# Dziennik Urzędowy C 213/2018

| | ISSN 1977-1002 |
| --- | --- |
| Dziennik Urzędowy
  Unii Europejskiej | C 213 |
| | |
| Wydanie polskie | Informacje i zawiadomienia | Rocznik 6118 czerwca 2018 |

ISSN 1977-1002

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 213

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Rocznik 6118 czerwca 2018

---

| Spis treśći | Strona |
| --- | --- |
| | IV   Informacje |
| | INFORMACJE INSTYTUCJI, ORGANÓW I JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH UNII EUROPEJSKIEJ |
| | Komisja Europejska |
| 2018/C 213/01 | Zawiadomienie Komisji Wytyczne dotyczące wymogów w odniesieniu do energetyki wodnej w związku z unijnymi przepisami dotyczącymi ochrony przyrody | 1 |
| 2018/C 213/02 | Zawiadomienie Komisji Infrastruktura przesyłu energii i prawodawstwo UE w dziedzinie ochrony przyrody | 62 |

Spis treśći

Strona

IV   Informacje

INFORMACJE INSTYTUCJI, ORGANÓW I JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH UNII EUROPEJSKIEJ

Komisja Europejska

2018/C 213/01

Zawiadomienie Komisji Wytyczne dotyczące wymogów w odniesieniu do energetyki wodnej w związku z unijnymi przepisami dotyczącymi ochrony przyrody

1

2018/C 213/02

Zawiadomienie Komisji Infrastruktura przesyłu energii i prawodawstwo UE w dziedzinie ochrony przyrody

62

---

| PL | |
| --- | --- |

PL

---

IV Informacje

INFORMACJE INSTYTUCJI, ORGANÓW I JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH UNII EUROPEJSKIEJ

Komisja Europejska

| 18.6.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 213/1 |
| --- | --- | --- | --- |

18.6.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 213/1

---

Zawiadomienie Komisji „Wytyczne dotyczące wymogów w odniesieniu do energetyki wodnej w związku z unijnymi przepisami dotyczącymi ochrony przyrody”

(2018/C 213/01)

Niniejszy dokument odzwierciedla opinię Komisji Europejskiej i nie ma charakteru wiążącego.

Komisja Europejska, maj 2018

Nr katalogowy ...

Powielanie dozwolone pod warunkiem podania źródła.

Niniejszy dokument został przygotowany przy pomocy N2K GROUP EEIG – Ecosystems LTD w Brukseli oraz Beleco w Republice Czeskiej.

SPIS TREŚCI

| Cel dokumentu | 3 |
| --- | --- |

| 1. | Przegląd polityki i ram legislacyjnych UE | 4 |
| --- | --- | --- |

1.

| 1.1. | Dyrektywy ptasia i siedliskowa | 4 |
| --- | --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Ramowa dyrektywa wodna | 6 |
| --- | --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Koordynacja ramowej dyrektywy wodnej z dyrektywami dotyczącymi ochrony przyrody | 6 |
| --- | --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Dyrektywa powodziowa | 8 |
| --- | --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Dyrektywy SOOŚ i OOŚ | 9 |
| --- | --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Związek między SOOŚ, OOŚ i art. 6 | 10 |
| --- | --- | --- |

1.6.

| 2. | Ekosystemy słodkowodne i energetyka wodna w UE | 10 |
| --- | --- | --- |

2.

| 2.1. | Stan ekosystemów rzek i jezior w UE | 10 |
| --- | --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Niekorzystne wpływy i zagrożenia w odniesieniu do europejskich ekosystemów słodkowodnych | 12 |
| --- | --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Oddziaływanie energetyki wodnej na ekosystemy słodkowodne | 14 |
| --- | --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Oddziaływanie kumulatywne | 19 |
| --- | --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Rozróżnienie między oddziaływaniem istotnym a nieistotnym | 21 |
| --- | --- | --- |

2.5.

| 3. | Przykłady dobrych praktyk w zakresie łagodzenia oddziaływania i stosowania środków odbudowy środowiska w dziedzinie energetyki wodnej | 23 |
| --- | --- | --- |

3.

| 3.1. | Dążenie do najlepszych możliwych warunków ekologicznych rzek w kontekście energetyki wodnej | 23 |
| --- | --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Postępowanie w przypadku istniejących elektrowni wodnych oddziałujących negatywnie na obszar Natura 2000 | 24 |
| --- | --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Wprowadzenie środków ekologicznych i środków odbudowy | 25 |
| --- | --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Przykłady dobrych praktyk w zakresie odbudowy środowiska | 29 |
| --- | --- | --- |

3.4.

| 4. | Dobre praktyki w stosowaniu zintegrowanego podejścia do planowania w odniesieniu do elektrowni wodnych | 36 |
| --- | --- | --- |

4.

| 4.1. | Korzyści zintegrowanego planowania | 36 |
| --- | --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Zintegrowane plany krajowe i regionalne | 40 |
| --- | --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Wrażliwość i podział na strefy dzikiej fauny i flory | 41 |
| --- | --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Konsultacja na wczesnym etapie | 44 |
| --- | --- | --- |

4.4.

| 5. | Procedura oceny na podstawie dyrektywy siedliskowej | 46 |
| --- | --- | --- |

5.

| 5.1. | Wprowadzenie | 46 |
| --- | --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Kiedy jest wymagana procedura z art. 6 | 46 |
| --- | --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Szczegółowa procedura przeprowadzania odpowiednich ocen | 47 |
| --- | --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Wyjątki zgodnie z art. 6 ust. 4 | 57 |
| --- | --- | --- |

5.4.

| Skróty | 61 |
| --- | --- |

CEL DOKUMENTU

Niniejszy dokument zawiera wytyczne i przedstawia szereg praktycznych studiów przypadków dotyczących sposobu, w jaki można eksploatować elektrownie wodne zgodnie z wymogami dyrektyw siedliskowej i ptasiej. Przeanalizowano w nim rodzaje oddziaływań, które mogą wystąpić w związku z działalnością związaną z wykorzystywaniem energii wodnej oraz przedstawiono na przykładach szeregu praktycznych doświadczeń, w jaki sposób można uniknąć wpływu elektrowni wodnych lub co najmniej minimalizować go w różnych warunkach.

Mówiąc bardziej ogólnie, celem niniejszego dokumentu jest odegranie roli środka wspierającego synergie między polityką i praktykami UE w odniesieniu do energii, przyrody i wody w celu osiągnięcia celów UE w bardziej skoordynowany i w miarę możliwości wzajemne uzupełniający się sposób.

Rozdział 1 zawiera przegląd polityki UE i ram legislacyjnych, w kontekście których elektrownie wodne mają być eksploatowane w Europie. Krótko podsumowano w nim główne postanowienia dyrektyw siedliskowej i ptasiej, podobnie jak ich związek z ramową dyrektywą wodną oraz dyrektywami OOŚ i SOOŚ.

W rozdziale 2 omówiono ogólnie zły stan ekosystemów rzek i jezior w UE, a także dotyczące ich główne niekorzystne oddziaływania i zagrożenia, a następnie przeanalizowano zakres, w jakim elektrownie wodne mogą wpływać na ekosystemy słodkowodne, podkreślając w szczególności znaczenie potencjalnego kumulatywnego oddziaływania.

Przetrwanie znacznej liczby gatunków dzikiej fauny i flory w Europie, w tym około 400 gatunków słodkowodnych chronionych na mocy dyrektyw ptasiej i siedliskowej, zależy od stanu ekosystemów rzek i jezior. Obecnie jednak ekosystemy większości europejskich rzek są w bardzo wysokim stopniu zdegradowane i obciążone skutkami rozmaitych rodzajów działalności społeczno-ekonomicznej (w tym elektrowni wodnych).

Z najnowszych sprawozdań na temat stanu środowiska (1) jasno wynika, że wciąż wiele jeszcze pozostaje do zrobienia, aby osiągnąć cele ramowej dyrektywy wodnej i dwóch dyrektyw dotyczących ochrony przyrody. Mogą one zostać osiągnięte tylko wtedy, gdy za priorytetowe zostanie uznane nie tylko zapobieganie dalszemu pogarszaniu się stanu naszych rzek, ale również aktywne przywracanie ich stanu ekologicznego i usunięcie lub co najmniej znaczne ograniczenie niekorzystnych oddziaływań i zagrożeń, które ich dotyczą.

W rozdziale 3 przedstawiono sposoby, w jakie można to osiągnąć oraz zilustrowano je przykładami dobrych praktyk odbudowy środowiska z całej UE.

W rozdziale 4 szczególną uwagę zwrócono na potrzebę planowania strategicznego i projektowania bardziej zintegrowanych planów i przedsięwzięć dotyczących elektrowni wodnych, które uwzględniają wymagania ekologiczne rzeki na wczesnym etapie procesu planowania i każdorazowo, gdy jest możliwe, obejmują również działania mające na celu poprawę stanu ekologicznego rzeki.

W dalszej części dokumentu (rozdział 5) szczegółowo opisano procedurę postępowania przy dokonywaniu odpowiedniej oceny planu lub przedsięwzięcia związanego z elektrownią wodną zgodnie z art. 6 dyrektywy siedliskowej. Przedstawiono wyjaśnienie niektórych kluczowych aspektów procesu zatwierdzania oraz jego związku z innymi unijnymi procedurami oceny oddziaływania na środowisko. Doświadczenie wielokrotnie wykazało, że problemy z procesem zatwierdzania, o którym mowa w art. 6, są często powodowane niską jakością ocen i niepełnymi odpowiednimi ocenami.

Niniejsze wytyczne są przeznaczone głównie dla właściwych organów, inwestorów i doradców. Mogą również zainteresować organizacje pozarządowe i inne zainteresowane strony, które działają w sektorze elektrowni wodnych. Niniejszy dokument został stworzony w porozumieniu z organami państw członkowskich, a także z szeregiem kluczowych zainteresowanych stron oraz grup interesów, z których wszystkie dostarczyły cennych informacji zwrotnych na temat różnych projektów.

Niniejszy dokument ma być związany tekstem dyrektyw ptasiej i siedliskowej i wierny ich brzmieniu oraz ogólniejszym zasadom, na których opiera się polityka UE w dziedzinie środowiska i energii wodnej. Procedury dobrych praktyk i proponowane metody nie mają charakteru nakazowego; mają raczej na celu przedstawienie przydatnych porad, pomysłów i sugestii będących efektem rozmów z przedstawicielami przemysłu, organami krajowymi i międzynarodowymi, organizacjami pozarządowymi, specjalistami naukowymi i innymi zainteresowanymi stronami.

Niniejszy dokument odzwierciedla bowiem wyłącznie opinie Komisji i nie ma prawnie wiążącego charakteru. Dokonanie ostatecznej wykładni dyrektyw UE należy do Trybunału Sprawiedliwości. W uzasadnionych przypadkach uwzględniono istniejące orzecznictwo europejskie. Niniejsze wytyczne najlepiej jest zatem czytać w połączeniu z istniejącymi ogólnymi wytycznymi i odpowiednimi orzeczeniami Trybunału Sprawiedliwości w sprawie wspomnianych dwóch dyrektyw (2).

1.   POLITYKA I RAMY LEGISLACYJNE UE

Elektrownie wodne odgrywają kluczową rolę we wdrażaniu dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii (3) i przyczyniają się do realizacji celów UE dotyczących energii na lata 2020–2030. Podobnie jak w przypadku wszystkich innych działań związanych z wodą, elektrownie wodne muszą spełniać wymogi prawa ochrony środowiska UE, wprowadzonego w celu ochrony i odtwarzania europejskich rzek i jezior. Przedmiotowe wymogi prawne są określone w ramowej dyrektywie wodnej, dyrektywie powodziowej, dyrektywach ptasiej i siedliskowej oraz w dyrektywach dotyczących oceny środowiska (dyrektywie w sprawie ocen oddziaływania na środowisko – OOŚ oraz dyrektywie w sprawie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko – SOOŚ).

W niniejszym rozdziale przedstawiono niektóre z najważniejszych postanowień tych przepisów UE, które są istotne z punktu widzenia elektrowni wodnych. W szczególności dotyczy to dwóch dyrektyw w sprawie ochrony przyrody, ponieważ jest to główny temat niniejszego dokumentu.

1.1.   Dyrektywy ptasia i siedliskowa

Europejskie rzeki są ważnym źródłem różnorodności biologicznej i ważną częścią naszego bogatego dziedzictwa naturalnego. Na przestrzeni dziesięcioleci uległy one jednak poważnym zmianom. Zmniejszyło to ich odporność i zdolność zapewnienia bytu przyrodzie i dzikiej faunie i florze. Większość rzek jest teraz zdegradowana i wymaga odtworzenia.

Uznając alarmującą utratę różnorodności biologicznej w Europie, szefowie państw lub rządów UE postawili sobie ambitny cel powstrzymania i odwrócenia procesów tej utraty do 2020 r. W maju 2011 r. Komisja przyjęła unijną strategię ochrony różnorodności biologicznej na okres do 2020 r. (4) określającą ramy polityczne dla osiągnięcia tego celu. W kwietniu 2017 r. Komisja uruchomiła nowy plan działania (5) mający na celu szybką poprawę praktycznego wykonania dyrektyw siedliskowej i ptasiej oraz przyspieszenie postępów w realizacji celu UE na 2020 r., jakim jest powstrzymanie i odwrócenie utraty różnorodności biologicznej i usług ekosystemowych.

Dyrektywa ptasia oraz dyrektywa siedliskowa są kamieniami węgielnymi unijnej polityki w zakresie ochrony przyrody i różnorodności biologicznej. Umożliwiają one wszystkim państwom członkowskim UE współpracę w obrębie wspólnych ram prawnych, aby zachować najbardziej zagrożone, podatne na zagrożenia i wartościowe gatunki i siedliska Europy w całym zasięgu ich naturalnego występowania w UE, niezależnie od granic politycznych lub administracyjnych.

Ogólnym celem obu dyrektyw jest zapewnienie, aby gatunki i typy siedlisk, które są objęte ochroną, były utrzymywane we właściwym stanie ochrony i przywrócone do takiego stanu (6)
  w zasięgu ich naturalnego występowania w UE.

Cel ten został określony w sposób pozytywny jako ukierunkowany na korzystną sytuację, do której należy doprowadzić i którą należy utrzymać. W związku z tym wykracza on poza podstawowy wymóg uniknięcia pogorszenia stanu.

| Definicja właściwego stanu ochrony zgodnie z dyrektywą siedliskową

  Artykuł 1

  Stan ochrony siedliska przyrodniczego oznacza sumę oddziaływań na siedlisko przyrodnicze oraz na jego typowe gatunki, które mogą mieć wpływ na jego długofalowe naturalne rozmieszczenie, strukturę i funkcje oraz na długoterminowe przetrwanie jego typowych gatunków w obrębie terytorium UE.
  Stan ochrony siedliska przyrodniczego zostanie uznany za „właściwy”, jeśli:






  — | jego naturalny zasięg i obszary mieszczące się w obrębie tego zasięgu są stałe lub się powiększają, oraz |
| --- | --- |

Definicja właściwego stanu ochrony zgodnie z dyrektywą siedliskową

Artykuł 1

Stan ochrony siedliska przyrodniczego oznacza sumę oddziaływań na siedlisko przyrodnicze oraz na jego typowe gatunki, które mogą mieć wpływ na jego długofalowe naturalne rozmieszczenie, strukturę i funkcje oraz na długoterminowe przetrwanie jego typowych gatunków w obrębie terytorium UE.

Stan ochrony siedliska przyrodniczego zostanie uznany za „właściwy”, jeśli:

—

jego naturalny zasięg i obszary mieszczące się w obrębie tego zasięgu są stałe lub się powiększają, oraz

| — | szczególna struktura i funkcje konieczne do jego długotrwałego zachowania istnieją i prawdopodobnie będą istnieć w dającej się przewidzieć przyszłości, oraz |
| --- | --- |

—

szczególna struktura i funkcje konieczne do jego długotrwałego zachowania istnieją i prawdopodobnie będą istnieć w dającej się przewidzieć przyszłości, oraz

| — | stan ochrony jego typowych gatunków jest właściwy. |
| --- | --- |

—

stan ochrony jego typowych gatunków jest właściwy.

Stan ochrony gatunków oznacza sumę oddziaływań na te gatunki, mogących mieć wpływ na ich długofalowe rozmieszczenie i obfitość ich populacji w obrębie terytorium UE.

Stan ochrony gatunków zostanie uznany za „właściwy”, jeśli:

| — | dane o dynamice liczebności populacji rozpatrywanych gatunków wskazują, że same utrzymują się w skali długoterminowej jako trwały składnik swoich siedlisk przyrodniczych, oraz |
| --- | --- |

—

dane o dynamice liczebności populacji rozpatrywanych gatunków wskazują, że same utrzymują się w skali długoterminowej jako trwały składnik swoich siedlisk przyrodniczych, oraz

| — | naturalny zasięg gatunków nie zmniejsza się ani nie ulegnie zmniejszeniu w dającej się przewidzieć przyszłości, oraz |
| --- | --- |

—

naturalny zasięg gatunków nie zmniejsza się ani nie ulegnie zmniejszeniu w dającej się przewidzieć przyszłości, oraz

| — | istnieje i prawdopodobnie będzie istnieć siedlisko wystarczająco duże, aby utrzymać swoje populacje przez dłuższy czas. |
| --- | --- |

—

istnieje i prawdopodobnie będzie istnieć siedlisko wystarczająco duże, aby utrzymać swoje populacje przez dłuższy czas.

Aby osiągnąć ten cel, unijne dyrektywy dotyczące ochrony przyrody zobowiązują państwa członkowskie do wdrożenia w szczególności dwóch głównych rodzajów środków:

| — | Wyznaczania i ochrony kluczowych obszarów na potrzeby ochrony typów gatunków i siedlisk wymienionych w załączniku I i II do dyrektywy siedliskowej oraz w załączniku I dyrektywy ptasiej, a także ochrony wszystkich regularnie występujących ptaków migrujących. Obszary te tworzą ogólnounijną sieć Natura 2000, która obecnie obejmuje ponad 27 500 obszarów. Ekosystemy jezior i rzek zajmują około 4 % całkowitej powierzchni obszarów Natura 2000 (Europejska Agencja Środowiska, 2010 r., w odniesieniu do UE-27). |
| --- | --- |

—

Wyznaczania i ochrony kluczowych obszarów na potrzeby ochrony typów gatunków i siedlisk wymienionych w załączniku I i II do dyrektywy siedliskowej oraz w załączniku I dyrektywy ptasiej, a także ochrony wszystkich regularnie występujących ptaków migrujących. Obszary te tworzą ogólnounijną sieć Natura 2000, która obecnie obejmuje ponad 27 500 obszarów. Ekosystemy jezior i rzek zajmują około 4 % całkowitej powierzchni obszarów Natura 2000 (Europejska Agencja Środowiska, 2010 r., w odniesieniu do UE-27).

| — | Ustanowienia systemu ochrony gatunków w odniesieniu do wszystkich europejskich gatunków dzikich ptaków i innych gatunków wymienionych w załączniku IV do dyrektywy siedliskowej. Środki te obowiązują na całym obszarze naturalnego występowania gatunków na terenie UE, tj. zarówno na obszarach chronionych, takich jak obszary Natura 2000, jak i poza ich obrębem. |
| --- | --- |

—

Ustanowienia systemu ochrony gatunków w odniesieniu do wszystkich europejskich gatunków dzikich ptaków i innych gatunków wymienionych w załączniku IV do dyrektywy siedliskowej. Środki te obowiązują na całym obszarze naturalnego występowania gatunków na terenie UE, tj. zarówno na obszarach chronionych, takich jak obszary Natura 2000, jak i poza ich obrębem.

Przepisy dotyczące ochrony obszarów Natura 2000

Ochrona obszarów Natura 2000 i zarządzanie nimi są regulowane przepisami art. 6 dyrektywy siedliskowej, w których określa się również związek między ochroną obszaru a innymi rodzajami zagospodarowania terenu, takimi jak elektrownie wodne, na danym obszarze i wokół niego (7).

W art. 6 wyróżniono dwa rodzaje działań:

| — | Pierwszy z nich dotyczy zarządzania ochroną wszystkich obszarów Natura 2000 i ustalania celów ochrony tych miejsc. Wymaga on od państw członkowskich:






  a) | opracowania i wdrożenia pozytywnych środków ochronnych odpowiadających ekologicznym wymaganiom typów siedlisk przyrodniczych wymienionych w załączniku I lub gatunków wymienionych w załączniku II żyjących na tych terenach (art. 6 ust. 1); oraz |
| --- | --- | --- |

—

Pierwszy z nich dotyczy zarządzania ochroną wszystkich obszarów Natura 2000 i ustalania celów ochrony tych miejsc. Wymaga on od państw członkowskich:

a)

opracowania i wdrożenia pozytywnych środków ochronnych odpowiadających ekologicznym wymaganiom typów siedlisk przyrodniczych wymienionych w załączniku I lub gatunków wymienionych w załączniku II żyjących na tych terenach (art. 6 ust. 1); oraz

| b) | podjęcia odpowiednich działań w celu uniknięcia pogorszenia stanu siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków, jak również w celu uniknięcia niepokojenia przebywających tam gatunków (art. 6 ust. 2). |
| --- | --- |

b)

podjęcia odpowiednich działań w celu uniknięcia pogorszenia stanu siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków, jak również w celu uniknięcia niepokojenia przebywających tam gatunków (art. 6 ust. 2).

W dyrektywie siedliskowej zaleca się opracowanie planów zarządzania obszarami Natura 2000 jako sposobu określenia niezbędnych środków ochronnych dla obszarów Natura 2000 w otwarty i przejrzysty sposób. Stanowią one użyteczne narzędzia do ustalania celów ochrony i pomagają w osiągnięciu zgodnego stanowiska wszystkich zainteresowanych stron i grup interesów w sprawie rozwiązań w zakresie zarządzania obszarami. Zapewniają one także mechanizm umożliwiający zintegrowanie środków ochronnych sieci Natura 2000 z szerszym programem działań ramowej dyrektywy wodnej.

| — | Drugi rodzaj środka (regulowany art. 6 ust. 3) dotyczy procedury oceny każdego planu lub przedsięwzięcia, które może oddziaływać na jeden lub większą liczbę obszarów Natura 2000 (szczegółowe informacje znajdują się w rozdziale 5). Zasadniczo procedura oceny wymaga, aby każdy plan lub przedsięwzięcie, który może w istotny sposób oddziaływać na obszar Natura 2000, został poddany odpowiedniej ocenie jego skutków dla danego terenu z punktu widzenia założeń jego ochrony.
  Właściwy organ może wyrazić zgodę na plan lub przedsięwzięcie dopiero po stwierdzeniu na podstawie ustaleń odpowiedniej oceny, że nie będą miały one niekorzystnego wpływu na integralność obszaru. Należy zauważyć, że obowiązuje wykazanie braku (a nie występowania) istotnego negatywnego wpływu.
  W wyjątkowych okolicznościach można powoływać się na odstępstwo (art. 6 ust. 4) w celu zatwierdzenia planu lub przedsięwzięcia mającego niekorzystny wpływ na integralność obszaru Natura 2000, jeśli można wykazać, że nie istnieją mniej szkodliwe rozwiązania alternatywne oraz plan lub przedsięwzięcie uważa się za konieczne z powodów o charakterze zasadniczym wynikających z nadrzędnego interesu publicznego. W takich przypadkach należy zastosować wszelkie środki kompensujące konieczne do zapewnienia ochrony ogólnej spójności Natury 2000.
  Należy zauważyć, że procedura oceny na podstawie dyrektywy siedliskowej nie jest taka sama, jak procedura przewidziana w dyrektywach OOŚ lub SOOŚ (8) i w art. 4 ust. 7 ramowej dyrektywy wodnej, nawet gdyby w idealnym przypadku były one zintegrowane lub co najmniej skoordynowane ze sobą. |
| --- | --- |

—

Drugi rodzaj środka (regulowany art. 6 ust. 3) dotyczy procedury oceny każdego planu lub przedsięwzięcia, które może oddziaływać na jeden lub większą liczbę obszarów Natura 2000 (szczegółowe informacje znajdują się w rozdziale 5). Zasadniczo procedura oceny wymaga, aby każdy plan lub przedsięwzięcie, który może w istotny sposób oddziaływać na obszar Natura 2000, został poddany odpowiedniej ocenie jego skutków dla danego terenu z punktu widzenia założeń jego ochrony.

Właściwy organ może wyrazić zgodę na plan lub przedsięwzięcie dopiero po stwierdzeniu na podstawie ustaleń odpowiedniej oceny, że nie będą miały one niekorzystnego wpływu na integralność obszaru. Należy zauważyć, że obowiązuje wykazanie braku (a nie występowania) istotnego negatywnego wpływu.

W wyjątkowych okolicznościach można powoływać się na odstępstwo (art. 6 ust. 4) w celu zatwierdzenia planu lub przedsięwzięcia mającego niekorzystny wpływ na integralność obszaru Natura 2000, jeśli można wykazać, że nie istnieją mniej szkodliwe rozwiązania alternatywne oraz plan lub przedsięwzięcie uważa się za konieczne z powodów o charakterze zasadniczym wynikających z nadrzędnego interesu publicznego. W takich przypadkach należy zastosować wszelkie środki kompensujące konieczne do zapewnienia ochrony ogólnej spójności Natury 2000.

Należy zauważyć, że procedura oceny na podstawie dyrektywy siedliskowej nie jest taka sama, jak procedura przewidziana w dyrektywach OOŚ lub SOOŚ (8) i w art. 4 ust. 7 ramowej dyrektywy wodnej, nawet gdyby w idealnym przypadku były one zintegrowane lub co najmniej skoordynowane ze sobą.

Przepisy dotyczące ochrony gatunkowej

Drugi główny zestaw przepisów dyrektyw dotyczących ochrony przyrody dotyczy ochrony określonych gatunków w całym zasięgu ich naturalnego występowania w UE, tj. zarówno na obszarach Natura 2000, jak i poza ich obrębem. Środki ochrony gatunkowej mają zastosowanie do gatunków wymienionych w załączniku IV do dyrektywy siedliskowej oraz do wszystkich dzikich gatunków ptaków w UE. Szczegółowe warunki określono w art. 5 dyrektywy ptasiej oraz w art. 12 (w odniesieniu do zwierząt) i art. 13 (w odniesieniu do roślin) dyrektywy siedliskowej.

W przypadku tych gatunków państwa członkowskie są zasadniczo zobowiązane do wprowadzenia zakazu:

| — | celowego niepokojenia tych gatunków, w szczególności podczas okresu rozrodu, wychowu młodych, snu zimowego i migracji, |
| --- | --- |

—

celowego niepokojenia tych gatunków, w szczególności podczas okresu rozrodu, wychowu młodych, snu zimowego i migracji,

| — | pogarszania stanu lub niszczenia terenów rozrodu lub odpoczynku, |
| --- | --- |

—

pogarszania stanu lub niszczenia terenów rozrodu lub odpoczynku,

| — | celowego niszczenia gniazd lub jaj i wyrywania lub niszczenia roślin będących pod ochroną. |
| --- | --- |

—

celowego niszczenia gniazd lub jaj i wyrywania lub niszczenia roślin będących pod ochroną.

Odstępstwa od przepisów dotyczących ochrony gatunkowej są dopuszczalne jedynie w niektórych przypadkach – np. aby zapobiec poważnym szkodom w odniesieniu do upraw, zwierząt gospodarskich lub w interesie zdrowia publicznego i bezpieczeństwa – pod warunkiem że nie istnieje inne zadowalające rozwiązanie, a konsekwencje tego odstępstwa nie są niezgodne z ogólnymi celami dyrektyw. Warunki stosowania odstępstw określono w art. 9 dyrektywy ptasiej i w art. 16 dyrektywy siedliskowej (9).

Przepisy dotyczące ochrony gatunkowej mają duże znaczenie dla elektrowni wodnych działających również poza obszarami Natura 2000. Ich celem jest zapewnienie, aby jakiekolwiek nowe inwestycje nie powodowały niszczenia miejsc rozrodu i odpoczynku dzikiego ptactwa czy jakiegokolwiek gatunku wymienionego w załączniku IV do dyrektywy siedliskowej, chyba że do właściwych organów zostanie skierowany wniosek o odstępstwo zgodnie z warunkami dyrektyw. Przepis ten może być szczególnie ważny w przypadku elektrowni wodnej położonej na rzece, w której żyją gatunki migrujące, takie jak migrujące ptaki lub ryby (np. europejski jesiotr zachodni Acipenser sturio lub czop francuski Zingel asper – oba wymienione w załączniku IV do dyrektywy siedliskowej).

1.2.   Ramowa dyrektywa wodna

Ramowa dyrektywa wodna ustanawia ramy ochrony i zrównoważonego gospodarowania śródlądowymi wodami powierzchniowymi (rzekami i jeziorami), wodami przejściowymi (obszary przyujściowe), wodami przybrzeżnymi i wodami podziemnymi. Jej celem jest zapewnienie, aby wszystkie jednolite części wód zasadniczo spełniły wymogi „dobrego stanu” do 2015 r. (z wyjątkiem silnie zmodyfikowanych i sztucznych jednolitych części wód, w przypadku których celem jest uzyskanie przez nie dobrego potencjału ekologicznego). Podobnie jak dyrektywy dotyczące ochrony przyrody, ramowa dyrektywa wodna wykracza poza podstawowy wymóg zapobiegania dalszemu pogarszaniu stanu jednolitych części wód oraz ekosystemów lądowych i terenów podmokłych zależnych bezpośrednio od ekosystemu wodnego.

Aby osiągnąć ten cel, ramowa dyrektywa wodna zobowiązuje państwa członkowskie do ustanowienia planu gospodarowania wodami w dorzeczu w odniesieniu do każdego obszaru dorzecza. W dyrektywie przewidziano cykliczny proces, w ramach którego plany gospodarowania wodami w dorzeczu są przygotowywane, wdrażane i poddawane przeglądowi co 6 lat.

1.3.   Koordynacja ramowej dyrektywy wodnej z dwiema dyrektywami dotyczącymi ochrony przyrody

Ramowa dyrektywa wodna i dwie dyrektywy dotyczące ochrony przyrody są ze sobą ściśle powiązane, ponieważ mają na celu ochronę i odtwarzanie europejskich ekosystemów słodkowodnych. W związku z tym należy je wdrażać w sposób skoordynowany, aby zapewnić ich zintegrowane funkcjonowanie. Poniżej przedstawiono niektóre kluczowe punkty interakcji między ramową dyrektywą wodną a dwiema dyrektywami dotyczącymi ochrony przyrody, które są istotne w szczególności w przypadku elektrowni wodnych, na podstawie FAQ Komisji na temat powiązań między ramową dyrektywą wodną a dyrektywami dotyczącymi ochrony przyrody (10).

Odrębne cele ramowej dyrektywy wodnej i dyrektyw dotyczących ochrony przyrody

Ramowa dyrektywa wodna i dyrektywy dotyczące ochrony przyrody funkcjonują co najmniej częściowo w tym samym środowisku i mają podobne ogólne założenia, aby przeciwdziałać pogarszaniu się stanu rzek i polepszyć stan ekosystemów wodnych. Chociaż ich ogólne cele są podobne, ich szczególne cele jednak różnią się, nawet jeśli są ze sobą ściśle powiązane.

Celem ramowej dyrektywy wodnej jest ochrona i poprawa stanu wszystkich wód powierzchniowych i podziemnych, tak aby osiągnęły dobry stan lub potencjał, oraz unikanie pogarszania ich stanu. Dyrektywy ptasia i siedliskowa mają natomiast na celu ochronę, zachowanie i przywracanie konkretnych gatunków i typów siedlisk w celu doprowadzenia ich do właściwego stanu ochrony w zasięgu ich naturalnego występowania w UE.

Osiągnięcie dobrego stanu ekologicznego zgodnie z ramową dyrektywą wodną zazwyczaj przyczynia się do osiągnięcia celów ochrony siedlisk i gatunków zależnych od wody w sieci Natura 2000 i odwrotnie. Wymogi dotyczące „dobrego stanu ekologicznego” odnoszą się jednak do jednolitych części wód, natomiast właściwy stan ochrony odnosi się do określonych typów siedlisk i gatunków.

Zatem osiągnięcie dobrego stanu ekologicznego niekoniecznie wystarczy, aby osiągnąć właściwy stan ochrony, nawet gdyby wszystkie jednolite części wód osiągnęły dobry stan ekologiczny. W związku z tym może zaistnieć potrzeba wdrożenia dodatkowych środków ochronnych w celu zrealizowania celów ochrony obszaru Natura 2000 w odniesieniu do gatunków i typów siedlisk, dla których został wyznaczony.

Zostało to wyraźnie stwierdzone w ramowej dyrektywie wodnej. W art. 4 ust. 2 ramowej dyrektywy wodnej stwierdzono, że „tam gdzie więcej niż jeden z celów [...] odnosi się do danej części wód, stosuje się ten najbardziej restrykcyjny”. Jeżeli na przykład wyznaczono obszar Natura 2000 ze względu na wydry lub perłoródki rzeczne, konieczna może być również regulacja przełowienia, nawet jeśli nie jest to konieczne do osiągnięcia dobrego stanu ekologicznego zgodnie z ramową dyrektywą wodną.

Najlepiej byłoby, aby te dodatkowe wymogi zostały uwzględnione lub co najmniej przywołane w planie gospodarowania wodami w dorzeczu przewidzianym w ramowej dyrektywie wodnej za pośrednictwem szczególnych przepisów dotyczących obszarów chronionych w celu zapewnienia spójności (i unikania konfliktów) między środkami w ramach ramowej dyrektywy wodnej i środkami Natura 2000 (zob. art. 4 ust. 1 lit. c).

Silnie zmienione jednolite części wód lub sztuczne jednolite części wód i Natura 2000

Zgodnie z art. 4 ust. 3 ramowej dyrektywy wodnej niektóre jednolite części wód, których charakterystyki fizyczne są silnie zmienione przez działalność człowieka, mogą być wyznaczone jako silnie zmienione części wód, jeśli spełniają wszystkie postanowienia artykułu 4 ust. 3 (11). Jednolite części wód, które zostały stworzone w ramach działalności człowieka w miejscach, gdzie wcześniej nie istniała jednolita część wód (np. sztuczny zbiornik wodny lub sztuczny kanał żeglugowy), mogą być wyznaczone jako sztuczne jednolite części wód.

W przypadku silnie zmienionych jednolitych części wód i sztucznych jednolitych części wód zastosowanie ma cel ramowej dyrektywy wodnej dotyczący „dobrego potencjału ekologicznego” (zamiast dobrego stanu ekologicznego), jeżeli nie mają zastosowania wymogi dotyczące mniej rygorystycznych celów, takich jak „umiarkowany potencjał ekologiczny”. Innymi słowy oznacza to najlepszą możliwą sytuację ekologiczną zgodną z uzasadnionym prawnie użytkowaniem, które stanowiło podstawę do wyznaczenia jednolitej części wód jako silnie zmienionej lub sztucznej jednolitej części wód (12).

Silnie zmieniona jednolita część wód lub sztuczna jednolita część wód mogą być również wyznaczone jako obszary Natura 2000, jeśli występują na nich gatunki lub typy siedlisk wymienione w załączniku I do dyrektywy ptasiej lub w załącznikach I lub II do dyrektywy siedliskowej. W takich przypadkach należy również wdrożyć odpowiednie środki ochronne w odniesieniu do tego gatunku lub siedliska zgodnie z celami ochrony danego obszaru. Również w tym przypadku środki te mogą być bardziej rygorystyczne niż środki wymagane do osiągnięcia „dobrego potencjału ekologicznego”. Powinny również być zintegrowane z planami gospodarowania wodami w dorzeczu przewidzianymi w ramowej dyrektywie wodnej za pośrednictwem szczegółowych przepisów dotyczących obszarów chronionych (patrz art. 4 ust. 1 lit. c) w połączeniu z art. 4 ust. 2).

Ocena nowych inwestycji na podstawie ramowej dyrektywy wodnej

Podobnie jak w dyrektywach dotyczących ochrony przyrody, w ramowej dyrektywie wodnej znajdują się przepisy w sprawie oceny nowych inwestycji dotyczących jednolitych części wód. Zgodnie z art. 4 ust. 7 ramowej dyrektywy wodnej odstępstwa mogą zostać zatwierdzone przez właściwe organy pod pewnymi warunkami w przypadku nowych inwestycji i zrównoważonych form działalności człowieka, których skutkiem jest pogorszenie się stanu jednolitej części wód lub zapobieganie osiągnięciu dobrego stanu lub potencjału ekologicznego bądź dobrego stanu wód podziemnych. Może to na przykład obejmować nowe inwestycje związane z elektrowniami wodnymi (13).

Jeżeli inwestycja potencjalnie oddziałuje zarówno na cel ramowej dyrektywy wodnej, jak i na obszar Natura 2000, wówczas należy zastosować zarówno procedurę, o której mowa w art. 4 ust. 7 ramowej dyrektywy wodnej, jak i procedurę oceny Natura 2000 na podstawie art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej (najlepiej w sposób skoordynowany i zintegrowany). Każda z nich dotyczy innych zagadnień prawnych: jedna posłuży do oceny, czy przedsięwzięcie nie stanowi przeszkody w osiągnięciu głównych celów ramowej dyrektywy wodnej, a druga do oceny, czy przedsięwzięcie będzie niekorzystnie oddziaływać na integralność danego obszaru Natura 2000. Nie uniemożliwia to jednak skoordynowania niektórych aspektów oceny, np. dzięki badaniom i konsultacjom.

