini jistgħu jissaħħu permezz ta’ involviment aktar b’saħħtu tal-governanza lokali u reġjonali u permezz ta’ proġetti reġjonali jew reġjonali transfruntiera żgħar fejn ir-riżultati jkunu diretti u viżibbli. Eżempji tajbin huma l-proġetti ta’ kooperazzjoni għall-emerġenzi tas-saħħa u l-urġenza tal-isptarijiet jew il-proġett ta’ kooperazzjoni ċivili-militari li hu strutturat b’mod simili u jrid isolvi l-istess tip ta’ problemi, iżda li jipprovdi wkoll benefiċċji simili.

| 6.4. | Minbarra appoġġ politiku qawwi, l-isfidi li ffaċċjaw il-makroreġjuni, inklużi l-COVID-19 u l-gwerra fl-Ukrajna, u sfidi oħrajn li se jkollhom jiffaċċjaw fis-snin li ġejjin jirrikjedu involviment akbar tas-soċjetà ċivili u l-imsieħba soċjali fil-proċess ta’ governanza u implimentazzjoni, kif ukoll sistema tan-negozju msaħħa b’miżuri li jgħinu l-kompetittività tal-SMEs. |
| --- | --- |

6.4.

Minbarra appoġġ politiku qawwi, l-isfidi li ffaċċjaw il-makroreġjuni, inklużi l-COVID-19 u l-gwerra fl-Ukrajna, u sfidi oħrajn li se jkollhom jiffaċċjaw fis-snin li ġejjin jirrikjedu involviment akbar tas-soċjetà ċivili u l-imsieħba soċjali fil-proċess ta’ governanza u implimentazzjoni, kif ukoll sistema tan-negozju msaħħa b’miżuri li jgħinu l-kompetittività tal-SMEs.

| 6.5. | Għalkemm l-inizjattivi fil-fatt twettqu f’kull waħda mill-istrateġiji makroreġjonali, huwa ċar li dak li sar irid jiġi implimentat sabiex kull waħda mill-istrateġiji makroreġjonali tkun tista’ tingħata dimensjoni trasversali reali (il-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili) li tikkomplementa u ssaħħaħ id-“dimensjoni vertikali” (il-parteċipazzjoni tar-reġjuni u l-korpi lokali) u l-governanza f’diversi livelli b’konformità sħiħa mal-prinċipji tas-sussidjarjetà u l-proporzjonalità, sabiex jiġi evitat li l-objettivi tal-Istati u r-reġjuni individwali jipprevalu fuq l-interessi komuni. |
| --- | --- |

6.5.

Għalkemm l-inizjattivi fil-fatt twettqu f’kull waħda mill-istrateġiji makroreġjonali, huwa ċar li dak li sar irid jiġi implimentat sabiex kull waħda mill-istrateġiji makroreġjonali tkun tista’ tingħata dimensjoni trasversali reali (il-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili) li tikkomplementa u ssaħħaħ id-“dimensjoni vertikali” (il-parteċipazzjoni tar-reġjuni u l-korpi lokali) u l-governanza f’diversi livelli b’konformità sħiħa mal-prinċipji tas-sussidjarjetà u l-proporzjonalità, sabiex jiġi evitat li l-objettivi tal-Istati u r-reġjuni individwali jipprevalu fuq l-interessi komuni.

| 6.6. | Il-KESE jemmen li l-aktar proċess wiesa’ possibbli għat-taħriġ, id-diskussjoni u l-kondiviżjoni tal-għażliet ekonomiċi, soċjali u ambjentali li jikkonċernaw il-makroreġjuni, għandu jiġi promoss fil-livell reġjonali u lokali. Dan jista’ jinkiseb bl-użu ta’ ċerti metodi li diġà ġew ittestjati f’kuntesti oħra, abbażi tal-involviment bejn il-korpi lokali, l-imsieħba soċjali u ekonomiċi u organizzazzjonijiet oħra tas-soċjetà ċivili. |
| --- | --- |

6.6.

Il-KESE jemmen li l-aktar proċess wiesa’ possibbli għat-taħriġ, id-diskussjoni u l-kondiviżjoni tal-għażliet ekonomiċi, soċjali u ambjentali li jikkonċernaw il-makroreġjuni, għandu jiġi promoss fil-livell reġjonali u lokali. Dan jista’ jinkiseb bl-użu ta’ ċerti metodi li diġà ġew ittestjati f’kuntesti oħra, abbażi tal-involviment bejn il-korpi lokali, l-imsieħba soċjali u ekonomiċi u organizzazzjonijiet oħra tas-soċjetà ċivili.

| 6.7. | Kull strateġija makroreġjonali għandha tiżgura t-tnedija ta’ forum tas-soċjetà ċivili u tal-imsieħba soċjali li l-ħidma tiegħu għandha tingħaqad ma’ dik ta’ pjattaformi oħra tal-partijiet ikkonċernati u tiżviluppa fi ħdan mudell operattiv li jippermetti l-involviment reali tar-rappreżentanti tal-imsieħba ekonomiċi u dawk soċjali fl-implimentazzjoni tal-istrateġiji fil-livell makroreġjonali, reġjonali u lokali. Forums annwali ta’ dan it-tip jistgħu jiżguraw il-kontinwità tal-istrateġiji makroreġjonali, joffru opportunitajiet għal ideat innovattivi ġodda kif ukoll għal laqgħat bejn negozju u ieħor (B2B). Fl-aħħar nett, dawn għandhom itejbu l-viżibbiltà u l-komunikazzjoni tal-istrateġiji makroreġjonali u jsaħħu l-kooperazzjoni fost l-istrateġiji makroreġjonali permezz tal-iskambju ta’ prattiki tajba, primarjament fost dawk ġirien. Il-KESE jipproponi li jiġu ospitati forums speċifiċi abbażi ta’ sistema ta’ rotazzjoni f’postijiet differenti fir-reġjuni li jipparteċipaw fl-istrateġiji makroreġjonali, u jiddikjara r-rieda tiegħu li jappoġġja b’mod attiv dawn l-avvenimenti speċifiċi. |
| --- | --- |

6.7.

Kull strateġija makroreġjonali għandha tiżgura t-tnedija ta’ forum tas-soċjetà ċivili u tal-imsieħba soċjali li l-ħidma tiegħu għandha tingħaqad ma’ dik ta’ pjattaformi oħra tal-partijiet ikkonċernati u tiżviluppa fi ħdan mudell operattiv li jippermetti l-involviment reali tar-rappreżentanti tal-imsieħba ekonomiċi u dawk soċjali fl-implimentazzjoni tal-istrateġiji fil-livell makroreġjonali, reġjonali u lokali. Forums annwali ta’ dan it-tip jistgħu jiżguraw il-kontinwità tal-istrateġiji makroreġjonali, joffru opportunitajiet għal ideat innovattivi ġodda kif ukoll għal laqgħat bejn negozju u ieħor (B2B). Fl-aħħar nett, dawn għandhom itejbu l-viżibbiltà u l-komunikazzjoni tal-istrateġiji makroreġjonali u jsaħħu l-kooperazzjoni fost l-istrateġiji makroreġjonali permezz tal-iskambju ta’ prattiki tajba, primarjament fost dawk ġirien. Il-KESE jipproponi li jiġu ospitati forums speċifiċi abbażi ta’ sistema ta’ rotazzjoni f’postijiet differenti fir-reġjuni li jipparteċipaw fl-istrateġiji makroreġjonali, u jiddikjara r-rieda tiegħu li jappoġġja b’mod attiv dawn l-avvenimenti speċifiċi.

| 6.8. | Huwa kruċjali li jiġu promossi attivitajiet ta’ bini tal-kapaċitajiet biex jiġu appoġġjati l-awtoritajiet reġjonali u lokali, u tissaħħaħ il-parteċipazzjoni attiva tas-soċjetà ċivili organizzata u tal-imsieħba soċjali fil-proċessi ta’ żvilupp tal-istrateġiji makroreġjonali. F’dan il-kuntest, il-prinċipju tas-sħubija għandu jiġi applikat għall-proġetti tal-istrateġiji makroreġjonali biex jiġi żgurat li l-partijiet ikkonċernati lokali jkunu jistgħu jipparteċipaw b’mod attiv. Dan għandu jappoġġja wkoll is-sensibilizzazzjoni u ż-żieda fl-għarfien fost iċ-ċittadini dwar is-suġġetti u l-attivitajiet ewlenin li jikkonċernaw l-istrateġiji makroreġjonali. |
| --- | --- |

6.8.

Huwa kruċjali li jiġu promossi attivitajiet ta’ bini tal-kapaċitajiet biex jiġu appoġġjati l-awtoritajiet reġjonali u lokali, u tissaħħaħ il-parteċipazzjoni attiva tas-soċjetà ċivili organizzata u tal-imsieħba soċjali fil-proċessi ta’ żvilupp tal-istrateġiji makroreġjonali. F’dan il-kuntest, il-prinċipju tas-sħubija għandu jiġi applikat għall-proġetti tal-istrateġiji makroreġjonali biex jiġi żgurat li l-partijiet ikkonċernati lokali jkunu jistgħu jipparteċipaw b’mod attiv. Dan għandu jappoġġja wkoll is-sensibilizzazzjoni u ż-żieda fl-għarfien fost iċ-ċittadini dwar is-suġġetti u l-attivitajiet ewlenin li jikkonċernaw l-istrateġiji makroreġjonali.

| 6.9. | B’mod partikolari, il-KESE jipproponi li tiġi stabbilita sistema għall-iskambju ta’ impjegati taċ-ċivil fuq perjodu qasir u medju bejn ir-reġjuni tal-istrateġiji makroreġjonali, simili għall-programm Erasmus, u jesprimi r-rieda tiegħu li jkun wieħed mill-faċilitaturi ta’ din l-inizjattiva. Il-KESE jemmen bis-sħiħ li dan se jgħin b’mod konsiderevoli l-bini tal-kapaċitajiet u s-sensibilizzazzjoni, u jgħin ukoll biex gradwalment jingħelbu l-kwistjonijiet burokratiċi li jinbtu mid-diversi disparitajiet bejn il-pajjiżi. |
| --- | --- |

6.9.

B’mod partikolari, il-KESE jipproponi li tiġi stabbilita sistema għall-iskambju ta’ impjegati taċ-ċivil fuq perjodu qasir u medju bejn ir-reġjuni tal-istrateġiji makroreġjonali, simili għall-programm Erasmus, u jesprimi r-rieda tiegħu li jkun wieħed mill-faċilitaturi ta’ din l-inizjattiva. Il-KESE jemmen bis-sħiħ li dan se jgħin b’mod konsiderevoli l-bini tal-kapaċitajiet u s-sensibilizzazzjoni, u jgħin ukoll biex gradwalment jingħelbu l-kwistjonijiet burokratiċi li jinbtu mid-diversi disparitajiet bejn il-pajjiżi.

7.   Prijoritajiet oħra għat-titjib tal-effettività tal-istrateġiji makroreġjonali

Prijoritajiet oħra għat-titjib tal-effettività tal-istrateġiji makroreġjonali

| 7.1. | L-iżgurar li l-istrateġiji makroreġjonali jkunu konsistenti u allinjati mal-politika ta’ koeżjoni u mal-Aġenda 2030 hija prijorità biex jiġi żgurat li l-interessi speċifiċi ma jipprevalux fuq dawk komuni. Filwaqt li l-konsistenza mal-prijoritajiet tal-politika ta’ koeżjoni hija obbligu fil-proċess tal-ippjanar u l-iżvilupp tal-istrateġiji makroreġjonali, xi strateġiji makroreġjonali għandhom allinjament limitat mal-Aġenda 2030. |
| --- | --- |

7.1.

L-iżgurar li l-istrateġiji makroreġjonali jkunu konsistenti u allinjati mal-politika ta’ koeżjoni u mal-Aġenda 2030 hija prijorità biex jiġi żgurat li l-interessi speċifiċi ma jipprevalux fuq dawk komuni. Filwaqt li l-konsistenza mal-prijoritajiet tal-politika ta’ koeżjoni hija obbligu fil-proċess tal-ippjanar u l-iżvilupp tal-istrateġiji makroreġjonali, xi strateġiji makroreġjonali għandhom allinjament limitat mal-Aġenda 2030.

| 7.2. | Fir-rigward tal-konsistenza u l-komplementarjetà tal-istrateġiji makroreġjonali mal-Aġenda 2030, l-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tal-Baħar Baltiku bdiet issegwi trajettorja pożittiva, permezz tal-inizjattiva “Baltic 2030 – Bumps on the Road”. Minbarra l-identifikazzjoni tal-SDGs li huma l-aktar konsistenti mal-prijoritajiet tal-istrateġija makroreġjonali, din l-inizjattiva stabbiliet sistema effettiva biex tappoġġja l-ippjanar ta’ inizjattivi u l-kejl tal-prestazzjoni. |
| --- | --- |

7.2.

Fir-rigward tal-konsistenza u l-komplementarjetà tal-istrateġiji makroreġjonali mal-Aġenda 2030, l-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tal-Baħar Baltiku bdiet issegwi trajettorja pożittiva, permezz tal-inizjattiva “Baltic 2030 – Bumps on the Road”. Minbarra l-identifikazzjoni tal-SDGs li huma l-aktar konsistenti mal-prijoritajiet tal-istrateġija makroreġjonali, din l-inizjattiva stabbiliet sistema effettiva biex tappoġġja l-ippjanar ta’ inizjattivi u l-kejl tal-prestazzjoni.

| 7.3. | L-allinjament tal-istrateġiji makroreġjonali mal-objettivi tal-Aġenda 2030, u l-ħolqien ta’ komplementarjetà ma’ dawk tal-politika ta’ koeżjoni 2021-2027, huwa ċertament attività strateġika li biha l-inizjattivi makroreġjonali jistgħu jsiru aktar effettivi. Il-SDGs li ġejjin għandhom jitqiesu, bħala prijorità:
  3. Saħħa tajba u benesseri; 4. Edukazzjoni ta’ Kwalità; 5 Ugwaljanza bejn il-ġeneri; 7. Enerġija affordabbli u nadifa; 8. Xogħol deċenti u tkabbir ekonomiku; 9. Industrija, innovazzjoni u infrastruttura; 11. Bliet u komunitajiet sostenibbli; 12. Konsum u produzzjoni responsabbli; 13. Azzjoni klimatika; 14. Il-ħajja taħt l-ilma; 15. Il-ħajja fuq l-art
  . |
| --- | --- |

7.3.

L-allinjament tal-istrateġiji makroreġjonali mal-objettivi tal-Aġenda 2030, u l-ħolqien ta’ komplementarjetà ma’ dawk tal-politika ta’ koeżjoni 2021-2027, huwa ċertament attività strateġika li biha l-inizjattivi makroreġjonali jistgħu jsiru aktar effettivi. Il-SDGs li ġejjin għandhom jitqiesu, bħala prijorità:
  3. Saħħa tajba u benesseri; 4. Edukazzjoni ta’ Kwalità; 5 Ugwaljanza bejn il-ġeneri; 7. Enerġija affordabbli u nadifa; 8. Xogħol deċenti u tkabbir ekonomiku; 9. Industrija, innovazzjoni u infrastruttura; 11. Bliet u komunitajiet sostenibbli; 12. Konsum u produzzjoni responsabbli; 13. Azzjoni klimatika; 14. Il-ħajja taħt l-ilma; 15. Il-ħajja fuq l-art

| 7.3.1. | Madankollu, meta jitqies l-għadd kbir ta’ oqsma li għandhom jiġu indirizzati, kif ukoll ir-riżorsi disponibbli limitati, huwa rakkomandat livell raġonevoli ta’ prijoritizzazzjoni tal-kompiti bbażata fuq żewġ aspetti distintivi ewlenin:






  — | Sekwenzjar skont l-attwalità, l-urġenza u ż-żmien meħtieġ ta’ tħeħħija. |
| --- | --- | --- |

7.3.1.

Madankollu, meta jitqies l-għadd kbir ta’ oqsma li għandhom jiġu indirizzati, kif ukoll ir-riżorsi disponibbli limitati, huwa rakkomandat livell raġonevoli ta’ prijoritizzazzjoni tal-kompiti bbażata fuq żewġ aspetti distintivi ewlenin:

—

Sekwenzjar skont l-attwalità, l-urġenza u ż-żmien meħtieġ ta’ tħeħħija.

| — | Klassifikazzjoni skont l-aktar valur miżjud mistenni mill-approċċ makroreġjonali. |
| --- | --- |

—

Klassifikazzjoni skont l-aktar valur miżjud mistenni mill-approċċ makroreġjonali.

| 7.4. | Is-suċċess tal-istrateġiji makroreġjonali huwa marbut b’mod ċar mal-kapaċità tagħhom li jiżguraw li l-fondi tal-UE, nazzjonali, reġjonali u fondi pubbliċi u privati oħra jkunu jistgħu jiffinanzjaw il-prijoritajiet tal-istrateġiji makroreġjonali, billi jappoġġjaw il-proġetti. Huwa ċar li din il-prijorità jeħtieġ li tissaħħaħ permezz ta’ pjani komplementari u permezz ta’ sinerġiji bejn id-diversi opportunitajiet ta’ finanzjament, li jinkoraġġixxu, fejn possibbli, l-integrazzjoni ta’ finanzjament transnazzjonali u transfruntiera mal-finanzjament tal-gvern u dak reġjonali, inkluż permezz ta’ approċċ multisettorjali. |
| --- | --- |

7.4.

Is-suċċess tal-istrateġiji makroreġjonali huwa marbut b’mod ċar mal-kapaċità tagħhom li jiżguraw li l-fondi tal-UE, nazzjonali, reġjonali u fondi pubbliċi u privati oħra jkunu jistgħu jiffinanzjaw il-prijoritajiet tal-istrateġiji makroreġjonali, billi jappoġġjaw il-proġetti. Huwa ċar li din il-prijorità jeħtieġ li tissaħħaħ permezz ta’ pjani komplementari u permezz ta’ sinerġiji bejn id-diversi opportunitajiet ta’ finanzjament, li jinkoraġġixxu, fejn possibbli, l-integrazzjoni ta’ finanzjament transnazzjonali u transfruntiera mal-finanzjament tal-gvern u dak reġjonali, inkluż permezz ta’ approċċ multisettorjali.

| 7.5. | Id-direzzjoni li ttieħdet fl-istrateġiji makroreġjonali kollha, kif ukoll in-networks ta’ djalogu u ta’ kooperazzjoni, għandhom jiġu promossi bejn l-awtoritajiet ta’ ġestjoni tal-Fond Soċjali Ewropew (FSE), il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR), il-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR) u l-Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi, is-Sajd u l-Akkwakultura (FEMSA), sabiex jiġu identifikati l-problemi u l-opportunitajiet li jikkonċernaw suġġetti speċifiċi li jistgħu jiġu indirizzati permezz ta’ sorsi differenti ta’ finanzjament. |
| --- | --- |

7.5.

Id-direzzjoni li ttieħdet fl-istrateġiji makroreġjonali kollha, kif ukoll in-networks ta’ djalogu u ta’ kooperazzjoni, għandhom jiġu promossi bejn l-awtoritajiet ta’ ġestjoni tal-Fond Soċjali Ewropew (FSE), il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR), il-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR) u l-Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi, is-Sajd u l-Akkwakultura (FEMSA), sabiex jiġu identifikati l-problemi u l-opportunitajiet li jikkonċernaw suġġetti speċifiċi li jistgħu jiġu indirizzati permezz ta’ sorsi differenti ta’ finanzjament.

| 7.6. | Fl-aħħar nett, huwa kruċjali li fl-istrateġiji makroreġjonali jipparteċipaw b’mod ġenwin l-atturi ewlenin lokali li jixprunaw l-iżvilupp (SMEs, raggruppamenti industrijali eżistenti, banek lokali, intrapriżi soċjali, trade unions, akkademiċi, NGOs, u organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili oħra), u l-kumpaniji multinazzjonali u l-istituzzjonijiet u banek finanzjarji internazzjonali, peress li l-involviment tagħhom huwa kruċjali. Fil-kuntest tal-istrateġiji makroreġjonali, il-prinċipju tas-sħubija għandu jiġi implimentat bis-sħiħ bl-involviment kollu tal-partijiet interessati kkonċernati. |
| --- | --- |

7.6.

Fl-aħħar nett, huwa kruċjali li fl-istrateġiji makroreġjonali jipparteċipaw b’mod ġenwin l-atturi ewlenin lokali li jixprunaw l-iżvilupp (SMEs, raggruppamenti industrijali eżistenti, banek lokali, intrapriżi soċjali, trade unions, akkademiċi, NGOs, u organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili oħra), u l-kumpaniji multinazzjonali u l-istituzzjonijiet u banek finanzjarji internazzjonali, peress li l-involviment tagħhom huwa kruċjali. Fil-kuntest tal-istrateġiji makroreġjonali, il-prinċipju tas-sħubija għandu jiġi implimentat bis-sħiħ bl-involviment kollu tal-partijiet interessati kkonċernati.

| 7.6.1. | Għall-SMEs, il-problema tinkludi l-kapaċità limitata li tinkiseb l-informazzjoni rilevanti u n-nuqqas ta’ kapaċità teknika biex jintużaw l-opportunitajiet li jirriżultaw. L-iżvilupp ta’ raggruppamenti tat-tip “minn negozju għal negozju (B2B)” u “negozju u gvern” jista’ jkun mod biex tiġi indirizzata din il-kwistjoni. |
| --- | --- |

7.6.1.

Għall-SMEs, il-problema tinkludi l-kapaċità limitata li tinkiseb l-informazzjoni rilevanti u n-nuqqas ta’ kapaċità teknika biex jintużaw l-opportunitajiet li jirriżultaw. L-iżvilupp ta’ raggruppamenti tat-tip “minn negozju għal negozju (B2B)” u “negozju u gvern” jista’ jkun mod biex tiġi indirizzata din il-kwistjoni.

8.   Il-passi li jmiss

Il-passi li jmiss

| 8.1. | Il-futur għandu sfidi aktar iebsa għall-istrateġiji makroreġjonali; jekk ma jiġux indirizzati kif suppost fil-livell territorjali, malajr jistgħu jinbidlu fi problemi. Il-KESE huwa konxju tal-fatt li l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u l-imsieħba soċjali jaqdu rwol ewlieni biex jikkontribwixxu għat-titjib tal-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet, b’mod partikolari billi jqarrbu l-komunitajiet lokali u reġjonali lejn l-istrateġiji makroreġjonali u jħeġġu lill-Istati Membri, kif wkoll lill-Kummissjoni Ewropea, biex jinvolvu aktar lis-soċjetà ċivili u lill-imsieħba soċjali, biex jagħtu spinta lis-sens ta’ appartenenza għall-programmi. |
| --- | --- |

8.1.

Il-futur għandu sfidi aktar iebsa għall-istrateġiji makroreġjonali; jekk ma jiġux indirizzati kif suppost fil-livell territorjali, malajr jistgħu jinbidlu fi problemi. Il-KESE huwa konxju tal-fatt li l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u l-imsieħba soċjali jaqdu rwol ewlieni biex jikkontribwixxu għat-titjib tal-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet, b’mod partikolari billi jqarrbu l-komunitajiet lokali u reġjonali lejn l-istrateġiji makroreġjonali u jħeġġu lill-Istati Membri, kif wkoll lill-Kummissjoni Ewropea, biex jinvolvu aktar lis-soċjetà ċivili u lill-imsieħba soċjali, biex jagħtu spinta lis-sens ta’ appartenenza għall-programmi.

| 8.2. | Il-KESE jirrikonoxxi l-fatt li l-istrateġiji makroreġjonali jittrattaw kwistjonijiet li jeħtieġu kooperazzjoni f’diversi pajjiżi bbażata fuq approċċ ta’ governanza intersettorjali u f’diversi livelli. L-istrateġiji makroreġjonali għandhom isaħħu l-identità taż-żoni tagħhom billi jżidu r-responsabbiltà u l-involviment attiv taċ-ċittadini. Għalkemm in-natura “nonvinkolanti” tal-kooperazzjoni tal-istrateġiji makroreġjonali għandha titqies bħala vantaġġ peress li toffri soluzzjonijiet li ħafna drabi huma diffiċli li jinkisbu f’kuntesti aktar formalizzati b’interessi nazzjonali li jikkompetu bejniethom, fir-realtà dan mhuwiex il-każ. L-awtoritajiet nazzjonali u ċentralizzati huma responsabbli għall-implimentazzjoni tal-istrateġiji makroreġjonali, u dan iwassal għal proċeduri burokratiċi u kumplessi u fl-aħħar mill-aħħar jagħmel l-istrateġiji makroreġjonali inqas attraenti. |
| --- | --- |

8.2.

Il-KESE jirrikonoxxi l-fatt li l-istrateġiji makroreġjonali jittrattaw kwistjonijiet li jeħtieġu kooperazzjoni f’diversi pajjiżi bbażata fuq approċċ ta’ governanza intersettorjali u f’diversi livelli. L-istrateġiji makroreġjonali għandhom isaħħu l-identità taż-żoni tagħhom billi jżidu r-responsabbiltà u l-involviment attiv taċ-ċittadini. Għalkemm in-natura “nonvinkolanti” tal-kooperazzjoni tal-istrateġiji makroreġjonali għandha titqies bħala vantaġġ peress li toffri soluzzjonijiet li ħafna drabi huma diffiċli li jinkisbu f’kuntesti aktar formalizzati b’interessi nazzjonali li jikkompetu bejniethom, fir-realtà dan mhuwiex il-każ. L-awtoritajiet nazzjonali u ċentralizzati huma responsabbli għall-implimentazzjoni tal-istrateġiji makroreġjonali, u dan iwassal għal proċeduri burokratiċi u kumplessi u fl-aħħar mill-aħħar jagħmel l-istrateġiji makroreġjonali inqas attraenti.

| 8.3. | Il-KESE jilqa’ l-inizjattiva li jitwaqqaf djalogu istituzzjonali taċ-ċittadini bejn il-makroreġjuni, u jqis li tista’ tkun utli f’dan ir-rigward. Huwa importanti wkoll li l-KESE, id-dar tas-soċjetà ċivili organizzata, ikollu rwol aktar attiv u jkun parti mill-bord tat-tmexxija ta’ kull waħda mill-istrateġiji makroreġjonali. Għalhekk, is-sinerġiji u l-kollaborazzjonijiet jistgħu jsiru aktar effettivi. |
| --- | --- |

8.3.

Il-KESE jilqa’ l-inizjattiva li jitwaqqaf djalogu istituzzjonali taċ-ċittadini bejn il-makroreġjuni, u jqis li tista’ tkun utli f’dan ir-rigward. Huwa importanti wkoll li l-KESE, id-dar tas-soċjetà ċivili organizzata, ikollu rwol aktar attiv u jkun parti mill-bord tat-tmexxija ta’ kull waħda mill-istrateġiji makroreġjonali. Għalhekk, is-sinerġiji u l-kollaborazzjonijiet jistgħu jsiru aktar effettivi.

| 8.4. | Il-KESE jissuġġerixxi li jiġi kkunsidrat approċċ differenti fil-governanza tal-istrateġiji makroreġjonali. Peress li l-livell politiku huwa rrappreżentat mill-Ministri għall-Affarijiet Barranin, il-livell operattiv għandu jingħata spinta permezz ta’ kooperazzjoni msaħħa mal-Ministeri tal-Affarijiet tal-UE u l-Fondi tal-UE. Għall-implimentazzjoni tal-istrateġiji makroreġjonali huwa kruċjali wkoll l-involviment tal-awtoritajiet reġjonali billi jingħataw il-mezzi biex isaħħu l-kapaċità amministrattiva tagħhom. |
| --- | --- |

8.4.

Il-KESE jissuġġerixxi li jiġi kkunsidrat approċċ differenti fil-governanza tal-istrateġiji makroreġjonali. Peress li l-livell politiku huwa rrappreżentat mill-Ministri għall-Affarijiet Barranin, il-livell operattiv għandu jingħata spinta permezz ta’ kooperazzjoni msaħħa mal-Ministeri tal-Affarijiet tal-UE u l-Fondi tal-UE. Għall-implimentazzjoni tal-istrateġiji makroreġjonali huwa kruċjali wkoll l-involviment tal-awtoritajiet reġjonali billi jingħataw il-mezzi biex isaħħu l-kapaċità amministrattiva tagħhom.

| 8.5. | Il-KESE jemmen li għandu jkun hemm aktar interkonnessjoni bejn it-tranżizzjoni tal-enerġija/diġitali u d-dimensjoni soċjali tal-politika tal-UE. Peress li l-2023 hija s-Sena Ewropea tal-Ħiliet, għandha tingħata aktar attenzjoni lil kif it-tranżizzjoni tal-enerġija tista’ tinkiseb permezz tal-iżvilupp tal-ħiliet u l-kompetenzi tal-ħaddiema. |
| --- | --- |

8.5.

Il-KESE jemmen li għandu jkun hemm aktar interkonnessjoni bejn it-tranżizzjoni tal-enerġija/diġitali u d-dimensjoni soċjali tal-politika tal-UE. Peress li l-2023 hija s-Sena Ewropea tal-Ħiliet, għandha tingħata aktar attenzjoni lil kif it-tranżizzjoni tal-enerġija tista’ tinkiseb permezz tal-iżvilupp tal-ħiliet u l-kompetenzi tal-ħaddiema.

| 8.6. | Il-partijiet ikkonċernati tal-istrateġiji makroreġjonali huma mħeġġa jwettqu segwitu aktar mill-qrib, jistabbilixxu proġetti, programmi u azzjonijiet inqas astratti u aktar immirati b’punti tat-tluq u eżiti li jistgħu jitkejlu, u b’hekk jimmonitorjaw il-progress li jkun sar bejniethom. |
| --- | --- |

8.6.

Il-partijiet ikkonċernati tal-istrateġiji makroreġjonali huma mħeġġa jwettqu segwitu aktar mill-qrib, jistabbilixxu proġetti, programmi u azzjonijiet inqas astratti u aktar immirati b’punti tat-tluq u eżiti li jistgħu jitkejlu, u b’hekk jimmonitorjaw il-progress li jkun sar bejniethom.

| 8.7. | Il-KESE jinnota li l-Kummissjoni Ewropea għamlet sforzi konsiderevoli biex tgħolli l-profil tal-istrateġiji makroreġjonali. Madankollu, komunikazzjoni aħjar ma tiddependix minn attur ewlieni wieħed biss, iżda tiddependi wkoll mill-Istati Membri u l-istrateġiji makroreġjonali. F’dan ir-rigward, il-KESE jista’ jgħin permezz tal-involviment tas-soċjetà ċivili u l-imsieħba soċjali, li jista’ jkun kruċjali. |
| --- | --- |

8.7.

Il-KESE jinnota li l-Kummissjoni Ewropea għamlet sforzi konsiderevoli biex tgħolli l-profil tal-istrateġiji makroreġjonali. Madankollu, komunikazzjoni aħjar ma tiddependix minn attur ewlieni wieħed biss, iżda tiddependi wkoll mill-Istati Membri u l-istrateġiji makroreġjonali. F’dan ir-rigward, il-KESE jista’ jgħin permezz tal-involviment tas-soċjetà ċivili u l-imsieħba soċjali, li jista’ jkun kruċjali.

| 8.8. | Il-KESE jemmen li l-istrateġiji makroreġjonali jaqdu rwol importanti fil-koeżjoni soċjali, territorjali u ekonomika tar-reġjuni, iżda jikkontribwixxu wkoll għall-integrazzjoni Ewropea tal-pajjiżi ġirien. F’dan il-kuntest, jeħtieġ li jkun hemm aktar enfasi fuq it-trasformazzjoni tal-istrateġiji makroreġjonali sabiex ikunu jistgħu jsiru mexxejja għall-bidla, jispiraw il-fiduċja u jippromovu l-valuri Ewropej. Barra minn hekk, għandhom jissaħħu s-sostenibbiltà, il-kontinwità u l-interrelazzjoni ta’ inizjattivi u proġetti transreġjonali u transfruntiera. F’dan ir-rigward, tipi oħra ta’ kooperazzjoni transreġjonali u transfruntiera istituzzjonalizzata bħar-REKT u l-Ewroreġjuni għandhom jintużaw b’mod komprensiv, b’konformità mal-kamp ta’ applikazzjoni tal-istrateġiji makroreġjonali. |
| --- | --- |

8.8.

Il-KESE jemmen li l-istrateġiji makroreġjonali jaqdu rwol importanti fil-koeżjoni soċjali, territorjali u ekonomika tar-reġjuni, iżda jikkontribwixxu wkoll għall-integrazzjoni Ewropea tal-pajjiżi ġirien. F’dan il-kuntest, jeħtieġ li jkun hemm aktar enfasi fuq it-trasformazzjoni tal-istrateġiji makroreġjonali sabiex ikunu jistgħu jsiru mexxejja għall-bidla, jispiraw il-fiduċja u jippromovu l-valuri Ewropej. Barra minn hekk, għandhom jissaħħu s-sostenibbiltà, il-kontinwità u l-interrelazzjoni ta’ inizjattivi u proġetti transreġjonali u transfruntiera. F’dan ir-rigward, tipi oħra ta’ kooperazzjoni transreġjonali u transfruntiera istituzzjonalizzata bħar-REKT u l-Ewroreġjuni għandhom jintużaw b’mod komprensiv, b’konformità mal-kamp ta’ applikazzjoni tal-istrateġiji makroreġjonali.

| 8.9. | F’termini tal-ambjent, se jkun kruċjali li tingħata spinta lill-kapaċità operattiva tal-istrateġiji makroreġjonali biex jappoġġjaw il-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima, u jipprovdu lis-soċjetà ċivili b’għodod utli biex jindirizzaw ir-riskji u jadottaw stili ta’ ħajja sostenibbli. |
| --- | --- |

8.9.

F’termini tal-ambjent, se jkun kruċjali li tingħata spinta lill-kapaċità operattiva tal-istrateġiji makroreġjonali biex jappoġġjaw il-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima, u jipprovdu lis-soċjetà ċivili b’għodod utli biex jindirizzaw ir-riskji u jadottaw stili ta’ ħajja sostenibbli.

| 8.10. | Fir-rigward tal-ekonomija, l-appoġġ għal bidla fil-mudell ekonomiku fil-livell territorjali u lokali, bl-għan li jitnaqqas il-konsum tar-riżorsi naturali u tal-materja prima, se jkun prijorità. Se jkun meħtieġ li tiġi appoġġjata t-tranżizzjoni lejn inizjattivi għal emissjonijiet żero, il-mobbiltà sostenibbli, l-ekonomija ċirkolari, it-turiżmu sostenibbli u t-tisħiħ tal-ekonomija lokali. |
| --- | --- |

8.10.

Fir-rigward tal-ekonomija, l-appoġġ għal bidla fil-mudell ekonomiku fil-livell territorjali u lokali, bl-għan li jitnaqqas il-konsum tar-riżorsi naturali u tal-materja prima, se jkun prijorità. Se jkun meħtieġ li tiġi appoġġjata t-tranżizzjoni lejn inizjattivi għal emissjonijiet żero, il-mobbiltà sostenibbli, l-ekonomija ċirkolari, it-turiżmu sostenibbli u t-tisħiħ tal-ekonomija lokali.

| 8.11. | Sabiex l-innovazzjonijiet teknoloġiċi bħad-diġitalizzazzjoni, ir-robotizzazzjoni u l-bijoteknoloġija jiġu promossi u jsiru disponibbli għal kulħadd, hemm bżonn ta’ titjib tal-ħiliet, aktar investimenti f’infrastruttura diġitali sikura u sostenibbli, u inizjattivi ta’ appoġġ għan-negozji, l-amministrazzjoni pubblika u ċ-ċittadini, speċjalment fid-dawl tad-diġitalizzazzjoni tas-servizzi pubbliċi. |
| --- | --- |

8.11.

Sabiex l-innovazzjonijiet teknoloġiċi bħad-diġitalizzazzjoni, ir-robotizzazzjoni u l-bijoteknoloġija jiġu promossi u jsiru disponibbli għal kulħadd, hemm bżonn ta’ titjib tal-ħiliet, aktar investimenti f’infrastruttura diġitali sikura u sostenibbli, u inizjattivi ta’ appoġġ għan-negozji, l-amministrazzjoni pubblika u ċ-ċittadini, speċjalment fid-dawl tad-diġitalizzazzjoni tas-servizzi pubbliċi.

| 8.12. | Ix-xejriet demografiċi u soċjali jsaħħu lil xulxin. Il-popolazzjonijiet li qed jixjieħu, kif ukoll il-migrazzjoni interna u intra-Ewropea, it-tnaqqis fir-rata tat-twelid u t-tnaqqis fil-familji, joħolqu sfidi għas-sistemi ta’ protezzjoni soċjali u għall-iżvilupp lokali u reġjonali. Dawn ix-xejriet demografiċi għandhom implikazzjonijiet soċjali serji, inkluża ż-żieda fl-esklużjoni soċjali u l-inugwaljanzi, kif ukoll implikazzjonijiet ekonomiċi, inkluż nuqqas ta’ ħaddiema f’setturi li jirrikjedu ħafna ħaddiema bħat-turiżmu. L-enfasi aktar qawwija fuq il-kwalità tal-ħajja, ix-xogħol deċenti, il-benesseri u l-involviment taż-żgħażagħ hija sfida oħra ta’ importanza primarja. |
| --- | --- |

8.12.

Ix-xejriet demografiċi u soċjali jsaħħu lil xulxin. Il-popolazzjonijiet li qed jixjieħu, kif ukoll il-migrazzjoni interna u intra-Ewropea, it-tnaqqis fir-rata tat-twelid u t-tnaqqis fil-familji, joħolqu sfidi għas-sistemi ta’ protezzjoni soċjali u għall-iżvilupp lokali u reġjonali. Dawn ix-xejriet demografiċi għandhom implikazzjonijiet soċjali serji, inkluża ż-żieda fl-esklużjoni soċjali u l-inugwaljanzi, kif ukoll implikazzjonijiet ekonomiċi, inkluż nuqqas ta’ ħaddiema f’setturi li jirrikjedu ħafna ħaddiema bħat-turiżmu. L-enfasi aktar qawwija fuq il-kwalità tal-ħajja, ix-xogħol deċenti, il-benesseri u l-involviment taż-żgħażagħ hija sfida oħra ta’ importanza primarja.

| 8.13. | Bl-approvazzjoni tar-Rapport dwar ir-rwol tal-politika ta’ koeżjoni fl-indirizzar tal-isfidi ambjentali multidimensjonali fil-baċir tal-Mediterran (2022/2059 (INI) mill-Kumitat għall-Iżvilupp Reġjonali tal-Parlament Ewropew, il-KESE jemmen u jittama li l-kundizzjonijiet għall-implimentazzjoni ta’ strateġija makroreġjonali jimmaturaw ukoll fir-reġjuni tal-Punent tal-Mediterran. |
| --- | --- |

8.13.

Bl-approvazzjoni tar-Rapport dwar ir-rwol tal-politika ta’ koeżjoni fl-indirizzar tal-isfidi ambjentali multidimensjonali fil-baċir tal-Mediterran (2022/2059 (INI) mill-Kumitat għall-Iżvilupp Reġjonali tal-Parlament Ewropew, il-KESE jemmen u jittama li l-kundizzjonijiet għall-implimentazzjoni ta’ strateġija makroreġjonali jimmaturaw ukoll fir-reġjuni tal-Punent tal-Mediterran.

Brussell, l-14 ta’ Ġunju 2023.

Oliver RÖPKE

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  
  ĠU C 282, 20.8.2019, p. 14.

1

(2)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew “Lejn konverġenza ekonomika u kompetittività aħjar fil-makroreġjuni, bħall-Istrateġija Ewropea għar-Reġjun tad-Danubju — ir-rwol tar-raggruppamenti transnazzjonali” (opinjoni esploratorja) (ĠU C 282, 20.8.2019, p. 14).

2

(3)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew “Lejn konverġenza ekonomika u kompetittività aħjar fil-makroreġjuni, bħall-Istrateġija Ewropea għar-Reġjun tad-Danubju — ir-rwol tar-raggruppamenti transnazzjonali” (opinjoni esploratorja) (ĠU C 282, 20.8.2019, p. 14).

3

---

| 18.8.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 293/100 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 293/100

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-“Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni: L-isfruttar tat-talent fir-reġjuni tal-Ewropa”

(COM(2023) 32 final)

(2023/C 293/15)

| Relatur: | Tatjana BABRAUSKIENĖ |
| --- | --- |

Relatur:

Tatjana BABRAUSKIENĖ

Tatjana BABRAUSKIENĖ

| Konsultazzjoni | Kummissjoni Ewropea, 8.3.2023 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 30.5.2023 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 14.6.2023 |
| Sessjoni plenarja Nru | 579 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 181/0/3 |

Konsultazzjoni

Kummissjoni Ewropea, 8.3.2023

Bażi legali

Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali

Adozzjoni fis-sezzjoni

30.5.2023

Adozzjoni fil-plenarja

14.6.2023

Sessjoni plenarja Nru

579

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

181/0/3

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jilqa’ l-fatt li l-komunikazzjoni dwar L-isfruttar tat-talent fir-reġjuni tal-Ewropa (1) timpenja ruħha li tappoġġja t-tfassil u l-implimentazzjoni ta’ strateġiji reġjonali u territorjali mmirati li huma bbażati fuq is-sitwazzjoni u l-assi speċifiċi tar-reġjuni, u li timplimenta b’mod ambizzjuż il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali u l-viżjoni fit-tul għaż-żoni rurali tal-UE, flimkien ma’ użu mmirat tal-fondi eżistenti tal-UE, bil-għan li l-użu tagħhom jiġi adattat għax-xejriet demografiċi esperjenzati fl-UE. Hija għandha tpoġġi wkoll is-suq tax-xogħol ta’ kwalità tajba fil-qalba tal-miżuri ta’ politika identifikati, li jkopru politiki inklużivi tas-suq tax-xogħol, appoġġ lill-ħaddiema, ambjenti attraenti tan-negozju, mobbiltà ġusta, koeżjoni soċjali, servizzi essenzjali, u aċċess għal taħriġ ta’ kwalità tajba u żvilupp tal-ħiliet bil-għan li tingħata spinta lill-kompetittività Ewropea. |
| --- | --- |

1.1.

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jilqa’ l-fatt li l-komunikazzjoni dwar L-isfruttar tat-talent fir-reġjuni tal-Ewropa

1

| 1.2. | Il-KESE jirrimarka li l-aspett fundamentali tal-integrazzjoni Ewropea – il-libertà tal-moviment – jeħtieġ li jiġi żgurat għal kulħadd fl-UE, filwaqt li ssir enfasi fuq approċċ fit-tul u olistiku għall-iżvilupp reġjonali u l-integrazzjoni fis-suq tax-xogħol. Il-libertà tal-moviment tal-persuni fis-suq tax-xogħol Ewropew jeħtieġ ukoll li tiġi protetta; trid tibqa’ għażla u opportunità, aktar milli pressjoni li tafgħas fuq dawk li jiffaċċjaw nuqqas ta’ prospetti jew opportunitajiet fir-reġjun tagħhom stess, minħabba raġunijiet soċjoekonomiċi. |
| --- | --- |

1.2.

Il-KESE jirrimarka li l-aspett fundamentali tal-integrazzjoni Ewropea – il-libertà tal-moviment – jeħtieġ li jiġi żgurat għal kulħadd fl-UE, filwaqt li ssir enfasi fuq approċċ fit-tul u olistiku għall-iżvilupp reġjonali u l-integrazzjoni fis-suq tax-xogħol. Il-libertà tal-moviment tal-persuni fis-suq tax-xogħol Ewropew jeħtieġ ukoll li tiġi protetta; trid tibqa’ għażla u opportunità, aktar milli pressjoni li tafgħas fuq dawk li jiffaċċjaw nuqqas ta’ prospetti jew opportunitajiet fir-reġjun tagħhom stess, minħabba raġunijiet soċjoekonomiċi.

| 1.3. | Il-KESE jenfasizza li sabiex jiġu indirizzati aħjar in-nuqqasijiet ta’ ħaddiema u ħiliet, huma meħtieġa soluzzjonijiet fit-tul biex jiġi appoġġjat l-iżvilupp reġjonali, bħal infrastruttura aħjar, riżorsi sostenibbli, kwalità mtejba tal-impjiegi, appoġġ effettiv għal dawk barra mill-edukazzjoni, impjieg jew taħriġ u għal dawk qiegħda, appoġġ immirat għall-integrazzjoni ġusta ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi fis-suq tax-xogħol, aċċess għal servizzi pubbliċi ta’ kwalità, inkluż aċċess għal edukazzjoni pubblika u tagħlim tul il-ħajja ta’ kwalità għolja u inklużivi, u aċċess għal titjib tal-ħiliet u taħriġ mill-ġdid ta’ kwalità u inklużivi għall-ħaddiema kollha, kif ukoll l-involviment tat-trade unions u tal-impjegaturi fit-tbassir tal-ħiliet, filwaqt li jiġu identifikati l-ħtiġijiet tal-ħiliet fir-reġjuni u jiġi pprovdut l-iżvilupp tal-ħiliet. |
| --- | --- |

1.3.

Il-KESE jenfasizza li sabiex jiġu indirizzati aħjar in-nuqqasijiet ta’ ħaddiema u ħiliet, huma meħtieġa soluzzjonijiet fit-tul biex jiġi appoġġjat l-iżvilupp reġjonali, bħal infrastruttura aħjar, riżorsi sostenibbli, kwalità mtejba tal-impjiegi, appoġġ effettiv għal dawk barra mill-edukazzjoni, impjieg jew taħriġ u għal dawk qiegħda, appoġġ immirat għall-integrazzjoni ġusta ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi fis-suq tax-xogħol, aċċess għal servizzi pubbliċi ta’ kwalità, inkluż aċċess għal edukazzjoni pubblika u tagħlim tul il-ħajja ta’ kwalità għolja u inklużivi, u aċċess għal titjib tal-ħiliet u taħriġ mill-ġdid ta’ kwalità u inklużivi għall-ħaddiema kollha, kif ukoll l-involviment tat-trade unions u tal-impjegaturi fit-tbassir tal-ħiliet, filwaqt li jiġu identifikati l-ħtiġijiet tal-ħiliet fir-reġjuni u jiġi pprovdut l-iżvilupp tal-ħiliet.

| 1.4. | Il-KESE jilqa’ l-użu ta’ għadd ta’ għodod ta’ finanzjament tal-UE taħt il-politika ta’ koeżjoni (il-FEŻR, il-FSE+, il-Fond ta’ Koeżjoni u l-Fond għal Tranżizzjoni Ġusta) għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2021-2027 bl-għan li jitnaqqsu d-disparitajiet reġjonali u jiġi implimentat il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali. Il-KESE jappella għal komplementarjetà u koordinazzjoni aktar b’saħħithom fost il-fondi għall-irkupru, ir-reżiljenza u l-koeżjoni tal-UE, inkluż il-Fond għal Tranżizzjoni Ġusta, bl-għan li jiġi żgurat li l-fondi jintużaw biex jistimulaw il-ħolqien tal-impjiegi, joħolqu opportunitajiet ta’ impjieg ta’ kwalità, u jiżguraw progress fl-infrastruttura materjali, b’hekk jitnaqqsu d-distakki soċjoekonomiċi u jitnaqqas id-distakk fl-iżvilupp bejn ir-reġjuni tal-UE. Il-kooperazzjoni transfruntiera, appoġġjata mill-programmi Interreg, tikkontribwixxi biex tiżdied l-attraenza tar-reġjuni tal-fruntiera u programmi bħal dawn għandhom jiġu appoġġjati aktar. |
| --- | --- |

1.4.

Il-KESE jilqa’ l-użu ta’ għadd ta’ għodod ta’ finanzjament tal-UE taħt il-politika ta’ koeżjoni (il-FEŻR, il-FSE+, il-Fond ta’ Koeżjoni u l-Fond għal Tranżizzjoni Ġusta) għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2021-2027 bl-għan li jitnaqqsu d-disparitajiet reġjonali u jiġi implimentat il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali. Il-KESE jappella għal komplementarjetà u koordinazzjoni aktar b’saħħithom fost il-fondi għall-irkupru, ir-reżiljenza u l-koeżjoni tal-UE, inkluż il-Fond għal Tranżizzjoni Ġusta, bl-għan li jiġi żgurat li l-fondi jintużaw biex jistimulaw il-ħolqien tal-impjiegi, joħolqu opportunitajiet ta’ impjieg ta’ kwalità, u jiżguraw progress fl-infrastruttura materjali, b’hekk jitnaqqsu d-distakki soċjoekonomiċi u jitnaqqas id-distakk fl-iżvilupp bejn ir-reġjuni tal-UE. Il-kooperazzjoni transfruntiera, appoġġjata mill-programmi Interreg, tikkontribwixxi biex tiżdied l-attraenza tar-reġjuni tal-fruntiera u programmi bħal dawn għandhom jiġu appoġġjati aktar.

| 1.5. | Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Membri jistabbilixxu politiki ta’ koeżjoni u fondi tal-UE biex jappoġġjaw it-tiswir ta’ tranżizzjonijiet fis-suq tax-xogħol b’mod li l-ebda ħaddiem jew reġjun ma jitħalla jibqa’ lura. Huwa essenzjali li jiġu żgurati kundizzjonijiet attraenti għall-kumpaniji, filwaqt li tiġi rikonoxxuta l-ħtieġa għal investiment mill-kumpaniji fl-innovazzjoni u l-kompetittività u li jadattaw għall-ħtiġijiet li qed jinbidlu. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Membri jqisu dawn il-punti fir-rieżami ta’ nofs it-terminu tal-QFP. |
| --- | --- |

1.5.

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Membri jistabbilixxu politiki ta’ koeżjoni u fondi tal-UE biex jappoġġjaw it-tiswir ta’ tranżizzjonijiet fis-suq tax-xogħol b’mod li l-ebda ħaddiem jew reġjun ma jitħalla jibqa’ lura. Huwa essenzjali li jiġu żgurati kundizzjonijiet attraenti għall-kumpaniji, filwaqt li tiġi rikonoxxuta l-ħtieġa għal investiment mill-kumpaniji fl-innovazzjoni u l-kompetittività u li jadattaw għall-ħtiġijiet li qed jinbidlu. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Membri jqisu dawn il-punti fir-rieżami ta’ nofs it-terminu tal-QFP.

| 1.6. | Sabiex tiġi żgurata l-allokazzjoni ġusta tal-Fond ta’ Koeżjoni għal żvilupp reġjonali effettiv u ta’ kwalità, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Membri jibdew diskussjonijiet dwar il-proċessi li jmiss li jappoġġjaw lill-QFP fir-rigward tal-iżgurar tal-evalwazzjoni tal-ħtiġijiet u l-fondi fil-livell tal-UE u t-twettiq ta’ żvilupp reġjonali effettiv u ħolqien ta’ impjiegi attivi. |
| --- | --- |

1.6.

Sabiex tiġi żgurata l-allokazzjoni ġusta tal-Fond ta’ Koeżjoni għal żvilupp reġjonali effettiv u ta’ kwalità, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Membri jibdew diskussjonijiet dwar il-proċessi li jmiss li jappoġġjaw lill-QFP fir-rigward tal-iżgurar tal-evalwazzjoni tal-ħtiġijiet u l-fondi fil-livell tal-UE u t-twettiq ta’ żvilupp reġjonali effettiv u ħolqien ta’ impjiegi attivi.

| 1.7. | Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Membri jiżguraw li l-politiki Ewropej dwar is-suq tax-xogħol u l-koeżjoni jkunu bbażati fuq investiment sostenibbli f’impjiegi ta’ kwalità, aċċess għal taħriġ u servizzi essenzjali, djalogu soċjali, u negozjar kollettiv, f’konformità mar-rispett għall-awtonomija tal-imsieħba soċjali u mas-sistemi nazzjonali tar-relazzjonijiet industrijali. |
| --- | --- |

1.7.

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Membri jiżguraw li l-politiki Ewropej dwar is-suq tax-xogħol u l-koeżjoni jkunu bbażati fuq investiment sostenibbli f’impjiegi ta’ kwalità, aċċess għal taħriġ u servizzi essenzjali, djalogu soċjali, u negozjar kollettiv, f’konformità mar-rispett għall-awtonomija tal-imsieħba soċjali u mas-sistemi nazzjonali tar-relazzjonijiet industrijali.

| 1.8. | Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Membri jirrispettaw id-drittijiet tal-bnidem u jiġġieldu b’mod effettiv kontra l-korruzzjoni, u b’hekk jirrispettaw l-istat tad-dritt – li għandu rwol ewlieni biex ir-reġjuni jsiru attraenti għall-atturi fis-suq tax-xogħol – u jiżguraw monitoraġġ aħjar tal-użu effettiv tal-fondi tal-UE, speċjalment dawk deċentralizzati, permezz tal-awditi mill-Kummissjoni Ewropea. |
| --- | --- |

1.8.

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Membri jirrispettaw id-drittijiet tal-bnidem u jiġġieldu b’mod effettiv kontra l-korruzzjoni, u b’hekk jirrispettaw l-istat tad-dritt – li għandu rwol ewlieni biex ir-reġjuni jsiru attraenti għall-atturi fis-suq tax-xogħol – u jiżguraw monitoraġġ aħjar tal-użu effettiv tal-fondi tal-UE, speċjalment dawk deċentralizzati, permezz tal-awditi mill-Kummissjoni Ewropea.

| 1.9. | Il-KESE jappella għal djalogu soċjali effiċjenti u parteċipazzjoni effettiva tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fil-kwistjonijiet kollha relatati ma’ din l-istrateġija biex jinkiseb żvilupp reġjonali ta’ kwalità tajba li jissodisfa l-ħtiġijiet ta’ dawk li jgħixu fir-reġjuni kkonċernati u li jixtiequ jgħixu fihom, u l-ħtiġijiet tal-kumpaniji, speċjalment fir-rigward tal-allokazzjoni effettiva tal-fond tal-FSE+ għall-ġlieda kontra l-qgħad fost iż-żgħażagħ. |
| --- | --- |

1.9.

Il-KESE jappella għal djalogu soċjali effiċjenti u parteċipazzjoni effettiva tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fil-kwistjonijiet kollha relatati ma’ din l-istrateġija biex jinkiseb żvilupp reġjonali ta’ kwalità tajba li jissodisfa l-ħtiġijiet ta’ dawk li jgħixu fir-reġjuni kkonċernati u li jixtiequ jgħixu fihom, u l-ħtiġijiet tal-kumpaniji, speċjalment fir-rigward tal-allokazzjoni effettiva tal-fond tal-FSE+ għall-ġlieda kontra l-qgħad fost iż-żgħażagħ.

| 1.10. | Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li tiġi żgurata governanza demokratika fil-politiki tal-iżvilupp reġjonali, u kooperazzjoni mill-qrib fost l-awtoritajiet reġjonali, l-organizzazzjonijiet tal-imsieħba soċjali, is-servizzi tal-impjiegi, u l-fornituri tal-edukazzjoni u t-taħriġ fir-reġjuni. Id-djalogu soċjali jeħtieġ li jintuża b’mod effettiv sabiex il-kumpaniji jiġu attirati lejn ir-reġjuni żvantaġġati u jiġu żgurati impjiegi ta’ kwalità; pagi tajbin; is-sigurtà tal-impjieg permezz ta’ impjieg standard u aċċess għall-protezzjoni soċjali; opportunitajiet ta’ tagħlim tul il-ħajja; kundizzjonijiet tax-xogħol tajbin f’postijiet tax-xogħol sikuri u tajbin għas-saħħa; ħin tax-xogħol raġonevoli b’bilanċ tajjeb bejn ix-xogħol u l-ħajja privata; u d-drittijiet ta’ rappreżentanza u negozjar tat-trade unions. |
| --- | --- |

1.10.

Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li tiġi żgurata governanza demokratika fil-politiki tal-iżvilupp reġjonali, u kooperazzjoni mill-qrib fost l-awtoritajiet reġjonali, l-organizzazzjonijiet tal-imsieħba soċjali, is-servizzi tal-impjiegi, u l-fornituri tal-edukazzjoni u t-taħriġ fir-reġjuni. Id-djalogu soċjali jeħtieġ li jintuża b’mod effettiv sabiex il-kumpaniji jiġu attirati lejn ir-reġjuni żvantaġġati u jiġu żgurati impjiegi ta’ kwalità; pagi tajbin; is-sigurtà tal-impjieg permezz ta’ impjieg standard u aċċess għall-protezzjoni soċjali; opportunitajiet ta’ tagħlim tul il-ħajja; kundizzjonijiet tax-xogħol tajbin f’postijiet tax-xogħol sikuri u tajbin għas-saħħa; ħin tax-xogħol raġonevoli b’bilanċ tajjeb bejn ix-xogħol u l-ħajja privata; u d-drittijiet ta’ rappreżentanza u negozjar tat-trade unions.

| 1.11. | Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea tuża s-Semestru Ewropew u t-Tabella ta’ Valutazzjoni Soċjali tal-UE bħala għodod biex tipprovdi rakkomandazzjonijiet immirati lill-Istati Membri biex jiġġieldu l-inugwaljanzi reġjonali. |
| --- | --- |

1.11.

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea tuża s-Semestru Ewropew u t-Tabella ta’ Valutazzjoni Soċjali tal-UE bħala għodod biex tipprovdi rakkomandazzjonijiet immirati lill-Istati Membri biex jiġġieldu l-inugwaljanzi reġjonali.

| 1.12. | Il-KESE jistieden lill-Istati Membri jiżguraw li l-politiki tagħhom dwar l-adattament għat-tibdil fil-klima u t-tnaqqis tar-riskju ta’ diżastri, skont il-Liġi Ewropea dwar il-Klima u l-Mekkaniżmu tal-UE għall-Protezzjoni Ċivili, appoġġjati mill-Pjan Industrijali tal-Patt Ekoloġiku (2), jipprovdu appoġġ effettiv lir-reġjuni (3), u jinvolvu lill-imsieħba soċjali u lis-soċjetà ċivili f’valutazzjonijiet regolari tal-impatt soċjoekonomiku biex jiġu antiċipati l-bidliet u jinħolqu opportunitajiet ta’ impjieg alternattivi f’dawk ir-reġjuni u s-setturi li se jiġu affettwati minn dawn il-bidliet. |
| --- | --- |

1.12.

Il-KESE jistieden lill-Istati Membri jiżguraw li l-politiki tagħhom dwar l-adattament għat-tibdil fil-klima u t-tnaqqis tar-riskju ta’ diżastri, skont il-Liġi Ewropea dwar il-Klima u l-Mekkaniżmu tal-UE għall-Protezzjoni Ċivili, appoġġjati mill-Pjan Industrijali tal-Patt Ekoloġiku (2

3

| 1.13. | Il-KESE jistieden lill-Istati Membri jiżguraw l-implimentazzjoni effettiva tad-Direttiva tal-UE dwar pagi minimi adegwati u r-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar l-aċċess għall-protezzjoni soċjali għall-ħaddiema u għall-persuni li jaħdmu għal rashom (2019) (4), u jtejbu l-kundizzjonijiet tax-xogħol u l-pagi billi jżidu l-kopertura tan-negozjar kollettiv, u jiżguraw aċċess ugwali għall-protezzjoni soċjali irrispettivament mill-istatus tal-impjieg, li għandhom rwol ewlieni biex ir-reġjuni jsiru attraenti għall-ħaddiema fil-livelli kollha tal-ħiliet b’impjiegi u salarji attraenti. |
| --- | --- |

1.13.

Il-KESE jistieden lill-Istati Membri jiżguraw l-implimentazzjoni effettiva tad-Direttiva tal-UE dwar pagi minimi adegwati u r-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar l-aċċess għall-protezzjoni soċjali għall-ħaddiema u għall-persuni li jaħdmu għal rashom (2019) (4

| 1.14. | Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li l-gvernijiet, l-awtoritajiet lokali u reġjonali, is-servizzi soċjali, il-kumpaniji u t-trade unions jaħdmu flimkien fil-qafas tad-djalogu soċjali biex jipprovdu soluzzjonijiet effettivi għall-ħaddiema fir-rigward tal-ħtiġijiet tagħhom bħala ġenituri u ta’ indukrar billi jiżguraw servizzi ta’ kwalità u inklużivi għall-indukrar tat-tfal u l-kura fit-tul (5). |
| --- | --- |

1.14.

Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li l-gvernijiet, l-awtoritajiet lokali u reġjonali, is-servizzi soċjali, il-kumpaniji u t-trade unions jaħdmu flimkien fil-qafas tad-djalogu soċjali biex jipprovdu soluzzjonijiet effettivi għall-ħaddiema fir-rigward tal-ħtiġijiet tagħhom bħala ġenituri u ta’ indukrar billi jiżguraw servizzi ta’ kwalità u inklużivi għall-indukrar tat-tfal u l-kura fit-tul (5

| 1.15. | Il-KESE jenfasizza r-rwol importanti li jista’ jkollha l-Pjattaforma Ewropea li tindirizza x-xogħol mhux iddikjarat fl-ambitu tal-Awtorità Ewropea tax-Xogħol (ELA), fil-promozzjoni tat-trasformazzjoni tax-xogħol mhux iddikjarat f’impjiegi deċenti ddikjarati, u b’hekk tikkontribwixxi wkoll għall-iżvilupp reġjonali billi tissaħħaħ il-bażi tat-taxxa u jitttejjeb l-aċċess tal-ħaddiema għall-protezzjoni soċjali. |
| --- | --- |

1.15.

Il-KESE jenfasizza r-rwol importanti li jista’ jkollha l-Pjattaforma Ewropea li tindirizza x-xogħol mhux iddikjarat fl-ambitu tal-Awtorità Ewropea tax-Xogħol (ELA), fil-promozzjoni tat-trasformazzjoni tax-xogħol mhux iddikjarat f’impjiegi deċenti ddikjarati, u b’hekk tikkontribwixxi wkoll għall-iżvilupp reġjonali billi tissaħħaħ il-bażi tat-taxxa u jitttejjeb l-aċċess tal-ħaddiema għall-protezzjoni soċjali.

| 1.16. | Il-KESE jirrimarka li l-kopertura effettiva tal-protezzjoni soċjali u l-koordinazzjoni tas-sigurtà soċjali huma kruċjali biex jiġi żgurat it-trattament ugwali tal-ħaddiema mobbli. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea ttejjeb l-għodod tagħha biex tappoġġja aħjar l-impjegabbiltà fir-reġjuni. |
| --- | --- |

1.16.

Il-KESE jirrimarka li l-kopertura effettiva tal-protezzjoni soċjali u l-koordinazzjoni tas-sigurtà soċjali huma kruċjali biex jiġi żgurat it-trattament ugwali tal-ħaddiema mobbli. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea ttejjeb l-għodod tagħha biex tappoġġja aħjar l-impjegabbiltà fir-reġjuni.

| 1.17. | Il-KESE jistieden lill-Istati Membri jiżviluppaw politiki dwar il-ħiliet u t-tagħlim tul il-ħajja għall-iżvilupp reġjonali flimkien ma’ investiment u miżuri ta’ politika komplementari biex itejbu l-kwalità tal-edukazzjoni u t-taħriġ u l-aċċess għalihom għal kulħadd, iħejju lin-nies għall-ħajja u s-suq tax-xogħol, u jtejbu l-attraenza tar-reġjuni għall-istudenti, għall-ħaddiema u n-negozji. Gwida ta’ kwalità għolja dwar il-karriera u t-tagħlim tul il-ħajja għandha tkun disponibbli għal kulħadd fl-Ewropa, li tipprovdi informazzjoni affidabbli dwar impjiegi reġjonali u possibbiltajiet ta’ tagħlim. |
| --- | --- |

1.17.

Il-KESE jistieden lill-Istati Membri jiżviluppaw politiki dwar il-ħiliet u t-tagħlim tul il-ħajja għall-iżvilupp reġjonali flimkien ma’ investiment u miżuri ta’ politika komplementari biex itejbu l-kwalità tal-edukazzjoni u t-taħriġ u l-aċċess għalihom għal kulħadd, iħejju lin-nies għall-ħajja u s-suq tax-xogħol, u jtejbu l-attraenza tar-reġjuni għall-istudenti, għall-ħaddiema u n-negozji. Gwida ta’ kwalità għolja dwar il-karriera u t-tagħlim tul il-ħajja għandha tkun disponibbli għal kulħadd fl-Ewropa, li tipprovdi informazzjoni affidabbli dwar impjiegi reġjonali u possibbiltajiet ta’ tagħlim.

| 1.18. | Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li jiġi żgurat aċċess ugwali għal servizzi pubbliċi ta’ kwalità (bħal kura fit-tul, akkomodazzjoni affordabbli u servizzi kulturali, trasport, provvista tal-enerġija u aċċess għall-Internet) u edukazzjoni u infrastruttura ta’ kwalità, bħall-edukazzjoni u l-kura bikrija tat-tfal, u l-edukazzjoni, it-taħriġ u t-tagħlim tul il-ħajja għall-iżvilupp reġjonali, filwaqt li jiġu implimentati politiki effettivi dwar id-drittijiet tal-bniedem u kontra d-diskriminazzjoni. Il-KESE jistieden lill-Istati Membri jiżguraw investiment pubbliku sostenibbli f’edukazzjoni pubblika ta’ kwalità. |
| --- | --- |

1.18.

Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li jiġi żgurat aċċess ugwali għal servizzi pubbliċi ta’ kwalità (bħal kura fit-tul, akkomodazzjoni affordabbli u servizzi kulturali, trasport, provvista tal-enerġija u aċċess għall-Internet) u edukazzjoni u infrastruttura ta’ kwalità, bħall-edukazzjoni u l-kura bikrija tat-tfal, u l-edukazzjoni, it-taħriġ u t-tagħlim tul il-ħajja għall-iżvilupp reġjonali, filwaqt li jiġu implimentati politiki effettivi dwar id-drittijiet tal-bniedem u kontra d-diskriminazzjoni. Il-KESE jistieden lill-Istati Membri jiżguraw investiment pubbliku sostenibbli f’edukazzjoni pubblika ta’ kwalità.

| 1.19. | Il-KESE jistieden lill-Istati Membri jindirizzaw in-nuqqas ta’ għalliema (6) u jagħmlu l-professjoni tat-tagħlim attraenti, b’salarji ġusti, kundizzjonijiet tax-xogħol deċenti, edukazzjoni inizjali u kontinwa tal-għalliema ta’ kwalità, u żvilupp tal-karriera, sabiex tittejjeb il-kwalità tal-edukazzjoni fir-reġjuni. Id-djalogu soċjali huwa essenzjali fit-tfassil u l-implimentazzjoni tar-riformi fl-edukazzjoni rigward it-tranżizzjoni doppja ekoloġika u diġitali tal-istituzzjonijiet u s-sistemi tal-edukazzjoni u fir-rigward tat-titjib tal-ħiliet u l-kompetenzi li l-għalliema u l-ħarrieġa jeħtieġ li jiksbu fi ħdan l-iżvilupp professjonali inizjali u kontinwu, inkluż għat-tranżizzjoni doppja ekoloġika u diġitali. |
| --- | --- |

1.19.

Il-KESE jistieden lill-Istati Membri jindirizzaw in-nuqqas ta’ għalliema (6

2.   Sfond

Sfond

| 2.1. | Fis-17 ta’ Jannar 2023, il-Kummissjoni Ewropea ppubblikat komunikazzjoni dwar L-isfruttar tat-talent fir-reġjuni tal-Ewropa (7) fejn ippreżentat miżuri mmirati għall-promozzjoni u ż-żamma tat-talent f’reġjuni sottożviluppati, u biex dawk ir-reġjuni jinbidlu f’postijiet aktar attraenti. Din hija l-ewwel inizjattiva ewlenija fl-2023 li ħarġet mis-Sena Ewropea tal-Ħiliet (8). Il-fokus tal-politika l-ġdida tal-Kummissjoni huwa prinċipalment fuq reġjuni li qed jesperjenzaw tnaqqis aċċellerat fil-popolazzjoni fl-età tax-xogħol tagħhom, b’sehem baxx ta’ gradwati universitarji, kif ukoll fuq reġjuni li qed jesperjenzaw tluq sinifikanti ta’ żgħażagħ. |
| --- | --- |

2.1.

Fis-17 ta’ Jannar 2023, il-Kummissjoni Ewropea ppubblikat komunikazzjoni dwar L-isfruttar tat-talent fir-reġjuni tal-Ewropa

7

8

| 2.2. | Wara li naqset bi 3,5 miljun persuna bejn l-2015 u l-2020, il-popolazzjoni fl-età tax-xogħol tal-UE hija mistennija li tonqos b’35 miljun persuna oħra sal-2050. 137 miljun persuna jgħixu fiż-żoni rurali tal-UE: madwar 30 % tal-popolazzjoni tal-UE. Madankollu, 22 % ta’ dawk li wieġbu għall-istħarriġ reċenti tal-Ewrobarometru qalu li l-opportunitajiet ta’ impjieg tagħhom fiż-żoni rurali marru għall-agħar f’dawn l-aħħar 10 snin (9). Il-proporzjon ta’ żgħażagħ barra mill-edukazzjoni, impjieg jew taħriġ huwa ogħla b’mod sinifikanti fir-reġjuni kkonċernati (19 %, meta mqabbel mal-medja tal-UE ta’ 13 %). Ħafna żgħażagħ ma jlestux l-edukazzjoni sekondarja għolja u jispiċċaw bi prospetti baxxi ta’ impjieg. F’reġjuni oħra, nuqqas ta’ prospetti ta’ karriera jista’ jkun qed jiskoraġġixxi liż-żgħażagħ milli jiksbu edukazzjoni għolja u jwassal lil xi wħud biex ifittxu opportunitajiet ta’ xogħol xi mkien ieħor, li jirriżulta f’rata ta’ qgħad (15–34) ta’ 14,6 %, ferm ogħla minn dik tal-UE kollha (11,1 %). |
| --- | --- |

2.2.

Wara li naqset bi 3,5 miljun persuna bejn l-2015 u l-2020, il-popolazzjoni fl-età tax-xogħol tal-UE hija mistennija li tonqos b’35 miljun persuna oħra sal-2050. 137 miljun persuna jgħixu fiż-żoni rurali tal-UE: madwar 30 % tal-popolazzjoni tal-UE. Madankollu, 22 % ta’ dawk li wieġbu għall-istħarriġ reċenti tal-Ewrobarometru qalu li l-opportunitajiet ta’ impjieg tagħhom fiż-żoni rurali marru għall-agħar f’dawn l-aħħar 10 snin (9

| 2.3. | Skont it-Tmien Rapport dwar il-Koeżjoni (2022) (10) ir-raġuni ewlenija għall-migrazzjoni u l-eżodu ta’ mħuħ minn xi reġjuni tal-UE hija n-nuqqas ta’ servizzi pubbliċi u soċjali, speċjalment fil-kura, il-kura tas-saħħa u l-edukazzjoni, nuqqas ta’ opportunitajiet ta’ xogħol u nuqqas territorjali fil-konnessjonijiet u l-infrastruttura materjali bħat-trasport. L-għan tal-politika tal-Kummissjoni huwa li tippromovi l-iżvilupp f’dawn ir-reġjuni permezz tal-provvista ta’ impjiegi ta’ kwalità u billi ttejjeb is-servizzi pubbliċi, u, b’mod partikolari, is-sistemi edukattivi. Barra minn hekk, huwa jiffoka fuq l-iżvilupp ta’ konnettività diġitali aħjar ta’ reġjuni sottożviluppati, speċjalment żoni rurali u remoti. Għal dawn il-finijiet, il-komunikazzjoni tidentifika oqsma speċifiċi fil-Pjan ta’ Azzjoni Rurali tal-UE u tistabbilixxi mekkaniżmu ta’ tmien pilastri biex tingħata spinta lit-talent f’reġjuni sottożviluppati, imsejjaħ il-“Mekkaniżmu ta’ Spinta tat-Talent”. |
| --- | --- |

2.3.

Skont it-Tmien Rapport dwar il-Koeżjoni (2022) (10

3.   Kummenti ġenerali

Kummenti ġenerali

| 3.1. | Il-KESE jilqa’ l-fatt li fil-Komunikazzjoni, il-Kummissjoni timpenja ruħha għall-implimentazzjoni effettiva tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali. Madankollu, il-Komunikazzjoni ma tpoġġix biżżejjed lis-suq tax-xogħol ta’ kwalità, u b’mod partikolari l-appoġġ għall-ħaddiema, fiċ-ċentru tal-miżuri ta’ politika identifikati. Li jiġu żgurati impjiegi ta’ kwalità għall-ħaddiema u r-reġjuni kollha jeħtieġ rispons aktar olistiku li jkopri politiki ġusti tas-suq tax-xogħol, mobbiltà ġusta, koeżjoni soċjali, servizzi essenzjali, u aċċess għal taħriġ u ħiliet ta’ kwalità. Għalkemm l-iżvilupp reġjonali għandu tabilħaqq ikun prijorità, il-libertà tal-moviment tal-persuni fis-suq tax-xogħol Ewropew jeħtieġ ukoll li tiġi protetta. L-iżvilupp reġjonali għandu jinkiseb billi jitqiesu sew il-perspettivi demografiċi, ekonomiċi u soċjali u r-raġunijiet għad-depopolazzjoni ta’ ċerti reġjuni. L-aspetti soċjali, ekonomiċi u ekoloġiċi u s-sostenibbiltà għandhom ikunu kruċjali fit-tfassil ta’ strateġiji reġjonali effettivi biex jitreġġgħu lura x-xejriet ta’ telf demografiku u r-reġjuni jsiru attraenti għan-nies. |
| --- | --- |

3.1.

Il-KESE jilqa’ l-fatt li fil-Komunikazzjoni, il-Kummissjoni timpenja ruħha għall-implimentazzjoni effettiva tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali. Madankollu, il-Komunikazzjoni ma tpoġġix biżżejjed lis-suq tax-xogħol ta’ kwalità, u b’mod partikolari l-appoġġ għall-ħaddiema, fiċ-ċentru tal-miżuri ta’ politika identifikati. Li jiġu żgurati impjiegi ta’ kwalità għall-ħaddiema u r-reġjuni kollha jeħtieġ rispons aktar olistiku li jkopri politiki ġusti tas-suq tax-xogħol, mobbiltà ġusta, koeżjoni soċjali, servizzi essenzjali, u aċċess għal taħriġ u ħiliet ta’ kwalità. Għalkemm l-iżvilupp reġjonali għandu tabilħaqq ikun prijorità, il-libertà tal-moviment tal-persuni fis-suq tax-xogħol Ewropew jeħtieġ ukoll li tiġi protetta. L-iżvilupp reġjonali għandu jinkiseb billi jitqiesu sew il-perspettivi demografiċi, ekonomiċi u soċjali u r-raġunijiet għad-depopolazzjoni ta’ ċerti reġjuni. L-aspetti soċjali, ekonomiċi u ekoloġiċi u s-sostenibbiltà għandhom ikunu kruċjali fit-tfassil ta’ strateġiji reġjonali effettivi biex jitreġġgħu lura x-xejriet ta’ telf demografiku u r-reġjuni jsiru attraenti għan-nies.

| 3.2. | Il-KESE jirrimarka li l-aspett fundamentali tal-integrazzjoni Ewropea – il-libertà tal-moviment – jeħtieġ li jiġi żgurat għal kulħadd fl-UE. Madankollu, il-mobbiltà tal-forza tax-xogħol ma tistax tkun soluzzjoni ta’ malajr biex jiġu rrimedjati n-nuqqasijiet ta’ ħaddiema, mingħajr ma jitqiesu kwistjonijiet sottostanti bħall-ħtieġa għal titjib fil-kwalità tal-impjiegi u l-aċċess għat-taħriġ. Fil-fatt, il-biċċa l-kbira tal-Istati Membri jesperjenzaw l-istess nuqqasijiet ta’ ħiliet. Li l-mobbiltà tal-forza tax-xogħol titqies sempliċiment bħala kwistjoni ta’ provvista u domanda jirriskja li jaggrava l-inugwaljanzi u d-diverġenzi fis-suq tax-xogħol madwar l-UE u fir-reġjuni tagħha. Għalhekk, huwa meħtieġ li jiġi żgurat li l-politiki tal-UE u dawk nazzjonali jiffukaw fuq approċċ aktar fit-tul u olistiku għall-iżvilupp reġjonali u l-integrazzjoni fis-suq tax-xogħol. Bl-istess mod, li n-nuqqas ta’ ħaddiema f’industriji li jirrikjedu ħafna ħaddiema jimtela billi l-impjiegi prekarji jiġu mgħoddija lill-ħaddiema barranin u lill-gruppi emarġinati mingħajr ma tittejjeb l-attraenza ta’ setturi bħal dawn jirriskja biss li jżid l-inugwaljanzi soċjali, u jċaħħad lis-soċjetajiet u lill-ekonomiji minn progress inklużiv. |
| --- | --- |

3.2.

Il-KESE jirrimarka li l-aspett fundamentali tal-integrazzjoni Ewropea – il-libertà tal-moviment – jeħtieġ li jiġi żgurat għal kulħadd fl-UE. Madankollu, il-mobbiltà tal-forza tax-xogħol ma tistax tkun soluzzjoni ta’ malajr biex jiġu rrimedjati n-nuqqasijiet ta’ ħaddiema, mingħajr ma jitqiesu kwistjonijiet sottostanti bħall-ħtieġa għal titjib fil-kwalità tal-impjiegi u l-aċċess għat-taħriġ. Fil-fatt, il-biċċa l-kbira tal-Istati Membri jesperjenzaw l-istess nuqqasijiet ta’ ħiliet. Li l-mobbiltà tal-forza tax-xogħol titqies sempliċiment bħala kwistjoni ta’ provvista u domanda jirriskja li jaggrava l-inugwaljanzi u d-diverġenzi fis-suq tax-xogħol madwar l-UE u fir-reġjuni tagħha. Għalhekk, huwa meħtieġ li jiġi żgurat li l-politiki tal-UE u dawk nazzjonali jiffukaw fuq approċċ aktar fit-tul u olistiku għall-iżvilupp reġjonali u l-integrazzjoni fis-suq tax-xogħol. Bl-istess mod, li n-nuqqas ta’ ħaddiema f’industriji li jirrikjedu ħafna ħaddiema jimtela billi l-impjiegi prekarji jiġu mgħoddija lill-ħaddiema barranin u lill-gruppi emarġinati mingħajr ma tittejjeb l-attraenza ta’ setturi bħal dawn jirriskja biss li jżid l-inugwaljanzi soċjali, u jċaħħad lis-soċjetajiet u lill-ekonomiji minn progress inklużiv.

| 3.3. | Il-politiki dwar il-klima ser ikollhom impatt qawwi fuq il-ħaddiema u l-industriji u ser jirrikjedu taħriġ estensiv, taħriġ mill-ġdid u titjib tal-ħiliet. Din it-tranżizzjoni għandha tintuża bħala opportunità biex jinħolqu impjiegi ta’ kwalità b’kundizzjonijiet tax-xogħol tajbin fis-setturi u fir-reġjuni kollha. L-istrateġiji klimatiċi jeħtieġ li jqisu d-differenzi reġjonali u lokali u mhux biss id-data globali, u jappoġġjaw ir-reġjuni l-aktar milquta. Għandu jiġi żgurat ukoll li l-ħaddiema jkunu jistgħu jsibu impjiegi alternattivi ta’ kwalità fl-istess reġjun li qed jaħdmu fih illum, sabiex ma jiġix ipperikolat l-appoġġ tal-komunitajiet għat-tranżizzjoni meħtieġa. |
| --- | --- |

3.3.

Il-politiki dwar il-klima ser ikollhom impatt qawwi fuq il-ħaddiema u l-industriji u ser jirrikjedu taħriġ estensiv, taħriġ mill-ġdid u titjib tal-ħiliet. Din it-tranżizzjoni għandha tintuża bħala opportunità biex jinħolqu impjiegi ta’ kwalità b’kundizzjonijiet tax-xogħol tajbin fis-setturi u fir-reġjuni kollha. L-istrateġiji klimatiċi jeħtieġ li jqisu d-differenzi reġjonali u lokali u mhux biss id-data globali, u jappoġġjaw ir-reġjuni l-aktar milquta. Għandu jiġi żgurat ukoll li l-ħaddiema jkunu jistgħu jsibu impjiegi alternattivi ta’ kwalità fl-istess reġjun li qed jaħdmu fih illum, sabiex ma jiġix ipperikolat l-appoġġ tal-komunitajiet għat-tranżizzjoni meħtieġa.

| 3.4. | Ir-reġjuni għandhom jiskambjaw esperjenzi dwar kif jiżviluppaw iż-żoni rurali bħala postijiet fejn wieħed jitgħallem, jaħdem u jgħix bi kwalità tajba ta’ ħajja u servizzi billi jappoġġjaw id-diversifikazzjoni ekonomika taż-żoni rurali u dawk li għadhom lura. L-istrateġiji ta’ speċjalizzazzjoni intelliġenti bħala għodda għall-ħolqien ta’ impjiegi diversi u b’ħiliet speċjalizzati għadhom ta’ spiss iffukati wisq fuq is-setturi tradizzjonali. Madankollu, hemm eżempji tajbin ta’ tranżizzjonijiet industrijali li huma r-riżultat tad-djalogu soċjali, li ta’ min jikkunsidrahom. |
| --- | --- |

3.4.

Ir-reġjuni għandhom jiskambjaw esperjenzi dwar kif jiżviluppaw iż-żoni rurali bħala postijiet fejn wieħed jitgħallem, jaħdem u jgħix bi kwalità tajba ta’ ħajja u servizzi billi jappoġġjaw id-diversifikazzjoni ekonomika taż-żoni rurali u dawk li għadhom lura. L-istrateġiji ta’ speċjalizzazzjoni intelliġenti bħala għodda għall-ħolqien ta’ impjiegi diversi u b’ħiliet speċjalizzati għadhom ta’ spiss iffukati wisq fuq is-setturi tradizzjonali. Madankollu, hemm eżempji tajbin ta’ tranżizzjonijiet industrijali li huma r-riżultat tad-djalogu soċjali, li ta’ min jikkunsidrahom.

| 3.5. | Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Membri jistabbilixxu politiki ta’ koeżjoni u fondi tal-UE biex jappoġġjaw it-tiswir ta’ tranżizzjonijiet fis-suq tax-xogħol b’mod li l-ebda ħaddiem jew reġjun ma jitħalla jibqa’ lura. Huwa essenzjali li jiġu żgurati kundizzjonijiet attraenti għall-kumpaniji filwaqt li tiġi rikonoxxuta l-ħtieġa għal investiment mill-kumpaniji fl-innovazzjoni u l-kompetittività u li jadattaw għall-ħtiġijiet li qed jinbidlu. Il-ħaddiema jeħtiġilhom ikunu jistgħu jgħixu fir-reġjuni kollha tal-Ewropa, u r-reġjuni kollha jridu jkunu jistgħu jirnexxu permezz tax-xogħol u jkunu attraenti għall-kumpaniji u l-ħaddiema. |
| --- | --- |

3.5.

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Membri jistabbilixxu politiki ta’ koeżjoni u fondi tal-UE biex jappoġġjaw it-tiswir ta’ tranżizzjonijiet fis-suq tax-xogħol b’mod li l-ebda ħaddiem jew reġjun ma jitħalla jibqa’ lura. Huwa essenzjali li jiġu żgurati kundizzjonijiet attraenti għall-kumpaniji filwaqt li tiġi rikonoxxuta l-ħtieġa għal investiment mill-kumpaniji fl-innovazzjoni u l-kompetittività u li jadattaw għall-ħtiġijiet li qed jinbidlu. Il-ħaddiema jeħtiġilhom ikunu jistgħu jgħixu fir-reġjuni kollha tal-Ewropa, u r-reġjuni kollha jridu jkunu jistgħu jirnexxu permezz tax-xogħol u jkunu attraenti għall-kumpaniji u l-ħaddiema.

| 3.6. | Sabiex jiġu ġestiti b’suċċess it-tranżizzjonijiet għal irkupru ġust u inklużiv, huwa essenzjali li s-suq tax-xogħol Ewropew u l-politiki ta’ koeżjoni jkunu bbażati fuq investiment fit-tul u stabbli f’impjiegi ta’ kwalità, aċċess għat-taħriġ u servizzi essenzjali, djalogu soċjali, u negozjar kollettiv. Is-Semestru Ewropew u t-Tabella ta’ Valutazzjoni Soċjali tal-UE huma għodod importanti biex jipprovdu rakkomandazzjonijiet immirati lill-Istati Membri sabiex jiġġieldu l-inugwaljanzi reġjonali u jiżguraw li impjiegi u servizzi ta’ kwalità jkunu disponibbli f’kull reġjun. |
| --- | --- |

3.6.

Sabiex jiġu ġestiti b’suċċess it-tranżizzjonijiet għal irkupru ġust u inklużiv, huwa essenzjali li s-suq tax-xogħol Ewropew u l-politiki ta’ koeżjoni jkunu bbażati fuq investiment fit-tul u stabbli f’impjiegi ta’ kwalità, aċċess għat-taħriġ u servizzi essenzjali, djalogu soċjali, u negozjar kollettiv. Is-Semestru Ewropew u t-Tabella ta’ Valutazzjoni Soċjali tal-UE huma għodod importanti biex jipprovdu rakkomandazzjonijiet immirati lill-Istati Membri sabiex jiġġieldu l-inugwaljanzi reġjonali u jiżguraw li impjiegi u servizzi ta’ kwalità jkunu disponibbli f’kull reġjun.

| 3.6.1. | Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Membri jiżguraw li l-politiki Ewropej dwar is-suq tax-xogħol u l-koeżjoni jkunu bbażati fuq investiment sostenibbli f’impjiegi ta’ kwalità, aċċess għal taħriġ u servizzi essenzjali, djalogu soċjali, u negozjar kollettiv, f’konformità mar-rispett għall-awtonomija tal-imsieħba soċjali u mas-sistemi nazzjonali tar-relazzjonijiet industrijali. |
| --- | --- |

3.6.1.

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Membri jiżguraw li l-politiki Ewropej dwar is-suq tax-xogħol u l-koeżjoni jkunu bbażati fuq investiment sostenibbli f’impjiegi ta’ kwalità, aċċess għal taħriġ u servizzi essenzjali, djalogu soċjali, u negozjar kollettiv, f’konformità mar-rispett għall-awtonomija tal-imsieħba soċjali u mas-sistemi nazzjonali tar-relazzjonijiet industrijali.

| 3.7. | Minbarra opportunitajiet ta’ xogħol ta’ kwalità li joffru salarji attraenti, kundizzjonijiet tax-xogħol, taħriġ ta’ kwalità u żvilupp tal-karriera, l-attraenza reġjonali tiddependi fuq standards ta’ għajxien deċenti, inkluż, pereżempju, aċċess għal akkomodazzjoni affordabbli, edukazzjoni ta’ kwalità għolja u servizzi pubbliċi, kif ukoll infrastruttura tajba. Filwaqt li jiġi rikonoxxut ir-rwol tal-leġiżlazzjoni nazzjonali u tas-sistemi tar-relazzjonijiet industrijali, l-istandards soċjali u tax-xogħol differenti, il-kopertura baxxa tan-negozjar kollettiv, in-nuqqas ta’ investiment u n-nuqqas ta’ fiduċja fl-istituzzjonijiet jistgħu faċilment jixprunaw distakki strutturali bejn ir-reġjuni, u dan ixekkel l-iżvilupp pożittiv ta’ suq tax-xogħol Ewropew ibbilanċjat tajjeb. |
| --- | --- |

3.7.

Minbarra opportunitajiet ta’ xogħol ta’ kwalità li joffru salarji attraenti, kundizzjonijiet tax-xogħol, taħriġ ta’ kwalità u żvilupp tal-karriera, l-attraenza reġjonali tiddependi fuq standards ta’ għajxien deċenti, inkluż, pereżempju, aċċess għal akkomodazzjoni affordabbli, edukazzjoni ta’ kwalità għolja u servizzi pubbliċi, kif ukoll infrastruttura tajba. Filwaqt li jiġi rikonoxxut ir-rwol tal-leġiżlazzjoni nazzjonali u tas-sistemi tar-relazzjonijiet industrijali, l-istandards soċjali u tax-xogħol differenti, il-kopertura baxxa tan-negozjar kollettiv, in-nuqqas ta’ investiment u n-nuqqas ta’ fiduċja fl-istituzzjonijiet jistgħu faċilment jixprunaw distakki strutturali bejn ir-reġjuni, u dan ixekkel l-iżvilupp pożittiv ta’ suq tax-xogħol Ewropew ibbilanċjat tajjeb.

| 3.8. | Il-KESE jilqa’ l-fatt li l-komunikazzjoni għandha l-għan li tiżviluppa kooperazzjoni mill-qrib bejn l-awtoritajiet reġjonali, l-organizzazzjonijiet tal-imsieħba soċjali, is-servizzi tal-impjiegi, u l-fornituri tal-edukazzjoni u t-taħriġ. Id-djalogu soċjali jeħtieġ li jintuża b’mod effettiv sabiex il-kumpaniji jiġu attirati lejn ir-reġjuni żvantaġġati u jiġu żgurati impjiegi ta’ kwalità; pagi tajbin; is-sigurtà tal-impjieg permezz ta’ impjieg standard u aċċess għall-protezzjoni soċjali; opportunitajiet ta’ tagħlim tul il-ħajja; kundizzjonijiet tax-xogħol tajbin f’postijiet tax-xogħol sikuri u tajbin għas-saħħa; ħin tax-xogħol raġonevoli b’bilanċ tajjeb bejn ix-xogħol u l-ħajja privata; u d-drittijiet ta’ rappreżentanza u negozjar tat-trade unions. |
| --- | --- |

3.8.

Il-KESE jilqa’ l-fatt li l-komunikazzjoni għandha l-għan li tiżviluppa kooperazzjoni mill-qrib bejn l-awtoritajiet reġjonali, l-organizzazzjonijiet tal-imsieħba soċjali, is-servizzi tal-impjiegi, u l-fornituri tal-edukazzjoni u t-taħriġ. Id-djalogu soċjali jeħtieġ li jintuża b’mod effettiv sabiex il-kumpaniji jiġu attirati lejn ir-reġjuni żvantaġġati u jiġu żgurati impjiegi ta’ kwalità; pagi tajbin; is-sigurtà tal-impjieg permezz ta’ impjieg standard u aċċess għall-protezzjoni soċjali; opportunitajiet ta’ tagħlim tul il-ħajja; kundizzjonijiet tax-xogħol tajbin f’postijiet tax-xogħol sikuri u tajbin għas-saħħa; ħin tax-xogħol raġonevoli b’bilanċ tajjeb bejn ix-xogħol u l-ħajja privata; u d-drittijiet ta’ rappreżentanza u negozjar tat-trade unions.

| 3.9. | Il-KESE jemmen li l-objettiv tal-komunikazzjoni għandu jkun usa’ milli biss jattira ħaddiema b’ħiliet għolja (“talent”) lejn reġjuni żvantaġġati għall-iżvilupp ekonomiku. B’mod ġenerali hemm nuqqas ta’ provvista tal-ħaddiema fis-suq tax-xogħol f’ħafna reġjuni tal-UE, filwaqt li 26,4 % tal-forza tax-xogħol Ewropea inattiva tirrisjedi f’reġjuni żvantaġġati, minħabba nuqqas ta’ opportunitajiet għal impjieg ta’ kwalità jew nuqqas ta’ fiduċja fl-istituzzjonijiet tal-istat, kif ukoll raġunijiet ta’ familja, jew minħabba li jkunu impjegati fl-ekonomija sotterranja, eċċ. Il-kumpaniji jeħtieġu kundizzjonijiet tajbin, ħaddiema u infrastruttura biex jinnovaw u jkunu kompetittivi, u jridu jħarrġu mill-ġdid u jtejbu l-ħiliet tal-ħaddiema tagħhom u jfittxu li jattiraw ħaddiema b’ħiliet lejn impjiegi tajbin. L-enfasi tal-komunikazzjoni u l-azzjonijiet li jirriżultaw minnha għandhom jiġu trasferiti lejn kif it-tranżizzjoni ġusta lejn ekonomija ekoloġika u diġitali tista’ tappoġġja t-titjib tal-ħiliet tal-ħaddiema kollha. |
| --- | --- |

3.9.

Il-KESE jemmen li l-objettiv tal-komunikazzjoni għandu jkun usa’ milli biss jattira ħaddiema b’ħiliet għolja (“talent”) lejn reġjuni żvantaġġati għall-iżvilupp ekonomiku. B’mod ġenerali hemm nuqqas ta’ provvista tal-ħaddiema fis-suq tax-xogħol f’ħafna reġjuni tal-UE, filwaqt li 26,4 % tal-forza tax-xogħol Ewropea inattiva tirrisjedi f’reġjuni żvantaġġati, minħabba nuqqas ta’ opportunitajiet għal impjieg ta’ kwalità jew nuqqas ta’ fiduċja fl-istituzzjonijiet tal-istat, kif ukoll raġunijiet ta’ familja, jew minħabba li jkunu impjegati fl-ekonomija sotterranja, eċċ. Il-kumpaniji jeħtieġu kundizzjonijiet tajbin, ħaddiema u infrastruttura biex jinnovaw u jkunu kompetittivi, u jridu jħarrġu mill-ġdid u jtejbu l-ħiliet tal-ħaddiema tagħhom u jfittxu li jattiraw ħaddiema b’ħiliet lejn impjiegi tajbin. L-enfasi tal-komunikazzjoni u l-azzjonijiet li jirriżultaw minnha għandhom jiġu trasferiti lejn kif it-tranżizzjoni ġusta lejn ekonomija ekoloġika u diġitali tista’ tappoġġja t-titjib tal-ħiliet tal-ħaddiema kollha.

| 3.10. | Nilqgħu l-użu ta’ diversi għodod ta’ finanzjament tal-UE taħt il-finanzjament tal-politika ta’ koeżjoni (il-FEŻR, il-FSE+, il-Fond ta’ Koeżjoni u l-Fond għal Tranżizzjoni Ġusta) għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2021-2027 bl-għan li jitnaqqsu d-disparitajiet bejn ir-reġjuni u jiġi implimentat il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali. L-impjegabbiltà u l-iżvilupp ekonomiku f’żoni rurali u mhux urbanizzati jistgħu jingħataw spinta b’interventi mmirati. Għal dak l-għan, jeħtieġ li jiġu żgurati komplementarjetà u koordinazzjoni aktar b’saħħithom bejn il-fondi tal-UE għall-irkupru, ir-reżiljenza u l-koeżjoni, inkluż il-Fond għal Tranżizzjoni Ġusta biex jiġu stimulati l-ħolqien tal-impjiegi, l-opportunitajiet ta’ impjieg ta’ kwalità, u l-progress fl-infrastruttura materjali. Il-fondi ta’ koeżjoni għandhom jissaħħu fl-effettività tagħhom biex jitnaqqsu d-distakki soċjoekonomiċi u jingħalaq id-distakk fl-iżvilupp bejn ir-reġjuni tal-UE. Sabiex jiġu promossi impjiegi deċenti, l-għajnuna mill-Istat u l-użu ta’ fondimill-baġit tal-UE għandhom ikunu soġġetti għal kundizzjonalitajiet soċjali b’saħħithom, li jirrikjedu li l-benefiċjarji jikkonformaw mal-liġijiet tax-xogħol u l-ftehimiet kollettivi applikabbli. |
| --- | --- |

3.10.

Nilqgħu l-użu ta’ diversi għodod ta’ finanzjament tal-UE taħt il-finanzjament tal-politika ta’ koeżjoni (il-FEŻR, il-FSE+, il-Fond ta’ Koeżjoni u l-Fond għal Tranżizzjoni Ġusta) għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2021-2027 bl-għan li jitnaqqsu d-disparitajiet bejn ir-reġjuni u jiġi implimentat il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali. L-impjegabbiltà u l-iżvilupp ekonomiku f’żoni rurali u mhux urbanizzati jistgħu jingħataw spinta b’interventi mmirati. Għal dak l-għan, jeħtieġ li jiġu żgurati komplementarjetà u koordinazzjoni aktar b’saħħithom bejn il-fondi tal-UE għall-irkupru, ir-reżiljenza u l-koeżjoni, inkluż il-Fond għal Tranżizzjoni Ġusta biex jiġu stimulati l-ħolqien tal-impjiegi, l-opportunitajiet ta’ impjieg ta’ kwalità, u l-progress fl-infrastruttura materjali. Il-fondi ta’ koeżjoni għandhom jissaħħu fl-effettività tagħhom biex jitnaqqsu d-distakki soċjoekonomiċi u jingħalaq id-distakk fl-iżvilupp bejn ir-reġjuni tal-UE. Sabiex jiġu promossi impjiegi deċenti, l-għajnuna mill-Istat u l-użu ta’ fondimill-baġit tal-UE għandhom ikunu soġġetti għal kundizzjonalitajiet soċjali b’saħħithom, li jirrikjedu li l-benefiċjarji jikkonformaw mal-liġijiet tax-xogħol u l-ftehimiet kollettivi applikabbli.

| 3.11. | L-isforzi biex tiġi miġġielda l-korruzzjoni u jitħares l-istat tad-dritt għandhom rwol ewlieni biex ir-reġjuni jsiru attraenti għall-atturi fis-suq tax-xogħol. Huwa essenzjali li jiġi żgurat monitoraġġ aħjar tal-użu effettiv tal-fondi tal-UE, speċjalment dawk deċentralizzati, mill-Kummissjoni Ewropea u mill-istituzzjonijiet tal-awditjar tal-UE (eż. il-Qorti Ewropea tal-Awdituri u l-OLAF). Sabiex tiġi żgurata l-allokazzjoni ġusta tal-Fond ta’ Koeżjoni għal żvilupp reġjonali effettiv u ta’ kwalità, il-KESE jqis li huwa importanti li l-Kummissjoni Ewropea u l-Istati Membri jibdew diskussjoni dwar il-proċessi li jmiss li jappoġġjaw il-QFP biex tiġi żgurata l-evalwazzjoni tal-ħtiġijiet u l-fondi fil-livell tal-UE. |
| --- | --- |

3.11.

L-isforzi biex tiġi miġġielda l-korruzzjoni u jitħares l-istat tad-dritt għandhom rwol ewlieni biex ir-reġjuni jsiru attraenti għall-atturi fis-suq tax-xogħol. Huwa essenzjali li jiġi żgurat monitoraġġ aħjar tal-użu effettiv tal-fondi tal-UE, speċjalment dawk deċentralizzati, mill-Kummissjoni Ewropea u mill-istituzzjonijiet tal-awditjar tal-UE (eż. il-Qorti Ewropea tal-Awdituri u l-OLAF). Sabiex tiġi żgurata l-allokazzjoni ġusta tal-Fond ta’ Koeżjoni għal żvilupp reġjonali effettiv u ta’ kwalità, il-KESE jqis li huwa importanti li l-Kummissjoni Ewropea u l-Istati Membri jibdew diskussjoni dwar il-proċessi li jmiss li jappoġġjaw il-QFP biex tiġi żgurata l-evalwazzjoni tal-ħtiġijiet u l-fondi fil-livell tal-UE.

| 3.12. | Il-governanza demokratika fil-ġestjoni u l-allokazzjoni tajba tal-fondi tal-UE tista’ tinkiseb permezz tal-involviment effettiv tal-imsieħba soċjali u tal-partijiet ikkonċernati rilevanti fid-deċiżjonijiet dwar l-użu tal-fondi tal-UE għall-iżvilupp reġjonali. Id-djalogu soċjali u dak ċiviku jeħtieġ li jintużaw b’mod effettiv sabiex jinkiseb żvilupp reġjonali ta’ kwalità li jindirizza l-ħtiġijiet ta’ dawk li jgħixu u li jixtiequ jgħixu fir-reġjuni kkonċernati u tal-kumpaniji. |
| --- | --- |

3.12.

Il-governanza demokratika fil-ġestjoni u l-allokazzjoni tajba tal-fondi tal-UE tista’ tinkiseb permezz tal-involviment effettiv tal-imsieħba soċjali u tal-partijiet ikkonċernati rilevanti fid-deċiżjonijiet dwar l-użu tal-fondi tal-UE għall-iżvilupp reġjonali. Id-djalogu soċjali u dak ċiviku jeħtieġ li jintużaw b’mod effettiv sabiex jinkiseb żvilupp reġjonali ta’ kwalità li jindirizza l-ħtiġijiet ta’ dawk li jgħixu u li jixtiequ jgħixu fir-reġjuni kkonċernati u tal-kumpaniji.

| 3.13. | It-tranżizzjoni doppja ekoloġika u diġitali qed ikollha impatti kbar fuq l-industriji fir-reġjuni. Ambjent kompetittiv għan-negozji mmirat lejn it-tkabbir sostenibbli jista’ jgħin biex jattira n-nies lejn ir-reġjuni u biex l-UE ssir kompetittiva u attraenti globalment. Ir-reġjuni jeħtieġ li b’mod urġenti jistabbilixxu strateġiji effettivi, flimkien mal-imsieħba soċjali u l-partijiet ikkonċernati, li jqisu l-ħtiġijiet u l-possibbiltajiet tal-iżvilupp ekonomiku, biex ir-reġjuni jsiru attraenti għan-nies u l-kumpaniji. Jeħtieġ li jiġi żgurat bilanċ bejn il-politiki tal-UE u dawk reġjonali, filwaqt li tiġi rrispettata s-sussidjarjetà tar-reġjuni. |
| --- | --- |

3.13.

It-tranżizzjoni doppja ekoloġika u diġitali qed ikollha impatti kbar fuq l-industriji fir-reġjuni. Ambjent kompetittiv għan-negozji mmirat lejn it-tkabbir sostenibbli jista’ jgħin biex jattira n-nies lejn ir-reġjuni u biex l-UE ssir kompetittiva u attraenti globalment. Ir-reġjuni jeħtieġ li b’mod urġenti jistabbilixxu strateġiji effettivi, flimkien mal-imsieħba soċjali u l-partijiet ikkonċernati, li jqisu l-ħtiġijiet u l-possibbiltajiet tal-iżvilupp ekonomiku, biex ir-reġjuni jsiru attraenti għan-nies u l-kumpaniji. Jeħtieġ li jiġi żgurat bilanċ bejn il-politiki tal-UE u dawk reġjonali, filwaqt li tiġi rrispettata s-sussidjarjetà tar-reġjuni.

| 3.13.1. | L-inizjattivi mħabbra reċentement relatati mal-Pjan Industrijali tal-Patt Ekoloġiku u mal-Att dwar l-Industrija b’Emissjonijiet Żero Netti – bl-iżvilupp tal-ħiliet bħala wieħed mill-erba’ pilastri tal-Pjan Industrijali tal-Patt Ekoloġiku – għandhom jiġu implimentati waqt li tinżamm dimensjoni reġjonali b’saħħitha, speċjalment fir-rigward tal-istabbiliment tal-Akkademji tal-Industrija b’Emissjonijiet Żero Netti ppjanati. |
| --- | --- |

3.13.1.

L-inizjattivi mħabbra reċentement relatati mal-Pjan Industrijali tal-Patt Ekoloġiku u mal-Att dwar l-Industrija b’Emissjonijiet Żero Netti – bl-iżvilupp tal-ħiliet bħala wieħed mill-erba’ pilastri tal-Pjan Industrijali tal-Patt Ekoloġiku – għandhom jiġu implimentati waqt li tinżamm dimensjoni reġjonali b’saħħitha, speċjalment fir-rigward tal-istabbiliment tal-Akkademji tal-Industrija b’Emissjonijiet Żero Netti ppjanati.

| 3.14. | Il-FSE+ – bl-obbligu tiegħu li jintefqu minimu ta’ 12 % tal-fondi fl-Istati Membri fejn l-għadd ta’ dawk barra mill-edukazzjoni, impjieg jew taħriġ huwa ogħla mill-medja tal-UE – huwa l-għodda ta’ politika ewlenija biex jiġi miġġieled il-qgħad fost iż-żgħażagħ u tiġi żgurata l-implimentazzjoni tal-Garanzija Ewropea għaż-Żgħażagħ. Madankollu, jeħtieġ li l-Istati Membri jagħmlu aktar sforzi biex jagħmlu r-reġjuni kollha, inklużi dawk żvantaġġati, attraenti għall-istudenti u ħaddiema żgħażagħ. L-imsieħba soċjali u partijiet ikkonċernati oħra għandhom ikunu involuti b’mod sinifikanti fit-tfassil u l-implimentazzjoni tiegħu, u fil-valutazzjoni tal-użu tal-fondi tal-FSE+ sabiex jiġi żgurat li dawn il-fondi jipprovdu appoġġ effettiv għall-ħolqien ta’ impjiegi ta’ kwalità, apprendistati u traineeships ta’ kwalità bi ħlas għaż-żgħażagħ qiegħda. L-okkupazzjonijiet nieqsa mill-ħaddiema għandhom jitqiesu biex l-impjiegi u l-edukazzjoni jsiru attraenti u l-imsieħba soċjali jeħtieġ li jiġu awtonomizzati u jiġu appoġġjati biex jimplimentaw ċerti politiki u miżuri speċifiċi biex jagħmlu l-okkupazzjonijiet nieqsa mill-ħaddiema attraenti. |
| --- | --- |

3.14.

Il-FSE+ – bl-obbligu tiegħu li jintefqu minimu ta’ 12 % tal-fondi fl-Istati Membri fejn l-għadd ta’ dawk barra mill-edukazzjoni, impjieg jew taħriġ huwa ogħla mill-medja tal-UE – huwa l-għodda ta’ politika ewlenija biex jiġi miġġieled il-qgħad fost iż-żgħażagħ u tiġi żgurata l-implimentazzjoni tal-Garanzija Ewropea għaż-Żgħażagħ. Madankollu, jeħtieġ li l-Istati Membri jagħmlu aktar sforzi biex jagħmlu r-reġjuni kollha, inklużi dawk żvantaġġati, attraenti għall-istudenti u ħaddiema żgħażagħ. L-imsieħba soċjali u partijiet ikkonċernati oħra għandhom ikunu involuti b’mod sinifikanti fit-tfassil u l-implimentazzjoni tiegħu, u fil-valutazzjoni tal-użu tal-fondi tal-FSE+ sabiex jiġi żgurat li dawn il-fondi jipprovdu appoġġ effettiv għall-ħolqien ta’ impjiegi ta’ kwalità, apprendistati u traineeships ta’ kwalità bi ħlas għaż-żgħażagħ qiegħda. L-okkupazzjonijiet nieqsa mill-ħaddiema

| 3.15. | Ir-reġjuni jistgħu jkunu attraenti għall-ħaddiema fil-livelli kollha tal-ħiliet b’impjiegi u salarji attraenti. F’dan ir-rigward, l-implimentazzjoni effettiva tad-Direttiva tal-UE dwar pagi minimi adegwati, u t-titjib tal-kundizzjonijiet tax-xogħol u l-pagi permezz tal-kopertura tan-negozjar għandhom rwol ewlieni. Il-gvernijiet, l-awtoritajiet lokali u reġjonali, is-servizzi soċjali, il-kumpaniji u t-trade unions għandhom jaħdmu flimkien fil-qafas tad-djalogu soċjali biex jipprovdu soluzzjonijiet effettivi għall-ħaddiema fir-rigward tal-ħtiġijiet tagħhom bħala ġenituri u ta’ indukrar billi jiżguraw servizzi ta’ kwalità u inklużivi għall-indukrar tat-tfal u l-kura fit-tul. |
| --- | --- |

3.15.

Ir-reġjuni jistgħu jkunu attraenti għall-ħaddiema fil-livelli kollha tal-ħiliet b’impjiegi u salarji attraenti. F’dan ir-rigward, l-implimentazzjoni effettiva tad-Direttiva tal-UE dwar pagi minimi adegwati, u t-titjib tal-kundizzjonijiet tax-xogħol u l-pagi permezz tal-kopertura tan-negozjar għandhom rwol ewlieni. Il-gvernijiet, l-awtoritajiet lokali u reġjonali, is-servizzi soċjali, il-kumpaniji u t-trade unions għandhom jaħdmu flimkien fil-qafas tad-djalogu soċjali biex jipprovdu soluzzjonijiet effettivi għall-ħaddiema fir-rigward tal-ħtiġijiet tagħhom bħala ġenituri u ta’ indukrar billi jiżguraw servizzi ta’ kwalità u inklużivi għall-indukrar tat-tfal u l-kura fit-tul.

| 3.16. | Il-Pjattaforma Ewropea li tindirizza x-xogħol mhux iddikjarat taħt l-Awtorità Ewropea tax-Xogħol tista’ tippromovi t-trasformazzjoni tax-xogħol mhux iddikjarat f’impjiegi deċenti ddikjarati, u b’hekk tikkontribwixxi wkoll għall-iżvilupp reġjonali billi ssaħħaħ il-bażi tat-taxxa u ttejjeb l-aċċess tal-ħaddiema għall-protezzjoni soċjali. Irid jiġi żgurat aċċess ugwali għall-protezzjoni soċjali irrispettivament mill-istatus tal-impjieg, li jibni fuq ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar l-aċċess għall-protezzjoni soċjali għall-ħaddiema u għall-persuni li jaħdmu għal rashom (2019) (11). |
| --- | --- |

3.16.

Il-Pjattaforma Ewropea li tindirizza x-xogħol mhux iddikjarat taħt l-Awtorità Ewropea tax-Xogħol tista’ tippromovi t-trasformazzjoni tax-xogħol mhux iddikjarat f’impjiegi deċenti ddikjarati, u b’hekk tikkontribwixxi wkoll għall-iżvilupp reġjonali billi ssaħħaħ il-bażi tat-taxxa u ttejjeb l-aċċess tal-ħaddiema għall-protezzjoni soċjali. Irid jiġi żgurat aċċess ugwali għall-protezzjoni soċjali irrispettivament mill-istatus tal-impjieg, li jibni fuq ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar l-aċċess għall-protezzjoni soċjali għall-ħaddiema u għall-persuni li jaħdmu għal rashom (2019) (11

| 3.17. | Il-kopertura effettiva tal-protezzjoni soċjali u l-koordinazzjoni tas-sigurtà soċjali huma kruċjali biex jiġi żgurat trattament ugwali tal-ħaddiema mobbli. Għodod diġitali bħall-Pass Ewropew tas-Sigurtà Soċjali jistgħu jtejbu l-identifikazzjoni u l-verifika transfruntiera, jgħinu lill-ħaddiema jittraċċaw, jesportaw, u jitolbu l-intitolamenti aggregati tas-sigurtà soċjali tagħhom. Sabiex il-ħaddiema jiġu attirati biex jaħdmu f’reġjuni żvantaġġati, jeħtieġ li jitneħħa t-trattament inġust bħat-tassazzjoni doppja jew l-eżenzjonijiet tas-sigurtà soċjali għall-ħaddiema mobbli, biex jiġi żgurat li l-ħaddiema li jkunu eżerċitaw il-libertà tal-moviment tagħhom ma jiġux ikkastigati mill-Istat Membru ospitanti jew meta jmorru lura lejn il-pajjiż ta’ oriġini tagħhom. |
| --- | --- |

3.17.

Il-kopertura effettiva tal-protezzjoni soċjali u l-koordinazzjoni tas-sigurtà soċjali huma kruċjali biex jiġi żgurat trattament ugwali tal-ħaddiema mobbli. Għodod diġitali bħall-Pass Ewropew tas-Sigurtà Soċjali jistgħu jtejbu l-identifikazzjoni u l-verifika transfruntiera, jgħinu lill-ħaddiema jittraċċaw, jesportaw, u jitolbu l-intitolamenti aggregati tas-sigurtà soċjali tagħhom. Sabiex il-ħaddiema jiġu attirati biex jaħdmu f’reġjuni żvantaġġati, jeħtieġ li jitneħħa t-trattament inġust bħat-tassazzjoni doppja jew l-eżenzjonijiet tas-sigurtà soċjali għall-ħaddiema mobbli, biex jiġi żgurat li l-ħaddiema li jkunu eżerċitaw il-libertà tal-moviment tagħhom ma jiġux ikkastigati mill-Istat Membru ospitanti jew meta jmorru lura lejn il-pajjiż ta’ oriġini tagħhom.

| 3.18. | Il-politiki dwar il-ħiliet għandhom rwol importanti fl-iżvilupp reġjonali, iżda dan jeħtieġ ukoll li jkun akkumpanjat minn investiment u miżuri ta’ politika komplementari biex ir-reġjuni jsiru aktar attraenti għall-ħaddiema u n-negozji. Is-suq tax-xogħol jeħtieġ ħaddiema fil-livelli kollha tal-ħiliet u l-iżvilupp reġjonali għandu jattira l-ħaddiema kollha, inklużi l-ħaddiema bi kwalifiki baxxi u medji, mhux biss “talenti” u ħaddiema b’livell għoli ta’ ħiliet. |
| --- | --- |

3.18.

Il-politiki dwar il-ħiliet għandhom rwol importanti fl-iżvilupp reġjonali, iżda dan jeħtieġ ukoll li jkun akkumpanjat minn investiment u miżuri ta’ politika komplementari biex ir-reġjuni jsiru aktar attraenti għall-ħaddiema u n-negozji. Is-suq tax-xogħol jeħtieġ ħaddiema fil-livelli kollha tal-ħiliet u l-iżvilupp reġjonali għandu jattira l-ħaddiema kollha, inklużi l-ħaddiema bi kwalifiki baxxi u medji, mhux biss “talenti” u ħaddiema b’livell għoli ta’ ħiliet.

| 3.19. | Il-KESE jilqa’ l-fatt li l-komunikazzjoni għandha l-għan li tagħti aċċess ugwali għal servizzi pubbliċi ta’ kwalità (bħal kura fit-tul, akkomodazzjoni affordabbli u servizzi kulturali, trasport, provvista tal-enerġija u aċċess għall-Internet) u servizzi edukattivi u infrastruttura ta’ kwalità bħall-edukazzjoni bikrija tat-tfal u l-kura, l-edukazzjoni u t-taħriġ. Is-servizzi tal-edukazzjoni għandhom jibbenefikaw u jkunu attraenti mhux biss għall-ħaddiema b’ħiliet għolja iżda għall-ħaddiema fi kwalunkwe livell ta’ ħiliet. |
| --- | --- |

3.19.