W ramowej dyrektywie wodnej wyraźnie przewiduje się, że inwestycja nie może być realizowana, jeżeli nie jest spójna z pozostałym prawodawstwem UE w dziedzinie ochrony środowiska. Innymi słowy, jeżeli przedsięwzięcie nie zagraża osiągnięciu celów ramowej dyrektywy wodnej, lecz niekorzystnie oddziałuje na spójność obszaru Natura 2000, nie może być zatwierdzone zgodnie z ramową dyrektywę wodną, chyba że przyjęto także odstępstwo na mocy art. 6 ust. 4 dyrektywy siedliskowej. Wyjaśnienie dotyczące stosowania art. 4 ust. 7 ramowej dyrektywy wodnej, odstępstw od celów środowiskowych, w tym powiązań z dyrektywami dotyczącymi ochrony przyrody, znajduje się w wytycznych WSW nr 36 dotyczących art. 4 ust. 7 ramowej dyrektywy wodnej, które zatwierdzono w 2017 r. (14).

| Ochrona perłoródek rzecznych w irlandzkich dorzeczach

  Perłoródka rzeczna Margaritifera margaritifera to jeden z najdłużej żyjących bezkręgowców na ziemi. Ze względu na skomplikowane etapy rozwoju i potrzebę zbliżonych do naturalnych, czystych wód płynących, jest kluczowym gatunkiem stanowiącym biowskaźnik jakości ekosystemów rzecznych. Gatunek jest chroniony na mocy dyrektywy siedliskowej UE, ale znajduje się w niekorzystnym stanie ochrony w całej Irlandii. Ustalono, że głównymi przyczynami takiego stanu rzeczy są sedymentacja lub sedymentacja ze wzbogacaniem w substancje biogenne.
  W 2009 r. opracowano prawodawstwo krajowe mające na celu wsparcie uzyskania właściwego stanu ochrony perłoródki rzecznej. W ramach tego prawodawstwa ustanowiono obowiązkowe cele w zakresie jakości środowiska dla siedlisk perłoródek rzecznych na obszarach Natura 2000. Ustanowiono również obowiązek przygotowania planów gospodarowania wodami w zlewni wraz z programem działań. Celem tych planów było rozwiązanie problemów dotyczących całych zlewni, które przyczyniają się do spadku liczebności gatunków. Zastosowany format odzwierciedlał format planów gospodarowania wodami w dorzeczu ramowej dyrektywy wodnej, aby plany gospodarowania wodami w zlewni mogły na późniejszym etapie funkcjonować w ramach planów gospodarowania wodami w dorzeczu.
  W Irlandii na wczesnym etapie podkreślono ścisłe powiązania między dyrektywami siedliskową i ptasią oraz ramową dyrektywą wodną. W 2009 r. krajowa grupa ds. koordynacji technicznej ds. ramowej dyrektywy wodnej utworzyła podkomisję – Krajową grupę roboczą ds. ochrony środowiska – w celu prowadzenia prac nad opracowaniem aspektów ramowej dyrektywy wodnej dotyczących ochrony przyrody. Głównym celem grupy roboczej było zapewnienie, aby opracowanie aspektów ramowej dyrektywy wodnej związanych z ochroną przyrody było dobrze skoordynowane i wspierane w Irlandii, oraz ułatwienie skutecznej komunikacji między odpowiednimi zaangażowanymi agencjami rządowymi.
  W odniesieniu do planów dotyczących zlewni dotyczących perłoródek rzecznych, grupa odegrała kluczową rolę w doskonaleniu i dalszym opracowywaniu krajowego zestawu standardowych działań na obszarze zlewni w odniesieniu do perłoródek rzecznych („zestawu narzędzi”), które są praktyczne, funkcjonalne i opłacalne. Przeanalizowano również plany mające na celu zapewnienie ich praktyczności i skuteczności, a także zidentyfikowano luki w zakresie polityki i wytycznych, które utrudniałyby ich wdrożenie.
  http://www.wfdireland.ie/docs/5_FreshwaterPearlMusselPlans/
  http://kerrylife.ie
  http://www.environ.ie/en/Environment/Water/WaterQuality/WaterFrameworkDirective/ |
| --- |

Ochrona perłoródek rzecznych w irlandzkich dorzeczach

Perłoródka rzeczna Margaritifera margaritifera to jeden z najdłużej żyjących bezkręgowców na ziemi. Ze względu na skomplikowane etapy rozwoju i potrzebę zbliżonych do naturalnych, czystych wód płynących, jest kluczowym gatunkiem stanowiącym biowskaźnik jakości ekosystemów rzecznych. Gatunek jest chroniony na mocy dyrektywy siedliskowej UE, ale znajduje się w niekorzystnym stanie ochrony w całej Irlandii. Ustalono, że głównymi przyczynami takiego stanu rzeczy są sedymentacja lub sedymentacja ze wzbogacaniem w substancje biogenne.

W 2009 r. opracowano prawodawstwo krajowe mające na celu wsparcie uzyskania właściwego stanu ochrony perłoródki rzecznej. W ramach tego prawodawstwa ustanowiono obowiązkowe cele w zakresie jakości środowiska dla siedlisk perłoródek rzecznych na obszarach Natura 2000. Ustanowiono również obowiązek przygotowania planów gospodarowania wodami w zlewni wraz z programem działań. Celem tych planów było rozwiązanie problemów dotyczących całych zlewni, które przyczyniają się do spadku liczebności gatunków. Zastosowany format odzwierciedlał format planów gospodarowania wodami w dorzeczu ramowej dyrektywy wodnej, aby plany gospodarowania wodami w zlewni mogły na późniejszym etapie funkcjonować w ramach planów gospodarowania wodami w dorzeczu.

W Irlandii na wczesnym etapie podkreślono ścisłe powiązania między dyrektywami siedliskową i ptasią oraz ramową dyrektywą wodną. W 2009 r. krajowa grupa ds. koordynacji technicznej ds. ramowej dyrektywy wodnej utworzyła podkomisję – Krajową grupę roboczą ds. ochrony środowiska – w celu prowadzenia prac nad opracowaniem aspektów ramowej dyrektywy wodnej dotyczących ochrony przyrody. Głównym celem grupy roboczej było zapewnienie, aby opracowanie aspektów ramowej dyrektywy wodnej związanych z ochroną przyrody było dobrze skoordynowane i wspierane w Irlandii, oraz ułatwienie skutecznej komunikacji między odpowiednimi zaangażowanymi agencjami rządowymi.

W odniesieniu do planów dotyczących zlewni dotyczących perłoródek rzecznych, grupa odegrała kluczową rolę w doskonaleniu i dalszym opracowywaniu krajowego zestawu standardowych działań na obszarze zlewni w odniesieniu do perłoródek rzecznych („zestawu narzędzi”), które są praktyczne, funkcjonalne i opłacalne. Przeanalizowano również plany mające na celu zapewnienie ich praktyczności i skuteczności, a także zidentyfikowano luki w zakresie polityki i wytycznych, które utrudniałyby ich wdrożenie.

http://www.wfdireland.ie/docs/5_FreshwaterPearlMusselPlans/

http://kerrylife.ie

http://www.environ.ie/en/Environment/Water/WaterQuality/WaterFrameworkDirective/

1.4.   Dyrektywa powodziowa

W listopadzie 2007 r. przyjęto dyrektywę 2007/60/WE. Ustanowiono w niej ramy oceny ryzyka powodziowego i zarządzania nim oraz obowiązek opracowania przez państwa członkowskie:

| — | Map zagrożenia i ryzyka powodziowego, na których zaznacza się obszary zagrożone powodzią w odniesieniu do danego dorzecza (lub innej uzgodnionej jednostki obszaru gospodarowania). Na mapach tych należy również wskazać potencjalne negatywne skutki powodzi w powiązaniu z różnymi scenariuszami powodzi, w tym informacje o potencjalnych źródłach zanieczyszczenia środowiska w wyniku powodzi, a także obszary chronione, takie jak obszary Natura 2000, znajdujące się na tych terenach (termin do grudnia 2013 r.). |
| --- | --- |

—

Map zagrożenia i ryzyka powodziowego, na których zaznacza się obszary zagrożone powodzią w odniesieniu do danego dorzecza (lub innej uzgodnionej jednostki obszaru gospodarowania). Na mapach tych należy również wskazać potencjalne negatywne skutki powodzi w powiązaniu z różnymi scenariuszami powodzi, w tym informacje o potencjalnych źródłach zanieczyszczenia środowiska w wyniku powodzi, a także obszary chronione, takie jak obszary Natura 2000, znajdujące się na tych terenach (termin do grudnia 2013 r.).

| — | Planów zarządzania ryzykiem powodziowym do celów zarządzania potencjalnie negatywnymi konsekwencjami powodzi i ograniczania tych konsekwencji. Plany te powinny obejmować priorytetowy zbiór środków dotyczących wszystkich aspektów zarządzania ryzykiem powodziowym – od zapobiegania i ochrony po przygotowanie – uwzględniając cechy danego dorzecza lub zlewni (termin do grudnia 2015 r.). |
| --- | --- |

—

Planów zarządzania ryzykiem powodziowym do celów zarządzania potencjalnie negatywnymi konsekwencjami powodzi i ograniczania tych konsekwencji. Plany te powinny obejmować priorytetowy zbiór środków dotyczących wszystkich aspektów zarządzania ryzykiem powodziowym – od zapobiegania i ochrony po przygotowanie – uwzględniając cechy danego dorzecza lub zlewni (termin do grudnia 2015 r.).

Działania w ramach dyrektywy powodziowej muszą być zgodne z wymogami dyrektyw dotyczących ochrony przyrody. Jeżeli na przykład środek ochrony przeciwpowodziowej wiąże się z ryzykiem oddziaływania na co najmniej jeden obszar Natura 2000, musi także zostać objęty procedurą przewidzianą w art. 6 dyrektywy siedliskowej i należy przeprowadzić odpowiednią ocenę, aby oszacować potencjalne oddziaływanie planu lub przedsięwzięcia na spójność obszaru lub obszarów Natura 2000.

1.5.   Dyrektywy SOOŚ i OOŚs

Dyrektywa SOOŚ

Dyrektywa 2001/42/WE w sprawie oceny wpływu niektórych planów i programów na środowisko („dyrektywa SOOŚ”) ma na celu zapewnienie wysokiego poziomu ochrony środowiska. Cel ten jest realizowany dzięki zapewnieniu identyfikacji, oceny i uwzględnienia skutków dla środowiska niektórych planów i programów w trakcie ich przygotowywania i przed ich przyjęciem.

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko jest obowiązkowa w przypadku wielu planów i programów, które ustalają ramy dla przyszłego zezwolenia na inwestycje wymienione w dyrektywie OOŚ. Jest ona również obowiązkowa w przypadku wszelkich planów lub programów, które ze względu na ich potencjalny znaczący wpływ na obszary Natura 2000 wymagają oceny zgodnie z art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej.

W ramach procesu SOOŚ państwa członkowskie mają obowiązek sporządzenia sprawozdania dotyczącego środowiska, które zawiera ocenę potencjalnie znaczącego wpływu na środowisko poszczególnych planów lub programów oraz skutków wszelkich rozsądnych rozwiązań alternatywnych. Ponadto muszą konsultować się z organami, które ze względu na swoje szczególne obowiązki w zakresie ochrony środowiska mogą być zainteresowane wpływem realizacji planów i programów na środowisko (tj. organami ochrony środowiska), oraz ze społeczeństwem.

Konsultacje powinny być wczesne i skuteczne, umożliwiając organom ochrony środowiska i ogółowi społeczeństwa wyrażenie opinii na temat projektu planu lub programu oraz na temat towarzyszącego mu sprawozdania dotyczącego środowiska na wczesnym etapie, przed przyjęciem danego planu lub programu. Proces opracowywania SOOŚ ma być skoordynowany z opracowaniem planu prowadzącym do włączenia kwestii środowiskowych do ostatecznej wersji tego planu.

Dyrektywa SOOŚ ma zachęcić do bardziej zintegrowanego i skutecznego podejścia do planowania przestrzennego, w którym ochrona środowiska i względy różnorodności biologicznej są brane pod uwagę dużo wcześniej w procesie planowania i na bardziej strategicznym poziomie. Wdrożenie takiego podejścia powinno zmniejszyć liczbę konfliktów dotyczących poszczególnych przedsięwzięć na dalszych etapach ich realizacji. Umożliwia także korzystniejsze ulokowanie przyszłych inwestycji z dala od obszarów potencjalnego konfliktu, takich jak obszary Natura 2000.

Dyrektywa OOŚ

O ile proces SOOŚ dotyczy planów i programów, dyrektywa 2011/92/UE zmieniona dyrektywą 2014/52/UE (powszechnie określana jako „dyrektywa OOŚ”) dotyczy indywidualnych projektów publicznych i prywatnych. Zatem zezwoleń na realizację inwestycji, (15) która może mieć znaczny wpływ na środowisko, powinno się udzielać dopiero po przeprowadzeniu oceny ewentualnego wpływu projektu na środowisko.

W dyrektywie OOŚ wprowadza się rozróżnienie na przedsięwzięcia wymagające obowiązkowej OOŚ („przedsięwzięcia wymienione w załączniku I” (16)) oraz przedsięwzięcia, w ramach których organy państw członkowskich muszą określić, czy przedsięwzięcia mogą mieć znaczące skutki („przedsięwzięcia wymienione w załączniku II”). Odbywa się to za pośrednictwem procedury „preselekcji”, która uwzględnia kryteria określone w załączniku III do dyrektywy. Większość urządzeń do produkcji wodnej energii elektrycznej to przedsięwzięcia wymienione w załączniku II (17).

1.6.   Związek między SOOŚ, OOŚ i art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej

Zgodnie z dyrektywą OOŚ (zmienioną dyrektywą 2014/52/UE) należy zastosować skoordynowaną lub wspólną procedurę, jeżeli ocena przedsięwzięcia jest wymagana zarówno na podstawie dyrektywy OOŚ, jak i dyrektyw dotyczących ochrony przyrody. Komisja opublikowała wytyczne w sprawie wprowadzenia skoordynowanych lub wspólnych procedur w odniesieniu do przedsięwzięć, (18) które jednocześnie wymagają przeprowadzenia oceny na mocy dyrektywy OOŚ, dyrektywy siedliskowej, dyrektywy ptasiej, ramowej dyrektywy wodnej i dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych.

W ramach procedury skoordynowanej państwa członkowskie muszą koordynować różne poszczególne oceny oddziaływań danego przedsięwzięcia na środowisko wymagane odpowiednimi przepisami unijnymi, wyznaczając w tym celu organ. W ramach wspólnej procedury państwa członkowskie muszą przeprowadzić jedną ocenę oddziaływania na środowisko odnoszącą się do danego przedsięwzięcia wymaganą odnośnymi przepisami unijnymi.

Niemniej jednak odpowiednia ocena zgodna z prawodawstwem UE w zakresie ochrony środowiska powinna stanowić wyraźną i możliwą do zidentyfikowania część ogólnego sprawozdania dotyczącego środowiska. Wynika to stąd, że ocena na podstawie dyrektywy siedliskowej dotyczy pomiaru innych aspektów środowiska naturalnego i stosuje inne kryteria dla określenia „istotności” danego skutku niż OOŚ/SOOŚ. OOŚ/SOOŚ uwzględniają wszystkie aspekty środowiska, w tym różnorodność biologiczną, natomiast ocena na podstawie dyrektyw dotyczących ochrony przyrody koncentruje się w szczególności na możliwym wpływie na gatunki i typy siedlisk, dla których wyznaczono obszar Natura 2000.

Istnieje również wyraźne rozróżnienie między wynikami każdej oceny. W ocenach w ramach OOŚ i SOOŚ ustala się wymogi proceduralne, ale nie ustala się obowiązkowych norm w zakresie środowiska. Wynik oceny w ramach dyrektywy siedliskowej jest natomiast prawnie wiążący dla właściwych organów i warunkuje ich ostateczną decyzję.

Innymi słowy, jeśli w wyniku odpowiedniej oceny nie można potwierdzić, że dany plan lub przedsięwzięcie wpłynie negatywnie na spójność danego obszaru Natura 2000, właściwy organ nie może zezwolić na realizację planu lub przedsięwzięcia w postaci takiej, jaka została przedstawiona, chyba że w wyjątkowych przypadkach spełniają one warunki procedury odstępstwa na podstawie art. 6 ust. 4.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyjaśnił, że jeśli konieczne jest dokonanie oceny na podstawie dyrektywy siedliskowej, do planów i programów mają zastosowanie przepisy dyrektywy SOOŚ (19).

| Wytyczne dotyczące usprawnienia procedur oceny oddziaływania na środowisko projektów z zakresu infrastruktury energetycznej, będących przedmiotem wspólnego zainteresowania (PCI)

  Podobnie jak wszystkie inne przedsięwzięcia inwestycyjne, elektrownia wodna objęta jest szeregiem procedur oceny środowiska. Komisja opublikowała wytyczne w sprawie usprawnienia tych różnych procedur, w przypadku projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania w ramach rozporządzenia TEN-E, przy jednoczesnym zapewnieniu maksymalnego poziomu ochrony środowiska zgodnie z unijnym prawem ochrony środowiska.
  Wytyczne Komisji zawierają szereg zaleceń, które, chociaż zostały opracowane z myślą o PCI, mają również znaczenie dla wszystkich planów i projektów energetycznych, w tym dla inwestycji hydroenergetycznych. Zalecenia dotyczą w szczególności:






  — | wczesnego planowania, sporządzania harmonogramów i ustalania zakresu ocen, |
| --- | --- |

Wytyczne dotyczące usprawnienia procedur oceny oddziaływania na środowisko projektów z zakresu infrastruktury energetycznej, będących przedmiotem wspólnego zainteresowania (PCI)

Podobnie jak wszystkie inne przedsięwzięcia inwestycyjne, elektrownia wodna objęta jest szeregiem procedur oceny środowiska. Komisja opublikowała wytyczne w sprawie usprawnienia tych różnych procedur, w przypadku projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania w ramach rozporządzenia TEN-E, przy jednoczesnym zapewnieniu maksymalnego poziomu ochrony środowiska zgodnie z unijnym prawem ochrony środowiska.

Wytyczne Komisji zawierają szereg zaleceń, które, chociaż zostały opracowane z myślą o PCI, mają również znaczenie dla wszystkich planów i projektów energetycznych, w tym dla inwestycji hydroenergetycznych. Zalecenia dotyczą w szczególności:

—

wczesnego planowania, sporządzania harmonogramów i ustalania zakresu ocen,

| — | wczesnej i skutecznej integracji ocen środowiskowych i innych wymogów środowiskowych, |
| --- | --- |

—

wczesnej i skutecznej integracji ocen środowiskowych i innych wymogów środowiskowych,

| — | koordynacji procedur i terminów, |
| --- | --- |

—

koordynacji procedur i terminów,

| — | gromadzenia danych, udostępniania danych i kontroli jakości, |
| --- | --- |

—

gromadzenia danych, udostępniania danych i kontroli jakości,

| — | współpracy transgranicznej, oraz |
| --- | --- |

—

współpracy transgranicznej, oraz

| — | wczesnego i skutecznego udziału społeczeństwa. |
| --- | --- |

—

wczesnego i skutecznego udziału społeczeństwa.

http://ec.europa.eu/environment/eia/pdf/PCI_guidance.pdf

2.   EKOSYSTEMY SŁODKOWODNE I ENERGETYKA WODNA W UE

2.1.   Stan ekosystemów rzek i jezior w UE

Strukturalnie złożony i wysoce dynamiczny charakter rzek i jezior sprawia, że są to wyjątkowo bogate ekosystemy, wnoszące życie – w tym przypadku wodę – na znaczne obszary wiejskie w ich otoczeniu. Oprócz tego, że same w sobie stanowią cenne siedliska, pełnią funkcję ważnych korytarzy ekologicznych zapewniających rozprzestrzenianie się gatunków i ich migracje na długich dystansach. Przyczyniają się również do powstawania różnorodnej mozaiki wzajemnie powiązanych, zależnych od wody terenów podmokłych, na przykład lasów rosnących na równinach zalewowych, bagien, bagien topogenicznych, podmokłych łąk, które z kolei przyczyniają się do rozwoju ich ogólnej różnorodności biologicznej.

Przetrwanie znacznej liczby gatunków dzikiej fauny i flory w Europie, w tym około 400 gatunków słodkowodnych chronionych na mocy dyrektyw ptasiej i siedliskowej, zależy od stanu ekosystemów rzek i jezior. Łącznie jeziora i rzeki zajmują około 4 % powierzchni lądowej Natura 2000 (około 31 560 km2 – obszar większy od terytorium Belgii) i zostały wyznaczone dla takich gatunków, jak łosoś szlachetny Salmo salar, wydra europejska Lutra lutra, zimorodek zwyczajny Alcedo atthis, rak Austropotamobius pallipes, skójka gruboskorupowa Unio crassus, a także typów siedlisk, takich jak nizinne i górskie cieki wodne, lasy łęgowe, łąki podmokłe, wilgotne obszary trawiaste i bagna topogeniczne.

Rzeki są również wielofunkcyjnym zasobem ważnym dla europejskiej gospodarki oraz społecznego dobrobytu obsługującym wiele różnych sektorów i dostarczającym społeczeństwu wielu ważnych dóbr i usług. Ich intensywne użytkowanie sprawia jednak, że na te cenne zasoby od ponad 150 lat wywierana jest ogromna presja, w wyniku czego jedynie kilka z większych rzek w Europie zachowało do dziś w pełni naturalny stan. Poza tym, że rzeki narażone są nie tylko na różne stopnie zanieczyszczenia i duże ładunki substancji biogennych, które doprowadziły do znacznego obniżenia jakości wody, wiele z nich z różnych powodów uległo również istotnym zmianom pod względem hydromorfologii, naturalnej dynamiki przepływu oraz łączności ekologicznej.

W 2015 r. w sprawozdaniu Europejskiej Agencji Środowiska dotyczącym stanu środowiska Europy (20) stwierdzono, że ponad połowa rzek i jezior w Europie nie osiągnęła dobrego stanu lub potencjału ekologicznego. W 2009 r. tylko 43 % jednolitych części wód powierzchniowych było w dobrym lub bardzo dobrym stanie ekologicznym. Nie oczekiwano, że do 2015 r. sytuacja znacznie się poprawi, przewidując, że tylko 53 % jednolitych część wód osiągnie dobry stan ekologiczny. Jest to wartość daleka od celów wyznaczonych przez ramową dyrektywę wodną.

Pod względem gatunków słodkowodnych i siedlisk chronionych w UE sytuacja jest jeszcze bardziej poważna. Według ostatniego sprawozdania „State of Nature in the EU” dotyczącego stanu ochrony siedlisk i gatunków chronionych na podstawie dwóch dyrektyw dotyczących ochrony przyrody na lata 2007–2012 (21) stan niemal trzech czwartych gatunków słodkowodnych (74 %) i typów siedlisk słodkowodnych (73 %) był niewłaściwy – nieodpowiedni lub zły. Natomiast w korzystnym stanie było odpowiednio tylko 17 % i 16 % z nich.

Stan ochrony

Stan ochrony

a) Gatunki (5 615 ocen)

b) Siedliska (94 oceny)

Korzystny

Nieznany

Niewłaściwy – nieodpowiedni

Niewłaściwy – zły

Status ochrony oraz tendencje a) gatunków i b) siedlisk (dyrektywa siedliskowa) związane z ekosystemem rzek and jezior. Źródło: EEA, 2015b, sprawozdania i oceny na podstawie art. 17.

Ogólny zły stan europejskich rzek jest istotnym powodem do niepokoju. Oczywiste jest, że wiele europejskich rzek jest w bardzo wysokim stopniu zdegradowane i że wciąż pozostaje wiele do zrobienia, aby osiągnąć cele ramowej dyrektywy wodnej i dwóch dyrektyw dotyczących ochrony przyrody. Można je osiągnąć wyłącznie wtedy, gdy priorytetem będzie nie tylko zapobieganie dalszemu pogarszaniu stanu rzek, ale również aktywne polepszanie ich kondycji ekologicznej.

2.2.   Niekorzystne oddziaływania i zagrożenia w odniesieniu do europejskich ekosystemów słodkowodnych

Jednolita część wód znajduje się pod wpływem wielu różnych rodzajów działalności. Szczególnie istotny skutek dla rzek i jednolitych części wód przejściowych miał wpływ na ich hydromorfologię, który dotknął 40 % z nich. Na podstawie pierwszej charakterystyki dorzeczy w odniesieniu do ramowej dyrektywy wodnej (22) większość państw członkowskich UE wskazała, że takie czynniki, jak rozwój obszarów miejskich, ochrona przeciwpowodziowa, wytwarzanie energii elektrycznej, w tym energii wodnej, żegluga śródlądowa oraz wyrównywanie lub odwadnianie terenów na potrzeby rolnictwa mają największy wpływ i w najwyższym stopniu oddziałują niekorzystanie na stan hydromorfologiczny jednolitych części wód.

Niekorzystne oddziaływanie na rzeki

Wpływ na rzeki

Brak niekorzystnego oddziaływania (22)

Brak wpływu (19)

Źródła punktowe (22)

Wzbogacenie organiczne (16)

Źródła rozproszone (22)

Wzbogacaniew substancjebiogenne (19)

Zanieczyszczenie (18)

Pobór wody (19)

Zakwaszanie (10)

Hydromorfologia (22)

Zaburzonesiedliska (16)

Inne niekorzystne oddziaływania (19)

Inne rodzajewpływu (14)

Odsetek jednolitych części wód

Odsetek jednolitych części wód

Znaczące oddziaływania (po lewej) i wpływ (po prawej) na rzeki; liczba uwzględnionych państw członkowskich wskazana w nawiasie (European waters — assessment of status and pressures 2012).

Jeżeli chodzi o zagrożenia i niekorzystne oddziaływania na jednolite części wód na obszarach Natura 2000, w sprawozdaniu „State of Nature in the EU” wskazano „zmiany stanu jednolitej części wód” jako najczęściej występujące zjawisko w porównaniu z innymi zagrożeniami i niekorzystnymi oddziaływaniami.

Rysunek 4.37. 10 zgłoszonych najczęściej występujących (% częstotliwości występowania), najbardziej niekorzystnych oddziaływań i zagrożeń dla gatunków (dyrektywa siedliskowa) związanych z ekosystemem rzek i jezior

J02 Zmiany w stanie jednolitej części wód

J03 Pozostałe zmianyw ekosystemach

H01 Zanieczyszczenie wód powierzchniowych

I01 Inwazyjne gatunki obce

A02 Zmiana praktyk uprawy

K03 Międzygatunkowe współzależności fauny

F02 Połów i odławianie zasobów wodnych

A07 Stosowanie pestycydów w rolnictwie

D01 Drogi, koleje i ścieżki

K02 Sukcesja roślinności / Ewolucja biocenotyczna

Niekorzystne oddziaływania

Zagrożenia

State of Nature in the EU, EEA 2015.

| Energia wodna w UE

  W 2011 r. w UE odnotowano eksploatację około 23 000 elektrowni wodnych. Zdecydowana większość z nich (91 %) to elektrownie małe (poniżej 10 MWh), które wytwarzają około 13 % całkowitej produkcji energii elektrycznej z energii wodnej. Natomiast duże elektrownie wodne stanowią jedynie 9 % wszystkich elektrowni wodnych, ale wytwarzają około 87 % całkowitej produkcji energii elektrycznej z energii wodnej (23).
  Z przyczyn technicznych elektrownie wodne często są skoncentrowane na obszarach górskich, ale ma to poważne dalekosiężne konsekwencje dla dużych i małych rzek oraz jezior we wszystkich innych regionach. W przypadku mniejszych rzek nawet niewielkie ograniczenie przepływu lub zakłócenie naturalnych warunków ekologicznych może mieć poważne negatywne konsekwencje dla rzeki.
  Najczęściej stosuje się następujące rodzaje elektrowni wodnych: | Elektrownie przepływowe.
  W przypadku elektrowni przepływowych energia elektryczna jest wytwarzana dzięki istniejącemu przepływowi i różnicy poziomów rzeki. W przypadku tego rodzaju elektrowni wykorzystuje się naturalny przepływ cieku wodnego do celów wytwarzania energii elektrycznej. Magazynowanie wody w celu jej późniejszego wykorzystania nie jest przewidziane. Elektrownie tego rodzaju są najczęściej małymi obiektami, ale czasem bywają również duże. |
| --- | --- |

Energia wodna w UE

W 2011 r. w UE odnotowano eksploatację około 23 000 elektrowni wodnych. Zdecydowana większość z nich (91 %) to elektrownie małe (poniżej 10 MWh), które wytwarzają około 13 % całkowitej produkcji energii elektrycznej z energii wodnej. Natomiast duże elektrownie wodne stanowią jedynie 9 % wszystkich elektrowni wodnych, ale wytwarzają około 87 % całkowitej produkcji energii elektrycznej z energii wodnej (23).

Z przyczyn technicznych elektrownie wodne często są skoncentrowane na obszarach górskich, ale ma to poważne dalekosiężne konsekwencje dla dużych i małych rzek oraz jezior we wszystkich innych regionach. W przypadku mniejszych rzek nawet niewielkie ograniczenie przepływu lub zakłócenie naturalnych warunków ekologicznych może mieć poważne negatywne konsekwencje dla rzeki.

Najczęściej stosuje się następujące rodzaje elektrowni wodnych:

Elektrownie przepływowe.
  W przypadku elektrowni przepływowych energia elektryczna jest wytwarzana dzięki istniejącemu przepływowi i różnicy poziomów rzeki. W przypadku tego rodzaju elektrowni wykorzystuje się naturalny przepływ cieku wodnego do celów wytwarzania energii elektrycznej. Magazynowanie wody w celu jej późniejszego wykorzystania nie jest przewidziane. Elektrownie tego rodzaju są najczęściej małymi obiektami, ale czasem bywają również duże.

| | Systemy retencji w elektrowniach przepływowych.
  Zbiornik retencyjny daje możliwość magazynowania wody w okresach niskiego popytu i uwalniania jej w okresach szczytu. Zdolność wytwórcza jest zatem w mniejszym stopniu uzależniona od dostępności przepływu wody. Wspomniane zbiorniki mogą być przewidziane na dzienne, sezonowe lub roczne magazynowanie, umożliwiając pokrycie szczytowego zapotrzebowania na energię elektryczną i ułatwiając integrację zmiennej produkcji energii odnawialnej, np. z energii wiatrowej, z systemem energetycznym. |
| --- | --- |

Systemy retencji w elektrowniach przepływowych.
  Zbiornik retencyjny daje możliwość magazynowania wody w okresach niskiego popytu i uwalniania jej w okresach szczytu. Zdolność wytwórcza jest zatem w mniejszym stopniu uzależniona od dostępności przepływu wody. Wspomniane zbiorniki mogą być przewidziane na dzienne, sezonowe lub roczne magazynowanie, umożliwiając pokrycie szczytowego zapotrzebowania na energię elektryczną i ułatwiając integrację zmiennej produkcji energii odnawialnej, np. z energii wiatrowej, z systemem energetycznym.

| | Elektrownie zbiornikowe.
  Zwykła elektrownia zbiornikowa posiada wystarczająco duży zbiornik, umożliwiający magazynowanie wody zarówno w porze mokrej, jak i w porze suchej. Wodę magazynuje się za tamą i jest ona w razie potrzeby dostępna dla elektrowni. Taka elektrownia może być efektywnie wykorzystywana przez cały rok jako elektrownia podstawowa lub w razie potrzeby jako elektrownia szczytowa. |
| --- | --- |

Elektrownie zbiornikowe.
  Zwykła elektrownia zbiornikowa posiada wystarczająco duży zbiornik, umożliwiający magazynowanie wody zarówno w porze mokrej, jak i w porze suchej. Wodę magazynuje się za tamą i jest ona w razie potrzeby dostępna dla elektrowni. Taka elektrownia może być efektywnie wykorzystywana przez cały rok jako elektrownia podstawowa lub w razie potrzeby jako elektrownia szczytowa.

| | Elektrownie szczytowo-pompowe.
  Elektrownie tego rodzaju wykorzystują zbiorniki położone na różnych wysokościach, które umożliwiają wytworzenie dodatkowej energii elektrycznej w okresach wysokiego zapotrzebowania. W okresach mniejszego zapotrzebowania woda jest pompowana do zbiornika położonego wyżej, a w sytuacji dużego zapotrzebowania zostaje uwolniona i spływając uruchamia turbiny. Elektrownie szczytowo-pompowe nie są wyłączone z zakresu obowiązywania dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii, ale nie uwzględnia się ich w statystykach dotyczących energii ze źródeł odnawialnych. |
| --- | --- |

Elektrownie szczytowo-pompowe.
  Elektrownie tego rodzaju wykorzystują zbiorniki położone na różnych wysokościach, które umożliwiają wytworzenie dodatkowej energii elektrycznej w okresach wysokiego zapotrzebowania. W okresach mniejszego zapotrzebowania woda jest pompowana do zbiornika położonego wyżej, a w sytuacji dużego zapotrzebowania zostaje uwolniona i spływając uruchamia turbiny. Elektrownie szczytowo-pompowe nie są wyłączone z zakresu obowiązywania dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii, ale nie uwzględnia się ich w statystykach dotyczących energii ze źródeł odnawialnych.

2.3.   Oddziaływanie energetyki wodnej na ekosystemy słodkowodne

Zakres wpływu, jaki elektrownia wodna może wywierać na gatunki i typy siedlisk chronione na podstawie dwóch unijnych dyrektyw dotyczących ochrony przyrody, będzie się znacznie różnić w zależności od obiektu. Będzie zależał od indywidualnych cech rzeki, jej stanu fizycznego i ekologicznego – od tego, czy uległa już degradacji, czy wciąż jest nieskazitelnie czysta; czy jest duża, czy mała; czy górska nizinna itd. – jak również od rodzaju i wielkości elektrowni wodnych oraz gatunków i typów siedlisk, dla których obszar został wyznaczony. Należy zatem rozpatrywać oddziaływanie każdej elektrowni indywidualnie.

Wpływ może wystąpić na każdym etapie cyklu życia elektrowni wodnej, począwszy od etapu jej budowy po modernizację, likwidację, lub na etapie bieżącej eksploatacji i zarządzania. Może powodować utratę, degradację lub rozdrobnienie siedlisk przyrodniczych i populacji gatunków, których istnienie zależy od tych siedlisk. Istotność takiej utraty zależy od skali wpływu oraz od tego, na ile rzadkie i zagrożone są siedliska i gatunki, na które obiekt ma wpływ.

W pozostałej części niniejszego rozdziału przedstawiono pokrótce zakres wpływu elektrowni wodnej na siedliska i gatunki, w szczególności na podstawie dyrektyw UE dotyczących ochrony przyrody. Podmioty, które zdają sobie sprawę z rodzajów wpływu i rozumieją, jak złożony jest ekosystem rzek, będą w stanie w większym stopniu zapewnić zgodność ich działalności z wymogami ramowej dyrektywy wodnej i dyrektyw dotyczących ochrony przyrody. Będą też w stanie lepiej określić potencjalne sytuacje przynoszące obopólne korzyści, aby, na ile to możliwe, pomóc w odtworzeniu już zdegradowanych rzek.

Zmiany w morfologii rzek i rzecznych siedliskach

Wszelkie fizyczne zmiany w jednolitej część wód będą miały wpływ na normalne procesy hydrologiczne i będą zakłócały ciągłość ekologiczną (24) systemów słodkowodnych, zarówno na długości rzeki, jak i poprzecznie do jej biegu, np. na skutek oddzielania rzek od otaczających je teras zalewowych i terenów podmokłych lub tworzenia zastoisk wodnych w elektrowniach przepływowych.

Najbardziej oczywistą formą utraty siedlisk jest ich bezpośrednie fizyczne zniszczenie w górze lub w dole rzeki lub w sąsiedztwie elektrowni (np. zabieranie gruntów, zalanie, usuwanie nadbrzeżnej roślinności lub fizyczne obiekty w rzece). Jednak nawet bez fizycznego zabierania gruntów zakłócenie naturalnych procesów hydromofrologicznych może także zakłócić lub zaburzyć warunki biotyczne i abiotyczne, które mają kluczowe znaczenie dla struktury i funkcjonowania siedlisk. Ponadto może prowadzić do kolonizacji zdegradowanych siedlisk przez gatunki inwazyjne, co może skończyć się wyparciem naturalnej fauny.

Utrudnienia w migracji i rozprzestrzenianiu się gatunków chronionych

Rzeki, jeziora oraz strefy nadbrzeżne odgrywają ważną rolę w rozprzestrzenianiu się i migracji gatunków słodkowodnych, a także w ich przemieszczaniu się na mniejszą skalę, między różnymi obszarami lęgowymi, obszarami żerowania, odpoczynku i gniazdowania. Pełnią one role kluczowych korytarzy ekologicznych lub ostoi na całym terenie. Wszelkie, nawet najmniejsze, utrudnienia lub przeszkody dla ich swobodnego przemieszczania się przed lub za elektrownią mogą mieć istotne konsekwencje dla przetrwania tych gatunków.

| Zakres skutków różnych elektrowni wodnych.

  Źródło: Veronika Koller-Kreimel. |
| --- |

Image

Image

Image

Zakres skutków różnych elektrowni wodnych.

Źródło: Veronika Koller-Kreimel.

Elektrownie wodne mogą w sposób bezpośredni lub pośredni zakłócać rozprzestrzenianie się i migracje gatunków lub to uniemożliwiać. Najbardziej oczywistymi przeszkodami są tamy i obszary retencyjne, które stanowią fizyczną przeszkodę dla migracji ryb, uniemożliwiając im przemieszczanie się w dół i w górę rzeki. Ma to istotne skutki dla przetrwania wielu gatunków słodkowodnych, prowadzące do fragmentacji, izolacji i ostatecznie do zniknięcia niektórych populacji ryb, szczególnie słodkowodnych.

Przeszkody mogą powodować szczególnie poważne skutki, gdy na długości rzeki jest więcej przeszkód niż jedna. Nawet jeśli obiekty fizyczne lub przeszkody są bardzo małe, przemieszczanie ryb w rzekach może w krótkim czasie stać niemożliwe. Sztuczne kanały mogą również stanowić przeszkodę dla przemieszczania się gatunków, ponieważ przecinają i w konsekwencji dzielą siedliska lądowe. Mogą także tworzyć sztuczne połączenia między zlewniami, co może sprzyjać rozprzestrzenianiu się gatunków obcych na szkodę gatunków rodzimych.

Choć migracje w górę i w dół rzeki są ważne dla wszystkich gatunków ryb, ciągłość rzeki jest bardzo istotna w szczególności dla gatunków diadromicznych. Migracje w górę rzeki mają największe znaczenie dla populacji ryb anadromicznych i dla gatunków minoga takich jak Salmo salar, minogów morskich Petromyzon marinus i Lampetra fluviatilis lub niektórych jesiotrów, takich jak Acipenser sturio z powodu ich potrzeby okresowych (optymalnie corocznych) migracji na duże odległości. Migracje w dół rzeki mają decydujące znaczenie dla młodych i dorosłych osobników ryb katadromicznych takich jak węgorz Anguilla anguilla, który jest chroniony na podstawie rozporządzenia ustanawiającego środki służące odbudowie zasobów węgorza europejskiego (25).

Zakłócenie dynamiki osadów

Osady stanowią naturalną część ekosystemów wodnych i mają decydujące znaczenie dla funkcjonowania tych systemów pod względem hydrologicznym, geomorfologicznym i ekologicznym. Osad tworzy różne siedliska, które stanowią bezpośrednio i pośrednio miejsce do życia licznych gatunków. W naturalnych warunkach osady (głównie żwir) są cały czas transportowane w dół rzeki, co utrzymuje ekologiczną strukturę i funkcję rzek. Poprzeczne konstrukcje, takie jak jazy lub tamy prowadzą do zakłócenia naturalnej dynamiki osadów.

Duże zbiorniki mogą zatrzymywać ponad 90 % niesionych wodą osadów, co może prowadzić do zwiększonej erozji koryta rzeki i brzegów w dolnym biegu rzeki, jak również do lokalnego niszczenia ważnych struktur hydromorfologicznych, takich jak łachy żwirowe. Prace konserwacyjne na jazach i tamach, które polegają na okresowym wypłukiwaniu osadów (zwłaszcza w lecie, kiedy występuje niedobór wody) również mogą być szkodliwe dla gatunków i siedlisk, jeśli nie są odpowiednio prowadzone.

W zbiorniku lub na obszarach retencyjnych przed tamą zmniejszenie zdolności rzeki do transportu osadów powoduje kumulowanie się osadów, co może mieć negatywny wpływ zarówno na gatunki, jak i na siedliska, np. sprzyjanie rozwojowi glonów i innych chwastów wodnych, które wypierają gatunki chronione. Gromadzenie się żwiru lub innych ilastych osadów w korycie rzeki lub w kolumnie wody może być szczególnie szkodliwe dla gatunków litofilnych, takich jak lipienie Thymallus thymallus, które wykorzystują te obszary jako tarliska, dla perłoródki rzecznej Margaritifera margaritifera oraz skójki gruboskorupowej Unio crassus. Jest to również szkodliwe dla gatunków ptaków, takich jak sieweczka lub ptaki bekasowate, które wykorzystują podłoża żwirowe jako miejsca lęgowe.

| Usuwanie przeszkód na obszarze dorzecza Dunaju

  Wytwarzanie energii wodnej jest odpowiedzialne za około 45 % przerwań ciągłości rzek i siedlisk na obszarze dorzecza Dunaju. Na rzekach płynących w dorzeczu o powierzchniach zlewni przekraczających 4 000 km znajduje się łącznie 1 688 przeszkód. Spośród tych przeszkód 600 stanowią tamy/jazy, 729 to rampy/progi, a 359 to przeszkody sklasyfikowane jako inne rodzaje przerw w ciągłości. Obecnie 756 przeszkód jest wyposażone w funkcjonalne ułatwienia migracji ryb. 932 przypadki przerwania ciągłości (55 %) stanowią utrudnienie dla migracji ryb od 2009 r. i są obecnie sklasyfikowane jako znaczące oddziaływania. Według najnowszego planu gospodarowania wodami w dorzeczu Dunaju, do 2021 r. kraje naddunajskie planują znacząco zredukować przerwania ciągłości powodowane przez tamy.



  Obszar dorzecza Dunaju Przerwanie ciągłości rzeki i siedlisk – (powyżej) obecna sytuacja 2015 r.; (pierwsza mapa) spodziewana poprawa sytuacji do 2021 r. (druga mapa).

  Źródło: Plan zarządzania obszarem dorzecza rzeki Dunaj.
  https://www.icpdr.org/main/management-plans-danube-river-basin-published |
| --- |

Usuwanie przeszkód na obszarze dorzecza Dunaju

Wytwarzanie energii wodnej jest odpowiedzialne za około 45 % przerwań ciągłości rzek i siedlisk na obszarze dorzecza Dunaju. Na rzekach płynących w dorzeczu o powierzchniach zlewni przekraczających 4 000 km znajduje się łącznie 1 688 przeszkód. Spośród tych przeszkód 600 stanowią tamy/jazy, 729 to rampy/progi, a 359 to przeszkody sklasyfikowane jako inne rodzaje przerw w ciągłości. Obecnie 756 przeszkód jest wyposażone w funkcjonalne ułatwienia migracji ryb. 932 przypadki przerwania ciągłości (55 %) stanowią utrudnienie dla migracji ryb od 2009 r. i są obecnie sklasyfikowane jako znaczące oddziaływania. Według najnowszego planu gospodarowania wodami w dorzeczu Dunaju, do 2021 r. kraje naddunajskie planują znacząco zredukować przerwania ciągłości powodowane przez tamy.

Image

Obszar dorzecza Dunaju Przerwanie ciągłości rzeki i siedlisk – (powyżej) obecna sytuacja 2015 r.; (pierwsza mapa) spodziewana poprawa sytuacji do 2021 r. (druga mapa).

Źródło: Plan zarządzania obszarem dorzecza rzeki Dunaj.

https://www.icpdr.org/main/management-plans-danube-river-basin-published

Zmiany w systemie przepływu hydrobiologicznego

Przepływy hydrobiologiczne stanowią mechanizm o decydującym znaczeniu dla utrzymania procesów decydujących o zdrowiu ekosystemów rzek, od których zależą chronione gatunki i siedliska w UE, oraz dla zapewnienia dobrego stanu ekologicznego jednolitej części wód (26). Zmiana w przepływie hydrobiologicznym może powodować ograniczenie lub degradację zasięgu siedliska wodnego, jak również jego połączenie z siedliskami nadrzecznymi.

Na przykład zbyt mały przepływ wody może wywołać wiele negatywnych skutków, w tym wysychanie tarlisk gatunków ryb i minogów lub uniemożliwienie rozwoju ikry i młodych osobników. Migracje ryb w górę rzeki mogą być utrudnione także na mniejszych odległościach przez zatory spowodowane niewielkimi przepływami lub ze względu na niewystarczające bodźce zachęcające ryby do migracji.

Niedostateczne natężenie przepływu w pierwotnym korycie może także powodować przegrzanie wody i jej niewystarczające nasycenie tlenem (jak opisano powyżej). Tworzy to nieodpowiednie warunki do życia dla wielu gatunków takich jak gatunki ryb, raków i minogów, małżów lub ważek zależnych od siedlisk w wodzie płynącej.

Zmiany w systemie przepływu przez szczytowe elektrownie wodne

Duże wahania w przepływie wody mogą powodować poważne szkody zarówno dla gatunków, jak i dla ich siedlisk, szczególnie w małych rzekach. Krótkotrwałe fluktuacje poziomu wody wpływają na organizmy żyjące w częściach cieków wodnych, których te wahania dotyczą, w szczególności wpływając na te organizmy, które są niezdolne do poradzenia sobie z nagłymi zmianami poziomu wody, np. ryby młode lub inne organizmy wolno poruszające się lub statyczne (zwłaszcza gatunki roślin). System krótkotrwałych fluktuacji poziomu wody oddziałuje również na zachowanie ofiar gatunków chronionych i w konsekwencji wpływa na ich kondycję.

Image

Wpływ krótkotrwałych fluktuacji poziomu wody jest szczególnie dotkliwy w trudnych okresach (np. w okresach suszy lub mrozu) i jest coraz bardziej istotny w kontekście zmiany klimatu. Innym negatywnym skutkiem eksploatacji szczytowych elektrowni wodnych jest często znacząca różnica temperatury (niższa temperatura) wody uwalnianej w okresach szczytu. Gatunki, które są przystosowane do stałej temperatury wody mogą zginąć na skutek nagłych zmian tej temperatury trwających przez kilka godzin dziennie.

Zmiany w cyklach powodzi sezonowych

Czasem stosuje się środki mające na celu przekształcanie koryt rzeki, by lepiej kontrolować przepływ wody. Interwencje polegające na kontroli przepływu mogą skutkować zmianami w cyklach powodzi sezonowych, powodując czasem zupełne zaniknięcie docelowych typów siedlisk i gatunków związanych z tymi cyklami. Przykłady siedlisk, które ucierpiały, obejmują lasy łęgowe, tymczasowe stawy i starorzecza, jak również związane z nimi gatunki.

| RIPEAK – PROJEKT BADAWCZY UE: Reakcje lasów łęgowych na krótkotrwałe fluktuacje poziomu wody: w kierunku zrównoważonego zarządzania energią wodną

  Krótkotrwałe fluktuacje odnoszą się do krótkoterminowych zmian w przepływie rzeki, które mają miejsce w ciągu jednego dnia i są spowodowane włączeniem lub wyłączeniem turbin wodnych, by wytwarzały energię elektryczną zgodnie ze zmianami popytu na rynku. W efekcie zmianom ulegają: hydrologia rzeki w górze i w dole rzeki, parametry hydrauliczne, jakość wody, morfologia rzeki i na koniec ekosystem rzeczny. Badania naukowe nad skutkami krótkotrwałych fluktuacji poziomu wody są rzadko prowadzone i większość z nich koncentruje się na ichtiofaunie. Ponadto brakuje badań nad nadbrzeżną roślinnością.
  Krótkotrwałe fluktuacje poziomu wody mogą skutkować niedostatecznym uzupełnieniem liczebności gatunków przybrzeżnych i, co za tym idzie, wpływać na utrzymanie populacji przybrzeżnych. Zatem analiza kiełkowania nasion i zdrowotności siewek może umożliwić określenie związków między krótkotrwałymi fluktuacjami a reakcjami roślinności, które umożliwiają określenie ilościowe, skorelowanie i prognozowanie reakcji biologicznych na krótkotrwałe wahania poziomu wody. Takie związki mają kluczowe znaczenie dla obiektywnego określenia progów, które pozwalają ograniczyć do minimum skutki środowiskowe wytwarzania energii wodnej bez powodowania znacznych strat w produkcji.
  Projekt ma rzucić nieco światła na zrównoważone zarządzanie rzekami, na których prowadzona jest produkcja energii wodnej. W tym celu planuje się szczegółowy przegląd literatury, analizę dobowych przepływów, badania terenowe i modelowanie komputerowe. Spodziewane ostateczne rezultaty projektu obejmują: 1) nowe hydrologiczne i ekologiczne (np. roślinność przybrzeżna) mierniki wpływu krótkotrwałych fluktuacji poziomu wody; 2) nowe modele hydrologiczno-ekologiczne pozwalające określić wpływ pod względem ilościowym oraz 3) nowe skuteczne środki zrównoważonej eksploatacji tam.
  http://www.emg.umu.se/english/research/research-projects/responses-of-riparian-forests-to-hydropeaking/ |
| --- |

RIPEAK – PROJEKT BADAWCZY UE: Reakcje lasów łęgowych na krótkotrwałe fluktuacje poziomu wody: w kierunku zrównoważonego zarządzania energią wodną

Krótkotrwałe fluktuacje odnoszą się do krótkoterminowych zmian w przepływie rzeki, które mają miejsce w ciągu jednego dnia i są spowodowane włączeniem lub wyłączeniem turbin wodnych, by wytwarzały energię elektryczną zgodnie ze zmianami popytu na rynku. W efekcie zmianom ulegają: hydrologia rzeki w górze i w dole rzeki, parametry hydrauliczne, jakość wody, morfologia rzeki i na koniec ekosystem rzeczny. Badania naukowe nad skutkami krótkotrwałych fluktuacji poziomu wody są rzadko prowadzone i większość z nich koncentruje się na ichtiofaunie. Ponadto brakuje badań nad nadbrzeżną roślinnością.

Krótkotrwałe fluktuacje poziomu wody mogą skutkować niedostatecznym uzupełnieniem liczebności gatunków przybrzeżnych i, co za tym idzie, wpływać na utrzymanie populacji przybrzeżnych. Zatem analiza kiełkowania nasion i zdrowotności siewek może umożliwić określenie związków między krótkotrwałymi fluktuacjami a reakcjami roślinności, które umożliwiają określenie ilościowe, skorelowanie i prognozowanie reakcji biologicznych na krótkotrwałe wahania poziomu wody. Takie związki mają kluczowe znaczenie dla obiektywnego określenia progów, które pozwalają ograniczyć do minimum skutki środowiskowe wytwarzania energii wodnej bez powodowania znacznych strat w produkcji.

Projekt ma rzucić nieco światła na zrównoważone zarządzanie rzekami, na których prowadzona jest produkcja energii wodnej. W tym celu planuje się szczegółowy przegląd literatury, analizę dobowych przepływów, badania terenowe i modelowanie komputerowe. Spodziewane ostateczne rezultaty projektu obejmują: 1) nowe hydrologiczne i ekologiczne (np. roślinność przybrzeżna) mierniki wpływu krótkotrwałych fluktuacji poziomu wody; 2) nowe modele hydrologiczno-ekologiczne pozwalające określić wpływ pod względem ilościowym oraz 3) nowe skuteczne środki zrównoważonej eksploatacji tam.

http://www.emg.umu.se/english/research/research-projects/responses-of-riparian-forests-to-hydropeaking/

Zmiany chemiczne i zmiany temperatury wody

Tamy mogą powodować zasadnicze zmiany jakości chemicznej, składu mineralnego i pH rzeki, zarówno w górze jak i w dole rzeki, na przykład na skutek gromadzenia się zanieczyszczeń w osadach. Wszystkie te zmiany wpływają na skład istniejących środowisk roślinnych i zwierzęcych. Na organizmy wpływają również zmiany temperatury wody i związane z nimi zmiany stężenia tlenu. Magazynowanie wody w zbiornikach może doprowadzić do istotnego wzrostu jej temperatury, a także do spadku temperatury, jeżeli pobiera się wodę z dna zbiornika.

Urazy i śmierć pojedynczych zwierząt

Ryby i inne gatunki przedostające się do elektrowni wodnej mogą ulec zranieniu lub zostać zabite. Elektrownia wodna może spowodować (27):

| — | urazy wynikające z fizycznego kontaktu z łopatkami, wirnikiem turbiny lub kadłubem turbiny, |
| --- | --- |

—

urazy wynikające z fizycznego kontaktu z łopatkami, wirnikiem turbiny lub kadłubem turbiny,

| — | szkody powodowane wahaniami ciśnienia podczas przepływania przez turbinę, |
| --- | --- |

—

szkody powodowane wahaniami ciśnienia podczas przepływania przez turbinę,

| — | zaplatanie się w sitach ssawnych lub urazy, których przyczyną jest zetknięcie się z maszynami czyszczącymi, |
| --- | --- |

—

zaplatanie się w sitach ssawnych lub urazy, których przyczyną jest zetknięcie się z maszynami czyszczącymi,

| — | urazy spowodowane intensywnym przepływem wody i przez konstrukcje przelewów, |
| --- | --- |

—

urazy spowodowane intensywnym przepływem wody i przez konstrukcje przelewów,

| — | podatność na drapieżnictwo w związku z dezorientacją. |
| --- | --- |

—

podatność na drapieżnictwo w związku z dezorientacją.

Wskaźnik śmiertelności w jednej elektrowni wodnej może wynosić 0–100 % (28). Wiele zależy od gatunku ryb i rodzaju konstrukcji elektrowni wodnej oraz zastosowanych środków łagodzących. Wskaźnik śmiertelności związany z turbinami zwiększa się przy wyższej prędkości i większej liczbie łopat wirnika oraz mniejszej odległości między łopatami (w przypadku turbin Kaplana). Wskaźnik śmiertelności może wynieść 100 %, kiedy ryby przepływają przez turbiny, które znajdują się głównie w elektrowniach wysokociśnieniowych (np. z turbiną Peltona).

Wyparcie i zakłócenia

Prace inżynieryjne na rzekach mogą powodować niepokojenie pewnych gatunków, a także zakłócać ich cykl życia, zarówno na obszarach Natura 2000, jak i poza ich obrębem, zwłaszcza w przypadku gatunków fauny i flory bentosowej, które wymagają wody o wysokiej jakości. Może mieć to wpływ na zdolność gatunków do rozmnażania się, odżywiania, odpoczynku lub rozprzestrzeniania się i migrowania.

Jeśli takie niepokojenie osiąga znaczny poziom, może prowadzić do zaniku danego gatunku na tym terenie, a co za tym idzie do zaniku pewnego sposobu wykorzystywania siedliska, lub też może prowadzić do mniejszych szans na przetrwanie lub rozród. W przypadku rzadkich lub zagrożonych gatunków nawet nieznaczne lub tymczasowe niepokojenie mogą wiązać się z poważnymi konsekwencjami dla ich przetrwania w danym regionie w perspektywie długofalowej. Takie sytuacje byłyby niezgodne z przepisami dwóch dyrektyw dotyczących ochrony przyrody w sprawie ochrony gatunkowej.

Skutki dla gatunków i siedlisk lądowych

Elektrownie wodne mogą wpływać nie tylko na gatunki i siedliska słodkowodne, ale również na gatunki i siedliska lądowe. Taki wpływ również może mieć miejsce w dowolnym momencie, np. w trakcie budowy, likwidacji lub renowacji elektrowni wodnej. Może to także spowodować powiązana infrastruktura, taka jak drogi dojazdowe, trasy rurociągów lub linie energetyczne łączące elektrownię wodną z siecią elektroenergetyczną.

Oprócz utraty, degradacji lub rozdrobnienia zagrożonych siedlisk konstrukcje te mogą powodować śmierć gatunków lądowych lub znaczące zakłócenia ich trybu życia. Przykładowo ptaki mogą zderzać się z napowietrznymi przewodami elektroenergetycznymi i ulegać śmiertelnemu porażeniu prądem lub może dochodzić do poważnych zakłóceń na terenach rozrodu ptaków spowodowanych regularnym ruchem na drogach dojazdowych. Takie skutki mogą mieć szczególne znaczenie, gdy elektrownia wodna i powiązana infrastruktura położone są wzdłuż szlaków migracyjnych lub wąskich dolin z klifami wykorzystywanych przez ptaki drapieżne lub w pobliżu ważnych terenów podmokłych zamieszkiwanych przez ptaki.

2.4.   Kumulatywne oddziaływanie

Jak przedstawiono w sprawozdaniu EEA dotyczącym stanu środowiska, większość rzek europejskich jest obecnie zdegradowana i osiągnęła punkt nasycenia, w związku z czym nie jest możliwe dokonywanie na nich żadnych nowych inwestycji lub działań bez spowodowania dalszego znacznego pogorszenia stanu rzek. W związku z powyższym szczególną uwagę należy zwrócić na ocenianie potencjalnego kumulatywnego oddziaływania wszelkich nowych działań, w tym dotyczących elektrowni wodnych, na rzekach ogólnie i na obszarach Natura 2000 w szczególności.

Ocena kumulatywnego oddziaływania jest szczególnie ważna w przypadku rzek zbliżonych do naturalnych, zwłaszcza małych rzek, które są podatne na wszelkie zmiany ich hydromorfologii. Nawet jedna lub dwie małe instalacje mogą wywołać zbyt poważne skutki, które są niezgodne z wymaganiami prawnymi ramowej dyrektywy wodnej i dwóch dyrektyw dotyczących ochrony przyrody.

W ocenie kumulatywnego oddziaływania należy przyjrzeć się wszystkim elektrowniom wodnym i innym zmianom w zlewni, niezależnie od tego, czy są usytuowane na obszarach Natura 2000, czy poza nimi. Jedno przedsięwzięcie w zakresie energii wodnej, oceniane indywidualnie, może nie mieć istotnego wpływu, ale jeżeli wpływ ten skumuluje się z wpływem innych istniejących już działań lub przyjętych przedsięwzięć, ich połączone oddziaływanie może stać się znaczące.

Kumulatywne oddziaływanie często pojawia się dopiero po upływie pewnego czasu. Dlatego istotne jest, aby dokonując oceny brać pod uwagę wszystkie plany lub przedsięwzięcia. Dotyczy to także planów i przedsięwzięć, które przyjęto w przeszłości, ale jeszcze ich nie wdrożono lub nie ukończono, jak również wszelkich istniejących niekorzystnych oddziaływań i zagrożeń. W tym kontekście przydatne mogą być informacje dostępne w planach gospodarowania wodami w dorzeczu określonych w ramowej dyrektywie wodnej i w planach zarządzania obszarami Natura 2000.

Należy również koniecznie zwrócić uwagę, że przyjęty już plan lub przyjęte już przedsięwzięcie nie stanowią przesłanki na korzyść jakichkolwiek innych planów lub przedsięwzięć, które mogą zostać zaproponowane w przyszłości. Jeżeli na przykład inwestycja hydroenergetyczne nie ma istotnego wpływu i w związku z tym zostaje przyjęta, przyjęcie jej nie stanowi przesłanki na korzyść dalszych inwestycji w elektrownie wodne w przyszłości. Wręcz przeciwnie – przyjęcie tego przedsięwzięcia może oznaczać, że rzeka osiągnie limit przepustowości i nie będzie w stanie tolerować żadnych dalszych – nawet małych – zmian.

Ponadto ocena skumulowanego i połączonego oddziaływania nie ogranicza się do oceny planów lub przedsięwzięć podobnego rodzaju w tym samym sektorze. W ocenie należy uwzględnić każdy inny rodzaj planu lub przedsięwzięcia, który mógłby mieć znaczący wpływ, w połączeniu z planem lub przedsięwzięciem objętym oceną. Potencjalne kumulatywne oddziaływanie należy oceniać, wykorzystując rzetelne dane wyjściowe i nie opierając się wyłącznie na kryteriach jakościowych. Ocena tego oddziaływania powinna stanowić integralną część ogólnej oceny i nie należy traktować jej jako „refleksji” dokonanej na końcu procesu oceniania.

Wreszcie w ocenie oddziaływania skumulowanego trzeba uwzględnić także instalacje, które już na rzece istnieją (tak zwane „obciążenie wstępne”) (29). Na przykład, jeżeli zaplanowano nowe przedsięwzięcie, w ramach którego przewidziano nową turbinę, trzeba ocenić jego wpływ w świetle istniejącej elektrowni wodnej, nawet jeśli zbudowano ją dziesiątki lat wcześniej. Jeżeli kumulatywne oddziaływanie jest istotne, nowe przedsięwzięcie zostanie odrzucone.

| Zalecenia w sprawie niewielkich elektrowni wodnych, Umweltbundesamt (Federalny Urząd Ochrony Środowiska), Niemcy

  W Niemczech wykorzystano już około 80 % możliwego do wykorzystania potencjału energii wodnej. W znacznej mierze wyczerpano również potencjał technologiczny. Znalazło to odzwierciedlenie w stosunkowo niskich stawkach wsparcia dostępnych na rzecz wykorzystania energii wodnej w ramach programów wsparcia. W związku z tym pozostały możliwy do wykorzystania potencjał dotyczy głównie małych, niedoinwestowanych wcześniej wód, praktycznie niezakłóconych ludzką działalnością. Jednak możliwe szkodliwe skutki środowiskowe wpływające na te kilka pozostałych, niezakłóconych ludzką działalnością cieków wodnych w Niemczech będą prawdopodobnie znaczące.
  W makroekonomicznej analizie kosztów i korzyści wskazano także, że koszty gospodarcze w porównaniu z korzyściami mogą być znaczne. Im mniejsza jest moc instalacji i im bardziej naturalny ciek wodny, tym mniej korzystnie wypada analiza kosztów i korzyści. Z ocen ekonomicznych wynika, że we wszystkich trzech przypadkach – nowej budowy, modernizacji lub ponownego włączenia – w szczególności w przypadku małych elektrowniach wodnych o mocy do 100 kW koszt produkcji energii jest wyższy niż wskaźniki płatności na podstawie ustawy o energii ze źródeł odnawialnych. Dlatego w wielu przypadkach – nawet w korzystnych okolicznościach – prawie niemożliwa jest produkcja energii w sposób ekonomiczny.
  Względy ekonomiczne pokazują, że dotacja, która pokrywa koszty operacyjne małych elektrowni wodnych – w szczególności elektrowni o mocy poniżej 100 kW – prowadzi do wysokich kosztów makroekonomicznych wynikających z unikania emisji CO2. W świetle negatywnych skutków środowiskowych dalsze wykorzystywanie potencjału małych elektrowni wodnych nie stanowi priorytetu w odniesieniu do ochrony klimatu.

  Biorąc pod uwagę obowiązujące przepisy prawa i wymogi ramowej dyrektywy wodnej Komisji Europejskiej, przedstawiono następujące zalecenia:






  — | Ze względu na wysoką wydajność preferowane będą, ogólnie rzecz biorąc, duże elektrownie wodne zamiast małych instalacji i mikroinstalacji do celów drugorzędnego wykorzystywania na wodach, na których już dokonano inwestycji i podniesiono ich poziom. W przypadku inwestowania w elektrownie wodne należy skoncentrować się na ich optymalizacji. |
| --- | --- |

Zalecenia w sprawie niewielkich elektrowni wodnych, Umweltbundesamt (Federalny Urząd Ochrony Środowiska), Niemcy

W Niemczech wykorzystano już około 80 % możliwego do wykorzystania potencjału energii wodnej. W znacznej mierze wyczerpano również potencjał technologiczny. Znalazło to odzwierciedlenie w stosunkowo niskich stawkach wsparcia dostępnych na rzecz wykorzystania energii wodnej w ramach programów wsparcia. W związku z tym pozostały możliwy do wykorzystania potencjał dotyczy głównie małych, niedoinwestowanych wcześniej wód, praktycznie niezakłóconych ludzką działalnością. Jednak możliwe szkodliwe skutki środowiskowe wpływające na te kilka pozostałych, niezakłóconych ludzką działalnością cieków wodnych w Niemczech będą prawdopodobnie znaczące.

W makroekonomicznej analizie kosztów i korzyści wskazano także, że koszty gospodarcze w porównaniu z korzyściami mogą być znaczne. Im mniejsza jest moc instalacji i im bardziej naturalny ciek wodny, tym mniej korzystnie wypada analiza kosztów i korzyści. Z ocen ekonomicznych wynika, że we wszystkich trzech przypadkach – nowej budowy, modernizacji lub ponownego włączenia – w szczególności w przypadku małych elektrowniach wodnych o mocy do 100 kW koszt produkcji energii jest wyższy niż wskaźniki płatności na podstawie ustawy o energii ze źródeł odnawialnych. Dlatego w wielu przypadkach – nawet w korzystnych okolicznościach – prawie niemożliwa jest produkcja energii w sposób ekonomiczny.

Względy ekonomiczne pokazują, że dotacja, która pokrywa koszty operacyjne małych elektrowni wodnych – w szczególności elektrowni o mocy poniżej 100 kW – prowadzi do wysokich kosztów makroekonomicznych wynikających z unikania emisji CO2. W świetle negatywnych skutków środowiskowych dalsze wykorzystywanie potencjału małych elektrowni wodnych nie stanowi priorytetu w odniesieniu do ochrony klimatu.

Biorąc pod uwagę obowiązujące przepisy prawa i wymogi ramowej dyrektywy wodnej Komisji Europejskiej, przedstawiono następujące zalecenia:

—

Ze względu na wysoką wydajność preferowane będą, ogólnie rzecz biorąc, duże elektrownie wodne zamiast małych instalacji i mikroinstalacji do celów drugorzędnego wykorzystywania na wodach, na których już dokonano inwestycji i podniesiono ich poziom. W przypadku inwestowania w elektrownie wodne należy skoncentrować się na ich optymalizacji.

| — | Należy zaprzestać wykorzystywania energii wodnej na wodach, które są praktycznie niezakłócone ludzką działalnością, lub na wodach, na których planowane jest przywrócenie ich stanu naturalnego. |
| --- | --- |

—

Należy zaprzestać wykorzystywania energii wodnej na wodach, które są praktycznie niezakłócone ludzką działalnością, lub na wodach, na których planowane jest przywrócenie ich stanu naturalnego.

| — | Budowa i reaktywacja małych elektrowni wodnych nie stanowią problemu w przypadku istniejących jazów, których nie można wyburzyć, szczególnie gdy można jednocześnie dokonać usprawnień ekologicznych – na przykład przywrócenia możliwości swobodnego przemieszczania się. |
| --- | --- |

—

Budowa i reaktywacja małych elektrowni wodnych nie stanowią problemu w przypadku istniejących jazów, których nie można wyburzyć, szczególnie gdy można jednocześnie dokonać usprawnień ekologicznych – na przykład przywrócenia możliwości swobodnego przemieszczania się.

| — | Wraz z reaktywacją instalacji, które obecnie nie działają, i odnowieniem praw do wody należy lepiej rozważyć obawy związane z ochroną wód i określić warunki (na przykład funkcjonalne przepławki, zagwarantowany na poziomie struktury minimalny dynamiczny przepływ wody, wykluczenie powodzi gwałtownych poniżej tam). |
| --- | --- |

—

Wraz z reaktywacją instalacji, które obecnie nie działają, i odnowieniem praw do wody należy lepiej rozważyć obawy związane z ochroną wód i określić warunki (na przykład funkcjonalne przepławki, zagwarantowany na poziomie struktury minimalny dynamiczny przepływ wody, wykluczenie powodzi gwałtownych poniżej tam).

| — | W przypadku nowych instalacji należy unikać spiętrzania jednolitej części wód w celu zmiany kierunku rzeki. Należy wybrać takie metody budowlane, które umożliwią przekierowanie wykorzystanej wody w taki sposób, że swobodny przepływ i charakter cieku wodnego są zachowane (np. boczny wlot wody ze strukturą zmieniającą kierunek w jednolitej części wód). Należy sformułować wymogi w sprawie minimalnego przepływu i środków służących unikaniu uszkodzeń u ryb powodowanych przez turbiny. Należy zakazać powodzi gwałtownych poniżej tam. |
| --- | --- |

—

W przypadku nowych instalacji należy unikać spiętrzania jednolitej części wód w celu zmiany kierunku rzeki. Należy wybrać takie metody budowlane, które umożliwią przekierowanie wykorzystanej wody w taki sposób, że swobodny przepływ i charakter cieku wodnego są zachowane (np. boczny wlot wody ze strukturą zmieniającą kierunek w jednolitej części wód). Należy sformułować wymogi w sprawie minimalnego przepływu i środków służących unikaniu uszkodzeń u ryb powodowanych przez turbiny. Należy zakazać powodzi gwałtownych poniżej tam.

Streszczenie na podstawie: Hydroelectric Power Plants as a Source of Renewable Energy – legal and ecological aspects. Umweltbundesamt, listopad 2003 r. http://www.umweltbundesamt.de/sites/default/files/medien/publikation/long/2544.pdf

2.5.   Rozróżnienie między oddziaływaniem istotnym a nieistotnym

Identyfikacja zakresu oddziaływania na gatunki i siedliska, na które mogą potencjalnie wpływać plan lub przedsięwzięcie hydroenergetyczne, stanowi pierwszy krok każdej oceny skutków. Następnym krokiem jest konieczność określenia, czy w świetle celów ochrony obszarów Natura 2000 oddziaływanie to będzie znaczące, czy nie. Ocena istotności oddziaływania, rzecz jasna, musi być przeprowadzana indywidualnie dla każdego przypadku z uwzględnieniem gatunków i siedlisk, które występują na danym obszarze, oraz szczegółowych cech samego przedsięwzięcia i na podstawie rzetelnej wiedzy naukowej (zob. rozdział 5).

W przypadku niektórych gatunków utrata kilku osobników może być nieistotna, ale w przypadku innych może mieć poważne konsekwencje. Wszystkie czynniki, takie jak liczebność populacji, jej rozmieszczenie, zasięg, strategia reprodukcyjna i długość życia, będą mieć wpływ na istotność oddziaływania i będą się różniły w zależności od obszaru Natura 2000, nawet jeżeli są wyznaczone dla tego samego gatunku. Należy wziąć pod uwagę także wzajemne powiązania oddziaływań. Na przykład grunty zajmowane na cele gospodarcze mogą nie być istotne dla konkretnego gatunku, ale jeżeli weźmie się pod uwagę główne zakłócenia naturalnych przepływów rzeki, wpływ może nabrać znaczenia.

Przy ocenie istotności oddziaływania należy uwzględnić właściwą skalę geograficzną. W przypadku gatunków migrujących, które wędrują na bardzo długich dystansach (takich jak łosoś atlantycki, Salmo salar), oddziaływanie na konkretnym obszarze może mieć skutki dla danego gatunku na dużo większym obszarze geograficznym (dorzecza). Podobnie w przypadku gatunków niemigrujących, które występują na rozległych terenach lub zmieniają sposób korzystania z siedlisk, może zachodzić konieczność uwzględniania potencjalnego oddziaływania w skali regionalnej, a nie lokalnej.

Również cele ochrony obszarów Natura 2000 mają kluczowe znaczenie, ułatwiając ustalenie, czy wystąpienie istotnego oddziaływania jest prawdopodobne. Potwierdza to pkt 49 orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Waddenzee (30): „[...] jeżeli plan lub przedsięwzięcie, które nie jest bezpośrednio związane lub konieczne do zagospodarowania terenu, niesie z sobą ryzyko naruszenia założeń ochrony tego terenu, należy je wówczas uznać jako mogące oddziaływać na przedmiotowy teren w sposób istotny. Ocena tego ryzyka powinna być dokonana w szczególności w świetle charakterystyki i specyficznych uwarunkowań środowiskowych terenu, którego dotyczy plan lub przedsięwzięcie.”

Odpowiednia ocena musi być oparta na najlepszych dostępnych danych. W związku z tym konieczne może być wykonanie – z pewnym wyprzedzeniem przed realizacją przedsięwzięcia – specjalnych badań w terenie lub programów monitorowania. Inwestorzy muszą być w stanie przewidzieć to w swoich planach i zapewnić, aby odpowiednie dane uzyskane w ramach nadzoru hydrologicznego i biologicznego zawierały informacje o wszystkich ważnych aspektach (cyklu życia i zmienności sezonowej). Przeprowadzenie takich badań może zająć czasem kilka lat, zanim można będzie określić w nich w sposób wystarczający badany cykl życia danych gatunków i badanych typów siedlisk (zob. szczegółowe informacje w rozdziale 5).

| Wytyczne w sprawie określania progów istotności w Niemczech

  W Niemczech, tak jak w innych miejscach, ze względu na wysoki stopień subiektywności trudno było dokonać oceny istotności oddziaływania na elementy docelowe obszaru Natura 2000, która to ocena stanowi kluczową część odpowiedniej oceny. W konsekwencji właściwe organy często nie miały dostatecznej, naukowo potwierdzonej pewności, której potrzebowały, aby uzasadnić swoje decyzje, czy zatwierdzić dany plan lub przedsięwzięcie, czy nie. Z tego tez powodu organy te były również narażone na problemy natury prawnej. Aby rozwiązać ten problem i zapewnić w praktyce bardziej jednolite i spójne podejście przy ocenianiu istotności oddziaływania, niemiecki Federalny Urząd Ochrony Przyrody (BfN) zlecił wykonanie projektu badawczego w celu ustalenia zbadanych naukowo zasad i konwencji w odniesieniu do wszystkich typów siedlisk i wszystkich gatunków występujących w Niemczech i wymienionych w dyrektywach ptasiej i siedliskowej (31). Powstałe w następstwie projektu wytyczne opublikowano w 2007 r.
  Założeniem wyjściowym dotyczącym tych wytycznych jest stwierdzenie, że każdą trwałą utratę typu siedliska i siedlisk gatunków z danego obszaru Natura 2000 należy uważać za istotny wpływ. Jednak mimo to pewien stopień utraty można pod pewnymi warunkami uznać za nieistotny w przypadku niektórych typów siedlisk i niektórych gatunków. W wytycznych podano uzgodnione naukowo progi i kryteria określania istotności, które oparto na aspektach jakościowych, jak również funkcjonalnych, a nie tylko na kryteriach ilościowych.
  W związku z tym, aby uznać wpływ za nieistotny, należy spełnić wszystkie następujące warunki:






  — | szczególne cechy danego siedliska / siedliska gatunków lub kluczowych siedlisk typowych gatunków muszą pozostać niezmienione, |
| --- | --- |

Wytyczne w sprawie określania progów istotności w Niemczech

W Niemczech, tak jak w innych miejscach, ze względu na wysoki stopień subiektywności trudno było dokonać oceny istotności oddziaływania na elementy docelowe obszaru Natura 2000, która to ocena stanowi kluczową część odpowiedniej oceny. W konsekwencji właściwe organy często nie miały dostatecznej, naukowo potwierdzonej pewności, której potrzebowały, aby uzasadnić swoje decyzje, czy zatwierdzić dany plan lub przedsięwzięcie, czy nie. Z tego tez powodu organy te były również narażone na problemy natury prawnej. Aby rozwiązać ten problem i zapewnić w praktyce bardziej jednolite i spójne podejście przy ocenianiu istotności oddziaływania, niemiecki Federalny Urząd Ochrony Przyrody (BfN) zlecił wykonanie projektu badawczego w celu ustalenia zbadanych naukowo zasad i konwencji w odniesieniu do wszystkich typów siedlisk i wszystkich gatunków występujących w Niemczech i wymienionych w dyrektywach ptasiej i siedliskowej (31). Powstałe w następstwie projektu wytyczne opublikowano w 2007 r.