Il-KESE jilqa’ l-fatt li l-komunikazzjoni għandha l-għan li tagħti aċċess ugwali għal servizzi pubbliċi ta’ kwalità (bħal kura fit-tul, akkomodazzjoni affordabbli u servizzi kulturali, trasport, provvista tal-enerġija u aċċess għall-Internet) u servizzi edukattivi u infrastruttura ta’ kwalità bħall-edukazzjoni bikrija tat-tfal u l-kura, l-edukazzjoni u t-taħriġ. Is-servizzi tal-edukazzjoni għandhom jibbenefikaw u jkunu attraenti mhux biss għall-ħaddiema b’ħiliet għolja iżda għall-ħaddiema fi kwalunkwe livell ta’ ħiliet.

| 3.20. | Il-Portal tal-Europass jeħtieġ li jittejjeb biex jipprovdi informazzjoni ċara lill-individwi dwar il-possibbiltajiet ta’ impjieg u ta’ tagħlim, l-aċċess għas-servizzi ta’ gwida u l-proċessi ta’ rikonoxximent. Fi ħdan dan, il-EURES jista’ jkompli jikkontribwixxi għal mobbiltà ġusta tal-forza tax-xogħol, inkluż billi jippromovi prattiki ta’ reklutaġġ ġusti, impjiegi diretti u ta’ kwalità kif ukoll jindirizza prattiki ta’ mobbiltà abbużivi bejn il-fruntieri. Is-servizzi privati tal-impjiegi għandhom ikunu jistgħu juru rekord serju qabel ma jipparteċipaw fil-EURES. Bħala parti mill-mandat tagħha biex tiżgura mobbiltà tal-forza tax-xogħol ġusta u effettiva, l-Awtorità Ewropea tax-Xogħol jeħtiġilha mhux biss tappoġġja lill-ħaddiema li jixtiequ jeżerċitaw il-libertà ta’ moviment tagħhom, iżda wkoll lill-persuni li jerġgħu jidħlu fis-suq tax-xogħolli beħsiebhom jirritornaw lejn l-Istat Membru ta’ oriġini tagħhom. |
| --- | --- |

3.20.

Il-Portal tal-Europass jeħtieġ li jittejjeb biex jipprovdi informazzjoni ċara lill-individwi dwar il-possibbiltajiet ta’ impjieg u ta’ tagħlim, l-aċċess għas-servizzi ta’ gwida u l-proċessi ta’ rikonoxximent. Fi ħdan dan, il-EURES jista’ jkompli jikkontribwixxi għal mobbiltà ġusta tal-forza tax-xogħol, inkluż billi jippromovi prattiki ta’ reklutaġġ ġusti, impjiegi diretti u ta’ kwalità kif ukoll jindirizza prattiki ta’ mobbiltà abbużivi bejn il-fruntieri. Is-servizzi privati tal-impjiegi għandhom ikunu jistgħu juru rekord serju qabel ma jipparteċipaw fil-EURES. Bħala parti mill-mandat tagħha biex tiżgura mobbiltà tal-forza tax-xogħol ġusta u effettiva, l-Awtorità Ewropea tax-Xogħol jeħtiġilha mhux biss tappoġġja lill-ħaddiema li jixtiequ jeżerċitaw il-libertà ta’ moviment tagħhom, iżda wkoll lill-persuni li jerġgħu jidħlu fis-suq tax-xogħolli beħsiebhom jirritornaw lejn l-Istat Membru ta’ oriġini tagħhom.

| 3.21. | Il-KESE jilqa’ l-fatt li l-Kummissjoni qed tappella għall-promozzjoni ta’ edukazzjoni, taħriġ u tagħlim tul il-ħajja ta’ kwalità fir-rigward tal-iżvilupp reġjonali. Huwa vitali li jiġi pprovdut aċċess ugwali għat-tagħlim tal-adulti għall-ħaddiema kollha kemm fis-settur pubbliku kif ukoll f’dak privat, iżda wkoll għall-adulti mhux attivi fis-suq tax-xogħol, billi tiġi kkunsidrata l-implimentazzjoni tar-Riżoluzzjoni tal-Kunsill dwar aġenda Ewropea ġdida għat-tagħlim tal-adulti 2021-2030 (12), ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar kontijiet individwali tal-apprendiment (13) u r-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar il-mikrokredenzjali (14) biex tintlaħaq il-mira ta’ 60 % ta’ parteċipazzjoni fit-tagħlim tal-adulti (15). Huwa importanti wkoll li jingħata appoġġ effettiv lill-ħaddiema biex ikollhom aċċess għat-taħriġ tal-impjegati u l-liv għat-taħriġ imħallas billi jiġi żgurat li s-sistemi differenti ta’ finanzjament ikunu koregolati bl-involviment tal-imsieħba soċjali. In-nies għandu jkollhom aċċess għal ħiliet intraprenditorjali u jirċievu appoġġ finanzjarju biex jistabbilixxu n-negozji tagħhom stess. |
| --- | --- |

3.21.

Il-KESE jilqa’ l-fatt li l-Kummissjoni qed tappella għall-promozzjoni ta’ edukazzjoni, taħriġ u tagħlim tul il-ħajja ta’ kwalità fir-rigward tal-iżvilupp reġjonali. Huwa vitali li jiġi pprovdut aċċess ugwali għat-tagħlim tal-adulti għall-ħaddiema kollha kemm fis-settur pubbliku kif ukoll f’dak privat, iżda wkoll għall-adulti mhux attivi fis-suq tax-xogħol, billi tiġi kkunsidrata l-implimentazzjoni tar-Riżoluzzjoni tal-Kunsill dwar aġenda Ewropea ġdida għat-tagħlim tal-adulti 2021-2030 (12

13

14

15

| 3.22. | L-edukazzjoni kif ukoll it-taħriġ u t-tagħlim tul il-ħajja minn perspettiva olistika jeħtieġ li jittejbu f’dawn ir-reġjuni u jkunu attraenti għall-istudenti u l-ġenituri fejn il-kompetenzi ewlenin, b’mod partikolari ċ-ċittadinanza demokratika, u l-ħiliet bażiċi u trasversali, b’mod partikolari fix-xjenza, it-teknoloġija, l-inġenerija, l-arti u l-matematika (STEAM), għandhom rwol kruċjali x’jaqdu flimkien mal-ħiliet rilevanti għas-suq tax-xogħol. Sabiex iż-żgħażagħ f’reġjuni żvantaġġati jiġu mħeġġa jiksbu kwalifiki ta’ edukazzjoni ogħla, għandhom ikunu disponibbli wkoll impjiegi ta’ kwalità. Ir-reġjuni jeħtieġ ukoll li jtejbu l-kwalità tal-edukazzjoni biex jibnu ċittadinanza demokratika u valuri komuni Ewropej. L-importanza għall-Ewropa ta’ ċittadini b’ħiliet u għarfien testendi lil hinn mill-edukazzjoni formali għat-tagħlim miksub b’modi mhux formali jew informali. Iċ-ċittadini jeħtiġilhom ikunu kapaċi juru dak li tgħallmu, jużaw dan it-tagħlim fil-karriera tagħhom u għal edukazzjoni u taħriġ ulterjuri. Il-validazzjoni tat-tagħlim mhux formali u informali għandha tittejjeb. |
| --- | --- |

3.22.

L-edukazzjoni kif ukoll it-taħriġ u t-tagħlim tul il-ħajja minn perspettiva olistika jeħtieġ li jittejbu f’dawn ir-reġjuni u jkunu attraenti għall-istudenti u l-ġenituri fejn il-kompetenzi ewlenin, b’mod partikolari ċ-ċittadinanza demokratika, u l-ħiliet bażiċi u trasversali, b’mod partikolari fix-xjenza, it-teknoloġija, l-inġenerija, l-arti u l-matematika (STEAM), għandhom rwol kruċjali x’jaqdu flimkien mal-ħiliet rilevanti għas-suq tax-xogħol. Sabiex iż-żgħażagħ f’reġjuni żvantaġġati jiġu mħeġġa jiksbu kwalifiki ta’ edukazzjoni ogħla, għandhom ikunu disponibbli wkoll impjiegi ta’ kwalità. Ir-reġjuni jeħtieġ ukoll li jtejbu l-kwalità tal-edukazzjoni biex jibnu ċittadinanza demokratika u valuri komuni Ewropej. L-importanza għall-Ewropa ta’ ċittadini b’ħiliet u għarfien testendi lil hinn mill-edukazzjoni formali għat-tagħlim miksub b’modi mhux formali jew informali. Iċ-ċittadini jeħtiġilhom ikunu kapaċi juru dak li tgħallmu, jużaw dan it-tagħlim fil-karriera tagħhom u għal edukazzjoni u taħriġ ulterjuri. Il-validazzjoni tat-tagħlim mhux formali u informali għandha tittejjeb.

| 3.23. | Il-Kummissjoni Ewropea tissuġġerixxi l-użu ta’ fondi tal-UE biex tittejjeb il-konnettività diġitali f’żoni rurali u remoti biex jiġu ffaċilitati l-edukazzjoni u t-taħriġ remoti u jitnaqqsu l-lakuni fil-ħiliet. Il-KESE jtenni (16) li huwa imperattiv li l-konnettività tal-Internet b’veloċità għolja tiġi żgurata f’reġjuni żvantaġġati billi jintużaw mill-inqas 10 % tal-fondi tan-NextGenerationEU speċifikament għall-iżvilupp diġitali rurali. Huwa importanti li l-istituzzjonijiet tal-edukazzjoni u t-taħriġ, l-istudenti, l-għalliema u l-ħarrieġa jiġu pprovduti b’tagħmir diġitali, peress li l-għodod għall-kooperazzjoni virtwali jikkontribwixxu biex jiffaċilitaw l-aċċess għall-apprendiment f’żoni remoti, u għall-persuni li jindukraw il-familja u l-persuni b’diżabilità. Madankollu, edukazzjoni ta’ kwalità u l-ġlieda kontra t-tluq bikri mill-iskola jistgħu jinkisbu biss permezz ta’ relazzjonijiet wiċċ imb wiċċ bejn l-istudenti, l-għalliema u l-ġenituri, biex jiġu appoġġjati aħjar il-ħtiġijiet individwali tal-istudenti. Għal dan il-għan, l-impjiegi fl-iskejjel jeħtieġ li jkunu attraenti għal għalliema u ħarrieġa bi kwalifiki għoljin. |
| --- | --- |

3.23.

Il-Kummissjoni Ewropea tissuġġerixxi l-użu ta’ fondi tal-UE biex tittejjeb il-konnettività diġitali f’żoni rurali u remoti biex jiġu ffaċilitati l-edukazzjoni u t-taħriġ remoti u jitnaqqsu l-lakuni fil-ħiliet. Il-KESE jtenni (16

| 3.24. | Sabiex tittejjeb il-kwalità tal-edukazzjoni f’dawn ir-reġjuni, ir-rwol tal-għalliema huwa essenzjali. Għandu jingħata appoġġ effettiv lill-għalliema f’kull settur tal-edukazzjoni, kif ukoll lill-ħarrieġa, biex tittejjeb il-kwalità tal-edukazzjoni biex jiġi żgurat l-iżvilupp tal-ħiliet fi ħdan it-trasformazzjonijiet ekoloġiċi u diġitali tal-edukazzjoni. Id-djalogu soċjali huwa essenzjali fit-tfassil u l-implimentazzjoni tar-riformi fit-tranżizzjoni doppja ekoloġika u diġitali tal-iskejjel u fid-definizzjoni tal-ħiliet u l-kompetenzi li l-għalliema u l-ħarrieġa jeħtieġ li jiksbu fi ħdan l-iżvilupp professjonali inizjali u kontinwu. |
| --- | --- |

3.24.

Sabiex tittejjeb il-kwalità tal-edukazzjoni f’dawn ir-reġjuni, ir-rwol tal-għalliema huwa essenzjali. Għandu jingħata appoġġ effettiv lill-għalliema f’kull settur tal-edukazzjoni, kif ukoll lill-ħarrieġa, biex tittejjeb il-kwalità tal-edukazzjoni biex jiġi żgurat l-iżvilupp tal-ħiliet fi ħdan it-trasformazzjonijiet ekoloġiċi u diġitali tal-edukazzjoni. Id-djalogu soċjali huwa essenzjali fit-tfassil u l-implimentazzjoni tar-riformi fit-tranżizzjoni doppja ekoloġika u diġitali tal-iskejjel u fid-definizzjoni tal-ħiliet u l-kompetenzi li l-għalliema u l-ħarrieġa jeħtieġ li jiksbu fi ħdan l-iżvilupp professjonali inizjali u kontinwu.

Brussell, l-14 ta’ Ġunju 2023.

Oliver RÖPKE

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  COM(2023) 32 final.

1

(2)  Pjan Industrijali tal-Patt Ekoloġiku (europa.eu), COM (2023) 62 final.

2

(3)  Il-perikli klimatiċi tal-Ewropa li qed jinbidlu – rapport tal-EEA interattiv ibbażat fuq l-indiċi – Aġenzija Ewropea għall-Ambjent (europa.eu).

3

(4)  Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tat-8 ta’ Novembru 2019 dwar l-aċċess għall-protezzjoni soċjali għall-ħaddiema u għall-persuni li jaħdmu għal rashom, 2019/C 387/01 (ĠU C 387, 15.11.2019, p. 1).

4

(5)  Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tat-8 ta’ Diċembru 2022 dwar l-aċċess għall-kura fit-tul affordabbli u ta’ kwalità għolja 2022/C 476/01 (ĠU C 476, 15.12.2022, p. 1)u Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tat-8 ta’ Diċembru 2022 (ĠU C 189, 5.6.2019, p. 4).

5

(6)  Il-Monitor tal-Edukazzjoni u t-Taħriġ 2022 (europa.eu)

6

(7)  COM(2023) 32 final.

7

(8)  Il-Kummissjoni tagħti bidu għall-ħidma fuq is-Sena Ewropea tal-Ħiliet – Impjiegi, Affarijiet Soċjali u Inklużjoni – Kummissjoni Ewropea.

8

(9)  Viżjoni rurali

9

(10)  Inforegio – It-Tmien Rapport dwar il-Koeżjoni Ekonomika, Soċjali u Territorjali.

10

(11)  Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tat-8 ta’ Novembru 2019 dwar l-aċċess għall-protezzjoni soċjali għall-ħaddiema u għall-persuni li jaħdmu għal rashom 2019/C 387/01, (ĠU C 387, 15.11.2019, p. 1).

11

(12)  Riżoluzzjoni tal-Kunsill dwar aġenda Ewropea ġdida għat-tagħlim tal-adulti 2021–2030 2021/C 504/02 (ĠU C 504, 14.12.2021, p. 9).

12

(13)  Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar kontijiet individwali tal-apprendiment biex tingħata spinta lit-taħriġ tal-adulti fl-età tax-xogħol

13

(14)  Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tas-16 ta’ Ġunju 2022 dwar approċċ Ewropew għall-mikrokredenzjali għall-apprendiment tul il-ħajja u għall-impjegabbiltà 2022/C 243/02 (ĠU C 243, 27.6.2022, p. 10).

14

(15)  Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni: Il-Pjan ta’ Azzjoni tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali, COM(2021) 102 final.

15

(16)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “It-tranżizzjoni diġitali u tal-enerġija fiż-żoni rurali” (opinjoni fuq inizjattiva proprja) (ĠU C 486, 21.12.2022, p. 59).

16

---

| 18.8.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 293/108 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 293/108

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (UE) 2019/1009 fir-rigward tat-tikkettar diġitali tal-prodotti fertilizzanti tal-UE”

(COM(2023) 98 final — 2023/0049 (COD))

(2023/C 293/16)

| Relatur: | John COMER |
| --- | --- |

Relatur:

John COMER

John COMER

| Konsultazzjoni | Parlament Ewropew, 13.3.2023
  Kunsill, 6.3.2023 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikoli 114 u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 1.6.2023 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 38/0/2 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 14.6.2023 |
| Sessjoni plenarja Nru | 579 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 209/0/4 |

Konsultazzjoni

Parlament Ewropew, 13.3.2023

Kunsill, 6.3.2023

Bażi legali

Artikoli 114 u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent

Adozzjoni fis-sezzjoni

1.6.2023

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

38/0/2

Adozzjoni fil-plenarja

14.6.2023

Sessjoni plenarja Nru

579

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

209/0/4

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) iqis li:

| 1.1. | Il-provvista ta’ tikkettar diġitali volontarju għall-prodotti fertilizzanti huwa żvilupp pożittiv ħafna u għandu jsir kull sforz biex l-operaturi ekonomiċi jitħeġġu jadottaw it-tikkettar diġitali. |
| --- | --- |

1.1.

Il-provvista ta’ tikkettar diġitali volontarju għall-prodotti fertilizzanti huwa żvilupp pożittiv ħafna u għandu jsir kull sforz biex l-operaturi ekonomiċi jitħeġġu jadottaw it-tikkettar diġitali.

| 1.2. | Ir-riskju tad-distakk diġitali jeħtieġ li jiġi mmonitorjat bir-reqqa. Id-diġitalizzazzjoni tista’ tħalli lil xi gruppi vulnerabbli aktar lura minkejja d-dispożizzjoni li trid tkun disponibbli, fuq talba, alternattiva għat-tikkettar diġitali. Huwa rakkomandabbli li tiġi stabbilita skeda ta’ żmien u jkun hemm aktar ċarezza dwar kif din l-alternattiva topera b’mod effettiv. |
| --- | --- |

1.2.

Ir-riskju tad-distakk diġitali jeħtieġ li jiġi mmonitorjat bir-reqqa. Id-diġitalizzazzjoni tista’ tħalli lil xi gruppi vulnerabbli aktar lura minkejja d-dispożizzjoni li trid tkun disponibbli, fuq talba, alternattiva għat-tikkettar diġitali. Huwa rakkomandabbli li tiġi stabbilita skeda ta’ żmien u jkun hemm aktar ċarezza dwar kif din l-alternattiva topera b’mod effettiv.

| 1.3. | L-operaturi ekonomiċi li jadottaw tikkettar diġitali għandhom jieħdu azzjoni speċifika flimkien ma’ dak li qed jiġi propost mill-Kummissjoni biex jirrakkomandaw u jħeġġu lill-utenti finali jikkonsultaw it-tikketta diġitali. |
| --- | --- |

1.3.

L-operaturi ekonomiċi li jadottaw tikkettar diġitali għandhom jieħdu azzjoni speċifika flimkien ma’ dak li qed jiġi propost mill-Kummissjoni biex jirrakkomandaw u jħeġġu lill-utenti finali jikkonsultaw it-tikketta diġitali.

| 1.4. | Xi utenti finali huma mħassba li s-siti tat-tikkettar diġitali jwasslu għal traċċar eċċessiv. Jeħtieġ li tiġi pprovduta assigurazzjoni adegwata li mhux se jkun hemm traċċar bla bżonn. |
| --- | --- |

1.4.

Xi utenti finali huma mħassba li s-siti tat-tikkettar diġitali jwasslu għal traċċar eċċessiv. Jeħtieġ li tiġi pprovduta assigurazzjoni adegwata li mhux se jkun hemm traċċar bla bżonn.

| 1.5. | Il-KESE jilqa’ din il-Proposta peress li tiffoka fuq it-titjib tal-użu effiċjenti tal-prodotti fertilizzanti, tnaqqas l-ispejjeż u tipproamovi d-diġitalizzazzjoni tas-settur agrikolu, u dan huwa milqugħ tajjeb. |
| --- | --- |

1.5.

Il-KESE jilqa’ din il-Proposta peress li tiffoka fuq it-titjib tal-użu effiċjenti tal-prodotti fertilizzanti, tnaqqas l-ispejjeż u tipproamovi d-diġitalizzazzjoni tas-settur agrikolu, u dan huwa milqugħ tajjeb.

| 1.6. | Kemm fuq it-tikketta fiżika kif ukol fuq it-tikketta diġitali għandha tiġi enfasizzata rakkomandazzjoni biex isir kampjunar tal-ħamrija qabel ma jiġu applikati prodotti fertilizzanti. Azzjoni bħal din tkun tajba għall-ambjent u jiġu ffrankati l-flus. |
| --- | --- |

1.6.

Kemm fuq it-tikketta fiżika kif ukol fuq it-tikketta diġitali għandha tiġi enfasizzata rakkomandazzjoni biex isir kampjunar tal-ħamrija qabel ma jiġu applikati prodotti fertilizzanti. Azzjoni bħal din tkun tajba għall-ambjent u jiġu ffrankati l-flus.

| 1.7. | Id-disinn u l-format, inkluż id-daqs minimu tat-tipa tat-tikketti fiżiċi, għandhom jiġu speċifikati fil-Proposta biex tiġi żgurata komunikazzjoni aktar ċara. |
| --- | --- |

1.7.

Id-disinn u l-format, inkluż id-daqs minimu tat-tipa tat-tikketti fiżiċi, għandhom jiġu speċifikati fil-Proposta biex tiġi żgurata komunikazzjoni aktar ċara.

| 1.8. | Huwa rrakkomandat li mal-pakketti ta’ prodotti fertilizzanti ta’ 1 000 kg jew aktar għandha titwaħħal biss tikketta diġitali meta l-operaturi ekonomiċi jiddeċiedu li jużaw it-tikkettar diġitali. Il-pakketti ta’ prodotti fertilizzanti ta’ inqas minn 1 000 kg għandu dejjem ikollhom tikketta fiżika, anke meta l-operaturi ekonomiċi jiddeċiedu li jużaw tikketta diġitali. |
| --- | --- |

1.8.

Huwa rrakkomandat li mal-pakketti ta’ prodotti fertilizzanti ta’ 1 000 kg jew aktar għandha titwaħħal biss tikketta diġitali meta l-operaturi ekonomiċi jiddeċiedu li jużaw it-tikkettar diġitali. Il-pakketti ta’ prodotti fertilizzanti ta’ inqas minn 1 000 kg għandu dejjem ikollhom tikketta fiżika, anke meta l-operaturi ekonomiċi jiddeċiedu li jużaw tikketta diġitali.

2.   Sfond

Sfond

| 2.1. | Ir-Regolament (UE) 2019/1009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (1) introduċa rekwiżiti ta’ tikkettar li huma ħafna aktar estensivi minn dawk li jinsabu fir-Regolament (KE) Nru 2003/2003 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (2). Dan ir-Regolament il-ġdid irrifletta domandi u tħassib soċjali ġodda kif ukoll il-fatt li dawn ir-regoli l-ġodda jiftħu s-suq tal-UE għal prodotti fertilizzanti li huma innovattivi u mhux magħrufa u jeħtieġu struzzjonijiet aktar dettaljati għall-utent finali. |
| --- | --- |

2.1.

Ir-Regolament (UE) 2019/1009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (1

2

| 2.2. | Huwa diffiċli li jinqraw tikketti li fihom ħafna informazzjoni. Ħafna dettalji jistgħu jaħbu l-informazzjoni essenzjali li jkollu bżonn l-utent finali. |
| --- | --- |

2.2.

Huwa diffiċli li jinqraw tikketti li fihom ħafna informazzjoni. Ħafna dettalji jistgħu jaħbu l-informazzjoni essenzjali li jkollu bżonn l-utent finali.

| 2.3. | L-operaturi ekonomiċi jsibuha diffiċli biex jimmaniġġjaw dawn it-tikketti u huma marbuta ma’ żieda fl-ispejjeż minħabba l-ħtieġa li t-tikketti jiġu aġġornati ta’ spiss. |
| --- | --- |

2.3.

L-operaturi ekonomiċi jsibuha diffiċli biex jimmaniġġjaw dawn it-tikketti u huma marbuta ma’ żieda fl-ispejjeż minħabba l-ħtieġa li t-tikketti jiġu aġġornati ta’ spiss.

| 2.4. | L-emenda proposta għar-Regolament (UE) 2019/1009 hija rregolata mill-istess objettivi ġenerali tar-Regolament eżistenti (UE) 2019/1009, jiġifieri li jiġu żgurati livell għoli ta’ protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem u tal-ambjent u suq intern li jiffunzjona tajjeb. |
| --- | --- |

2.4.

L-emenda proposta għar-Regolament (UE) 2019/1009 hija rregolata mill-istess objettivi ġenerali tar-Regolament eżistenti (UE) 2019/1009, jiġifieri li jiġu żgurati livell għoli ta’ protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem u tal-ambjent u suq intern li jiffunzjona tajjeb.

| 2.5. | Il-Kummissjoni identifikat żewġ problemi speċifiċi li din il-Proposta tipprova tindirizza:






  — | it-titjib tal-leġġibbiltà tat-tikketti fiżiċi u |
| --- | --- | --- |

2.5.

Il-Kummissjoni identifikat żewġ problemi speċifiċi li din il-Proposta tipprova tindirizza:

—

it-titjib tal-leġġibbiltà tat-tikketti fiżiċi u

| — | l-iffaċilitar tal-ġestjoni tat-tikketti mill-operaturi ekonomiċi. |
| --- | --- |

—

l-iffaċilitar tal-ġestjoni tat-tikketti mill-operaturi ekonomiċi.

| 2.6. | Skont l-Artikolu 6(7) tar-Regolament (UE) 2019/1009, ir-rekwiżiti kollha tat-tikkettar fl-Anness III jridu jiġu stabbiliti fuq it-tikketta fiżika. |
| --- | --- |

2.6.

Skont l-Artikolu 6(7) tar-Regolament (UE) 2019/1009, ir-rekwiżiti kollha tat-tikkettar fl-Anness III jridu jiġu stabbiliti fuq it-tikketta fiżika.

| 2.7. | Din il-Proposta tintroduċi d-diġitalizzazzjoni volontarja tat-tikketti għall-prodotti fertilizzanti tal-UE. Il-manifatturi, l-importaturi jew id-distributuri jistgħu jiddeċiedu jekk jintroduċux tikketti diġitali għall-prodotti fertilizzanti tal-UE. |
| --- | --- |

2.7.

Din il-Proposta tintroduċi d-diġitalizzazzjoni volontarja tat-tikketti għall-prodotti fertilizzanti tal-UE. Il-manifatturi, l-importaturi jew id-distributuri jistgħu jiddeċiedu jekk jintroduċux tikketti diġitali għall-prodotti fertilizzanti tal-UE.

| 2.8. | L-operaturi ekonomiċi li jagħżlu t-tikkettar diġitali jistgħu jqiegħdu l-elementi kollha tat-tikkettar skont l-Anness III f’tikketta diġitali meta jipprovdu prodotti fertilizzanti lil operaturi ekonomiċi oħra li mhumiex utenti finali. Il-prodotti fertilizzanti fornuti bl-ingrossa jew f’pakketti ta’ aktar minn 1 000 kg jistgħu jiġu fornuti wkoll b’tikketta diġitali biss lil kwalunkwe entità, inklużi l-utenti finali. |
| --- | --- |

2.8.

L-operaturi ekonomiċi li jagħżlu t-tikkettar diġitali jistgħu jqiegħdu l-elementi kollha tat-tikkettar skont l-Anness III f’tikketta diġitali meta jipprovdu prodotti fertilizzanti lil operaturi ekonomiċi oħra li mhumiex utenti finali. Il-prodotti fertilizzanti fornuti bl-ingrossa jew f’pakketti ta’ aktar minn 1 000 kg jistgħu jiġu fornuti wkoll b’tikketta diġitali biss lil kwalunkwe entità, inklużi l-utenti finali.

| 2.9. | L-operaturi ekonomiċi li jużaw tikketta diġitali meta jfornu prodotti fertilizzanti lill-utenti finali f’pakketti ta’ 1 000 kg jew inqas se jkollhom jipprovdu tikketta fiżika flimkien mat-tikketta diġitali. |
| --- | --- |

2.9.

L-operaturi ekonomiċi li jużaw tikketta diġitali meta jfornu prodotti fertilizzanti lill-utenti finali f’pakketti ta’ 1 000 kg jew inqas se jkollhom jipprovdu tikketta fiżika flimkien mat-tikketta diġitali.

| 2.10. | It-tikketta fiżika jrid ikun fiha l-informazzjoni kollha dwar il-protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem u tal-ambjent, kif ukoll l-aktar informazzjoni importanti dwar l-effiċjenza agronomika u l-kontenut tal-prodott, jew informazzjoni oħra meħtieġa wara x-xiri, bħal informazzjoni dwar il-ħżin u r-rimi sikuri. |
| --- | --- |

2.10.

It-tikketta fiżika jrid ikun fiha l-informazzjoni kollha dwar il-protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem u tal-ambjent, kif ukoll l-aktar informazzjoni importanti dwar l-effiċjenza agronomika u l-kontenut tal-prodott, jew informazzjoni oħra meħtieġa wara x-xiri, bħal informazzjoni dwar il-ħżin u r-rimi sikuri.

| 2.11. | Il-Proposta tistabbilixxi regoli ġenerali dwar id-diġitalizzazzjoni tat-tikketti mingħajr ma tagħmel distinzjoni bejn utenti finali professjonali u mhux professjonali. B’mod partikolari, l-operaturi ekonomiċi se jkollhom jiżguraw li t-tikketta diġitali tkun tista’ tiġi aċċessata mingħajr ħlas u tkun faċilment aċċessibbli fl-UE kollha għal perjodu ta’ ħames snin wara li l-prodott ikun tqiegħed fis-suq. It-tikketta fiżika jrid ikun fiha portatur tad-data (pereżempju kodiċi QR jew URL) sabiex ikun hemm aċċess faċli għat-tikketta diġitali mingħajr il-bżonn ta’ applikazzjoni speċjali jew unika. Is-sit tat-tikketta diġitali jrid ikun fih l-informazzjoni meħtieġa mill-Anness III b’mod separat minn informazzjoni oħra dwar il-kummerċjalizzazzjoni jew offerti speċjali oħra, u ma jkun jinkludi l-ebda traċċar bla bżonn. |
| --- | --- |

2.11.

Il-Proposta tistabbilixxi regoli ġenerali dwar id-diġitalizzazzjoni tat-tikketti mingħajr ma tagħmel distinzjoni bejn utenti finali professjonali u mhux professjonali. B’mod partikolari, l-operaturi ekonomiċi se jkollhom jiżguraw li t-tikketta diġitali tkun tista’ tiġi aċċessata mingħajr ħlas u tkun faċilment aċċessibbli fl-UE kollha għal perjodu ta’ ħames snin wara li l-prodott ikun tqiegħed fis-suq. It-tikketta fiżika jrid ikun fiha portatur tad-data (pereżempju kodiċi QR jew URL) sabiex ikun hemm aċċess faċli għat-tikketta diġitali mingħajr il-bżonn ta’ applikazzjoni speċjali jew unika. Is-sit tat-tikketta diġitali jrid ikun fih l-informazzjoni meħtieġa mill-Anness III b’mod separat minn informazzjoni oħra dwar il-kummerċjalizzazzjoni jew offerti speċjali oħra, u ma jkun jinkludi l-ebda traċċar bla bżonn.

| 2.12. | L-informazzjoni fuq it-tikketti diġitali trid tiġi pprovduta, jekk mitluba, anke b’mezzi alternattivi, sabiex jiġu ffaċilitati l-ħtiġijiet tal-utenti vulnerabbli li mhumiex familjari mat-tikketti diġitali jew li mhumiex lesti li jużawhom. |
| --- | --- |

2.12.

L-informazzjoni fuq it-tikketti diġitali trid tiġi pprovduta, jekk mitluba, anke b’mezzi alternattivi, sabiex jiġu ffaċilitati l-ħtiġijiet tal-utenti vulnerabbli li mhumiex familjari mat-tikketti diġitali jew li mhumiex lesti li jużawhom.

| 2.13. | Jekk għal xi raġuni t-tikketta diġitali ma tkunx disponibbli għal xi żmien, trid tiġi pprovduta alternattiva mingħajr il-ħtieġa li tintalab. |
| --- | --- |

2.13.

Jekk għal xi raġuni t-tikketta diġitali ma tkunx disponibbli għal xi żmien, trid tiġi pprovduta alternattiva mingħajr il-ħtieġa li tintalab.

| 2.14. | Il-Proposta tagħti setgħa lill-Kummissjoni biex tkompli tadatta l-Anness III billi tiddeċiedi liema elementi tat-tikkettar jistgħu jiġu pprovduti f’forma diġitali lill-utenti finali f’pakketti ta’ 1 000 kg jew inqas skont l-iżvilupp tas-soċjetà. |
| --- | --- |

2.14.

Il-Proposta tagħti setgħa lill-Kummissjoni biex tkompli tadatta l-Anness III billi tiddeċiedi liema elementi tat-tikkettar jistgħu jiġu pprovduti f’forma diġitali lill-utenti finali f’pakketti ta’ 1 000 kg jew inqas skont l-iżvilupp tas-soċjetà.

| 2.15. | Il-Kummissjoni tiddikjara li l-Proposta hija konsistenti mal-politika usa’ tal-UE għall-Patt Ekoloġiku Ewropew, li għandha l-għan li tindirizza l-isfidi doppji tat-tranżizzjoni ekoloġika u dik diġitali. |
| --- | --- |

2.15.

Il-Kummissjoni tiddikjara li l-Proposta hija konsistenti mal-politika usa’ tal-UE għall-Patt Ekoloġiku Ewropew, li għandha l-għan li tindirizza l-isfidi doppji tat-tranżizzjoni ekoloġika u dik diġitali.

| 2.16. | Il-Proposta hija maħsuba biex ittejjeb l-użu effiċjenti tal-prodotti fertilizzanti, tnaqqas l-ispejjeż tat-tikkettar u tippromovi d-diġitalizzazzjoni tas-settur agrikolu filwaqt li tiżgura l-konsistenza mal-politika usa’ tal-UE għal futur sostenibbli u intelliġenti. |
| --- | --- |

2.16.

Il-Proposta hija maħsuba biex ittejjeb l-użu effiċjenti tal-prodotti fertilizzanti, tnaqqas l-ispejjeż tat-tikkettar u tippromovi d-diġitalizzazzjoni tas-settur agrikolu filwaqt li tiżgura l-konsistenza mal-politika usa’ tal-UE għal futur sostenibbli u intelliġenti.

3.   Kummenti ġenerali

Kummenti ġenerali

| 3.1. | Il-KESE jilqa’ din il-Proposta biex jiġi introdott tikkettar diġitali għall-prodotti fertilizzanti. Tifforma parti minn xejra ġenerali fejn qed tiżdied id-diġitalizzazzjoni tal-informazzjoni dwar il-prodott u t-tikketti tal-prodott. |
| --- | --- |

3.1.

Il-KESE jilqa’ din il-Proposta biex jiġi introdott tikkettar diġitali għall-prodotti fertilizzanti. Tifforma parti minn xejra ġenerali fejn qed tiżdied id-diġitalizzazzjoni tal-informazzjoni dwar il-prodott u t-tikketti tal-prodott.

| 3.2. | Il-provvisti ta’ prodotti fertilizzanti li jissodisfaw l-istandards tas-saħħa u s-sigurtà u dawk ambjentali fl-UE kollha (bit-tikketta CE) se jkunu jistgħu jiġu akkumpanjati minn informazzjoni fuq tikketta diġitali. |
| --- | --- |

3.2.

Il-provvisti ta’ prodotti fertilizzanti li jissodisfaw l-istandards tas-saħħa u s-sigurtà u dawk ambjentali fl-UE kollha (bit-tikketta CE) se jkunu jistgħu jiġu akkumpanjati minn informazzjoni fuq tikketta diġitali.

| 3.3. | Il-problema ta’ tikketti li fihom ħafna informazzjoni hija kwistjoni ewlenija. Ħafna drabi jkun diffiċli li tinstab informazzjoni essenzjali u għalhekk l-utenti finali xi daqqiet jispiċċaw jinjoraw it-tikketti li jkun fihom wisq dettalji. L-Anness III kif implimentat bħalissa jidher li qed jipprova jinkludi wisq informazzjoni f’tikketta fiżika. Il-possibbiltà ta’ tikketti diġitali hija pass kbir ’il quddiem. Bl-użu tat-tikkettar diġitali, it-tikketta fiżika tkun tista’ tinkludi l-informazzjoni verament essenzjali flimkien ma’ link għat-tikketta diġitali. |
| --- | --- |

3.3.

Il-problema ta’ tikketti li fihom ħafna informazzjoni hija kwistjoni ewlenija. Ħafna drabi jkun diffiċli li tinstab informazzjoni essenzjali u għalhekk l-utenti finali xi daqqiet jispiċċaw jinjoraw it-tikketti li jkun fihom wisq dettalji. L-Anness III kif implimentat bħalissa jidher li qed jipprova jinkludi wisq informazzjoni f’tikketta fiżika. Il-possibbiltà ta’ tikketti diġitali hija pass kbir ’il quddiem. Bl-użu tat-tikkettar diġitali, it-tikketta fiżika tkun tista’ tinkludi l-informazzjoni verament essenzjali flimkien ma’ link għat-tikketta diġitali.

| 3.4. | Il-Proposta tawtonomizza lill-Kummissjoni biex tkompli tadatta l-Anness III billi tiddeċiedi liema elementi tat-tikkettar jistgħu jiġu pprovduti b’mod diġitali. L-awtonomizzazzjoni tippermetti lill-Kummissjoni li tittrasferixxi l-elementi eżistenti mit-tikketta fiżika għat-tikketta diġitali. |
| --- | --- |

3.4.

Il-Proposta tawtonomizza lill-Kummissjoni biex tkompli tadatta l-Anness III billi tiddeċiedi liema elementi tat-tikkettar jistgħu jiġu pprovduti b’mod diġitali. L-awtonomizzazzjoni tippermetti lill-Kummissjoni li tittrasferixxi l-elementi eżistenti mit-tikketta fiżika għat-tikketta diġitali.

| 3.5. | It-tikketta diġitali trid tinkludi informazzjoni li tippermetti li jiġi identifikat u kkuntattjat il-manifattur tal-prodott, il-marka CE, u kwalunkwe referenza għal korp notifikat. |
| --- | --- |

3.5.

It-tikketta diġitali trid tinkludi informazzjoni li tippermetti li jiġi identifikat u kkuntattjat il-manifattur tal-prodott, il-marka CE, u kwalunkwe referenza għal korp notifikat.

| 3.6. | Ma hemm l-ebda dispożizzjoni fil-Proposta li tirregola d-daqs u t-tqassim tat-tikketta fiżika. |
| --- | --- |

3.6.

Ma hemm l-ebda dispożizzjoni fil-Proposta li tirregola d-daqs u t-tqassim tat-tikketta fiżika.

| 3.7. | L-użu aktar effiċjenti tal-prodotti fertilizzanti huwa element importanti fl-Istrateġija mill-Għalqa sal-Platt, li tispeċifika mira ta’ tnaqqis ta’ 50 % fit-telf tan-nutrijenti u tnaqqis ta’ 20 % fl-użu tal-fertilizzanti sal-2030. Skont il-Kummissjoni, din il-Proposta tappoġġja x-xejra fejn tittejjeb l-effiċjenza tal-użu tal-prodotti fertilizzanti. L-analiżi tal-ħamrija mhijiex obbligu li jrid jiġi inkluż fit-tikketta fiżika. L-analiżi tal-ħamrija jinkoraġġixxi l-użu aktar effiċjenti tal-prodotti fertilizzanti. |
| --- | --- |

3.7.

L-użu aktar effiċjenti tal-prodotti fertilizzanti huwa element importanti fl-Istrateġija mill-Għalqa sal-Platt, li tispeċifika mira ta’ tnaqqis ta’ 50 % fit-telf tan-nutrijenti u tnaqqis ta’ 20 % fl-użu tal-fertilizzanti sal-2030. Skont il-Kummissjoni, din il-Proposta tappoġġja x-xejra fejn tittejjeb l-effiċjenza tal-użu tal-prodotti fertilizzanti. L-analiżi tal-ħamrija mhijiex obbligu li jrid jiġi inkluż fit-tikketta fiżika. L-analiżi tal-ħamrija jinkoraġġixxi l-użu aktar effiċjenti tal-prodotti fertilizzanti.

| 3.8. | Meta l-operaturi ekonomiċi jadottaw tikketta diġitali, l-utenti finali għandhom jiġu rrakkomandati bil-qawwa li jikkonsultaw it-tikketta diġitali sabiex jiksbu l-benefiċċju massimu mill-informazzjoni obbligatorja dwar il-prodott. |
| --- | --- |

3.8.

Meta l-operaturi ekonomiċi jadottaw tikketta diġitali, l-utenti finali għandhom jiġu rrakkomandati bil-qawwa li jikkonsultaw it-tikketta diġitali sabiex jiksbu l-benefiċċju massimu mill-informazzjoni obbligatorja dwar il-prodott.

| 3.9. | L-adozzjoni tat-tikkettar diġitali hija volontarja min-naħa tal-operaturi ekonomiċi. Madankollu, fl-interess tal-promozzjoni tal-użu aktar estensiv tat-tikkettar diġitali, għandha tingħata prijorità biex l-operaturi ekonomiċi jitħeġġu jibdew jużaw it-tikkettar diġitali. |
| --- | --- |

3.9.

L-adozzjoni tat-tikkettar diġitali hija volontarja min-naħa tal-operaturi ekonomiċi. Madankollu, fl-interess tal-promozzjoni tal-użu aktar estensiv tat-tikkettar diġitali, għandha tingħata prijorità biex l-operaturi ekonomiċi jitħeġġu jibdew jużaw it-tikkettar diġitali.

| 3.10. | Il-ħtieġa li tiżdied l-effiċjenza fl-użu tal-prodotti tal-fertilizzanti hija enfasizzata fil-Komunikazzjoni tal-UE tal-2022 dwar il-Fertilizzanti (3). L-użu ta’ għodod diġitali huwa faċilitatur ewlieni f’dan il-proċess. |
| --- | --- |

3.10.

Il-ħtieġa li tiżdied l-effiċjenza fl-użu tal-prodotti tal-fertilizzanti hija enfasizzata fil-Komunikazzjoni tal-UE tal-2022 dwar il-Fertilizzanti (3

| 3.11. | L-użu tat-tikkettar diġitali għandu jippermetti komunikazzjoni aħjar tal-proprjetajiet u l-aktar użu effiċjenti tal-fertilizzanti, li se jkun ta’ benefiċċju għall-ambjent u jipprovdi ffrankar għall-utenti finali. |
| --- | --- |

3.11.

L-użu tat-tikkettar diġitali għandu jippermetti komunikazzjoni aħjar tal-proprjetajiet u l-aktar użu effiċjenti tal-fertilizzanti, li se jkun ta’ benefiċċju għall-ambjent u jipprovdi ffrankar għall-utenti finali.

| 3.12. | Il-KESE jilqa’ l-fatt li l-kundizzjonijiet sabiex jiġi implimentat it-tikkettar diġitali qed jiġu introdotti fil-livell tal-UE, peress li dan joħloq kundizzjonijiet ekwivalenti u għalhekk itejjeb is-suq intern filwaqt li jiżgura standard għoli ta’ protezzjoni kif meħtieġ mir-Regolament (UE) 2019/1009. Barra minn hekk, kwalunkwe bidla fit-tikkettar diġitali tista’ ssir biss fil-livell tal-UE. |
| --- | --- |

3.12.

Il-KESE jilqa’ l-fatt li l-kundizzjonijiet sabiex jiġi implimentat it-tikkettar diġitali qed jiġu introdotti fil-livell tal-UE, peress li dan joħloq kundizzjonijiet ekwivalenti u għalhekk itejjeb is-suq intern filwaqt li jiżgura standard għoli ta’ protezzjoni kif meħtieġ mir-Regolament (UE) 2019/1009. Barra minn hekk, kwalunkwe bidla fit-tikkettar diġitali tista’ ssir biss fil-livell tal-UE.

| 3.13. | Il-Proposta tiddikjara li pakketti ta’ aktar minn 1 000 kg għandhom jitqiesu bħala kunsinni bl-ingrossa. Kien ikun preferibbli li kieku l-pakketti ta’ 1 000 kg jitqiesu bħala kunsinni bl-ingrossa u l-pakketti ta’ inqas minn 1 000 kg ikunu jeħtieġu t-tikketta fiżika flimkien mat-tikketta diġitali. |
| --- | --- |

3.13.

Il-Proposta tiddikjara li pakketti ta’ aktar minn 1 000 kg għandhom jitqiesu bħala kunsinni bl-ingrossa. Kien ikun preferibbli li kieku l-pakketti ta’ 1 000 kg jitqiesu bħala kunsinni bl-ingrossa u l-pakketti ta’ inqas minn 1 000 kg ikunu jeħtieġu t-tikketta fiżika flimkien mat-tikketta diġitali.

| 3.14. | Ir-riskju ta’ distakk diġitali għall-utenti vulnerabbli jeħtieġ li jiġi ċċarat aktar. Il-Proposta tal-Kummissjoni tiddikjara li alternattiva għat-tikketta diġitali trid tkun disponibbli meta tintalab. Madankollu, ma hija prevista l-ebda skeda ta’ żmien li tindika kemm alternattiva bħal din tista’ ssir disponibbli malajr għall-utenti finali vulnerabbli. |
| --- | --- |

3.14.

Ir-riskju ta’ distakk diġitali għall-utenti vulnerabbli jeħtieġ li jiġi ċċarat aktar. Il-Proposta tal-Kummissjoni tiddikjara li alternattiva għat-tikketta diġitali trid tkun disponibbli meta tintalab. Madankollu, ma hija prevista l-ebda skeda ta’ żmien li tindika kemm alternattiva bħal din tista’ ssir disponibbli malajr għall-utenti finali vulnerabbli.

| 3.15. | Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li jiġi żgurat li s-siti tat-tiketta diġitali ma jkunu jinkludu l-ebda sistemi ta’ traċċar bla bżonn. |
| --- | --- |

3.15.

Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li jiġi żgurat li s-siti tat-tiketta diġitali ma jkunu jinkludu l-ebda sistemi ta’ traċċar bla bżonn.

Brussell, l-14 ta’ Ġunju 2023.

Oliver RÖPKE

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  Ir-Regolament (UE) 2019/1009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-5 ta' Ġunju 2019 li jistabbilixxi regoli dwar it-tpoġġija għad-dispożizzjoni fis-suq ta' prodotti fertilizzanti tal-UE u li jemenda r-Regolamenti (KE) Nru 1069/2009 u (KE) Nru 1107/2009 u li jħassar ir-Regolament (KE) Nru 2003/2003 (ĠU L 170, 25.6.2019, p. 1).

1

(2)  Ir-Regolament (KE) Nru 2003/2003 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-13 ta’ Ottubru 2003 dwar il-fertilizzanti (ĠU L 304, 21.11.2003, p. 1).

2

(3)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — L-iżgurar tad-disponibbiltà u l-affordabbiltà tal-fertilizzanti” (COM(2022) 590 final) (ĠU C 184, 25.5.2023, p. 109).

3

---

| 18.8.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 293/112 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 293/112

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-“Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li temenda r-Regolamenti (UE) 2019/943 u (UE) 2019/942 kif ukoll id-Direttivi (UE) 2018/2001 u (UE) 2019/944 biex jittejjeb id-disinn tas-suq tal-elettriku tal-Unjoni”

(COM(2023) 148 final — 2023/0077 (COD))

(2023/C 293/17)

| Relatur: | Jan DIRX |
| --- | --- |
| Korelatur: | Christophe QUAREZ |

Relatur:

Jan DIRX

Jan DIRX

Korelatur:

Christophe QUAREZ

Christophe QUAREZ

| Konsultazzjoni | Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 31.3.2023
  Parlament Ewropew, 29.3.2023 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 16.5.2023 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 14.6.2023 |
| Sessjoni plenarja Nru | 579 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 209/11/9 |

Konsultazzjoni

Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 31.3.2023

Parlament Ewropew, 29.3.2023

Bażi legali

Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni

Adozzjoni fis-sezzjoni

16.5.2023

Adozzjoni fil-plenarja

14.6.2023

Sessjoni plenarja Nru

579

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

209/11/9

1.   Rakkomandazzjonijiet ta’ politika

Rakkomandazzjonijiet ta’ politika

| 1.1. | L-enerġija, inkluża l-infrastruttura għat-trasport u d-distribuzzjoni, ma tistax tiġi ttrattata bħal komodità kwalunkwe: hija element essenzjali tas-sistema ekonomika u soċjali tagħna u għalhekk hija parti ċentrali mill-forniment tas-servizzi pubbliċi. Għalhekk, il-provvista tal-enerġija hija kklassifikata bħala servizz ta’ interess ġenerali. Għalhekk, jinħtieġ li jinħolqu kundizzjonijiet ta’ qafas regolatorju għall-enerġija futura li jiggarantixxu kemm provvista tal-enerġija li tirrispetta l-ambjent, affordabbli u affidabbli kif ukoll id-dritt għall-enerġija. Dan ifisser ukoll li d-disinn tas-suq tal-enerġija jrid iqis ir-rekwiżiti assoċjati mad-dekarbonizzazzjoni. Sabiex tiġi żgurata provvista bażika tal-enerġija affordabbli, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jemmen li d-disinn il-ġdid tas-suq irid jiggarantixxi provvista bażika tal-enerġija bi prezzijiet regolati. |
| --- | --- |

1.1.

L-enerġija, inkluża l-infrastruttura għat-trasport u d-distribuzzjoni, ma tistax tiġi ttrattata bħal komodità kwalunkwe: hija element essenzjali tas-sistema ekonomika u soċjali tagħna u għalhekk hija parti ċentrali mill-forniment tas-servizzi pubbliċi. Għalhekk, il-provvista tal-enerġija hija kklassifikata bħala servizz ta’ interess ġenerali. Għalhekk, jinħtieġ li jinħolqu kundizzjonijiet ta’ qafas regolatorju għall-enerġija futura li jiggarantixxu kemm provvista tal-enerġija li tirrispetta l-ambjent, affordabbli u affidabbli kif ukoll id-dritt għall-enerġija. Dan ifisser ukoll li d-disinn tas-suq tal-enerġija jrid iqis ir-rekwiżiti assoċjati mad-dekarbonizzazzjoni. Sabiex tiġi żgurata provvista bażika tal-enerġija affordabbli, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jemmen li d-disinn il-ġdid tas-suq irid jiggarantixxi provvista bażika tal-enerġija bi prezzijiet regolati.

| 1.2. | Il-KESE jemmen li l-Kummissjoni kellha tieħu aktar passi fil-proposta tagħha għar-riforma tas-suq tal-elettriku biex tadatta d-disinn tas-suq għar-realtà l-ġdida li teħtieġ ġestjoni simultanja ta’ tliet objettivi: is-sostenibbiltà, l-affordabbiltà u s-sigurtà tal-provvista. Ir-realtà l-ġdida se tkun ibbażata wkoll fuq l-enerġija rinnovabbli, bi rwol dejjem jikber għall-prosumaturi u parteċipanti żgħar fis-suq flimkien ma’ produtturi kbar. |
| --- | --- |

1.2.

Il-KESE jemmen li l-Kummissjoni kellha tieħu aktar passi fil-proposta tagħha għar-riforma tas-suq tal-elettriku biex tadatta d-disinn tas-suq għar-realtà l-ġdida li teħtieġ ġestjoni simultanja ta’ tliet objettivi: is-sostenibbiltà, l-affordabbiltà u s-sigurtà tal-provvista. Ir-realtà l-ġdida se tkun ibbażata wkoll fuq l-enerġija rinnovabbli, bi rwol dejjem jikber għall-prosumaturi u parteċipanti żgħar fis-suq flimkien ma’ produtturi kbar.

| 1.3. | Sistema li tqis li dawn il-bidliet tista’ tiffunzjona biss jekk is-sistema skont il-mertu tiġi abolita u sostitwita b’mudell fejn il-prezzijiet tal-elettriku huma bbażati fuq il-kostijiet tal-produzzjoni rispettivi. Din is-sistema trid tqis l-ispejjeż medji fl-ipprezzar. |
| --- | --- |

1.3.

Sistema li tqis li dawn il-bidliet tista’ tiffunzjona biss jekk is-sistema skont il-mertu tiġi abolita u sostitwita b’mudell fejn il-prezzijiet tal-elettriku huma bbażati fuq il-kostijiet tal-produzzjoni rispettivi. Din is-sistema trid tqis l-ispejjeż medji fl-ipprezzar.

| 1.4. | Fil-kuntest ta’ riforma tas-suq tal-elettriku, il-liberalizzazzjoni trid tiġi eżaminata b’mod kritiku f’termini tas-sostenibbiltà, l-affordabbiltà u s-sigurtà tal-provvista tagħha. Barra minn hekk, ma jridx jintesa peress li l-kriżi attwali turi li s-swieq liberalizzati tal-enerġija mhumiex kapaċi jissodisfaw dawn il-ħtiġijiet u ma joħolqux biżżejjed inċentivi u sigurtà tal-investiment għall-enerġija rinnovabbli. Barra minn hekk, il-gvernijiet se jkunu responsabbli għat-twettiq ta’ dawn it-tliet objettivi (is-sostenibbiltà, l-affordabbiltà u s-sigurtà tal-provvista) fuq perjodu twil, minħabba li s-suq mhux se jgħaqqadhom u jirrealizzahom b’mod spontanju. |
| --- | --- |

1.4.

Fil-kuntest ta’ riforma tas-suq tal-elettriku, il-liberalizzazzjoni trid tiġi eżaminata b’mod kritiku f’termini tas-sostenibbiltà, l-affordabbiltà u s-sigurtà tal-provvista tagħha. Barra minn hekk, ma jridx jintesa peress li l-kriżi attwali turi li s-swieq liberalizzati tal-enerġija mhumiex kapaċi jissodisfaw dawn il-ħtiġijiet u ma joħolqux biżżejjed inċentivi u sigurtà tal-investiment għall-enerġija rinnovabbli. Barra minn hekk, il-gvernijiet se jkunu responsabbli għat-twettiq ta’ dawn it-tliet objettivi (is-sostenibbiltà, l-affordabbiltà u s-sigurtà tal-provvista) fuq perjodu twil, minħabba li s-suq mhux se jgħaqqadhom u jirrealizzahom b’mod spontanju.

| 1.5. | Għalhekk, il-KESE jagħżel mudell ibridu, fejn il-forzi tas-suq u l-ġestjoni mmexxija mill-miri jwasslu b’mod konġunt għall-funzjonament ottimali tas-suq fi ħdan il-qafas tal-objettivi stipulati. Il-qalba ta’ dan il-mudell hija “faċilità elettronika” stabbilita mill-gvern li tixtri l-elettriku mill-produtturi u tbigħu lill-klijenti domestiċi, l-SMEs, Komunitajiet tal-Enerġija taċ-Ċittadini u konsumaturi kbar, u fejn adegwat u possibbli lil pajjiżi oħrajn, billi tuża t-tliet objettivi bħala qafas għat-teħid tad-deċiżjonijiet. Din il-faċilità tikkonkludi kuntratti fit-tul mal-produtturi tal-elettriku abbażi ta’ sejħiet għall-offerti. Dawn il-kuntratti jkunu ta’ diversi tipi, bħal ftehimiet dwar ix-xiri tal-enerġija (PPA), kuntratti għad-differenza u kuntratti abbażi tal-kost b’addenda. |
| --- | --- |

1.5.

Għalhekk, il-KESE jagħżel mudell ibridu, fejn il-forzi tas-suq u l-ġestjoni mmexxija mill-miri jwasslu b’mod konġunt għall-funzjonament ottimali tas-suq fi ħdan il-qafas tal-objettivi stipulati. Il-qalba ta’ dan il-mudell hija “faċilità elettronika” stabbilita mill-gvern li tixtri l-elettriku mill-produtturi u tbigħu lill-klijenti domestiċi, l-SMEs, Komunitajiet tal-Enerġija taċ-Ċittadini u konsumaturi kbar, u fejn adegwat u possibbli lil pajjiżi oħrajn, billi tuża t-tliet objettivi bħala qafas għat-teħid tad-deċiżjonijiet. Din il-faċilità tikkonkludi kuntratti fit-tul mal-produtturi tal-elettriku abbażi ta’ sejħiet għall-offerti. Dawn il-kuntratti jkunu ta’ diversi tipi, bħal ftehimiet dwar ix-xiri tal-enerġija (PPA), kuntratti għad-differenza u kuntratti abbażi tal-kost b’addenda.

| 1.6. | Il-Kumitat jappoġġja bis-sħiħ il-proposta tal-Kummissjoni li tagħti s-setgħa lill-konsumaturi billi toħloq id-dritt li jikkondividu l-enerġija rinnovabbli direttament. Dan jirrikjedi, fost affarijiet oħra, li l-informazzjoni rilevanti kollha għandha tkun ċara u aċċessibbli għall-konsumaturi, sabiex ikunu jistgħu jaqdu rwol indipendenti fis-suq tal-elettriku, bħala utent u produttur. Il-KESE jqis ukoll li s-suq irid ikun organizzat b’tali mod li l-konsumaturi li jiġġeneraw ukoll l-elettriku tagħhom stess (prosumaturi) jew parteċipanti żgħar oħra fis-suq ikunu jistgħu jibbenefikaw kemm jista’ jkun mill-elettriku li jiġġeneraw huma stess, anke jekk idaħħluh fil-grilja. Eżempju wieħed ta’ kif dan jista’ jiġi organizzat b’mod ieħor u aktar onest għall-produtturi ż-żgħar huwa “bank tal-elettriku”. |
| --- | --- |

1.6.