Założeniem wyjściowym dotyczącym tych wytycznych jest stwierdzenie, że każdą trwałą utratę typu siedliska i siedlisk gatunków z danego obszaru Natura 2000 należy uważać za istotny wpływ. Jednak mimo to pewien stopień utraty można pod pewnymi warunkami uznać za nieistotny w przypadku niektórych typów siedlisk i niektórych gatunków. W wytycznych podano uzgodnione naukowo progi i kryteria określania istotności, które oparto na aspektach jakościowych, jak również funkcjonalnych, a nie tylko na kryteriach ilościowych.

W związku z tym, aby uznać wpływ za nieistotny, należy spełnić wszystkie następujące warunki:

—

szczególne cechy danego siedliska / siedliska gatunków lub kluczowych siedlisk typowych gatunków muszą pozostać niezmienione,

| — | nie przekroczono orientacyjnych wartości ilościowych – całkowita utrata obszaru, |
| --- | --- |

—

nie przekroczono orientacyjnych wartości ilościowych – całkowita utrata obszaru,

| — | nie przekroczono dodatkowych wartości ilościowych – względna utrata terenu wynosząca 1 %, |
| --- | --- |

—

nie przekroczono dodatkowych wartości ilościowych – względna utrata terenu wynosząca 1 %,

| — | kumulatywne oddziaływanie spowodowane wpływem innych przedsięwzięć nie przekracza określonego wyżej progu wartości, oraz |
| --- | --- |

—

kumulatywne oddziaływanie spowodowane wpływem innych przedsięwzięć nie przekracza określonego wyżej progu wartości, oraz

| — | nie wystąpiło kumulatywne oddziaływanie spowodowane wpływem innych czynników. |
| --- | --- |

—

nie wystąpiło kumulatywne oddziaływanie spowodowane wpływem innych czynników.

W związku z tiret drugim opracowano 7 klas wielkości dla siedlisk i 8 dla gatunków, podając zakresy, w których mieszczą się wartości danego progu, dla każdego typu siedliska / każdego gatunku; określono 3 poziomy progów dla każdej klasy. W praktyce oznacza to, że w przypadku 21 z 91 typów siedlisk występujących w Niemczech nieakceptowalna jest żadna utrata, podczas gdy w przypadku pozostałych siedlisk niektóre utraty można uznać za nieistotne, jeżeli uwzględniono skalę zgodną z klasami wielkości i poziomami. Jeżeli chodzi o 53 gatunki z załącznika II, nie istnieją żadne wstępne wartości progowe dla 16 z nich, podobnie jak dla 20 spośród 98 gatunków z dyrektywy ptasiej. Innymi słowy, prawdopodobnie żaden wpływ nie zostanie zaakceptowany. Wszystkie te wnioski / wartości liczbowe / progi mają służyć tylko jako wytyczne. Oznacza to, że nadal wymagane jest podejście polegające na rozpatrywaniu każdego przypadku indywidualnie w ramach każdej odpowiedniej oceny.

Od momentu publikacji przedmiotowe wytyczne zostały z powodzeniem zbadane w niemieckich sądach i obecnie stosowane są w całym kraju.

http://www.bfn.de/0306_ffhvp.html

| Skale wykorzystywane przez ekspertów uprawnionych do przeprowadzania odpowiednich ocen w Republice Czeskiej

  Kwestię praktyczną stanowi stosowanie skali oceniania istotności oddziaływania w ramach odpowiedniej oceny. Chociaż nie istnieje żadne zarządzenie, w oparciu o doświadczenie zdobyte w ramach długiej praktyki ekspertom uprawnionym do przeprowadzania odpowiednich ocen w Republice Czeskiej zalecono stosowanie następującej skali (32): Istotność wpływu należy oceniać w stosunku do każdego elementu docelowego danego obszaru. Jeżeli wpływ na choćby jeden element docelowy oznaczony jest jako -2”, oznacza to automatycznie, że wpływ na spójność obszaru jest niekorzystny i nie należy udzielać zezwolenia na takie przedsięwzięcie w ramach procedury określonej w art. 6 ust. 3.








  Wartość | Pojęcie | Opis | Przykłady |
| --- | --- | --- | --- |
| -2 | Istotny niekorzystny wpływ | Istotny niekorzystny wpływ.


  Wyklucza wdrożenie planu/przedsięwzięcia

  Istotne zakłócanie spokoju siedliska lub niepokojenie populacji gatunku lub jej znacznej części lub niszczycielski wpływ na siedlisko lub populację gatunku lub jej znaczną część; istotne zakłócanie potrzeb ekologicznych w odniesieniu do siedliska lub gatunku; istotny wpływ na siedlisko lub naturalny rozwój danego gatunku. Pod pewnymi warunkami wpływ ten można zmniejszyć, stosując środki łagodzące. | Zakłócenie szlaków migracyjnych prowadzących na miejsca tarlisk gatunków anadromicznych.
  Zniszczenie siedliska przez zalanie spowodowane budową nowej tamy.
  Zmiany hydrologiczne spowodowane odstępstwem istotnie wpływającym na populację. |
| -1 | Umiarkowanie niekorzystny wpływ | Ograniczony/umiarkowany/nieistotny niekorzystny wpływ. Wdrożenie planu/przedsięwzięcia nie jest wykluczone.

  Umiarkowanie uciążliwy wpływ na siedlisko lub populację gatunku; umiarkowane zakłócenia w zakresie potrzeb ekologicznych w odniesieniu do siedliska lub gatunku; marginalny wpływ na siedlisko lub naturalny rozwój danego gatunku.
  Eliminacja tego wpływu za pomocą środków łagodzących jest możliwa, lecz zastosowania środków łagodzących nie można wymusić, chyba że prawodawstwo krajowe stanowi inaczej. | Modernizacja – stosowanie technologii mniej szkodliwej dla ryb, budowanie przepławek na istniejących barierach.
  Wpływ na marginalne części populacji.
  Wpływ na siedlisko powszechnie występujące na otaczającym obszarze. |
| 0 | Zerowy wpływ | Plan/przedsięwzięcie nie ma wyraźnego wpływu. | Występowanie na obszarze zewnętrznym. |
| +1 | Umiarkowanie pozytywny wpływ | umiarkowanie korzystny wpływ na siedlisko lub populację gatunku; umiarkowana poprawa w zakresie potrzeb ekologicznych w odniesieniu do siedliska lub gatunku; umiarkowanie korzystny wpływ na siedlisko lub naturalny rozwój danego gatunku. | Przebudowa szczytowych elektrowni wodnych polegająca na przekształceniu ich w elektrownie przepływowe bez jazu lub tamy. |
| +2 | Istotnie pozytywny wpływ | Istotnie korzystny wpływ na siedlisko lub populację gatunku; znacząca poprawa w zakresie potrzeb ekologicznych w odniesieniu do siedliska lub gatunku, istotnie korzystny wpływ na siedlisko lub na naturalny rozwój gatunku. | Wyburzenie elektrowni wodnej. |

Skale wykorzystywane przez ekspertów uprawnionych do przeprowadzania odpowiednich ocen w Republice Czeskiej

Kwestię praktyczną stanowi stosowanie skali oceniania istotności oddziaływania w ramach odpowiedniej oceny. Chociaż nie istnieje żadne zarządzenie, w oparciu o doświadczenie zdobyte w ramach długiej praktyki ekspertom uprawnionym do przeprowadzania odpowiednich ocen w Republice Czeskiej zalecono stosowanie następującej skali (32): Istotność wpływu należy oceniać w stosunku do każdego elementu docelowego danego obszaru. Jeżeli wpływ na choćby jeden element docelowy oznaczony jest jako -2”, oznacza to automatycznie, że wpływ na spójność obszaru jest niekorzystny i nie należy udzielać zezwolenia na takie przedsięwzięcie w ramach procedury określonej w art. 6 ust. 3.

Wartość

Pojęcie

Opis

Przykłady

-2

Istotny niekorzystny wpływ

Istotny niekorzystny wpływ.

Wyklucza wdrożenie planu/przedsięwzięcia

Istotne zakłócanie spokoju siedliska lub niepokojenie populacji gatunku lub jej znacznej części lub niszczycielski wpływ na siedlisko lub populację gatunku lub jej znaczną część; istotne zakłócanie potrzeb ekologicznych w odniesieniu do siedliska lub gatunku; istotny wpływ na siedlisko lub naturalny rozwój danego gatunku. Pod pewnymi warunkami wpływ ten można zmniejszyć, stosując środki łagodzące.

Zakłócenie szlaków migracyjnych prowadzących na miejsca tarlisk gatunków anadromicznych.

Zniszczenie siedliska przez zalanie spowodowane budową nowej tamy.

Zmiany hydrologiczne spowodowane odstępstwem istotnie wpływającym na populację.

-1

Umiarkowanie niekorzystny wpływ

Ograniczony/umiarkowany/nieistotny niekorzystny wpływ. Wdrożenie planu/przedsięwzięcia nie jest wykluczone.

Umiarkowanie uciążliwy wpływ na siedlisko lub populację gatunku; umiarkowane zakłócenia w zakresie potrzeb ekologicznych w odniesieniu do siedliska lub gatunku; marginalny wpływ na siedlisko lub naturalny rozwój danego gatunku.

Eliminacja tego wpływu za pomocą środków łagodzących jest możliwa, lecz zastosowania środków łagodzących nie można wymusić, chyba że prawodawstwo krajowe stanowi inaczej.

Modernizacja – stosowanie technologii mniej szkodliwej dla ryb, budowanie przepławek na istniejących barierach.

Wpływ na marginalne części populacji.

Wpływ na siedlisko powszechnie występujące na otaczającym obszarze.

0

Zerowy wpływ

Plan/przedsięwzięcie nie ma wyraźnego wpływu.

Występowanie na obszarze zewnętrznym.

+1

Umiarkowanie pozytywny wpływ

umiarkowanie korzystny wpływ na siedlisko lub populację gatunku; umiarkowana poprawa w zakresie potrzeb ekologicznych w odniesieniu do siedliska lub gatunku; umiarkowanie korzystny wpływ na siedlisko lub naturalny rozwój danego gatunku.

Przebudowa szczytowych elektrowni wodnych polegająca na przekształceniu ich w elektrownie przepływowe bez jazu lub tamy.

+2

Istotnie pozytywny wpływ

Istotnie korzystny wpływ na siedlisko lub populację gatunku; znacząca poprawa w zakresie potrzeb ekologicznych w odniesieniu do siedliska lub gatunku, istotnie korzystny wpływ na siedlisko lub na naturalny rozwój gatunku.

Wyburzenie elektrowni wodnej.

3.   PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK W ZAKRESIE ŁAGODZENIA ODDZIAŁYWANIA I STOSOWANIA ŚRODKÓW ODBUDOWY ŚRODOWISKA W DZIEDZINIE ENERGETYKI WODNEJ

3.1.   Dążenie do najlepszych możliwych warunków ekologicznych rzek w kontekście energetyki wodnej

Jak stwierdzono w poprzednim rozdziale, tylko w nielicznych dużych rzekach Europy utrzymuje się stosunkowo naturalny stan, a ich stan fizyczny na przestrzeni lat zmieniał się z rozmaitych powodów, w tym w związku z produkcją energii wodnej. W związku z tym modernizacja istniejących elektrowni wodnych w celu poprawy ich śladu ekologicznego powinna mieć znaczenie nadrzędne w stosunku do budowy nowych.

Można podjąć szereg środków w celu złagodzenia negatywnych oddziaływań elektrowni wodnych na ekosystemy rzeczne i otaczające je siedliska i gatunki oraz w celu poprawy ich stanu ochrony. Jest to istotna część realizacji celów ramowej dyrektywy wodnej i dwóch dyrektyw dotyczących ochrony przyrody.

Należy również poszukiwać możliwości wycofania nieefektywnych lub przestarzałych instalacji i całkowitego usunięcia ich z systemu rzecznego. Należy zauważyć, że domyślnym działaniem, które należy podjąć zgodnie z ramową dyrektywą wodną w przypadku gdy część wód została zdegradowana przez istniejącą instalację, jest przywrócenie dobrego stanu ekologicznego rzeki. Istotne modyfikacje stanu fizycznego można wprowadzić tylko wtedy, gdy służą one również uzasadnionemu celowi, który nie może zostać osiągnięty przy pomocy innych, korzystniejszych opcji środowiskowych (zob. art. 4 ust. 3 ramowej dyrektywy wodnej, aby uzyskać więcej informacji na temat wymogów dotyczących wyznaczania silnie zmienionych jednolitych części wód / sztucznych jednolitych części wód i odpowiednich wytycznych).

Możliwości techniczne dotyczące modernizacji elektrowni wodnych i wprowadzania środków odbudowy środowiska należy oceniać indywidualnie w każdym przypadku, biorąc pod uwagę ich kumulatywne oddziaływanie. Rodzaj środków ekologicznych, jakie można zrealizować w kontekście konkretnej rzeki będzie zależeć w dużej mierze od lokalnych uwarunkowań, takich jak stan rzeki, inne trwające niekorzystne oddziaływania na długości rzeki oraz istniejące już urządzenia, a także rodzaj występujących tam gatunków i siedlisk.

3.2.   Postępowanie w przypadku istniejących elektrowni wodnych oddziałujących negatywnie na obszar Natura 2000

Istniejące elektrownie wodne usytuowane na obszarach Natura 2000 lub w ich pobliżu lub oddziałujące negatywnie na te obszary muszą zawsze spełniać wymagania postanowień art. 6 ust. 2 dyrektywy siedliskowej. W szczególności art. 6 ust. 2 nakłada obowiązek zagwarantowania, że stan obszaru nie pogorszy się w porównaniu ze stanem, w jakim znajdował się on w chwili, gdy po raz pierwszy został wyznaczony jako obszar Natura 2000. Oznacza to, że państwa członkowskie powinny podjąć wszelkie odpowiednie działania, których podjęcia można w uzasadniony sposób oczekiwać w celu zapewnienia, aby nie nastąpiło pogorszenie stanu siedlisk lub znaczne niepokojenie gatunków.

Oznacza to, że państwa członkowskie z prawnego punktu widzenia mają obowiązek:

| — | zbadać zagrożenia i niekorzystne oddziaływania wynikające z obecności elektrowni wodnych w odniesieniu do gatunków i typów siedlisk, dla których wyznaczono dany obszar, oraz |
| --- | --- |

—

zbadać zagrożenia i niekorzystne oddziaływania wynikające z obecności elektrowni wodnych w odniesieniu do gatunków i typów siedlisk, dla których wyznaczono dany obszar, oraz

| — | podjąć niezbędne środki zaradcze, jeżeli istniejące niekorzystne oddziaływania powodują pogorszenie lub degradację występujących tam docelowych gatunków i istniejących siedlisk. |
| --- | --- |

—

podjąć niezbędne środki zaradcze, jeżeli istniejące niekorzystne oddziaływania powodują pogorszenie lub degradację występujących tam docelowych gatunków i istniejących siedlisk.

Trybunał Sprawiedliwości potwierdził ten wymóg w sprawie Owenduff (C-117/00) (33), w której orzekł, że naruszono art. 6 ust. 2, ponieważ nie przyjęto środków mających na celu zapobieżenie pogorszeniu stanu siedlisk gatunków, dla których wyznaczono obszar specjalnej ochrony. Wyroki TSUE w kilku sprawach (34) dalej wyjaśniły rodzaj systemu ochrony prawnej, który należy wprowadzić dla celów art. 4 ust. 1 i 2 dyrektywy ptasiej i art. 6 ust. 2 dyrektywy siedliskowej. Podkreślają one w szczególności potrzebę szczególnego, spójnego i kompletnego systemu prawnego, który zapewni zrównoważone zarządzanie i skuteczną ochronę odnośnych terenów (C-293/07).

Trybunał stwierdził również naruszenia w przypadkach, w których obowiązujący system był „zbyt ogólny i nie dotyczył w szczególności obszaru specjalnej ochrony lub gatunków, które na nim żyją” (C-166/04), podjęte zostały środki, które „mają charakter częściowy i rozproszony, z których nieliczne przyczyniają się do ochrony populacji ptactwa, których sprawa dotyczy, ale nie stanowią spójnej całości” (C-418/04), lub obszary specjalnej ochrony zostały objęte „niejednorodnymi systemami prawnymi, które nie zapewniły obszarom specjalnej ochrony wystarczającej ochrony” (C-293/07). Uznał również, że czysto administracyjne lub dobrowolne środki nie były wystarczające dla celów art. 6 ust. 2 (C-96/98).

Należy zauważyć, że w odniesieniu do obszarów Natura 2000 art. 6 ust. 1 dyrektywy siedliskowej zobowiązuje również państwa członkowskie do wprowadzenia środków ochronnych, które odpowiadają ekologicznym wymaganiom typów siedlisk wymienionych w załączniku I oraz gatunków wymienionych w załączniku II żyjących na tych terenach. Oznacza to, że elektrownie wodne muszą również spełniać ambitniejsze cele ochrony niż samo zapobieganie pogorszeniu stanu określone w art. 6 ust. 2. Należy je również włączyć do programu środków w ramach planu gospodarowania wodami w dorzeczu.

Chociaż nie jest to obowiązkowe, dyrektywa siedliskowa zachęca władze odpowiedzialne za ochronę przyrody do opracowania planów zagospodarowania obszaru Natura 2000 w ścisłej współpracy z lokalnymi zainteresowanymi stronami i właścicielami danych gruntów w celu zidentyfikowania zagrożeń i niekorzystnych oddziaływań na każdy obszar Natura 2000 oraz wspólnego określenia niezbędnych środków ochronnych, które należy wdrożyć.

Dobra komunikacja operatorów elektrowni wodnych z władzami lub organami odpowiedzialnymi za planowanie zarządzania jest niezbędna i może prowadzić do włączenia środków, które mogą przynieść korzyści zarówno w zakresie celów ochrony, jak i eksploatacji elektrowni wodnych.

3.3.   Wprowadzenie środków odbudowy środowiska i środków łagodzących

Istnieje możliwość wprowadzenia szerokiego zakresu środków dla istniejących i nowych elektrowni wodnych w celu ograniczenia ich skutków środowiskowych (35). Mogą one łagodzić potencjalne skutki zanim one nastąpią albo umożliwić naprawienie szkody, która została już wyrządzona. Do takich środków mogą należeć na przykład:

| — | przywrócenie ciągłości rzeki i migracji ryb, na przykład dzięki usunięciu starych lub przestarzałych budowli lub budowie przepławek, |
| --- | --- |

—

przywrócenie ciągłości rzeki i migracji ryb, na przykład dzięki usunięciu starych lub przestarzałych budowli lub budowie przepławek,

| — | ograniczenie śmiertelności ryb, na przykład dzięki instalowaniu sit na wlotach oraz specjalnie dostosowanych turbin, |
| --- | --- |

—

ograniczenie śmiertelności ryb, na przykład dzięki instalowaniu sit na wlotach oraz specjalnie dostosowanych turbin,

| — | odtworzenie odpowiedniego, zmiennego przepływu hydrobiologicznego (w tym łagodzenie niskich przepływów, przepływów dynamicznych, przepływów ryb i gwałtownie zmieniających się przepływów) oraz dynamiki osadu, która przyczynia się do poprawy struktury i funkcjonowania siedlisk słodkowodnych. |
| --- | --- |

—

odtworzenie odpowiedniego, zmiennego przepływu hydrobiologicznego (w tym łagodzenie niskich przepływów, przepływów dynamicznych, przepływów ryb i gwałtownie zmieniających się przepływów) oraz dynamiki osadu, która przyczynia się do poprawy struktury i funkcjonowania siedlisk słodkowodnych.

Można również wprowadzić szeroki zakres środków, aby aktywnie przywracać, ponownie łączyć lub odtwarzać cenne naturalne nadrzeczne siedliska i siedliska gatunków rzadkich i zagrożonych w celu uzyskania dodatniego wkładu netto w poprawę stanu ekologicznego rzeki zgodnie z celami ramowej dyrektywy wodnej i dyrektyw dotyczących ochrony przyrody. Rodzaj wybranego środka będzie zależeć w dużej mierze od ekologicznego stanu danej części wód, rodzaju istniejącej elektrowni wodnej, innych niekorzystnych oddziaływań i zagrożeń, a także ogólnego kosztu i możliwości poprawy sprawności i mocy wytwórczej elektrowni wodnej.

Po wdrożeniu środków należy wprowadzić systemy monitorowania w celu zapewnienia, aby osiągały one pożądany efekt, a w przeciwnym razie należy podjąć środki zaradcze w celu wyeliminowania wszelkich uchybień.

| Rozróżnienie między łagodzeniem, kompensacją i odbudową środowiska


  Środki łagodzące są bezpośrednio powiązane z potencjalnym oddziaływaniem i stanowią część przedsięwzięcia lub są wprowadzane przez dany organ jako warunek zatwierdzenia planu lub przedsięwzięcia. Opierają się one na zasadzie ostrożności i mają na celu usunięcie potencjalnego negatywnego oddziaływania, udaremnienie go lub ograniczenie do poziomu, na którym nie będą już negatywnie wpływać na integralność obszaru. W dniu podjęcia decyzji zezwalającej na realizację przedsięwzięcia środki łagodzące w ramach przedsięwzięcia muszą gwarantować, że nie ma uzasadnionych naukowych wątpliwości co do braku niekorzystnego wpływu na integralność przedmiotowego obszaru (36).

  Środki kompensacyjne mają na celu kompensację szkód, które może spowodować przedsięwzięcie. Można je uwzględnić na podstawie art. 6 ust. 4 tylko wówczas, gdy uznano, że realizacja przyjętego planu lub przedsięwzięcia jest konieczna z przyczyn o charakterze zasadniczym, wynikających z nadrzędnego interesu publicznego, oraz że nie istnieją rozwiązania alternatywne (pkt 5).

  Środki odbudowy środowiska nie muszą być powiązane z oceną oddziaływania na środowisko i mają wnosić dodatni wkład netto w poprawę stanu ekologicznego już zdegradowanej rzeki zgodnie z celami ramowej dyrektywy wodnej i dyrektyw dotyczących ochrony przyrody. |
| --- |

Rozróżnienie między łagodzeniem, kompensacją i odbudową środowiska

Środki łagodzące są bezpośrednio powiązane z potencjalnym oddziaływaniem i stanowią część przedsięwzięcia lub są wprowadzane przez dany organ jako warunek zatwierdzenia planu lub przedsięwzięcia. Opierają się one na zasadzie ostrożności i mają na celu usunięcie potencjalnego negatywnego oddziaływania, udaremnienie go lub ograniczenie do poziomu, na którym nie będą już negatywnie wpływać na integralność obszaru. W dniu podjęcia decyzji zezwalającej na realizację przedsięwzięcia środki łagodzące w ramach przedsięwzięcia muszą gwarantować, że nie ma uzasadnionych naukowych wątpliwości co do braku niekorzystnego wpływu na integralność przedmiotowego obszaru (36).

Środki kompensacyjne mają na celu kompensację szkód, które może spowodować przedsięwzięcie. Można je uwzględnić na podstawie art. 6 ust. 4 tylko wówczas, gdy uznano, że realizacja przyjętego planu lub przedsięwzięcia jest konieczna z przyczyn o charakterze zasadniczym, wynikających z nadrzędnego interesu publicznego, oraz że nie istnieją rozwiązania alternatywne (pkt 5).

Środki odbudowy środowiska nie muszą być powiązane z oceną oddziaływania na środowisko i mają wnosić dodatni wkład netto w poprawę stanu ekologicznego już zdegradowanej rzeki zgodnie z celami ramowej dyrektywy wodnej i dyrektyw dotyczących ochrony przyrody.

Tabela

Przegląd najbardziej rozpowszechnionych środków mających na celu łagodzenie skutków magazynowania wody

| Zmiany hydromorfologiczne | Główny wpływ na środowisko | Łagodzenie | Opcje środków łagodzących |
| --- | --- | --- | --- |
| Ciągłość rzeki na potrzeby ryb migrujących w górę rzeki – ograniczona lub przerwana | Ryby: nieobecność lub ograniczona liczebność populacji ryb migrujących i innych ryb rzecznych | Ciągłość rzeki dla ryb migrujących w górę jej biegu | — | Pochylnia |

Zmiany hydromorfologiczne

Główny wpływ na środowisko

Łagodzenie

Opcje środków łagodzących

Ciągłość rzeki na potrzeby ryb migrujących w górę rzeki – ograniczona lub przerwana

Ryby: nieobecność lub ograniczona liczebność populacji ryb migrujących i innych ryb rzecznych

Ciągłość rzeki dla ryb migrujących w górę jej biegu

—

Pochylnia

| — | Przepławka |
| --- | --- |

—

Przepławka

| — | Kanał obejściowy |
| --- | --- |

—

Kanał obejściowy

Ciągłość rzeki dla ryb migrujących w dół jej biegu – ograniczona lub przerwana

Ryby: nieobecność lub ograniczona liczebność populacji ryb migrujących i innych ryb rzecznych

Ciągłość dla ryb migrujących w dół rzeki

| — | Turbiny mniej szkodliwe dla ryb |
| --- | --- |

—

Turbiny mniej szkodliwe dla ryb

| — | Sita dla ryb |
| --- | --- |

—

Sita dla ryb

| — | Kanał obejściowy |
| --- | --- |

—

Kanał obejściowy

| — | Przepławka |
| --- | --- |

—

Przepławka

Sztucznie ekstremalne niskie przepływy lub wydłużone niskie przepływy

Zmniejszona liczebność gatunków roślin i zwierząt

Zmiany w składzie gatunków roślin i zwierząt

Niski przepływ

| — | Zapewnić dodatkowy przepływ |
| --- | --- |

—

Zapewnić dodatkowy przepływ

| — | Zmiany morfologii rzeki |
| --- | --- |

—

Zmiany morfologii rzeki

Utrata lub zmniejszenie przepływów w sposób powodujący, że nie są wystarczające do rozpoczęcia i podtrzymania migracji ryb

Nieobecność lub zmniejszona liczebność ryb migrujących

Przepływ ryb

Zapewnienie przepływu ryb

Utrata, zmniejszenie lub brak zmiennych przepływów wystarczających do spłukiwania

Zmiana / zmniejszenie liczebności gatunków ryb i bezkręgowców

Zmienny przepływ

| — | Pasywna zmienność przepływu |
| --- | --- |

—

Pasywna zmienność przepływu

| — | Aktywna zmienność przepływu |
| --- | --- |

—

Aktywna zmienność przepływu

Szybkie zmiany przepływu (w tym krótkotrwałe fluktuacje)

Zmniejszenie liczebności gatunków zwierząt i roślin w wyniku utykania na płyciźnie i wypłukiwania

Szybko zmieniające się przepływy

| — | Zbiornik lub zbiorniki wyrównawcze (wewnętrzne) |
| --- | --- |

—

Zbiornik lub zbiorniki wyrównawcze (wewnętrzne)

| — | Przeniesienie kanału odpływowego |
| --- | --- |

—

Przeniesienie kanału odpływowego

| — | Obniżenie natężenia przepływu |
| --- | --- |

—

Obniżenie natężenia przepływu

| — | Modyfikacja morfologii rzeki |
| --- | --- |

—

Modyfikacja morfologii rzeki

| — | Zbiorniki wyrównawcze (zewnętrzne) |
| --- | --- |

—

Zbiorniki wyrównawcze (zewnętrzne)

Zmiana ogólnych warunków fizyczno-chemicznych zarówno w górze, jak i w dole rzeki (np. temperatura, przesycenie itp.)

Zmieniony skład lub wzrost zbiorowości dużych bezkręgowców lub ryb oraz śmiertelność ryb

Zmiana fizyczno-chemiczna

| — | Elastyczne ujęcie wody |
| --- | --- |

—

Elastyczne ujęcie wody

| — | Wielopunktowe ujęcie wody |
| --- | --- |

—

Wielopunktowe ujęcie wody

| — | Zarządzanie poziomem zbiornika |
| --- | --- |

—

Zarządzanie poziomem zbiornika

Ciągłość rzeki pod względem transportu osadów uległa przerwaniu lub zmniejszeniu, co doprowadziło do zmian w składzie podłoża

Ograniczenie liczebności ryb i bezkręgowców oraz zmiany w składzie gatunkowym

Zmiany w osadach

| — | Mechaniczny rozpad warstwy ochronnej łożyska rzeki |
| --- | --- |

—

Mechaniczny rozpad warstwy ochronnej łożyska rzeki

| — | Usuwanie osadów |
| --- | --- |

—

Usuwanie osadów

| — | Ponowne wprowadzenie osadów (struktury ujęcia wody) |
| --- | --- |

—

Ponowne wprowadzenie osadów (struktury ujęcia wody)

| — | Ponowne wprowadzenie osadów (zbiorniki) |
| --- | --- |

—

Ponowne wprowadzenie osadów (zbiorniki)

| — | Przywrócenie procesów erozji bocznej |
| --- | --- |

—

Przywrócenie procesów erozji bocznej

| — | Wprowadzenie mobilizujących przepływów |
| --- | --- |

—

Wprowadzenie mobilizujących przepływów

Sztucznie ekstremalne zmiany poziomu jeziora, obniżenie jakości i zasięgu siedlisk płytkiej wody i strefy brzegowej

Ograniczenie liczebności gatunków roślin i zwierząt

Zmiany w składzie gatunkowym

Zmiana poziomu jeziora

| — | Zmniejszenie poboru wody |
| --- | --- |

—

Zmniejszenie poboru wody

| — | Zwiększenie dopływu |
| --- | --- |

—

Zwiększenie dopływu

| — | Utworzenie zatoki lub zatok |
| --- | --- |

—

Utworzenie zatoki lub zatok

| — | Zarządzanie siedliskami przybrzeżnymi / na płytkich wodach |
| --- | --- |

—

Zarządzanie siedliskami przybrzeżnymi / na płytkich wodach

| — | Połączenia z dopływami |
| --- | --- |

—

Połączenia z dopływami

| — | Sztuczne pływające wyspy |
| --- | --- |

—

Sztuczne pływające wyspy

Odwodniona linia brzegowa i zmniejszony przepływ rzeki – spiętrzona rzeka

Zmiany w składzie gatunków roślin i zwierząt (np. faworyzowanie gatunków nietolerujących niepokojenia / gatunków żyjących na spokojnych wodach)

Spiętrzone rzeki (retencja powierzchniowa)

| — | Kanał obejściowy |
| --- | --- |

—

Kanał obejściowy

| — | Zmniejszenie poziomu magazynowania |
| --- | --- |

—

Zmniejszenie poziomu magazynowania

| — | Udoskonalenia siedlisk w kanałach |
| --- | --- |

—

Udoskonalenia siedlisk w kanałach

| — | Ponowne połączenie boczne |
| --- | --- |

—

Ponowne połączenie boczne

Źródło: Na podstawie tabeli 3 w sprawozdaniu grupy roboczej „Report on a common understanding of using mitigation measures for reaching good ecological potential for heavily modified water bodies, część 2: Impacted by water storage” (37).

W elektrowniach wodnych szczególną uwagę poświęca się często potencjalnemu zakresowi technik, które można wykorzystać do przywrócenia lub ułatwienia przemieszczania się ryb i innych gatunków fauny wodnej w górę lub w dół rzek w systemach rzecznych. Jest to rozwijająca się nauka, w której różnorodne techniki i innowacyjne rozwiązania są regularnie testowane i ponownie oceniane. Nie prowadzi to jednak do rozwiązania wszystkich problemów.

Istnieje zbyt wiele przykładów rodzajów środków wspomagających migrację ryb, które zostały wprowadzone jako domniemane środki łagodzące, ale okazały się albo nieskuteczne, albo nawet szkodliwe dla populacji ryb, którym miały pomóc. Może to wynikać z tego, że urządzenia były nieprzemyślane i nie nadawały się do zamierzonego celu lub że nie uwzględniały kumulatywnego oddziaływania innych istniejących przeszkód na danym odcinku rzeki. Może to być również spowodowane tym, że warunki obsługi urządzenia lub zarządzania nim nie były przestrzegane lub że nie istniał żaden system monitorujący, umożliwiający sprawdzenie, czy urządzenie faktycznie spełnia rolę, do której zostało zaprojektowane.

Z tego powodu ważne jest nie tylko zapewnienie, aby przepławka lub dostosowana turbina zostały zbudowane zgodnie z najnowocześniejszymi inwestycjami w tym sektorze i bieżącymi najlepszymi praktykami, ale także zapewnienie solidnego systemu monitorowania, który dostarczałby informacji zwrotnych na temat ich skuteczności. Zasadniczo monitorowanie powinno wykazać, że urządzenie umożliwia dostęp do przepławki wszystkim gatunkom rzecznym, oraz że zdecydowana większość (na przykład 85 %) może przedostać się przez nie żywa.

W przypadku przepławek, w miejscach, gdzie jest to możliwe, należy dążyć do stosowania przepławek przypominających warunki naturalne, ponieważ ogólna zasada brzmi, że im bardziej przepławka przypomina warunki naturalne, tym lepiej działa. Wybór najwłaściwszego rodzaju przepławki (np. pionowy otwór, obejście, pochylnia skalna, winda) w dużej mierze zależy od lokalnych warunków (wysokość bariery, cechy nurtu, użyteczność sąsiednich obszarów itp.) i wymaga starannego zbadania w każdym indywidualnym przypadku.

Podobnie wpływ turbin na ryby jest zwykle znaczący, ale czasami można go ograniczyć, dokonując pewnych adaptacji geometrii turbiny i sposobu jej działania. Jak dotąd jednak takie dostosowane turbiny nie gwarantowały, że żadna ryba nie zostanie zabita lub że turbina nie będzie stanowić już bariery dla migracji. W tym przypadku również należy oceniać i monitorować skuteczność indywidualnie dla każdego przypadku.

Projektowanie przepławek lub dostosowanych turbin powinno być również uzależnione od oceny kumulatywnego oddziaływania barier w systemie rzecznym na większą skalę. Budowa jednej przepławki wzdłuż rzeki przepełnionej przeszkodami może okazać się kosztowna i nieefektywna. Dlatego ważne jest, aby przyjąć bardziej strategiczne podejście do wszystkich przeszkód na danym odcinku rzeki w celu podjęcia decyzji o najlepszym działaniu zaradczym.

Konieczne jest również posiadanie regularnego planu obsługi wszystkich nowych konstrukcji. Wiele przepławek lub turbin nie będzie już skuteczne w perspektywie średnioterminowej i długoterminowej, jeśli nie będą konserwowane wystarczająco regularnie.

| Kiedy przepławka jest uważana za odpowiedni środek łagodzący?


  Ustalenia na podstawie wyroku Trybunału Sprawiedliwości 142/16 w sprawie elektrowni węglowej Moorburg

  Elektrownia węglowa Moorburg jest usytuowana w porcie hamburskim na południowym brzegu południowej odnogi Łaby. Jest to szlak migracyjny niektórych gatunków ryb wymienionych w załączniku II do dyrektywy siedliskowej i jako taki ma ważne znaczenie dla szeregu obszarów Natura 2000, których cele ochrony obejmują te gatunki, położonych powyżej jazu Geesthacht (Niemcy). Obszary te znajdują się do około 600 km od tej elektrowni. W biegu Łaby między elektrownią Moorburg a obszarami Natura 2000 znajduje się jaz Geesthacht.
  Pozwolenie na budowę elektrowni Moorburg, wydane w dniu 30 września 2008 r., zostało poprzedzone oceną oddziaływania na środowisko na podstawie niemieckiego prawa wodnego. Ocena ta zawierała wniosek, że pozwolenie było zgodne z celami ochrony obszarów Natura 2000 z uwagi na podjęte przez operatora zobowiązanie do utworzenia w odległości około 30 km od elektrowni, na jazie Geesthacht, drugiej przepławki dla ryb. W związku z tym istniał zamiar zrekompensowania strat okazów spowodowanych funkcjonowaniem systemu chłodzenia elektrowni, który wymaga poboru dużych ilości wody do chłodzenia elektrowni Moorburg (przepławka). Ponadto w ocenie oddziaływania była mowa o wieloetapowym monitorowaniu mającym na celu zweryfikowanie skuteczności tego środka. Komisja uznała, że dany organ błędnie uznał przepławkę za środek łagodzący szkody.
  Ustalenia Trybunału:

  „Dla upewnienia się, że przedsięwzięcie budowy elektrowni Moorburg nie wpłynie niekorzystnie na integralność rozpatrywanych obszarów „Natury 2000”, władze niemieckie powinny były uwzględnić środki ochronne włączone w to przedsięwzięcie budowlane. W tym względzie z utrwalonego orzecznictwa wynika, że stosowanie zasady ostrożności w ramach wykonania art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej wymaga od właściwego organu krajowego uwzględnienia w szczególności środków ochronnych włączonych w przedsięwzięcie, mających na celu uniknięcie lub ograniczenie ewentualnych bezpośrednich niekorzystnych skutków dla tego terenu, aby zapewnić, że przedsięwzięcie to nie będzie wpływać niekorzystnie na integralność terenu chronionego ([...] C-521/12, [...] C-387/15 i C-388/15 [...]).
  Należy zaznaczyć, że w niniejszej sprawie z akt przedłożonych Trybunałowi wynika, iż [...] przepławka mogłaby prowadzić do wzmocnienia zasobów ryb migrujących, dając tym gatunkom możliwość szybszego dotarcia do ich obszarów reprodukcyjnych w średnim i górnym biegu Łaby. Wzmocnienie zasobów miałoby kompensować straty przy elektrowni Moorburg i dzięki temu nie doszłoby do istotnego niekorzystnego oddziaływania na cele ochrony obszarów „Natury 2000” usytuowanych powyżej tej elektrowni.
  Niemniej z oceny oddziaływania wynika, że nie zawiera ona ostatecznych obserwacji co do skuteczności przepławki, lecz ogranicza się do wyjaśnienia, że skuteczność ta zostanie potwierdzona dopiero po wielu latach monitorowania.

  Dlatego należy stwierdzić, że w chwili wydania pozwolenia przepławka, nawet jeżeli miała ograniczyć istotne oddziaływanie wywoływane bezpośrednio na obszarach „Natury 2000” usytuowanych powyżej elektrowni Moorburg, nie mogła zagwarantować, wraz z innymi środkami wspomnianymi w pkt 35 niniejszego wyroku, braku jakichkolwiek racjonalnych wątpliwości co do faktu, że elektrownia ta nie będzie niekorzystnie oddziaływać na integralność terenu w rozumieniu art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej.
  Co się tyczy prognoz, na których była oparta ocena oddziaływania, należy zaznaczyć, że dostarczone obserwacje za lata 2011–2014 zostały złożone przez Republiką Federalną Niemiec po wydaniu pozwolenia z dnia 30 września 2008 r.
  W tym względzie należy przypomnieć, że to w momencie wydania decyzji pozwalającej na realizację przedsięwzięcia nie może ono budzić, z naukowego punktu widzenia, żadnych racjonalnych wątpliwości co do braku niekorzystnego oddziaływania na integralność danego terenu (wyrok z dnia 26 października 2006 r., Komisja /Portugalia, C-239/04, EU:C:2006:665, pkt 24 i przytoczone tam orzecznictwo)”.

  Komisja stwierdziła także, że miasto Hamburg wydało pozwolenie nie uwzględniwszy w ocenie oddziaływania elektrowni Moorburg możliwych skutków skumulowanych wraz z tymi wynikającymi z istnienia elektrowni szczytowo-pompowej Geesthacht, która powstała w 1958 r. i nie dysponuje specjalnymi instalacjami dla ochrony ryb. Zdaniem Komisji nie ma znaczenia, że elektrownia szczytowo-pompowa Geesthacht została zbudowana przed upływem terminu transpozycji dyrektywy siedliskowej, gdyż przepisy art. 6 ust. 3 tej dyrektywy nie ograniczają się tylko do planów i przedsięwzięć zatwierdzonych lub zakończonych po upływie tego terminu.

  Ustalenia Trybunału

  Artykuł 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej wymaga od władz krajowych, aby uwzględniły w ramach badania skutków skumulowanych wszystkie przedsięwzięcia, które wraz z przedsięwzięciem, dla którego wnosi się o wydanie pozwolenia, mogą w istotny sposób oddziaływać na cele realizowane przez tę dyrektywę, nawet jeżeli istniały one przed datą transpozycji tej dyrektywy.

  Nie można wyłączyć z oceny oddziaływania opartej na art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej przedsięwzięć, które tak jak elektrownia szczytowo–pompowa Geesthacht mogą w połączeniu z przedsięwzięciem, którego dotyczy ocena oddziaływania, spowodować pogorszenie lub niepokojenie, które mogą niekorzystnie oddziaływać na ryby migrujące występujące w rzece, i w konsekwencji pogorszenie stanu danego terenu w kontekście celów dyrektywy siedliskowej.
  http://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?num=C-142/16 |
| --- |

Kiedy przepławka jest uważana za odpowiedni środek łagodzący?

Ustalenia na podstawie wyroku Trybunału Sprawiedliwości 142/16 w sprawie elektrowni węglowej Moorburg

Elektrownia węglowa Moorburg jest usytuowana w porcie hamburskim na południowym brzegu południowej odnogi Łaby. Jest to szlak migracyjny niektórych gatunków ryb wymienionych w załączniku II do dyrektywy siedliskowej i jako taki ma ważne znaczenie dla szeregu obszarów Natura 2000, których cele ochrony obejmują te gatunki, położonych powyżej jazu Geesthacht (Niemcy). Obszary te znajdują się do około 600 km od tej elektrowni. W biegu Łaby między elektrownią Moorburg a obszarami Natura 2000 znajduje się jaz Geesthacht.

Pozwolenie na budowę elektrowni Moorburg, wydane w dniu 30 września 2008 r., zostało poprzedzone oceną oddziaływania na środowisko na podstawie niemieckiego prawa wodnego. Ocena ta zawierała wniosek, że pozwolenie było zgodne z celami ochrony obszarów Natura 2000 z uwagi na podjęte przez operatora zobowiązanie do utworzenia w odległości około 30 km od elektrowni, na jazie Geesthacht, drugiej przepławki dla ryb. W związku z tym istniał zamiar zrekompensowania strat okazów spowodowanych funkcjonowaniem systemu chłodzenia elektrowni, który wymaga poboru dużych ilości wody do chłodzenia elektrowni Moorburg (przepławka). Ponadto w ocenie oddziaływania była mowa o wieloetapowym monitorowaniu mającym na celu zweryfikowanie skuteczności tego środka. Komisja uznała, że dany organ błędnie uznał przepławkę za środek łagodzący szkody.

Ustalenia Trybunału:

„Dla upewnienia się, że przedsięwzięcie budowy elektrowni Moorburg nie wpłynie niekorzystnie na integralność rozpatrywanych obszarów „Natury 2000”, władze niemieckie powinny były uwzględnić środki ochronne włączone w to przedsięwzięcie budowlane. W tym względzie z utrwalonego orzecznictwa wynika, że stosowanie zasady ostrożności w ramach wykonania art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej wymaga od właściwego organu krajowego uwzględnienia w szczególności środków ochronnych włączonych w przedsięwzięcie, mających na celu uniknięcie lub ograniczenie ewentualnych bezpośrednich niekorzystnych skutków dla tego terenu, aby zapewnić, że przedsięwzięcie to nie będzie wpływać niekorzystnie na integralność terenu chronionego ([...] C-521/12, [...] C-387/15 i C-388/15 [...]).

Należy zaznaczyć, że w niniejszej sprawie z akt przedłożonych Trybunałowi wynika, iż [...] przepławka mogłaby prowadzić do wzmocnienia zasobów ryb migrujących, dając tym gatunkom możliwość szybszego dotarcia do ich obszarów reprodukcyjnych w średnim i górnym biegu Łaby. Wzmocnienie zasobów miałoby kompensować straty przy elektrowni Moorburg i dzięki temu nie doszłoby do istotnego niekorzystnego oddziaływania na cele ochrony obszarów „Natury 2000” usytuowanych powyżej tej elektrowni.

Niemniej z oceny oddziaływania wynika, że nie zawiera ona ostatecznych obserwacji co do skuteczności przepławki, lecz ogranicza się do wyjaśnienia, że skuteczność ta zostanie potwierdzona dopiero po wielu latach monitorowania.

Dlatego należy stwierdzić, że w chwili wydania pozwolenia przepławka, nawet jeżeli miała ograniczyć istotne oddziaływanie wywoływane bezpośrednio na obszarach „Natury 2000” usytuowanych powyżej elektrowni Moorburg, nie mogła zagwarantować, wraz z innymi środkami wspomnianymi w pkt 35 niniejszego wyroku, braku jakichkolwiek racjonalnych wątpliwości co do faktu, że elektrownia ta nie będzie niekorzystnie oddziaływać na integralność terenu w rozumieniu art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej.

Co się tyczy prognoz, na których była oparta ocena oddziaływania, należy zaznaczyć, że dostarczone obserwacje za lata 2011–2014 zostały złożone przez Republiką Federalną Niemiec po wydaniu pozwolenia z dnia 30 września 2008 r.

W tym względzie należy przypomnieć, że to w momencie wydania decyzji pozwalającej na realizację przedsięwzięcia nie może ono budzić, z naukowego punktu widzenia, żadnych racjonalnych wątpliwości co do braku niekorzystnego oddziaływania na integralność danego terenu (wyrok z dnia 26 października 2006 r., Komisja /Portugalia, C-239/04, EU:C:2006:665, pkt 24 i przytoczone tam orzecznictwo)”.

Komisja stwierdziła także, że miasto Hamburg wydało pozwolenie nie uwzględniwszy w ocenie oddziaływania elektrowni Moorburg możliwych skutków skumulowanych wraz z tymi wynikającymi z istnienia elektrowni szczytowo-pompowej Geesthacht, która powstała w 1958 r. i nie dysponuje specjalnymi instalacjami dla ochrony ryb. Zdaniem Komisji nie ma znaczenia, że elektrownia szczytowo-pompowa Geesthacht została zbudowana przed upływem terminu transpozycji dyrektywy siedliskowej, gdyż przepisy art. 6 ust. 3 tej dyrektywy nie ograniczają się tylko do planów i przedsięwzięć zatwierdzonych lub zakończonych po upływie tego terminu.

Ustalenia Trybunału

Ustalenia Trybunału

Artykuł 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej wymaga od władz krajowych, aby uwzględniły w ramach badania skutków skumulowanych wszystkie przedsięwzięcia, które wraz z przedsięwzięciem, dla którego wnosi się o wydanie pozwolenia, mogą w istotny sposób oddziaływać na cele realizowane przez tę dyrektywę, nawet jeżeli istniały one przed datą transpozycji tej dyrektywy.

nawet jeżeli istniały one przed datą transpozycji tej dyrektywy

Nie można wyłączyć z oceny oddziaływania opartej na art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej przedsięwzięć, które tak jak elektrownia szczytowo–pompowa Geesthacht mogą w połączeniu z przedsięwzięciem, którego dotyczy ocena oddziaływania, spowodować pogorszenie lub niepokojenie, które mogą niekorzystnie oddziaływać na ryby migrujące występujące w rzece, i w konsekwencji pogorszenie stanu danego terenu w kontekście celów dyrektywy siedliskowej.

Nie można wyłączyć z oceny oddziaływania opartej na art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej

http://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?num=C-142/16

| Dokument techniczny Międzynarodowej Komisji Ochrony Dunaju: „Measures for ensuring fish migration at transversal structures”

  Celem dokumentu jest poinformowanie państw naddunajskich o istniejących rozwiązaniach technicznych w celu przywrócenia ciągłości rzeki na potrzeby migracji ryb. Wzięto pod uwagę wszelkie aktualnie dostępne wytyczne dotyczące zlewni górnego Dunaju. Porównanie tych wytycznych wykazało, że ich ogólna struktura i treść są zasadniczo spójne i że rozbieżności są w większości przypadków jedynie marginalne. Ponieważ większość dokumentów jest dostępna tylko w języku niemieckim, dokument ma na celu przedstawienie najważniejszych faktów w języku angielskim.
  https://www.icpdr.org/main/practical-advice-building-fish-migration-aids |
| --- |

Dokument techniczny Międzynarodowej Komisji Ochrony Dunaju: „Measures for ensuring fish migration at transversal structures”

Dokument techniczny Międzynarodowej Komisji Ochrony Dunaju: „Measures for ensuring fish migration at transversal structures”

Celem dokumentu jest poinformowanie państw naddunajskich o istniejących rozwiązaniach technicznych w celu przywrócenia ciągłości rzeki na potrzeby migracji ryb. Wzięto pod uwagę wszelkie aktualnie dostępne wytyczne dotyczące zlewni górnego Dunaju. Porównanie tych wytycznych wykazało, że ich ogólna struktura i treść są zasadniczo spójne i że rozbieżności są w większości przypadków jedynie marginalne. Ponieważ większość dokumentów jest dostępna tylko w języku niemieckim, dokument ma na celu przedstawienie najważniejszych faktów w języku angielskim.

https://www.icpdr.org/main/practical-advice-building-fish-migration-aids

3.4.   Przykłady dobrych praktyk w zakresie łagodzenia lub odbudowy środowiska

Przykłady dobrych praktyk w zakresie łagodzenia lub odbudowy środowiska

Poniższe przykłady dobrych praktyk ilustrują, jak wprowadzono do elektrowni wodnych różne rodzaje środków łagodzenia lub odbudowy środowiska w rozmaitych okolicznościach.

| Zarządzanie obszarami słodkowodnymi Natura 2000 w Anglii zwłaszcza w odniesieniu do elektrowni wodnych i specjalnych obszarów ochrony rzek (SOO).

  Natural England to agencja odpowiedzialna za zapewnianie doradztwa w odniesieniu do terenów chronionych w Anglii, w tym terenów Natura 2000. Podejście agencji Natural England do podejmowania decyzji dotyczących obszarów słodkowodnych jest ukierunkowane na siedliska, ale uwzględnia także gatunki. Cele agencji opierają się na naturalnym funkcjonowaniu ekosystemu z ochroną gatunków słodkowodnych jako charakterystycznych elementów naturalnie funkcjonującego ekosystemu, tam gdzie jest to możliwe.
  Przyjęto holistyczne podejście do cech siedlisk słodkowodnych – siedlisko rzeczne (np. załącznik I do dyrektywy siedliskowej – punkt 3260: wody bieżące z roślinnością Ranunculion fluitantis oraz Callitricho-Batrachion) obejmuje cały korytarz rzeki i znajdujące się tam wszystkie małe biotopy. Kluczowe elementy naturalnych funkcji siedliska (ustrój wodny rzeki, naturalny stan morfologii i osadów, skład chemiczny wody i brak bezpośredniego stresu biologicznego, takiego jak obecność gatunków obcych) stanowią nieodłączną część celów uzgodnionych dla cech siedliska. Docelowe poziomy naturalności w odniesieniu do tych elementów są określone w wytycznych dla Zjednoczonego Królestwa dotyczących terenów chronionych. Wpływ na te elementy naturalnego funkcjonowania jest przedmiotem szeregu środków ochrony i odtwarzania.
  Podejście to ma dużo wspólnego z celami odnoszącymi się do stanu ekologicznego w ramowej dyrektywie wodnej, ale różni się jeżeli chodzi o poziom ostrożności stosowany w podejmowaniu decyzji, poziom ambicji w kwestii ochrony naturalnych funkcji i naprawiania uprzednio powstałych szkód oraz poziom uwzględnienia skutków dla naturalnego funkcjonowania ekosystemu. Podejście pokrywa się także z zasadami przystosowania się ekosystemów słodkowodnych do zmiany klimatu, które wymagają koncentrowania się na przywracaniu naturalnych funkcji.
  Angielska sieć wód powierzchniowych (włącznie ze słodkowodnymi SOO) obejmuje wiele tysięcy obiektów przegradzających dolinę rzeki, które znacząco wpływają na funkcje naturalnych ekosystemów rzek i jezior. Niektóre z nich to duże obiekty, wywierające poważne skutki środowiskowe, natomiast inne są małe, liczne i powodują znaczące kumulatywne oddziaływanie. Wiele z nich wiąże się z istniejącymi zezwoleniami na pobór wody, które mogą być wykorzystywane lub nie. Niektóre zbudowano w celu wytwarzania energii wodnej, natomiast wiele można by było zmodernizować.

  Sporządzono plany odtworzenia w celu usunięcia zmian fizycznych na specjalnych obszarach ochrony rzek, tam gdzie jest to możliwe, aby przywrócić naturalne funkcje siedlisk. Jest to ambitny i długofalowy program, który rozpoczęto dziesięć lat temu (Wheeldon i in. 2015 r.). Istnieją również programy mające na celu łagodzenie stresu związanego z poborem wody i zanieczyszczeniami oraz wyeliminowanie gatunków obcych.

  Wspólnie z organem regulacyjnym ds. wody w Anglii (Agencją ochrony środowiska) sporządzone zostało wspólne oświadczenie organów regulacyjnych w sprawie energii wodnej w celu określenia procesu podejmowania decyzji związanego z terenami chronionymi. Uznano w nim potrzebę stosowania środków ostrożności w odniesieniu do środowiska, odpowiedniego rozważenia skumulowanych skutków oraz podejmowania decyzji w świetle szczególnych celów ochrony terenu i związanych z nim planów odtwarzania.
  Jeżeli zgodnie z planem odtwarzania rzek Natura 2000 uznano obiekt przegradzający dolinę rzeki za niemożliwy do przesunięcia lub gdy usunięcie takiej struktury będzie czasochłonne, może on być wykorzystany do wytwarzania energii wodnej (na stałe lub tymczasowo). Powinno się jednak zmodernizować obiekt, aby zminimalizować jego wpływ na naturalne funkcje siedliska i powinny również zostać spełnione docelowe wartości w warunkach naturalnego przepływu (w tym ograniczenia dotyczące skumulowanego zasięgu uszczuplonych zasobów wody w górnym i dolnym biegu spowodowanych poborem wody). Mając na względzie cele chronionych obszarów słodkowodnych w Anglii oraz środki ostrożności i ambicje związane z odtworzeniem naturalnych funkcji siedlisk słodkowodna sieć Natura 2000 nie leży w zasięgu zainteresowań inwestycji hydroenergetycznych. W pewnych lokalnych warunkach cele energetyki wodnej mogą być zgodne z celami Natura 2000, ale większe możliwości istnieją poza terenami chronionymi w szerszej sieci wód powierzchniowych.
  Jeśli inwestycje hydroenergetyczne są szczególnie istotne dla sieci Natura 2000, ale sprzeczne z celami ochrony, można dowieść słuszności nadrzędnego interesu publicznego. Alternatywne rozwiązania obejmujące inne formy energii odnawialnej o mniejszym wpływie na ochronę przyrody prawdopodobnie mogą być jednak bardziej opłacalne.
  http://publications.naturalengland.org.uk/publication/5478339747774464?category=5605910663659520 |
| --- |

Zarządzanie obszarami słodkowodnymi Natura 2000 w Anglii zwłaszcza w odniesieniu do elektrowni wodnych i specjalnych obszarów ochrony rzek (SOO).

Zarządzanie obszarami słodkowodnymi Natura 2000 w Anglii zwłaszcza w odniesieniu do elektrowni wodnych i specjalnych obszarów ochrony rzek (SOO).

Natural England to agencja odpowiedzialna za zapewnianie doradztwa w odniesieniu do terenów chronionych w Anglii, w tym terenów Natura 2000. Podejście agencji Natural England do podejmowania decyzji dotyczących obszarów słodkowodnych jest ukierunkowane na siedliska, ale uwzględnia także gatunki. Cele agencji opierają się na naturalnym funkcjonowaniu ekosystemu z ochroną gatunków słodkowodnych jako charakterystycznych elementów naturalnie funkcjonującego ekosystemu, tam gdzie jest to możliwe.

Przyjęto holistyczne podejście do cech siedlisk słodkowodnych – siedlisko rzeczne (np. załącznik I do dyrektywy siedliskowej – punkt 3260: wody bieżące z roślinnością Ranunculion fluitantis oraz Callitricho-Batrachion) obejmuje cały korytarz rzeki i znajdujące się tam wszystkie małe biotopy. Kluczowe elementy naturalnych funkcji siedliska (ustrój wodny rzeki, naturalny stan morfologii i osadów, skład chemiczny wody i brak bezpośredniego stresu biologicznego, takiego jak obecność gatunków obcych) stanowią nieodłączną część celów uzgodnionych dla cech siedliska. Docelowe poziomy naturalności w odniesieniu do tych elementów są określone w wytycznych dla Zjednoczonego Królestwa dotyczących terenów chronionych. Wpływ na te elementy naturalnego funkcjonowania jest przedmiotem szeregu środków ochrony i odtwarzania.

wytycznych dla Zjednoczonego Królestwa dotyczących terenów chronionych

Podejście to ma dużo wspólnego z celami odnoszącymi się do stanu ekologicznego w ramowej dyrektywie wodnej, ale różni się jeżeli chodzi o poziom ostrożności stosowany w podejmowaniu decyzji, poziom ambicji w kwestii ochrony naturalnych funkcji i naprawiania uprzednio powstałych szkód oraz poziom uwzględnienia skutków dla naturalnego funkcjonowania ekosystemu. Podejście pokrywa się także z zasadami przystosowania się ekosystemów słodkowodnych do zmiany klimatu, które wymagają koncentrowania się na przywracaniu naturalnych funkcji.

Angielska sieć wód powierzchniowych (włącznie ze słodkowodnymi SOO) obejmuje wiele tysięcy obiektów przegradzających dolinę rzeki, które znacząco wpływają na funkcje naturalnych ekosystemów rzek i jezior. Niektóre z nich to duże obiekty, wywierające poważne skutki środowiskowe, natomiast inne są małe, liczne i powodują znaczące kumulatywne oddziaływanie. Wiele z nich wiąże się z istniejącymi zezwoleniami na pobór wody, które mogą być wykorzystywane lub nie. Niektóre zbudowano w celu wytwarzania energii wodnej, natomiast wiele można by było zmodernizować.

Sporządzono plany odtworzenia w celu usunięcia zmian fizycznych na specjalnych obszarach ochrony rzek, tam gdzie jest to możliwe, aby przywrócić naturalne funkcje siedlisk. Jest to ambitny i długofalowy program, który rozpoczęto dziesięć lat temu (Wheeldon i in. 2015 r.). Istnieją również programy mające na celu łagodzenie stresu związanego z poborem wody i zanieczyszczeniami oraz wyeliminowanie gatunków obcych.

Sporządzono plany odtworzenia w celu usunięcia zmian fizycznych na specjalnych obszarach ochrony rzek, tam gdzie jest to możliwe, aby przywrócić naturalne funkcje siedlisk. Jest to ambitny i długofalowy program, który rozpoczęto dziesięć lat temu (Wheeldon i in. 2015 r.

Wspólnie z organem regulacyjnym ds. wody w Anglii (Agencją ochrony środowiska) sporządzone zostało wspólne oświadczenie organów regulacyjnych w sprawie energii wodnej w celu określenia procesu podejmowania decyzji związanego z terenami chronionymi. Uznano w nim potrzebę stosowania środków ostrożności w odniesieniu do środowiska, odpowiedniego rozważenia skumulowanych skutków oraz podejmowania decyzji w świetle szczególnych celów ochrony terenu i związanych z nim planów odtwarzania.

Jeżeli zgodnie z planem odtwarzania rzek Natura 2000 uznano obiekt przegradzający dolinę rzeki za niemożliwy do przesunięcia lub gdy usunięcie takiej struktury będzie czasochłonne, może on być wykorzystany do wytwarzania energii wodnej (na stałe lub tymczasowo). Powinno się jednak zmodernizować obiekt, aby zminimalizować jego wpływ na naturalne funkcje siedliska i powinny również zostać spełnione docelowe wartości w warunkach naturalnego przepływu (w tym ograniczenia dotyczące skumulowanego zasięgu uszczuplonych zasobów wody w górnym i dolnym biegu spowodowanych poborem wody). Mając na względzie cele chronionych obszarów słodkowodnych w Anglii oraz środki ostrożności i ambicje związane z odtworzeniem naturalnych funkcji siedlisk słodkowodna sieć Natura 2000 nie leży w zasięgu zainteresowań inwestycji hydroenergetycznych. W pewnych lokalnych warunkach cele energetyki wodnej mogą być zgodne z celami Natura 2000, ale większe możliwości istnieją poza terenami chronionymi w szerszej sieci wód powierzchniowych.

Jeśli inwestycje hydroenergetyczne są szczególnie istotne dla sieci Natura 2000, ale sprzeczne z celami ochrony, można dowieść słuszności nadrzędnego interesu publicznego. Alternatywne rozwiązania obejmujące inne formy energii odnawialnej o mniejszym wpływie na ochronę przyrody prawdopodobnie mogą być jednak bardziej opłacalne.

http://publications.naturalengland.org.uk/publication/5478339747774464?category=5605910663659520

| Uwalnianie kontrolowanych powodzi z elektrowni wodnych na rzece Ebro (Hiszpania)

  W Hiszpanii ustanowiono kontrolowane powodzie zgodnie z prawem w 2008 r. Od tego momentu przeprowadzono wiele powodzi na rzekach obszaru śródziemnomorskiego. Na przykład od 2002 r. obliczono i uwolniono kontrolowane powodzie w dolnym biegu rzeki Ebro (północno-wschodnia Hiszpania) z kompleksu tam, który służy do regulacji rzeki (tamy Mequinenza, Ribarroja i Flix).
  Głównym celem tych powodzi jest kontrola populacji makrofitów i poprawa procesów sedymentacji w kanale (Tena i in., 2013 r.). Kompleks tam zbudowany w latach 1948–1969 ma całkowitą pojemność retencyjną około 1 700 hm3. System zbiorników został utworzony w następujących celach: wytwarzanie energii wodnej, zaopatrzenie w wodę (w tym zaopatrzenie w wodę elektrowni jądrowej znajdującej się w dole rzeki) oraz kontrola przeciwpowodziowa.
  Uwolnieniami powodzi z tam zarządzał operator hydroelektryczny (Endesa Generación S.A.), a urząd ds. dorzecza rzeki Ebro je kontrolował. W 2002 r. osiągnięto porozumienie między operatorem hydroelektrycznym, organami ds. wody i środowiskiem naukowym, by promować uwolnienia powodzi. Od tamtej pory kontrolowane powodzie są przeprowadzane regularnie dwa razy w roku (na jesieni i na wiosnę). Przepływy powodziowe zwykle wymagają uwolnienia około 36 hm3 w ciągu 16 godzin, przy czym szczytowe przepływy wynoszą 900–1 300 m3/s.
  Projekt oraz skutki tych powodzi były monitorowane i omawiane w kilku badaniach (Batalla i in., 2006 r.; Batalla i Vericat, 2009 r.; Tena i in., 2013 r.). Obliczony i przeanalizowany koszt uwolnienia wykazał, że koszt powodowania sztucznych powodzi jest równy kosztowi dostarczenia na rynek małego ułamka energii i całkowitych rocznych przychodów (0,17 % dla dwóch rocznych kontrolowanych powodzi) (Gómez i in., 2014 r.).


  Odniesienia


  Gómez, C.M., Pérez-Blanco, C.D. i Batalla, R.J. 2014 r. „Tradeoffs in river restoration: Flushing flows vs hydropower generation in the Lower Ebro River”, Hiszpania. Journal of Hydrology 518: s. 130–139. |
| --- |

Uwalnianie kontrolowanych powodzi z elektrowni wodnych na rzece Ebro (Hiszpania)

Uwalnianie kontrolowanych powodzi z elektrowni wodnych na rzece Ebro (Hiszpania)

W Hiszpanii ustanowiono kontrolowane powodzie zgodnie z prawem w 2008 r. Od tego momentu przeprowadzono wiele powodzi na rzekach obszaru śródziemnomorskiego. Na przykład od 2002 r. obliczono i uwolniono kontrolowane powodzie w dolnym biegu rzeki Ebro (północno-wschodnia Hiszpania) z kompleksu tam, który służy do regulacji rzeki (tamy Mequinenza, Ribarroja i Flix).

Głównym celem tych powodzi jest kontrola populacji makrofitów i poprawa procesów sedymentacji w kanale (Tena i in., 2013 r.). Kompleks tam zbudowany w latach 1948–1969 ma całkowitą pojemność retencyjną około 1 700 hm3. System zbiorników został utworzony w następujących celach: wytwarzanie energii wodnej, zaopatrzenie w wodę (w tym zaopatrzenie w wodę elektrowni jądrowej znajdującej się w dole rzeki) oraz kontrola przeciwpowodziowa.

3

Uwolnieniami powodzi z tam zarządzał operator hydroelektryczny (Endesa Generación S.A.), a urząd ds. dorzecza rzeki Ebro je kontrolował. W 2002 r. osiągnięto porozumienie między operatorem hydroelektrycznym, organami ds. wody i środowiskiem naukowym, by promować uwolnienia powodzi. Od tamtej pory kontrolowane powodzie są przeprowadzane regularnie dwa razy w roku (na jesieni i na wiosnę). Przepływy powodziowe zwykle wymagają uwolnienia około 36 hm3 w ciągu 16 godzin, przy czym szczytowe przepływy wynoszą 900–1 300 m3/s.

3

3

Projekt oraz skutki tych powodzi były monitorowane i omawiane w kilku badaniach (Batalla i in., 2006 r.; Batalla i Vericat, 2009 r.; Tena i in., 2013 r.). Obliczony i przeanalizowany koszt uwolnienia wykazał, że koszt powodowania sztucznych powodzi jest równy kosztowi dostarczenia na rynek małego ułamka energii i całkowitych rocznych przychodów (0,17 % dla dwóch rocznych kontrolowanych powodzi) (Gómez i in., 2014 r.).

Odniesienia

Odniesienia

Gómez, C.M., Pérez-Blanco, C.D. i Batalla, R.J. 2014 r. „Tradeoffs in river restoration: Flushing flows vs hydropower generation in the Lower Ebro River”, Hiszpania. Journal of Hydrology 518: s. 130–139.

Journal of Hydrology

| Krajowa strategia ramowa w odniesieniu do migrujących gatunków ryb we Francji

  W rzekach Francji żyje 11 gatunków ryb diadromicznych, które migrują na dużych odległościach między morzem a słodkimi wodami, aby wypełnić swój złożony cykl życia. Wiele z tych gatunków, np. jesiotr europejski, łosoś atlantycki, aloza i minóg rzeczny, jest chronionych na podstawie unijnej dyrektywy siedliskowej. Jednak pomimo wysiłków podejmowanych, aby te gatunki chronić, ich sytuacja wciąż jest niekorzystna zarówno we Francji, jak i w innych miejscach UE.
  Po rozpoznaniu skali problemów, przed którymi stoją te gatunki we Francji, w 2010 r. Ministerstwo ekologii i zrównoważonego rozwoju opracowało krajową strategię w celu ochrony migrujących gatunków ryb. Strategia ta, opracowana jako zmieniająca się strategia ramowa, wyznacza szereg ogólnych celów i założeń, które na przestrzeni czasu można dostosowywać stosownie do zdolności gatunków do odtworzenia.
  Ponieważ wiele różnych organów administracji i wiele zainteresowanych stron było zaangażowanych w ochronę, wykorzystanie i odtworzenie lub odczuwało potencjalne skutki tych działań, od początku podjęto znaczące starania mające na celu zaangażowanie wszystkich zainteresowanych stron w opracowywanie strategii, tak aby zaaprobowały one ogólnie przyjęte podejście i były gotowe do udziału w jego wdrażaniu. Ministerstwo zrównoważonego rozwoju formalnie przyjęło strategię w 2010 r.; zaaprobowali ją wszyscy zainteresowani.
  We Francji w ramach kilku planów gospodarowania wodami w dorzeczu (znanych jako Schémas directeurs d'amenagement et de gestion des eaux, SDAGE) proponuje się znaczną liczbę środków mających na celu poprawę sytuacji obecnych tam migrujących gatunków jak określono w strategii krajowej.

  Krajowy plan przywrócenia ciągłości rzek, przyjęty w 2010 r., również odgrywa istotną rolę we wdrażaniu krajowej strategii dla migrujących gatunków. Plan ten opiera się na pięciu filarach:






  — | stworzenie krajowego wykazu60 000 przeszkód, które powodują znaczące konsekwencje dla funkcjonowania ekosystemu wodnego; |
| --- | --- |

Krajowa strategia ramowa w odniesieniu do migrujących gatunków ryb we Francji

Krajowa strategia ramowa w odniesieniu do migrujących gatunków ryb we Francji

W rzekach Francji żyje 11 gatunków ryb diadromicznych, które migrują na dużych odległościach między morzem a słodkimi wodami, aby wypełnić swój złożony cykl życia. Wiele z tych gatunków, np. jesiotr europejski, łosoś atlantycki, aloza i minóg rzeczny, jest chronionych na podstawie unijnej dyrektywy siedliskowej. Jednak pomimo wysiłków podejmowanych, aby te gatunki chronić, ich sytuacja wciąż jest niekorzystna zarówno we Francji, jak i w innych miejscach UE.

Po rozpoznaniu skali problemów, przed którymi stoją te gatunki we Francji, w 2010 r. Ministerstwo ekologii i zrównoważonego rozwoju opracowało krajową strategię w celu ochrony migrujących gatunków ryb. Strategia ta, opracowana jako zmieniająca się strategia ramowa, wyznacza szereg ogólnych celów i założeń, które na przestrzeni czasu można dostosowywać stosownie do zdolności gatunków do odtworzenia.

krajową strategię w celu ochrony migrujących gatunków ryb.

Ponieważ wiele różnych organów administracji i wiele zainteresowanych stron było zaangażowanych w ochronę, wykorzystanie i odtworzenie lub odczuwało potencjalne skutki tych działań, od początku podjęto znaczące starania mające na celu zaangażowanie wszystkich zainteresowanych stron w opracowywanie strategii, tak aby zaaprobowały one ogólnie przyjęte podejście i były gotowe do udziału w jego wdrażaniu. Ministerstwo zrównoważonego rozwoju formalnie przyjęło strategię w 2010 r.; zaaprobowali ją wszyscy zainteresowani.

zaangażowanie wszystkich zainteresowanych stron w opracowywanie strategii

We Francji w ramach kilku planów gospodarowania wodami w dorzeczu (znanych jako Schémas directeurs d'amenagement et de gestion des eaux, SDAGE) proponuje się znaczną liczbę środków mających na celu poprawę sytuacji obecnych tam migrujących gatunków jak określono w strategii krajowej.

Schémas directeurs d'amenagement et de gestion des eaux,

Krajowy plan przywrócenia ciągłości rzek, przyjęty w 2010 r., również odgrywa istotną rolę we wdrażaniu krajowej strategii dla migrujących gatunków. Plan ten opiera się na pięciu filarach:

Krajowy plan przywrócenia ciągłości rzek

—

stworzenie krajowego wykazu60 000 przeszkód, które powodują znaczące konsekwencje dla funkcjonowania ekosystemu wodnego;

krajowego wykazu

| — | określenie priorytetowych obszarów, w których powinno się podejmować działania na poziomie każdego dorzecza (zgodnie z planem „Grenelle de l'Environnement” w odniesieniu do zielonej i niebieskiej infrastruktury). |
| --- | --- |

—

określenie priorytetowych obszarów, w których powinno się podejmować działania na poziomie każdego dorzecza (zgodnie z planem „Grenelle de l'Environnement” w odniesieniu do zielonej i niebieskiej infrastruktury).

określenie priorytetowych obszarów

„Grenelle de l'Environnement”

| — | dokonanie przeglądów programów zarządów gospodarki wodnej, aby udostępnić potrzebne finansowanie dla prac w zakresie odtwarzania na obszarach priorytetowych; |
| --- | --- |

—

dokonanie przeglądów programów zarządów gospodarki wodnej, aby udostępnić potrzebne finansowanie dla prac w zakresie odtwarzania na obszarach priorytetowych;

udostępnić potrzebne finansowanie dla prac w zakresie odtwarzania

| — | mobilizacja służb policji wodnej w ramach wieloletniego programu kontroli przeszkód, które najbardziej zakłócają migrację ryb; |
| --- | --- |

—

mobilizacja służb policji wodnej w ramach wieloletniego programu kontroli przeszkód, które najbardziej zakłócają migrację ryb;

mobilizacja służb policji wodnej

| — | ocena korzyści dla środowiska środków odtworzenia oraz zapewnienie ścisłego monitorowania ich skutków. |
| --- | --- |

—

ocena korzyści dla środowiska środków odtworzenia oraz zapewnienie ścisłego monitorowania ich skutków.

ocena korzyści dla środowiska

Referenciel des obstables a L'ecoulement: une cartographe nationale des obstacles sur les cours d'eau: http://www.eaufrance.fr/referentiel-des-obstacles-a-l

Referenciel des obstables a L'ecoulement: une cartographe nationale des obstacles sur les cours d'eau:

| Priorytety dotyczące hydromorfologicznej odbudowy w Austrii

  Niekorzystne oddziaływania hydromorfologiczne, takie jak pobór wody, retencja powierzchniowa i zrzuty, dotyczą znacznych części jednolitych części wód w Austrii. Stanowi to w dużej mierze powód, dla którego dwie trzecie rzek nie są w dobrym stanie ekologicznym zgodnie z ramową dyrektywą wodną (BMLFUW 2014). W ostatnim austriackim projekcie planu gospodarowania wodami w dorzeczu, opublikowanym w 2015 r., wyznaczono priorytety w odniesieniu do polepszenia hydromorfologii austriackich rzek. W projekcie podkreślono zapotrzebowanie na środowiskowe programy rewitalizacji na dużą skalę w celu poprawy struktury rzeki i pomocy w odtwarzaniu zagrożonych reofilnych gatunków ryb. Odbudowa dynamicznych teras zalewowych i ich stref przesunięć nie tylko przyczyni się do polepszenia stanu ekologicznego zgodnie z ramową dyrektywą wodną, ale powinna także przyczynić się do poprawy stanu ochrony znajdujących się tam obszarów Natura 2000, gatunków i siedlisk.