Il-Kumitat jappoġġja bis-sħiħ il-proposta tal-Kummissjoni li tagħti s-setgħa lill-konsumaturi billi toħloq id-dritt li jikkondividu l-enerġija rinnovabbli direttament. Dan jirrikjedi, fost affarijiet oħra, li l-informazzjoni rilevanti kollha għandha tkun ċara u aċċessibbli għall-konsumaturi, sabiex ikunu jistgħu jaqdu rwol indipendenti fis-suq tal-elettriku, bħala utent u produttur. Il-KESE jqis ukoll li s-suq irid ikun organizzat b’tali mod li l-konsumaturi li jiġġeneraw ukoll l-elettriku tagħhom stess (prosumaturi) jew parteċipanti żgħar oħra fis-suq ikunu jistgħu jibbenefikaw kemm jista’ jkun mill-elettriku li jiġġeneraw huma stess, anke jekk idaħħluh fil-grilja. Eżempju wieħed ta’ kif dan jista’ jiġi organizzat b’mod ieħor u aktar onest għall-produtturi ż-żgħar huwa “bank tal-elettriku”.

| 1.7. | Minbarra t-talba biex jitħaffef l-iżvilupp tal-gassijiet ekoloġiċi, il-Kumitat jappella lill-Kummissjoni biex tinkludi regolament għad-disinn tas-suq tal-gass naturali fil-pakkett tal-idroġenu u l-gassijiet b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju. B’dan il-mod, suq tal-gass naturali uniku integrat u sigur fil-livell tal-UE jaċċellera l-elettrifikazzjoni tas-sistema tal-enerġija billi jiggarantixxi aktar ugwaljanza fil-prezzijiet u sigurtà għall-konsumaturi. |
| --- | --- |

1.7.

Minbarra t-talba biex jitħaffef l-iżvilupp tal-gassijiet ekoloġiċi, il-Kumitat jappella lill-Kummissjoni biex tinkludi regolament għad-disinn tas-suq tal-gass naturali fil-pakkett tal-idroġenu u l-gassijiet b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju. B’dan il-mod, suq tal-gass naturali uniku integrat u sigur fil-livell tal-UE jaċċellera l-elettrifikazzjoni tas-sistema tal-enerġija billi jiggarantixxi aktar ugwaljanza fil-prezzijiet u sigurtà għall-konsumaturi.

| 1.8. | Sabiex jinkiseb livell għoli ta’ integrazzjoni tas-sistemi tal-enerġija rinnovabbli u titħaffef it-tranżizzjoni lejn sistema dekarbonizzata, il-ħżin u l-ġenerazzjoni tal-elettriku proprju tiegħek mhux se jkunu biżżejjed. Dak li huwa meħtieġ huma swieq ta’ flessibbiltà li fl-aħjar xenarju jindikaw ukoll is-sitwazzjoni prevalenti fuq il-grilja. Meta jiġu stabbiliti dawn is-swieq ta’ flessibbiltà, jagħmel sens li ssir distinzjoni bejn il-livelli ta’ vultaġġ. |
| --- | --- |

1.8.

Sabiex jinkiseb livell għoli ta’ integrazzjoni tas-sistemi tal-enerġija rinnovabbli u titħaffef it-tranżizzjoni lejn sistema dekarbonizzata, il-ħżin u l-ġenerazzjoni tal-elettriku proprju tiegħek mhux se jkunu biżżejjed. Dak li huwa meħtieġ huma swieq ta’ flessibbiltà li fl-aħjar xenarju jindikaw ukoll is-sitwazzjoni prevalenti fuq il-grilja. Meta jiġu stabbiliti dawn is-swieq ta’ flessibbiltà, jagħmel sens li ssir distinzjoni bejn il-livelli ta’ vultaġġ.

| 1.9. | Peress li r-riforma se tieħu ż-żmien biex tkun kompletament effettiva, il-KESE jirrakkomanda li l-mekkaniżmu tal-limitu massimu tal-kera inframarġinali jibqa’ fis-seħħ sakemm ir-riforma tkun kompletament operattiva. Id-dħul jenħtieġ li jiġi dirett lejn dawk l-aktar vulnerabbli, bl-għażla li jitbaxxew il-prezzijiet fid-dawl tal-iżviluppi reċenti fil-prezzijiet bl-ingrossa. |
| --- | --- |

1.9.

Peress li r-riforma se tieħu ż-żmien biex tkun kompletament effettiva, il-KESE jirrakkomanda li l-mekkaniżmu tal-limitu massimu tal-kera inframarġinali jibqa’ fis-seħħ sakemm ir-riforma tkun kompletament operattiva. Id-dħul jenħtieġ li jiġi dirett lejn dawk l-aktar vulnerabbli, bl-għażla li jitbaxxew il-prezzijiet fid-dawl tal-iżviluppi reċenti fil-prezzijiet bl-ingrossa.

| 1.10. | Il-Kumitat iħeġġeġ lill-Kummissjoni tissorvelja l-effetti ta’ din ir-riforma proposta tas-suq tal-elettriku. Dan huwa importanti minħabba li s-suq tal-elettriku jinsab f’nofs bidla fil-paradigma li għadha ’l bogħod milli titlesta u ċertament se teħtieġ aktar aġġustamenti fis-snin li ġejjin. Huwa importanti wkoll minħabba li ma tħejjiet l-ebda valutazzjoni tal-impatt għall-proposta attwali tal-Kummissjoni. Dan iżid l-inċertezza dwar l-effetti ta’ din ir-riforma. |
| --- | --- |

1.10.

Il-Kumitat iħeġġeġ lill-Kummissjoni tissorvelja l-effetti ta’ din ir-riforma proposta tas-suq tal-elettriku. Dan huwa importanti minħabba li s-suq tal-elettriku jinsab f’nofs bidla fil-paradigma li għadha ’l bogħod milli titlesta u ċertament se teħtieġ aktar aġġustamenti fis-snin li ġejjin. Huwa importanti wkoll minħabba li ma tħejjiet l-ebda valutazzjoni tal-impatt għall-proposta attwali tal-Kummissjoni. Dan iżid l-inċertezza dwar l-effetti ta’ din ir-riforma.

2.   Raġunijiet għar-rakkomandazzjonijiet ta’ politika

Raġunijiet għar-rakkomandazzjonijiet ta’ politika

Aspetti ġenerali

Aspetti ġenerali

| 2.1. | Il-KESE ilu għal xi żmien jappella għal riforma tas-suq tal-elettriku tal-UE (1). Dan għaliex, fil-prattika, ir-riskji li s-suq tal-elettriku tal-UE huwa espost għalihom huma prinċipalment mgħoddija lill-konsumaturi, konklużjoni li għamlet ukoll il-Qorti Ewropea tal-Awdituri fir-Rapport Speċjali tagħha: L-integrazzjoni tas-suq intern għall-elettriku (2). |
| --- | --- |

2.1.

Il-KESE ilu għal xi żmien jappella għal riforma tas-suq tal-elettriku tal-UE (1

Rapport Speċjali

: L-integrazzjoni tas-suq intern għall-elettriku

2

| 2.2. | Iż-żidiet fil-prezzijiet tal-enerġija fl-2021 u fl-2022 ġew aċċellerati wara li r-Russja bdiet il-gwerra ta’ aggressjoni tagħha kontra l-Ukrajna; il-gwerra affettwat il-prezzijiet tal-fjuwils fossili, speċjalment il-gass, u ż-żidiet li rriżultaw ġew mgħoddija lill-konsumaturi aħħarin skont l-ordni tal-mertu (3). Dan wera biċ-ċar li l-istruttura eżistenti tas-suq tal-elettriku mhijiex kapaċi żżomm il-prezzijiet tal-elettriku maniġġabbli għall-konsumaturi u n-negozji. |
| --- | --- |

2.2.

Iż-żidiet fil-prezzijiet tal-enerġija fl-2021 u fl-2022 ġew aċċellerati wara li r-Russja bdiet il-gwerra ta’ aggressjoni tagħha kontra l-Ukrajna; il-gwerra affettwat il-prezzijiet tal-fjuwils fossili, speċjalment il-gass, u ż-żidiet li rriżultaw ġew mgħoddija lill-konsumaturi aħħarin skont l-ordni tal-mertu (3

| 2.3. | Huwa importanti wkoll li jiġi rrealizzat li hemm raġuni ekonomika fundamentali għat-tfassil mill-ġdid tas-suq tal-elettriku: l-ispejjeż marġinali tas-sistemi tal-enerġija rinnovabbli huma żero. Huwa ċar li sistema tas-suq b’mekkaniżmu ta’ prezzijiet fejn l-ispejjeż marġinali tal-aħħar impjant tal-enerġija jistabbilixxu l-prezz uniformi (clearing price) ma taħdimx fis-settur futur tal-elettriku ddominat minn sistemi ta’ enerġija rinnovabbli (jew sistema oħra intensa tan-nefqa kapitali (CAPEX)). Huwa għalhekk li neħtieġu kuntratt għad-differenza bħala skema ta’ remunerazzjoni għall-produtturi kollha tal-enerġija rinnovabbli, fejn jintużaw l-ispejjeż livellati tal-enerġija (jew l-ispejjeż medji) biex jiġi stabbilit il-prezz ta’ referenza. |
| --- | --- |

2.3.

Huwa importanti wkoll li jiġi rrealizzat li hemm raġuni ekonomika fundamentali għat-tfassil mill-ġdid tas-suq tal-elettriku: l-ispejjeż marġinali tas-sistemi tal-enerġija rinnovabbli huma żero. Huwa ċar li sistema tas-suq b’mekkaniżmu ta’ prezzijiet fejn l-ispejjeż marġinali tal-aħħar impjant tal-enerġija jistabbilixxu l-prezz uniformi (clearing price) ma taħdimx fis-settur futur tal-elettriku ddominat minn sistemi ta’ enerġija rinnovabbli (jew sistema oħra intensa tan-nefqa kapitali (CAPEX)). Huwa għalhekk li neħtieġu kuntratt għad-differenza bħala skema ta’ remunerazzjoni għall-produtturi kollha tal-enerġija rinnovabbli, fejn jintużaw l-ispejjeż livellati tal-enerġija (jew l-ispejjeż medji) biex jiġi stabbilit il-prezz ta’ referenza.

| 2.4. | Ir-raġuni fundamentali għall-kuntratt għad-differenza huma l-ispejjeż marġinali tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli. Minbarra dak issuġġerit mill-Kummissjoni, l-istabbiltà tal-prezzijiet se tinkiseb biss parzjalment, jekk xejn, mill-kuntratt għad-differenza. Dan huwa minnu sakemm il-kuntratt għad-differenza jkopri biss l-elettriku kif prodott u mhux prodotti aktar kumplessi – bħal taħlita ta’ ġenerazzjoni rinnovabbli, ħżin u ġestjoni min-naħa tad-domanda. Ir-raġuni għal dan hija li għal perjodi meta l-ġenerazzjoni rinnovabbli hija enerġija residwa baxxa jeħtieġ li tinxtara, u l-ispejjeż rispettivi jistgħu jsiru konsiderevolment għoljin. Il-Kummissjoni tinjora dan l-effett u tagħmel wegħdiet lill-konsumaturi aħħarin li eventwalment dawn mhux se jkunu jistgħu jitwettqu kompletament. |
| --- | --- |

2.4.

Ir-raġuni fundamentali għall-kuntratt għad-differenza huma l-ispejjeż marġinali tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli. Minbarra dak issuġġerit mill-Kummissjoni, l-istabbiltà tal-prezzijiet se tinkiseb biss parzjalment, jekk xejn, mill-kuntratt għad-differenza. Dan huwa minnu sakemm il-kuntratt għad-differenza jkopri biss l-elettriku kif prodott u mhux prodotti aktar kumplessi – bħal taħlita ta’ ġenerazzjoni rinnovabbli, ħżin u ġestjoni min-naħa tad-domanda. Ir-raġuni għal dan hija li għal perjodi meta l-ġenerazzjoni rinnovabbli hija enerġija residwa baxxa jeħtieġ li tinxtara, u l-ispejjeż rispettivi jistgħu jsiru konsiderevolment għoljin. Il-Kummissjoni tinjora dan l-effett u tagħmel wegħdiet lill-konsumaturi aħħarin li eventwalment dawn mhux se jkunu jistgħu jitwettqu kompletament.

| 2.5. | Il-KESE jirrimarka li l-enerġija, inkluża l-infrastruttura għat-trasport u d-distribuzzjoni, mhijiex komodità kwalunkwe: hija element essenzjali tas-sistema ekonomika u soċjali tagħna u għalhekk hija parti ċentrali mill-forniment tas-servizzi pubbliċi. Għalhekk, il-provvista tal-enerġija hija kklassifikata bħala servizz ta’ interess ġenerali. Għalhekk huwa meħtieġ li jinħolqu kundizzjonijiet ta’ qafas regolatorju għall-enerġija futura li jiggarantixxu kemm provvista tal-enerġija li tirrispetta l-ambjent, affordabbli u affidabbli kif ukoll id-dritt għall-enerġija. Dan ifisser ukoll li d-disinn tas-suq tal-enerġija jrid iqis ir-rekwiżiti assoċjati mad-dekarbonizzazzjoni. Sabiex tiġi żgurata provvista bażika tal-enerġija affordabbli, il-KESE jemmen li d-disinn il-ġdid tas-suq irid jiggarantixxi provvista bażika tal-enerġija bi prezzijiet regolati. Ir-rimborż tal-ispejjeż lill-fornituri tal-enerġija għandu jkun ibbażat fuq l-evidenza tal-ispejjeż. Min-naħa l-oħra, il-fornituri tal-enerġija b’mod permanenti jridu jkunu meħtieġa li jipprovdu ċertu sehem ta’ enerġija għall-provvista bażika. |
| --- | --- |

2.5.

Il-KESE jirrimarka li l-enerġija, inkluża l-infrastruttura għat-trasport u d-distribuzzjoni, mhijiex komodità kwalunkwe: hija element essenzjali tas-sistema ekonomika u soċjali tagħna u għalhekk hija parti ċentrali mill-forniment tas-servizzi pubbliċi. Għalhekk, il-provvista tal-enerġija hija kklassifikata bħala servizz ta’ interess ġenerali. Għalhekk huwa meħtieġ li jinħolqu kundizzjonijiet ta’ qafas regolatorju għall-enerġija futura li jiggarantixxu kemm provvista tal-enerġija li tirrispetta l-ambjent, affordabbli u affidabbli kif ukoll id-dritt għall-enerġija. Dan ifisser ukoll li d-disinn tas-suq tal-enerġija jrid iqis ir-rekwiżiti assoċjati mad-dekarbonizzazzjoni. Sabiex tiġi żgurata provvista bażika tal-enerġija affordabbli, il-KESE jemmen li d-disinn il-ġdid tas-suq irid jiggarantixxi provvista bażika tal-enerġija bi prezzijiet regolati. Ir-rimborż tal-ispejjeż lill-fornituri tal-enerġija għandu jkun ibbażat fuq l-evidenza tal-ispejjeż. Min-naħa l-oħra, il-fornituri tal-enerġija b’mod permanenti jridu jkunu meħtieġa li jipprovdu ċertu sehem ta’ enerġija għall-provvista bażika.

| 2.6. | Huwa ċar li żviluppi reċenti fis-suq tal-elettriku enfasizzaw l-importanza li jinstab bilanċ ġdid u tajjeb bejn il-preżenza pubblika u privata fis-suq tal-elettriku. Il-Kumitat esplora din il-kwistjoni bir-reqqa fl-Opinjoni TEN/771 tiegħu dwar L-investiment pubbliku fl-infrastruttura tal-enerġija bħala parti mis-soluzzjoni għall-kwistjonijiet klimatiċi (ara n-nota 1 f’qiegħ il-paġna). Fl-istess ħin, il-KESE jemmen bis-sħiħ li r-riformi tas-suq tal-elettriku huma meħtieġa b’mod urġenti sabiex jintlaħqu l-objettivi msemmija hawn fuq ta’ sostenibbiltà, affordabbiltà u sigurtà tal-provvista. |
| --- | --- |

2.6.

Huwa ċar li żviluppi reċenti fis-suq tal-elettriku enfasizzaw l-importanza li jinstab bilanċ ġdid u tajjeb bejn il-preżenza pubblika u privata fis-suq tal-elettriku. Il-Kumitat esplora din il-kwistjoni bir-reqqa fl-Opinjoni TEN/771 tiegħu dwar L-investiment pubbliku fl-infrastruttura tal-enerġija bħala parti mis-soluzzjoni għall-kwistjonijiet klimatiċi

| 2.7. | Fl-14 ta’ Marzu 2023, il-Kummissjoni ppubblikat il-proposta leġiżlattiva “biex tirriforma d-disinn tas-suq tal-elettriku tal-UE biex taċċellera żieda qawwija fl-enerġija rinnovabbli u t-tneħħija gradwali tal-gass, tagħmel il-kontijiet tal-konsumatur inqas dipendenti fuq prezzijiet volatili tal-fjuwils fossili, tipproteġi aħjar lill-konsumaturi minn żidiet fil-prezzijiet futuri u manipulazzjoni potenzjali tas-suq, kif ukoll tagħmel l-industrija tal-UE nadifa u aktar kompetittiva” (4). |
| --- | --- |

2.7.

Fl-14 ta’ Marzu 2023, il-Kummissjoni ppubblikat il-proposta leġiżlattiva “biex tirriforma d-disinn tas-suq tal-elettriku tal-UE biex taċċellera żieda qawwija fl-enerġija rinnovabbli u t-tneħħija gradwali tal-gass, tagħmel il-kontijiet tal-konsumatur inqas dipendenti fuq prezzijiet volatili tal-fjuwils fossili, tipproteġi aħjar lill-konsumaturi minn żidiet fil-prezzijiet futuri u manipulazzjoni potenzjali tas-suq, kif ukoll tagħmel l-industrija tal-UE nadifa u aktar kompetittiva” (4

| 2.8. | Il-KESE jilqa’ din il-proposta bħala l-ewwel pass fid-direzzjoni t-tajba: is-sistema tal-enerġija ta’ għada li għandha tiġi dekarbonizzata, ibbażata fuq sorsi ta’ enerġija rinnovabbli u li ma fihomx karbonju u ffukata fuq il-konsumaturi. Il-konsumaturi li għalihom l-informazzjoni rilevanti kollha trid tkun ċara u aċċessibbli, sabiex ikunu jistgħu jaqdu rwol indipendenti fis-suq tal-elettriku, bħala utent u produttur. |
| --- | --- |

2.8.

Il-KESE jilqa’ din il-proposta bħala l-ewwel pass fid-direzzjoni t-tajba: is-sistema tal-enerġija ta’ għada li għandha tiġi dekarbonizzata, ibbażata fuq sorsi ta’ enerġija rinnovabbli u li ma fihomx karbonju u ffukata fuq il-konsumaturi. Il-konsumaturi li għalihom l-informazzjoni rilevanti kollha trid tkun ċara u aċċessibbli, sabiex ikunu jistgħu jaqdu rwol indipendenti fis-suq tal-elettriku, bħala utent u produttur.

| 2.9. | Il-Kumitat iħeġġeġ lill-Kummissjoni tissorvelja l-effetti ta’ din ir-riforma proposta tas-suq tal-elettriku. Dan huwa importanti minħabba li s-suq tal-elettriku jinsab f’nofs bidla fil-paradigma li għadha ’l bogħod milli titlesta u ċertament se teħtieġ aktar aġġustamenti fis-snin li ġejjin. Huwa importanti wkoll minħabba li ma tħejjiet l-ebda valutazzjoni tal-impatt għall-proposta attwali tal-Kummissjoni. Dan iżid l-inċertezza dwar l-effetti ta’ din ir-riforma. |
| --- | --- |

2.9.

Il-Kumitat iħeġġeġ lill-Kummissjoni tissorvelja l-effetti ta’ din ir-riforma proposta tas-suq tal-elettriku. Dan huwa importanti minħabba li s-suq tal-elettriku jinsab f’nofs bidla fil-paradigma li għadha ’l bogħod milli titlesta u ċertament se teħtieġ aktar aġġustamenti fis-snin li ġejjin. Huwa importanti wkoll minħabba li ma tħejjiet l-ebda valutazzjoni tal-impatt għall-proposta attwali tal-Kummissjoni. Dan iżid l-inċertezza dwar l-effetti ta’ din ir-riforma.

| 2.10. | Il-proposta għal riforma tas-suq tal-elettriku tippjana li tintroduċi servizz u prodotti għat-trażżin tal-qċaċet fid-domanda; dan jirreferi għall-kapaċità tal-parteċipanti fis-suq li jnaqqsu l-konsum tal-elettriku fis-sigħat l-aktar intensivi li huma ddeterminati mill-operatur tas-sistema ta’ trażmissjoni. Skont l-Artikolu 7a, il-kuntratti għall-prodotti għat-trażżin tal-qċaċet fid-domanda ma jistgħux jiġu konklużi aktar minn jumejn qabel ma jiġu attivati u l-perjodu ta’ kkuntrattar ma jistax ikun itwal minn jum wieħed. Perjodu daqshekk qasir huwa mixtieq biex jiġi evitat l-abbuż, speċjalment minn konsumaturi kbar, iżda jista’ jipprevjeni lil ħafna konsumaturi (u aggregaturi indipendenti) milli jfornu dawn il-prodotti. Għalhekk, il-Kumitat jistieden lill-Kummissjoni teżamina taħt liema kundizzjonijiet il-perjodu ta’ kuntrattar jista’ jiġi estiż. |
| --- | --- |

2.10.

Il-proposta għal riforma tas-suq tal-elettriku tippjana li tintroduċi servizz u prodotti għat-trażżin tal-qċaċet fid-domanda; dan jirreferi għall-kapaċità tal-parteċipanti fis-suq li jnaqqsu l-konsum tal-elettriku fis-sigħat l-aktar intensivi li huma ddeterminati mill-operatur tas-sistema ta’ trażmissjoni. Skont l-Artikolu 7a, il-kuntratti għall-prodotti għat-trażżin tal-qċaċet fid-domanda ma jistgħux jiġu konklużi aktar minn jumejn qabel ma jiġu attivati u l-perjodu ta’ kkuntrattar ma jistax ikun itwal minn jum wieħed. Perjodu daqshekk qasir huwa mixtieq biex jiġi evitat l-abbuż, speċjalment minn konsumaturi kbar, iżda jista’ jipprevjeni lil ħafna konsumaturi (u aggregaturi indipendenti) milli jfornu dawn il-prodotti. Għalhekk, il-Kumitat jistieden lill-Kummissjoni teżamina taħt liema kundizzjonijiet il-perjodu ta’ kuntrattar jista’ jiġi estiż.

| 2.11. | Barra minn hekk, il-Kumitat jemmen li l-Kummissjoni ressqet xi proposti tajbin għall-aġġustament tas-suq tal-elettriku. Madankollu, huwa jqis li l-Kummissjoni kellha tieħu aktar passi biex tadatta d-disinn tas-suq għar-realtà l-ġdida li teħtieġ ġestjoni simultanja ta’ tliet objettivi: is-sostenibbiltà, l-affordabbiltà u s-sigurtà tal-provvista. Dan ikun ibbażat ukoll fuq l-enerġija rinnovabbli, bi rwol dejjem akbar, skont il-wegħda tal-Kummissjoni, għall-prosumaturi u l-parteċipanti żgħar fis-suq flimkien ma’ produtturi kbar (5). Madankollu, il-proposta tal-Kummissjoni ma tirriflettix biżżejjed dan, u huwa għalhekk li, minbarra l-proposta tal-Kummissjoni, il-Kumitat iressaq żewġ proposti oħra li jaqblu mal-proposta leġiżlattiva. |
| --- | --- |

2.11.

Barra minn hekk, il-Kumitat jemmen li l-Kummissjoni ressqet xi proposti tajbin għall-aġġustament tas-suq tal-elettriku. Madankollu, huwa jqis li l-Kummissjoni kellha tieħu aktar passi biex tadatta d-disinn tas-suq għar-realtà l-ġdida li teħtieġ ġestjoni simultanja ta’ tliet objettivi: is-sostenibbiltà, l-affordabbiltà u s-sigurtà tal-provvista. Dan ikun ibbażat ukoll fuq l-enerġija rinnovabbli, bi rwol dejjem akbar, skont il-wegħda tal-Kummissjoni, għall-prosumaturi u l-parteċipanti żgħar fis-suq flimkien ma’ produtturi kbar (5

| 2.12. | Sistema li tqis li dawn il-bidliet tista’ tiffunzjona biss jekk is-sistema skont il-mertu tiġi abolita u sostitwita b’mudell fejn il-prezzijiet tal-elettriku huma bbażati fuq il-kostijiet tal-produzzjoni rispettivi. Din is-sistema trid tqis l-ispejjeż medji fl-ipprezzar. |
| --- | --- |

2.12.

Sistema li tqis li dawn il-bidliet tista’ tiffunzjona biss jekk is-sistema skont il-mertu tiġi abolita u sostitwita b’mudell fejn il-prezzijiet tal-elettriku huma bbażati fuq il-kostijiet tal-produzzjoni rispettivi. Din is-sistema trid tqis l-ispejjeż medji fl-ipprezzar.

Faċilità tal-gvern

Faċilità tal-gvern

| 2.13. | Sa mill-1996, l-UE impenjat ruħha li tilliberalizza s-suq tal-elettriku. Madankollu, fil-kuntest ta’ riforma tas-suq tal-elettriku, il-liberalizzazzjoni trid tiġi eżaminata b’mod kritiku f’termini tas-sostenibbiltà, l-affordabbiltà u s-sigurtà tal-provvista tagħha. Iridu jitqiesu l-iżviluppi passati u futuri fis-suq tal-elettriku, inklużi bidliet kbar fil-faċilitajiet tal-produzzjoni bi prezzijiet tal-kost differenti ħafna. Barra minn hekk, il-gvernijiet se jkunu responsabbli għat-twettiq ta’ dawn it-tliet objettivi fuq perjodu twil, minħabba li s-suq mhux se jgħaqqadhom b’mod spontanju. |
| --- | --- |

2.13.

Sa mill-1996, l-UE impenjat ruħha li tilliberalizza s-suq tal-elettriku. Madankollu, fil-kuntest ta’ riforma tas-suq tal-elettriku, il-liberalizzazzjoni trid tiġi eżaminata b’mod kritiku f’termini tas-sostenibbiltà, l-affordabbiltà u s-sigurtà tal-provvista tagħha. Iridu jitqiesu l-iżviluppi passati u futuri fis-suq tal-elettriku, inklużi bidliet kbar fil-faċilitajiet tal-produzzjoni bi prezzijiet tal-kost differenti ħafna. Barra minn hekk, il-gvernijiet se jkunu responsabbli għat-twettiq ta’ dawn it-tliet objettivi fuq perjodu twil, minħabba li s-suq mhux se jgħaqqadhom b’mod spontanju.

| 2.14. | Il-KESE jemmen li jkun aħjar li tintgħażel taħlita effettiva ta’ liberalizzazzjoni u regolazzjoni sabiex jiġu kkombinati l-merti tas-suq liberalizzat mad-direzzjoni mixtieqa min-naħa tal-gvernijiet; dan jiżgura li l-objettivi jiġu salvagwardjati. |
| --- | --- |

2.14.

Il-KESE jemmen li jkun aħjar li tintgħażel taħlita effettiva ta’ liberalizzazzjoni u regolazzjoni sabiex jiġu kkombinati l-merti tas-suq liberalizzat mad-direzzjoni mixtieqa min-naħa tal-gvernijiet; dan jiżgura li l-objettivi jiġu salvagwardjati.

| 2.15. | Kif diġà ġie osservat fl-Opinjoni tal-KESE TEN/771, il-Kumitat huwa konvint li għandha tingħata attenzjoni partikolari għad-definizzjoni tal-iżvilupp tal-grilja bħala interess pubbliku prevalenti, inkluża l-protezzjoni tal-klima bħala objettiv regolatorju u, b’mod aktar ġenerali, is-sinkronizzazzjoni aktar effettiva tal-ippjanar ta’ enerġiji rinnovabbli u l-grilja tal-elettriku. Hemm ħtieġa urġenti għal dispożizzjonijiet speċifiċi fil-liġi tal-UE. |
| --- | --- |

2.15.

Kif diġà ġie osservat fl-Opinjoni tal-KESE TEN/771, il-Kumitat huwa konvint li għandha tingħata attenzjoni partikolari għad-definizzjoni tal-iżvilupp tal-grilja bħala interess pubbliku prevalenti, inkluża l-protezzjoni tal-klima bħala objettiv regolatorju u, b’mod aktar ġenerali, is-sinkronizzazzjoni aktar effettiva tal-ippjanar ta’ enerġiji rinnovabbli u l-grilja tal-elettriku. Hemm ħtieġa urġenti għal dispożizzjonijiet speċifiċi fil-liġi tal-UE.

| 2.16. | Il-mudell deskritt hawnhekk mill-KESE għas-suq riformat tal-elettriku huwa għalhekk ibbażat fuq il-prinċipju li ġej: liberalizzat fejn possibbli u rregolat fejn meħtieġ. Dan ikun mudell ibridu, fejn il-forzi tas-suq u l-ġestjoni mmexxija mill-miri jwasslu b’mod konġunt għall-funzjonament ottimali tas-suq fi ħdan il-qafas tal-objettivi stipulati. |
| --- | --- |

2.16.

Il-mudell deskritt hawnhekk mill-KESE għas-suq riformat tal-elettriku huwa għalhekk ibbażat fuq il-prinċipju li ġej: liberalizzat fejn possibbli u rregolat fejn meħtieġ. Dan ikun mudell ibridu, fejn il-forzi tas-suq u l-ġestjoni mmexxija mill-miri jwasslu b’mod konġunt għall-funzjonament ottimali tas-suq fi ħdan il-qafas tal-objettivi stipulati.

| 2.17. | Il-mudell, li huwa wkoll diġà possibbli taħt ir-regolamenti attwali, għandu joħloq “faċilità elettronika” stabbilita mill-gvern li tixtri l-elettriku mill-produtturi u tbigħu lill-klijenti domestiċi, l-SMEs, Komunitajiet tal-Enerġija taċ-Ċittadini u lill-konsumaturi l-kbar, u fejn adegwat u possibbli lil pajjiżi oħra, billi tuża t-tliet objettivi bħala qafas għat-teħid tad-deċiżjonijiet. Din il-faċilità tikkonkludi kuntratti fit-tul mal-produtturi tal-elettriku abbażi ta’ sejħiet għall-offerti. Dawn il-kuntratti jkunu ta’ diversi tipi, bħal ftehimiet dwar ix-xiri tal-enerġija (PPA), kuntratti għad-differenza u kuntratti abbażi tal-kost b’addenda. Peress li l-kuntratti għad-differenza huma maħsuba biex ikunu strument għall-promozzjoni ta’ investimenti ġodda li jiġġeneraw l-elettriku minn sistemi ta’ enerġija rinnovabbli, din l-għodda ma għandhiex tipprevjeni lill-produttur milli jagħmel ħiltu biex jottimizza l-ġenerazzjoni tal-enerġija tiegħu. Għal irkant tal-kuntratti għad-differenza jeħtieġ li jiġi definit prezz limitu (prezz minimu) u prezz massimu, li huma bbażati fuq punt ta’ riferiment dinamiku bbażat fuq il-kostijiet totali livellati tal-produzzjoni ta’ enerġija tat-teknoloġiji kkunsidrati (solari, eoliċi, et al). Għalhekk, l-Istati Membri jeħtiġilhom ikunu mitluba jistabbilixxu remunerazzjonijiet minimi u massimi sabiex il-produtturi tal-enerġija jkollhom inċentiv biex jottimizzaw il-produzzjoni tagħhom. Għall-provvista marġinali tal-enerġija (eż. minn gassijiet rinnovabbli jew batteriji) għandhom japplikaw dispożizzjonijiet speċjali. |
| --- | --- |

2.17.

Il-mudell, li huwa wkoll diġà possibbli taħt ir-regolamenti attwali, għandu joħloq “faċilità elettronika” stabbilita mill-gvern li tixtri l-elettriku mill-produtturi u tbigħu lill-klijenti domestiċi, l-SMEs, Komunitajiet tal-Enerġija taċ-Ċittadini u lill-konsumaturi l-kbar, u fejn adegwat u possibbli lil pajjiżi oħra, billi tuża t-tliet objettivi bħala qafas għat-teħid tad-deċiżjonijiet. Din il-faċilità tikkonkludi kuntratti fit-tul mal-produtturi tal-elettriku abbażi ta’ sejħiet għall-offerti. Dawn il-kuntratti jkunu ta’ diversi tipi, bħal ftehimiet dwar ix-xiri tal-enerġija (PPA), kuntratti għad-differenza u kuntratti abbażi tal-kost b’addenda. Peress li l-kuntratti għad-differenza huma maħsuba biex ikunu strument għall-promozzjoni ta’ investimenti ġodda li jiġġeneraw l-elettriku minn sistemi ta’ enerġija rinnovabbli, din l-għodda ma għandhiex tipprevjeni lill-produttur milli jagħmel ħiltu biex jottimizza l-ġenerazzjoni tal-enerġija tiegħu. Għal irkant tal-kuntratti għad-differenza jeħtieġ li jiġi definit prezz limitu (prezz minimu) u prezz massimu, li huma bbażati fuq punt ta’ riferiment dinamiku bbażat fuq il-kostijiet totali livellati tal-produzzjoni ta’ enerġija tat-teknoloġiji kkunsidrati (solari, eoliċi, et al). Għalhekk, l-Istati Membri jeħtiġilhom ikunu mitluba jistabbilixxu remunerazzjonijiet minimi u massimi sabiex il-produtturi tal-enerġija jkollhom inċentiv biex jottimizzaw il-produzzjoni tagħhom. Għall-provvista marġinali tal-enerġija (eż. minn gassijiet rinnovabbli jew batteriji) għandhom japplikaw dispożizzjonijiet speċjali.

| 2.18. | Minħabba l-possibbiltajiet ta’ produzzjoni disponibbli u f’konformità mat-tliet objettivi, il-faċilità tista’ tidħol f’kuntratti ma’ diversi tipi ta’ kumpaniji tal-produzzjoni. Il-kuntratti fit-tul konklużi mill-faċilità jiżguraw kemm prezz aċċettabbli garantit mill-Istat għall-utenti finali kif ukoll sigurtà tal-investiment għall-produtturi. |
| --- | --- |

2.18.

Minħabba l-possibbiltajiet ta’ produzzjoni disponibbli u f’konformità mat-tliet objettivi, il-faċilità tista’ tidħol f’kuntratti ma’ diversi tipi ta’ kumpaniji tal-produzzjoni. Il-kuntratti fit-tul konklużi mill-faċilità jiżguraw kemm prezz aċċettabbli garantit mill-Istat għall-utenti finali kif ukoll sigurtà tal-investiment għall-produtturi.

| 2.19. | Il-faċilità mbagħad tbigħ l-elettriku mixtri lil kumpaniji ta’ distribuzzjoni utenti kbar u parteċipanti oħra fis-suq. Għal dan l-għan jistgħu jiġu konklużi diversi tipi ta’ kuntratti, determinati parzjalment mix-xewqat tal-parteċipanti. Il-limiti fuq il-prezzijiet tal-bejgħ mill-ġdid huma stabbiliti biex jipprevjenu l-profitti żejda. |
| --- | --- |

2.19.

Il-faċilità mbagħad tbigħ l-elettriku mixtri lil kumpaniji ta’ distribuzzjoni utenti kbar u parteċipanti oħra fis-suq. Għal dan l-għan jistgħu jiġu konklużi diversi tipi ta’ kuntratti, determinati parzjalment mix-xewqat tal-parteċipanti. Il-limiti fuq il-prezzijiet tal-bejgħ mill-ġdid huma stabbiliti biex jipprevjenu l-profitti żejda.

Bank tal-elettriku

Bank tal-elettriku

| 2.20. | Il-Kumitat jappoġġja bis-sħiħ l-approċċ deskritt fl-Unjoni tal-Enerġija Ewropea tal-Kummissjoni, biex il-konsumaturi jingħataw is-setgħa u jitqiegħdu fil-qalba tal-politika, fost affarijiet oħra billi jinħoloq id-dritt li l-enerġija rinnovabbli tiġi kondiviża direttament. Għalhekk ninsabu kuntenti li l-Kummissjoni inkludiet fil-proposta tagħha li l-konsumaturi se jkunu jistgħu jbigħu elettriku solari żejjed derivat mill-bjut lill-ġirien. Il-KESE jqis ukoll li s-suq irid ikun organizzat b’tali mod li l-konsumaturi li jiġġeneraw ukoll l-elettriku tagħhom stess (prosumaturi u komunitajiet tal-enerġija rinnovabbli) jew parteċipanti jew produtturi żgħar oħra tas-suq ikunu jistgħu jibbenefikaw kemm jista’ jkun mill-elettriku li jiġġeneraw huma stess, anke jekk idaħħluh fil-grilja. Eżempju wieħed ta’ kif dan jista’ jiġi organizzat b’mod ieħor, aktar onest għall-produtturi ż-żgħar huwa “bank tal-elettriku”, eżempju li jista’ jiġi kkunsidrat u żviluppat aktar. |
| --- | --- |

2.20.

Il-Kumitat jappoġġja bis-sħiħ l-approċċ deskritt fl-Unjoni tal-Enerġija Ewropea tal-Kummissjoni, biex il-konsumaturi jingħataw is-setgħa u jitqiegħdu fil-qalba tal-politika, fost affarijiet oħra billi jinħoloq id-dritt li l-enerġija rinnovabbli tiġi kondiviża direttament. Għalhekk ninsabu kuntenti li l-Kummissjoni inkludiet fil-proposta tagħha li l-konsumaturi se jkunu jistgħu jbigħu elettriku solari żejjed derivat mill-bjut lill-ġirien. Il-KESE jqis ukoll li s-suq irid ikun organizzat b’tali mod li l-konsumaturi li jiġġeneraw ukoll l-elettriku tagħhom stess (prosumaturi u komunitajiet tal-enerġija rinnovabbli) jew parteċipanti jew produtturi żgħar oħra tas-suq ikunu jistgħu jibbenefikaw kemm jista’ jkun mill-elettriku li jiġġeneraw huma stess, anke jekk idaħħluh fil-grilja. Eżempju wieħed ta’ kif dan jista’ jiġi organizzat b’mod ieħor, aktar onest għall-produtturi ż-żgħar huwa “bank tal-elettriku”, eżempju li jista’ jiġi kkunsidrat u żviluppat aktar.

| 2.21. | Bank tal-elettriku jista’ jaħdem hekk: utent għandu pannelli solari fuq is-saqaf tiegħu u fil-ġranet xemxin jipproduċu aktar milli l-utent jikkonsma f’dak il-jum. L-utent iwassal dan l-elettriku żejjed permezz tal-grilja lill-kumpanija tad-distribuzzjoni li magħha jkollu kuntratt. Il-kumpanija tista’ taqra kemm l-utent ikun ipprovda elettriku permezz tal-miter intelliġenti tal-utent u dan l-ammont se jkun parzjalment (forsi bejn 70 % u 90 %, skont kemm l-utent iforni lill-grilja; fornituri iżgħar huma kkreditati b’sehem akbar) ikkreditat fil-kont kWh tal-utent. Huwa biss parzjalment ikkreditat għal tliet raġunijiet: l-ewwel nett, biex jiffinanzja s-servizzi tal-kumpanija, it-tieni, il-kumpanija trid tqis id-differenzi possibbli fil-prezzijiet bejn il-mument li tforni l-elettriku u l-mument li tixtieq tixtri l-elettriku u, it-tielet nett, minħabba li għandhom jinbnew inċentivi fis-sistema biex tiżdied il-kapaċità tal-ħżin (anke ġeneratur żgħir biss) biex in-network tal-elettriku kollu jsir aktar reżiljenti. Eżempju: utent forna 100 kWh u l-bank imbagħad ikkredita 80 kWh fil-kont tiegħu. L-utent imbagħad ikollu bżonn jikseb l-elettriku mill-fornitur tiegħu, pereżempju għad-dar tiegħu, jew biex jiċċarġja l-batterija tal-karozza tiegħu fi stazzjon tal-iċċarġjar bl-użu ta’ kard tal-iċċarġjar mill-fornitur tal-elettriku tiegħu. Jekk l-utent ikollu bżonn 200 kWh: l-ewwel 80 kWh se jiġu ddebitati mill-kont tal-utent u ma jħallas xejn għalihom. Għall-120 kWh li jmiss li l-utent jixtri, iħallas il-prezz stipulat mill-kuntratt tiegħu mal-kumpanija tal-elettriku. |
| --- | --- |

2.21.

Bank tal-elettriku jista’ jaħdem hekk: utent għandu pannelli solari fuq is-saqaf tiegħu u fil-ġranet xemxin jipproduċu aktar milli l-utent jikkonsma f’dak il-jum. L-utent iwassal dan l-elettriku żejjed permezz tal-grilja lill-kumpanija tad-distribuzzjoni li magħha jkollu kuntratt. Il-kumpanija tista’ taqra kemm l-utent ikun ipprovda elettriku permezz tal-miter intelliġenti tal-utent u dan l-ammont se jkun parzjalment (forsi bejn 70 % u 90 %, skont kemm l-utent iforni lill-grilja; fornituri iżgħar huma kkreditati b’sehem akbar) ikkreditat fil-kont kWh tal-utent. Huwa biss parzjalment ikkreditat għal tliet raġunijiet: l-ewwel nett, biex jiffinanzja s-servizzi tal-kumpanija, it-tieni, il-kumpanija trid tqis id-differenzi possibbli fil-prezzijiet bejn il-mument li tforni l-elettriku u l-mument li tixtieq tixtri l-elettriku u, it-tielet nett, minħabba li għandhom jinbnew inċentivi fis-sistema biex tiżdied il-kapaċità tal-ħżin (anke ġeneratur żgħir biss) biex in-network tal-elettriku kollu jsir aktar reżiljenti. Eżempju: utent forna 100 kWh u l-bank imbagħad ikkredita 80 kWh fil-kont tiegħu. L-utent imbagħad ikollu bżonn jikseb l-elettriku mill-fornitur tiegħu, pereżempju għad-dar tiegħu, jew biex jiċċarġja l-batterija tal-karozza tiegħu fi stazzjon tal-iċċarġjar bl-użu ta’ kard tal-iċċarġjar mill-fornitur tal-elettriku tiegħu. Jekk l-utent ikollu bżonn 200 kWh: l-ewwel 80 kWh se jiġu ddebitati mill-kont tal-utent u ma jħallas xejn għalihom. Għall-120 kWh li jmiss li l-utent jixtri, iħallas il-prezz stipulat mill-kuntratt tiegħu mal-kumpanija tal-elettriku.

| 2.22. | Għalhekk aktar milli jħallas għas-servizzi tal-bank tal-elettriku f’euro, l-utent iħallas f’kWh. Naturalment, il-prezz tal-elettriku li jiġi fornit mill-grilja jinkludi l-ispejjeż esterni normali, bħal tariffi tan-network, soprataxxi, imposti u taxxi. |
| --- | --- |

2.22.

Għalhekk aktar milli jħallas għas-servizzi tal-bank tal-elettriku f’euro, l-utent iħallas f’kWh. Naturalment, il-prezz tal-elettriku li jiġi fornit mill-grilja jinkludi l-ispejjeż esterni normali, bħal tariffi tan-network, soprataxxi, imposti u taxxi.

Il-ħtieġa għal gass ekoloġiku, flessibbiltà u sigurtà tal-provvista

Il-ħtieġa għal gass ekoloġiku, flessibbiltà u sigurtà tal-provvista

| 2.23. | S’issa, l-UE ddeċidiet li tiddependi fuq l-LNG biex tissostitwixxi l-gass Russu. Madankollu, din hija soluzzjoni għal żmien qasir peress li għandha impatt ambjentali (bħall-gass tax-shale mill-Istati Uniti li mbagħad jintbagħat lejn l-Ewropa), impatt ekonomiku (il-molekula hija aktar għalja milli kienet għall-gass Russu) u impatt ġeopolitiku (l-UE tista’ ssir dipendenti fuq imsieħba oħra, li mhumiex demokratiċi u/jew jagħmlu ħsara lid-drittijiet tal-bniedem). Għalhekk, żewġ miżuri huma ta’ importanza kbira. L-ewwel nett, it-tnaqqis tal-marġinalità tal-gass. L-użu tal-impjanti tal-gass se jkompli jkun meħtieġ bħala sistema ta’ riżerva flessibbli ta’ nofs terminu, u għalhekk se tkun meħtieġa tranżizzjoni rapida lejn gass ekoloġiku, bħal ċerti forom ta’ bijogass u idroġenu ekoloġiku. Ir-riforma għandha tipprova wkoll tidentifika modi u mezzi biex tagħmel dan, b’objettivi obbligatorji fl-eqqel ħinijiet. |
| --- | --- |

2.23.

S’issa, l-UE ddeċidiet li tiddependi fuq l-LNG biex tissostitwixxi l-gass Russu. Madankollu, din hija soluzzjoni għal żmien qasir peress li għandha impatt ambjentali (bħall-gass tax-shale mill-Istati Uniti li mbagħad jintbagħat lejn l-Ewropa), impatt ekonomiku (il-molekula hija aktar għalja milli kienet għall-gass Russu) u impatt ġeopolitiku (l-UE tista’ ssir dipendenti fuq imsieħba oħra, li mhumiex demokratiċi u/jew jagħmlu ħsara lid-drittijiet tal-bniedem). Għalhekk, żewġ miżuri huma ta’ importanza kbira. L-ewwel nett, it-tnaqqis tal-marġinalità tal-gass. L-użu tal-impjanti tal-gass se jkompli jkun meħtieġ bħala sistema ta’ riżerva flessibbli ta’ nofs terminu, u għalhekk se tkun meħtieġa tranżizzjoni rapida lejn gass ekoloġiku, bħal ċerti forom ta’ bijogass u idroġenu ekoloġiku. Ir-riforma għandha tipprova wkoll tidentifika modi u mezzi biex tagħmel dan, b’objettivi obbligatorji fl-eqqel ħinijiet.

| 2.24. | Skont id-diversi xenarji mfassla mill-Kummissjoni, il-gass naturali se jkompli jaqdi rwol importanti fuq perjodu qasir ta’ żmien biex jiggarantixxi l-provvista ta’ enerġija termali lis-sistema ta’ produzzjoni tal-UE. Il-kapaċità tal-produzzjoni tal-bijogass trid titħaffef u l-kost tal-idroġenu ekoloġiku jrid jonqos sabiex il-gass naturali jkun jista’ jiġi sostitwit malajr kemm jista’ jkun. Minbarra t-talba biex jitħaffef l-iżvilupp tal-gassijiet ekoloġiċi, il-Kumitat jappella lill-Kummissjoni biex tinkludi regolament għad-disinn tas-suq tal-gass naturali fil-pakkett tal-idroġenu u l-gassijiet b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju. B’dan il-mod, suq tal-gass naturali uniku integrat u sigur fil-livell tal-UE jaċċellera l-elettrifikazzjoni tas-sistema tal-enerġija billi jiggarantixxi aktar ugwaljanza fil-prezzijiet u sigurtà għall-Ewropej u jtejjeb il-koordinazzjoni biex jappoġġja t-tneħħija gradwali tal-użu tal-gass naturali malajr kemm jista’ jkun. |
| --- | --- |

2.24.

Skont id-diversi xenarji mfassla mill-Kummissjoni, il-gass naturali se jkompli jaqdi rwol importanti fuq perjodu qasir ta’ żmien biex jiggarantixxi l-provvista ta’ enerġija termali lis-sistema ta’ produzzjoni tal-UE. Il-kapaċità tal-produzzjoni tal-bijogass trid titħaffef u l-kost tal-idroġenu ekoloġiku jrid jonqos sabiex il-gass naturali jkun jista’ jiġi sostitwit malajr kemm jista’ jkun. Minbarra t-talba biex jitħaffef l-iżvilupp tal-gassijiet ekoloġiċi, il-Kumitat jappella lill-Kummissjoni biex tinkludi regolament għad-disinn tas-suq tal-gass naturali fil-pakkett tal-idroġenu u l-gassijiet b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju. B’dan il-mod, suq tal-gass naturali uniku integrat u sigur fil-livell tal-UE jaċċellera l-elettrifikazzjoni tas-sistema tal-enerġija billi jiggarantixxi aktar ugwaljanza fil-prezzijiet u sigurtà għall-Ewropej u jtejjeb il-koordinazzjoni biex jappoġġja t-tneħħija gradwali tal-użu tal-gass naturali malajr kemm jista’ jkun.

| 2.25. | Fl-2030, skont ix-xenarju tal-immudellar tal-Kummissjoni Ewropea, l-elettriku rinnovabbli għandu jirrappreżenta madwar 70 % tal-ġenerazzjoni tal-enerġija tal-UE. Sabiex jinkiseb dan il-livell għoli ta’ integrazzjoni tas-sistemi tal-enerġija rinnovabbli u titħaffef it-tranżizzjoni lejn sistema dekarbonizzata, se jkun meħtieġ li jiġi żgurat li s-suq fuq terminu qasir ikun aktar effiċjenti, li jissaħħaħ il-ħżin permezz ta’ aċċess iffaċilitat għall-finanzjament u għall-permessi, u li l-konsumaturi jiġu mħeġġa jużaw l-elettriku li jkunu ġġeneraw huma stess. Madankollu, il-ħżin u l-ġenerazzjoni tal-elettriku tiegħek stess mhux se jkunu biżżejjed, u s-suq fuq perjodu qasir x’aktarx ma joffrix soluzzjoni effettiva. Dak li huwa meħtieġ huma swieq ta’ flessibbiltà li fl-aħjar xenarju jindikaw ukoll is-sitwazzjoni prevalenti fuq il-grilja. Ir-riforma għandha tevita wkoll kwalunkwe riskju ta’ frammentazzjoni billi timmonitorja bir-reqqa l-implimentazzjoni tal-miżuri li għadhom kif ġew adottati. |
| --- | --- |

2.25.

Fl-2030, skont ix-xenarju tal-immudellar tal-Kummissjoni Ewropea, l-elettriku rinnovabbli għandu jirrappreżenta madwar 70 % tal-ġenerazzjoni tal-enerġija tal-UE. Sabiex jinkiseb dan il-livell għoli ta’ integrazzjoni tas-sistemi tal-enerġija rinnovabbli u titħaffef it-tranżizzjoni lejn sistema dekarbonizzata, se jkun meħtieġ li jiġi żgurat li s-suq fuq terminu qasir ikun aktar effiċjenti, li jissaħħaħ il-ħżin permezz ta’ aċċess iffaċilitat għall-finanzjament u għall-permessi, u li l-konsumaturi jiġu mħeġġa jużaw l-elettriku li jkunu ġġeneraw huma stess. Madankollu, il-ħżin u l-ġenerazzjoni tal-elettriku tiegħek stess mhux se jkunu biżżejjed, u s-suq fuq perjodu qasir x’aktarx ma joffrix soluzzjoni effettiva. Dak li huwa meħtieġ huma swieq ta’ flessibbiltà li fl-aħjar xenarju jindikaw ukoll is-sitwazzjoni prevalenti fuq il-grilja. Ir-riforma għandha tevita wkoll kwalunkwe riskju ta’ frammentazzjoni billi timmonitorja bir-reqqa l-implimentazzjoni tal-miżuri li għadhom kif ġew adottati.

| 2.26. | Meta jiġu stabbiliti dawn is-swieq ta’ flessibbiltà, jagħmel sens li ssir distinzjoni bejn il-livelli ta’ vultaġġ. Fuq livell ta’ vultaġġ għoli u medju, huma meħtieġa għażliet ta’ flessibbiltà skalati kbar, bħal ħażniet kbar, u tista’ tkun għażla li l-operatur tal-grilja jintitolahom u jobbligahom jintegrawhom fit-tħaddim tagħhom bħala riżorsi proprji. Fuq livell ta’ vultaġġ baxx, il-kompitu huwa pjuttost li jiġu aggregati għażliet żgħar ta’ flessibbiltà li huma pprovduti mill-prosumaturi, eż. unitajiet domestiċi b’installazzjoni fotovoltajka proprja, ħżin żgħir u pompa tas-sħana. Il-pjattaformi diġitali operati minn operatur tal-grilja jew atturi oħra tas-suq jistgħu jsiru għodda importanti għall-kummerċjalizzazzjoni tal-flessibbiltà bħala forniment ta’ servizz tas-sistema u għall-integrazzjoni tagħhom fis-sistema tal-elettriku. |
| --- | --- |

2.26.

Meta jiġu stabbiliti dawn is-swieq ta’ flessibbiltà, jagħmel sens li ssir distinzjoni bejn il-livelli ta’ vultaġġ. Fuq livell ta’ vultaġġ għoli u medju, huma meħtieġa għażliet ta’ flessibbiltà skalati kbar, bħal ħażniet kbar, u tista’ tkun għażla li l-operatur tal-grilja jintitolahom u jobbligahom jintegrawhom fit-tħaddim tagħhom bħala riżorsi proprji. Fuq livell ta’ vultaġġ baxx, il-kompitu huwa pjuttost li jiġu aggregati għażliet żgħar ta’ flessibbiltà li huma pprovduti mill-prosumaturi, eż. unitajiet domestiċi b’installazzjoni fotovoltajka proprja, ħżin żgħir u pompa tas-sħana. Il-pjattaformi diġitali operati minn operatur tal-grilja jew atturi oħra tas-suq jistgħu jsiru għodda importanti għall-kummerċjalizzazzjoni tal-flessibbiltà bħala forniment ta’ servizz tas-sistema u għall-integrazzjoni tagħhom fis-sistema tal-elettriku.

| 2.27. | It-tariffi dinamiċi, inklużi t-tariffi dinamiċi tal-grilja, jistgħu jservu bħala inċentivi b’saħħithom biex il-konsumaturi finali jaġixxu b’mod favorevoli għas-sistema. Madankollu, dan jeħtieġ infrastruttura diġitali peress li fit-tariffi dinamiċi l-istatus tal-grilja għandu jiġi rifless. Barra minn hekk, fit-tariffi tal-grilja, il-ġenerazzjoni li tkun qrib il-konsum għandha tiġi inċentivata peress li dan jista’ jkun approċċ wieħed kif tiġi limitata l-espansjoni tal-grilja. |
| --- | --- |

2.27.

It-tariffi dinamiċi, inklużi t-tariffi dinamiċi tal-grilja, jistgħu jservu bħala inċentivi b’saħħithom biex il-konsumaturi finali jaġixxu b’mod favorevoli għas-sistema. Madankollu, dan jeħtieġ infrastruttura diġitali peress li fit-tariffi dinamiċi l-istatus tal-grilja għandu jiġi rifless. Barra minn hekk, fit-tariffi tal-grilja, il-ġenerazzjoni li tkun qrib il-konsum għandha tiġi inċentivata peress li dan jista’ jkun approċċ wieħed kif tiġi limitata l-espansjoni tal-grilja.

Faqar enerġetiku

Faqar enerġetiku

| 2.28. | Peress li l-għan tar-riforma kien li tipproteġi lill-konsumaturi mill-volatilità tas-suq bl-ingrossa, il-KESE jilqa’ l-proposta li tipproteġi lill-konsumatur aħħari (fornitur tal-aħħar istanza, evitar tal-iskonnessjoni tal-konsumaturi fil-bżonn, eċċ.). Madankollu, il-KESE jinnota li l-limitu massimu tal-kera inframarġinali ma ġiex estiż. Peress li r-riforma se tieħu ż-żmien biex tkun effettiva bis-sħiħ, il-KESE jirrakkomanda li l-mekkaniżmu jibqa’ fis-seħħ sakemm ir-riforma tkun kompletament operattiva. Id-dħul għandu jiġi dirett lejn dawk l-aktar vulnerabbli (bħall-persuni li jbatu mill-faqar enerġetiku u l-SMEs), bl-għażla li jitbaxxew il-prezzijiet fid-dawl tal-iżviluppi reċenti fil-prezzijiet bl-ingrossa. |
| --- | --- |

2.28.

Peress li l-għan tar-riforma kien li tipproteġi lill-konsumaturi mill-volatilità tas-suq bl-ingrossa, il-KESE jilqa’ l-proposta li tipproteġi lill-konsumatur aħħari (fornitur tal-aħħar istanza, evitar tal-iskonnessjoni tal-konsumaturi fil-bżonn, eċċ.). Madankollu, il-KESE jinnota li l-limitu massimu tal-kera inframarġinali ma ġiex estiż. Peress li r-riforma se tieħu ż-żmien biex tkun effettiva bis-sħiħ, il-KESE jirrakkomanda li l-mekkaniżmu jibqa’ fis-seħħ sakemm ir-riforma tkun kompletament operattiva. Id-dħul għandu jiġi dirett lejn dawk l-aktar vulnerabbli (bħall-persuni li jbatu mill-faqar enerġetiku u l-SMEs), bl-għażla li jitbaxxew il-prezzijiet fid-dawl tal-iżviluppi reċenti fil-prezzijiet bl-ingrossa.

| 2.29. | Sabiex tiġi garantita provvista bażika tal-enerġija affordabbli, il-KESE jemmen li d-disinn il-ġdid tas-suq irid jiggarantixxi konsum bażiku tal-enerġija bi prezzijiet regolati. L-ispejjeż għall-fornituri tal-enerġija għandhom jiġu rimborżati abbażi tal-evidenza tal-ispejjeż. Min-naħa l-oħra, il-fornituri tal-enerġija b’mod permanenti jridu jkunu meħtieġa jipprovdu ċertu sehem ta’ enerġija għall-provvista bażika. |
| --- | --- |

2.29.