  Górny bieg rzeki Mur, uważany za obszar priorytetowy, był przedmiotem kilku głównych projektów odbudowy, często współfinansowanych na podstawie unijnego programu LIFE (38). Dzięki tym projektom stworzono nowe struktury rzeki, a meandry ponownie przyłączono do rzeki Mur. Częściowo usunięto również sztuczne struktury umocnienia brzegów na łącznej długości 4,7 km. Udrożniło to ponad 90 km rzeki, umożliwiając swobodny przepływ ryb.
  Prace nad dalszymi siedmioma nowymi sekcjami rzeki kontynuowane są na podstawie drugiego projektu w ramach programu LIFE. Jednak pogodzenie potrzeb określonych w ramowej dyrektywie wodnej, dyrektywie ustanawiającej sieć Natura 2000 i dyrektywie powodziowej z wymogami wytwarzania energii odnawialnej na całej długości (330 km) rzeki na terenie Austrii nadal stanowi problem. W celu rozwiązania tego problemu właściwe organy opracowały w porozumieniu z zainteresowanymi stronami nowy plan, który obejmuje starannie opracowany program podziału na priorytetowe strefy ekologiczne, strefy kompromisu i strefy, których nie dotyczą żadne szczególne ograniczenia lub które nie są przedmiotem szczególnego zainteresowania (głównie na środkowych i niższych odcinkach rzeki). W planie, który jest ważny do 2022 r., określono podstawy zapewniania zgodności z obowiązkowymi celami w zakresie energii przy jednoczesnym zachowaniu/polepszeniu stanu ekologicznego rzeki zgodnie z unijnymi prawami ochrony środowiska. |
| --- |

Priorytety dotyczące hydromorfologicznej odbudowy w Austrii

Priorytety dotyczące hydromorfologicznej odbudowy w Austrii

Niekorzystne oddziaływania hydromorfologiczne, takie jak pobór wody, retencja powierzchniowa i zrzuty, dotyczą znacznych części jednolitych części wód w Austrii. Stanowi to w dużej mierze powód, dla którego dwie trzecie rzek nie są w dobrym stanie ekologicznym zgodnie z ramową dyrektywą wodną (BMLFUW 2014). W ostatnim austriackim projekcie planu gospodarowania wodami w dorzeczu, opublikowanym w 2015 r., wyznaczono priorytety w odniesieniu do polepszenia hydromorfologii austriackich rzek. W projekcie podkreślono zapotrzebowanie na środowiskowe programy rewitalizacji na dużą skalę w celu poprawy struktury rzeki i pomocy w odtwarzaniu zagrożonych reofilnych gatunków ryb. Odbudowa dynamicznych teras zalewowych i ich stref przesunięć nie tylko przyczyni się do polepszenia stanu ekologicznego zgodnie z ramową dyrektywą wodną, ale powinna także przyczynić się do poprawy stanu ochrony znajdujących się tam obszarów Natura 2000, gatunków i siedlisk.

Image

Górny bieg rzeki Mur, uważany za obszar priorytetowy, był przedmiotem kilku głównych projektów odbudowy, często współfinansowanych na podstawie unijnego programu LIFE (38). Dzięki tym projektom stworzono nowe struktury rzeki, a meandry ponownie przyłączono do rzeki Mur. Częściowo usunięto również sztuczne struktury umocnienia brzegów na łącznej długości 4,7 km. Udrożniło to ponad 90 km rzeki, umożliwiając swobodny przepływ ryb.

38

Prace nad dalszymi siedmioma nowymi sekcjami rzeki kontynuowane są na podstawie drugiego projektu w ramach programu LIFE. Jednak pogodzenie potrzeb określonych w ramowej dyrektywie wodnej, dyrektywie ustanawiającej sieć Natura 2000 i dyrektywie powodziowej z wymogami wytwarzania energii odnawialnej na całej długości (330 km) rzeki na terenie Austrii nadal stanowi problem. W celu rozwiązania tego problemu właściwe organy opracowały w porozumieniu z zainteresowanymi stronami nowy plan, który obejmuje starannie opracowany program podziału na priorytetowe strefy ekologiczne, strefy kompromisu i strefy, których nie dotyczą żadne szczególne ograniczenia lub które nie są przedmiotem szczególnego zainteresowania (głównie na środkowych i niższych odcinkach rzeki). W planie, który jest ważny do 2022 r., określono podstawy zapewniania zgodności z obowiązkowymi celami w zakresie energii przy jednoczesnym zachowaniu/polepszeniu stanu ekologicznego rzeki zgodnie z unijnymi prawami ochrony środowiska.

| Projekt Kembs: program integracji dużych istniejących elektrowni wodnych ze środowiskiem, Francja

  Tama w Kembs przekierowuje wodę do Wielkiego Kanału Alzackiego, na którym znajdują się cztery elektrownie wodne. Na rzekę Stary Ren (niem. Alter Rhein), rozciągającą się na odcinku 50 km poniżej tamy, od XIX wieku silny wpływ mają wały. W związku z tym, że program Kembs dotyczy trzech państw, które mają różne opinie na temat sposobu zajmowania się środowiskiem, przedsiębiorstwo Électricité de France, zamiast podejmować próbę osiągnięcia precyzyjnej równowagi układu „wpływ/łagodzenie”, postanowiło przyjąć zintegrowane podejście w sprawie osiągnięcia poprawy stanu środowiska.
  Spowodowało to:






  — | istotne zwiększenie przepływu hydrobiologicznego: przy zmiennym reżimie rzeki przepływ zrzutu wykazuje w ciągu dnia wahania w zależności od naturalnego przepływu na dopływie do zbiornika. Zbudowano nową elektrownię (8,5 MW, 28 GWh), żeby ograniczyć straty energii i zapewnić codzienną modulację przepływu na rzece Stary Ren, |
| --- | --- |

Projekt Kembs: program integracji dużych istniejących elektrowni wodnych ze środowiskiem, Francja

Projekt Kembs: program integracji dużych istniejących elektrowni wodnych ze środowiskiem, Francja

Tama w Kembs przekierowuje wodę do Wielkiego Kanału Alzackiego, na którym znajdują się cztery elektrownie wodne. Na rzekę Stary Ren (niem. Alter Rhein), rozciągającą się na odcinku 50 km poniżej tamy, od XIX wieku silny wpływ mają wały. W związku z tym, że program Kembs dotyczy trzech państw, które mają różne opinie na temat sposobu zajmowania się środowiskiem, przedsiębiorstwo Électricité de France, zamiast podejmować próbę osiągnięcia precyzyjnej równowagi układu „wpływ/łagodzenie”, postanowiło przyjąć zintegrowane podejście w sprawie osiągnięcia poprawy stanu środowiska.

Alter Rhein

zintegrowane podejście

Spowodowało to:

—

istotne zwiększenie przepływu hydrobiologicznego: przy zmiennym reżimie rzeki przepływ zrzutu wykazuje w ciągu dnia wahania w zależności od naturalnego przepływu na dopływie do zbiornika. Zbudowano nową elektrownię (8,5 MW, 28 GWh), żeby ograniczyć straty energii i zapewnić codzienną modulację przepływu na rzece Stary Ren,

istotne zwiększenie przepływu hydrobiologicznego

| — | duże przemieszczenia geomorfologiczne na rzece Stary Ren, obejmujące dostarczanie żwiru z nowej elektrowni i wdrażanie oryginalnej koncepcji kontrolowanej erozji, |
| --- | --- |

—

duże przemieszczenia geomorfologiczne na rzece Stary Ren, obejmujące dostarczanie żwiru z nowej elektrowni i wdrażanie oryginalnej koncepcji kontrolowanej erozji,

przemieszczenia geomorfologiczne

| — | działania mające na celu zapewnienie migracji ryb (wzdłużnych i bocznych) oraz przywrócenie terenów podmokłych. |
| --- | --- |

—

działania mające na celu zapewnienie migracji ryb (wzdłużnych i bocznych) oraz przywrócenie terenów podmokłych.

zapewnienie migracji ryb

przywrócenie terenów podmokłych

Przykłady środków ochrony środowiska obejmują:

| — | Połączenie między Wielkim Kanałem Alzackim a terenem podmokłym obszaru „Petite Camargue Alsacienne”. Na tym obszarze chronionym znajduje się sieć stawów i małych dróg wodnych ponownie połączonych z Wielkim Kanałem Alzackim, jak również dwie nowe przepławki. |
| --- | --- |

—

Połączenie między Wielkim Kanałem Alzackim a terenem podmokłym obszaru „Petite Camargue Alsacienne”. Na tym obszarze chronionym znajduje się sieć stawów i małych dróg wodnych ponownie połączonych z Wielkim Kanałem Alzackim, jak również dwie nowe przepławki.

Połączenie między Wielkim Kanałem Alzackim a terenem podmokłym obszaru „Petite Camargue Alsacienne”.

sieć stawów i małych dróg wodnych

| — | Kontrolowana erozja: W związku z tym innowacyjnym pomysłem wykorzystuje się występującą podczas powodzi naturalną zdolność do erozji w celu ponownego doprowadzania do rzeki Stary Ren kruszyw po zdemontowaniu wałów. Przywrócenie luźnego podłoża żwirowego (w połączeniu ze zmiennym natężeniem przepływu) pozwoli rybom na składanie ikry i umożliwi rozwój pionierskiej roślinności. Użyto modelu w małej skali, aby określić minimalny zakres wykopów niezbędnych do aktywowania erozji. |
| --- | --- |

—

Kontrolowana erozja: W związku z tym innowacyjnym pomysłem wykorzystuje się występującą podczas powodzi naturalną zdolność do erozji w celu ponownego doprowadzania do rzeki Stary Ren kruszyw po zdemontowaniu wałów. Przywrócenie luźnego podłoża żwirowego (w połączeniu ze zmiennym natężeniem przepływu) pozwoli rybom na składanie ikry i umożliwi rozwój pionierskiej roślinności. Użyto modelu w małej skali, aby określić minimalny zakres wykopów niezbędnych do aktywowania erozji.

Kontrolowana erozja:

naturalną zdolność do erozji w celu ponownego doprowadzania do rzeki Stary Ren kruszyw

| — | Odzyskanie prastarej odnogi rzeki Ren i powiązanego z nią środowiska: Ten duży projekt odbudowy rozpoczęto w 2013 r. Projekt ten obejmuje przekształcenie 100 ha pól kukurydzy i odtworzenie 8 km starej odnogi ramienia rzeki. Ten odtworzony obszar należy obecnie do obszaru chronionego „Petite Camargue Alsacienne”, który jest partnerem w tym projekcie. |
| --- | --- |

—

Odzyskanie prastarej odnogi rzeki Ren i powiązanego z nią środowiska: Ten duży projekt odbudowy rozpoczęto w 2013 r. Projekt ten obejmuje przekształcenie 100 ha pól kukurydzy i odtworzenie 8 km starej odnogi ramienia rzeki. Ten odtworzony obszar należy obecnie do obszaru chronionego „Petite Camargue Alsacienne”, który jest partnerem w tym projekcie.

Odzyskanie prastarej odnogi rzeki Ren i powiązanego z nią środowiska:

przekształcenie 100 ha pól kukurydzy i odtworzenie 8 km starej odnogi ramienia rzeki

W ramach tego zintegrowanego projektu poprawiono jakość kompleksu elektrowni wodnych w zakresie środowiska pomimo strat energii wynikających ze zwiększonego przepływu hydrobiologicznego (częściowo odzyskanej dzięki nowym elektrowniom).

http://alsace.edf.com/wp-content/uploads/2015/06/20150610-Renaturation-Kembs-EDF-PCA.pdf

| Ponowna aktywacja transportu osadu wzdłuż szeregu 11 elektrowni wodnych wzdłuż transgranicznego Wysokiego Renu

  W sumie woda jest retencjonowana na długości 73 km rzeki Ren od Jeziora Bodeńskiego do Bazylei, a tylko na trzech odcinkach, na których istnieje swobodny przepływ, zapewnione są bardziej naturalne warunki. Transport osadu i równowaga są zakłócone i w znacznym stopniu naruszone nie tylko przez tamy i jazy w głównym nurcie rzeki, lecz także przez znacznie ograniczony napływ materiału osadowego z głównych dopływów i z erodujących brzegów na skutek rozległych konstrukcji narzutów kamiennych.
  Od 1990 r., w trakcie długotrwałego procesu wydawania nowych koncesji na poszczególne elektrownie wodne, problem transportu osadu dennego przez jazy omawiano jedynie w odniesieniu do obszarów objętych koncesją. Jednak transport osadu rzecznego jest najwyraźniej problemem o dużej skali dotyczącym całego dorzecza; jeżeli istnieje szereg elektrowni wodnych, należy problem ten rozwiązywać wspólnie na zasadach współpracy.
  W 2006 r. z inicjatywy szwajcarskiej organizacji pozarządowej Rheinaubund 11 elektrowni wodnych, luźno zorganizowanych w ramach stowarzyszenia hydroenergetyki (VAR, Verband der Aare-Rhein-Kraftwerke), postanowiło stworzyć wspólną platformę (PGG, Projektgruppe Geschiebe) i razem z odpowiednimi organami rządowymi (Bundesamt für Energie, BFE, Szwajcaria, i Regierungspräsidium Freiburg, RPF, Niemcy) uruchomić i sfinansować centralny plan ponownej aktywacji transportu osadu i ekologicznej rewitalizacji górnego biegu Renu. PGG pełni jedynie funkcję doradczą, ale organy krajowe i regionalne uważają ten plan centralny za ekspertyzę.
  Przedmiotowy plan centralny poddawany jest następującemu procesowi: 1) główna grupa ekspertów z PGG przygotowuje przetarg i umowę oraz naukowo–techniczną ocenę planu centralnego; 2) forum PGG, w którego skład wchodzą delegaci różnych zainteresowanych stron, ocenia proces obejmujący działania grupy głównej i przygotowuje plan centralny; 3) plenum PGG, złożone ze wszystkich zainteresowanych stron, informowane jest o planowanym projekcie na pierwszych warsztatach, następnie za pośrednictwem krótkich sprawozdań o postępie prac, a na końcowych warsztatach o ostatecznej wersji planu centralnego.
  Cele planu centralnego są następujące:






  — | zapewnienie naukowej oceny naturalnego i obecnego stanu transportu osadu (tzn. z elektrowniami wodnymi i bez nich), |
| --- | --- |

Ponowna aktywacja transportu osadu wzdłuż szeregu 11 elektrowni wodnych wzdłuż transgranicznego Wysokiego Renu

Ponowna aktywacja transportu osadu wzdłuż szeregu 11 elektrowni wodnych wzdłuż transgranicznego Wysokiego Renu

W sumie woda jest retencjonowana na długości 73 km rzeki Ren od Jeziora Bodeńskiego do Bazylei, a tylko na trzech odcinkach, na których istnieje swobodny przepływ, zapewnione są bardziej naturalne warunki. Transport osadu i równowaga są zakłócone i w znacznym stopniu naruszone nie tylko przez tamy i jazy w głównym nurcie rzeki, lecz także przez znacznie ograniczony napływ materiału osadowego z głównych dopływów i z erodujących brzegów na skutek rozległych konstrukcji narzutów kamiennych.

Od 1990 r., w trakcie długotrwałego procesu wydawania nowych koncesji na poszczególne elektrownie wodne, problem transportu osadu dennego przez jazy omawiano jedynie w odniesieniu do obszarów objętych koncesją. Jednak transport osadu rzecznego jest najwyraźniej problemem o dużej skali dotyczącym całego dorzecza; jeżeli istnieje szereg elektrowni wodnych, należy problem ten rozwiązywać wspólnie na zasadach współpracy.

transport osadu rzecznego jest najwyraźniej problemem o dużej skali dotyczącym całego dorzecza

W 2006 r. z inicjatywy szwajcarskiej organizacji pozarządowej Rheinaubund 11 elektrowni wodnych, luźno zorganizowanych w ramach stowarzyszenia hydroenergetyki (VAR, Verband der Aare-Rhein-Kraftwerke), postanowiło stworzyć wspólną platformę (PGG, Projektgruppe Geschiebe) i razem z odpowiednimi organami rządowymi (Bundesamt für Energie, BFE, Szwajcaria, i Regierungspräsidium Freiburg, RPF, Niemcy) uruchomić i sfinansować centralny plan ponownej aktywacji transportu osadu i ekologicznej rewitalizacji górnego biegu Renu. PGG pełni jedynie funkcję doradczą, ale organy krajowe i regionalne uważają ten plan centralny za ekspertyzę.

centralny plan ponownej aktywacji transportu osadu i ekologicznej rewitalizacji górnego biegu Renu

Przedmiotowy plan centralny poddawany jest następującemu procesowi: 1) główna grupa ekspertów z PGG przygotowuje przetarg i umowę oraz naukowo–techniczną ocenę planu centralnego; 2) forum PGG, w którego skład wchodzą delegaci różnych zainteresowanych stron, ocenia proces obejmujący działania grupy głównej i przygotowuje plan centralny; 3) plenum PGG, złożone ze wszystkich zainteresowanych stron, informowane jest o planowanym projekcie na pierwszych warsztatach, następnie za pośrednictwem krótkich sprawozdań o postępie prac, a na końcowych warsztatach o ostatecznej wersji planu centralnego.

Cele planu centralnego są następujące:

—

zapewnienie naukowej oceny naturalnego i obecnego stanu transportu osadu (tzn. z elektrowniami wodnymi i bez nich),

naukowej oceny naturalnego i obecnego stanu transportu osadu

| — | zapewnienie podstawowej, naukowej wiedzy ogólnej o mechanizmach i modelowaniu transportu osadu, oraz |
| --- | --- |

—

zapewnienie podstawowej, naukowej wiedzy ogólnej o mechanizmach i modelowaniu transportu osadu, oraz

| — | opisanie wszystkich możliwych i technicznie wykonalnych środków i scenariuszy mających na celu poprawę transportu osadu i stanu siedlisk ryb wzdłuż całego dotkniętego odcinka rzeki. |
| --- | --- |

—

opisanie wszystkich możliwych i technicznie wykonalnych środków i scenariuszy mających na celu poprawę transportu osadu i stanu siedlisk ryb wzdłuż całego dotkniętego odcinka rzeki.

Pierwszy etap (na którym określono organizację PGG i kwestię przygotowania planu centralnego) obejmował lata 2007–2013. Na etapie drugim, kierowanym przez organy szwajcarskie i niemieckie, plenum omawia wykonalność zaleconych pojedynczych lub połączonych środków w kontekście politycznym oraz poszukuje rozwiązań w zakresie wdrażania pewnych następczych środków. Środki te pogrupowano zgodnie z priorytetami, potencjałem dotyczącym odbudowy, analizą kosztów i korzyści oraz oceną ryzyka.

W celu uzyskania dalszych informacji zob. www.energiedienst.de.

| Certyfikacja w ramach projektu UE CH2OICE w odniesieniu do HydrO: Poprawa w zakresie czystej energii

  W ramach tego projektu, realizowanego od września 2008 r. do lutego 2011 r., opracowano procedurę certyfikacji elektrowni wodnych o wysokim standardzie ochrony środowiska wykonalną z technicznego i ekonomicznego punktu widzenia. Procedura ta musiała być spójna z wymogami ramowej dyrektywy wodnej, która odnosi się do produktów z zakresu energii oznaczonych jako „zielone”, i w najwyższym możliwym stopniu zintegrowana z istniejącymi narzędziami UE, takimi jak Ecolabel, EMAS, ocena oddziaływania na środowisko i działania w zakresie zrównoważonej energii.
  Projekt ten obejmował opracowanie i badanie – odnoszącej się do produktów nadających się do wprowadzenia do obrotu – metodologii operacyjnej oraz zestawu wytycznych dla wykonawców i decydentów, które odnoszą się do procedur planowania i wydawania pozwoleń. Krajami partnerskimi były: Włochy, Słowenia, Francja, Hiszpania i Słowacja. Przewiduje się, że w dłuższej perspektywie projekt ten pozytywnie wpłynie na wytwarzanie energii wodnej w Europie, ponieważ jego głównym celem jest wprowadzanie bardziej zrównoważonych rozwiązań w nowych elektrowniach i ułatwianie procedury wydawania pozwoleń.

  Szczegółowe wyniki projektu









  1. | Ogólne podejście metodologiczne w odniesieniu do ramowej dyrektywy wodnej – partnerzy projektu uzgodnili kwestię spójnej certyfikacji, przy czym podjęto wszystkie główne, problematyczne zagadnienia wynikające z dawnych doświadczeń i ze stanowisk głównych zainteresowanych stron oraz „strategiczne” decyzje (np. czy stosować podejście ilościowe, zorientowane na cel, czy oparte na najlepszych praktykach). |
| --- | --- |

Certyfikacja w ramach projektu UE CH2OICE w odniesieniu do HydrO: Poprawa w zakresie czystej energii

Certyfikacja w ramach projektu UE CH2OICE w odniesieniu do HydrO: Poprawa w zakresie czystej energii

W ramach tego projektu, realizowanego od września 2008 r. do lutego 2011 r., opracowano procedurę certyfikacji elektrowni wodnych o wysokim standardzie ochrony środowiska wykonalną z technicznego i ekonomicznego punktu widzenia. Procedura ta musiała być spójna z wymogami ramowej dyrektywy wodnej, która odnosi się do produktów z zakresu energii oznaczonych jako „zielone”, i w najwyższym możliwym stopniu zintegrowana z istniejącymi narzędziami UE, takimi jak Ecolabel, EMAS, ocena oddziaływania na środowisko i działania w zakresie zrównoważonej energii.

Projekt ten obejmował opracowanie i badanie – odnoszącej się do produktów nadających się do wprowadzenia do obrotu – metodologii operacyjnej oraz zestawu wytycznych dla wykonawców i decydentów, które odnoszą się do procedur planowania i wydawania pozwoleń. Krajami partnerskimi były: Włochy, Słowenia, Francja, Hiszpania i Słowacja. Przewiduje się, że w dłuższej perspektywie projekt ten pozytywnie wpłynie na wytwarzanie energii wodnej w Europie, ponieważ jego głównym celem jest wprowadzanie bardziej zrównoważonych rozwiązań w nowych elektrowniach i ułatwianie procedury wydawania pozwoleń.

Szczegółowe wyniki projektu

Szczegółowe wyniki projektu

1.

Ogólne podejście metodologiczne w odniesieniu do ramowej dyrektywy wodnej – partnerzy projektu uzgodnili kwestię spójnej certyfikacji, przy czym podjęto wszystkie główne, problematyczne zagadnienia wynikające z dawnych doświadczeń i ze stanowisk głównych zainteresowanych stron oraz „strategiczne” decyzje (np. czy stosować podejście ilościowe, zorientowane na cel, czy oparte na najlepszych praktykach).

| 2. | Włochy i Słowenia zdefiniowały i zbadały swoje krajowe metody operacyjne odnoszące się do certyfikacji, opierając się na konsultacjach z krajowymi ekspertami i zainteresowanymi stronami. Wraz z zakończeniem projektu metoda certyfikacji odnosząca się do produktów nadających się do wprowadzenia do obrotu była gotowa do wdrożenia. |
| --- | --- |

2.

Włochy i Słowenia zdefiniowały i zbadały swoje krajowe metody operacyjne odnoszące się do certyfikacji, opierając się na konsultacjach z krajowymi ekspertami i zainteresowanymi stronami. Wraz z zakończeniem projektu metoda certyfikacji odnosząca się do produktów nadających się do wprowadzenia do obrotu była gotowa do wdrożenia.

| 3. | Uzgodniono wytyczne dla decydentów i przedsiębiorstw wytwarzających energię wodną w zakresie umiejscawiania i budowania „zielonych” elektrowni wodnych oraz zarządzania nimi. Wytyczne te pomagają decydentom szybko zidentyfikować instalacje „bez wpływu” – np. elektrownie znajdujące się na sztucznych „nieistotnych” jednolitych częściach wód – oraz wskazują decydentom i projektantom elektrowni wodnych, jak dostarczać właściwe informacje potrzebne do ocenienia elektrowni i wydania pozwolenia na nią. |
| --- | --- |

3.

Uzgodniono wytyczne dla decydentów i przedsiębiorstw wytwarzających energię wodną w zakresie umiejscawiania i budowania „zielonych” elektrowni wodnych oraz zarządzania nimi. Wytyczne te pomagają decydentom szybko zidentyfikować instalacje „bez wpływu” – np. elektrownie znajdujące się na sztucznych „nieistotnych” jednolitych częściach wód – oraz wskazują decydentom i projektantom elektrowni wodnych, jak dostarczać właściwe informacje potrzebne do ocenienia elektrowni i wydania pozwolenia na nią.

| 4. | Stworzono dokument zawierający analizę dotyczącą Hiszpanii, w tym plan działania w zakresie opracowania dobrowolnych certyfikacji elektrowni wodnych o wysokim standardzie ochrony środowiska. |
| --- | --- |

4.

Stworzono dokument zawierający analizę dotyczącą Hiszpanii, w tym plan działania w zakresie opracowania dobrowolnych certyfikacji elektrowni wodnych o wysokim standardzie ochrony środowiska.

| 5. | Przedstawiono wnioski w sprawie integracji programu oznakowania z istniejącymi procedurami i przeprowadzono analizę wykonalności (oraz w miarę możliwości uwzględniono zebrane poglądy i zgody odpowiednich podmiotów), koncentrując się na Włochach i Francji. |
| --- | --- |

5.

Przedstawiono wnioski w sprawie integracji programu oznakowania z istniejącymi procedurami i przeprowadzono analizę wykonalności (oraz w miarę możliwości uwzględniono zebrane poglądy i zgody odpowiednich podmiotów), koncentrując się na Włochach i Francji.

https://ec.europa.eu/energy/intelligent/projects/en/projects/ch2oice

| Sturgeon 2020: Program strategiczny w sprawie jesiotra z Dunaju

  Jesiotr jest ważnym elementem naturalnego dziedzictwa dorzecza Dunaju i Morza Czarnego. Dorzecze Dunaju i Morze Czarne stanowią świetne wskaźniki dobrego stanu wody i jakości siedlisk. Obecnie cztery z sześciu gatunków są krytycznie zagrożone, jeden uznany został za narażony, a jeden za wymarły. Wszystkie są aktualnie chronione na podstawie unijnej dyrektywy siedliskowej.
  W czerwcu 2011 r. w strategii UE na rzecz regionu Dunaju określono jeden z celów (cel PA6) jako „zapewnienie żywotności populacji jesiotra rosyjskiego i innych rodzimych gatunków ryb w Dunaju do 2020 r.”. Grupę zadaniową ds. jesiotra rosyjskiego stworzono rok temu w styczniu 2012 r. w celu określenia sposobu wspólnej pracy na rzecz osiągnięcia tego celu. W grupie tej znaleźli się eksperci ds. jesiotra, delegaci organizacji pozarządowych i przedstawiciele Międzynarodowej Komisji Ochrony Dunaju, strategii UE na rzecz regionu Dunaju oraz rządów krajowych.
  Jednym z pierwszych działań tej grupy zadaniowej było opracowanie programu Sturgeon 2020, który pełniłby funkcję ram uzgodnionych działań. Program Sturgeon 2020 jest żyjącym dokumentem, a jego sukces zależy od długoterminowych zobowiązań i możliwości państw, których ten program dotyczy, w zakresie wdrażania, ponieważ w celu osiągnięcia tego sukcesu konieczna jest kompleksowa współpraca między rządami, decydentami, lokalnymi społecznościami, zainteresowanymi stronami, naukowcami i organizacjami pozarządowymi.
  Jednym z oczywistych narzędzi do osiągania postępów w odniesieniu do środków zaproponowanych na podstawie programu Sturgeon 2020 jest plan gospodarowania wodami w dorzeczu Dunaju i połączony z nim program działań. W drugim projekcie planu gospodarowania wodami w dorzeczu Dunaju, zaktualizowanym w 2015 r., określono, że jedna z wizji i jeden z celów w zakresie zarządzania polega na tym, „że bariery antropogeniczne i deficyty związane z siedliskami nie utrudniają już migracji ryb i składania ikry – gatunki jesiotra i inne określone gatunki migrujące mają dostęp do rzeki Dunaj i odpowiednich dorzeczy. Gatunki jesiotra i inne określone gatunki migrujące reprezentowane są przez samowystarczalne populacje z obszaru wód w dorzeczu Dunaju zgodnie z ich historycznym zasięgiem występowania”.
  Zidentyfikowane środki, które mają zostać wdrożone, aby osiągnąć ten cel w zakresie zarządzania, obejmują:






  — | specyfikację liczby i lokalizacji środków wspomagających migrację ryb i innych środków mających na celu osiągnięcie/poprawienie ciągłości rzeki, które to środki zostaną wdrożone do 2021 r. przez każde państwo, |
| --- | --- |

Sturgeon 2020: Program strategiczny w sprawie jesiotra z Dunaju

Sturgeon 2020: Program strategiczny w sprawie jesiotra z Dunaju

Jesiotr jest ważnym elementem naturalnego dziedzictwa dorzecza Dunaju i Morza Czarnego. Dorzecze Dunaju i Morze Czarne stanowią świetne wskaźniki dobrego stanu wody i jakości siedlisk. Obecnie cztery z sześciu gatunków są krytycznie zagrożone, jeden uznany został za narażony, a jeden za wymarły. Wszystkie są aktualnie chronione na podstawie unijnej dyrektywy siedliskowej.

świetne wskaźniki dobrego stanu wody i jakości siedlisk

aktualnie chronione na podstawie unijnej dyrektywy siedliskowej

W czerwcu 2011 r. w strategii UE na rzecz regionu Dunaju określono jeden z celów (cel PA6) jako „zapewnienie żywotności populacji jesiotra rosyjskiego i innych rodzimych gatunków ryb w Dunaju do 2020 r.”. Grupę zadaniową ds. jesiotra rosyjskiego stworzono rok temu w styczniu 2012 r. w celu określenia sposobu wspólnej pracy na rzecz osiągnięcia tego celu. W grupie tej znaleźli się eksperci ds. jesiotra, delegaci organizacji pozarządowych i przedstawiciele Międzynarodowej Komisji Ochrony Dunaju, strategii UE na rzecz regionu Dunaju oraz rządów krajowych.

Grupę zadaniową ds. jesiotra rosyjskiego

Jednym z pierwszych działań tej grupy zadaniowej było opracowanie programu Sturgeon 2020, który pełniłby funkcję ram uzgodnionych działań. Program Sturgeon 2020 jest żyjącym dokumentem, a jego sukces zależy od długoterminowych zobowiązań i możliwości państw, których ten program dotyczy, w zakresie wdrażania, ponieważ w celu osiągnięcia tego sukcesu konieczna jest kompleksowa współpraca między rządami, decydentami, lokalnymi społecznościami, zainteresowanymi stronami, naukowcami i organizacjami pozarządowymi.

Program Sturgeon 2020

Jednym z oczywistych narzędzi do osiągania postępów w odniesieniu do środków zaproponowanych na podstawie programu Sturgeon 2020 jest plan gospodarowania wodami w dorzeczu Dunaju i połączony z nim program działań. W drugim projekcie planu gospodarowania wodami w dorzeczu Dunaju, zaktualizowanym w 2015 r., określono, że jedna z wizji i jeden z celów w zakresie zarządzania polega na tym, „że bariery antropogeniczne i deficyty związane z siedliskami nie utrudniają już migracji ryb i składania ikry – gatunki jesiotra i inne określone gatunki migrujące mają dostęp do rzeki Dunaj i odpowiednich dorzeczy. Gatunki jesiotra i inne określone gatunki migrujące reprezentowane są przez samowystarczalne populacje z obszaru wód w dorzeczu Dunaju zgodnie z ich historycznym zasięgiem występowania”.

że bariery antropogeniczne i deficyty związane z siedliskami nie utrudniają już migracji ryb i składania ikry – gatunki jesiotra i inne określone gatunki migrujące mają dostęp do rzeki Dunaj i odpowiednich dorzeczy. Gatunki jesiotra i inne określone gatunki migrujące reprezentowane są przez samowystarczalne populacje z obszaru wód w dorzeczu Dunaju zgodnie z ich historycznym zasięgiem występowania

Zidentyfikowane środki, które mają zostać wdrożone, aby osiągnąć ten cel w zakresie zarządzania, obejmują:

—

specyfikację liczby i lokalizacji środków wspomagających migrację ryb i innych środków mających na celu osiągnięcie/poprawienie ciągłości rzeki, które to środki zostaną wdrożone do 2021 r. przez każde państwo,

specyfikację liczby i lokalizacji środków wspomagających migrację ryb

| — | specyfikację lokalizacji i zakresu środków mających na celu poprawienie morfologii rzeki przez odbudowę, ochronę i ulepszenia, które zostaną wdrożone do 2021 r. przez każde państwo, |
| --- | --- |

—

specyfikację lokalizacji i zakresu środków mających na celu poprawienie morfologii rzeki przez odbudowę, ochronę i ulepszenia, które zostaną wdrożone do 2021 r. przez każde państwo,

| — | unikanie nowych barier uniemożliwiających migrację ryb narzuconych przez nowe projekty z zakresu infrastruktury; w przypadku nowych barier, których nie da się uniknąć, trzeba uwzględnić środki łagodzące, takie jak środki wspomagające migrację ryb lub inne odpowiednie środki przewidziane już w ogólnym planie projektu, |
| --- | --- |

—

unikanie nowych barier uniemożliwiających migrację ryb narzuconych przez nowe projekty z zakresu infrastruktury; w przypadku nowych barier, których nie da się uniknąć, trzeba uwzględnić środki łagodzące, takie jak środki wspomagające migrację ryb lub inne odpowiednie środki przewidziane już w ogólnym planie projektu,

unikanie nowych barier uniemożliwiających migrację ryb

| — | uzupełnianie braków w wiedzy związanych z możliwością migrowania jesiotra i innych określonych gatunków migrujących w górę i w dół rzeki przez tamy I i II na obszarze Żelaznej Bramy, w tym badania dotyczące siedlisk, |
| --- | --- |

—

uzupełnianie braków w wiedzy związanych z możliwością migrowania jesiotra i innych określonych gatunków migrujących w górę i w dół rzeki przez tamy I i II na obszarze Żelaznej Bramy, w tym badania dotyczące siedlisk,

uzupełnianie braków w wiedzy

| — | Jeżeli wyniki tych badań są pozytywne, należy wdrożyć odpowiednie środki i przeprowadzić studium wykonalności w przypadku tamy Gabčíkovo i tamy na górnym Dunaju. |
| --- | --- |

—

Jeżeli wyniki tych badań są pozytywne, należy wdrożyć odpowiednie środki i przeprowadzić studium wykonalności w przypadku tamy Gabčíkovo i tamy na górnym Dunaju.

Zgodnie z planem gospodarowania wodami w dorzeczu Dunaju do 2021 r. zbudowanych zostanie 140 środków wspomagających migrację ryb w dorzeczu (od czasu pierwszego planu gospodarowania wodami w dorzeczu Dunaju zbudowano już 120 takich środków). Środki te powinny zapewnić migrację wszystkich gatunków ryb, w tym jesiotra, oraz grup wiekowych przy wykorzystaniu najlepszych dostępnych technik. Zaplanowano wdrożenie około 330 dalszych środków mających na celu odbudowę przerwanej ciągłości rzeki po 2021 r. (ramowa dyrektywa wodna, art. 4 pkt 4).

140 środków wspomagających migrację ryb

około 330 dalszych środków mających na celu odbudowę przerwanej ciągłości rzeki

http://www.dstf.eu

| Przepławka w Gars na rzece Inn, Niemcy

  W 2015 r. przedsiębiorstwo VERBUND zbudowało na rzece Inn cztery przepławki w elektrowniach w Feldkirchen, Neuötting, Teufelsbruck i Gars, inwestując łącznie 9,7 miliona euro. Aby spełnić określone dla danych miejsc wymogi, zastosowano różne metody budowania, które obejmowały szereg środków łagodzących, takich jak dodatkowe tarliska, siedliska dla młodych ryb i zróżnicowanie osadu. Przepławki umożliwiają rodzimym rybom, takim jak głowawica, lipień europejski, brzana i podusta, jak również innym organizmom wodnym, opływanie elektrowni.
  Koncept dotyczący przepławek uzgodniono wcześniej z organem ds. ochrony przyrody, zarządem gospodarki wodnej w Rosenheim, lokalnym stowarzyszeniem rybackim i ekspertami ds. branży rybackiej. Stworzono szereg sztucznych starorzeczy, tarlisk, odbudowanych struktur regulacji rzek itd. w górnej i dolnej części rzeki. Etap planowania i wdrażania w pełni poparły lokalne organy i organizacje pozarządowe.

  Naukowe działania związane z monitorowaniem ryb prowadzone przez kolejne 10 lat mają potwierdzić pozytywny wpływ na populację ryb w rzece Inn. W ramach wstępnych obserwacji potwierdzono, że głowawica znowu składa ikrę w podobnej do naturalnej przepławce koło Gars. Jest to duży sukces w przypadku tak rzadkiego i zagrożonego gatunku.
  https://danubis.icpdr.org/system/files/shared/17_FRIK_VERBUND_Hydro%20Power%20GmbH_Ecological%20restoration%20measures%20at%20HP%20in%20AT.pdf |
| --- |

Przepławka w Gars na rzece Inn, Niemcy

Przepławka w Gars na rzece Inn, Niemcy

W 2015 r. przedsiębiorstwo VERBUND zbudowało na rzece Inn cztery przepławki w elektrowniach w Feldkirchen, Neuötting, Teufelsbruck i Gars, inwestując łącznie 9,7 miliona euro. Aby spełnić określone dla danych miejsc wymogi, zastosowano różne metody budowania, które obejmowały szereg środków łagodzących, takich jak dodatkowe tarliska, siedliska dla młodych ryb i zróżnicowanie osadu. Przepławki umożliwiają rodzimym rybom, takim jak głowawica, lipień europejski, brzana i podusta, jak również innym organizmom wodnym, opływanie elektrowni.

przepławki

Koncept dotyczący przepławek uzgodniono wcześniej z organem ds. ochrony przyrody, zarządem gospodarki wodnej w Rosenheim, lokalnym stowarzyszeniem rybackim i ekspertami ds. branży rybackiej. Stworzono szereg sztucznych starorzeczy, tarlisk, odbudowanych struktur regulacji rzek itd. w górnej i dolnej części rzeki. Etap planowania i wdrażania w pełni poparły lokalne organy i organizacje pozarządowe.

Naukowe działania związane z monitorowaniem ryb prowadzone przez kolejne 10 lat mają potwierdzić pozytywny wpływ na populację ryb w rzece Inn. W ramach wstępnych obserwacji potwierdzono, że głowawica znowu składa ikrę w podobnej do naturalnej przepławce koło Gars. Jest to duży sukces w przypadku tak rzadkiego i zagrożonego gatunku.

Naukowe działania związane z monitorowaniem ryb

https://danubis.icpdr.org/system/files/shared/17_FRIK_VERBUND_Hydro%20Power%20GmbH_Ecological%20restoration%20measures%20at%20HP%20in%20AT.pdf

4.   DOBRE PRAKTYKI W STOSOWANIU ZINTEGROWANEGO PODEJŚCIA DO PLANOWANIA ELEKTROWNI WODNYCH

DOBRE PRAKTYKI W STOSOWANIU ZINTEGROWANEGO PODEJŚCIA DO PLANOWANIA ELEKTROWNI WODNYCH

4.1.   Korzyści zintegrowanego planowania

Korzyści zintegrowanego planowania

Wymóg dotyczący zapewnienia produkcji i wykorzystania energii z odnawialnych źródeł oraz ograniczenia gazów cieplarnianych zgodnie z celami dyrektywy UE w sprawie odnawialnych źródeł energii stanowi znaczący bodziec dla inwestycji hydroenergetycznych i wykorzystywania energii wodnej i innych źródeł energii odnawialnej. Jednocześnie państwa członkowskie muszą realizować cele ramowej dyrektywy wodnej i dyrektyw UE dotyczących ochrony przyrody, które mają za zadanie nie tylko zapewnienie ochrony stanu europejskich jednolitych części wód przed dalszym pogarszaniem, ale również osiągnięcie ich dobrego stanu (lub potencjału), a także osiągnięcie w całej UE właściwego stanu ochrony gatunków i siedlisk chronionych UE.

Najlepszym sposobem realizacji tych trudnych zadań jest strategiczne i zintegrowane podejście do planowania wdrażane dzięki krajowym planom działania w odniesieniu do energii odnawialnej, planom gospodarowania wodami w dorzeczu i celom ochrony obszarów Natura 2000 (39).

39

Strategiczne podejście do planowania:

| — | stanowi doskonałą okazję do połączenia celów polityki wodnej, ochrony przyrody oraz polityki energetycznej, a także celów innych kluczowych obszarów polityki, |
| --- | --- |

—

stanowi doskonałą okazję do połączenia celów polityki wodnej, ochrony przyrody oraz polityki energetycznej, a także celów innych kluczowych obszarów polityki,

| — | umożliwia połączenie planowania strategicznego dotyczącego środowiska wodnego i ochrony przyrody z krajowym planowaniem energetycznym w odniesieniu do energii odnawialnej, |
| --- | --- |

—

umożliwia połączenie planowania strategicznego dotyczącego środowiska wodnego i ochrony przyrody z krajowym planowaniem energetycznym w odniesieniu do energii odnawialnej,

| — | umożliwia uczestnictwo wszystkich zainteresowanych stron, co może ograniczyć późniejsze potencjalne konflikty i zabezpieczyć przedsięwzięcia, |
| --- | --- |

—

umożliwia uczestnictwo wszystkich zainteresowanych stron, co może ograniczyć późniejsze potencjalne konflikty i zabezpieczyć przedsięwzięcia,

| — | wykorzystuje proces planowania, aby ułatwić ustalanie priorytetów (np. w odniesieniu do priorytetów energii bilansującej, gospodarowania środowiskiem i gospodarki wodnej), |
| --- | --- |

—

wykorzystuje proces planowania, aby ułatwić ustalanie priorytetów (np. w odniesieniu do priorytetów energii bilansującej, gospodarowania środowiskiem i gospodarki wodnej),

| — | pomaga usprawnić proces udzielania zezwoleń na proponowane nowe inwestycje hydroenergetyczne i poprawia przejrzystość i przewidywalność, z której korzystają inwestorzy elektrowni wodnych, |
| --- | --- |

—

pomaga usprawnić proces udzielania zezwoleń na proponowane nowe inwestycje hydroenergetyczne i poprawia przejrzystość i przewidywalność, z której korzystają inwestorzy elektrowni wodnych,

| — | umożliwia prawidłową ocenę najlepszych rozwiązań z punktu widzenia ochrony środowiska i nadrzędnego interesu publicznego przedsięwzięcia, |
| --- | --- |

—

umożliwia prawidłową ocenę najlepszych rozwiązań z punktu widzenia ochrony środowiska i nadrzędnego interesu publicznego przedsięwzięcia,

| — | dostarcza inwestorom wstępne informacje dotyczące miejsca (w sensie geograficznym), gdzie zdobycie zezwolenia będzie prawdopodobnie możliwe, ponieważ określa najbardziej odpowiednie i mniej odpowiednie obszary, |
| --- | --- |

—

dostarcza inwestorom wstępne informacje dotyczące miejsca (w sensie geograficznym), gdzie zdobycie zezwolenia będzie prawdopodobnie możliwe, ponieważ określa najbardziej odpowiednie i mniej odpowiednie obszary,

| — | wykorzystuje ustanowioną politykę i kryteria, aby ułatwić zarządzanie ryzykiem kumulatywnych oddziaływań elektrowni wodnych, |
| --- | --- |

—

wykorzystuje ustanowioną politykę i kryteria, aby ułatwić zarządzanie ryzykiem kumulatywnych oddziaływań elektrowni wodnych,

| — | dzięki planowaniu gospodarowania wodami w dorzeczu umożliwia połączenie strategicznego planowania inwestycji hydroenergetycznych z celami ochrony środowiska wodnego z jednoczesnym uwzględnieniem celów w zakresie ochrony obszarów Natura 2000, których dotyczy. |
| --- | --- |

—

dzięki planowaniu gospodarowania wodami w dorzeczu umożliwia połączenie strategicznego planowania inwestycji hydroenergetycznych z celami ochrony środowiska wodnego z jednoczesnym uwzględnieniem celów w zakresie ochrony obszarów Natura 2000, których dotyczy.

W niniejszym rozdziale dokonano analizy różnych sposobów wykorzystania zintegrowanego podejścia do planowania w celu uwzględnienia potencjalnych negatywnych skutków dla siedlisk i gatunków na wczesnych etapach procesu planowania. W rozdziale 5 dokonano analizy ustanowionych w dyrektywach dotyczących ochrony przyrody wymogów prawnej oceny proponowanego planu lub proponowanego przedsięwzięcia, którą z reguły należy przeprowadzić znacznie później i to tylko w kontekście „znaczącego (szkodliwego) wpływu”.

Jeżeli strategiczny plan budowy elektrowni wodnej zawiera jakikolwiek istotny element przestrzenny taki jak identyfikacja potencjalnych obszarów inwestycji, powinien on również podlegać ocenie jako „plan” na podstawie art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej. Umożliwia to, zgodnie z art. 6 ust. 3, złagodzenie potencjalnego oddziaływania inwestycji hydroenergetycznych na sieć Natura 2000 dzięki oddaleniu ich od obszarów, na których możliwe jest wystąpienie konfliktu pomiędzy interesami inwestycji a ochroną obszaru Natura 2000.

Unijny plan ochrony zasobów wodnych Europy, przyjęty w 2012 r., również podkreśla znaczenie zintegrowanego planowania strategicznego: „W kontekście art. 4 ust. 7 na szczególną uwagę zasługują elektrownie wodne. (...) Remont i rozbudowa istniejących instalacji powinny mieć pierwszeństwo przed nowymi przedsięwzięciami, które muszą być podparte oceną strategiczną za poziomie dorzecza, przy wyborze optymalnej lokalizacji w kategoriach produkcji energii i najniższego poziomu wpływu na środowisko”.

muszą być podparte oceną strategiczną za poziomie dorzecza, przy wyborze optymalnej lokalizacji w kategoriach produkcji energii i najniższego poziomu wpływu na środowisko

Oczywiste jest, że taki zintegrowany proces planowania wymaga większej początkowej inwestycji ze strony zaangażowanych organów publicznych. Wszystkie dowody wskazują jednak, że w dłuższej perspektywie zintegrowane planowanie może przynieść znaczne korzyści dla wszystkich zainteresowanych – czy to dla sektora energetycznego, celów ramowej dyrektywy wodnej, celów sieci Natura 2000, czy dla innych celów. Korzyści te są często daleko większe niż wymagana dodatkowa inwestycja.

Organy lub inwestorzy, w stosownych przypadkach, powinny przeprowadzić zintegrowane planowanie strategiczne na kilku różnych poziomach i na kilku etapach procesu planowania. Należy je stosować w szczególności podczas następujących działań:

| — | Wybór typu odnawialnego źródła energii, którego celem jest realizacja celów dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii przy zapewnieniu najlepszych dla środowiska rozwiązań. Wymóg poszukiwania alternatywnych rozwiązań zawarto zarówno w procedurze wyłączenia przewidzianej w art. 4 ust. 7 ramowej dyrektywy wodnej, jak i w procedurze odpowiedniej oceny ustanowionej na podstawie art. 6 dyrektywy siedliskowej. Jest to jednak równie ważne na etapie strategicznego planowania jak i podczas opracowywania krajowych/regionalnych planów w zakresie energii odnawialnej. |
| --- | --- |

—

Wybór typu odnawialnego źródła energii, którego celem jest realizacja celów dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii przy zapewnieniu najlepszych dla środowiska rozwiązań. Wymóg poszukiwania alternatywnych rozwiązań zawarto zarówno w procedurze wyłączenia przewidzianej w art. 4 ust. 7 ramowej dyrektywy wodnej, jak i w procedurze odpowiedniej oceny ustanowionej na podstawie art. 6 dyrektywy siedliskowej. Jest to jednak równie ważne na etapie strategicznego planowania jak i podczas opracowywania krajowych/regionalnych planów w zakresie energii odnawialnej.

Wybór typu odnawialnego źródła energii

| — | Określanie najbardziej odpowiednich lokalizacji do celów wytwarzania energii wodnej, które są potencjalne odpowiednie zarówno pod względem energetycznym, jak i pod względem ochrony środowiska. Jednocześnie zintegrowane planowanie strategiczne pomaga w określeniu obszarów, na których ryzyko znaczącego wpływu jest duże i na których w związku z tym szansa na otrzymanie zezwolenia na podstawie procedury wyłączeń przewidzianej w art. 4 ust. 7 ramowej dyrektywy wodnej lub procedury odpowiedniej oceny przewidzianej w art. 6 dyrektywy siedliskowej jest niewielka. Opracowywanie takich ocen ryzyka lub map wrażliwości na oddziaływanie w zakresie różnorodności biologicznej na wczesnym etapie procesu planowania może pomóc w uniknięciu lub obniżeniu liczby potencjalnych konfliktów dotyczących konkretnego obszaru na późniejszym etapie inwestycji, kiedy zasoby finansowe zostały już zaangażowane i pole manewru jest bardziej ograniczone. Tworzy to również bardziej przejrzyste i stabilne otoczenie regulacyjne dla inwestorów, dzięki któremu mają większą pewność pozytywnego rozpatrzenia ich wniosku projektowego.






  Oświadczenie dyrektorów ds. gospodarki wodnej UE dotyczące inwestycji hydroenergetycznych na podstawie ramowej dyrektywy wodnej, 2010 r.

  W 2010 r. dyrektorzy ds. gospodarki wodnej UE zatwierdzili oświadczenie dotyczące „inwestycji hydroenergetycznych na podstawie ramowej dyrektywy wodnej” (40), podsumowujące kluczowe zasady i zalecenia uzgodnione w trakcie procesu wspólnej strategii wdrażania. Oświadczenie opierało się głównie na elementach dokumentu programowego wspólnej strategii wdrażania dyrektywy wodnej i oddziaływań hydromorfologicznych (41), wytycznych nr 20 dotyczących wyłączeń z realizacji celów środowiskowych (42) oraz wniosków z pierwszych warsztatów wspólnej strategii wdrażania dotyczących ramowej dyrektywy wodnej i energii wodnej (43).






  — | Należy opracować mechanizmy planowania wstępnego wyznaczające „obszary zakazane” dla nowych przedsięwzięć hydroenergetycznych. To wyznaczenie należy przeprowadzić w oparciu o dialog pomiędzy poszczególnymi właściwymi organami, zainteresowanymi stronami i organizacjami pozarządowymi. |
| --- | --- | --- |

—

Określanie najbardziej odpowiednich lokalizacji do celów wytwarzania energii wodnej, które są potencjalne odpowiednie zarówno pod względem energetycznym, jak i pod względem ochrony środowiska. Jednocześnie zintegrowane planowanie strategiczne pomaga w określeniu obszarów, na których ryzyko znaczącego wpływu jest duże i na których w związku z tym szansa na otrzymanie zezwolenia na podstawie procedury wyłączeń przewidzianej w art. 4 ust. 7 ramowej dyrektywy wodnej lub procedury odpowiedniej oceny przewidzianej w art. 6 dyrektywy siedliskowej jest niewielka. Opracowywanie takich ocen ryzyka lub map wrażliwości na oddziaływanie w zakresie różnorodności biologicznej na wczesnym etapie procesu planowania może pomóc w uniknięciu lub obniżeniu liczby potencjalnych konfliktów dotyczących konkretnego obszaru na późniejszym etapie inwestycji, kiedy zasoby finansowe zostały już zaangażowane i pole manewru jest bardziej ograniczone. Tworzy to również bardziej przejrzyste i stabilne otoczenie regulacyjne dla inwestorów, dzięki któremu mają większą pewność pozytywnego rozpatrzenia ich wniosku projektowego.

Określanie najbardziej odpowiednich lokalizacji

Oświadczenie dyrektorów ds. gospodarki wodnej UE dotyczące inwestycji hydroenergetycznych na podstawie ramowej dyrektywy wodnej, 2010 r.

Oświadczenie dyrektorów ds. gospodarki wodnej UE dotyczące inwestycji hydroenergetycznych na podstawie ramowej dyrektywy wodnej, 2010 r.

W 2010 r. dyrektorzy ds. gospodarki wodnej UE zatwierdzili oświadczenie dotyczące „inwestycji hydroenergetycznych na podstawie ramowej dyrektywy wodnej” (40), podsumowujące kluczowe zasady i zalecenia uzgodnione w trakcie procesu wspólnej strategii wdrażania. Oświadczenie opierało się głównie na elementach dokumentu programowego wspólnej strategii wdrażania dyrektywy wodnej i oddziaływań hydromorfologicznych (41), wytycznych nr 20 dotyczących wyłączeń z realizacji celów środowiskowych (42) oraz wniosków z pierwszych warsztatów wspólnej strategii wdrażania dotyczących ramowej dyrektywy wodnej i energii wodnej (43).

40

41

42

43

—

Należy opracować mechanizmy planowania wstępnego wyznaczające „obszary zakazane” dla nowych przedsięwzięć hydroenergetycznych. To wyznaczenie należy przeprowadzić w oparciu o dialog pomiędzy poszczególnymi właściwymi organami, zainteresowanymi stronami i organizacjami pozarządowymi.

| — | Aby ograniczyć do minimum potrzebę wyznaczania nowych obszarów, zwiększanie mocy elektrowni wodnych może polegać na modernizacji i wymianie istniejących infrastruktur. |
| --- | --- |

—

Aby ograniczyć do minimum potrzebę wyznaczania nowych obszarów, zwiększanie mocy elektrowni wodnych może polegać na modernizacji i wymianie istniejących infrastruktur.

| — | Rozwojowi sektora energii wodnej powinny towarzyszyć: usprawniona ochrona wód, jasne normy ekologiczne dla nowych obiektów lub zmodernizowanych istniejących obiektów oraz lepsze warunki eksploatacji. Wszystkie nowe elektrownie wodne powinny na przykład być wyposażone w przepławki i powinny zapewniać minimalny przepływ hydrobiologiczny. |
| --- | --- |

—

Rozwojowi sektora energii wodnej powinny towarzyszyć: usprawniona ochrona wód, jasne normy ekologiczne dla nowych obiektów lub zmodernizowanych istniejących obiektów oraz lepsze warunki eksploatacji. Wszystkie nowe elektrownie wodne powinny na przykład być wyposażone w przepławki i powinny zapewniać minimalny przepływ hydrobiologiczny.

| — | Analiza kosztów i korzyści przedsięwzięcia jest konieczna, aby można było rozstrzygnąć, czy korzyści dla środowiska i społeczeństwa zapobiegające pogorszeniu stanu lub przywracające jednolitą część wód do dobrego stanu przeważają nad korzyściami wynikającymi z nowych zmian. Nie oznacza to, że do wydania takiej opinii konieczne będzie obliczenie lub nawet określenie wszystkich kosztów i korzyści. |
| --- | --- |

—

Analiza kosztów i korzyści przedsięwzięcia jest konieczna, aby można było rozstrzygnąć, czy korzyści dla środowiska i społeczeństwa zapobiegające pogorszeniu stanu lub przywracające jednolitą część wód do dobrego stanu przeważają nad korzyściami wynikającymi z nowych zmian. Nie oznacza to, że do wydania takiej opinii konieczne będzie obliczenie lub nawet określenie wszystkich kosztów i korzyści.

| — | Wielkość przedsięwzięcia nie stanowi odpowiedniego kryterium, aby wszcząć procedurę w trybie art. 4 ust. 7. Oszacowanie, czy dane przedsięwzięcie wpłynie na pogorszenie stanu jednolitej części wód jest odpowiednim podejściem. Zatem każde przedsięwzięcie, niezależnie od wielkości, może zostać objęta zakresem stosowania art. 4 ust. 7. |
| --- | --- |

—

Wielkość przedsięwzięcia nie stanowi odpowiedniego kryterium, aby wszcząć procedurę w trybie art. 4 ust. 7. Oszacowanie, czy dane przedsięwzięcie wpłynie na pogorszenie stanu jednolitej części wód jest odpowiednim podejściem. Zatem każde przedsięwzięcie, niezależnie od wielkości, może zostać objęta zakresem stosowania art. 4 ust. 7.

| — | Wybór między odnowieniem istniejących elektrowni wodnych a budową nowych elektrowni wodnych. Jak stwierdzono wyżej, należy rozważyć wiele czynników, takich jak stan jednolitej części wód określony w ramowej dyrektywie wodnej oraz dyrektywie siedliskowej i ptasiej, oraz cele w zakresie osiągnięcia dobrego stanu ekologicznego lub właściwego stanu ochrony. Ocena rzeki i cele ochrony sieci Natura 2000 również pozwalają wskazać, w jakim stopniu rzeka może wchłonąć dalsze inwestycje bez pogorszenia stanu jednolitej części wód lub bez niekorzystnego wpływu na integralność jednego lub większej liczby obszarów Natura 2000. |
| --- | --- |

—

Wybór między odnowieniem istniejących elektrowni wodnych a budową nowych elektrowni wodnych. Jak stwierdzono wyżej, należy rozważyć wiele czynników, takich jak stan jednolitej części wód określony w ramowej dyrektywie wodnej oraz dyrektywie siedliskowej i ptasiej, oraz cele w zakresie osiągnięcia dobrego stanu ekologicznego lub właściwego stanu ochrony. Ocena rzeki i cele ochrony sieci Natura 2000 również pozwalają wskazać, w jakim stopniu rzeka może wchłonąć dalsze inwestycje bez pogorszenia stanu jednolitej części wód lub bez niekorzystnego wpływu na integralność jednego lub większej liczby obszarów Natura 2000.

Wybór między odnowieniem istniejących elektrowni wodnych a budową nowych elektrowni wodnych

| — | Wybór najbardziej odpowiedniego projektu przedsięwzięcia, który od początku uwzględnia potencjalne skutki i uwzględnia we wstępnym projekcie szereg środków łagodzących wykluczających lub co najmniej ograniczających końcowy wpływ przedsięwzięcia na środowisko wodne, a zwłaszcza na sieć Natura 2000. Tradycyjne podejście do opracowania planu lub przedsięwzięcia, czy to dotyczących energetyki wodnej, czy też innych dziedzin, polega na opracowaniu planu lub przedsięwzięcia służących osiągnięciu tego celu, a następnie rozważeniu szerzej pojętych kwestii związanych ze środowiskiem i innymi sposobami wykorzystywania. W efekcie często uwzględnia się potencjalne konflikty na stosunkowo późnym etapie procesu planowania, kiedy pole manewru jest mniejsze. W praktyce oznacza to również, że podmioty odpowiedzialne za opracowanie planu lub przedsięwzięcia przed poddaniem ich odpowiedniej ocenie w niewielkim stopniu współpracują z ekspertami sektora ochrony środowiska.
  W sytuacji, gdy koncepcja projektu jest już tak zaawansowana, ocena oddziaływania na środowisko często staje się zadaniem polegającym na ograniczaniu szkód. Oznacza to, że mimo dokładnego przestrzegania wszystkich zasad tej oceny, w tym zasad określonych w dyrektywie siedliskowej, nie ma gwarancji powodzenia. Takie tradycyjne podejście do projektu przedsięwzięcia lub planu może również prowadzić do długich dyskusji z organami odpowiedzialnymi za planowanie, innymi grupami interesu i organizacjami pozarządowymi na etapie konsultacji społecznych, co może z kolei powodować znaczne opóźnienia procesu planowania i pociągać za sobą dodatkowe koszty.

  Dostrzegając te trudności, coraz więcej projektantów infrastruktury przyjmuje obecnie zintegrowane podejście do planowania i projektowania przedsięwzięcia. Zintegrowane podejście uwzględnia na samym początku zarówno infrastrukturę, jak i potrzeby ekologiczne obszaru i bierze to pod uwagę we wstępnym projekcie przedsięwzięcia wraz z innymi sposobami użytkowania rzeki. Sprzyja to również większej interaktywności i przejrzystości procesu planowania i od samego początku zachęca ekologów i inne zainteresowane strony do aktywnej pomocy i udziału. |
| --- | --- |

—

Wybór najbardziej odpowiedniego projektu przedsięwzięcia, który od początku uwzględnia potencjalne skutki i uwzględnia we wstępnym projekcie szereg środków łagodzących wykluczających lub co najmniej ograniczających końcowy wpływ przedsięwzięcia na środowisko wodne, a zwłaszcza na sieć Natura 2000. Tradycyjne podejście do opracowania planu lub przedsięwzięcia, czy to dotyczących energetyki wodnej, czy też innych dziedzin, polega na opracowaniu planu lub przedsięwzięcia służących osiągnięciu tego celu, a następnie rozważeniu szerzej pojętych kwestii związanych ze środowiskiem i innymi sposobami wykorzystywania. W efekcie często uwzględnia się potencjalne konflikty na stosunkowo późnym etapie procesu planowania, kiedy pole manewru jest mniejsze. W praktyce oznacza to również, że podmioty odpowiedzialne za opracowanie planu lub przedsięwzięcia przed poddaniem ich odpowiedniej ocenie w niewielkim stopniu współpracują z ekspertami sektora ochrony środowiska.

Wybór najbardziej odpowiedniego projektu przedsięwzięcia

W sytuacji, gdy koncepcja projektu jest już tak zaawansowana, ocena oddziaływania na środowisko często staje się zadaniem polegającym na ograniczaniu szkód. Oznacza to, że mimo dokładnego przestrzegania wszystkich zasad tej oceny, w tym zasad określonych w dyrektywie siedliskowej, nie ma gwarancji powodzenia. Takie tradycyjne podejście do projektu przedsięwzięcia lub planu może również prowadzić do długich dyskusji z organami odpowiedzialnymi za planowanie, innymi grupami interesu i organizacjami pozarządowymi na etapie konsultacji społecznych, co może z kolei powodować znaczne opóźnienia procesu planowania i pociągać za sobą dodatkowe koszty.

Dostrzegając te trudności, coraz więcej projektantów infrastruktury przyjmuje obecnie zintegrowane podejście do planowania i projektowania przedsięwzięcia. Zintegrowane podejście uwzględnia na samym początku zarówno infrastrukturę, jak i potrzeby ekologiczne obszaru i bierze to pod uwagę we wstępnym projekcie przedsięwzięcia wraz z innymi sposobami użytkowania rzeki. Sprzyja to również większej interaktywności i przejrzystości procesu planowania i od samego początku zachęca ekologów i inne zainteresowane strony do aktywnej pomocy i udziału.

Dostrzegając te trudności, coraz więcej projektantów infrastruktury przyjmuje obecnie zintegrowane podejście do planowania i projektowania przedsięwzięcia. Zintegrowane podejście uwzględnia na samym początku zarówno infrastrukturę, jak i potrzeby ekologiczne obszaru i bierze to pod uwagę we wstępnym projekcie przedsięwzięcia wraz z innymi sposobami użytkowania rzeki. Sprzyja to również większej interaktywności i przejrzystości procesu planowania i od samego początku zachęca ekologów i inne zainteresowane strony do aktywnej pomocy i udziału.

| Protokół oceny zrównoważonego rozwoju energetyki wodnej

  Projekt Hydro4LIFE, prowadzony przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Hydroenergetyki, ma na celu wsparcie wdrażania w całej UE narzędzia zwanego protokołem oceny zrównoważonego rozwoju energetyki wodnej. Protokół zapewnia metodologię pozwalającą zmierzyć efektywność przedsięwzięcia hydroenergetycznego dla 20 kategorii środowiskowych, społecznych, technicznych i gospodarczych. Oferuje wspólny język pozwalający rządom, społeczeństwu obywatelskiemu, instytucjom finansowym i sektorowi elektrowni wodnych prowadzić rozmowy na temat kwestii związanych ze zrównoważonym rozwojem oraz dokonywać oceny tych kwestii. Narzędzie to powstało w wyniku intensywnych prac Forum Zrównoważonego Rozwoju Energetyki Wodnej, ogólnoświatowego organu angażującego wiele zainteresowanych stron i przedstawicieli organizacji pozarządowych z sektora społecznego i ochrony środowiska, rządy, banki i sektor elektrowni wodnych.

  Ocenom podlegają wszystkie etapy przedsięwzięcia: wczesny etap, przygotowanie, wdrażanie i eksploatacja. Każde przedsięwzięcie otrzymuje ocenę od 1 do 5 (5 oznacza najlepszą praktykę) w każdej z 20 kategorii. Jedna z kategorii dotyczy różnorodności biologicznej i gatunków inwazyjnych. Na etapie przygotowania przedsięwzięcia należy zwrócić szczególną uwagę na:






  — | wartości ekosystemu, |
| --- | --- |

Protokół oceny zrównoważonego rozwoju energetyki wodnej

Protokół oceny zrównoważonego rozwoju energetyki wodnej

Projekt Hydro4LIFE, prowadzony przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Hydroenergetyki, ma na celu wsparcie wdrażania w całej UE narzędzia zwanego protokołem oceny zrównoważonego rozwoju energetyki wodnej. Protokół zapewnia metodologię pozwalającą zmierzyć efektywność przedsięwzięcia hydroenergetycznego dla 20 kategorii środowiskowych, społecznych, technicznych i gospodarczych. Oferuje wspólny język pozwalający rządom, społeczeństwu obywatelskiemu, instytucjom finansowym i sektorowi elektrowni wodnych prowadzić rozmowy na temat kwestii związanych ze zrównoważonym rozwojem oraz dokonywać oceny tych kwestii. Narzędzie to powstało w wyniku intensywnych prac Forum Zrównoważonego Rozwoju Energetyki Wodnej, ogólnoświatowego organu angażującego wiele zainteresowanych stron i przedstawicieli organizacji pozarządowych z sektora społecznego i ochrony środowiska, rządy, banki i sektor elektrowni wodnych.

metodologię

wspólny język

dokonywać oceny tych kwestii

Ocenom podlegają wszystkie etapy przedsięwzięcia: wczesny etap, przygotowanie, wdrażanie i eksploatacja. Każde przedsięwzięcie otrzymuje ocenę od 1 do 5 (5 oznacza najlepszą praktykę) w każdej z 20 kategorii. Jedna z kategorii dotyczy różnorodności biologicznej i gatunków inwazyjnych. Na etapie przygotowania przedsięwzięcia należy zwrócić szczególną uwagę na:

Ocenom podlegają wszystkie etapy przedsięwzięcia

Jedna z kategorii dotyczy różnorodności biologicznej i gatunków inwazyjnych.

—

wartości ekosystemu,

| — | siedliska, |
| --- | --- |

—

siedliska,

| — | szczególne kwestie, takie jak gatunki zagrożone i przepławki w zlewni, zbiorniku i na odcinkach dolnego biegu rzeki, oraz |
| --- | --- |

—

szczególne kwestie, takie jak gatunki zagrożone i przepławki w zlewni, zbiorniku i na odcinkach dolnego biegu rzeki, oraz

| — | potencjalne skutki obecności gatunków inwazyjnych związane z planowanym przedsięwzięciem. |
| --- | --- |

—

potencjalne skutki obecności gatunków inwazyjnych związane z planowanym przedsięwzięciem.

http://www.hydrosustainability.org/Protocol/The-Protocol-Documents.aspx

| Rozwój zrównoważonej energetyki wodnej w dorzeczu Dunaju: wytyczne opracowane przez Międzynarodową Komisję Ochrony Dunaju

  W 2010 r. ministrowie krajów położonych nad Dunajem wystąpili o opracowanie wytycznych dotyczących powiązania aspektów środowiskowych z energetyką wodną w celu zapewnienia zrównoważonego i zintegrowanego rozwoju oraz rozwiązywania potencjalnych konfliktów interesów na wczesnym etapie. Wytyczne opracowano w ramach szeroko zakrojonego procesu partycypacyjnego, w którym uczestniczyli przedstawiciele organów administracji energii i środowiska, sektora energetyki wodnej, organizacji pozarządowych i środowiska naukowego. W 2013 r. Międzynarodowa Komisja Ochrony Dunaju przyjęła wytyczne, które zawierają następujące główne zalecenia:

  Ogólne zasady rozwoju zrównoważonej energetyki wodnej









  1. | Inwestycje hydroenergetyczne muszą być zgodne z zasadami zrównoważonego rozwoju i uwzględniać czynniki środowiskowe, społeczne i gospodarcze w równym stopniu. |
| --- | --- |

Rozwój zrównoważonej energetyki wodnej w dorzeczu Dunaju: wytyczne opracowane przez Międzynarodową Komisję Ochrony Dunaju

Rozwój zrównoważonej energetyki wodnej w dorzeczu Dunaju: wytyczne opracowane przez Międzynarodową Komisję Ochrony Dunaju

W 2010 r. ministrowie krajów położonych nad Dunajem wystąpili o opracowanie wytycznych dotyczących powiązania aspektów środowiskowych z energetyką wodną w celu zapewnienia zrównoważonego i zintegrowanego rozwoju oraz rozwiązywania potencjalnych konfliktów interesów na wczesnym etapie. Wytyczne opracowano w ramach szeroko zakrojonego procesu partycypacyjnego, w którym uczestniczyli przedstawiciele organów administracji energii i środowiska, sektora energetyki wodnej, organizacji pozarządowych i środowiska naukowego. W 2013 r. Międzynarodowa Komisja Ochrony Dunaju przyjęła wytyczne, które zawierają następujące główne zalecenia:

Ogólne zasady rozwoju zrównoważonej energetyki wodnej

Ogólne zasady rozwoju zrównoważonej energetyki wodnej

1.

Inwestycje hydroenergetyczne muszą być zgodne z zasadami zrównoważonego rozwoju i uwzględniać czynniki środowiskowe, społeczne i gospodarcze w równym stopniu.

| 2. | Wytwarzanie energii odnawialnej takiej jak energia wodna powinno być częścią kompleksowego podejścia do polityki energetycznej (krajowy plan dotyczący energii, w tym plan działania w zakresie energii odnawialnej). Niewykorzystany potencjał energii odnawialnej, oszczędność energii i zwiększenie efektywności energetycznej stanowią ważne elementy, które należy rozważyć w ramach tego podejścia. |
| --- | --- |

2.

Wytwarzanie energii odnawialnej takiej jak energia wodna powinno być częścią kompleksowego podejścia do polityki energetycznej (krajowy plan dotyczący energii, w tym plan działania w zakresie energii odnawialnej). Niewykorzystany potencjał energii odnawialnej, oszczędność energii i zwiększenie efektywności energetycznej stanowią ważne elementy, które należy rozważyć w ramach tego podejścia.

| 3. | W celu zapewnienia zrównoważonych inwestycji hydroenergetycznych oraz równowagi pomiędzy poszczególnymi interesami publicznymi należy opracować krajowe/regionalne strategie dotyczące energii wodnej w oparciu o te wytyczne dotyczące całego dorzecza. Strategie te powinny uwzględniać różnorodne wykorzystanie infrastruktury energetyki wodnej (kontrola przeciwpowodziowa, zaopatrzenie w wodę itd.) oraz oddziaływanie (w tym kumulatywne) na środowisko. |
| --- | --- |

3.

W celu zapewnienia zrównoważonych inwestycji hydroenergetycznych oraz równowagi pomiędzy poszczególnymi interesami publicznymi należy opracować krajowe/regionalne strategie dotyczące energii wodnej w oparciu o te wytyczne dotyczące całego dorzecza. Strategie te powinny uwzględniać różnorodne wykorzystanie infrastruktury energetyki wodnej (kontrola przeciwpowodziowa, zaopatrzenie w wodę itd.) oraz oddziaływanie (w tym kumulatywne) na środowisko.

| 4. | Rozważanie interesów publicznych na szczeblu krajowym/regionalnym należy przeprowadzić w przejrzysty, uporządkowany i odtwarzalny sposób, w oparciu o kryteria i właściwie informacje, z udziałem społeczeństwa na wczesnym etapie procesu decyzyjnego. |
| --- | --- |

4.

Rozważanie interesów publicznych na szczeblu krajowym/regionalnym należy przeprowadzić w przejrzysty, uporządkowany i odtwarzalny sposób, w oparciu o kryteria i właściwie informacje, z udziałem społeczeństwa na wczesnym etapie procesu decyzyjnego.

| 5. | Wytwarzania energii odnawialnej z reguły nie uznaje się za nadrzędny interes publiczny. Przedsięwzięcie hydroenergetyczne nie ma automatycznie charakteru nadrzędnego interesu publicznego tylko dlatego, że będzie wytwarzać energię odnawialną. Każdy przypadek należy ocenić indywidualnie zgodnie z prawodawstwem krajowym. |
| --- | --- |

5.

Wytwarzania energii odnawialnej z reguły nie uznaje się za nadrzędny interes publiczny. Przedsięwzięcie hydroenergetyczne nie ma automatycznie charakteru nadrzędnego interesu publicznego tylko dlatego, że będzie wytwarzać energię odnawialną. Każdy przypadek należy ocenić indywidualnie zgodnie z prawodawstwem krajowym.

| 6. | Zaangażowanie obywateli i grup obywateli, zainteresowanych stron i organizacji pozarządowych, których interesów dotyczy przedsięwzięcie hydroenergetyczne, ma kluczowe znaczenie dla optymalizacji procesów planowania i opracowania wspólnego zrozumienia i akceptacji podczas praktycznego wdrażania nowych przedsięwzięć hydroenergetycznych. |
| --- | --- |

6.

Zaangażowanie obywateli i grup obywateli, zainteresowanych stron i organizacji pozarządowych, których interesów dotyczy przedsięwzięcie hydroenergetyczne, ma kluczowe znaczenie dla optymalizacji procesów planowania i opracowania wspólnego zrozumienia i akceptacji podczas praktycznego wdrażania nowych przedsięwzięć hydroenergetycznych.

| 7. | Inwestycja hydroenergetyczna musi uwzględniać skutki zmiany klimatu na ekosystem wodny i zasoby wodne (odporność siedlisk rzecznych, wielkość przepływu, sezonowe zmiany przepływu). |
| --- | --- |

7.

Inwestycja hydroenergetyczna musi uwzględniać skutki zmiany klimatu na ekosystem wodny i zasoby wodne (odporność siedlisk rzecznych, wielkość przepływu, sezonowe zmiany przepływu).

Techniczna modernizacja istniejących elektrowni wodnych i odbudowa środowiska

Techniczna modernizacja istniejących elektrowni wodnych i odbudowa środowiska

| 8. | Należy promować techniczną modernizację istniejących elektrowni wodnych w celu zwiększenia ich produkcji energii. Usprawnienia tego rodzaju są najbardziej przyjaznym dla środowiska sposobem na osiągnięcie celów środowiskowych (np. ramowej dyrektywy wodnej). |
| --- | --- |

8.

Należy promować techniczną modernizację istniejących elektrowni wodnych w celu zwiększenia ich produkcji energii. Usprawnienia tego rodzaju są najbardziej przyjaznym dla środowiska sposobem na osiągnięcie celów środowiskowych (np. ramowej dyrektywy wodnej).

| 9. | Należy łączyć techniczną modernizację istniejących elektrowni wodnych z kryteriami ekologicznymi w zakresie ochrony i poprawy stanu wód. Krajowe strategie i instrumenty dotyczące energii powinny wykorzystywać środki zachęty lub oznakowania ekologiczne w celu promowania i finansowego wspierania technicznych modernizacji. |
| --- | --- |

9.