Sabiex tiġi garantita provvista bażika tal-enerġija affordabbli, il-KESE jemmen li d-disinn il-ġdid tas-suq irid jiggarantixxi konsum bażiku tal-enerġija bi prezzijiet regolati. L-ispejjeż għall-fornituri tal-enerġija għandhom jiġu rimborżati abbażi tal-evidenza tal-ispejjeż. Min-naħa l-oħra, il-fornituri tal-enerġija b’mod permanenti jridu jkunu meħtieġa jipprovdu ċertu sehem ta’ enerġija għall-provvista bażika.

3.   Emendi għall-proposta leġiżlattiva

Emendi għall-proposta leġiżlattiva

3.1.   Regolament (UE) 2019/943 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (6)

Regolament (UE) 2019/943 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill

6

Emenda 1

Emenda 1

Daħħal premessa ġdida 21a wara l-premessa 21:

| Test propost mill-Kummissjoni Ewropea | Emenda |
| --- | --- |
| | (21a) | Sa mill-1996, l-UE impenjat ruħha għal-liberalizzazzjoni tas-suq tal-elettriku, proċess li beda bid-Direttiva 96/92/KE tad-19 ta’ Diċembru 1996 dwar ir-regoli komuni għas-suq intern tal-elettriku. Madankollu, fil-kuntest tar-riforma tas-suq tal-elettriku, din il-liberalizzazzjoni għandha titqies mill-perspettiva tas-sostenibbiltà, l-affordabbiltà u s-sigurtà tal-provvista. Iridu jitqiesu l-iżviluppi tal-passat u tal-futur fis-suq tal-elettriku, inklużi bidliet kbar fil-faċilitajiet tal-produzzjoni bi prezzijiet tal-kost li jvarjaw ħafna. Sabiex jintlaħqu dawn l-għanijiet, l-Istati Membri għandhom jipprovdu qafas regolatorju adegwat. Dan jinkludi rekwiżiti legali għall-kumpaniji fis-settur tal-enerġija. Ir-rekwiżiti ma għandhomx ikunu diskriminatorji. Mod wieħed li bih dan jista’ jinkiseb huwa “faċilità elettronika” stabbilita mill-gvern li tixtri l-elettriku mill-produtturi u tbigħha lid-distributuri u lill-konsumaturi ewlenin; it-tliet għanijiet għalhekk jiffunzjonaw bħala qafas għat-teħid tad-deċiżjonijiet. Din il-faċilità tikkonkludi kuntratti fit-tul mal-produtturi tal-elettriku bbażati fuq sejħiet għall-offerti, bħal ftehimiet ta’ xiri tal-enerġija u kuntratti bidirezzjonali għad-differenza. Tali mudell huwa diġà possibbli taħt il-leġiżlazzjoni attwali. |

Test propost mill-Kummissjoni Ewropea

Emenda

(21a)

(21a)

Sa mill-1996, l-UE impenjat ruħha għal-liberalizzazzjoni tas-suq tal-elettriku, proċess li beda bid-Direttiva 96/92/KE tad-19 ta’ Diċembru 1996 dwar ir-regoli komuni għas-suq intern tal-elettriku. Madankollu, fil-kuntest tar-riforma tas-suq tal-elettriku, din il-liberalizzazzjoni għandha titqies mill-perspettiva tas-sostenibbiltà, l-affordabbiltà u s-sigurtà tal-provvista. Iridu jitqiesu l-iżviluppi tal-passat u tal-futur fis-suq tal-elettriku, inklużi bidliet kbar fil-faċilitajiet tal-produzzjoni bi prezzijiet tal-kost li jvarjaw ħafna. Sabiex jintlaħqu dawn l-għanijiet, l-Istati Membri għandhom jipprovdu qafas regolatorju adegwat. Dan jinkludi rekwiżiti legali għall-kumpaniji fis-settur tal-enerġija. Ir-rekwiżiti ma għandhomx ikunu diskriminatorji. Mod wieħed li bih dan jista’ jinkiseb huwa “faċilità elettronika” stabbilita mill-gvern li tixtri l-elettriku mill-produtturi u tbigħha lid-distributuri u lill-konsumaturi ewlenin; it-tliet għanijiet għalhekk jiffunzjonaw bħala qafas għat-teħid tad-deċiżjonijiet. Din il-faċilità tikkonkludi kuntratti fit-tul mal-produtturi tal-elettriku bbażati fuq sejħiet għall-offerti, bħal ftehimiet ta’ xiri tal-enerġija u kuntratti bidirezzjonali għad-differenza. Tali mudell huwa diġà possibbli taħt il-leġiżlazzjoni attwali.

Sa mill-1996, l-UE impenjat ruħha għal-liberalizzazzjoni tas-suq tal-elettriku, proċess li beda bid-Direttiva 96/92/KE tad-19 ta’ Diċembru 1996 dwar ir-regoli komuni għas-suq intern tal-elettriku. Madankollu, fil-kuntest tar-riforma tas-suq tal-elettriku, din il-liberalizzazzjoni għandha titqies mill-perspettiva tas-sostenibbiltà, l-affordabbiltà u s-sigurtà tal-provvista. Iridu jitqiesu l-iżviluppi tal-passat u tal-futur fis-suq tal-elettriku, inklużi bidliet kbar fil-faċilitajiet tal-produzzjoni bi prezzijiet tal-kost li jvarjaw ħafna. Sabiex jintlaħqu dawn l-għanijiet, l-Istati Membri għandhom jipprovdu qafas regolatorju adegwat. Dan jinkludi rekwiżiti legali għall-kumpaniji fis-settur tal-enerġija. Ir-rekwiżiti ma għandhomx ikunu diskriminatorji. Mod wieħed li bih dan jista’ jinkiseb huwa “faċilità elettronika” stabbilita mill-gvern li tixtri l-elettriku mill-produtturi u tbigħha lid-distributuri u lill-konsumaturi ewlenin; it-tliet għanijiet għalhekk jiffunzjonaw bħala qafas għat-teħid tad-deċiżjonijiet. Din il-faċilità tikkonkludi kuntratti fit-tul mal-produtturi tal-elettriku bbażati fuq sejħiet għall-offerti, bħal ftehimiet ta’ xiri tal-enerġija u kuntratti bidirezzjonali għad-differenza. Tali mudell huwa diġà possibbli taħt il-leġiżlazzjoni attwali.

Raġuni

Raġuni

Ara punt 2, paragrafi 2.18–2.21.

Emenda 2

Emenda 2

Daħħal premessa ġdida 50a wara l-premessa 50:

| Test propost mill-Kummissjoni Ewropea | Emenda |
| --- | --- |
| | (50a) | Id-dritt li jiġi kondiviż l-elettriku huwa inċentiv importanti għall-konsumaturi u għal partijiet żgħar oħra fis-suq biex jinvestu fil-ġenerazzjoni tal-elettriku tagħhom stess. Inċentiv ieħor se jkun li s-suq jiġi organizzat b’tali mod li l-konsumaturi li jiġġeneraw l-elettriku tagħhom stess (prosumaturi) jew parteċipanti żgħar oħra fis-suq ikunu jistgħu japprofittaw kemm jista’ jkun mill-elettriku li jiġġeneraw huma stess, anki jekk ifornuh l-ewwel lill-grilja. Il-kumpaniji tal-elettriku f’diversi Stati Membri diġà għandhom skemi li jagħmlu dan possibbli. |

Test propost mill-Kummissjoni Ewropea

Emenda

(50a)

(50a)

Id-dritt li jiġi kondiviż l-elettriku huwa inċentiv importanti għall-konsumaturi u għal partijiet żgħar oħra fis-suq biex jinvestu fil-ġenerazzjoni tal-elettriku tagħhom stess. Inċentiv ieħor se jkun li s-suq jiġi organizzat b’tali mod li l-konsumaturi li jiġġeneraw l-elettriku tagħhom stess (prosumaturi) jew parteċipanti żgħar oħra fis-suq ikunu jistgħu japprofittaw kemm jista’ jkun mill-elettriku li jiġġeneraw huma stess, anki jekk ifornuh l-ewwel lill-grilja. Il-kumpaniji tal-elettriku f’diversi Stati Membri diġà għandhom skemi li jagħmlu dan possibbli.

Id-dritt li jiġi kondiviż l-elettriku huwa inċentiv importanti għall-konsumaturi u għal partijiet żgħar oħra fis-suq biex jinvestu fil-ġenerazzjoni tal-elettriku tagħhom stess. Inċentiv ieħor se jkun li s-suq jiġi organizzat b’tali mod li l-konsumaturi li jiġġeneraw l-elettriku tagħhom stess (prosumaturi) jew parteċipanti żgħar oħra fis-suq ikunu jistgħu japprofittaw kemm jista’ jkun mill-elettriku li jiġġeneraw huma stess, anki jekk ifornuh l-ewwel lill-grilja. Il-kumpaniji tal-elettriku f’diversi Stati Membri diġà għandhom skemi li jagħmlu dan possibbli.

Raġuni

Raġuni

Ara punt 2, paragrafi 2.22–2.24.

Emenda 3

Emenda 3

Artikolu 1 huwa emendat kif ġej:

| Test propost mill-Kummissjoni Ewropea | Emenda |
| --- | --- |
| | (a) | niżguraw li l-enerġija ma tkunx komodità kwalunkwe, iżda bażi essenzjali tas-sistema ekonomika u soċjali tagħna. Għalhekk, il-provvista tal-enerġija hija kklassifikata bħala servizz ta’ interess ġenerali. Il-kompitu ewlieni tas-settur tal-enerġija huwa provvista sigura, affordabbli u sostenibbli tal-enerġija. |

Test propost mill-Kummissjoni Ewropea

Emenda

(a)

(a)

niżguraw li l-enerġija ma tkunx komodità kwalunkwe, iżda bażi essenzjali tas-sistema ekonomika u soċjali tagħna. Għalhekk, il-provvista tal-enerġija hija kklassifikata bħala servizz ta’ interess ġenerali. Il-kompitu ewlieni tas-settur tal-enerġija huwa provvista sigura, affordabbli u sostenibbli tal-enerġija.

niżguraw li l-enerġija ma tkunx komodità kwalunkwe, iżda bażi essenzjali tas-sistema ekonomika u soċjali tagħna. Għalhekk, il-provvista tal-enerġija hija kklassifikata bħala servizz ta’ interess ġenerali. Il-kompitu ewlieni tas-settur tal-enerġija huwa provvista sigura, affordabbli u sostenibbli tal-enerġija.

Raġuni

Raġuni

Ara punt 2, paragrafu 2.5 u iktar.

Emenda 4

Emenda 4

Artikolu 1 huwa emendat kif ġej:

| Test propost mill-Kummissjoni Ewropea | Emenda |
| --- | --- |
| | (b) | Tinħoloq sistema fejn il-prezzijiet tal-konsumatur għall-elettriku jridu jirriflettu l-kostijiet reali tal-produzzjoni (flimkien ma’ marġni tal-profitt adegwat). Dan ifisser li l-prezz bl-ingrossa jrid jikkorrispondi għall-kostijiet medji tat-tipi kollha ta’ produzzjoni tal-elettriku u mhux għall-prezz massimu, kif inhu l-każ bħalissa. Sabiex tiġi żgurata remunerazzjoni adegwata għall-produtturi tal-elettriku, is-sigurtà tal-investiment, u l-espansjoni tal-enerġija rinnovabbli, huma meħtieġa prezzijiet dipendenti mit-teknoloġija. |

Test propost mill-Kummissjoni Ewropea

Emenda

(b)

(b)

Tinħoloq sistema fejn il-prezzijiet tal-konsumatur għall-elettriku jridu jirriflettu l-kostijiet reali tal-produzzjoni (flimkien ma’ marġni tal-profitt adegwat). Dan ifisser li l-prezz bl-ingrossa jrid jikkorrispondi għall-kostijiet medji tat-tipi kollha ta’ produzzjoni tal-elettriku u mhux għall-prezz massimu, kif inhu l-każ bħalissa. Sabiex tiġi żgurata remunerazzjoni adegwata għall-produtturi tal-elettriku, is-sigurtà tal-investiment, u l-espansjoni tal-enerġija rinnovabbli, huma meħtieġa prezzijiet dipendenti mit-teknoloġija.

Tinħoloq sistema fejn il-prezzijiet tal-konsumatur għall-elettriku jridu jirriflettu l-kostijiet reali tal-produzzjoni (flimkien ma’ marġni tal-profitt adegwat). Dan ifisser li l-prezz bl-ingrossa jrid jikkorrispondi għall-kostijiet medji tat-tipi kollha ta’ produzzjoni tal-elettriku u mhux għall-prezz massimu, kif inhu l-każ bħalissa. Sabiex tiġi żgurata remunerazzjoni adegwata għall-produtturi tal-elettriku, is-sigurtà tal-investiment, u l-espansjoni tal-enerġija rinnovabbli, huma meħtieġa prezzijiet dipendenti mit-teknoloġija.

Raġuni

Raġuni

Ara punt 2, paragrafu 2.13.

Emenda 5

Emenda 5

Artikolu 19b huwa emendat kif ġej:

| Test propost mill-Kummissjoni Ewropea | Emenda |
| --- | --- |
| | 3.
     [...]









  (c) | Għall-“kuntratti bidirezzjonali għad-differenzi”, il-prezzijiet massimi speċifiċi għat-teknoloġija għandhom jiġu stabbiliti f’kull Stat Membru. Il-prezzijiet massimi għandhom ikunu bbażati fuq l-ispejjeż meħtieġa biex jitħaddem impjant kosteffiċjenti u tal-ogħla livell ta’ żvilupp tekniku. Il-kostijiet għandhom jinkludu d-deprezzament u redditu adegwat fuq l-ekwità u l-kapital tad-dejn għall-investiment. |

Test propost mill-Kummissjoni Ewropea

Emenda

3.
     [...]

(c)

Għall-“kuntratti bidirezzjonali għad-differenzi”, il-prezzijiet massimi speċifiċi għat-teknoloġija għandhom jiġu stabbiliti f’kull Stat Membru. Il-prezzijiet massimi għandhom ikunu bbażati fuq l-ispejjeż meħtieġa biex jitħaddem impjant kosteffiċjenti u tal-ogħla livell ta’ żvilupp tekniku. Il-kostijiet għandhom jinkludu d-deprezzament u redditu adegwat fuq l-ekwità u l-kapital tad-dejn għall-investiment.

Raġuni

Raġuni

Ara punt 2, paragrafu 2.19.

Emenda 6

Emenda 6

Artikolu 7a, punt 2(c) hu emendat kif ġej:

| Test propost mill-Kummissjoni Ewropea | Emenda |
| --- | --- |
| (c) | l-akkwist tal-prodott għat-trażżin tal-quċċata fid-domanda għandu jsir bl-użu ta’ proċess kompetittiv ta’ offerti, b’għażla bbażata fuq l-anqas kost biex jiġu ssodisfati l-kriterji tekniċi u ambjentali predefiniti; |

Test propost mill-Kummissjoni Ewropea

Emenda

(c)

l-akkwist tal-prodott għat-trażżin tal-quċċata fid-domanda għandu jsir bl-użu ta’ proċess kompetittiv ta’ offerti, b’għażla bbażata fuq l-anqas kost biex jiġu ssodisfati l-kriterji tekniċi u ambjentali predefiniti;

| (c) | l-akkwist tal-prodott għat-trażżin tal-quċċata fid-domanda għandu jsir bl-użu ta’ proċess kompetittiv ta’ offerti, b’għażla bbażata fuq l-anqas kost biex jiġu ssodisfati l-kriterji tekniċi u ambjentali predefiniti,
  l-offerti kompetittivi jistgħu jiddependu kemm fuq prezzijiet fissi kif ukoll fuq prezzijiet varjabbli
  ; |
| --- | --- |

(c)

l-akkwist tal-prodott għat-trażżin tal-quċċata fid-domanda għandu jsir bl-użu ta’ proċess kompetittiv ta’ offerti, b’għażla bbażata fuq l-anqas kost biex jiġu ssodisfati l-kriterji tekniċi u ambjentali predefiniti,
  l-offerti kompetittivi jistgħu jiddependu kemm fuq prezzijiet fissi kif ukoll fuq prezzijiet varjabbli
  ;

l-offerti kompetittivi jistgħu jiddependu kemm fuq prezzijiet fissi kif ukoll fuq prezzijiet varjabbli

Raġuni

Raġuni

Ara punt 2, paragrafu 2.11.

Emenda 7

Emenda 7

Artikolu 19b(3) huwa emendat kif ġej:

| Test propost mill-Kummissjoni Ewropea | Emenda |
| --- | --- |
| | (c) | L-Istati Membri għandhom jiddefinixxu r-remunerazzjoni minima u massima ta’ kuntratt bidirezzjonali għad-differenzi li jridu jirriflettu l-ispejjeż attwali tal-produzzjoni speċifiċi għat-teknoloġija sabiex il-produtturi tal-enerġija jiġu mħeġġa jottimizzaw il-produzzjoni tagħhom. Il-prezz tal-eżerċitar ta’ kuntratti bidirezzjonali huwa ddeterminat mill-Istati Membri meta wieħed iqis il-kost livellat tal-enerġija tal-oġġett speċifiku tat-teknoloġija l-aktar avvanzata tal-kuntratt. Il-kostijiet għandhom jinkludu d-deprezzament u redditu adegwat fuq l-ekwità u l-kapital tad-dejn għall-investiment. |

Test propost mill-Kummissjoni Ewropea

Emenda

(c)

(c)

L-Istati Membri għandhom jiddefinixxu r-remunerazzjoni minima u massima ta’ kuntratt bidirezzjonali għad-differenzi li jridu jirriflettu l-ispejjeż attwali tal-produzzjoni speċifiċi għat-teknoloġija sabiex il-produtturi tal-enerġija jiġu mħeġġa jottimizzaw il-produzzjoni tagħhom. Il-prezz tal-eżerċitar ta’ kuntratti bidirezzjonali huwa ddeterminat mill-Istati Membri meta wieħed iqis il-kost livellat tal-enerġija tal-oġġett speċifiku tat-teknoloġija l-aktar avvanzata tal-kuntratt. Il-kostijiet għandhom jinkludu d-deprezzament u redditu adegwat fuq l-ekwità u l-kapital tad-dejn għall-investiment.

L-Istati Membri għandhom jiddefinixxu r-remunerazzjoni minima u massima ta’ kuntratt bidirezzjonali għad-differenzi li jridu jirriflettu l-ispejjeż attwali tal-produzzjoni speċifiċi għat-teknoloġija sabiex il-produtturi tal-enerġija jiġu mħeġġa jottimizzaw il-produzzjoni tagħhom. Il-prezz tal-eżerċitar ta’ kuntratti bidirezzjonali huwa ddeterminat mill-Istati Membri meta wieħed iqis il-kost livellat tal-enerġija tal-oġġett speċifiku tat-teknoloġija l-aktar avvanzata tal-kuntratt. Il-kostijiet għandhom jinkludu d-deprezzament u redditu adegwat fuq l-ekwità u l-kapital tad-dejn għall-investiment.

Raġuni

Raġuni

Ara punt 2, paragrafu 2.19.

3.2.   Direttiva (UE) 2019/944 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (7)

Direttiva (UE) 2019/944 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill

7

Emenda 8

Emenda 8

Artikolu 4 huwa emendat kif ġej:

| Test propost mill-Kummissjoni Ewropea | Emenda |
| --- | --- |
| L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-klijenti kollha jkunu liberi li jixtru l-elettriku mill-fornitur tal-għażla tagħhom. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-klijenti kollha jkunu liberi li jkollhom aktar minn kuntratt għall-provvista tal-elettriku wieħed fl-istess waqt, u li għal dan il-għan il-klijenti jkunu intitolati li jkollhom aktar minn punt wieħed ta’ metraġġ u ta’ kontijiet koperti mill-punt uniku ta’ konnessjoni għall-binjiet tagħhom. | L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-
  prezzijiet għall-konsumatur għall-elettriku jirriflettu l-kostijiet reali tal-produzzjoni (flimkien ma’ marġni tal-profitt adegwat) u li
  l-klijenti kollha jkunu liberi li jixtru l-elettriku mill-fornitur tal-għażla tagħhom. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-klijenti kollha jkunu liberi li jkollhom aktar minn kuntratt għall-provvista tal-elettriku wieħed fl-istess waqt, u li għal dan il-għan il-klijenti jkunu intitolati li jkollhom aktar minn punt wieħed ta’ metraġġ u ta’ kontijiet koperti mill-punt uniku ta’ konnessjoni għall-binjiet tagħhom. |

Test propost mill-Kummissjoni Ewropea

Emenda

L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-klijenti kollha jkunu liberi li jixtru l-elettriku mill-fornitur tal-għażla tagħhom. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-klijenti kollha jkunu liberi li jkollhom aktar minn kuntratt għall-provvista tal-elettriku wieħed fl-istess waqt, u li għal dan il-għan il-klijenti jkunu intitolati li jkollhom aktar minn punt wieħed ta’ metraġġ u ta’ kontijiet koperti mill-punt uniku ta’ konnessjoni għall-binjiet tagħhom.

L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-
  prezzijiet għall-konsumatur għall-elettriku jirriflettu l-kostijiet reali tal-produzzjoni (flimkien ma’ marġni tal-profitt adegwat) u li
  l-klijenti kollha jkunu liberi li jixtru l-elettriku mill-fornitur tal-għażla tagħhom. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-klijenti kollha jkunu liberi li jkollhom aktar minn kuntratt għall-provvista tal-elettriku wieħed fl-istess waqt, u li għal dan il-għan il-klijenti jkunu intitolati li jkollhom aktar minn punt wieħed ta’ metraġġ u ta’ kontijiet koperti mill-punt uniku ta’ konnessjoni għall-binjiet tagħhom.

prezzijiet għall-konsumatur għall-elettriku jirriflettu l-kostijiet reali tal-produzzjoni (flimkien ma’ marġni tal-profitt adegwat) u li

Raġuni

Raġuni

Ara punt 2, paragrafu 2.9.

Emenda 9

Emenda 9

Artikolu 4b(1) huwa emendat kif ġej:

| Test propost mill-Kummissjoni Ewropea | Emenda |
| --- | --- |
| L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-qafas regolatorju nazzjonali jippermetti lill-fornituri joffru kuntratti għal terminu fiss u bi prezz fiss u kuntratti bi prezzijiet tal-elettriku dinamiċi. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-klijenti finali li jkollhom miter intelliġenti installat ikunu jistgħu jitolbu li jikkonkludu kuntratt bi prezzijiet tal-elettriku dinamiċi u li l-klijenti finali kollha jkunu jistgħu jitolbu li jikkonkludu kuntratt tal-prezz tal-elettriku b’terminu fiss
  u bi prezz fiss
  ta’ durata ta’ mill-anqas sena waħda, ma’ mill-anqas fornitur wieħed u ma’ kull fornitur li jkollu aktar minn 200 000 klijent finali. | L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-qafas regolatorju nazzjonali jippermetti lill-fornituri joffru kuntratti għal terminu fiss u bi prezz fiss u kuntratti bi prezzijiet tal-elettriku dinamiċi. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-klijenti finali li jkollhom miter intelliġenti installat ikunu jistgħu jitolbu li jikkonkludu kuntratt bi prezzijiet tal-elettriku dinamiċi u li l-klijenti finali kollha jkunu jistgħu jitolbu li jikkonkludu kuntratt tal-prezz tal-elettriku
  bi prezz fiss affordabbli u
  b’terminu fiss u ta’ durata ta’ mill-anqas sena waħda, ma’ mill-anqas fornitur wieħed u ma’ kull fornitur li jkollu aktar minn 200 000 klijent finali. |

Test propost mill-Kummissjoni Ewropea

Emenda

L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-qafas regolatorju nazzjonali jippermetti lill-fornituri joffru kuntratti għal terminu fiss u bi prezz fiss u kuntratti bi prezzijiet tal-elettriku dinamiċi. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-klijenti finali li jkollhom miter intelliġenti installat ikunu jistgħu jitolbu li jikkonkludu kuntratt bi prezzijiet tal-elettriku dinamiċi u li l-klijenti finali kollha jkunu jistgħu jitolbu li jikkonkludu kuntratt tal-prezz tal-elettriku b’terminu fiss
  u bi prezz fiss
  ta’ durata ta’ mill-anqas sena waħda, ma’ mill-anqas fornitur wieħed u ma’ kull fornitur li jkollu aktar minn 200 000 klijent finali.

u bi prezz fiss

L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-qafas regolatorju nazzjonali jippermetti lill-fornituri joffru kuntratti għal terminu fiss u bi prezz fiss u kuntratti bi prezzijiet tal-elettriku dinamiċi. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-klijenti finali li jkollhom miter intelliġenti installat ikunu jistgħu jitolbu li jikkonkludu kuntratt bi prezzijiet tal-elettriku dinamiċi u li l-klijenti finali kollha jkunu jistgħu jitolbu li jikkonkludu kuntratt tal-prezz tal-elettriku
  bi prezz fiss affordabbli u
  b’terminu fiss u ta’ durata ta’ mill-anqas sena waħda, ma’ mill-anqas fornitur wieħed u ma’ kull fornitur li jkollu aktar minn 200 000 klijent finali.

bi prezz fiss affordabbli u

Raġuni

Raġuni

Ara punt 2, paragrafu 2.9.

Emenda 10

Emenda 10

Artikolu 27a(1) huwa emendat kif ġej:

| Test propost mill-Kummissjoni Ewropea | Emenda |
| --- | --- |
| L-Istati Membri għandhom jaħtru fornituri tal-aħħar istanza tal-anqas għall-klijenti tal-unitajiet domestiċi. Il-fornituri tal-aħħar istanza għandhom jinħatru fi proċedura ġusta, miftuħa, trasparenti u nondiskriminatorja. | L-Istati Membri għandhom jaħtru fornituri tal-aħħar istanza tal-anqas għall-klijenti tal-unitajiet domestiċi. Il-fornituri tal-aħħar istanza għandhom jinħatru fi proċedura ġusta, miftuħa, trasparenti u nondiskriminatorja.
  Il-fornituri kollha tal-enerġija jridu jkunu disponibbli bħala fornituri tal-aħħar istanza skont is-sehem tagħhom fis-suq. |

Test propost mill-Kummissjoni Ewropea

Emenda

L-Istati Membri għandhom jaħtru fornituri tal-aħħar istanza tal-anqas għall-klijenti tal-unitajiet domestiċi. Il-fornituri tal-aħħar istanza għandhom jinħatru fi proċedura ġusta, miftuħa, trasparenti u nondiskriminatorja.

L-Istati Membri għandhom jaħtru fornituri tal-aħħar istanza tal-anqas għall-klijenti tal-unitajiet domestiċi. Il-fornituri tal-aħħar istanza għandhom jinħatru fi proċedura ġusta, miftuħa, trasparenti u nondiskriminatorja.
  Il-fornituri kollha tal-enerġija jridu jkunu disponibbli bħala fornituri tal-aħħar istanza skont is-sehem tagħhom fis-suq.

Il-fornituri kollha tal-enerġija jridu jkunu disponibbli bħala fornituri tal-aħħar istanza skont is-sehem tagħhom fis-suq.

Raġuni

Raġuni

Huwa ġust li l-fornituri kollha tal-enerġija jistgħu jinħatru bħala fornitur tal-aħħar istanza.

Emenda 11

Emenda 11

Artikolu 27a(2) huwa emendat kif ġej:

| Test propost mill-Kummissjoni Ewropea | Emenda |
| --- | --- |
| Il-klijenti finali li jiġu ttrasferiti lill-fornituri tal-aħħar istanza ma għandhomx jitilfu d-drittijiet tagħhom bħala klijenti, partikolarment dawk id-drittijiet stabbiliti fl-Artikoli 4, 10, 11, 12, 14, 18 u 26. | Il-klijenti finali li jiġu ttrasferiti lill-fornituri tal-aħħar istanza ma għandhomx jitilfu d-drittijiet tagħhom bħala klijenti, partikolarment dawk id-drittijiet stabbiliti fl-Artikoli 4, 10, 11, 12, 14, 18 u 26.


  Il-kundizzjonijiet kuntrattwali ta’ fornitur tal-aħħar istanza ma għandhomx ikunu diskriminatorji jew ta’ deterrent. Il-kundizzjonijiet tal-kuntratt iridu jirriflettu l-kostijiet reali tal-produzzjoni (flimkien ma’ marġni adegwat). |

Test propost mill-Kummissjoni Ewropea

Emenda

Il-klijenti finali li jiġu ttrasferiti lill-fornituri tal-aħħar istanza ma għandhomx jitilfu d-drittijiet tagħhom bħala klijenti, partikolarment dawk id-drittijiet stabbiliti fl-Artikoli 4, 10, 11, 12, 14, 18 u 26.

Il-klijenti finali li jiġu ttrasferiti lill-fornituri tal-aħħar istanza ma għandhomx jitilfu d-drittijiet tagħhom bħala klijenti, partikolarment dawk id-drittijiet stabbiliti fl-Artikoli 4, 10, 11, 12, 14, 18 u 26.

Il-kundizzjonijiet kuntrattwali ta’ fornitur tal-aħħar istanza ma għandhomx ikunu diskriminatorji jew ta’ deterrent. Il-kundizzjonijiet tal-kuntratt iridu jirriflettu l-kostijiet reali tal-produzzjoni (flimkien ma’ marġni adegwat).

Il-kundizzjonijiet kuntrattwali ta’ fornitur tal-aħħar istanza ma għandhomx ikunu diskriminatorji jew ta’ deterrent. Il-kundizzjonijiet tal-kuntratt iridu jirriflettu l-kostijiet reali tal-produzzjoni (flimkien ma’ marġni adegwat).

Raġuni

Raġuni

Dan huwa meħtieġ għal trattament ġust tal-klijenti.

Emenda 12

Emenda 12

Artikolu 66a huwa emendat kif ġej:

Paragrafi 1–4 jinbidlu kif ġej:

| Test propost mill-Kummissjoni Ewropea | Emenda |
| --- | --- |
| 1.
     
  Il-Kummissjoni tista’, b’deċiżjoni, tiddikjara kriżi fil-prezzijiet tal-elettriku reġjonali jew madwar l-Unjoni kollha, jekk jiġu ssodisfati l-kundizzjonijiet li ġejjin:










  (a) | prezzijiet għoljin ħafna fis-swieq tal-elettriku bl-ingrossa mill-anqas darbtejn u nofs il-prezz medju matul il-5 snin preċedenti li huma mistennija li jkomplu għal mill-anqas 6 xhur; |

Test propost mill-Kummissjoni Ewropea

Emenda

1.
     
  Il-Kummissjoni tista’, b’deċiżjoni, tiddikjara kriżi fil-prezzijiet tal-elettriku reġjonali jew madwar l-Unjoni kollha, jekk jiġu ssodisfati l-kundizzjonijiet li ġejjin:

(a)

prezzijiet għoljin ħafna fis-swieq tal-elettriku bl-ingrossa mill-anqas darbtejn u nofs il-prezz medju matul il-5 snin preċedenti li huma mistennija li jkomplu għal mill-anqas 6 xhur;

| (b) | iseħħu żidiet qawwija fil-prezzijiet bl-imnut tal-elettriku ta’ mill-anqas 70 % li huma mistennija jkomplu għal mill-anqas 6 xhur; u |
| --- | --- |

(b)

iseħħu żidiet qawwija fil-prezzijiet bl-imnut tal-elettriku ta’ mill-anqas 70 % li huma mistennija jkomplu għal mill-anqas 6 xhur; u

| (c) | l-ekonomija usa’ qiegħda tiġi affettwata negattivament miż-żidiet fil-prezzijiet tal-elettriku. |
| --- | --- |

(c)

l-ekonomija usa’ qiegħda tiġi affettwata negattivament miż-żidiet fil-prezzijiet tal-elettriku.

1.
     
  Jekk jiġu ssodisfati l-kundizzjonijiet li ġejjin:

| | prezzijiet għoljin ħafna fis-swieq tal-elettriku bl-ingrossa: prezz medju ta’ mill-inqas EUR 100 għal kull megawatt siegħa għal xahrejn konsekuttivi. |
| --- | --- |

prezzijiet għoljin ħafna fis-swieq tal-elettriku bl-ingrossa: prezz medju ta’ mill-inqas EUR 100 għal kull megawatt siegħa għal xahrejn konsekuttivi.

2.
     
  Il-Kummissjoni għandha tispeċifika fid-deċiżjoni tagħha li tiddikjara kriżi fil-prezzijiet tal-elettriku reġjonali jew madwar l-Unjoni kollha, il-perjodu ta’ validità ta’ dik id-deċiżjoni li jista’ jkun għal perjodu sa sena.

2.
     
  L-Istati Membri jistgħu, għat-tul ta’ żmien tal-kundizzjoni f’1, jissodisfaw b’mod eċċezzjonali u temporanju prezz għall-provvista tal-elettriku li jkun inqas mill-kost dment li jiġu ssodisfati l-kundizzjonijiet li ġejjin:

| (a) | il-prezz stabbilit għall-unitajiet domestiċi japplika biss għal massimu ta’ 80 % tal-konsum medjan tal-unitajiet domestiċi u jżomm inċentiv għat-tnaqqis fid-domanda; |
| --- | --- |

(a)

il-prezz stabbilit għall-unitajiet domestiċi japplika biss għal massimu ta’ 80 % tal-konsum medjan tal-unitajiet domestiċi u jżomm inċentiv għat-tnaqqis fid-domanda;

| (b) | il-prezz ma jridx jaqbeż l-10 ċenteżmu għal kull kilowatt siegħa. |
| --- | --- |

(b)

il-prezz ma jridx jaqbeż l-10 ċenteżmu għal kull kilowatt siegħa.

| (c) | ma jkun hemm l-ebda diskriminazzjoni bejn il-fornituri; |
| --- | --- |

(c)

ma jkun hemm l-ebda diskriminazzjoni bejn il-fornituri;

| (d) | jekk il-fornituri jistgħu jagħtu prova li qed ifornu bi prezz aktar baxx mill-kost, il-fornituri jiġu kkumpensati għal dan. |
| --- | --- |

(d)

jekk il-fornituri jistgħu jagħtu prova li qed ifornu bi prezz aktar baxx mill-kost, il-fornituri jiġu kkumpensati għal dan.

| (e) | il-fornituri kollha huma eliġibbli li jipprovdu offerti għall-prezz għall-provvista tal-elettriku li jkun taħt il-kost fuq l-istess bażi. |
| --- | --- |

(e)

il-fornituri kollha huma eliġibbli li jipprovdu offerti għall-prezz għall-provvista tal-elettriku li jkun taħt il-kost fuq l-istess bażi.

3.
     
  Meta l-Kummissjoni tkun adottat deċiżjoni skont il-paragrafu 1, l-Istati Membri jistgħu, għat-tul ta’ żmien tal-validità ta’ dik id-deċiżjoni, japplikaw interventi pubbliċi mmirati fl-iffissar tal-prezzijiet għall-provvista tal-elettriku lil intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju. Dawn l-interventi pubbliċi għandhom:

| (a) | ikunu limitati għal massimu ta’ 70 % tal-konsum tal-benefiċjarju matul l-istess perjodu tas-sena preċedenti u jżommu inċentiv għat-tnaqqis fid-domanda; |
| --- | --- |

(a)

ikunu limitati għal massimu ta’ 70 % tal-konsum tal-benefiċjarju matul l-istess perjodu tas-sena preċedenti u jżommu inċentiv għat-tnaqqis fid-domanda;

| (b) | jikkonformaw mal-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 5(4) u (7); |
| --- | --- |

(b)

jikkonformaw mal-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 5(4) u (7);

| (c) | fejn rilevanti, jikkonformaw mal-kundizzjonijiet stabbiliti fil-Paragrafu 4. |
| --- | --- |

(c)

fejn rilevanti, jikkonformaw mal-kundizzjonijiet stabbiliti fil-Paragrafu 4.

4.
     
  Meta l-Kummissjoni tkun adottat deċiżjoni skont il-paragrafu 1, l-Istati Membri jistgħu, għad-durata tal-validità ta’ dik id-deċiżjoni, permezz ta’ deroga mill-Artikolu 5(7), il-punt (c), meta jiġu applikati interventi pubbliċi mmirati fl-iffissar tal-prezzijiet għall-provvista tal-elettriku skont l-Artikolu 5(6) jew il-paragrafu 3 ta’ dan l-Artikolu, eċċezzjonalment u temporanjament, jistabbilixxu prezz għall-provvista tal-elettriku li jkun taħt il-kost dment li jiġu ssodisfati l-kundizzjonijiet li ġejjin:

| (a) | il-prezz stabbilit għall-unitajiet domestiċi japplika biss għal massimu ta’ 80 % tal-konsum medjan tal-unitajiet domestiċi u jżomm inċentiv għat-tnaqqis fid-domanda; |
| --- | --- |

(a)

il-prezz stabbilit għall-unitajiet domestiċi japplika biss għal massimu ta’ 80 % tal-konsum medjan tal-unitajiet domestiċi u jżomm inċentiv għat-tnaqqis fid-domanda;

| (b) | ma jkun hemm l-ebda diskriminazzjoni bejn il-fornituri; |
| --- | --- |

(b)

ma jkun hemm l-ebda diskriminazzjoni bejn il-fornituri;

| (c) | il-fornituri jiġu kkumpensati għall-provvista ta’ taħt il-kost; u |
| --- | --- |

(c)

il-fornituri jiġu kkumpensati għall-provvista ta’ taħt il-kost; u

| (d) | il-fornituri kollha huma eliġibbli li jipprovdu offerti għall-prezz għall-provvista tal-elettriku li jkun taħt il-kost fuq l-istess bażi. |
| --- | --- |

(d)

il-fornituri kollha huma eliġibbli li jipprovdu offerti għall-prezz għall-provvista tal-elettriku li jkun taħt il-kost fuq l-istess bażi.

3.
     
  Il-kumpens fi 2(d) irid jiġi ffinanzjat mid-dħul tal-limitu massimu fuq id-dħul tas-suq għall-ġenerazzjoni tal-elettriku minn teknoloġiji inframarġinali.

Raġuni

Raġuni

Il-prezzijiet attwali tal-enerġija wrew li fil-każ ta’ distorsjonijiet tas-suq korrispondenti, huma meħtieġa miżuri biex tiġi żgurata l-provvista bażika tal-enerġija għall-unitajiet domestiċi privati, iżda wkoll għall-intrapriżi tan-negozju. Madankollu, il-mekkaniżmu propost mill-Kummissjoni skont l-Artikolu 66a huwa kkumplikat u ineffettiv. Fl-istess ħin, il-kofinanzjament tal-miżura huwa kompletament eskluż.

Nipproponu mekkaniżmu sempliċi iżda effettiv, li jsegwi l-mudell “Stromkostenzuschussgesetz” tal-Awstrija. Dan jista’ jidħol fis-seħħ awtomatikament u għandu jiġi ffinanzjat billi jiġu evitati profitti mhux mistennija.

| — | Il-prezz tal-elettriku għax-xiri ta’ kwantità bażika tal-provvista ma jistax jaqbeż il-prezz ta’ 10c nett għal kull kWh. |
| --- | --- |

—

Il-prezz tal-elettriku għax-xiri ta’ kwantità bażika tal-provvista ma jistax jaqbeż il-prezz ta’ 10c nett għal kull kWh.

| — | Jekk il-prezz medju tal-iskambju tal-elettriku f’xahrejn konsekuttivi jkun ta’ aktar minn EUR 100/MWh, il-fornituri li jridu joffru taħt l-ispejjeż attwali tal-akkwist tagħhom għandhom id-dritt għal kumpens għall-ispejjeż differenzjali tagħhom. |
| --- | --- |

—

Jekk il-prezz medju tal-iskambju tal-elettriku f’xahrejn konsekuttivi jkun ta’ aktar minn EUR 100/MWh, il-fornituri li jridu joffru taħt l-ispejjeż attwali tal-akkwist tagħhom għandhom id-dritt għal kumpens għall-ispejjeż differenzjali tagħhom.

| — | Il-fornituri tal-enerġija jridu jagħtu prova tal-ispejjeż. |
| --- | --- |

—

Il-fornituri tal-enerġija jridu jagħtu prova tal-ispejjeż.

| — | Dan it-“tnaqqis fil-prezzijiet” huwa ffinanzjat billi jitneħħa d-dħul eċċessiv fil-qasam tal-ġenerazzjoni inframarġinali. |
| --- | --- |

—

Dan it-“tnaqqis fil-prezzijiet” huwa ffinanzjat billi jitneħħa d-dħul eċċessiv fil-qasam tal-ġenerazzjoni inframarġinali.

Brussell, l-14 ta’ Ġunju 2023.

Oliver RÖPKE

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “L-investiment pubbliku fl-infrastruttura tal-enerġija bħala parti mis-soluzzjoni għal kwistjonijiet klimatiċi” (opinjoni fuq inizjattiva proprja) (ĠU C 486, 21.12.2022, p. 67) u Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Interventi fis-Suq tal-Enerġija fi żmien qasir u Titjib fuq medda itwal ta’ żmien fid-Disinn tas-Suq tal-Elettriku — pjan ta’ azzjoni”(COM(2022) 236 final) (ĠU C 75, 28.02.2023, p. 185).

1

(2)  https://www.eca.europa.eu/Lists/ECADocuments/INSR23_03/INSR_Energy_Union_MT.pdf

2

(3)  Ordni tal-mertu: l-ordni tal-impjanti tal-enerġija bbażata fuq il-livell tal-ispejjeż marġinali tagħhom, li tibda bl-inqas kostijiet marġinali u tispiċċa bl-ogħla kostijiet marġinali. Għalhekk, l-impjanti tal-enerġija b’kostijiet marġinali ogħla jiżdiedu sakemm tiġi ssodisfata d-domanda. L-ordni huwa: enerġija rinnovabbli, enerġija nukleari, faħam, żejt u gass. Fid-disinn tas-suq tal-elettriku tal-lum, l-aħħar impjant tal-enerġija fl-ordni ta’ mertu (l-aktar il-gass) jistabbilixxi l-prezz bl-użu tal-kostijiet marġinali tiegħu.

3

(4)  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/mt/IP_23_1591

4

(5)  Parteċipant żgħir fis-suq huwa, pereżempju, muniċipalità, kooperattiva tal-enerġija jew reġjun li jiġġenera l-elettriku permezz tar-riħ u/jew ix-xemx u li jforni parti minn dak l-elettriku lill-grilja minflok jużah kollu direttament.

5

(6)  Ir-Regolament (UE) 2019/943 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-5 ta’ Ġunju 2019 dwar is-suq intern tal-elettriku (riformulazzjoni) (ĠU L 158, 14.6.2019, p. 54).

6

(7)  Id-Direttiva (UE) 2019/944 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-5 ta’ Ġunju 2019 dwar regoli komuni għas-suq intern għall-elettriku u li temenda d-Direttiva 2012/27/UE (ĠU L 158, 14.6.2019, p. 125).

7

---

ANNESS

Benefiċċji ta’ faċilità governattiva ċentrali tal-elettriku

Image 1

| — | Tixtri bi prezzijiet differenti skont it-tiftix ta’ sorsi ta’ provvista






  — | Tippermetti lill-parteċipanti fis-suq jipparteċipaw fis-sejħiet għall-offerti u tipprovdi ċertezza tas-suq |
| --- | --- | --- |

—

Tixtri bi prezzijiet differenti skont it-tiftix ta’ sorsi ta’ provvista

—

Tippermetti lill-parteċipanti fis-suq jipparteċipaw fis-sejħiet għall-offerti u tipprovdi ċertezza tas-suq

| — | Tbigħ bi prezzijiet fissi fit-tul






  — | Ta’ benefiċċju kemm għas-suq kif ukoll għall-konsumaturi |
| --- | --- | --- |

—

Tbigħ bi prezzijiet fissi fit-tul

—

Ta’ benefiċċju kemm għas-suq kif ukoll għall-konsumaturi

| — | Tiżgura s-sigurtà tal-provvista fuq il-bażi ta’ taħlita adegwata tal-elettriku






  — | Tikkunsidra u tidderieġi it-tiftix ta’ sorsi ta’ provvista internazzjonali tal-fjuwils |
| --- | --- | --- |

—

Tiżgura s-sigurtà tal-provvista fuq il-bażi ta’ taħlita adegwata tal-elettriku

—

Tikkunsidra u tidderieġi it-tiftix ta’ sorsi ta’ provvista internazzjonali tal-fjuwils

| — | Tiżgura li d-domanda għall-elettriku tkun tista’ tintlaħaq fid-dawl taż-żieda prevista, minn darbtejn sa tliet darbiet aktar, fid-domanda għall-elettriku (eletrifikazzjoni) |
| --- | --- |

—

Tiżgura li d-domanda għall-elettriku tkun tista’ tintlaħaq fid-dawl taż-żieda prevista, minn darbtejn sa tliet darbiet aktar, fid-domanda għall-elettriku (eletrifikazzjoni)

| — | Tiffinanzja, tintroduċi u timmaniġġja teknoloġiji ġodda fil-kuntest tat-tkabbir attwali u ppjanat lejn is-sostenibbiltà |
| --- | --- |

—

Tiffinanzja, tintroduċi u timmaniġġja teknoloġiji ġodda fil-kuntest tat-tkabbir attwali u ppjanat lejn is-sostenibbiltà

| — | Tħalli l-kontroll f’idejn il-gvern u tiggarantixxi l-libertà tas-suq. |
| --- | --- |

—

Tħalli l-kontroll f’idejn il-gvern u tiggarantixxi l-libertà tas-suq.

---

| 18.8.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 293/127 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 293/127

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni dwar il-Bank Ewropew tal-Idroġenu

(COM(2023) 156 final)

(2023/C 293/18)

| Relatur: | Thomas KATTNIG |
| --- | --- |

Relatur:

Thomas KATTNIG

Thomas KATTNIG

| Konsultazzjoni | Kummissjoni Ewropea, 2.5.2023 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 16.5.2023 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 14.6.2023 |
| Sessjoni plenarja Nru | 579 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 162/0/2 |

Konsultazzjoni

Kummissjoni Ewropea, 2.5.2023

Bażi legali

Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni

Adozzjoni fis-sezzjoni

16.5.2023

Adozzjoni fil-plenarja

14.6.2023

Sessjoni plenarja Nru

579

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

162/0/2

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jilqa’ l-idea tal-Kummissjoni Ewropea li tistabbilixxi Bank Ewropew tal-Idroġenu u jistieden lill-Kummissjoni, fid-dawl tal-kummenti u r-rakkomandazzjonijiet dettaljati stabbiliti fl-Opinjoni tiegħu dwar l-Istrateġija Ewropea għall-Idroġenu, tispeċifika l-punti li ġejjin f’aktar dettall jew tqishom fit-tfassil u l-implimentazzjoni tal-Bank Ewropew tal-Idroġenu minn perspettiva ta’ politika ekonomika, ambjentali u soċjali. |
| --- | --- |

1.1.

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jilqa’ l-idea tal-Kummissjoni Ewropea li tistabbilixxi Bank Ewropew tal-Idroġenu u jistieden lill-Kummissjoni, fid-dawl tal-kummenti u r-rakkomandazzjonijiet dettaljati stabbiliti fl-Opinjoni tiegħu dwar l-Istrateġija Ewropea għall-Idroġenu, tispeċifika l-punti li ġejjin f’aktar dettall jew tqishom fit-tfassil u l-implimentazzjoni tal-Bank Ewropew tal-Idroġenu minn perspettiva ta’ politika ekonomika, ambjentali u soċjali.

| 1.2. | Il-KESE jenfasizza li l-fjuwils fossili m’għandhomx jiġu ssussidjati b’fondi tal-UE. Għalhekk, il-prinċipju “la tagħmilx ħsara” jrid jiġi applikat ukoll għall-fondi assoċjati mal-Bank Ewropew tal-Idroġenu: l-idroġenu (H2) irid jiġi ffinanzjat permezz tal-finanzjament tal-UE biss jekk l-elettriku użat ikun ġej minn sorsi li jkunu kompatibbli mar-Regolament dwar it-Tassonomija u li jitqiesu li jagħtu kontribut konsiderevoli għad-dekarbonizzazzjoni. |
| --- | --- |

1.2.

Il-KESE jenfasizza li l-fjuwils fossili m’għandhomx jiġu ssussidjati b’fondi tal-UE. Għalhekk, il-prinċipju “la tagħmilx ħsara” jrid jiġi applikat ukoll għall-fondi assoċjati mal-Bank Ewropew tal-Idroġenu: l-idroġenu (H2

| 1.3. | Il-finanzjament tal-Bank Ewropew tal-Idroġenu għandu jipprijoritizza l-produzzjoni tal-idroġenu ekoloġiku u jrid ikun kompatibbli mar-regoli tal-UE dwar l-idroġenu. Il-KESE jemmen li, sabiex id-domanda u d-disponibbiltà f’setturi li huma diffiċli li jiġu elettrifikati (speċjalment fis-settur tal-azzar) jiġu ġestiti bl-aħjar mod possibbli, il-Bank Ewropew tal-Idroġenu għandu jservi bħala għodda għall-ġestjoni tad-domanda. Barra minn hekk, mekkaniżmu komuni ta’ akkwist f’setturi li huma diffiċli biex jiġu elettrifikati għandu jgħin biex tiġi evitata l-kompetizzjoni intra-Ewropea tal-prezzijiet, speċjalment matul il-perjodu tal-bidu. |
| --- | --- |

1.3.

Il-finanzjament tal-Bank Ewropew tal-Idroġenu għandu jipprijoritizza l-produzzjoni tal-idroġenu ekoloġiku u jrid ikun kompatibbli mar-regoli tal-UE dwar l-idroġenu. Il-KESE jemmen li, sabiex id-domanda u d-disponibbiltà f’setturi li huma diffiċli li jiġu elettrifikati (speċjalment fis-settur tal-azzar) jiġu ġestiti bl-aħjar mod possibbli, il-Bank Ewropew tal-Idroġenu għandu jservi bħala għodda għall-ġestjoni tad-domanda. Barra minn hekk, mekkaniżmu komuni ta’ akkwist f’setturi li huma diffiċli biex jiġu elettrifikati għandu jgħin biex tiġi evitata l-kompetizzjoni intra-Ewropea tal-prezzijiet, speċjalment matul il-perjodu tal-bidu.

| 1.4. | Il-KESE jopponi l-użu ta’ sorsi ta’ enerġija (mhux rinnovabbli) mill-grilji tal-elettriku tal-Ewropa għal proċessi ta’ elettroliżi intensivi fl-enerġija, u b’hekk tiżdied id-domanda globali għall-enerġija. Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li jiġi promoss l-użu tal-idroġenu flimkien mal-iżvilupp tar-riżorsi tal-enerġija rinnovabbli u li dan jintuża biss meta l-elettrifikazzjoni diretta ma tkunx possibbli. |
| --- | --- |

1.4.

Il-KESE jopponi l-użu ta’ sorsi ta’ enerġija (mhux rinnovabbli) mill-grilji tal-elettriku tal-Ewropa għal proċessi ta’ elettroliżi intensivi fl-enerġija, u b’hekk tiżdied id-domanda globali għall-enerġija. Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li jiġi promoss l-użu tal-idroġenu flimkien mal-iżvilupp tar-riżorsi tal-enerġija rinnovabbli u li dan jintuża biss meta l-elettrifikazzjoni diretta ma tkunx possibbli.

| 1.5. | Fi żminijiet ta’ kriżijiet multipli, huwa essenzjali li jiġi esplorat bis-sħiħ il-potenzjal li jinħolqu impjiegi fis-setturi li qed jiżviluppaw. Għalhekk, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni twettaq analiżi biex tidentifika l-ħiliet tal-ħaddiema f’industriji li sejrin lura li jkunu utli għal impjiegi ġodda fis-settur tal-idroġenu. |
| --- | --- |

1.5.

Fi żminijiet ta’ kriżijiet multipli, huwa essenzjali li jiġi esplorat bis-sħiħ il-potenzjal li jinħolqu impjiegi fis-setturi li qed jiżviluppaw. Għalhekk, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni twettaq analiżi biex tidentifika l-ħiliet tal-ħaddiema f’industriji li sejrin lura li jkunu utli għal impjiegi ġodda fis-settur tal-idroġenu.

| 1.6. | Skont il-Pjan REPowerEU, 10 miljun tunnellata ta’ idroġenu ekoloġiku għandhom jiġu prodotti fl-UE sal-2030. Għandha tingħata prijorità lill-aċċellerazzjoni tal-iżvilupp u l-espansjoni tal-kapaċità tal-produzzjoni tal-Ewropa sabiex tinkiseb l-indipendenza enerġetika u jiġi evitat il-kontribut għal dipendenzi strateġiċi ġodda. |
| --- | --- |

1.6.

Skont il-Pjan REPowerEU, 10 miljun tunnellata ta’ idroġenu ekoloġiku għandhom jiġu prodotti fl-UE sal-2030. Għandha tingħata prijorità lill-aċċellerazzjoni tal-iżvilupp u l-espansjoni tal-kapaċità tal-produzzjoni tal-Ewropa sabiex tinkiseb l-indipendenza enerġetika u jiġi evitat il-kontribut għal dipendenzi strateġiċi ġodda.

| 1.7. | Il-KESE jemmen li l-kosteffettività tal-proġetti li għandhom jiġu appoġġjati m’għandhiex tkun l-uniku fattur ikkunsidrat fit-tfassil tal-linji gwida għall-allokazzjoni tal-fondi mill-Bank Ewropew tal-Idroġenu. Minflok, għandhom jiġu inklużi għadd ta’ kriterji oħra ta’ kwalità, inklużi standards ta’ sostenibbiltà ambjentali u soċjali. |
| --- | --- |

1.7.

Il-KESE jemmen li l-kosteffettività tal-proġetti li għandhom jiġu appoġġjati m’għandhiex tkun l-uniku fattur ikkunsidrat fit-tfassil tal-linji gwida għall-allokazzjoni tal-fondi mill-Bank Ewropew tal-Idroġenu. Minflok, għandhom jiġu inklużi għadd ta’ kriterji oħra ta’ kwalità, inklużi standards ta’ sostenibbiltà ambjentali u soċjali.

| 1.8. | Il-KESE jemmen li s-sistema eżistenti tal-UE għall-iskambju ta’ kwoti tal-emissjonijiet (ETS) trid tissaħħaħ aktar; dan jinkludi miżuri protettivi effettivi mmirati lejn l-importazzjonijiet (mekkaniżmu ta’ aġġustament fil-fruntieri). Perkors prevedibbli u inqas volatili tal-prezzijiet jista’ jgħin biex tinħoloq ċertezza tal-investiment għal investimenti indispensabbli fl-idroġenu ekoloġiku. L-ogħla prijoritajiet tal-Kummissjoni għandhom ikunu l-iżgurar tas-sigurtà tal-investiment taħt l-ETS tal-UE, l-eliminazzjoni tas-sussidji għall-gass naturali u l-għoti ta’ appoġġ għar-riċerka, it-teknoloġija u l-innovazzjoni għat-teknoloġiji għall-produzzjoni u d-distribuzzjoni tal-idroġenu ekoloġiku. |
| --- | --- |

1.8.

Il-KESE jemmen li s-sistema eżistenti tal-UE għall-iskambju ta’ kwoti tal-emissjonijiet (ETS) trid tissaħħaħ aktar; dan jinkludi miżuri protettivi effettivi mmirati lejn l-importazzjonijiet (mekkaniżmu ta’ aġġustament fil-fruntieri). Perkors prevedibbli u inqas volatili tal-prezzijiet jista’ jgħin biex tinħoloq ċertezza tal-investiment għal investimenti indispensabbli fl-idroġenu ekoloġiku. L-ogħla prijoritajiet tal-Kummissjoni għandhom ikunu l-iżgurar tas-sigurtà tal-investiment taħt l-ETS tal-UE, l-eliminazzjoni tas-sussidji għall-gass naturali u l-għoti ta’ appoġġ għar-riċerka, it-teknoloġija u l-innovazzjoni għat-teknoloġiji għall-produzzjoni u d-distribuzzjoni tal-idroġenu ekoloġiku.

| 1.9. | Il-KESE jenfasizza li l-użu tal-idroġenu jrid ikun soġġett għal rekwiżiti tekniċi għoljin ta’ sikurezza, b’mod partikolari għall-installazzjonijiet operattivi, u li jeħtieġ li jiġu imposti kundizzjonijiet u monitoraġġ sabiex ir-riskji jiġu identifikati u jitnaqqsu. |
| --- | --- |

1.9.

Il-KESE jenfasizza li l-użu tal-idroġenu jrid ikun soġġett għal rekwiżiti tekniċi għoljin ta’ sikurezza, b’mod partikolari għall-installazzjonijiet operattivi, u li jeħtieġ li jiġu imposti kundizzjonijiet u monitoraġġ sabiex ir-riskji jiġu identifikati u jitnaqqsu.

| 1.10. | Il-KESE jiddispjaċih li l-implimentazzjoni tal-istrateġija fid-diversi setturi ma ġietx ikkunsidrata biżżejjed u jappella għal involviment akbar tal-pubbliku f’dan il-proċess ta’ trasformazzjoni – fil-livell tal-kumpaniji u dak politiku. Barra minn hekk, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tivvaluta l-impatt tal-iżvilupp tal-idroġenu ekoloġiku fuq l-ispejjeż tal-enerġija tal-unitajiet domestiċi. |
| --- | --- |

1.10.

Il-KESE jiddispjaċih li l-implimentazzjoni tal-istrateġija fid-diversi setturi ma ġietx ikkunsidrata biżżejjed u jappella għal involviment akbar tal-pubbliku f’dan il-proċess ta’ trasformazzjoni – fil-livell tal-kumpaniji u dak politiku. Barra minn hekk, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tivvaluta l-impatt tal-iżvilupp tal-idroġenu ekoloġiku fuq l-ispejjeż tal-enerġija tal-unitajiet domestiċi.

| 1.11. | Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni tiċċara l-perjodi ta’ tranżizzjoni għall-industrija skont il-ħtiġijiet speċifiċi għas-settur abbażi ta’ perkorsi u miri għat-tnaqqis tal-emissjonijiet. L-industriji tal-azzar, tas-siment u tal-kimika għandhom jiġu appoġġjati fil-konverżjoni tas-sistemi tal-enerġija u l-metodi ta’ produzzjoni tagħhom, kif ukoll ta’ partijiet mis-settur tat-trasport. Il-KESE jenfasizza li dawn l-industriji li huma emittenti kbar tas-CO2 inkella x’aktarx ma jkunux jistgħu jissopravvivu l-bidla. |
| --- | --- |

1.11.

Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni tiċċara l-perjodi ta’ tranżizzjoni għall-industrija skont il-ħtiġijiet speċifiċi għas-settur abbażi ta’ perkorsi u miri għat-tnaqqis tal-emissjonijiet. L-industriji tal-azzar, tas-siment u tal-kimika għandhom jiġu appoġġjati fil-konverżjoni tas-sistemi tal-enerġija u l-metodi ta’ produzzjoni tagħhom, kif ukoll ta’ partijiet mis-settur tat-trasport. Il-KESE jenfasizza li dawn l-industriji li huma emittenti kbar tas-CO2

| 1.12. | Il-KESE jemmen li l-Bank Ewropew tal-Idroġenu, f’koordinazzjoni mal-Istati Membri u l-awtoritajiet tagħhom, u ma’ għodod u istituzzjonijiet oħra ta’ finanzjament tal-UE, għandu jiżgura li l-fondi jiġu kkoordinati b’tali mod li jimmassimizzaw il-benefiċċji tagħhom filwaqt li jevitaw finanzjament żejjed. |
| --- | --- |

1.12.

Il-KESE jemmen li l-Bank Ewropew tal-Idroġenu, f’koordinazzjoni mal-Istati Membri u l-awtoritajiet tagħhom, u ma’ għodod u istituzzjonijiet oħra ta’ finanzjament tal-UE, għandu jiżgura li l-fondi jiġu kkoordinati b’tali mod li jimmassimizzaw il-benefiċċji tagħhom filwaqt li jevitaw finanzjament żejjed.

| 1.13. | Il-KESE huwa tal-fehma li l-Bank Ewropew tal-Idroġenu għandu jinkludi dispożizzjonijiet dwar il-pagi prevalenti, l-iżvilupp tal-forza tax-xogħol, u l-apprendistati simili għad-dispożizzjonijiet fl-Att tal-Istati Uniti dwar it-Tnaqqis tal-Inflazzjoni (IRA). |
| --- | --- |

1.13.

Il-KESE huwa tal-fehma li l-Bank Ewropew tal-Idroġenu għandu jinkludi dispożizzjonijiet dwar il-pagi prevalenti, l-iżvilupp tal-forza tax-xogħol, u l-apprendistati simili għad-dispożizzjonijiet fl-Att tal-Istati Uniti dwar it-Tnaqqis tal-Inflazzjoni (IRA).

| 1.14. | Il-KESE jaqbel mal-idea wara l-ħolqien tal-Bank Ewropew tal-Idroġenu, jiġifieri li għandhom jinħolqu inċentivi għall-ħolqien ta’ suq tal-idroġenu. L-issikkar ippjanat tar-regoli lejn is-separazzjoni tas-sjieda ta’ kumpaniji integrati vertikalment joħnoq ħafna proġetti muniċipali. Dan ifixkel iż-żieda tal-idroġenu u jġib fi tmiemhom malajr il-proġetti ta’ utilità muniċipali integrati lokalment. |
| --- | --- |

1.14.

Il-KESE jaqbel mal-idea wara l-ħolqien tal-Bank Ewropew tal-Idroġenu, jiġifieri li għandhom jinħolqu inċentivi għall-ħolqien ta’ suq tal-idroġenu. L-issikkar ippjanat tar-regoli lejn is-separazzjoni tas-sjieda ta’ kumpaniji integrati vertikalment joħnoq ħafna proġetti muniċipali. Dan ifixkel iż-żieda tal-idroġenu u jġib fi tmiemhom malajr il-proġetti ta’ utilità muniċipali integrati lokalment.

| 1.15. | Il-KESE jitlob li l-kumpaniji pubbliċi u muniċipali ma jkunux żvantaġġati meta mqabbla ma’ kumpaniji bbażati fis-suq taħt il-programmi ta’ finanzjament tal-Bank Ewropew tal-Idroġenu. |
| --- | --- |

1.15.

Il-KESE jitlob li l-kumpaniji pubbliċi u muniċipali ma jkunux żvantaġġati meta mqabbla ma’ kumpaniji bbażati fis-suq taħt il-programmi ta’ finanzjament tal-Bank Ewropew tal-Idroġenu.

| 1.16. | Il-KESE huwa tal-fehma li t-tranżizzjoni tal-enerġija Ewropea tista’ tirnexxi biss jekk il-kummerċ globali tal-materja prima, u speċjalment tal-enerġija, ikun ibbażat ukoll fuq il-prinċipji tas-sostenibbiltà ekoloġika u soċjali u l-promozzjoni ta’ sorsi ta’ enerġija rinnovabbli. |
| --- | --- |

1.16.

Il-KESE huwa tal-fehma li t-tranżizzjoni tal-enerġija Ewropea tista’ tirnexxi biss jekk il-kummerċ globali tal-materja prima, u speċjalment tal-enerġija, ikun ibbażat ukoll fuq il-prinċipji tas-sostenibbiltà ekoloġika u soċjali u l-promozzjoni ta’ sorsi ta’ enerġija rinnovabbli.

2.   Sfond

Sfond

| 2.1. | Il-Komunikazzjoni dwar il-Bank Ewropew tal-Idroġenu (1) tistabbilixxi ideat ġenerali dwar id-disinn tal-Bank Ewropew tal-Idroġenu bħala strument finanzjarju biex tingħata spinta lill-produzzjoni u lill-importazzjoni tal-idroġenu ekoloġiku fl-UE u jiġu promossi, kif ukoll dwar il-finanzjament pubbliku u privat u, għalhekk, il-ħolqien tas-suq u tal-katina tal-valur għalih. Għalhekk, il-Bank Ewropew tal-Idroġenu mhuwiex bank. L-inizjattiva tistabbilixxi erba’ pilastri tal-Bank Ewropew tal-Idroġenu li għandhom ikunu operattivi sa tmiem l-2023. L-idea hija li l-Bank Ewropew tal-Idroġenu se jnaqqas id-distakk fl-ispejjeż bejn l-idroġenu ekoloġiku u l-fjuwils fossili għal proġetti bikrija permezz ta’ sistema ta’ rkant u pagament bi prezz fiss għal kull kg/H2 prodott għal massimu ta’ 10 snin. Hija ppjanata sistema li tiżgura t-trasparenza u l-koordinazzjoni fir-rigward tad-disponibbiltà, inklużi arranġamenti jew ftehimiet ma’ pajjiżi terzi għall-akkwist tal-idroġenu. |
| --- | --- |

2.1.

Il-Komunikazzjoni dwar il-Bank Ewropew tal-Idroġenu (1

2

| 2.2. | Il-Komunikazzjoni hija nieqsa minn rabta ċara bejn il-politika tal-UE dwar l-idroġenu u l-approċċ strateġiku tal-awtonomija miftuħa u l-politika industrijali u tal-kompetizzjoni tal-UE. Hemm biss informazzjoni limitata dwar l-użu tar-riżorsi mill-fond għall-innovazzjoni, ir-riallokazzjoni ppjanata tar-riżorsi u r-relazzjoni mistennija bejn l-investiment pubbliku u privat. Bl-istess mod, ma ġiet identifikata l-ebda prijorità għall-produzzjoni, l-użu u d-distribuzzjoni tal-idroġenu ekoloġiku. |
| --- | --- |

2.2.

Il-Komunikazzjoni hija nieqsa minn rabta ċara bejn il-politika tal-UE dwar l-idroġenu u l-approċċ strateġiku tal-awtonomija miftuħa u l-politika industrijali u tal-kompetizzjoni tal-UE. Hemm biss informazzjoni limitata dwar l-użu tar-riżorsi mill-fond għall-innovazzjoni, ir-riallokazzjoni ppjanata tar-riżorsi u r-relazzjoni mistennija bejn l-investiment pubbliku u privat. Bl-istess mod, ma ġiet identifikata l-ebda prijorità għall-produzzjoni, l-użu u d-distribuzzjoni tal-idroġenu ekoloġiku.

| 2.3. | B’baġit ta’ EUR 3 biljun, il-Bank Ewropew tal-Idroġenu huwa maħsub biex jgħin fl-iżvilupp ta’ suq tal-idroġenu, inaqqas id-dipendenza mill-fjuwils fossili u jnaqqas l-emissjonijiet tal-gassijiet serra għal żero netti sal-2040. L-investiment meħtieġ għall-iżvilupp tal-produzzjoni tal-idroġenu ġie stmat għal EUR 335-471 biljun (2), li jfisser li l-biċċa l-kbira tal-finanzjament meħtieġ irid jiġi mill-Istati Membri u minn sorsi privati, anke meta jitqiesu fondi disponibbli oħra tal-UE. |
| --- | --- |

2.3.

B’baġit ta’ EUR 3 biljun, il-Bank Ewropew tal-Idroġenu huwa maħsub biex jgħin fl-iżvilupp ta’ suq tal-idroġenu, inaqqas id-dipendenza mill-fjuwils fossili u jnaqqas l-emissjonijiet tal-gassijiet serra għal żero netti sal-2040. L-investiment meħtieġ għall-iżvilupp tal-produzzjoni tal-idroġenu ġie stmat għal EUR 335-471 biljun (2

| 2.4. | F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni tenfasizza li l-idroġenu ekoloġiku għandu rwol ewlieni x’jaqdi fil-ħolqien ta’ sistema tal-enerġija indipendenti intelliġenti, integrata aħjar, ottimizzata u sigura. L-idroġenu ekoloġiku u l-katina tal-valur tiegħu jista’ jkollhom rwol importanti fit-tpaċija ta’ varjazzjonijiet fil-flussi tal-enerġija rinnovabbli u fil-provvista b’mod immirat ta’ setturi li huma diffiċli jew impossibbli li jiġu elettrifikati. |
| --- | --- |

2.4.

F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni tenfasizza li l-idroġenu ekoloġiku għandu rwol ewlieni x’jaqdi fil-ħolqien ta’ sistema tal-enerġija indipendenti intelliġenti, integrata aħjar, ottimizzata u sigura. L-idroġenu ekoloġiku u l-katina tal-valur tiegħu jista’ jkollhom rwol importanti fit-tpaċija ta’ varjazzjonijiet fil-flussi tal-enerġija rinnovabbli u fil-provvista b’mod immirat ta’ setturi li huma diffiċli jew impossibbli li jiġu elettrifikati.

| 2.5. | L-idroġenu jista’ jiġi prodott b’diversi modi iżda spiss ma jkunx b’mod li ma jagħmilx ħsara lill-klima, ekoloġiku jew saħansitra newtrali għall-klima. Il-fattur deċiżiv huwa s-sors tal-enerġija użat biex jiġi prodott, eż. hemm idroġenu “kannella” prodott mill-gassifikazzjoni tal-faħam, idroġenu “griż” prodott mill-użu tal-enerġija fossili u idroġenu “aħmar” prodott permezz tal-użu tal-enerġija nukleari. Il-produzzjoni tal-idroġenu “blu” tiġġenera ammonti kbar ta’ metan (id-diossidu tal-karbonju li jirriżulta jinqabad u jinħażen). Madankollu, mingħajr eċċezzjoni, l-idroġenu “ekoloġiku” biss, prodott permezz tal-użu ta’ enerġija żejda minn sorsi ta’ enerġija rinnovabbli (enerġija mir-riħ, mill-ilma jew mix-xemx) (3), għandu jitqies bħala tali. F’dan ir-rigward, il-KESE jenfasizza l-Opinjoni tiegħu TEN/718 (4), fejn jilqa’ l-kjarifiki tal-Kummissjoni dwar id-definizzjoni tal-idroġenu nadif. Madankollu, huwa jiddikjara wkoll li, fuq perjodu ta’ żmien qasir u medju, l-istrateġija tibqa’ miftuħa għal forom oħra ta’ idroġenu b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju prodotti bl-użu ta’ fjuwils fossili bil-qbid u l-ħżin tal-karbonju (CCS), teknoloġija li għadha qed tintuża. Madwar id-dinja, 1 % biss tal-ħtiġijiet tal-enerġija attwalment jistgħu jiġu ssodisfati b’idroġenu ekoloġiku – huwa riżorsa rari u skarsa ħafna, u għalhekk strateġika. |
| --- | --- |

2.5.

L-idroġenu jista’ jiġi prodott b’diversi modi iżda spiss ma jkunx b’mod li ma jagħmilx ħsara lill-klima, ekoloġiku jew saħansitra newtrali għall-klima. Il-fattur deċiżiv huwa s-sors tal-enerġija użat biex jiġi prodott, eż. hemm idroġenu “kannella” prodott mill-gassifikazzjoni tal-faħam, idroġenu “griż” prodott mill-użu tal-enerġija fossili u idroġenu “aħmar” prodott permezz tal-użu tal-enerġija nukleari. Il-produzzjoni tal-idroġenu “blu” tiġġenera ammonti kbar ta’ metan (id-diossidu tal-karbonju li jirriżulta jinqabad u jinħażen). Madankollu, mingħajr eċċezzjoni, l-idroġenu “ekoloġiku” biss, prodott permezz tal-użu ta’ enerġija żejda minn sorsi ta’ enerġija rinnovabbli (enerġija mir-riħ, mill-ilma jew mix-xemx) (3

4

| 2.6. | Fil-Proposta għal Pjan REPowerEU, il-Kummissjoni appellat biex jitħaffef l-iżvilupp tat-teknoloġija tal-idroġenu sas-sajf tal-2023 sabiex tinħoloq l-infrastruttura għall-produzzjoni, l-importazzjoni u t-trasport ta’ 20 miljun tunnellata ta’ idroġenu sal-2030 (5). |
| --- | --- |

2.6.

Fil-Proposta għal Pjan REPowerEU, il-Kummissjoni appellat biex jitħaffef l-iżvilupp tat-teknoloġija tal-idroġenu sas-sajf tal-2023 sabiex tinħoloq l-infrastruttura għall-produzzjoni, l-importazzjoni u t-trasport ta’ 20 miljun tunnellata ta’ idroġenu sal-2030 (5

| 2.7. | Il-programm InvestEU għandu l-għan li jappoġġja l-investiment pubbliku u privat f’teknoloġiji li ma jagħmlux ħsara lill-klima, inklużi teknoloġiji ta’ propulsjoni tal-idroġenu. Il-Pjan Industrijali tal-Patt Ekoloġiku għall-Era b’Emissjonijiet Żero Netti jipproponi s-semplifikazzjoni tal-proċeduri tal-InvestEU u l-adattament tagħhom għall-ħtiġijiet attwali. Il-Fond għall-Innovazzjoni għandu l-għan li jappoġġja teknoloġiji u soluzzjonijiet innovattivi li jgħinu fid-dekarbonizzazzjoni tal-industriji intensivi fl-enerġija u l-espansjoni tal-użu tal-enerġija rinnovabbli u l-ħżin tal-enerġija. Skont il-Pjan Industrijali tal-Patt Ekoloġiku għall-Era b’Emissjonijiet Żero Netti, EUR 40 biljun se jiġu pprovduti għal dan l-għan dan id-deċennju. Il-Bank Ewropew tal-Idroġenu se jipprovdi EUR 3 biljun biex jappoġġja l-iżvilupp tas-suq tal-idroġenu tal-UE. Għalhekk, il-biċċa l-kbira tal-ħtiġijiet ta’ investiment iridu jiġu ssodisfati mill-Istati Membri u l-investiment privat. |
| --- | --- |

2.7.

Il-programm InvestEU għandu l-għan li jappoġġja l-investiment pubbliku u privat f’teknoloġiji li ma jagħmlux ħsara lill-klima, inklużi teknoloġiji ta’ propulsjoni tal-idroġenu. Il-Pjan Industrijali tal-Patt Ekoloġiku għall-Era b’Emissjonijiet Żero Netti jipproponi s-semplifikazzjoni tal-proċeduri tal-InvestEU u l-adattament tagħhom għall-ħtiġijiet attwali. Il-Fond għall-Innovazzjoni għandu l-għan li jappoġġja teknoloġiji u soluzzjonijiet innovattivi li jgħinu fid-dekarbonizzazzjoni tal-industriji intensivi fl-enerġija u l-espansjoni tal-użu tal-enerġija rinnovabbli u l-ħżin tal-enerġija. Skont il-Pjan Industrijali tal-Patt Ekoloġiku għall-Era b’Emissjonijiet Żero Netti, EUR 40 biljun se jiġu pprovduti għal dan l-għan dan id-deċennju. Il-Bank Ewropew tal-Idroġenu se jipprovdi EUR 3 biljun biex jappoġġja l-iżvilupp tas-suq tal-idroġenu tal-UE. Għalhekk, il-biċċa l-kbira tal-ħtiġijiet ta’ investiment iridu jiġu ssodisfati mill-Istati Membri u l-investiment privat.

| 2.8. | Skont l-istimi minn Hydrogen Europe, il-produzzjoni tal-UE tal-idroġenu se toħloq madwar miljun impjieg ġdid, inklużi madwar 150 000 impjieg b’ħiliet għolja. |
| --- | --- |

2.8.

Skont l-istimi minn Hydrogen Europe, il-produzzjoni tal-UE tal-idroġenu se toħloq madwar miljun impjieg ġdid, inklużi madwar 150 000 impjieg b’ħiliet għolja.

3.   Kummenti ġenerali

Kummenti ġenerali

Appoġġ għall-idroġenu ekoloġiku mingħajr eċċezzjoni

Appoġġ għall-idroġenu ekoloġiku mingħajr eċċezzjoni

| 3.1. | Il-KESE jenfasizza li l-fjuwils fossili m’għandhomx jiġu ssussidjati b’fondi tal-UE. Il-prinċipju “la tagħmilx ħsara” li jissemma b’mod espliċitu fit-tassonomija tal-UE għandu għalhekk jiġi applikat ukoll għall-fondi assoċjati mal-Bank Ewropew tal-Idroġenu. Il-KESE jenfasizza li l-elettroliżi tal-idroġenu trid tiġi ffinanzjata permezz tal-finanzjament tal-UE biss jekk l-elettriku użat għal dan l-għan (6) ikun ġej minn sors li jkun kompatibbli mar-Regolament dwar it-Tassonomija u li jitqies li jagħti kontribut konsiderevoli għad-dekarbonizzazzjoni. F’dan ir-rigward, il-KESE jenfasizza li l-idroġenu ekoloġiku, bħala l-unika għażla kompatibbli mal-objettivi tan-newtralità klimatika, irid jingħata prijorità taħt il-Bank Ewropew tal-Idroġenu (7). |
| --- | --- |

3.1.

Il-KESE jenfasizza li l-fjuwils fossili m’għandhomx jiġu ssussidjati b’fondi tal-UE. Il-prinċipju “la tagħmilx ħsara” li jissemma b’mod espliċitu fit-tassonomija tal-UE għandu għalhekk jiġi applikat ukoll għall-fondi assoċjati mal-Bank Ewropew tal-Idroġenu. Il-KESE jenfasizza li l-elettroliżi tal-idroġenu trid tiġi ffinanzjata permezz tal-finanzjament tal-UE biss jekk l-elettriku użat għal dan l-għan (6

7

| 3.2. | Fuq medda twila ta’ żmien, il-produzzjoni tal-idroġenu ekoloġiku biss għandha tirċievi appoġġ finanzjarju. Il-KESE jirrakkomanda li l-ewwel irkant imħabbar mill-Kummissjoni għall-ħarifa tal-2023 biex tiġi appoġġjata l-produzzjoni tal-idroġenu ekoloġiku għandu jkun limitat għall-hekk imsejħa setturi li diffiċli jiġu elettrifikati. |
| --- | --- |

3.2.

Fuq medda twila ta’ żmien, il-produzzjoni tal-idroġenu ekoloġiku biss għandha tirċievi appoġġ finanzjarju. Il-KESE jirrakkomanda li l-ewwel irkant imħabbar mill-Kummissjoni għall-ħarifa tal-2023 biex tiġi appoġġjata l-produzzjoni tal-idroġenu ekoloġiku għandu jkun limitat għall-hekk imsejħa setturi li diffiċli jiġu elettrifikati.

| 3.3. | Fl-istess ħin, il-KESE jirrikonoxxi li l-użu ta’ idroġenu “blu” se jkun meħtieġ sakemm ikun disponibbli fi kwantità adegwata u bi prezz aċċettabbli. Biex jimmaniġġja d-domanda, il-Bank Ewropew tal-Idroġunu għandu jservi bħala għodda ta’ aggregazzjoni tad-domanda, li tipprovdi ħarsa ġenerali lejn id-domanda għal u d-disponibbiltà tal-idroġenu f’setturi li diffiċli jiġu elettrifikati, u tiġborha flimkien sabiex il-prezz tal-provvista jkun baxx kemm jista’ jkun, li jfisser li se jiffunzjona b’mod simili għall-Pjattaforma tal-Enerġija tal-UE, kif issuġġerit fil-Komunikazzjoni dwar il-Bank Ewropew tal-Idroġenu. |
| --- | --- |

3.3.

Fl-istess ħin, il-KESE jirrikonoxxi li l-użu ta’ idroġenu “blu” se jkun meħtieġ sakemm ikun disponibbli fi kwantità adegwata u bi prezz aċċettabbli. Biex jimmaniġġja d-domanda, il-Bank Ewropew tal-Idroġunu għandu jservi bħala għodda ta’ aggregazzjoni tad-domanda, li tipprovdi ħarsa ġenerali lejn id-domanda għal u d-disponibbiltà tal-idroġenu f’setturi li diffiċli jiġu elettrifikati, u tiġborha flimkien sabiex il-prezz tal-provvista jkun baxx kemm jista’ jkun, li jfisser li se jiffunzjona b’mod simili għall-Pjattaforma tal-Enerġija tal-UE, kif issuġġerit fil-Komunikazzjoni dwar il-Bank Ewropew tal-Idroġenu.

| 3.4. | Il-KESE jaqsam il-fehma espressa fil-Komunikazzjoni dwar il-Bank Ewropew tal-Idroġenu li mekkaniżmu ta’ akkwist konġunt għall-idroġenu f’setturi li diffiċli jiġu elettrifikati jista’ jgħin biex tiġi evitata l-kompetizzjoni fl-Ewropa u minflok jippromovi l-akkwist konġunt. Dan l-akkwist konġunt jista’ jgħin biex jinbnew l-ewwel ktajjen tal-valur li jiffunzjonaw għall-importazzjonijiet fl-UE. Il-KESE jinnota li kemm il-finanzjament kif ukoll il-koordinazzjoni se jeħtieġu li l-Bank Ewropew tal-Idroġenu jkollu kapaċità professjonali konsiderevoli f’diversi oqsma differenti. |
| --- | --- |

3.4.

Il-KESE jaqsam il-fehma espressa fil-Komunikazzjoni dwar il-Bank Ewropew tal-Idroġenu li mekkaniżmu ta’ akkwist konġunt għall-idroġenu f’setturi li diffiċli jiġu elettrifikati jista’ jgħin biex tiġi evitata l-kompetizzjoni fl-Ewropa u minflok jippromovi l-akkwist konġunt. Dan l-akkwist konġunt jista’ jgħin biex jinbnew l-ewwel ktajjen tal-valur li jiffunzjonaw għall-importazzjonijiet fl-UE. Il-KESE jinnota li kemm il-finanzjament kif ukoll il-koordinazzjoni se jeħtieġu li l-Bank Ewropew tal-Idroġenu jkollu kapaċità professjonali konsiderevoli f’diversi oqsma differenti.

| 3.5. | Il-KESE jopponi l-użu ta’ sorsi tal-enerġija mhux rinnovabbli mill-grilji tal-elettriku tal-Ewropa għall-proċessi tal-elettroliżi intensivi fl-enerġija, u b’hekk tiżdied id-domanda ġenerali għall-enerġija – minflok, huma meħtieġa regoli ċari u trasparenti għall-użu esklużiv tal-elettriku żejjed minn sorsi tal-enerġija rinnovabbli biex tiġi estiża l-produzzjoni tal-idroġenu ekoloġiku. Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li jiġi promoss l-użu tal-idroġenu flimkien mal-iżvilupp tar-riżorsi tal-enerġija rinnovabbli u li dan jintuża biss meta l-elettrifikazzjoni diretta ma tkunx possibbli. |
| --- | --- |

3.5.

Il-KESE jopponi l-użu ta’ sorsi tal-enerġija mhux rinnovabbli mill-grilji tal-elettriku tal-Ewropa għall-proċessi tal-elettroliżi intensivi fl-enerġija, u b’hekk tiżdied id-domanda ġenerali għall-enerġija – minflok, huma meħtieġa regoli ċari u trasparenti għall-użu esklużiv tal-elettriku żejjed minn sorsi tal-enerġija rinnovabbli biex tiġi estiża l-produzzjoni tal-idroġenu ekoloġiku. Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li jiġi promoss l-użu tal-idroġenu flimkien mal-iżvilupp tar-riżorsi tal-enerġija rinnovabbli u li dan jintuża biss meta l-elettrifikazzjoni diretta ma tkunx possibbli.

| 3.6. | Kif deskritt fil-Pjan direzzjonali tal-idroġenu għall-Ewropa (8), l-użu tal-idroġenu ekoloġiku mhuwiex adattat għall-użu mifrux u ta’ kuljum mill-konsumatur aħħari, speċjalment fl-oqsma tat-trasport privat u s-sistemi tat-tisħin. |
| --- | --- |

3.6.

Kif deskritt fil-Pjan direzzjonali tal-idroġenu għall-Ewropa (8

| 3.7. | Il-KESE jemmen li l-kosteffettività tal-proġetti li għandhom jiġu appoġġjati m’għandhiex tkun l-uniku fattur ikkunsidrat fit-tfassil tal-linji gwida għall-allokazzjoni tal-fondi mill-Bank Ewropew tal-Idroġenu. Minflok, is-sigurtà tal-enerġija, is-sostenibbiltà ambjentali, il-promozzjoni u ż-żamma ta’ impjiegi ta’ kwalità għolja u l-urġenza tal-ħtiġijiet ta’ investiment għandhom ikunu kriterji ewlenin. Barra minn hekk, l-iżgurar tal-kompetittività, l-istabbiliment ta’ kriterji soċjali u ambjentali u l-użu ta’ enerġiji rinnovabbli fil-pajjiżi fornituri għandhom ikunu obbligatorji. |
| --- | --- |

3.7.

Il-KESE jemmen li l-kosteffettività tal-proġetti li għandhom jiġu appoġġjati m’għandhiex tkun l-uniku fattur ikkunsidrat fit-tfassil tal-linji gwida għall-allokazzjoni tal-fondi mill-Bank Ewropew tal-Idroġenu. Minflok, is-sigurtà tal-enerġija, is-sostenibbiltà ambjentali, il-promozzjoni u ż-żamma ta’ impjiegi ta’ kwalità għolja u l-urġenza tal-ħtiġijiet ta’ investiment għandhom ikunu kriterji ewlenin. Barra minn hekk, l-iżgurar tal-kompetittività, l-istabbiliment ta’ kriterji soċjali u ambjentali u l-użu ta’ enerġiji rinnovabbli fil-pajjiżi fornituri għandhom ikunu obbligatorji.

| 3.8. | Il-KESE jemmen li s-sistema eżistenti tal-UE għall-iskambju ta’ kwoti tal-emissjonijiet (ETS) għandha tissaħħaħ aktar; dan jinkludi miżuri protettivi effettivi mmirati lejn l-importazzjonijiet (mekkaniżmu ta’ aġġustament fil-fruntieri). Perkors prevedibbli u b’volatilità baxxa tal-prezzijiet jista’ jgħin biex tinħoloq ċertezza tal-investiment għall-investiment meħtieġ fl-idroġenu ekoloġiku. Il-prijoritajiet tal-Kummissjoni għandhom ikunu l-ġestjoni effettiva tal-volumi u l-iżgurar taċ-ċertezza tal-investiment skont l-ETS tal-UE, l-eliminazzjoni tas-sussidji għall-gass naturali u l-għoti ta’ finanzjament għar-riċerka, it-teknoloġija u l-innovazzjoni għat-teknoloġiji li jiżguraw il-produzzjoni u d-distribuzzjoni tal-idroġenu ekoloġiku. |
| --- | --- |

3.8.

Il-KESE jemmen li s-sistema eżistenti tal-UE għall-iskambju ta’ kwoti tal-emissjonijiet (ETS) għandha tissaħħaħ aktar; dan jinkludi miżuri protettivi effettivi mmirati lejn l-importazzjonijiet (mekkaniżmu ta’ aġġustament fil-fruntieri). Perkors prevedibbli u b’volatilità baxxa tal-prezzijiet jista’ jgħin biex tinħoloq ċertezza tal-investiment għall-investiment meħtieġ fl-idroġenu ekoloġiku. Il-prijoritajiet tal-Kummissjoni għandhom ikunu l-ġestjoni effettiva tal-volumi u l-iżgurar taċ-ċertezza tal-investiment skont l-ETS tal-UE, l-eliminazzjoni tas-sussidji għall-gass naturali u l-għoti ta’ finanzjament għar-riċerka, it-teknoloġija u l-innovazzjoni għat-teknoloġiji li jiżguraw il-produzzjoni u d-distribuzzjoni tal-idroġenu ekoloġiku.

| 3.9. | Il-KESE jenfasizza li l-iżvilupp ta’ ekonomija tal-idroġenu settorjali u speċifika għall-applikazzjoni jirrikjedi l-aċċettazzjoni u l-parteċipazzjoni tal-pubbliku, kemm jekk imprendituri, ħaddiema jew konsumaturi. Jiddispjaċih li l-implimentazzjoni tal-istrateġija fid-diversi setturi ma ġietx ikkunsidrata biżżejjed u jappella għal involviment akbar tal-pubbliku f’dan il-proċess ta’ trasformazzjoni – fil-livell tal-kumpaniji u dak politiku. Barra minn hekk, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tivvaluta l-impatt tal-iżvilupp tal-idroġenu ekoloġiku fuq l-ispejjeż tal-enerġija tal-unitajiet domestiċi. |
| --- | --- |

3.9.

Il-KESE jenfasizza li l-iżvilupp ta’ ekonomija tal-idroġenu settorjali u speċifika għall-applikazzjoni jirrikjedi l-aċċettazzjoni u l-parteċipazzjoni tal-pubbliku, kemm jekk imprendituri, ħaddiema jew konsumaturi. Jiddispjaċih li l-implimentazzjoni tal-istrateġija fid-diversi setturi ma ġietx ikkunsidrata biżżejjed u jappella għal involviment akbar tal-pubbliku f’dan il-proċess ta’ trasformazzjoni – fil-livell tal-kumpaniji u dak politiku. Barra minn hekk, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tivvaluta l-impatt tal-iżvilupp tal-idroġenu ekoloġiku fuq l-ispejjeż tal-enerġija tal-unitajiet domestiċi.

| 3.10. | Il-Kummissjoni diġà wittiet it-triq għall-investiment fit-teknoloġija tal-idroġenu ekoloġiku u fl-iżvilupp tal-infrastruttura billi approvat l-IPCEI Hy2Tech. Il-KESE jappella għal koerenza bejn il-miżuri ta’ appoġġ tal-Bank Ewropew tal-Idroġenu u l-inizjattivi eżistenti, il-programmi ta’ appoġġ u l-proġetti tal-IPCEI. |
| --- | --- |

3.10.

Il-Kummissjoni diġà wittiet it-triq għall-investiment fit-teknoloġija tal-idroġenu ekoloġiku u fl-iżvilupp tal-infrastruttura billi approvat l-IPCEI Hy2Tech. Il-KESE jappella għal koerenza bejn il-miżuri ta’ appoġġ tal-Bank Ewropew tal-Idroġenu u l-inizjattivi eżistenti, il-programmi ta’ appoġġ u l-proġetti tal-IPCEI.

Innaqqsu d-dipendenzi strateġiċi

Innaqqsu d-dipendenzi strateġiċi

| 3.11. | Skont il-Pjan REPowerEU, 10 miljun tunnellata ta’ idroġenu ekoloġiku għandhom jiġu prodotti fl-UE sal-2030. Għandha tingħata prijorità lill-aċċellerazzjoni tal-iżvilupp u l-espansjoni tal-kapaċità tal-produzzjoni tal-Ewropa sabiex tinkiseb l-indipendenza enerġetika u jiġi evitat il-kontribut għal dipendenzi strateġiċi ġodda. Fid-dawl ta’ dan, is-sorsi tal-provvista u l-kuntratti ta’ provvista għandhom ukoll jiġu diversifikati u l-valuri Ewropej għandhom jitqiesu meta jiġi importat l-idroġenu. Ir-realtajiet ġeografiċi (eż. il-kapaċitajiet ta’ produzzjoni u esportazzjoni ta’ pajjiż) u l-miri ta’ awtonomija strateġika tal-UE jridu jiġu kkunsidrati f’dan il-proċess. Impenn favur is-sostenibbiltà ambjentali, soċjali u ekonomika għandu jkun parti mill-ftehimiet ma’ pajjiżi terzi. |
| --- | --- |

3.11.

Skont il-Pjan REPowerEU, 10 miljun tunnellata ta’ idroġenu ekoloġiku għandhom jiġu prodotti fl-UE sal-2030. Għandha tingħata prijorità lill-aċċellerazzjoni tal-iżvilupp u l-espansjoni tal-kapaċità tal-produzzjoni tal-Ewropa sabiex tinkiseb l-indipendenza enerġetika u jiġi evitat il-kontribut għal dipendenzi strateġiċi ġodda. Fid-dawl ta’ dan, is-sorsi tal-provvista u l-kuntratti ta’ provvista għandhom ukoll jiġu diversifikati u l-valuri Ewropej għandhom jitqiesu meta jiġi importat l-idroġenu. Ir-realtajiet ġeografiċi (eż. il-kapaċitajiet ta’ produzzjoni u esportazzjoni ta’ pajjiż) u l-miri ta’ awtonomija strateġika tal-UE jridu jiġu kkunsidrati f’dan il-proċess. Impenn favur is-sostenibbiltà ambjentali, soċjali u ekonomika għandu jkun parti mill-ftehimiet ma’ pajjiżi terzi.

| 3.12. | Barra minn hekk, il-KESE huwa tal-fehma li l-ftehimiet ta’ importazzjoni għal idroġenu ekoloġiku għandhom jiġu konklużi biss jekk il-valur miżjud ikun ta’ benefiċċju wkoll għall-produtturi nazzjonali fil-pajjiżi fornituri u jekk l-idroġenu importat minn pajjiżi terzi jiġi prodott biss bl-użu ta’ elettriku żejjed minn enerġija rinnovabbli. Dan huwa għall-benefiċċju tat-tranżizzjoni żero netti tal-ekonomija fl-UE u f’pajjiżi terzi. |
| --- | --- |

3.12.

Barra minn hekk, il-KESE huwa tal-fehma li l-ftehimiet ta’ importazzjoni għal idroġenu ekoloġiku għandhom jiġu konklużi biss jekk il-valur miżjud ikun ta’ benefiċċju wkoll għall-produtturi nazzjonali fil-pajjiżi fornituri u jekk l-idroġenu importat minn pajjiżi terzi jiġi prodott biss bl-użu ta’ elettriku żejjed minn enerġija rinnovabbli. Dan huwa għall-benefiċċju tat-tranżizzjoni żero netti tal-ekonomija fl-UE u f’pajjiżi terzi.

| 3.13. | Il-KESE jemmen li t-tranżizzjoni tal-enerġija Ewropea tista’ tirnexxi biss jekk il-kummerċ globali tal-materja prima, u speċjalment l-enerġija, ikun ibbażat ukoll fuq il-prinċipji tas-sostenibbiltà ekoloġika u soċjali u l-promozzjoni ta’ sorsi ta’ enerġija rinnovabbli. Il-politika tal-enerġija u industrijali tal-UE ma tridx tfixkel lill-pajjiżi tan-Nofsinhar globali fit-tranżizzjoni ġusta tagħhom stess u ma tħallihomx jibnu l-kapaċitajiet tagħhom stess fis-settur tal-idroġenu. L-estrattiviżmu strateġiku tal-enerġija huwa ta’ detriment għat-tranżizzjoni globali tal-enerġija u għalhekk anke għat-tranżizzjoni tal-enerġija Ewropea fit-tul. Minflok, huma meħtieġa approċċi ġodda biex jiġu konklużi ftehimiet internazzjonali ta’ kooperazzjoni dwar il-klima u l-enerġija. |
| --- | --- |

3.13.

Il-KESE jemmen li t-tranżizzjoni tal-enerġija Ewropea tista’ tirnexxi biss jekk il-kummerċ globali tal-materja prima, u speċjalment l-enerġija, ikun ibbażat ukoll fuq il-prinċipji tas-sostenibbiltà ekoloġika u soċjali u l-promozzjoni ta’ sorsi ta’ enerġija rinnovabbli. Il-politika tal-enerġija u industrijali tal-UE ma tridx tfixkel lill-pajjiżi tan-Nofsinhar globali fit-tranżizzjoni ġusta tagħhom stess u ma tħallihomx jibnu l-kapaċitajiet tagħhom stess fis-settur tal-idroġenu. L-estrattiviżmu strateġiku tal-enerġija huwa ta’ detriment għat-tranżizzjoni globali tal-enerġija u għalhekk anke għat-tranżizzjoni tal-enerġija Ewropea fit-tul. Minflok, huma meħtieġa approċċi ġodda biex jiġu konklużi ftehimiet internazzjonali ta’ kooperazzjoni dwar il-klima u l-enerġija.

Finanzjament u implimentazzjoni istituzzjonali

Finanzjament u implimentazzjoni istituzzjonali

| 3.14. | Il-KESE jemmen li l-Bank Ewropew tal-Idroġenu, f’koordinazzjoni mal-Istati Membri, u ma’ għodod u istituzzjonijiet oħra ta’ finanzjament tal-UE, għandu jiżgura li l-fondi jiġu kkoordinati b’tali mod li jimmassimizzaw il-benefiċċji tagħhom filwaqt li jevitaw finanzjament żejjed. Fl-istess ħin, biex jiġi żgurat is-suċċess tal-Bank Ewropew tal-Idroġenu, l-ostakli burokratiċi għall-aċċess għall-fondi jridu jiġu minimizzati, speċjalment fid-dawl tas-sempliċità tal-Att tal-Istati Uniti dwar it-Tnaqqis tal-Inflazzjoni (Inflation Reduction Act – IRA). Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-ħtieġa li jiġi pprovdut ambjent attraenti u sigur għall-investituri sabiex jiġi evitat li l-investimenti jmorru xi mkien ieħor, attirati minn kundizzjonijiet fit-tul favorevoli bħal dawk offruti mill-IRA tal-Istati Uniti. |
| --- | --- |

3.14.

Il-KESE jemmen li l-Bank Ewropew tal-Idroġenu, f’koordinazzjoni mal-Istati Membri, u ma’ għodod u istituzzjonijiet oħra ta’ finanzjament tal-UE, għandu jiżgura li l-fondi jiġu kkoordinati b’tali mod li jimmassimizzaw il-benefiċċji tagħhom filwaqt li jevitaw finanzjament żejjed. Fl-istess ħin, biex jiġi żgurat is-suċċess tal-Bank Ewropew tal-Idroġenu, l-ostakli burokratiċi għall-aċċess għall-fondi jridu jiġu minimizzati, speċjalment fid-dawl tas-sempliċità tal-Att tal-Istati Uniti dwar it-Tnaqqis tal-Inflazzjoni (Inflation Reduction Act – IRA). Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-ħtieġa li jiġi pprovdut ambjent attraenti u sigur għall-investituri sabiex jiġi evitat li l-investimenti jmorru xi mkien ieħor, attirati minn kundizzjonijiet fit-tul favorevoli bħal dawk offruti mill-IRA tal-Istati Uniti.

| 3.15. | Il-KESE huwa tal-fehma li l-Bank Ewropew tal-Idroġenu għandu jinkludi dispożizzjonijiet dwar il-pagi prevalenti, l-iżvilupp tal-forza tax-xogħol u l-apprendistati biex jiġi żgurat li grupp akbar u aktar varjat ta’ ħaddiema tas-sengħa jkollu aċċess għal impjiegi tajbin u li l-ħaddiema jkollhom il-ħiliet meħtieġa biex jilħqu l-għanijiet tal-enerġija nadifa simili għad-dispożizzjonijiet fl-IRA. |
| --- | --- |

3.15.

Il-KESE huwa tal-fehma li l-Bank Ewropew tal-Idroġenu għandu jinkludi dispożizzjonijiet dwar il-pagi prevalenti, l-iżvilupp tal-forza tax-xogħol u l-apprendistati biex jiġi żgurat li grupp akbar u aktar varjat ta’ ħaddiema tas-sengħa jkollu aċċess għal impjiegi tajbin u li l-ħaddiema jkollhom il-ħiliet meħtieġa biex jilħqu l-għanijiet tal-enerġija nadifa simili għad-dispożizzjonijiet fl-IRA.

| 3.16. | Peress li l-investiment privat kbir huwa meħtieġ flimkien mal-investiment pubbliku, hija meħtieġa stima ex ante dwar l-effetti multiplikaturi ta’ dan tal-aħħar, abbażi tal-evalwazzjoni ex post preċiża tal-effetti multiplikaturi tal-programmi reċenti (InvestEU, IPCEIs, eċċ.). |
| --- | --- |

3.16.

Peress li l-investiment privat kbir huwa meħtieġ flimkien mal-investiment pubbliku, hija meħtieġa stima ex ante

ex post

| 3.17. | Il-KESE jemmen li għandhom jinħolqu inċentivi bħall-iżvilupp ta’ networks ta’ grilji intelliġenti, infrastruttura, kapaċitajiet ta’ ħżin u oqfsa legali għall-ħolqien ta’ suq tal-idroġenu. L-issikkar ippjanat, mill-2031 ’il quddiem, tar-regoli lejn is-separazzjoni tas-sjieda ta’ kumpaniji integrati vertikalment – ħafna drabi utilitajiet muniċipali – li jistgħu jkunu attivi fil-produzzjoni tal-idroġenu jew fl-operat tal-grilja, joħnoq ħafna proġetti muniċipali. Dan ifixkel iż-żieda tal-idroġenu u jġib fi tmiemhom malajr il-proġetti ta’ utilità muniċipali integrati lokalment. |
| --- | --- |

3.17.

Il-KESE jemmen li għandhom jinħolqu inċentivi bħall-iżvilupp ta’ networks ta’ grilji intelliġenti, infrastruttura, kapaċitajiet ta’ ħżin u oqfsa legali għall-ħolqien ta’ suq tal-idroġenu. L-issikkar ippjanat, mill-2031 ’il quddiem, tar-regoli lejn is-separazzjoni tas-sjieda ta’ kumpaniji integrati vertikalment – ħafna drabi utilitajiet muniċipali – li jistgħu jkunu attivi fil-produzzjoni tal-idroġenu jew fl-operat tal-grilja, joħnoq ħafna proġetti muniċipali. Dan ifixkel iż-żieda tal-idroġenu u jġib fi tmiemhom malajr il-proġetti ta’ utilità muniċipali integrati lokalment.

| 3.18. | Il-KESE jitlob li l-kumpaniji pubbliċi u muniċipali ma jkunux żvantaġġati meta mqabbla ma’ kumpaniji bbażati fis-suq taħt il-programmi ta’ finanzjament tal-Bank Ewropew tal-Idroġenu. |
| --- | --- |

3.18.

Il-KESE jitlob li l-kumpaniji pubbliċi u muniċipali ma jkunux żvantaġġati meta mqabbla ma’ kumpaniji bbażati fis-suq taħt il-programmi ta’ finanzjament tal-Bank Ewropew tal-Idroġenu.

Id-dimensjoni soċjali

Id-dimensjoni soċjali

| 3.19. | Fi żminijiet ta’ kriżijiet multipli, l-investiment f’impjiegi li jibqgħu validi fil-futur huwa essenzjali. Għalhekk, il-KESE jenfasizza l-importanza li jiġi pprovdut taħriġ ta’ kwalità tajba għall-ħaddiema u l-ħtieġa li s-settur tal-enerġija jsir aktar attraenti għaż-żgħażagħ Ewropej. Fid-dawl ta’ dan l-għan, l-UE tista’ tistabbilixxi ċentri ta’ eċċellenza għall-apprendistati f’impjiegi li se jkunu meħtieġa b’rabta mal-idroġenu ekoloġiku. Hawnhekk għandha tiġi żgurata l-koerenza mal-akkademji tal-industrija żero netti proposti fil-Pjan Industrijali tal-Patt Ekoloġiku għall-Era b’Emissjonijiet Żero Netti tal-Kummissjoni. Dawn l-akkademji għandhom jintroduċu wkoll programmi ta’ titjib tal-ħiliet u ta’ taħriġ mill-ġdid fis-setturi strateġiċi tal-enerġija u tal-produzzjoni bħall-idroġenu ekoloġiku. Barra minn hekk, il-Kummissjoni għandha taħdem f’kooperazzjoni mill-qrib mal-Istati Membri biex toħloq proċessi ta’ akkreditazzjoni standardizzati, tiżgura rikonoxximent reċiproku tal-kwalifiki u tipproduċi linji gwida għall-edukazzjoni u t-taħriġ fil-qasam. |
| --- | --- |

3.19.

Fi żminijiet ta’ kriżijiet multipli, l-investiment f’impjiegi li jibqgħu validi fil-futur huwa essenzjali. Għalhekk, il-KESE jenfasizza l-importanza li jiġi pprovdut taħriġ ta’ kwalità tajba għall-ħaddiema u l-ħtieġa li s-settur tal-enerġija jsir aktar attraenti għaż-żgħażagħ Ewropej. Fid-dawl ta’ dan l-għan, l-UE tista’ tistabbilixxi ċentri ta’ eċċellenza għall-apprendistati f’impjiegi li se jkunu meħtieġa b’rabta mal-idroġenu ekoloġiku. Hawnhekk għandha tiġi żgurata l-koerenza mal-akkademji tal-industrija żero netti proposti fil-Pjan Industrijali tal-Patt Ekoloġiku għall-Era b’Emissjonijiet Żero Netti tal-Kummissjoni. Dawn l-akkademji għandhom jintroduċu wkoll programmi ta’ titjib tal-ħiliet u ta’ taħriġ mill-ġdid fis-setturi strateġiċi tal-enerġija u tal-produzzjoni bħall-idroġenu ekoloġiku. Barra minn hekk, il-Kummissjoni għandha taħdem f’kooperazzjoni mill-qrib mal-Istati Membri biex toħloq proċessi ta’ akkreditazzjoni standardizzati, tiżgura rikonoxximent reċiproku tal-kwalifiki u tipproduċi linji gwida għall-edukazzjoni u t-taħriġ fil-qasam.

| 3.20. | Minbarra dawn il-programmi ta’ titjib tal-ħiliet u ta’ taħriġ mill-ġdid settorjali u speċifiċi għall-kumpaniji, jeħtieġ li jkun hemm ukoll enfasi usa’ fis-soċjetà fuq it-taħriġ vokazzjonali u l-edukazzjoni ulterjuri. Irid isir aktar fis-sistema edukattiva kollha biex titqajjem kuxjenza dwar it-tranżizzjoni ġusta u jiġu pprovduti l-ħiliet meħtieġa. |
| --- | --- |

3.20.

Minbarra dawn il-programmi ta’ titjib tal-ħiliet u ta’ taħriġ mill-ġdid settorjali u speċifiċi għall-kumpaniji, jeħtieġ li jkun hemm ukoll enfasi usa’ fis-soċjetà fuq it-taħriġ vokazzjonali u l-edukazzjoni ulterjuri. Irid isir aktar fis-sistema edukattiva kollha biex titqajjem kuxjenza dwar it-tranżizzjoni ġusta u jiġu pprovduti l-ħiliet meħtieġa.

| 3.21. | It-trawwim tal-ħolqien tal-impjiegi permezz tal-użu ta’ teknoloġija tal-idroġenu ekoloġiku jirrikjedi appoġġ għall-SMEs, li jammontaw għal kważi żewġ terzi tal-impjiegi fis-settur privat Ewropew barra mis-settur finanzjarju (9). Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tagħti attenzjoni partikolari li tappoġġja lill-SMEs fit-tfassil tal-Bank Ewropew tal-Idroġenu. |
| --- | --- |

3.21.

It-trawwim tal-ħolqien tal-impjiegi permezz tal-użu ta’ teknoloġija tal-idroġenu ekoloġiku jirrikjedi appoġġ għall-SMEs, li jammontaw għal kważi żewġ terzi tal-impjiegi fis-settur privat Ewropew barra mis-settur finanzjarju (9

| 3.22. | Il-KESE jinnota wkoll li sabiex l-UE ssir iktar kompetittiva u reżiljenti, trid iżżomm kontroll tal-assi u l-industriji tagħha, u tindirzza l-kwistjoni tad-dumping industrijali minn reġjuni oħra tad-dinja. |
| --- | --- |

3.22.

Il-KESE jinnota wkoll li sabiex l-UE ssir iktar kompetittiva u reżiljenti, trid iżżomm kontroll tal-assi u l-industriji tagħha, u tindirzza l-kwistjoni tad-dumping industrijali minn reġjuni oħra tad-dinja.

Rekwiżiti ta’ sikurezza

Rekwiżiti ta’ sikurezza

| 3.23. | Il-KESE jenfasizza li l-użu tal-idroġenu jrid ikun soġġett għal rekwiżiti tekniċi għoljin ta’ sikurezza, b’mod partikolari għall-installazzjonijiet operattivi, u li jeħtieġ li jiġu imposti kundizzjonijiet u monitoraġġ sabiex ir-riskji jiġu identifikati u jitnaqqsu. |
| --- | --- |

3.23.

Il-KESE jenfasizza li l-użu tal-idroġenu jrid ikun soġġett għal rekwiżiti tekniċi għoljin ta’ sikurezza, b’mod partikolari għall-installazzjonijiet operattivi, u li jeħtieġ li jiġu imposti kundizzjonijiet u monitoraġġ sabiex ir-riskji jiġu identifikati u jitnaqqsu.

Brussell, l-14 ta’ Ġunju 2023.

Oliver RÖPKE

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  https://secure.ipex.eu/IPEXL-WEB/document/COM-2023-156

1

(2)  Dokument ta’ Ħidma tal-Persunal tal-Kummissjoni Ewropea SWD(2022) 230, paġna 28.

2

(3)  
  Wasserstoff-Farbenlehre (hydrogen colour system) | SOLARIFY

3

Wasserstoff-Farbenlehre

(4)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Strateġija għall-idroġenu għal Ewropa newtrali għall-klima” (COM(2020) 301 final) (ĠU C 123, 9.4.2021, p. 30)

4

(5)  COM(2022) 230 final, p. 7 u SWD(2022) 230 final, p. 26.

5

(6)  Pereżempju, jekk operatur tal-elettrolizzaturi juri li jirċievi l-elettriku għall-elettroliżi direttament minn impjant tal-enerġija rinnovabbli mibni ġdid jew għandu kuntratt għall-provvista tal-elettriku li jiġi attivat biss meta l-prezzijiet tas-suq bl-ingrossa jkunu negattivi.

6

(7)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni – Strateġija għall-idroġenu għal Ewropa newtrali għall-klima, (COM(2020) 301 final) (ĠU C 123, 9.4.2021, p. 30).

7

(8)  Clean Hydrogen Joint Undertaking (2019): Hydrogen roadmap Europe, A sustainable pathway for the European energy transition (L-Impriża Konġunta Idroġenu Nadif (2019): Pjan direzzjonali tal-idroġenu għall-Ewropa, Perkors sostenibbli għat-tranżizzjoni Ewropea tal-enerġija) Hydrogen roadmap Europe – Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-UE (mhux disponibbli bil-Malti).

8

(9)  https://www.touteleurope.eu/actualite/les-entreprises-dans-l-union-europeenne.html

9

---

| 18.8.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 293/133 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 293/133

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-liċenzji tas-sewqan, li temenda d-Direttiva (UE) 2022/2561 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, ir-Regolament (UE) 2018/1724 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, u li tħassar id-Direttiva 2006/126/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill u r-Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 383/2012

(COM(2023) 127 final — 2023/0053 (COD))

u dwar “Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-effett fl-Unjoni kollha ta’ ċerti skwalifiki tas-sewqan”

(COM(2023) 128 final — 2023/0055 (COD))

(2023/C 293/19)

| Relatur: | Philippe CHARRY |
| --- | --- |

Relatur:

Philippe CHARRY

Philippe CHARRY

| Konsultazzjoni | Parlament Ewropew, 17.4.2023
  Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 20.4.2023 u 26.4.2023 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 91(1) u Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għat-Trasport, Enerġija, Infrastruttura u Soċjetà tal-Informazzjoni |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 16.5.2023 |
| Adozzjoni fil-plenarja | 14.6.2023 |
| Sessjoni plenarja Nru | 579 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 210/1/2 |

Konsultazzjoni

Parlament Ewropew, 17.4.2023

Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 20.4.2023 u 26.4.2023

Bażi legali

Artikolu 91(1) u Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għat-Trasport, Enerġija, Infrastruttura u Soċjetà tal-Informazzjoni

Adozzjoni fis-sezzjoni

16.5.2023

Adozzjoni fil-plenarja

14.6.2023

Sessjoni plenarja Nru

579

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

210/1/2

1.   Konklużjonjiet u rakkomandazzjonijiet

Konklużjonjiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-pakkett leġiżlattiv propost mill-Kummissjoni Ewropea għandu l-għan li jikseb żero fatalitajiet fit-toroq tal-Unjoni Ewropea (UE) sal-2050. Din l-Opinjoni tindirizza żewġ aspetti tar-riforma li jinkludu, minn naħa, l-introduzzjoni ta’ liċenzja tas-sewqan diġitali u, min-naħa l-oħra, l-infurzar effiċjenti ta’ reati relatati mas-sikurezza fit-toroq madwar l-UE. |
| --- | --- |

1.1.

Il-pakkett leġiżlattiv propost mill-Kummissjoni Ewropea għandu l-għan li jikseb żero fatalitajiet fit-toroq tal-Unjoni Ewropea (UE) sal-2050. Din l-Opinjoni tindirizza żewġ aspetti tar-riforma li jinkludu, minn naħa, l-introduzzjoni ta’ liċenzja tas-sewqan diġitali u, min-naħa l-oħra, l-infurzar effiċjenti ta’ reati relatati mas-sikurezza fit-toroq madwar l-UE.

| 1.2. | L-għan li s-sewwieqa tal-Unjoni Ewropea jingħataw liċenzja tas-sewqan diġitali huwa wkoll intiż li jtemm id-differenzi u d-dewmien amministrattivi bejn l-Istati Membri fl-ipproċessar tal-applikazzjonijiet għall-iskambju ta’ liċenzji minn sewwieqa barranin, li jostakolaw il-moviment liberu. Din il-liċenzja tas-sewqan se tinżamm fuq il-mowbajl jew fuq kwalunkwe mezz diġitali ieħor. Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jappoġġja dan l-objettiv, iżda jixtieq li l-liċenzji tas-sewqan stampati jibqgħu disponibbli għas-sewwieqa li jixtiquhom. Barra minn hekk, sabiex tiġi garantita l-inklużjoni diġitali tal-gruppi kollha ta’ età, il-KESE jirrakkomanda taħriġ u akkumpanjament personalizzati u mingħajr ħlas biex jintużaw il-liċenzji tas-sewqan diġitali ġodda. |
| --- | --- |

1.2.

L-għan li s-sewwieqa tal-Unjoni Ewropea jingħataw liċenzja tas-sewqan diġitali huwa wkoll intiż li jtemm id-differenzi u d-dewmien amministrattivi bejn l-Istati Membri fl-ipproċessar tal-applikazzjonijiet għall-iskambju ta’ liċenzji minn sewwieqa barranin, li jostakolaw il-moviment liberu. Din il-liċenzja tas-sewqan se tinżamm fuq il-mowbajl jew fuq kwalunkwe mezz diġitali ieħor. Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jappoġġja dan l-objettiv, iżda jixtieq li l-liċenzji tas-sewqan stampati jibqgħu disponibbli għas-sewwieqa li jixtiquhom. Barra minn hekk, sabiex tiġi garantita l-inklużjoni diġitali tal-gruppi kollha ta’ età, il-KESE jirrakkomanda taħriġ u akkumpanjament personalizzati u mingħajr ħlas biex jintużaw il-liċenzji tas-sewqan diġitali ġodda.

| 1.3. | Bl-istess mod, il-KESE jirrakkomanda li jitneħħa t-tnaqqis tal-validità tal-liċenzji tas-sewqan abbażi tal-età, kif previst fl-Artikolu 10 tal-Proposta għal Direttiva dwar il-liċenzji tas-sewqan għal dawk li għandhom 70 sena jew aktar. Huwa jappella għal approċċ mhux diskriminatorju, flimkien ma’ valutazzjoni medika konkreta, applikabbli għas-sewwieqa kollha b’nuqqasijiet identifikati li jaffettwaw il-kapaċità li jsuqu. |
| --- | --- |

1.3.

Bl-istess mod, il-KESE jirrakkomanda li jitneħħa t-tnaqqis tal-validità tal-liċenzji tas-sewqan abbażi tal-età, kif previst fl-Artikolu 10 tal-Proposta għal Direttiva dwar il-liċenzji tas-sewqan għal dawk li għandhom 70 sena jew aktar. Huwa jappella għal approċċ mhux diskriminatorju, flimkien ma’ valutazzjoni medika konkreta, applikabbli għas-sewwieqa kollha b’nuqqasijiet identifikati li jaffettwaw il-kapaċità li jsuqu.

| 1.4. | Il-KESE jixtieq li l-Proposta għal Direttiva dwar l-iskwalifiki tas-sewqan toffri salvagwardji aħjar kontra r-riskju ta’ sovrapożizzjoni mal-kamp ta’ applikazzjoni tal-kooperazzjoni f’materji kriminali. Fil-fatt, l-iskambju ta’ informazzjoni previst dwar ir-reati mwettqa mis-sewwieqa huwa bbażat fuq l-Artikolu 91(1)(c) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE) dwar il-politika komuni tat-trasport, mentri l-iskambju ta’ informazzjoni ppjanat bejn l-awtoritajiet nazzjonali, li jidher li jiffoka aktar fuq ir-reati kriminali, huwa bbażat fuq il-prinċipji tal-kooperazzjoni tal-pulizija, kif stabbilit fl-Artikolu 87 tat-TFUE, u fuq dawk relatati mal-kooperazzjoni ġudizzjarji f’materji kriminali, kif stabbilit fl-Artikolu 82 tat-TFUE. |
| --- | --- |

1.4.

Il-KESE jixtieq li l-Proposta għal Direttiva dwar l-iskwalifiki tas-sewqan toffri salvagwardji aħjar kontra r-riskju ta’ sovrapożizzjoni mal-kamp ta’ applikazzjoni tal-kooperazzjoni f’materji kriminali. Fil-fatt, l-iskambju ta’ informazzjoni previst dwar ir-reati mwettqa mis-sewwieqa huwa bbażat fuq l-Artikolu 91(1)(c) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE) dwar il-politika komuni tat-trasport, mentri l-iskambju ta’ informazzjoni ppjanat bejn l-awtoritajiet nazzjonali, li jidher li jiffoka aktar fuq ir-reati kriminali, huwa bbażat fuq il-prinċipji tal-kooperazzjoni tal-pulizija, kif stabbilit fl-Artikolu 87 tat-TFUE, u fuq dawk relatati mal-kooperazzjoni ġudizzjarji f’materji kriminali, kif stabbilit fl-Artikolu 82 tat-TFUE.

| 1.5. | Huwa josserva li l-pakkett leġiżlattiv jiffoka fuq il-fattur uman, minkejja li ħafna inċidenti fit-toroq huma kkawżati minn nuqqas ta’ manutenzjoni tat-toroq, u ma jgħid xejn dwar ir-responsabbiltà tal-maniġers tal-infrastruttura tat-toroq. Skont il-KESE, l-interazzjoni mad-Direttiva (UE) 2019/1936 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (1) tat-23 ta’ Ottubru 2019 dwar il-ġestjoni tas-sikurezza fl-infrastruttura tat-toroq, li t-traspożizzjoni tagħha bħalissa hija mmonitorjata mill-Kummissjoni, flimkien mas-sovrapożizzjoni ta’ miżuri, tirriskja li tikkomprometti l-effettività prevista, billi toħloq frammentazzjoni tal-leġiżlazzjoni applikabbli. |
| --- | --- |

1.5.

Huwa josserva li l-pakkett leġiżlattiv jiffoka fuq il-fattur uman, minkejja li ħafna inċidenti fit-toroq huma kkawżati minn nuqqas ta’ manutenzjoni tat-toroq, u ma jgħid xejn dwar ir-responsabbiltà tal-maniġers tal-infrastruttura tat-toroq. Skont il-KESE, l-interazzjoni mad-Direttiva (UE) 2019/1936 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (1

| 1.6. | Il-Proposta għal Direttiva dwar l-iskwalifiki tas-sewqan tipprevedi li, fejn meħtieġ, in-numru ta’ identifikazzjoni nazzjonali msemmi fuq il-karta tal-identità isir jagħmel parti mid-data elettronika skambjata bejn l-awtoritajiet nazzjonali. Madankollu, in-numru ta’ identifikazzjoni nazzjonali jippermetti wkoll, f’ħafna Stati Membri, aċċess għall-fajl mediku tal-persuna kkonċernata. Il-KESE jinnota li r-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data jipprojbixxi fil-prinċipju l-ipproċessar ta’ data personali relatata mas-saħħa minħabba li hija data “sensittiva”. Huwa jitlob li l-Proposta għal Direttiva dwar dan is-suġġett tiġi ċċarata. |
| --- | --- |

1.6.

Il-Proposta għal Direttiva dwar l-iskwalifiki tas-sewqan tipprevedi li, fejn meħtieġ, in-numru ta’ identifikazzjoni nazzjonali msemmi fuq il-karta tal-identità isir jagħmel parti mid-data elettronika skambjata bejn l-awtoritajiet nazzjonali. Madankollu, in-numru ta’ identifikazzjoni nazzjonali jippermetti wkoll, f’ħafna Stati Membri, aċċess għall-fajl mediku tal-persuna kkonċernata. Il-KESE jinnota li r-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data jipprojbixxi fil-prinċipju l-ipproċessar ta’ data personali relatata mas-saħħa minħabba li hija data “sensittiva”. Huwa jitlob li l-Proposta għal Direttiva dwar dan is-suġġett tiġi ċċarata.

| 1.7. | Il-KESE jixtieq li d-dispożizzjoni li tippermetti l-adozzjoni ta’ miżuri ta’ implimentazzjoni għad-Direttiva dwar l-iskwalifiki tas-sewqan anke qabel ma din tkun ġiet trasposta fl-Istati Membri titneħħa mill-proposta leġiżlattiva, peress li tikser il-prinċipju taċ-ċertezza legali, dak tal-ġerarkija tal-istandards u dak tal-applikazzjoni tagħhom matul iż-żmien. |
| --- | --- |

1.7.

Il-KESE jixtieq li d-dispożizzjoni li tippermetti l-adozzjoni ta’ miżuri ta’ implimentazzjoni għad-Direttiva dwar l-iskwalifiki tas-sewqan anke qabel ma din tkun ġiet trasposta fl-Istati Membri titneħħa mill-proposta leġiżlattiva, peress li tikser il-prinċipju taċ-ċertezza legali, dak tal-ġerarkija tal-istandards u dak tal-applikazzjoni tagħhom matul iż-żmien.

| 1.8. | Il-KESE jieħu nota tal-opportunità li ż-żgħażagħ jitgħallmu jsuqu vetturi tqal tal-merkanzija, waqt li jkunu akkumpanjati minn sewwieqa bl-esperjenza, sa mill-età ta’ 17-il sena. Jenfasizza wkoll li hemm bżonn li t-taħriġ vokazzjonali tas-sewwieqa ta’ vetturi tqal tal-merkanzija jiġi adattat u li jittejbu l-kundizzjonijiet tax-xogħol u l-pagi sabiex ix-xogħol isir aktar attraenti. Huwa jappella lill-Kummissjoni biex tħeġġeġ lill-impjegaturi jtejbu s-sitwazzjoni bil-mezzi kollha possibbli, billi jissaħħaħ it-taħriġ jew jitfasslu miżuri għas-sensibilizzazzjoni fl-Istati Membri. |
| --- | --- |

1.8.

Il-KESE jieħu nota tal-opportunità li ż-żgħażagħ jitgħallmu jsuqu vetturi tqal tal-merkanzija, waqt li jkunu akkumpanjati minn sewwieqa bl-esperjenza, sa mill-età ta’ 17-il sena. Jenfasizza wkoll li hemm bżonn li t-taħriġ vokazzjonali tas-sewwieqa ta’ vetturi tqal tal-merkanzija jiġi adattat u li jittejbu l-kundizzjonijiet tax-xogħol u l-pagi sabiex ix-xogħol isir aktar attraenti. Huwa jappella lill-Kummissjoni biex tħeġġeġ lill-impjegaturi jtejbu s-sitwazzjoni bil-mezzi kollha possibbli, billi jissaħħaħ it-taħriġ jew jitfasslu miżuri għas-sensibilizzazzjoni fl-Istati Membri.

| 1.9. | Il-KESE jirrakkomanda armonizzazzjoni sabiex wara t-taħriġ teoretiku fl-iskola tas-sewqan u l-lezzjonijiet prattiċi tas-sewqan, is-sewwieq apprendist ta’ vetturi tqal tal-merkanzija jikseb esperjenza prattika tas-sewqan ma’ għalliem imħarreġ apposta għal dan il-għan. Ir-riforma pjanata għandha tipprevedi li s-sewqan ta’ vetturi tqal tal-merkanzija minn sewwieq ta’ 17-il sena se jkun permess biss wara perjodu twil ta’ prattika li matulu jkunu akkumpanjati minn sewwieq bl-esperjenza u test tas-sewqan selettiv ħafna. Il-KESE jitlob li l-Proposta għal Direttiva timxi f’din id-direzzjoni. |
| --- | --- |

1.9.

Il-KESE jirrakkomanda armonizzazzjoni sabiex wara t-taħriġ teoretiku fl-iskola tas-sewqan u l-lezzjonijiet prattiċi tas-sewqan, is-sewwieq apprendist ta’ vetturi tqal tal-merkanzija jikseb esperjenza prattika tas-sewqan ma’ għalliem imħarreġ apposta għal dan il-għan. Ir-riforma pjanata għandha tipprevedi li s-sewqan ta’ vetturi tqal tal-merkanzija minn sewwieq ta’ 17-il sena se jkun permess biss wara perjodu twil ta’ prattika li matulu jkunu akkumpanjati minn sewwieq bl-esperjenza u test tas-sewqan selettiv ħafna. Il-KESE jitlob li l-Proposta għal Direttiva timxi f’din id-direzzjoni.

2.   Kummenti ġenerali

Kummenti ġenerali

| 2.1. | Il-pakkett leġiżlattiv propost mill-Kummissjoni għandu l-għan li jikseb żero fatalitajiet fit-toroq tal-Unjoni Ewropea (UE) sal-2050, u li jnaqqas l-imwiet fit-toroq b’50 % sal-2030. Il-Kummissjoni tipproponi li tiġi introdotta liċenzja tas-sewqan diġitali valida fl-Istati Membri kollha u li jittejjeb l-infurzar transfruntier tal-iskwalifiki mis-sewqan. Il-Kummissjoni nnotat li t-trakkijiet u l-karozzi huma l-kawża tal-maġġoranza tal-inċidenti fatali, u li fiż-żoni urbani, 70 % tal-vittmi tal-inċidenti huma utenti tat-triq vulnerabbli. |
| --- | --- |

2.1.

Il-pakkett leġiżlattiv propost mill-Kummissjoni għandu l-għan li jikseb żero fatalitajiet fit-toroq tal-Unjoni Ewropea (UE) sal-2050, u li jnaqqas l-imwiet fit-toroq b’50 % sal-2030. Il-Kummissjoni tipproponi li tiġi introdotta liċenzja tas-sewqan diġitali valida fl-Istati Membri kollha u li jittejjeb l-infurzar transfruntier tal-iskwalifiki mis-sewqan. Il-Kummissjoni nnotat li t-trakkijiet u l-karozzi huma l-kawża tal-maġġoranza tal-inċidenti fatali, u li fiż-żoni urbani, 70 % tal-vittmi tal-inċidenti huma utenti tat-triq vulnerabbli.

| 2.2. | Din l-Opinjoni tiffoka fuq tnejn mill-proposti tal-pakkett leġiżlattiv, li jinkludu aspett preventiv u aspett relatat mal-infurzar tal-liġi:






  — | il-prevenzjoni tikkonsisti fi tħejjija aħjar tas-sewwieqa għal vetturi b’emissjonijiet żero u sewqan fit-toroq tal-bliet, flimkien ma’ aktar roti, muturi u ħafna persuni mexjin; |
| --- | --- | --- |

2.2.

Din l-Opinjoni tiffoka fuq tnejn mill-proposti tal-pakkett leġiżlattiv, li jinkludu aspett preventiv u aspett relatat mal-infurzar tal-liġi:

—

il-prevenzjoni tikkonsisti fi tħejjija aħjar tas-sewwieqa għal vetturi b’emissjonijiet żero u sewqan fit-toroq tal-bliet, flimkien ma’ aktar roti, muturi u ħafna persuni mexjin;

| — | l-infurzar jinkludi aċċess imtejjeb għar-reġistri ta’ reġistrazzjoni tal-vetturi miżmuma mill-Istati Membri, kooperazzjoni msaħħa bejn l-Istati Membri fl-investigazzjoni ta’ reati. |
| --- | --- |

—

l-infurzar jinkludi aċċess imtejjeb għar-reġistri ta’ reġistrazzjoni tal-vetturi miżmuma mill-Istati Membri, kooperazzjoni msaħħa bejn l-Istati Membri fl-investigazzjoni ta’ reati.

| 2.3. | L-attenzjoni partikolari li l-pakkett leġiżlattiv jagħti lill-vetturi elettriċi hija wkoll konformi mal-objettivi tat-tnaqqis tal-impronta tal-karbonju, tal-emissjonijiet tal-gassijiet serra u t-tniġġis akustiku. |
| --- | --- |

2.3.

L-attenzjoni partikolari li l-pakkett leġiżlattiv jagħti lill-vetturi elettriċi hija wkoll konformi mal-objettivi tat-tnaqqis tal-impronta tal-karbonju, tal-emissjonijiet tal-gassijiet serra u t-tniġġis akustiku.

| 2.4. | Dan iqis ukoll l-evoluzzjoni teknoloġika tal-vetturi, it-tranżizzjoni minn gearbox manwali għal gearbox awtomatika, il-bidliet fil-piż tal-vettura. |
| --- | --- |

2.4.

Dan iqis ukoll l-evoluzzjoni teknoloġika tal-vetturi, it-tranżizzjoni minn gearbox manwali għal gearbox awtomatika, il-bidliet fil-piż tal-vettura.

Il-liċenzja tas-sewqan diġitali

Il-liċenzja tas-sewqan diġitali

| 2.5. | Il-Proposta għal Direttiva COM(2023) 127 final tipprevedi l-introduzzjoni ta’ liċenzja tas-sewqan diġitali mill-2023. Din tinkludi wkoll dispożizzjonijiet li jiffaċilitaw it-tranżizzjoni lejn “vetturi b’emissjonijiet żero”. |
| --- | --- |

2.5.

Il-Proposta għal Direttiva COM(2023) 127 final

| 2.6. | Din temenda d-Direttiva 2006/126/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (2), li l-għan tagħha kien li ttejjeb is-sikurezza fit-toroq u tiffaċilita l-libertà ta’ moviment, billi tintroduċi:






  — | mudell obbligatorju uniku tal-liċenzja tas-sewqan tal-UE għas-sewwieqa kollha mill-2033 ’il quddiem, biex tiġi żgurata protezzjoni aħjar kontra l-frodi u l-iffalsifikar; |
| --- | --- | --- |

2.6.

Din temenda d-Direttiva 2006/126/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (2

—

mudell obbligatorju uniku tal-liċenzja tas-sewqan tal-UE għas-sewwieqa kollha mill-2033 ’il quddiem, biex tiġi żgurata protezzjoni aħjar kontra l-frodi u l-iffalsifikar;

| — | il-kategorizzazzjoni tal-liċenzji tas-sewqan skont it-tip ta’ vettura u l-età minima għas-sewqan ta’ tali vetturi; |
| --- | --- |

—

il-kategorizzazzjoni tal-liċenzji tas-sewqan skont it-tip ta’ vettura u l-età minima għas-sewqan ta’ tali vetturi;

| — | it-tiġdid amministrattiv obbligatorju tal-liċenzji tas-sewqan il-ġodda kollha kull għaxar snin; |
| --- | --- |

—

it-tiġdid amministrattiv obbligatorju tal-liċenzji tas-sewqan il-ġodda kollha kull għaxar snin;

| — | semplifikazzjoni tal-piż amministrattiv għas-sewwieqa li jibdlu l-post ta’ residenza tagħhom għal Stat Membru ieħor; |
| --- | --- |

—

semplifikazzjoni tal-piż amministrattiv għas-sewwieqa li jibdlu l-post ta’ residenza tagħhom għal Stat Membru ieħor;

| — | l-applikazzjoni ta’ standards minimi komuni dwar il-ħiliet, l-għarfien u l-istat fiżiku u mentali tas-sewwieqa; |
| --- | --- |

—

l-applikazzjoni ta’ standards minimi komuni dwar il-ħiliet, l-għarfien u l-istat fiżiku u mentali tas-sewwieqa;

| — | aċċess gradwali għal muturi b’saħħithom, abbażi tal-età minima u l-esperjenza preċedenti fuq muturi anqas b’saħħithom; |
| --- | --- |

—

aċċess gradwali għal muturi b’saħħithom, abbażi tal-età minima u l-esperjenza preċedenti fuq muturi anqas b’saħħithom;

| — | il-ħolqien ta’ network għall-iskambju ta’ informazzjoni dwar il-liċenzji tas-sewqan bejn l-awtoritajiet nazzjonali (RESPER). |
| --- | --- |

—

il-ħolqien ta’ network għall-iskambju ta’ informazzjoni dwar il-liċenzji tas-sewqan bejn l-awtoritajiet nazzjonali (RESPER).

| 2.7. | Hemm żewġ raġunijiet ewlenin għal din ir-raba’ reviżjoni tal-liċenzja tas-sewqan. Minn naħa, il-kapaċitajiet, l-imġiba u s-saħħa tas-sewwieq għandhom rwol konsiderevoli f’ħafna mill-inċidenti fatali fit-toroq, jew iwasslu għal konsegwenzi serji jew korrimenti mhux fatali. Fil-fatt, hemm wisq detenturi ta’ liċenzja tas-sewqan li jsuqu meta l-kapaċità tagħhom tas-sewqan tkun batuta. F’dan ir-rigward, il-kriterju tal-età ma għadux jidher deċiżiv, peress li l-istudji juru li ċerti kriterji mediċi speċifiċi relatati mal-użu tad-droga, is-saħħa mentali, l-epilessija, id-dijabete, il-kundizzjoni tal-qalb u l-apnea tal-irqad mhumiex speċifikament relatati mal-età, u huma aktar rilevanti mill-età biex tiġi ddeterminata l-kapaċità għas-sewqan. |
| --- | --- |

2.7.

Hemm żewġ raġunijiet ewlenin għal din ir-raba’ reviżjoni tal-liċenzja tas-sewqan. Minn naħa, il-kapaċitajiet, l-imġiba u s-saħħa tas-sewwieq għandhom rwol konsiderevoli f’ħafna mill-inċidenti fatali fit-toroq, jew iwasslu għal konsegwenzi serji jew korrimenti mhux fatali. Fil-fatt, hemm wisq detenturi ta’ liċenzja tas-sewqan li jsuqu meta l-kapaċità tagħhom tas-sewqan tkun batuta. F’dan ir-rigward, il-kriterju tal-età ma għadux jidher deċiżiv, peress li l-istudji juru li ċerti kriterji mediċi speċifiċi relatati mal-użu tad-droga, is-saħħa mentali, l-epilessija, id-dijabete, il-kundizzjoni tal-qalb u l-apnea tal-irqad mhumiex speċifikament relatati mal-età, u huma aktar rilevanti mill-età biex tiġi ddeterminata l-kapaċità għas-sewqan.

| 2.8. | Min-naħa l-oħra, l-għarfien, il-prattika u s-sensibilizzazzjoni dwar ir-riskju huma partikolarment limitati fost is-sewwieqa żgħażagħ. L-għadd kbir ta’ inċidenti li jinvolvu sewwieqa żgħażagħ juri li r-rekwiżiti għall-kisba ta’ liċenzja tas-sewqan mhumiex kompletament adattati għall-għan tas-sikurezza fit-toroq. |
| --- | --- |

2.8.

Min-naħa l-oħra, l-għarfien, il-prattika u s-sensibilizzazzjoni dwar ir-riskju huma partikolarment limitati fost is-sewwieqa żgħażagħ. L-għadd kbir ta’ inċidenti li jinvolvu sewwieqa żgħażagħ juri li r-rekwiżiti għall-kisba ta’ liċenzja tas-sewqan mhumiex kompletament adattati għall-għan tas-sikurezza fit-toroq.

| 2.9. | Barra minn hekk, l-iżvilupp gradwali ta’ sewqan assistit, ibbrejkjar ta’ emerġenza awtomatiku u vetturi awtomatizzati se jkollu impatt fuq is-sewqan, u se jagħmel id-Direttiva attwali 2006/126/KE obsoleta. |
| --- | --- |

2.9.

Barra minn hekk, l-iżvilupp gradwali ta’ sewqan assistit, ibbrejkjar ta’ emerġenza awtomatiku u vetturi awtomatizzati se jkollu impatt fuq is-sewqan, u se jagħmel id-Direttiva attwali 2006/126/KE obsoleta.

| 2.10. | Jidher ukoll li l-moviment liberu taċ-ċittadini Ewropej huwa mxekkel mill-formalitajiet amministrattivi marbuta mal-kisba, ir-rikonoxximent, iż-żamma jew l-iskambju tal-liċenzja tas-sewqan fi Stat Membru differenti minn dak li fih tkun inħarġet. Ċerti kriterji tad-Direttiva 2006/126/KE, bħal dak ta’ “residenza abitwali”, jagħtu lok għal diversi problemi ta’ interpretazzjoni, sal-punt li ċerti detenturi ta’ liċenzja tas-sewqan ma jistgħux isuqu għal aktar minn sitt xhur fil-pajjiż ta’ residenza l-ġdid tagħhom. Barra minn hekk, iċ-ċittadini Ewropej li jgħixu fi Stat Membru ieħor xi drabi jsibuha diffiċli li jgħaddu mit-test tal-liċenzja tas-sewqan tagħhom b’lingwa li mhijiex tagħhom, speċjalment peress li ma tkunx prevista l-assistenza ta’ interpretu. |
| --- | --- |

2.10.

Jidher ukoll li l-moviment liberu taċ-ċittadini Ewropej huwa mxekkel mill-formalitajiet amministrattivi marbuta mal-kisba, ir-rikonoxximent, iż-żamma jew l-iskambju tal-liċenzja tas-sewqan fi Stat Membru differenti minn dak li fih tkun inħarġet. Ċerti kriterji tad-Direttiva 2006/126/KE, bħal dak ta’ “residenza abitwali”, jagħtu lok għal diversi problemi ta’ interpretazzjoni, sal-punt li ċerti detenturi ta’ liċenzja tas-sewqan ma jistgħux isuqu għal aktar minn sitt xhur fil-pajjiż ta’ residenza l-ġdid tagħhom. Barra minn hekk, iċ-ċittadini Ewropej li jgħixu fi Stat Membru ieħor xi drabi jsibuha diffiċli li jgħaddu mit-test tal-liċenzja tas-sewqan tagħhom b’lingwa li mhijiex tagħhom, speċjalment peress li ma tkunx prevista l-assistenza ta’ interpretu.

| 2.11. | Barra minn hekk, ma hemmx regoli komuni għar-rikonoxximent tal-liċenzji tas-sewqan maħruġa f’pajjiż terz lil persuna li tistabbilixxi r-residenza tagħha fl-UE, mingħajr ma ninsew li liċenzja maħruġa minn Stat Membru tista’ ma tiġix rikonoxxuta bħala valida fi Stat Membru ieħor. |
| --- | --- |

2.11.

Barra minn hekk, ma hemmx regoli komuni għar-rikonoxximent tal-liċenzji tas-sewqan maħruġa f’pajjiż terz lil persuna li tistabbilixxi r-residenza tagħha fl-UE, mingħajr ma ninsew li liċenzja maħruġa minn Stat Membru tista’ ma tiġix rikonoxxuta bħala valida fi Stat Membru ieħor.

| 2.12. | Fl-aħħar nett, ħafna Stati Membri jipprevedu, jew diġà introduċew, liċenzja tas-sewqan diġitali, li hija valida mingħajr ir-rekwiżit li tintwera l-karta tal-identità. Madankollu, id-Direttiva 2006/126/KE tipprevedi biss ir-rikonoxximent tal-liċenzji tas-sewqan f’forma stampata, u dan joħloq ostaklu ġdid għall-moviment liberu taċ-ċittadini Ewropej. |
| --- | --- |

2.12.

Fl-aħħar nett, ħafna Stati Membri jipprevedu, jew diġà introduċew, liċenzja tas-sewqan diġitali, li hija valida mingħajr ir-rekwiżit li tintwera l-karta tal-identità. Madankollu, id-Direttiva 2006/126/KE tipprevedi biss ir-rikonoxximent tal-liċenzji tas-sewqan f’forma stampata, u dan joħloq ostaklu ġdid għall-moviment liberu taċ-ċittadini Ewropej.

| 2.13. | Il-Proposta għal Direttiva hija konformi mal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli tan-Nazzjonijiet Uniti (3) li għandhom l-għan li jgħinu biex il-bliet u l-ambjenti tal-għajxien isiru aktar inklużivi, sikuri, reżiljenti u sostenibbli sal-2030, u li jipprovdu aċċess għal sistemi tat-trasport sikuri, affordabbli, aċċessibbli u sostenibbli għal kulħadd. Hija wkoll konformi mal-objettivi tal-Patt Ekoloġiku billi tipprevedi regoli ġodda dwar il-gearboxes awtomatiċi u dwar il-piż massimu tal-maġġoranza/biċċa l-kbira tal-vetturi tal-kategorija B b’emissjonijiet żero. |
| --- | --- |

2.13.

Il-Proposta għal Direttiva hija konformi mal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli tan-Nazzjonijiet Uniti (3

| 2.14. | Jagħti wkoll attenzjoni partikolari lill-utenti vulnerabbli tat-triq, bħaċ-ċiklisti, il-persuni mexjin, dawk li jużaw l-isooters, u l-persuni b’diżabbiltà jew b’mobbiltà mnaqqsa, u ser jiffaċilita t-tiġdid tal-liċenzji tal-kategoriji C u D, li huwa favorevoli għall-intrapriżi tat-trasport, li fil-biċċa l-kbira huma SMEs. |
| --- | --- |

2.14.

Jagħti wkoll attenzjoni partikolari lill-utenti vulnerabbli tat-triq, bħaċ-ċiklisti, il-persuni mexjin, dawk li jużaw l-isooters, u l-persuni b’diżabbiltà jew b’mobbiltà mnaqqsa, u ser jiffaċilita t-tiġdid tal-liċenzji tal-kategoriji C u D, li huwa favorevoli għall-intrapriżi tat-trasport, li fil-biċċa l-kbira huma SMEs.

Is-sikurezza fit-toroq u t-tisħiħ tal-infurzar

Is-sikurezza fit-toroq u t-tisħiħ tal-infurzar

| 2.15. | Fl-2018, l-Unjoni Ewropea stabbiliet għaliha nnifisha l-mira li tnaqqas l-għadd ta’ mwiet fit-toroq b’50 % sal-2030. Sfortunatament, iċ-ċifri fl-aħħar rapport ippubblikat fi Frar 2023 huma allarmanti: 20 600 persuna nqatlu f’inċidenti tat-traffiku fl-Ewropa s-sena l-oħra. |
| --- | --- |

2.15.

Fl-2018, l-Unjoni Ewropea stabbiliet għaliha nnifisha l-mira li tnaqqas l-għadd ta’ mwiet fit-toroq b’50 % sal-2030. Sfortunatament, iċ-ċifri fl-aħħar rapport ippubblikat fi Frar 2023 huma allarmanti: 20 600 persuna nqatlu f’inċidenti tat-traffiku fl-Ewropa s-sena l-oħra.

| 2.16. | Il-Proposta għal Direttiva COM(2023) 128 final dwar l-effett fl-UE kollha ta’ ċerti deċiżjonijiet ta’ skwalifiki tas-sewqan tipprevedi min-naħa tagħha t-tnaqqis tal-impunità, billi tippermetti lill-awtoritajiet nazzjonali jkollhom aċċess għar-reġistri nazzjonali tal-liċenzji tas-sewqan, u billi ttejjeb il-kooperazzjoni bejniethom fil-ġbir tal-multi. |
| --- | --- |

2.16.

Il-Proposta għal Direttiva COM(2023) 128 final dwar l-effett fl-UE kollha ta’ ċerti deċiżjonijiet ta’ skwalifiki tas-sewqan tipprevedi min-naħa tagħha t-tnaqqis tal-impunità, billi tippermetti lill-awtoritajiet nazzjonali jkollhom aċċess għar-reġistri nazzjonali tal-liċenzji tas-sewqan, u billi ttejjeb il-kooperazzjoni bejniethom fil-ġbir tal-multi.

| 2.17. | Hija tipproponi li din il-kooperazzjoni, li diġà teżisti fir-rigward tal-eċċess ta’ veloċità, tiġi estiża għal reati oħra, bħan-nuqqas ta’ rispett tad-distanzi ta’ sikurezza minn ma’ vetturi oħra, vetturi li jaqbżu lil xulxin b’mod perikoluż, b’mod partikolari meta jaqbżu linji bojod, u parkeġġ perikoluż. |
| --- | --- |

2.17.

Hija tipproponi li din il-kooperazzjoni, li diġà teżisti fir-rigward tal-eċċess ta’ veloċità, tiġi estiża għal reati oħra, bħan-nuqqas ta’ rispett tad-distanzi ta’ sikurezza minn ma’ vetturi oħra, vetturi li jaqbżu lil xulxin b’mod perikoluż, b’mod partikolari meta jaqbżu linji bojod, u parkeġġ perikoluż.

| 2.18. | Ir-riforma proposta għandha l-għan li ttejjeb it-tagħlim tas-sewqan, peress li fl-Ewropa, tnejn minn kull ħames inċidenti fatali jinvolvu sewwieqa taħt it-30 sena. Dan jipprevedi infurzar aktar strett fil-każ ta’ sewqan taħt l-influwenza tal-alkoħol billi jiġi introdott perjodu ta’ prova ta’ mill-anqas sentejn għas-sewwieqa li għadhom kif ġabu l-liċenzja, flimkien ma’ “regola ta’ tolleranza żero” dwar is-sewqan taħt l-effett tal-alkoħol (4). |
| --- | --- |

2.18.

Ir-riforma proposta għandha l-għan li ttejjeb it-tagħlim tas-sewqan, peress li fl-Ewropa, tnejn minn kull ħames inċidenti fatali jinvolvu sewwieqa taħt it-30 sena. Dan jipprevedi infurzar aktar strett fil-każ ta’ sewqan taħt l-influwenza tal-alkoħol billi jiġi introdott perjodu ta’ prova ta’ mill-anqas sentejn għas-sewwieqa li għadhom kif ġabu l-liċenzja, flimkien ma’ “regola ta’ tolleranza żero” dwar is-sewqan taħt l-effett tal-alkoħol (4

| 2.19. | Id-Direttiva proposta tkopri wkoll il-każ ta’ ksur imwettaq minn sewwieqa li ma jgħixux fl-Istat Membru li fih ikunu wettqu r-reat. Fil-fatt, fl-2019, aktar minn 40 % tas-sewwieqa li wettqu reat f’pajjiż tal-UE li mhuwiex il-pajjiż ta’ residenza tagħhom ma ġewx imħarrka jew ma ħallsux multa, u 50 % biss tal-awturi ġew identifikati. |
| --- | --- |

2.19.

Id-Direttiva proposta tkopri wkoll il-każ ta’ ksur imwettaq minn sewwieqa li ma jgħixux fl-Istat Membru li fih ikunu wettqu r-reat. Fil-fatt, fl-2019, aktar minn 40 % tas-sewwieqa li wettqu reat f’pajjiż tal-UE li mhuwiex il-pajjiż ta’ residenza tagħhom ma ġewx imħarrka jew ma ħallsux multa, u 50 % biss tal-awturi ġew identifikati.

| 2.20. | Il-Proposta tqis li r-residenti u dawk mhux residenti għandhom jiġu ttrattati b’mod ugwali f’każ ta’ ksur u li l-multi għandhom ikunu jistgħu jitħallsu permezz ta’ portal online. Madankollu, il-Proposta għal Direttiva tispeċifika li kull pajjiż se jżomm il-leġiżlazzjoni tiegħu relatata mat-testi tal-kriminalizzazzjoni u l-penali imposti. |
| --- | --- |

2.20.

Il-Proposta tqis li r-residenti u dawk mhux residenti għandhom jiġu ttrattati b’mod ugwali f’każ ta’ ksur u li l-multi għandhom ikunu jistgħu jitħallsu permezz ta’ portal online. Madankollu, il-Proposta għal Direttiva tispeċifika li kull pajjiż se jżomm il-leġiżlazzjoni tiegħu relatata mat-testi tal-kriminalizzazzjoni u l-penali imposti.

| 2.21. | Ir-riforma tipprevedi li tippermetti lill-awtoritajiet nazzjonali jkollhom aċċess għar-reġistri nazzjonali u ttejjeb il-kooperazzjoni bejniethom fil-ġbir tal-multi. Din il-kooperazzjoni, li diġà teżisti f’termini ta’ eċċess ta’ veloċità, se tiġi estiża għal reati oħra, bħan-nuqqas ta’ rispett tad-distanzi ta’ sikurezza minn ma’ vetturi oħra, vetturi li jaqbżu lil xulxin b’mod perikoluż, u parkeġġ perikoluż. |
| --- | --- |

2.21.

Ir-riforma tipprevedi li tippermetti lill-awtoritajiet nazzjonali jkollhom aċċess għar-reġistri nazzjonali u ttejjeb il-kooperazzjoni bejniethom fil-ġbir tal-multi. Din il-kooperazzjoni, li diġà teżisti f’termini ta’ eċċess ta’ veloċità, se tiġi estiża għal reati oħra, bħan-nuqqas ta’ rispett tad-distanzi ta’ sikurezza minn ma’ vetturi oħra, vetturi li jaqbżu lil xulxin b’mod perikoluż, u parkeġġ perikoluż.

| 2.22. | Ir-riforma tipprevedi wkoll il-possibbiltà li jiġu rtirati l-liċenzji tas-sewqan fl-Istati kollha tal-UE u li jiġu armonizzati r-regoli dwar is-sospensjoni u l-kanċellazzjoni tal-liċenzji tas-sewqan permezz tal-prinċipju tar-rikonoxximent reċiproku, għan-nuqqas ta’ konformità mad-dwal tat-traffiku, il-qbiż perikoluż tal-limitu tal-veloċità awtorizzat u r-rifjut li wieħed jagħmel testijiet għall-alkoħol fid-demm jew għad-drogi. |
| --- | --- |

2.22.

Ir-riforma tipprevedi wkoll il-possibbiltà li jiġu rtirati l-liċenzji tas-sewqan fl-Istati kollha tal-UE u li jiġu armonizzati r-regoli dwar is-sospensjoni u l-kanċellazzjoni tal-liċenzji tas-sewqan permezz tal-prinċipju tar-rikonoxximent reċiproku, għan-nuqqas ta’ konformità mad-dwal tat-traffiku, il-qbiż perikoluż tal-limitu tal-veloċità awtorizzat u r-rifjut li wieħed jagħmel testijiet għall-alkoħol fid-demm jew għad-drogi.

3.   Kummenti speċifiċi

Kummenti speċifiċi

| 3.1. | Il-KESE jqis li l-Proposta għal Direttiva dwar l-iskwalifiki tas-sewqan ibbażata fuq l-Artikolu 91(1)(c) tat-TFUE dwar l-implimentazzjoni tal-politika komuni tat-trasport ma tipprovdix biżżejjed salvagwardji kontra r-riskju ta’ sovrappożizzjoni mal-kamp ta’ applikazzjoni tal-kooperazzjoni f’materji kriminali. Tabilħaqq, l-iskambju ta’ informazzjoni ppjanat huwa relatat ma’ reati kriminali u jinvolvi kooperazzjoni tal-pulizija skont l-Artikolu 87 tat-TFUE u kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali skont l-Artikolu 82 tat-TFUE; madankollu l-Proposta għal Direttiva hija bbażata biss fuq l-Artikolu 91(1)(c) tat-TFUE. |
| --- | --- |

3.1.

Il-KESE jqis li l-Proposta għal Direttiva dwar l-iskwalifiki tas-sewqan ibbażata fuq l-Artikolu 91(1)(c) tat-TFUE dwar l-implimentazzjoni tal-politika komuni tat-trasport ma tipprovdix biżżejjed salvagwardji kontra r-riskju ta’ sovrappożizzjoni mal-kamp ta’ applikazzjoni tal-kooperazzjoni f’materji kriminali. Tabilħaqq, l-iskambju ta’ informazzjoni ppjanat huwa relatat ma’ reati kriminali u jinvolvi kooperazzjoni tal-pulizija skont l-Artikolu 87 tat-TFUE u kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali skont l-Artikolu 82 tat-TFUE; madankollu l-Proposta għal Direttiva hija bbażata biss fuq l-Artikolu 91(1)(c) tat-TFUE.

| 3.2. | Huwa josserva li din il-Proposta tiffoka fuq il-fattur uman, iżda ma tgħidx li ħafna inċidenti tat-traffiku huma kkawżati min-nuqqas ta’ manutenzjoni tat-toroq, u baqgħet siekta fuq ir-responsabbiltà tal-maniġers tal-infrastruttura tat-toroq. Il-KESE jqis li l-interazzjoni bejn il-Proposta għal Direttiva u d-Direttiva (UE) 2019/1936, li t-traspożizzjoni tagħha qed tiġi mmonitorjata bħalissa mill-Kummissjoni, flimkien mas-sovrapożizzjoni ta’ miżuri, tirriskja li tikkomprometti l-effettività tal-miżuri proposti billi toħloq frammentazzjoni tal-leġiżlazzjoni applikabbli. |
| --- | --- |

3.2.

Huwa josserva li din il-Proposta tiffoka fuq il-fattur uman, iżda ma tgħidx li ħafna inċidenti tat-traffiku huma kkawżati min-nuqqas ta’ manutenzjoni tat-toroq, u baqgħet siekta fuq ir-responsabbiltà tal-maniġers tal-infrastruttura tat-toroq. Il-KESE jqis li l-interazzjoni bejn il-Proposta għal Direttiva u d-Direttiva (UE) 2019/1936, li t-traspożizzjoni tagħha qed tiġi mmonitorjata bħalissa mill-Kummissjoni, flimkien mas-sovrapożizzjoni ta’ miżuri, tirriskja li tikkomprometti l-effettività tal-miżuri proposti billi toħloq frammentazzjoni tal-leġiżlazzjoni applikabbli.

| 3.3. | L-Artikolu 5(2)(c) tal-Proposta għal Direttiva dwar l-iskwalifiki tas-sewqan jipprevedi li, fejn meħtieġ, in-numru ta’ identifikazzjoni nazzjonali msemmi fuq il-karta tal-identità se jkun parti mid-data elettronika li għandhom aċċess għaliha l-awtoritajiet nazzjonali. L-Artikolu 6 tal-Anness I għall-Proposta għal Direttiva dwar il-liċenzji tas-sewqan diġitali jistipula b’mod espliċitu li n-numru tal-karta tal-identità nazzjonali se jkun parti mid-data li tinsab fil-mikroċippa tal-karta tal-identità u li tista’ tinqara minn tagħmir li jaqra l-karta tal-identità. Madankollu, in-numru ta’ identifikazzjoni nazzjonali jippermetti wkoll, f’ħafna Stati Membri, aċċess għall-fajl mediku tal-persuna kkonċernata. |
| --- | --- |

3.3.

L-Artikolu 5(2)(c) tal-Proposta għal Direttiva dwar l-iskwalifiki tas-sewqan jipprevedi li, fejn meħtieġ, in-numru ta’ identifikazzjoni nazzjonali msemmi fuq il-karta tal-identità se jkun parti mid-data elettronika li għandhom aċċess għaliha l-awtoritajiet nazzjonali. L-Artikolu 6 tal-Anness I għall-Proposta għal Direttiva dwar il-liċenzji tas-sewqan diġitali jistipula b’mod espliċitu li n-numru tal-karta tal-identità nazzjonali se jkun parti mid-data li tinsab fil-mikroċippa tal-karta tal-identità u li tista’ tinqara minn tagħmir li jaqra l-karta tal-identità. Madankollu, in-numru ta’ identifikazzjoni nazzjonali jippermetti wkoll, f’ħafna Stati Membri, aċċess għall-fajl mediku tal-persuna kkonċernata.

| 3.4. | Il-KESE jinnota li r-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data jipprojbixxi fil-prinċipju l-ipproċessar ta’ data personali relatata mas-saħħa minħabba li hija data “sensittiva”. Huwa jitlob li l-Proposta għal Direttiva dwar dan is-suġġett tiġi ċċarata. |
| --- | --- |

3.4.

Il-KESE jinnota li r-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data jipprojbixxi fil-prinċipju l-ipproċessar ta’ data personali relatata mas-saħħa minħabba li hija data “sensittiva”. Huwa jitlob li l-Proposta għal Direttiva dwar dan is-suġġett tiġi ċċarata.

| 3.5. | L-implimentazzjoni tal-Artikolu 5(2)(c) tista’ tiġi stabbilita f’att ta’ implimentazzjoni adottat mill-Kummissjoni skont il-proċedura ta’ komitoloġija, anke qabel id-data tat-traspożizzjoni. Il-KESE jiddispjaċih li din id-dispożizzjoni tippermetti l-adozzjoni ta’ miżuri ta’ implimentazzjoni għal Direttiva anke qabel ma tiġi trasposta fl-Istati Membri, peress li ddgħajjef iċ-ċertezza legali billi tinjora l-prinċipju tal-ġerarkija tal-istandards u l-applikazzjoni tagħhom maż-żmien. |
| --- | --- |

3.5.

L-implimentazzjoni tal-Artikolu 5(2)(c) tista’ tiġi stabbilita f’att ta’ implimentazzjoni adottat mill-Kummissjoni skont il-proċedura ta’ komitoloġija, anke qabel id-data tat-traspożizzjoni. Il-KESE jiddispjaċih li din id-dispożizzjoni tippermetti l-adozzjoni ta’ miżuri ta’ implimentazzjoni għal Direttiva anke qabel ma tiġi trasposta fl-Istati Membri, peress li ddgħajjef iċ-ċertezza legali billi tinjora l-prinċipju tal-ġerarkija tal-istandards u l-applikazzjoni tagħhom maż-żmien.

| 3.6. | Il-KESE jqis li parti biss mill-problema tkun qed tiġi indirizzata meta ż-żgħażagħ jingħataw l-opportunità li jitgħallmu jsuqu, waqt li jkunu akkumpanjati minn sewwieqa bl-esperjenza, vetturi tqal tal-merkanzija mill-età ta’ 17-il sena, sabiex iħeġġuhom jagħżlu l-professjoni ta’ sewwieq meta ma hemmx biżżejjed. Hemm bżonn ukoll li t-taħriġ vokazzjonali tas-sewwieqa ta’ vetturi tqal tal-merkanzija jiġi adattat u li jittejbu l-kundizzjonijiet tax-xogħol u l-pagi sabiex ix-xogħol isir aktar attraenti. Il-KESE jappella lill-Kummissjoni biex tħeġġeġ lill-impjegaturi jtejbu s-sitwazzjoni bil-mezzi kollha possibbli, billi jissaħħaħ it-taħriġ jew jitfasslu miżuri għas-sensibilizzazzjoni fl-Istati Membri. |
| --- | --- |

3.6.

Il-KESE jqis li parti biss mill-problema tkun qed tiġi indirizzata meta ż-żgħażagħ jingħataw l-opportunità li jitgħallmu jsuqu, waqt li jkunu akkumpanjati minn sewwieqa bl-esperjenza, vetturi tqal tal-merkanzija mill-età ta’ 17-il sena, sabiex iħeġġuhom jagħżlu l-professjoni ta’ sewwieq meta ma hemmx biżżejjed. Hemm bżonn ukoll li t-taħriġ vokazzjonali tas-sewwieqa ta’ vetturi tqal tal-merkanzija jiġi adattat u li jittejbu l-kundizzjonijiet tax-xogħol u l-pagi sabiex ix-xogħol isir aktar attraenti. Il-KESE jappella lill-Kummissjoni biex tħeġġeġ lill-impjegaturi jtejbu s-sitwazzjoni bil-mezzi kollha possibbli, billi jissaħħaħ it-taħriġ jew jitfasslu miżuri għas-sensibilizzazzjoni fl-Istati Membri.

| 3.7. | Il-KESE jqis li l-Istati Membri għandhom ikunu jistgħu jippermettu s-sewqan ta’ xarabanks u vetturi tal-kategorija D/DE fit-territorju tagħhom minn sewwieqa li għandhom 18-il sena jew aktar, mingħajr limitu ta’ distanza ta’ 50 km. |
| --- | --- |

3.7.

Il-KESE jqis li l-Istati Membri għandhom ikunu jistgħu jippermettu s-sewqan ta’ xarabanks u vetturi tal-kategorija D/DE fit-territorju tagħhom minn sewwieqa li għandhom 18-il sena jew aktar, mingħajr limitu ta’ distanza ta’ 50 km.

| 3.8. | Ir-riforma tal-liċenzja tas-sewqan tipprevedi li jiġi awtorizzat s-sewqan ta’ karozzi b’veloċità limitata minn sewwieqa żgħażagħ ta’ bejn is-16 u l-21 sena b’liċenzja B1. Din hija proposta interessanti biex jiġi limitat l-użu ta’ muturi ħfief jew ta’ scooters mhux sikuri ħafna u biex jingħeleb in-nuqqas ta’ trasport pubbliku f’xi reġjuni, speċjalment peress li l-karozzi b’veloċità limitata jistgħu jintużaw ukoll minn sewwieqa li ma għandhomx il-liċenzja B jew saħansitra jintużaw bħala tranżizzjoni għall-anzjani b’kapaċitajiet ta’ sewqan imnaqqsa. Il-KESE japprova dawn il-passi ’l quddiem. |
| --- | --- |

3.8.

Ir-riforma tal-liċenzja tas-sewqan tipprevedi li jiġi awtorizzat s-sewqan ta’ karozzi b’veloċità limitata minn sewwieqa żgħażagħ ta’ bejn is-16 u l-21 sena b’liċenzja B1. Din hija proposta interessanti biex jiġi limitat l-użu ta’ muturi ħfief jew ta’ scooters mhux sikuri ħafna u biex jingħeleb in-nuqqas ta’ trasport pubbliku f’xi reġjuni, speċjalment peress li l-karozzi b’veloċità limitata jistgħu jintużaw ukoll minn sewwieqa li ma għandhomx il-liċenzja B jew saħansitra jintużaw bħala tranżizzjoni għall-anzjani b’kapaċitajiet ta’ sewqan imnaqqsa. Il-KESE japprova dawn il-passi ’l quddiem.

| 3.9. | Għandu jkun possibbli wkoll li l-veloċità tal-karozzi tiġi limitata b’mezzi oħra apparti l-limitu tal-veloċità propost mill-Kummissjoni. Fil-fatt, it-tagħmir elettroniku li jillimita l-veloċità huwa alternattiva affidabbli u moderna. Min-naħa tagħhom, l-Istati Membri jistgħu jipprevedu sanzjonijiet għall-modifika illegali tal-limiti tal-veloċità tal-magna. |
| --- | --- |

3.9.

Għandu jkun possibbli wkoll li l-veloċità tal-karozzi tiġi limitata b’mezzi oħra apparti l-limitu tal-veloċità propost mill-Kummissjoni. Fil-fatt, it-tagħmir elettroniku li jillimita l-veloċità huwa alternattiva affidabbli u moderna. Min-naħa tagħhom, l-Istati Membri jistgħu jipprevedu sanzjonijiet għall-modifika illegali tal-limiti tal-veloċità tal-magna.

| 3.10. | Il-KESE jappoġġja wkoll il-possibbiltà prevista li jinstaqu vetturi li jaħdmu bi fjuwils alternattivi li jiżnu sa 4 250 kg b’liċenzja B, peress li dan jista’ jħaffef l-elettrifikazzjoni tal-flotta tal-vetturi ħfief tal-merkanzija u jtaffi n-nuqqas ta’ sewwieqa. Barra minn hekk, il-manifatturi tal-vetturi diġà introduċew għadd kbir ta’ vannijiet elettriċi b’piż minn 3 500 kg sa 4 250 kg, li għandhom kapaċità ta’ ċċarġjar ekwivalenti għal dik tal-vannijiet diżil li bħalissa jinsabu fis-suq. |
| --- | --- |

3.10.

Il-KESE jappoġġja wkoll il-possibbiltà prevista li jinstaqu vetturi li jaħdmu bi fjuwils alternattivi li jiżnu sa 4 250 kg b’liċenzja B, peress li dan jista’ jħaffef l-elettrifikazzjoni tal-flotta tal-vetturi ħfief tal-merkanzija u jtaffi n-nuqqas ta’ sewwieqa. Barra minn hekk, il-manifatturi tal-vetturi diġà introduċew għadd kbir ta’ vannijiet elettriċi b’piż minn 3 500 kg sa 4 250 kg, li għandhom kapaċità ta’ ċċarġjar ekwivalenti għal dik tal-vannijiet diżil li bħalissa jinsabu fis-suq.

| 3.11. | Skont il-KESE, wara taħriġ teoretiku fl-iskola tas-sewqan u lezzjonijiet prattiċi tas-sewqan, is-sewwieq apprendist ta’ vetturi tqal tal-merkanzija għandu jikseb esperjenza prattika ta’ sewqan ma’ għalliem speċjalizzat. L-għalliema għandhom ikunu mħarrġa b’mod speċjali għal dan l-għan. |
| --- | --- |

3.11.

Skont il-KESE, wara taħriġ teoretiku fl-iskola tas-sewqan u lezzjonijiet prattiċi tas-sewqan, is-sewwieq apprendist ta’ vetturi tqal tal-merkanzija għandu jikseb esperjenza prattika ta’ sewqan ma’ għalliem speċjalizzat. L-għalliema għandhom ikunu mħarrġa b’mod speċjali għal dan l-għan.

| 3.12. | Ir-riforma pjanata għandha tipprevedi li s-sewqan ta’ vetturi tqal tal-merkanzija minn sewwieq ta’ 17-il sena se jkun permess biss wara perjodu twil ta’ prattika li matulu jkunu akkumpanjati minn sewwieq bl-esperjenza u test tas-sewqan selettiv ħafna. Il-Proposta għal Direttiva għandha għalhekk tiġi kkomplementata skont dak li ntqal hawn fuq. |
| --- | --- |

3.12.

Ir-riforma pjanata għandha tipprevedi li s-sewqan ta’ vetturi tqal tal-merkanzija minn sewwieq ta’ 17-il sena se jkun permess biss wara perjodu twil ta’ prattika li matulu jkunu akkumpanjati minn sewwieq bl-esperjenza u test tas-sewqan selettiv ħafna. Il-Proposta għal Direttiva għandha għalhekk tiġi kkomplementata skont dak li ntqal hawn fuq.

Brussell, l-14 ta’ Ġunju 2023.

Oliver RÖPKE

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  Id-Direttiva (UE) 2019/1936 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta’ Ottubru 2019 dwar il-ġestjoni tas-sikurezza fl-infrastruttura tat-toroq (ĠU L 305, 26.11.2019, p. 1).

1

(2)  Id-Direttiva 2006/126/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill ta’ l-20 ta’ Diċembru 2006 dwar il-Liċenzji tas-Sewqan (ĠU L 403, 30.12.2006, p. 18).

2

(3)  https://sdgs.un.org/

3

(4)  Wara skambju mal-Kummissjoni, ġie ċċarat li l-kunċett ta’ tolleranza żero huwa mifhum bħala dak li huwa teknikament raġonevoli.

4

---

| 18.8.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 293/138 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 293/138

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolamenti (UE) Nru 1227/2011 u (UE) 2019/942 biex tissaħħaħ il-protezzjoni tal-Unjoni mill-manipulazzjoni tas-suq fis-suq tal-enerġija bl-ingrossa”

(COM(2023) 147 final)

(2023/C 293/20)

| Relatur: | Alena MASTANTUONO |
| --- | --- |
| Korelatur: | Lutz RIBBE |

Relatur:

Alena MASTANTUONO

Alena MASTANTUONO

Korelatur:

Lutz RIBBE

Lutz RIBBE

| Konsultazzjoni | Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 31.3.2023
  Parlament Ewropew, 29.3.2023 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikoli 194(2) u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni |
| Adozzjoni fis-sezzjoni | 16.5.2023 |
| Data tal-adozzjoni fil-plenarja | 14.6.2023 |
| Sessjoni plenarja Nru | 579 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 217/5/5 |

Konsultazzjoni

Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 31.3.2023

Parlament Ewropew, 29.3.2023

Bażi legali

Artikoli 194(2) u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni

Adozzjoni fis-sezzjoni

16.5.2023

Data tal-adozzjoni fil-plenarja

14.6.2023

Sessjoni plenarja Nru

579

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

217/5/5

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Kif espress f’ħafna mill-Opinjonijiet preċedenti tiegħu, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jqis li huwa kruċjali li jittejbu l-kundizzjonijiet għal funzjonament aħjar tas-swieq tal-enerġija, u li fl-istess ħin jiġu indirizzati l-manipulazzjoni tas-suq u fenomeni oħra li jfixklu s-swieq u jikkawżaw impatti negattivi fuq in-negozji, l-unitajiet domestiċi, u s-soċjetà kollha kemm hi. |
| --- | --- |

1.1.

Kif espress f’ħafna mill-Opinjonijiet preċedenti tiegħu, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jqis li huwa kruċjali li jittejbu l-kundizzjonijiet għal funzjonament aħjar tas-swieq tal-enerġija, u li fl-istess ħin jiġu indirizzati l-manipulazzjoni tas-suq u fenomeni oħra li jfixklu s-swieq u jikkawżaw impatti negattivi fuq in-negozji, l-unitajiet domestiċi, u s-soċjetà kollha kemm hi.

| 1.2. | F’dan il-kuntest, il-KESE jilqa’ l-għan bażiku tar-Regolament propost li jissaħħu l-monitoraġġ u t-trasparenza tas-swieq tal-enerġija bl-ingrossa. Madankollu, il-KESE enfasizza wkoll li kwalunkwe inizjattiva għandha tkun preċeduta minn dibattitu rigoruż u analiżi tal-impatt. |
| --- | --- |

1.2.

F’dan il-kuntest, il-KESE jilqa’ l-għan bażiku tar-Regolament propost li jissaħħu l-monitoraġġ u t-trasparenza tas-swieq tal-enerġija bl-ingrossa. Madankollu, il-KESE enfasizza wkoll li kwalunkwe inizjattiva għandha tkun preċeduta minn dibattitu rigoruż u analiżi tal-impatt.

| 1.3. | Għalhekk, il-KESE huwa diżappuntat li ma sarux konsultazzjoni sħiħa u valutazzjoni tal-impatt dwar il-proposti dwar id-disinn tas-suq tal-elettriku. Huwa tal-fehma li ma għandha ssir l-ebda riforma bl-għaġġla u li l-konsultazzjonijiet pubbliċi u l-valutazzjonijiet tal-impatt huma għodod prezzjużi fil-proċess tat-tfassil tal-liġijiet. |
| --- | --- |

1.3.

Għalhekk, il-KESE huwa diżappuntat li ma sarux konsultazzjoni sħiħa u valutazzjoni tal-impatt dwar il-proposti dwar id-disinn tas-suq tal-elettriku. Huwa tal-fehma li ma għandha ssir l-ebda riforma bl-għaġġla u li l-konsultazzjonijiet pubbliċi u l-valutazzjonijiet tal-impatt huma għodod prezzjużi fil-proċess tat-tfassil tal-liġijiet.

| 1.4. | Fid-deskrizzjoni tal-kuntest tal-politika għar-Regolament propost, il-Kummissjoni tenfasizza t-tħassib tal-konsumaturi, tal-industrija u tal-investituri dwar l-esponiment għal prezzijiet volatili fuq terminu qasir xprunati minn prezzijiet għoljin tal-gass. Madankollu, ma hemmx analiżi adegwata tal-abbuż tas-saħħa fis-suq u l-manipulazzjoni tas-suq. Fil-ġejjieni, neħtieġu monitoraġġ u analiżi kontinwi sabiex l-interventi adegwati u r-reazzjonijiet regolatorji jkunu jistgħu jsiru fil-ħin fuq bażi soda. |
| --- | --- |

1.4.

Fid-deskrizzjoni tal-kuntest tal-politika għar-Regolament propost, il-Kummissjoni tenfasizza t-tħassib tal-konsumaturi, tal-industrija u tal-investituri dwar l-esponiment għal prezzijiet volatili fuq terminu qasir xprunati minn prezzijiet għoljin tal-gass. Madankollu, ma hemmx analiżi adegwata tal-abbuż tas-saħħa fis-suq u l-manipulazzjoni tas-suq. Fil-ġejjieni, neħtieġu monitoraġġ u analiżi kontinwi sabiex l-interventi adegwati u r-reazzjonijiet regolatorji jkunu jistgħu jsiru fil-ħin fuq bażi soda.

| 1.5. | Il-KESE jenfasizza l-importanza tal-kooperazzjoni bejn l-awtoritajiet fid-detezzjoni u l-indirizzar tal-manipulazzjoni tas-suq, u japprova aktar kollaborazzjoni u kondiviżjoni tal-informazzjoni bejn l-awtoritajiet regolatorji tal-enerġija, il-kompetizzjoni u dawk finanzjarji. Fl-istess sens, il-KESE jilqa’ l-allinjament tad-definizzjonijiet ta’ informazzjoni privileġġata u ta’ manipulazzjoni tas-suq mar-regoli tas-suq finanzjarju. |
| --- | --- |

1.5.

Il-KESE jenfasizza l-importanza tal-kooperazzjoni bejn l-awtoritajiet fid-detezzjoni u l-indirizzar tal-manipulazzjoni tas-suq, u japprova aktar kollaborazzjoni u kondiviżjoni tal-informazzjoni bejn l-awtoritajiet regolatorji tal-enerġija, il-kompetizzjoni u dawk finanzjarji. Fl-istess sens, il-KESE jilqa’ l-allinjament tad-definizzjonijiet ta’ informazzjoni privileġġata u ta’ manipulazzjoni tas-suq mar-regoli tas-suq finanzjarju.

| 1.6. | Il-KESE jenfasizza wkoll l-importanza tal-kooperazzjoni bejn l-awtoritajiet nazzjonali u dawk fil-livell tal-UE. Huwa jenfasizza l-ħtieġa li tiġi żgurata diviżjoni adegwata u effiċjenti tad-dmirijiet bejn l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali u l-Aġenzija tal-Unjoni Ewropea għall-Kooperazzjoni tar-Regolaturi tal-Enerġija (ACER). It-tisħiħ tas-setgħat tal-ACER irid jirrifletti l-kapaċitajiet u l-kundizzjonijiet tagħha li fihom topera u, fl-istess ħin, il-limiti tagħha fir-rigward tal-kompetenzi nazzjonali bħar-responsabbiltà kriminali. It-tisħiħ tal-kompetenzi tal-ACER m’għandux jissostitwixxi regoli aktar ċari u armonizzati għall-monitoraġġ tas-suq tal-awtoritajiet nazzjonali. |
| --- | --- |

1.6.

Il-KESE jenfasizza wkoll l-importanza tal-kooperazzjoni bejn l-awtoritajiet nazzjonali u dawk fil-livell tal-UE. Huwa jenfasizza l-ħtieġa li tiġi żgurata diviżjoni adegwata u effiċjenti tad-dmirijiet bejn l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali u l-Aġenzija tal-Unjoni Ewropea għall-Kooperazzjoni tar-Regolaturi tal-Enerġija (ACER). It-tisħiħ tas-setgħat tal-ACER irid jirrifletti l-kapaċitajiet u l-kundizzjonijiet tagħha li fihom topera u, fl-istess ħin, il-limiti tagħha fir-rigward tal-kompetenzi nazzjonali bħar-responsabbiltà kriminali. It-tisħiħ tal-kompetenzi tal-ACER m’għandux jissostitwixxi regoli aktar ċari u armonizzati għall-monitoraġġ tas-suq tal-awtoritajiet nazzjonali.

| 1.7. | Filwaqt li jenfasizza l-importanza li tiżdied il-kwalità tad-data u t-trasparenza tal-kummerċ, il-KESE jqis li huwa importanti li jiġu ssemplifikati l-proċessi u r-rekwiżiti tad-data u tal-informazzjoni bl-għan li jiġi minimizzat il-piż amministrattiv. Huwa jirrimarka li bl-iżvilupp tas-suq, regoli ġodda m’għandhomx jiskoraġġixxu parteċipanti ġodda. Fir-rigward tar-rekwiżiti l-ġodda rigward in-negozjar algoritmiku, il-Proposta tista’ tikkontribwixxi għal kundizzjonijiet mhux ekwivalenti bejn il-parteċipanti fis-suq madwar l-UE, peress li tħalli l-perjodiċità tal-obbligi ta’ informazzjoni tiġi deċiża purament fil-livell nazzjonali. Il-Kumitat jappella għall-proporzjonalità fir-rappurtar tad-data u l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ darba biss. Ir-reviżjoni għandu jkollha l-għan li toħloq sistema trasparenti u mhux diskriminatorja, u fl-istess ħin tevita l-użu ħażin tad-data miġbura. |
| --- | --- |

1.7.

Filwaqt li jenfasizza l-importanza li tiżdied il-kwalità tad-data u t-trasparenza tal-kummerċ, il-KESE jqis li huwa importanti li jiġu ssemplifikati l-proċessi u r-rekwiżiti tad-data u tal-informazzjoni bl-għan li jiġi minimizzat il-piż amministrattiv. Huwa jirrimarka li bl-iżvilupp tas-suq, regoli ġodda m’għandhomx jiskoraġġixxu parteċipanti ġodda. Fir-rigward tar-rekwiżiti l-ġodda rigward in-negozjar algoritmiku, il-Proposta tista’ tikkontribwixxi għal kundizzjonijiet mhux ekwivalenti bejn il-parteċipanti fis-suq madwar l-UE, peress li tħalli l-perjodiċità tal-obbligi ta’ informazzjoni tiġi deċiża purament fil-livell nazzjonali. Il-Kumitat jappella għall-proporzjonalità fir-rappurtar tad-data u l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ darba biss. Ir-reviżjoni għandu jkollha l-għan li toħloq sistema trasparenti u mhux diskriminatorja, u fl-istess ħin tevita l-użu ħażin tad-data miġbura.

2.   Sfond u ġist

Sfond u ġist

| 2.1. | L-għan tal-Proposta għal Regolament (minn hawn ’il quddiem “il-Proposta”) huwa li ttejjeb il-protezzjoni tal-UE kontra l-manipulazzjoni tas-suq fis-suq tal-enerġija bl-ingrossa. Għal dan l-għan, hija tissuġġerixxi emendi għar-Regolamenti (UE) Nru 1227/2011 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (1) (ir-Regolament REMIT) u (UE) 2019/942 (2) (ir-Regolament dwar l-ACER). |
| --- | --- |

2.1.

L-għan tal-Proposta għal Regolament (minn hawn ’il quddiem “il-Proposta”) huwa li ttejjeb il-protezzjoni tal-UE kontra l-manipulazzjoni tas-suq fis-suq tal-enerġija bl-ingrossa. Għal dan l-għan, hija tissuġġerixxi emendi għar-Regolamenti (UE) Nru 1227/2011 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (1

2

| 2.2. | Il-Proposta hija parti mill-pakkett usa’ ta’ miżuri propost mill-Kummissjoni biex tirriforma d-disinn tas-suq tal-elettriku, li għandu l-għan li jaċċellera ż-żieda fl-enerġija rinnovabbli, jipproteġi lill-konsumaturi minn żidiet qawwija fil-prezzijiet u l-manipulazzjoni, u jikkontribwixxi għall-kompetittività tal-industriji. Barra minn hekk, il-Proposta għandha rabta mal-leġiżlazzjoni tas-suq finanzjarju (b’mod partikolari mar-Regolament dwar l-Abbuż tas-Suq) permezz ta’ strumenti finanzjarji bħal derivattivi tal-enerġija. |
| --- | --- |

2.2.

Il-Proposta hija parti mill-pakkett usa’ ta’ miżuri propost mill-Kummissjoni biex tirriforma d-disinn tas-suq tal-elettriku, li għandu l-għan li jaċċellera ż-żieda fl-enerġija rinnovabbli, jipproteġi lill-konsumaturi minn żidiet qawwija fil-prezzijiet u l-manipulazzjoni, u jikkontribwixxi għall-kompetittività tal-industriji. Barra minn hekk, il-Proposta għandha rabta mal-leġiżlazzjoni tas-suq finanzjarju (b’mod partikolari mar-Regolament dwar l-Abbuż tas-Suq) permezz ta’ strumenti finanzjarji bħal derivattivi tal-enerġija.

| 2.3. | Il-Proposta tistabbilixxi obbligi kemm għall-parteċipanti fis-suq kif ukoll għall-awtoritajiet. Hija tiffoka fuq proċeduri bħall-ġbir u l-ġestjoni tad-data, ir-rappurtar, il-kondiviżjoni u l-iżvelar ta’ informazzjoni, kif ukoll investigazzjonijiet u penali. Tissuġġerixxi wkoll bidliet fid-definizzjonijiet. Is-suġġerimenti ewlenin jinkludu dawn li ġejjin:






  — | Id-definizzjonijiet ta’ manipulazzjoni tas-suq u informazzjoni privileġġata huma proposti li jiġu ċċarati u aġġustati biex jiġu allinjati mar-Regolament dwar l-Abbuż tas-Suq. Id-definizzjoni ta’ prodott tas-suq bl-ingrossa tiġi estiża biex tkopri wkoll it-tqegħid ta’ ordnijiet għan-negozjar f’pajjiżi terzi li jipparteċipaw fl-akkoppjament singolu ġurnata bil-quddiem u fl-istess ġurnata tal-Unjoni li jista’ jirriżulta f’konsenja fl-Unjoni. |
| --- | --- | --- |

2.3.

Il-Proposta tistabbilixxi obbligi kemm għall-parteċipanti fis-suq kif ukoll għall-awtoritajiet. Hija tiffoka fuq proċeduri bħall-ġbir u l-ġestjoni tad-data, ir-rappurtar, il-kondiviżjoni u l-iżvelar ta’ informazzjoni, kif ukoll investigazzjonijiet u penali. Tissuġġerixxi wkoll bidliet fid-definizzjonijiet. Is-suġġerimenti ewlenin jinkludu dawn li ġejjin:

—

Id-definizzjonijiet ta’ manipulazzjoni tas-suq u informazzjoni privileġġata huma proposti li jiġu ċċarati u aġġustati biex jiġu allinjati mar-Regolament dwar l-Abbuż tas-Suq. Id-definizzjoni ta’ prodott tas-suq bl-ingrossa tiġi estiża biex tkopri wkoll it-tqegħid ta’ ordnijiet għan-negozjar f’pajjiżi terzi li jipparteċipaw fl-akkoppjament singolu ġurnata bil-quddiem u fl-istess ġurnata tal-Unjoni li jista’ jirriżulta f’konsenja fl-Unjoni.

| — | Il-ġbir tad-data jiġi estiż biex ikopri wkoll swieq ġodda tal-ibbilanċjar, kif ukoll negozjar algoritmiku. L-awtorità regolatorja nazzjonali jkollha s-setgħa li titlob lill-parteċipant fis-suq jipprovdi deskrizzjoni rigward aspetti bħall-istrateġiji ta’ negozjar algoritmiku tiegħu u l-miżuri ta’ konformità u kontroll tar-riskju. |
| --- | --- |

—

Il-ġbir tad-data jiġi estiż biex ikopri wkoll swieq ġodda tal-ibbilanċjar, kif ukoll negozjar algoritmiku. L-awtorità regolatorja nazzjonali jkollha s-setgħa li titlob lill-parteċipant fis-suq jipprovdi deskrizzjoni rigward aspetti bħall-istrateġiji ta’ negozjar algoritmiku tiegħu u l-miżuri ta’ konformità u kontroll tar-riskju.

| — | Qed jiġu proposti regoli speċifiċi għall-forniment ta’ data mill-parteċipanti fis-suq tal-LNG lill-ACER, u għall-obbligi tal-ACER li tipproduċi u tippubblika valutazzjoni tal-prezzijiet tal-LNG ta’ kuljum u parametru referenzjarju tal-prezz tal-LNG. |
| --- | --- |

—

Qed jiġu proposti regoli speċifiċi għall-forniment ta’ data mill-parteċipanti fis-suq tal-LNG lill-ACER, u għall-obbligi tal-ACER li tipproduċi u tippubblika valutazzjoni tal-prezzijiet tal-LNG ta’ kuljum u parametru referenzjarju tal-prezz tal-LNG.

| — | L-informazzjoni privileġġata għandha tiġi żvelata lill-ACER permezz ta’ Pjattaformi tal-informazzjoni privileġġata, u l-informazzjoni dwar it-tranżazzjonijiet jeħtieġ li tiġi pprovduta permezz ta’ Mekkaniżmi tar-Rappurtar Reġistrati. Kemm il-Pjattaformi tal-informazzjoni privileġġata kif ukoll il-Mekkaniżmi tar-Rappurtar Reġistrati jeħtieġ li jiġu awtorizzati mill-ACER. |
| --- | --- |

—

L-informazzjoni privileġġata għandha tiġi żvelata lill-ACER permezz ta’ Pjattaformi tal-informazzjoni privileġġata, u l-informazzjoni dwar it-tranżazzjonijiet jeħtieġ li tiġi pprovduta permezz ta’ Mekkaniżmi tar-Rappurtar Reġistrati. Kemm il-Pjattaformi tal-informazzjoni privileġġata kif ukoll il-Mekkaniżmi tar-Rappurtar Reġistrati jeħtieġ li jiġu awtorizzati mill-ACER.

| — | L-awtoritajiet nazzjonali u l-ACER ikunu obbligati jikkondividu informazzjoni dwar ksur suspettat rigward prodotti tas-suq bl-ingrossa fuq bażi regolari. Hemm bżonn ukoll ta’ kooperazzjoni bejn diversi awtoritajiet nazzjonali: ir-regolaturi tal-enerġija, l-awtoritajiet tas-swieq finanzjarji, l-awtoritajiet tal-kompetizzjoni, u l-awtoritajiet tat-taxxa. L-istess japplika għall-ACER u l-Awtorità Ewropea tat-Titoli u s-Swieq (ESMA) fil-livell tal-UE. L-awtoritajiet regolatorji nazzjonali jkunu kompetenti biex jinvestigaw kwalunkwe prodott tas-suq bl-ingrossa fis-swieq tagħhom irrispettivament minn fejn ikun residenti jew stabbilit il-parteċipant fis-suq. |
| --- | --- |

—

L-awtoritajiet nazzjonali u l-ACER ikunu obbligati jikkondividu informazzjoni dwar ksur suspettat rigward prodotti tas-suq bl-ingrossa fuq bażi regolari. Hemm bżonn ukoll ta’ kooperazzjoni bejn diversi awtoritajiet nazzjonali: ir-regolaturi tal-enerġija, l-awtoritajiet tas-swieq finanzjarji, l-awtoritajiet tal-kompetizzjoni, u l-awtoritajiet tat-taxxa. L-istess japplika għall-ACER u l-Awtorità Ewropea tat-Titoli u s-Swieq (ESMA) fil-livell tal-UE. L-awtoritajiet regolatorji nazzjonali jkunu kompetenti biex jinvestigaw kwalunkwe prodott tas-suq bl-ingrossa fis-swieq tagħhom irrispettivament minn fejn ikun residenti jew stabbilit il-parteċipant fis-suq.

| — | Ir-rwol tal-ACER huwa propost li jissaħħaħ fis-superviżjoni u l-infurzar tal-attivitajiet skont ir-Regolament REMIT. L-objettiv huwa li jiġu żgurati investigazzjonijiet adegwati ta’ ksur suspettat minn parteċipanti fis-suq stabbiliti barra mill-UE u li jiġu kkoordinati l-investigazzjonijiet speċjalment f’każijiet transfruntiera. L-ACER tingħata wkoll is-setgħa li twettaq spezzjonijiet fuq il-post, megħjuna mill-awtoritajiet regolatorji nazzjonali. |
| --- | --- |

—

Ir-rwol tal-ACER huwa propost li jissaħħaħ fis-superviżjoni u l-infurzar tal-attivitajiet skont ir-Regolament REMIT. L-objettiv huwa li jiġu żgurati investigazzjonijiet adegwati ta’ ksur suspettat minn parteċipanti fis-suq stabbiliti barra mill-UE u li jiġu kkoordinati l-investigazzjonijiet speċjalment f’każijiet transfruntiera. L-ACER tingħata wkoll is-setgħa li twettaq spezzjonijiet fuq il-post, megħjuna mill-awtoritajiet regolatorji nazzjonali.

| — | Il-Proposta tissuġġerixxi wkoll l-armonizzazzjoni tal-penali li għandhom jiġu introdotti fil-livell nazzjonali, inklużi multi armonizzati fir-rigward ta’ ksur tar-Regolament REMIT. |
| --- | --- |

—

Il-Proposta tissuġġerixxi wkoll l-armonizzazzjoni tal-penali li għandhom jiġu introdotti fil-livell nazzjonali, inklużi multi armonizzati fir-rigward ta’ ksur tar-Regolament REMIT.

3.   Kummenti ġenerali

Kummenti ġenerali

| 3.1. | Il-KESE jilqa’ l-fatt li t-talba tiegħu għar-reviżjoni tar-REMIT instemgħet mill-Kummissjoni Ewropea. Huwa jissottolinja li r-reviżjoni għandha tistabbilixxi qafas biex jittaffew ir-riskji ta’ abbuż tas-suq permezz ta’ trasparenza mtejba tas-suq u kwalità mtejba tad-data tas-suq. L-għan ġenerali għandu jkun li jittaffew l-effetti distorsivi fuq l-iffissar tal-prezzijiet minn abbuż u spekulazzjoni possibbli tas-suq. Fl-istess ħin, jeħtieġ li tingħata attenzjoni lill-effetti possibbli tal-likwidità fis-suq u l-ostakli għad-dħul fis-suq għal atturi ġodda fis-suq. Regoli ċari tas-suq huma meħtieġa iżda għandhom itejbu l-kompetizzjoni u m’għandhomx ifixkluha. Il-KESE jirrimarka li l-enerġija mhijiex komodità bħal kwalunkwe prodott ieħor: hija element essenzjali tas-sistema ekonomika u soċjali tagħna u għalhekk għandha l-karatteristiċi ta’ ben pubbliku u f’dan ir-rigward din il-komodità għandha tkun aċċessibbli għal kulħadd. |
| --- | --- |

3.1.

Il-KESE jilqa’ l-fatt li t-talba tiegħu għar-reviżjoni tar-REMIT instemgħet mill-Kummissjoni Ewropea. Huwa jissottolinja li r-reviżjoni għandha tistabbilixxi qafas biex jittaffew ir-riskji ta’ abbuż tas-suq permezz ta’ trasparenza mtejba tas-suq u kwalità mtejba tad-data tas-suq. L-għan ġenerali għandu jkun li jittaffew l-effetti distorsivi fuq l-iffissar tal-prezzijiet minn abbuż u spekulazzjoni possibbli tas-suq. Fl-istess ħin, jeħtieġ li tingħata attenzjoni lill-effetti possibbli tal-likwidità fis-suq u l-ostakli għad-dħul fis-suq għal atturi ġodda fis-suq. Regoli ċari tas-suq huma meħtieġa iżda għandhom itejbu l-kompetizzjoni u m’għandhomx ifixkluha. Il-KESE jirrimarka li l-enerġija mhijiex komodità bħal kwalunkwe prodott ieħor: hija element essenzjali tas-sistema ekonomika u soċjali tagħna u għalhekk għandha l-karatteristiċi ta’ ben pubbliku u f’dan ir-rigward din il-komodità għandha tkun aċċessibbli għal kulħadd.

| 3.2. | Diversi Stati Membri introduċew pjattaformi ta’ trasparenza tas-suq, u n-Network Ewropew tal-operaturi tas-sistemi tat-trażmissjoni (ENTSO) jopera pjattaforma Ewropea. Madankollu, l-analiżi sistematika u s-sensibilizzazzjoni pubbliku rigward id-data disponibbli fuq dawn il-pjattaformi jippermettu lill-konsumaturi u lill-atturi iżgħar fis-suq jifhmu aħjar u jirreaġixxu għall-irregolaritajiet. |
| --- | --- |

3.2.

Diversi Stati Membri introduċew pjattaformi ta’ trasparenza tas-suq, u n-Network Ewropew tal-operaturi tas-sistemi tat-trażmissjoni (ENTSO) jopera pjattaforma Ewropea. Madankollu, l-analiżi sistematika u s-sensibilizzazzjoni pubbliku rigward id-data disponibbli fuq dawn il-pjattaformi jippermettu lill-konsumaturi u lill-atturi iżgħar fis-suq jifhmu aħjar u jirreaġixxu għall-irregolaritajiet.

| 3.3. | Il-KESE jilqa’ l-objettiv bażiku tal-Proposta li tindirizza u tipproteġi kontra l-manipulazzjoni tas-swieq tal-enerġija. Għal dan l-għan, il-KESE jqis li huwa importanti li l-attivitajiet fis-suq jiġu mmonitorjati b’mod effiċjenti u trasparenti. Huwa jilqa’ l-fatt li r-reviżjoni tar-REMIT tikkompleta s-sensiela ta’ miżuri tal-UE kontra forom differenti ta’ spekulazzjoni fis-suq tal-UE, bħal dawk li jipprevjenu l-manipulazzjoni li tinvolvi n-nuqqas ta’ mili ta’ faċilitajiet għall-ħżin tal-gass. Huwa jappoġġja l-proposta li tiġi estiża d-definizzjoni ta’ prodotti tal-enerġija bl-ingrossa biex tkopri wkoll it-tqegħid ta’ ordnijiet għall-kummerċ f’pajjiżi terzi b’konsenja potenzjali fl-UE. |
| --- | --- |

3.3.

Il-KESE jilqa’ l-objettiv bażiku tal-Proposta li tindirizza u tipproteġi kontra l-manipulazzjoni tas-swieq tal-enerġija. Għal dan l-għan, il-KESE jqis li huwa importanti li l-attivitajiet fis-suq jiġu mmonitorjati b’mod effiċjenti u trasparenti. Huwa jilqa’ l-fatt li r-reviżjoni tar-REMIT tikkompleta s-sensiela ta’ miżuri tal-UE kontra forom differenti ta’ spekulazzjoni fis-suq tal-UE, bħal dawk li jipprevjenu l-manipulazzjoni li tinvolvi n-nuqqas ta’ mili ta’ faċilitajiet għall-ħżin tal-gass. Huwa jappoġġja l-proposta li tiġi estiża d-definizzjoni ta’ prodotti tal-enerġija bl-ingrossa biex tkopri wkoll it-tqegħid ta’ ordnijiet għall-kummerċ f’pajjiżi terzi b’konsenja potenzjali fl-UE.

| 3.4. | Il-KESE jenfasizza li l-ħidma u l-viġilanza jridu jsiru fil-livell nazzjonali u jħeġġeġ lill-awtoritajiet nazzjonali jikkooperaw kemm jista’ jkun mal-kontropartijiet tagħhom fl-Istati Membri u mar-regolaturi Ewropej. Huwa biss permezz ta’ dan li x-xogħol jista’ jkun effiċjenti. |
| --- | --- |

3.4.

Il-KESE jenfasizza li l-ħidma u l-viġilanza jridu jsiru fil-livell nazzjonali u jħeġġeġ lill-awtoritajiet nazzjonali jikkooperaw kemm jista’ jkun mal-kontropartijiet tagħhom fl-Istati Membri u mar-regolaturi Ewropej. Huwa biss permezz ta’ dan li x-xogħol jista’ jkun effiċjenti.

| 3.5. | Il-KESE enfasizza wkoll li kwalunkwe inizjattiva trid tkun preċeduta minn dibattitu rigoruż u analiżi tal-impatt (3). Għalkemm huwa konxju li talba bħal din kienet ittawwal il-proċedura, jenfasizza l-ħtieġa għal tfassil aħjar tal-liġijiet. Għalhekk, il-KESE huwa diżappuntat li ma sarux konsultazzjoni sħiħa u valutazzjoni tal-impatt dwar il-proposti dwar id-disinn tas-suq tal-elettriku. Huwa jieħu nota tad-dokument ta’ ħidma tal-persunal tal-Kummissjoni, iżda jirrimarka li dan it-tip ta’ dokument ma jgħaddix mill-istess proċedura bħall-valutazzjonijiet tal-impatt. F’dan ir-rigward jenfasizza li l-miżuri l-ġodda jridu jikkonformaw mal-prinċipju tal-proporzjonalità u l-atturi tas-suq m’għandhomx ikunu mgħobbija żżejjed bir-rappurtar. |
| --- | --- |

3.5.

Il-KESE enfasizza wkoll li kwalunkwe inizjattiva trid tkun preċeduta minn dibattitu rigoruż u analiżi tal-impatt (3

4.   Kummenti speċifiċi

Kummenti speċifiċi

| 4.1. | Il-KESE jilqa’ l-iżvilupp tas-sistema għall-produzzjoni u l-pubblikazzjoni ta’ valutazzjonijiet u parametri referenzjarji tal-prezzijiet tal-LNG. |
| --- | --- |

4.1.

Il-KESE jilqa’ l-iżvilupp tas-sistema għall-produzzjoni u l-pubblikazzjoni ta’ valutazzjonijiet u parametri referenzjarji tal-prezzijiet tal-LNG.

| 4.2. | Filwaqt li jenfasizza l-importanza li tiżdied il-kwalità tad-data u t-trasparenza tal-kummerċ, il-KESE jqis li huwa importanti li jiġu ssemplifikati l-proċessi u r-rekwiżiti tad-data u tal-informazzjoni bl-għan li jiġi minimizzat il-piż amministrattiv. Fir-rigward tar-rekwiżiti l-ġodda rigward in-negozjar algoritmiku, il-Proposta tista’ tikkontribwixxi għal kundizzjonijiet mhux ekwivalenti bejn il-parteċipanti fis-suq madwar l-UE, peress li tħalli l-perjodiċità tal-obbligi ta’ informazzjoni purament fil-livell nazzjonali. |
| --- | --- |

4.2.

Filwaqt li jenfasizza l-importanza li tiżdied il-kwalità tad-data u t-trasparenza tal-kummerċ, il-KESE jqis li huwa importanti li jiġu ssemplifikati l-proċessi u r-rekwiżiti tad-data u tal-informazzjoni bl-għan li jiġi minimizzat il-piż amministrattiv. Fir-rigward tar-rekwiżiti l-ġodda rigward in-negozjar algoritmiku, il-Proposta tista’ tikkontribwixxi għal kundizzjonijiet mhux ekwivalenti bejn il-parteċipanti fis-suq madwar l-UE, peress li tħalli l-perjodiċità tal-obbligi ta’ informazzjoni purament fil-livell nazzjonali.

| 4.3. | Il-KESE japprova aktar kooperazzjoni u kondiviżjoni ta’ informazzjoni bejn l-awtoritajiet li jaħdmu fl-oqsma tal-enerġija, il-kompetizzjoni u r-regolamentazzjoni finanzjarja. Fl-istess sens, il-KESE jilqa’ l-allinjament tad-definizzjonijiet ta’ informazzjoni privileġġata u ta’ manipulazzjoni tas-suq mar-regoli tas-suq finanzjarju. |
| --- | --- |

4.3.

Il-KESE japprova aktar kooperazzjoni u kondiviżjoni ta’ informazzjoni bejn l-awtoritajiet li jaħdmu fl-oqsma tal-enerġija, il-kompetizzjoni u r-regolamentazzjoni finanzjarja. Fl-istess sens, il-KESE jilqa’ l-allinjament tad-definizzjonijiet ta’ informazzjoni privileġġata u ta’ manipulazzjoni tas-suq mar-regoli tas-suq finanzjarju.

| 4.4. | Il-KESE jenfasizza wkoll l-importanza tal-kooperazzjoni bejn l-awtoritajiet nazzjonali u dawk fil-livell tal-UE. Fl-istess ħin, madankollu, huwa importanti li tiġi żgurata diviżjoni adegwata u effiċjenti tad-dmirijiet bejn l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali u l-ACER. L-espansjoni tas-setgħat ta’ kontroll tal-ACER tqajjem tħassib dwar il-kapaċità tagħha li timmaniġġja l-kompiti kollha, meta wieħed iqis l-isfidi li tiffaċċja biex timmaniġġja l-aġenda wiesgħa attwali. L-awtoritajiet nazzjonali jeħtieġ li jissaħħu u jiġu mgħammra b’regoli aktar ċari. L-ACER għandha tiffoka fuq ir-rwol tagħha bħala koordinatur. |
| --- | --- |

4.4.

Il-KESE jenfasizza wkoll l-importanza tal-kooperazzjoni bejn l-awtoritajiet nazzjonali u dawk fil-livell tal-UE. Fl-istess ħin, madankollu, huwa importanti li tiġi żgurata diviżjoni adegwata u effiċjenti tad-dmirijiet bejn l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali u l-ACER. L-espansjoni tas-setgħat ta’ kontroll tal-ACER tqajjem tħassib dwar il-kapaċità tagħha li timmaniġġja l-kompiti kollha, meta wieħed iqis l-isfidi li tiffaċċja biex timmaniġġja l-aġenda wiesgħa attwali. L-awtoritajiet nazzjonali jeħtieġ li jissaħħu u jiġu mgħammra b’regoli aktar ċari. L-ACER għandha tiffoka fuq ir-rwol tagħha bħala koordinatur.

| 4.5. | Is-setgħa li jitwettqu spezzjonijiet fuq il-post u li jinħarġu deċiżjonijiet dwar ksur tar-REMIT għandha tibqa’ fil-livell nazzjonali, peress li d-determinazzjoni tal-kundizzjonijiet tar-responsabbiltà kriminali fl-aħħar mill-aħħar hija l-kompetenza esklużiva tal-Istati Membri. |
| --- | --- |

4.5.

Is-setgħa li jitwettqu spezzjonijiet fuq il-post u li jinħarġu deċiżjonijiet dwar ksur tar-REMIT għandha tibqa’ fil-livell nazzjonali, peress li d-determinazzjoni tal-kundizzjonijiet tar-responsabbiltà kriminali fl-aħħar mill-aħħar hija l-kompetenza esklużiva tal-Istati Membri.

| 4.6. | Il-KESE jaqbel li l-penali għandhom ikunu effettivi, dissważivi u proporzjonati. F’dan il-kuntest, il-Kumitat jinnota li l-multi proposti għal entitajiet ġuridiċi u persuni fiżiċi huma f’livell għoli ħafna. |
| --- | --- |

4.6.

Il-KESE jaqbel li l-penali għandhom ikunu effettivi, dissważivi u proporzjonati. F’dan il-kuntest, il-Kumitat jinnota li l-multi proposti għal entitajiet ġuridiċi u persuni fiżiċi huma f’livell għoli ħafna.

Brussell, l-14 ta’ Ġunju 2023.

Oliver RÖPKE

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  Ir-Regolament (UE) Nru 1227/2011 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-25 ta’ Ottubru 2011 dwar l-integrità u t-trasparenza tas-swieq tal-enerġija bl-ingrossa (ĠU L 326, 8.12.2011, p. 1).

1

(2)  Ir-Regolament (UE) 2019/942 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-5 ta’ Ġunju 2019 li jistabbilixxi Aġenzija tal-Unjoni Ewropea għall-Kooperazzjoni tar-Regolaturi tal-Enerġija (ĠU L 158, 14.6.2019, p. 22).

2

(3)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Interventi fis-Suq tal-Enerġija fi żmien qasir u Titjib fuq medda itwal ta’ żmien fid-Disinn tas-Suq tal-Elettriku — pjan ta’ azzjoni” (COM(2022) 236 final) (ĠU C 75, 28.2.2023, p. 185).

3

---

| 18.8.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 293/142 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 293/142

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-approvazzjoni u s-sorveljanza tas-suq ta’ makkinarju mobbli mhux tat-triq li jiċċirkola fit-toroq pubbliċi u li jemenda r-Regolament (UE) 2019/1020”

(COM(2023) 178 final — 2023/0090 (COD))

(2023/C 293/21)

| Konsultazzjoni | Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 4.4.2023
  Parlament Ewropew, 17.4.2023 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 114 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum |
| Adozzjoni fil-plenarja | 14.6.2023 |
| Sessjoni plenarja Nru | 579 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 193/1/3 |

Konsultazzjoni

Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 4.4.2023

Parlament Ewropew, 17.4.2023

Bażi legali

Artikolu 114 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum

Adozzjoni fil-plenarja

14.6.2023

Sessjoni plenarja Nru

579

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

193/1/3

Billi l-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew jikkunsidra li l-kontenut tal-Proposta huwa sodisfaċenti u li m’hemm bżonn tal-ebda kumment min-naħa tiegħu, iddeċieda li jagħti opinjoni favorevoli għat-test propost.

Brussell, l-14 ta’ Ġunju 2023.

Oliver RÖPKE

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

| 18.8.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 293/143 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 293/143

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-istabbiliment tal-Att b’Appoġġ għall-Produzzjoni

(COM(2023) 237 final — 2023/0140 (COD))

(2023/C 293/22)

| Konsultazzjoni | Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 10.5.2023
  Parlament Ewropew, 8.5.2023 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 114 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropa |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum |
| Adozzjoni fil-plenarja | 14.6.2023 |
| Sessjoni plenarja Nru | 579 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 193/2/9 |

Konsultazzjoni

Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 10.5.2023

Parlament Ewropew, 8.5.2023

Bażi legali

Artikolu 114 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropa

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum

Adozzjoni fil-plenarja

14.6.2023

Sessjoni plenarja Nru

579

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

193/2/9

Billi l-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew jikkunsidra li l-kontenut tal-proposta huwa sodisfaċenti u li m’hemm bżonn tal-ebda kumment min-naħa tiegħu, iddeċieda li jagħti opinjoni favorevoli għat-test propost.

Brussell, l-14 ta’ Ġunju 2023.

Oliver RÖPKE

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

| 18.8.2023 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 293/144 |
| --- | --- | --- | --- |

18.8.2023

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 293/144

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (UE) 2019/833 li jistabbilixxi miżuri ta’ konservazzjoni u ta’ infurzar li japplikaw fiż-Żona Regolatorja tal-Organizzazzjoni tas-Sajd fl-Atlantiku tal-Majjistral

(COM(2023) 108 final – 2023/0056 (COD))

(2023/C 293/23)

| Relatur Ġenerali: | Stefano PALMIERI |
| --- | --- |

Relatur Ġenerali:

Stefano PALMIERI

Stefano PALMIERI

| Konsultazzjoni | Kunsill, 10.3.2023
  Parlament Ewropew, 13.3.2023 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikoli 43(2) u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent |
| Adozzjoni fil-plenarja | 15.6.2023 |
| Sessjoni plenarja Nru | 579 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 151/0/1 |

Konsultazzjoni

Kunsill, 10.3.2023

Parlament Ewropew, 13.3.2023

Bażi legali

Artikoli 43(2) u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent

Adozzjoni fil-plenarja

15.6.2023

Sessjoni plenarja Nru

579

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

151/0/1

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jtenni mill-ġdid il-fehma tiegħu dwar il-Proposta għal Regolament li qed tiġi kkunsidrata, kif iddikjarat fl-Opinjonijiet 2018/05155 (1), 2020/02842 (2), u 2022/01131 (3) tiegħu, u li l-konklużjonijiet u r-rakkomandazzjonijiet tagħhom kienu dawn li ġejjin. |
| --- | --- |

1.1.

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jtenni mill-ġdid il-fehma tiegħu dwar il-Proposta għal Regolament li qed tiġi kkunsidrata, kif iddikjarat fl-Opinjonijiet 2018/05155 (1

2

3

| 1.2. | Il-Kumitat iqis li l-miżuri ta’ konservazzjoni u ta’ infurzar adottati mill-Organizzazzjoni tas-Sajd fl-Atlantiku tal-Majjistral (NAFO) għandhom jiġu trasposti fid-dritt tal-UE, bil-għan li jiġu implimentati b’mod uniformi u effettiv fi ħdan l-UE. |
| --- | --- |

1.2.

Il-Kumitat iqis li l-miżuri ta’ konservazzjoni u ta’ infurzar adottati mill-Organizzazzjoni tas-Sajd fl-Atlantiku tal-Majjistral (NAFO) għandhom jiġu trasposti fid-dritt tal-UE, bil-għan li jiġu implimentati b’mod uniformi u effettiv fi ħdan l-UE.

| 1.3. | Madankollu, il-KESE jqis li l-Proposta mressqa ma tistabbilixxix mekkaniżmu effiċjenti għat-traspożizzjoni tal-miżuri adottati min-NAFO u ma tindirizzax il-ħtieġa li dawn jiġu aġġornati kull sena. |
| --- | --- |

1.3.

Madankollu, il-KESE jqis li l-Proposta mressqa ma tistabbilixxix mekkaniżmu effiċjenti għat-traspożizzjoni tal-miżuri adottati min-NAFO u ma tindirizzax il-ħtieġa li dawn jiġu aġġornati kull sena.

| 1.4. | Il-Kumitat huwa favur mekkaniżmu aktar effiċjenti u sempliċi, u għaldaqstant jipproponi li jiġi abbozzat regolament b’artikolu wieħed biss li jistabbilixxi li, fir-rigward tal-flotta tagħha, l-Unjoni Ewropea jeħtiġilha assolutament tapplika r-regoli adottati min-NAFO. |
| --- | --- |

1.4.

Il-Kumitat huwa favur mekkaniżmu aktar effiċjenti u sempliċi, u għaldaqstant jipproponi li jiġi abbozzat regolament b’artikolu wieħed biss li jistabbilixxi li, fir-rigward tal-flotta tagħha, l-Unjoni Ewropea jeħtiġilha assolutament tapplika r-regoli adottati min-NAFO.

| 1.5. | Il-KESE jenfasizza r-riskju li ġġib magħha l-introduzzjoni ta’ sistema tal-atti delegati li permezz tagħha l-Kummissjoni tingħata s-setgħa li tilleġiżla mingħajr ma tkun soġġetta għal proċeduri ordinarji. |
| --- | --- |

1.5.

Il-KESE jenfasizza r-riskju li ġġib magħha l-introduzzjoni ta’ sistema tal-atti delegati li permezz tagħha l-Kummissjoni tingħata s-setgħa li tilleġiżla mingħajr ma tkun soġġetta għal proċeduri ordinarji.

2.   Sinteżi tal-proposta leġiżlattiva

Sinteżi tal-proposta leġiżlattiva

| 2.1. | L-għan ewlieni tal-Proposta huwa t-traspożizzjoni fid-dritt tal-UE tal-miżuri ta’ konservazzjoni u ta’ infurzar adottati min-NAFO fil-laqgħa annwali tagħha f’Settembru 2022. |
| --- | --- |

2.1.

L-għan ewlieni tal-Proposta huwa t-traspożizzjoni fid-dritt tal-UE tal-miżuri ta’ konservazzjoni u ta’ infurzar adottati min-NAFO fil-laqgħa annwali tagħha f’Settembru 2022.

| 2.2. | Hija tinkludi emendi li jikkonċernaw dmirijiet ġodda tal-Istati Membri tal-bandiera relatati mas-sottomissjoni ta’ pjani ta’ riċerka, u rekwiżiti ta’ bastimenti għall-parteċipazzjoni f’attivitajiet ta’ riċerka; regolamentazzjoni ta’ tkarkir bi prova mal-ewwel dħul f’Diviżjoni għal vjaġġ tas-sajd; aġġustamenti għall-għeluq tar-redfish fid-Diviżjoni 3M; il-projbizzjoni tal-ħatt l-art, tat-trażbord u taż-żamma abbord tal-kelb il-baħar ta’ Greenland; u l-kontroelenkar tal-bastimenti tas-sajd illegali, mhux irrappurtat u mhux irregolat (IUU) minn organizzazzjonijiet reġjonali oħra għall-ġestjoni tas-sajd. |
| --- | --- |

2.2.

Hija tinkludi emendi li jikkonċernaw dmirijiet ġodda tal-Istati Membri tal-bandiera relatati mas-sottomissjoni ta’ pjani ta’ riċerka, u rekwiżiti ta’ bastimenti għall-parteċipazzjoni f’attivitajiet ta’ riċerka; regolamentazzjoni ta’ tkarkir bi prova mal-ewwel dħul f’Diviżjoni għal vjaġġ tas-sajd; aġġustamenti għall-għeluq tar-redfish fid-Diviżjoni 3M; il-projbizzjoni tal-ħatt l-art, tat-trażbord u taż-żamma abbord tal-kelb il-baħar ta’ Greenland; u l-kontroelenkar tal-bastimenti tas-sajd illegali, mhux irrappurtat u mhux irregolat (IUU) minn organizzazzjonijiet reġjonali oħra għall-ġestjoni tas-sajd.

| 2.3. | Il-Proposta tiddelega wkoll lill-Kummissjoni s-setgħat li temenda r-Regolament (UE) 2019/833 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (4) dwar id-dmirijiet tal-Istati Membri relatati mas-sottomissjoni tal-pjani ta’ riċerka u r-rekwiżiti tal-bastimenti biex iwettqu attivitajiet ta’ riċerka, jekk in-NAFO temenda tali miżuri fil-futur. |
| --- | --- |

2.3.

Il-Proposta tiddelega wkoll lill-Kummissjoni s-setgħat li temenda r-Regolament (UE) 2019/833 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (4

3.   Kummenti ġenerali

Kummenti ġenerali

| 3.1. | Il-KESE jqis li l-miżuri ta’ konservazzjoni u ta’ infurzar adottati fl-aħħar laqgħa annwali tan-NAFO għandhom jiġu trasposti fid-dritt tal-UE sabiex jiġi żgurat li jiġu applikati b’mod uniformi fl-UE. |
| --- | --- |

3.1.

Il-KESE jqis li l-miżuri ta’ konservazzjoni u ta’ infurzar adottati fl-aħħar laqgħa annwali tan-NAFO għandhom jiġu trasposti fid-dritt tal-UE sabiex jiġi żgurat li jiġu applikati b’mod uniformi fl-UE.

| 3.2. | Madankollu, il-Kumitat huwa tal-fehma li din il-proċedura ta’ traspożizzjoni għadha mhux ibbażata fuq mekkaniżmu effiċjenti, peress li dawn il-miżuri jinbidlu kull sena u l-proċeduri burokratiċi tal-UE jimxu bil-mod ħafna, u dan iwassal għal distakk kontinwu bejn ir-regoli adottati min-NAFO u l-leġiżlazzjoni tal-UE. |
| --- | --- |

3.2.

Madankollu, il-Kumitat huwa tal-fehma li din il-proċedura ta’ traspożizzjoni għadha mhux ibbażata fuq mekkaniżmu effiċjenti, peress li dawn il-miżuri jinbidlu kull sena u l-proċeduri burokratiċi tal-UE jimxu bil-mod ħafna, u dan iwassal għal distakk kontinwu bejn ir-regoli adottati min-NAFO u l-leġiżlazzjoni tal-UE.

| 3.3. | Il-KESE jtenni l-ħtieġa li tiġi adottata proċedura aktar effiċjenti, bħal dik proposta minnu stess fl-2019, l-2020 u l-2022, li kienet appoġġjata wkoll mill-amministrazzjonijiet tal-Istati Membri u s-setturi kkonċernati. Din il-proċedura tikkonsisti f’regolament sempliċi b’artikolu wieħed, li jinkludi l-impenn tal-Unjoni Ewropea li, fir-rigward tal-flotta tagħha, tapplika b’mod assolut ir-regoli adottati min-NAFO kull sena. Dan ir-regolament sempliċi se jkun soġġett għall-introduzzjoni ta’ klawżola li tistipula li, f’każ li kwalunkwe miżura adottata min-NAFO tkun inkompatibbli mad-dritt tal-UE, din ma tapplikax sakemm il-koleġiżlaturi jaqblu dwarha. |
| --- | --- |

3.3.

Il-KESE jtenni l-ħtieġa li tiġi adottata proċedura aktar effiċjenti, bħal dik proposta minnu stess fl-2019, l-2020 u l-2022, li kienet appoġġjata wkoll mill-amministrazzjonijiet tal-Istati Membri u s-setturi kkonċernati. Din il-proċedura tikkonsisti f’regolament sempliċi b’artikolu wieħed, li jinkludi l-impenn tal-Unjoni Ewropea li, fir-rigward tal-flotta tagħha, tapplika b’mod assolut ir-regoli adottati min-NAFO kull sena. Dan ir-regolament sempliċi se jkun soġġett għall-introduzzjoni ta’ klawżola li tistipula li, f’każ li kwalunkwe miżura adottata min-NAFO tkun inkompatibbli mad-dritt tal-UE, din ma tapplikax sakemm il-koleġiżlaturi jaqblu dwarha.

| 3.4. | Il-Kumitat jerġa’ jwissi li jekk inkomplu għaddejjin b’dan ir-Regolament, jistgħu jinħolqu regoli konfliġġenti, jew tal-inqas perjodi ta’ inċertezza legali għall-amministrazzjonijiet u n-negozji stess, li ma jkunux jafu jekk għandhomx jikkonformaw mar-regoli preċedenti, li jkunu għadhom fis-seħħ fl-UE, jew mar-regoli l-ġodda. Dan joħloq ukoll distorsjonijiet fl-applikazzjoni tal-miżuri fir-rigward ta’ flotot mhux tal-UE. |
| --- | --- |

3.4.

Il-Kumitat jerġa’ jwissi li jekk inkomplu għaddejjin b’dan ir-Regolament, jistgħu jinħolqu regoli konfliġġenti, jew tal-inqas perjodi ta’ inċertezza legali għall-amministrazzjonijiet u n-negozji stess, li ma jkunux jafu jekk għandhomx jikkonformaw mar-regoli preċedenti, li jkunu għadhom fis-seħħ fl-UE, jew mar-regoli l-ġodda. Dan joħloq ukoll distorsjonijiet fl-applikazzjoni tal-miżuri fir-rigward ta’ flotot mhux tal-UE.

| 3.5. | Il-KESE jemmen li l-unika ħaġa li ser tiffaċilita l-introduzzjoni tas-sistema tal-atti delegati hija li l-Kummissjoni tistabbilixxi regoli mingħajr il-ħtieġa li tkun soġġetta għal proċeduri ordinarji. |
| --- | --- |

3.5.

Il-KESE jemmen li l-unika ħaġa li ser tiffaċilita l-introduzzjoni tas-sistema tal-atti delegati hija li l-Kummissjoni tistabbilixxi regoli mingħajr il-ħtieġa li tkun soġġetta għal proċeduri ordinarji.

4.   Kummenti speċifiċi

Kummenti speċifiċi

| 4.1. | Il-KESE jirrikonoxxi r-rwol importanti li l-bastimenti tar-riċerka jaqdu fil-monitoraġġ u l-valutazzjoni tal-istatus ambjentali tal-baħar, b’mod partikolari fir-rigward tas-sajd. Il-karatterizzazzjoni preċiża tal-komunitajiet ekoloġiċi fir-rigward tal-bijodiversità u l-istruttura tax-xibka alimentari tagħhom hija essenzjali għall-konservazzjoni. Ir-rikkezza lokali tista’ turi bidliet statistikament sinifikanti u dipendenti mill-istaġun fil-qbid tal-ħut li mhux neċessarjament jirriflettu l-bidliet osservati fil-bijodiversità u l-karatteristiċi funzjonali tal-għalf (5). |
| --- | --- |

4.1.

Il-KESE jirrikonoxxi r-rwol importanti li l-bastimenti tar-riċerka jaqdu fil-monitoraġġ u l-valutazzjoni tal-istatus ambjentali tal-baħar, b’mod partikolari fir-rigward tas-sajd. Il-karatterizzazzjoni preċiża tal-komunitajiet ekoloġiċi fir-rigward tal-bijodiversità u l-istruttura tax-xibka alimentari tagħhom hija essenzjali għall-konservazzjoni. Ir-rikkezza lokali tista’ turi bidliet statistikament sinifikanti u dipendenti mill-istaġun fil-qbid tal-ħut li mhux neċessarjament jirriflettu l-bidliet osservati fil-bijodiversità u l-karatteristiċi funzjonali tal-għalf (5

| 4.2. | Reċentement, il-komunità xjentifika introduċiet approċċ innovattiv għall-monitoraġġ u l-valutazzjoni tal-istatus tal-ekosistema tal-baħar, inkluż permezz tal-analiżi u l-immudellar tad-DNA ambjentali (eDNA). Dan l-approċċ jintroduċi tekniki u kunċetti li jistgħu jappoġġjaw il-governanza u l-ġestjoni effettivi tas-sajd (6). Il-KESE jirrikonoxxi li l-eDNA hija data komplementari li tipprovdi informazzjoni utli dwar l-istatus tax-xibka trofika u l-ekosistema tal-baħar. Peress li xi bastimenti tar-riċerka jiġbru l-eDNA matul il-kampanji ta’ osservazzjoni tagħhom, il-KESE jitlob li l-ġbir u l-ħżin tal-eDNA jitqiesu bħala data siewja li għandha tiġi integrata fil-qbid tal-ħut. |
| --- | --- |

4.2.

Reċentement, il-komunità xjentifika introduċiet approċċ innovattiv għall-monitoraġġ u l-valutazzjoni tal-istatus tal-ekosistema tal-baħar, inkluż permezz tal-analiżi u l-immudellar tad-DNA ambjentali (eDNA). Dan l-approċċ jintroduċi tekniki u kunċetti li jistgħu jappoġġjaw il-governanza u l-ġestjoni effettivi tas-sajd (6

| 4.3. | Il-biċċa l-kbira tal-pajjiżi jikkonformaw mal-pilastri tal-Protokoll ta’ Nagoya, li daħal fis-seħħ fit-12 ta’ Ottubru 2014 u joriġina mill-Konvenzjoni dwar id-Diversità Bijoloġika. Skont dan il-Protokoll, l-attivitajiet ta’ riċerka u żvilupp iridu jitwettqu f’konformità ma’ kwalunkwe regolament applikabbli dwar l-aċċess u l-qsim tal-benefiċċji (ABS) u jridu jkunu traċċabbli. Fejn applikabbli, il-proċeduri kollha meħtieġa tal-ABS iridu jkunu twettqu mal-awtoritajiet kompetenti qabel l-implimentazzjoni ta’ kwalunkwe programm ta’ riċerka li jeħtieġ l-użu u t-trasferiment ta’ riżorsi ġenetiċi, irrispettivament mill-pajjiż fornitur. Il-maġġoranza tal-pajjiżi ffirmaw il-Protokoll ta’ Nagoya, u wħud għadhom iridu jirratifikawh (7). |
| --- | --- |

4.3.

Il-biċċa l-kbira tal-pajjiżi jikkonformaw mal-pilastri tal-Protokoll ta’ Nagoya, li daħal fis-seħħ fit-12 ta’ Ottubru 2014 u joriġina mill-Konvenzjoni dwar id-Diversità Bijoloġika. Skont dan il-Protokoll, l-attivitajiet ta’ riċerka u żvilupp iridu jitwettqu f’konformità ma’ kwalunkwe regolament applikabbli dwar l-aċċess u l-qsim tal-benefiċċji (ABS) u jridu jkunu traċċabbli. Fejn applikabbli, il-proċeduri kollha meħtieġa tal-ABS iridu jkunu twettqu mal-awtoritajiet kompetenti qabel l-implimentazzjoni ta’ kwalunkwe programm ta’ riċerka li jeħtieġ l-użu u t-trasferiment ta’ riżorsi ġenetiċi, irrispettivament mill-pajjiż fornitur. Il-maġġoranza tal-pajjiżi ffirmaw il-Protokoll ta’ Nagoya, u wħud għadhom iridu jirratifikawh (7

| 4.4. | Il-Proposta tintroduċi obbligi għall-operaturi tal-bastimenti tar-riċerka biex jipprovdu ċerta data mitluba, li jistgħu ma jkunux adatti f’każijiet meta fatturi esterni (eż. kundizzjonijiet tat-temp, informazzjoni speċifika mis-satelliti dwar id-distribuzzjoni tan-nutrijenti) jimponu bidliet rapidi fil-kampanji ta’ osservazzjoni. Xi talbiet, eż. il-ħtieġa li jkun hemm osservatur b’biżżejjed għarfien espert abbord u l-obbligu li l-bastimenti jibdlu l-pożizzjoni f’każ ta’ qbid aċċessorju, jistgħu wkoll jagħmlu l-proċess inqas effettiv fl-appoġġ għall-konservazzjoni u l-ġestjoni ta’ ekosistemi tal-baħar b’saħħithom u produttivi, speċjalment jekk l-informazzjoni miġbura ma tiġix ikkomunikata lill-komunità usa’. |
| --- | --- |

4.4.

Il-Proposta tintroduċi obbligi għall-operaturi tal-bastimenti tar-riċerka biex jipprovdu ċerta data mitluba, li jistgħu ma jkunux adatti f’każijiet meta fatturi esterni (eż. kundizzjonijiet tat-temp, informazzjoni speċifika mis-satelliti dwar id-distribuzzjoni tan-nutrijenti) jimponu bidliet rapidi fil-kampanji ta’ osservazzjoni. Xi talbiet, eż. il-ħtieġa li jkun hemm osservatur b’biżżejjed għarfien espert abbord u l-obbligu li l-bastimenti jibdlu l-pożizzjoni f’każ ta’ qbid aċċessorju, jistgħu wkoll jagħmlu l-proċess inqas effettiv fl-appoġġ għall-konservazzjoni u l-ġestjoni ta’ ekosistemi tal-baħar b’saħħithom u produttivi, speċjalment jekk l-informazzjoni miġbura ma tiġix ikkomunikata lill-komunità usa’.

| 4.5. | Minħabba d-diffikultà fl-adattament tal-proċess operattiv għar-rekwiżiti leġiżlattivi, u viċi versa, il-KESE jilqa’ approċċ aktar prammatiku bbażat fuq iċ-ċirkolazzjoni trasparenti tal-informazzjoni. F’dan il-kuntest, il-KESE jipproponi li tiġi introdotta pubblikazzjoni ex post tal-curricula vitae tal-esperti identifikati bħala osservaturi kompetenti, u rapport qasir li jiddeskrivi r-raġunament u d-dettalji għall-bidla tal-pożizzjoni fil-każ ta’ qabdiet aċċessorji. Il-fatt li din l-informazzjoni issir disponibbli għall-pubbliku jista’ jippromovi l-kondiviżjoni tal-aħjar prattiki u jtejjeb ir-reputazzjoni tal-partijiet ikkonċernati involuti. |
| --- | --- |

4.5.

Minħabba d-diffikultà fl-adattament tal-proċess operattiv għar-rekwiżiti leġiżlattivi, u viċi versa, il-KESE jilqa’ approċċ aktar prammatiku bbażat fuq iċ-ċirkolazzjoni trasparenti tal-informazzjoni. F’dan il-kuntest, il-KESE jipproponi li tiġi introdotta pubblikazzjoni ex post tal-curricula vitae tal-esperti identifikati bħala osservaturi kompetenti, u rapport qasir li jiddeskrivi r-raġunament u d-dettalji għall-bidla tal-pożizzjoni fil-każ ta’ qabdiet aċċessorji. Il-fatt li din l-informazzjoni issir disponibbli għall-pubbliku jista’ jippromovi l-kondiviżjoni tal-aħjar prattiki u jtejjeb ir-reputazzjoni tal-partijiet ikkonċernati involuti.

Brussell, il-15 ta’ Ġunju 2023.

Oliver RÖPKE

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

---

(1)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi l-miżuri ta’ konservazzjoni u ta’ kontroll li japplikaw fiż-Żona Regolatorja tal-Organizzazzjoni tas-Sajd fl-Atlantiku tal-Majjistral u li jħassar ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2115/2005 u r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1386/2007 (COM(2018) 577 final — 2018/0304 (COD)) (ĠU C 159, 10.5.2019, p. 60).

1

(COM(2018) 577 final — 2018/0304 (COD))

(2)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (UE) 2019/833 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-20 ta’ Mejju 2019 li jistabbilixxi miżuri ta’ konservazzjoni u ta’ infurzar li japplikaw fiż-Żona Regolatorja tal-Organizzazzjoni tas-Sajd fl-Atlantiku tal-Majjistral”
  [COM(2020) 215 final – 2020/95(COD)] (ĠU C 429, 11.12.2020, p. 279).

2

[COM(2020) 215 final – 2020/95(COD)]

(3)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (UE) 2019/833 li jistabbilixxi miżuri ta’ konservazzjoni u ta’ infurzar li japplikaw fiż-Żona Regolatorja tal-Organizzazzjoni tas-Sajd fl-Atlantiku tal-Majjistral” (COM(2022) 51 final — 2022/0035(COD)) (ĠU C 290, 29.7.2022, p. 149).

3

(4)  Ir-Regolament (UE) 2019/833 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-20 ta' Mejju 2019 li jistabbilixxi miżuri ta' konservazzjoni u ta' infurzar li japplikaw fiż-Żona Regolatorja tal-Organizzazzjoni tas-Sajd fl-Atlantiku tal-Majjistral, li jemenda r-Regolament (UE) 2016/1627 u li jħassar ir-Regolamenti tal-Kunsill (KE) Nru 2115/2005 u (KE) Nru 1386/2007 (ĠU L 141, 28.5.2019, p. 1).

4

(5)  Blackman et al., Communications Biology (2022) 5:259, mhux disponibbli bil-Malti.

5

(6)  Gilbey et al., Marine Policy (2022), 124, 104331, mhux disponibbli bil-Malti.

6

(7)  https://www.cbd.int/abs/nagoya-protocol/signatories/.

7

---