Należy łączyć techniczną modernizację istniejących elektrowni wodnych z kryteriami ekologicznymi w zakresie ochrony i poprawy stanu wód. Krajowe strategie i instrumenty dotyczące energii powinny wykorzystywać środki zachęty lub oznakowania ekologiczne w celu promowania i finansowego wspierania technicznych modernizacji.

| 10. | Połączenie technicznych modernizacji z odbudową środowiska istniejących elektrowni wodnych jest korzystne zarówno pod względem wytwarzania energii jak i poprawy warunków środowiskowych. |
| --- | --- |

10.

Połączenie technicznych modernizacji z odbudową środowiska istniejących elektrowni wodnych jest korzystne zarówno pod względem wytwarzania energii jak i poprawy warunków środowiskowych.

Strategiczne podejście do planowania inwestycji hydroenergetycznej

Strategiczne podejście do planowania inwestycji hydroenergetycznej

| 11. | Zaleca się wykorzystanie strategicznego podejścia do planowania budowy nowych elektrowni wodnych (połączonego z planem działania w zakresie energii odnawialnej i planem gospodarowania wodami w dorzeczu). Podejście to powinno opierać się na dwupoziomowej ocenie (w tym na listach zalecanych kryteriów) – ocenie konkretnego przedsięwzięcia poprzedzonej oceną na szczeblu krajowym/regionalnym. Podejście to jest zgodne z zasadami zapobiegania i ostrożności, a także z zasadą „zanieczyszczający płaci”. |
| --- | --- |

11.

Zaleca się wykorzystanie strategicznego podejścia do planowania budowy nowych elektrowni wodnych (połączonego z planem działania w zakresie energii odnawialnej i planem gospodarowania wodami w dorzeczu). Podejście to powinno opierać się na dwupoziomowej ocenie (w tym na listach zalecanych kryteriów) – ocenie konkretnego przedsięwzięcia poprzedzonej oceną na szczeblu krajowym/regionalnym. Podejście to jest zgodne z zasadami zapobiegania i ostrożności, a także z zasadą „zanieczyszczający płaci”.

| 12. | Pierwszy etap polega na określeniu odcinków rzeki, na których inwestycja hydroenergetyczna jest zabroniona przez przepisy/umowy krajowe lub regionalne (strefy wyłączone). W ramach drugiego etapu poddaje się ocenie wszystkie inne odcinki z wykorzystaniem matrycy oceny i schematu klasyfikacji (rysunki 14 i 15). |
| --- | --- |

12.

Pierwszy etap polega na określeniu odcinków rzeki, na których inwestycja hydroenergetyczna jest zabroniona przez przepisy/umowy krajowe lub regionalne (strefy wyłączone). W ramach drugiego etapu poddaje się ocenie wszystkie inne odcinki z wykorzystaniem matrycy oceny i schematu klasyfikacji (rysunki 14 i 15).

| 13. | Ocena na szczeblu krajowym/regionalnym jest narzędziem, które ma pomagać organom administracji w sytuowaniu nowych elektrowni wodnych na obszarach, na których oczekiwany wpływ na środowisko jest minimalny. Można to osiągnąć dzięki połączeniu wytwarzania energii wodnej z wymaganiami ekosystemu oraz dzięki oparciu procesu decyzyjnego na jasnych i przejrzystych kryteriach, uwzględniających aspekty zarządzania energią, a także ochrony środowiska i krajobrazu. W stosownych przypadkach należy wziąć pod uwagę aspekty dotyczące całego dorzecza Dunaju lub aspekty transgraniczne. |
| --- | --- |

13.

Ocena na szczeblu krajowym/regionalnym jest narzędziem, które ma pomagać organom administracji w sytuowaniu nowych elektrowni wodnych na obszarach, na których oczekiwany wpływ na środowisko jest minimalny. Można to osiągnąć dzięki połączeniu wytwarzania energii wodnej z wymaganiami ekosystemu oraz dzięki oparciu procesu decyzyjnego na jasnych i przejrzystych kryteriach, uwzględniających aspekty zarządzania energią, a także ochrony środowiska i krajobrazu. W stosownych przypadkach należy wziąć pod uwagę aspekty dotyczące całego dorzecza Dunaju lub aspekty transgraniczne.

| 14. | Ocena na szczeblu krajowym/regionalnym przynosi korzyści zarówno sektorowi środowiska i sektorowi wodnemu, jak i sektorowi hydroenergii, ponieważ zwiększa przewidywalność procesu decyzyjnego oraz w sposób przejrzysty wskazuje obszary, dla których prawdopodobne jest wydane licencji na nowe przedsięwzięcie. |
| --- | --- |

14.

Ocena na szczeblu krajowym/regionalnym przynosi korzyści zarówno sektorowi środowiska i sektorowi wodnemu, jak i sektorowi hydroenergii, ponieważ zwiększa przewidywalność procesu decyzyjnego oraz w sposób przejrzysty wskazuje obszary, dla których prawdopodobne jest wydane licencji na nowe przedsięwzięcie.

| 15. | Chociaż ocena na szczeblu narodowym/regionalnym ma raczej ogólny charakter, ocena konkretnego przedsięwzięcia klasyfikująca odcinki rzeki odpowiednie do potencjalnego wykorzystania przy wytwarzaniu energii wodnej dostarcza bardziej szczegółowej i dogłębnej oceny korzyści wynikających z konkretnego przedsięwzięcia i jego skutków. Pomaga to ocenić, czy przedsięwzięcie jest odpowiednio dopasowane do konkretnej lokalizacji. Ocenę konkretnego przedsięwzięcia przeprowadza się w odpowiedzi na wniosek o wydanie licencji na budowę nowej elektrowni wodnej, a zatem zależy ona od konkretnego projektu przedsięwzięcia. |
| --- | --- |

15.

Chociaż ocena na szczeblu narodowym/regionalnym ma raczej ogólny charakter, ocena konkretnego przedsięwzięcia klasyfikująca odcinki rzeki odpowiednie do potencjalnego wykorzystania przy wytwarzaniu energii wodnej dostarcza bardziej szczegółowej i dogłębnej oceny korzyści wynikających z konkretnego przedsięwzięcia i jego skutków. Pomaga to ocenić, czy przedsięwzięcie jest odpowiednio dopasowane do konkretnej lokalizacji. Ocenę konkretnego przedsięwzięcia przeprowadza się w odpowiedzi na wniosek o wydanie licencji na budowę nowej elektrowni wodnej, a zatem zależy ona od konkretnego projektu przedsięwzięcia.

| 16. | Należy odpowiednio uwzględnić obecne i nowe zmiany polityki, zwłaszcza wdrożenie prawodawstwa unijnego i unijnej strategii dunajskiej. |
| --- | --- |

16.

Należy odpowiednio uwzględnić obecne i nowe zmiany polityki, zwłaszcza wdrożenie prawodawstwa unijnego i unijnej strategii dunajskiej.

| 17. | W celu najbardziej zrównoważonego wsparcia energetyki wodnej, systemy zachęt dotyczące nowych przedsięwzięć hydroenergetycznych powinny uwzględniać wyniki planowania strategicznego i odpowiednie środki łagodzące. |
| --- | --- |

17.

W celu najbardziej zrównoważonego wsparcia energetyki wodnej, systemy zachęt dotyczące nowych przedsięwzięć hydroenergetycznych powinny uwzględniać wyniki planowania strategicznego i odpowiednie środki łagodzące.

Łagodzenie negatywnego wpływu elektrowni wodnych

Łagodzenie negatywnego wpływu elektrowni wodnych

| 18. | Należy ustanowić środki łagodzące w celu minimalizowania negatywnego wpływu elektrowni wodnych na ekosystemy wodne. Jeżeli przewidziano to w przepisach krajowych, można zrekompensować straty wytwarzania energii wodnej w istniejących elektrowniach wodnych spowodowane wdrażaniem środków łagodzących. |
| --- | --- |

18.

Należy ustanowić środki łagodzące w celu minimalizowania negatywnego wpływu elektrowni wodnych na ekosystemy wodne. Jeżeli przewidziano to w przepisach krajowych, można zrekompensować straty wytwarzania energii wodnej w istniejących elektrowniach wodnych spowodowane wdrażaniem środków łagodzących.

| 19. | Zapewnienie, aby migracja ryb i przepływy hydrobiologiczne stanowiły środki priorytetowe pozwalające utrzymać i poprawić stan ekologiczny wód. |
| --- | --- |

19.

Zapewnienie, aby migracja ryb i przepływy hydrobiologiczne stanowiły środki priorytetowe pozwalające utrzymać i poprawić stan ekologiczny wód.

| 20. | Pozostałe środki łagodzące, takie jak poprawa zarządzania osadami, minimalizowanie negatywnego wpływu sztucznych wahań poziomu wody (krótkotrwałych fluktuacji), utrzymanie warunków wód podziemnych lub przywrócenie siedlisk konkretnego typu i stref nadbrzeżnych, są ważne z punktu widzenia środowiska rzecznego i terenów podmokłych bezpośrednio zależnych od ekosystemów wodnych. Środki te należy zatem uwzględnić w projekcie przedsięwzięcia, biorąc pod uwagę opłacalność i bezpieczeństwo dostaw energii elektrycznej. |
| --- | --- |

20.

Pozostałe środki łagodzące, takie jak poprawa zarządzania osadami, minimalizowanie negatywnego wpływu sztucznych wahań poziomu wody (krótkotrwałych fluktuacji), utrzymanie warunków wód podziemnych lub przywrócenie siedlisk konkretnego typu i stref nadbrzeżnych, są ważne z punktu widzenia środowiska rzecznego i terenów podmokłych bezpośrednio zależnych od ekosystemów wodnych. Środki te należy zatem uwzględnić w projekcie przedsięwzięcia, biorąc pod uwagę opłacalność i bezpieczeństwo dostaw energii elektrycznej.

https://www.icpdr.org/main/activities-projects/hydropower

4.2.   Zintegrowane plany krajowe lub regionalne związane z energią wodną

Zintegrowane plany krajowe lub regionalne związane z energią wodną

Plany przestrzenne, przyjęte na szczeblu krajowym, regionalnym lub lokalnym, w zależności od obowiązującego prawa w poszczególnych krajach, umożliwiają ocenę różnych potrzeb wykorzystania terenu na rozległym obszarze geograficznym. Umożliwia to opracowanie zintegrowanej strategii zrównoważonego rozwoju w poszukiwaniu synergii i maksymalnego ograniczenia konfliktów, jeżeli jest to możliwe.

Plany przestrzenne zapewniają również bardziej zrównoważone ramy rozwoju, ponieważ umożliwiają wzięcie pod uwagę na wczesnym etapie procesu planowania szerszego zakresu względów społecznych i środowiskowych. Prowadzi to do bardziej przewidywalnych i stabilnych ram planowania dla wszystkich zainteresowanych, co powinno przyczynić się do ograniczenia ryzyka wystąpienia utrudnień i opóźnień na dalszych etapach, na przykład podczas realizacji poszczególnych przedsięwzięć. Plany zachęcają również do zaangażowania różne sektory gospodarski, grupy interesów i ogół społeczeństwa w ramach konsultacji społecznych, zapewniając tym samym większą przejrzystość procesu decyzyjnego.

Planowanie przestrzenne, a właściwie planowanie sektorowe, jest zatem dla przemysłu ważnym narzędziem. Jeżeli chodzi o wytwarzanie energii wodnej, szereg krajów opracował konkretne plany dotyczące elektrowni wodnych na szczeblu krajowym lub regionalnym, aby podejmować decyzje o przyszłych inwestycjach w zależności od potrzeb i możliwości. Wszystkie państwa członkowskie są ponadto zobowiązane do opracowania krajowych planów w zakresie energii odnawialnej na podstawie dyrektywy w sprawie energii odnawialnej, w celu podejmowania decyzji o odpowiednim doborze energii odnawialnej dla danego kraju lub regionu w zakresie spełniania celów dotyczących korzystania z odnawialnych źródeł energii. Oba rodzaje planów nie tylko umożliwiają analizę prognozowanych potrzeb pod względem poszczególnych rodzajów energii odnawialnej, w tym wytwarzania energii wodnej, ale również dają możliwość uwzględnienia szerszego zakresu względów społeczno-gospodarczych (plan gospodarowania wodami w dorzeczu lub program Natura 2000) na wczesnym i strategicznym etapie procesu planowania.

| Odpowiednia ocena planów

  Art. 6 dyrektywy siedliskowej również zobowiązuje do odpowiedniej oceny planów i programów (np. krajowe lub regionalne plany dotyczące elektrowni wodnych lub plany działania w zakresie energii odnawialnej). Potwierdza to Trybunał Sprawiedliwości (44). Odpowiednia ocena planu przestrzennego lub programu będzie oczywiście przeprowadzana na poziomie bardziej strategicznym, lecz zasadniczo procedura jest taka sama jak w przypadku przedsięwzięć. W ramach odpowiedniej oceny należy zatem zbadać wpływ planu lub programu oddzielnie i w połączeniu z innymi planami lub przedsięwzięciami na integralność obszarów Natura 2000.
  Działania prowadzone w ramach oceny powinny być proporcjonalne do zakresu geograficznego planu oraz do charakteru i zasięgu każdego potencjalnego oddziaływania. Trzeba również uzyskać wystarczające informacje dotyczące proponowanego planu, aby móc poprawnie przeprowadzić odpowiednią ocenę. Podstawowym celem zawsze jest uniknięcie lub zlikwidowanie wszelkiego możliwego do przewidzenia niekorzystnego oddziaływania na integralność obszarów Natura 2000 lub wyeliminowanie wszelkich uzasadnionych podstaw do obaw, że takie niekorzystne oddziaływanie może wystąpić.
  Największą korzyścią wynikającą z przeprowadzania odpowiednich ocen danego planu jest możliwość wykluczenia wszelkich potencjalnych późniejszych konfliktów z obszarami Natura 2000 stwierdzonych podczas oceny oddziaływania poszczególnych przedsięwzięć na skutek, na przykład, wydzielania stref z dala od obszarów Natura 2000. Wymaga to również od zaangażowanych podmiotów rozważenia na bardzo wczesnym etapie procesu planowania mniej szkodliwych rozwiązań pozwalających na osiągnięcie celów planu oraz zachęca te podmioty do opracowania bardziej zintegrowanego i kompleksowego podejścia do inwestycji hydroenergetycznej. |
| --- |

Odpowiednia ocena planów

Odpowiednia ocena planów

Art. 6 dyrektywy siedliskowej również zobowiązuje do odpowiedniej oceny planów i programów (np. krajowe lub regionalne plany dotyczące elektrowni wodnych lub plany działania w zakresie energii odnawialnej). Potwierdza to Trybunał Sprawiedliwości (44). Odpowiednia ocena planu przestrzennego lub programu będzie oczywiście przeprowadzana na poziomie bardziej strategicznym, lecz zasadniczo procedura jest taka sama jak w przypadku przedsięwzięć. W ramach odpowiedniej oceny należy zatem zbadać wpływ planu lub programu oddzielnie i w połączeniu z innymi planami lub przedsięwzięciami na integralność obszarów Natura 2000.

44

Działania prowadzone w ramach oceny powinny być proporcjonalne do zakresu geograficznego planu oraz do charakteru i zasięgu każdego potencjalnego oddziaływania. Trzeba również uzyskać wystarczające informacje dotyczące proponowanego planu, aby móc poprawnie przeprowadzić odpowiednią ocenę. Podstawowym celem zawsze jest uniknięcie lub zlikwidowanie wszelkiego możliwego do przewidzenia niekorzystnego oddziaływania na integralność obszarów Natura 2000 lub wyeliminowanie wszelkich uzasadnionych podstaw do obaw, że takie niekorzystne oddziaływanie może wystąpić.

Największą korzyścią wynikającą z przeprowadzania odpowiednich ocen danego planu jest możliwość wykluczenia wszelkich potencjalnych późniejszych konfliktów z obszarami Natura 2000 stwierdzonych podczas oceny oddziaływania poszczególnych przedsięwzięć na skutek, na przykład, wydzielania stref z dala od obszarów Natura 2000. Wymaga to również od zaangażowanych podmiotów rozważenia na bardzo wczesnym etapie procesu planowania mniej szkodliwych rozwiązań pozwalających na osiągnięcie celów planu oraz zachęca te podmioty do opracowania bardziej zintegrowanego i kompleksowego podejścia do inwestycji hydroenergetycznej.

4.3.   Mapy wrażliwości gatunków dzikiej fauny i flory oraz podział na strefy

Mapy wrażliwości gatunków dzikiej fauny i flory oraz podział na strefy

Plany użytkowania gruntów lub zagospodarowania sektorowego zwykle obejmują szeroki obszar geograficzny. W połączeniu z przestrzennym charakterem planów taka skala umożliwia podejmowanie strategicznych decyzji dotyczących mocy i umiejscowienia inwestycji hydroenergetycznych na rozległym obszarze z jednoczesnym uwzględnieniem wielofunkcyjnej roli rzek i potencjalnego wpływu decyzji na środowisko.

W tym kontekście jedynym skutecznym sposobem na uniknięcie lub ograniczenie potencjalnych konfliktów z obszarami Natura 2000 jest określenie lokalizacji na rzece, które uznaje się za odpowiednie lub nieodpowiednie do wytwarzania energii wodnej. Można nanieść je na mapę przedstawiającą założenia ochrony przyrody w obrębie rzeki w celu określenia potencjalnych obszarów konfliktu – na przykład terenów chronionych, takich jak obszary Natura 2000, lub tras migracyjnych gatunków chronionych w UE.

Mapy wrażliwości gatunków dzikiej fauny i flory są przydatne dla lokalizacji inwestycji hydroenergetycznych na terenach oddalonych od obszarów Natura 2000, na których ryzyko znacznych skutków jest duże i na których prawdopodobieństwo, że różne procedury dotyczące decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, czy to określone w ramowej dyrektywie wodnej, dyrektywie siedliskowej, czy dyrektywie OOŚ, będą uciążliwe i zostaną odrzucone, jest dużo większe. Mapy wrażliwości można opracować również na potrzeby wybranych gatunków (np. gatunków ryb o znaczeniu europejskim) lub poszczególnych typów siedlisk lub obszarów chronionych na wcześniej określonym obszarze. Ważne jest jednak, aby mapy opierały się na najlepszych dostępnych danych i informacjach, oraz aby kryteria wyboru były przejrzyste i jasne dla wszystkich zainteresowanych (i ewentualnie były przedmiotem konsultacji społecznych). Rozdzielczość map również powinna być wystarczająco wysoka, aby zapewniała wiarygodną charakterystykę obszarów.

Kolejną istotną zaletą map wrażliwości gatunków dzikiej fauny i flory jest fakt, że pomagają one wykluczyć wszelkie potencjalne niezgodności z art. 5 dyrektywy ptasiej i art. 12 i 13 dyrektywy siedliskowej. Jak zostało to już objaśnione w rozdziale 1, postanowienia wspomnianych artykułów mają zagwarantować ochronę gatunków mających znaczenie dla Europy na całym obszarze ich naturalnego występowania w UE, niezależnie od tego, czy występują na obszarze Natura 2000, czy też nie. Inwestorzy lub projektanci elektrowni wodnych muszą zatem zapewnić, aby ich działania były zgodne z tymi surowymi normami dotyczącymi ochrony gatunków.

Kolejną istotną zaletą map wrażliwości gatunków dzikiej fauny i flory jest fakt, że pomagają one wykluczyć wszelkie potencjalne niezgodności z art. 5 dyrektywy ptasiej i art. 12 i 13 dyrektywy siedliskowej

Inwestorzy lub projektanci elektrowni wodnych muszą zatem zapewnić, aby ich działania były zgodne z tymi surowymi normami dotyczącymi ochrony gatunków

Mapy wrażliwości oparte na obecnym rozmieszczeniu gatunków mogą jednak być mylące, ponieważ obecne rozmieszczenie może wynikać z istniejących skutków, z którymi należy się zmierzyć. Podczas korzystania z takich map należy wziąć pod uwagę plany przywrócenia rozmieszczenia gatunków. Po stworzeniu map elektrowni wodnych i map wrażliwości gatunków dzikiej fauny i flory można nałożyć je na siebie i przyporządkować poszczególne odcinki rzeki co najmniej do jednej z następujących głównych kategorii:

—   
  Właściwe obszary
  – obszary przedstawiające znaczny potencjał energii wodnej (również w zakresie modernizacji istniejących obiektów), na których ryzyko niezgodności z założeniami ochrony przyrody jest niewielkie – np. silnie zmieniona jednolita część wód o niskim interesie ekologicznym lub tereny, na których nie występują obszary Natura 2000 lub chronione w UE gatunki migrujące.

Właściwe obszary

—   
  Mniej właściwe obszary
  – obszary na których ryzyko niezgodności z co najmniej jednym obszarem Natura 2000 lub gatunkami chronionymi UE wzdłuż rzeki jest niewielkie.

Mniej właściwe obszary

—   
  Niewłaściwe obszary
  – obszary na których ryzyko niezgodności z co najmniej jednym obszarem Natura 2000 lub gatunkami chronionymi UE wzdłuż rzeki jest znaczne. Należy unikać tych obszarów, ponieważ spełnienie wszystkich warunków procedury oceny określonej w art. 6 dyrektywy siedliskowej i procedury wyłączenia określonej w art. 4 ust. 7 ramowej dyrektywy wodnej będzie bardzo trudne lub niemożliwe.

Niewłaściwe obszary

Należy zauważyć, że mapy wrażliwości mogą jednak przedstawiać jedynie ogólny zarys obszarów o potencjalnie wysokim (na których należy unikać nowych inwestycji), umiarkowanym (w przypadku gdy można zastosować środki łagodzące) i niskim ryzyku (gdzie oczekuje się ograniczonego lub niewielkiego oddziaływania). Same w sobie nie zastępują one oceny oddziaływania na środowisko (OOŚ) lub odpowiedniej oceny na poziomie przedsięwzięcia. Może istnieć zatem konieczność przeprowadzenia tych ocen w przypadku poszczególnych inwestycji hydroenergetycznych.

Kompleksowe badania dotyczące gatunków przeprowadzane w ramach OOŚ lub odpowiedniej oceny oddzielnie dla każdego obszaru umożliwią bardziej precyzyjne określenie prawdopodobnych konkretnych wartości przyrodniczych i zagrożeń w wyniku oddziaływania występujących na tym obszarze. W tym kontekście takie mapy poziomu strategicznego mogą przydać się już na etapie określenia poziomu oceny, który byłby wymagany dla bardziej szczegółowych analiz określających bardziej rygorystyczne warunki początkowe w odniesieniu do danego przedsięwzięcia.

| PRZEGLĄDARKA NATURA 2000: użyteczne narzędzie dla inwestorów

  http://natura2000.eea.europa.eu/
  Przeglądarka Natura 2000 jest internetowym systemem informacji geograficznej umożliwiającym inwestorom zlokalizowanie i zbadanie każdego obszaru Natura 2000 w sieci UE. Obszary można zbadać w bardzo dokładnej skali (1:500), przedstawiającej granice obszaru i główne cechy krajobrazu w bardzo wysokiej rozdzielczości. W odniesieniu do każdego obszaru można pobrać standardowy formularz danych z informacjami o gatunkach i typach siedlisk, dla których obszar ten został wyznaczony, a także o szacowanej wielkości populacji tych gatunków lub obszaru i stanie ochrony na obszarze, oraz o znaczeniu takiego obszaru dla danego gatunku lub typu siedliska. Dostępne są również inne funkcje wyszukiwania i wyświetlania pozwalające nanosić dane z różnych źródeł na obszary Natura 2000. |
| --- |

PRZEGLĄDARKA NATURA 2000: użyteczne narzędzie dla inwestorów

PRZEGLĄDARKA NATURA 2000: użyteczne narzędzie dla inwestorów

http://natura2000.eea.europa.eu/

Przeglądarka Natura 2000 jest internetowym systemem informacji geograficznej umożliwiającym inwestorom zlokalizowanie i zbadanie każdego obszaru Natura 2000 w sieci UE. Obszary można zbadać w bardzo dokładnej skali (1:500), przedstawiającej granice obszaru i główne cechy krajobrazu w bardzo wysokiej rozdzielczości. W odniesieniu do każdego obszaru można pobrać standardowy formularz danych z informacjami o gatunkach i typach siedlisk, dla których obszar ten został wyznaczony, a także o szacowanej wielkości populacji tych gatunków lub obszaru i stanie ochrony na obszarze, oraz o znaczeniu takiego obszaru dla danego gatunku lub typu siedliska. Dostępne są również inne funkcje wyszukiwania i wyświetlania pozwalające nanosić dane z różnych źródeł na obszary Natura 2000.

| Zalecenia Międzynarodowej Komisji Ochrony Dunaju w sprawie ocen i kryteriów krajowych/regionalnych

  Wytyczne Międzynarodowej Komisji Ochrony Dunaju zalecają stosowanie dwuetapowego procesu strategicznego planowania strefowego dotyczącego wytwarzania energii wodnej na szczeblu krajowym lub regionalnym. Na pierwszym etapie należy określić odcinki rzeki, na których inwestycja hydroenergetyczna jest zabroniona na podstawie właściwych przepisów/umów międzynarodowych, krajowych lub regionalnych (strefy wyłączone). Na drugim etapie należy ocenić wszystkie inne odcinki, stosując ustalony wcześniej schemat klasyfikacji w oparciu o uzgodnione kryteria. Ważne jest, aby ocena na szczeblu krajowym/regionalnym była wykonalna pod względem technicznym i przeprowadzona w oparciu o wszystkie dane, które można uzyskać na tym poziomie. Matryca wyników stanowi narzędzie wspierające podejmowanie decyzji, aby zapewnić zrównoważone osiągnięcie celów środowiskowych i energetycznych. Ten proces ważenia powinny przeprowadzić właściwe organy na szczeblu krajowym/regionalnym w każdym kraju położonym nad Dunajem w ramach procesu udziału społeczeństwa. Uzyskane wyniki należy również uwzględnić w planach gospodarowania wodami w dorzeczu i planach działania w zakresie energii odnawialnej. |
| --- |

Zalecenia Międzynarodowej Komisji Ochrony Dunaju w sprawie ocen i kryteriów krajowych/regionalnych

Zalecenia Międzynarodowej Komisji Ochrony Dunaju w sprawie ocen i kryteriów krajowych/regionalnych

Wytyczne Międzynarodowej Komisji Ochrony Dunaju zalecają stosowanie dwuetapowego procesu strategicznego planowania strefowego dotyczącego wytwarzania energii wodnej na szczeblu krajowym lub regionalnym. Na pierwszym etapie należy określić odcinki rzeki, na których inwestycja hydroenergetyczna jest zabroniona na podstawie właściwych przepisów/umów międzynarodowych, krajowych lub regionalnych (strefy wyłączone). Na drugim etapie należy ocenić wszystkie inne odcinki, stosując ustalony wcześniej schemat klasyfikacji w oparciu o uzgodnione kryteria. Ważne jest, aby ocena na szczeblu krajowym/regionalnym była wykonalna pod względem technicznym i przeprowadzona w oparciu o wszystkie dane, które można uzyskać na tym poziomie. Matryca wyników stanowi narzędzie wspierające podejmowanie decyzji, aby zapewnić zrównoważone osiągnięcie celów środowiskowych i energetycznych. Ten proces ważenia powinny przeprowadzić właściwe organy na szczeblu krajowym/regionalnym w każdym kraju położonym nad Dunajem w ramach procesu udziału społeczeństwa. Uzyskane wyniki należy również uwzględnić w planach gospodarowania wodami w dorzeczu i planach działania w zakresie energii odnawialnej.

| Narzędzie mapowania ekologicznego planu generalnego na potrzeby rzek Austrii – Światowy Fundusz na rzecz Przyrody (WWF)

  Dla WWF Austria ważne jest, aby przyszłe inwestycje hydroenergetyczne opierały się na strategicznym podejściu, aby można było chronić pozostałe znaczące, wrażliwe i nienaruszone odcinki rzeki. W związku z tym WWF przygotował ekologiczny plan generalny mający na celu zapewnienie prawidłowej pod względem technicznym podstawy decyzji w zakresie oceny potrzeby ochrony wód Austrii (WWF Ökomasterplan, 2009 r.).
  Badanie opublikowane w 2009 r. zawierało po raz pierwszy ocenę istotności ekologicznej 53 z największych rzek w Austrii, których zlewnia przekracza 500 kilometrów kwadratowych. Przedstawia również oficjalne dane z analizy stanu faktycznego przeprowadzonej przez ministerstwo odpowiedzialne za wdrażanie ramowej dyrektywy wodnej UE i dostarczanie informacji związanych z ochroną, takich jak informacje na temat obszarów Natura 2000 i innych obszarów chronionych. Każdy odcinek wód przypisano do odpowiedniej kategorii oraz uszeregowano według znaczenia zgodnie z poszczególnymi kryteriami kwalifikacji (na przykład – stan ekologiczny, sytuacja na obszarach chronionych, hydromorfologia, długość bezpośredniego swobodnego przepływu)
  Każdy odcinek rzeki został zatem sklasyfikowany według następujących klas wrażliwości:






  — | Klasa wrażliwości 1: warty objęcia ochroną w bardzo dużym stopniu z powodu stanu ekologicznego |
| --- | --- |

Narzędzie mapowania ekologicznego planu generalnego na potrzeby rzek Austrii – Światowy Fundusz na rzecz Przyrody (WWF)

Narzędzie mapowania ekologicznego planu generalnego na potrzeby rzek Austrii – Światowy Fundusz na rzecz Przyrody (WWF)

Dla WWF Austria ważne jest, aby przyszłe inwestycje hydroenergetyczne opierały się na strategicznym podejściu, aby można było chronić pozostałe znaczące, wrażliwe i nienaruszone odcinki rzeki. W związku z tym WWF przygotował ekologiczny plan generalny mający na celu zapewnienie prawidłowej pod względem technicznym podstawy decyzji w zakresie oceny potrzeby ochrony wód Austrii (WWF Ökomasterplan, 2009 r.).

Badanie opublikowane w 2009 r. zawierało po raz pierwszy ocenę istotności ekologicznej 53 z największych rzek w Austrii, których zlewnia przekracza 500 kilometrów kwadratowych. Przedstawia również oficjalne dane z analizy stanu faktycznego przeprowadzonej przez ministerstwo odpowiedzialne za wdrażanie ramowej dyrektywy wodnej UE i dostarczanie informacji związanych z ochroną, takich jak informacje na temat obszarów Natura 2000 i innych obszarów chronionych. Każdy odcinek wód przypisano do odpowiedniej kategorii oraz uszeregowano według znaczenia zgodnie z poszczególnymi kryteriami kwalifikacji (na przykład – stan ekologiczny, sytuacja na obszarach chronionych, hydromorfologia, długość bezpośredniego swobodnego przepływu)

Każdy odcinek rzeki został zatem sklasyfikowany według następujących klas wrażliwości:

—

Klasa wrażliwości 1: warty objęcia ochroną w bardzo dużym stopniu z powodu stanu ekologicznego

| — | Klasa wrażliwości 2: warty objęcia ochroną w bardzo dużym stopniu z powodu sytuacji w rezerwacie lub rezerwatach |
| --- | --- |

—

Klasa wrażliwości 2: warty objęcia ochroną w bardzo dużym stopniu z powodu sytuacji w rezerwacie lub rezerwatach

| — | Klasa wrażliwości 3: warty ochrony w znacznym stopniu z powodu morfologii |
| --- | --- |

—

Klasa wrażliwości 3: warty ochrony w znacznym stopniu z powodu morfologii

| — | Klasa wrażliwości 4: zasługuje na ochronę w znacznym stopniu z powodu długości bezpośredniego swobodnego przepływu |
| --- | --- |

—

Klasa wrażliwości 4: zasługuje na ochronę w znacznym stopniu z powodu długości bezpośredniego swobodnego przepływu

| — | Klasa wrażliwości 5: potencjalnie warty ochrony, jednak brakuje bazy danych do celów przeprowadzenia oceny bezpiecznego stanu środowiska |
| --- | --- |

—

Klasa wrażliwości 5: potencjalnie warty ochrony, jednak brakuje bazy danych do celów przeprowadzenia oceny bezpiecznego stanu środowiska

| — | Klasa wrażliwości 6: potencjalnie warty ochrony |
| --- | --- |

—

Klasa wrażliwości 6: potencjalnie warty ochrony

| — | Klasa wrażliwości 7: warty ochrony w niewielkim stopniu |
| --- | --- |

—

Klasa wrażliwości 7: warty ochrony w niewielkim stopniu

| — | Klasa wrażliwości 8: wykorzystanie istniejącej energii do celów gospodarczych |
| --- | --- |

—

Klasa wrażliwości 8: wykorzystanie istniejącej energii do celów gospodarczych

| — | Brak danych (stan ekologiczny, hydromorfologia) |
| --- | --- |

—

Brak danych (stan ekologiczny, hydromorfologia)

Image

http://www.oekomasterplan.at/home.html

| Instrumenty planowania służące zbilansowaniu inwestycji hydroenergetycznej i odtworzeniu środowiska wodnego we Francji

  W 2008 r. Ministerstwo Ekologii, Zrównoważonego Rozwoju i Energetyki Republiki Francuskiej zorganizowało obrady okrągłego stołu na temat dalszego rozwoju zrównoważonej energetyki wodnej przy jednoczesnym odtworzeniu środowiska wodnego we Francji. Konieczne było osiągniecie dwóch celów: wytworzenie dodatkowych 3 TWh pod względem produkcji rocznej do 2020 r. i osiągnięcie dobrego stanu 66 % jednolitych części wód powierzchniowych do 2015 r.
  Po przeprowadzeniu obszernych dyskusji z lokalnymi wybranymi władzami, producentami energii wodnej, krajowym komitetem ds. zawodowego rybołówstwa słodkowodnego i wieloma organizacjami pozarządowymi, ministerstwo podpisało porozumienie zawierające cztery kluczowe cele:






  — | wsparcie energetyki wodnej dzięki ciągłemu procesowi wspólnych badań integracji, monitorowania i kontroli środowiskowych, |
| --- | --- |

Instrumenty planowania służące zbilansowaniu inwestycji hydroenergetycznej i odtworzeniu środowiska wodnego we Francji

Instrumenty planowania służące zbilansowaniu inwestycji hydroenergetycznej i odtworzeniu środowiska wodnego we Francji

W 2008 r. Ministerstwo Ekologii, Zrównoważonego Rozwoju i Energetyki Republiki Francuskiej zorganizowało obrady okrągłego stołu na temat dalszego rozwoju zrównoważonej energetyki wodnej przy jednoczesnym odtworzeniu środowiska wodnego we Francji. Konieczne było osiągniecie dwóch celów: wytworzenie dodatkowych 3 TWh pod względem produkcji rocznej do 2020 r. i osiągnięcie dobrego stanu 66 % jednolitych części wód powierzchniowych do 2015 r.

Po przeprowadzeniu obszernych dyskusji z lokalnymi wybranymi władzami, producentami energii wodnej, krajowym komitetem ds. zawodowego rybołówstwa słodkowodnego i wieloma organizacjami pozarządowymi, ministerstwo podpisało porozumienie zawierające cztery kluczowe cele:

—

wsparcie energetyki wodnej dzięki ciągłemu procesowi wspólnych badań integracji, monitorowania i kontroli środowiskowych,

| — | modernizacja i optymalizacja istniejących elektrowni dzięki działaniom mającym na celu skuteczne wdrażanie przepisów dotyczących zwiększenia minimalnego przepływu do stycznia 2014 r. i wprowadzenie obowiązkowych przepławek. Ponadto każdemu odnowieniu koncesji powinny towarzyszyć środki mające na celu poprawę zarówno efektywności energetycznej, jak i ekologicznej elektrowni, |
| --- | --- |

—

modernizacja i optymalizacja istniejących elektrowni dzięki działaniom mającym na celu skuteczne wdrażanie przepisów dotyczących zwiększenia minimalnego przepływu do stycznia 2014 r. i wprowadzenie obowiązkowych przepławek. Ponadto każdemu odnowieniu koncesji powinny towarzyszyć środki mające na celu poprawę zarówno efektywności energetycznej, jak i ekologicznej elektrowni,

| — | usunięcie najbardziej problematycznych przeszkód dotyczących ciągłości ekologicznej, które określono w krajowym programie, oraz wdrożenie tych programów odtwarzania z pomocą funduszy przekazanych przez przedsiębiorstwa wodociągów i kanalizacji, |
| --- | --- |

—

usunięcie najbardziej problematycznych przeszkód dotyczących ciągłości ekologicznej, które określono w krajowym programie, oraz wdrożenie tych programów odtwarzania z pomocą funduszy przekazanych przez przedsiębiorstwa wodociągów i kanalizacji,

| — | opracowanie systemu inwestycji hydroenergetycznych o „wysokiej jakości środowiskowej” mających minimalny wpływ na środowisko. Budowę nowych elektrowni należy wyznaczać i lokalizować w pierwszej kolejności na obszarach, na których istnieje niewiele wyzwań środowiskowych oraz należy unikać obszarów o bogatej różnorodności biologicznej (np. rzeki zakazane i zapewniające ciągłość). |
| --- | --- |

—

opracowanie systemu inwestycji hydroenergetycznych o „wysokiej jakości środowiskowej” mających minimalny wpływ na środowisko. Budowę nowych elektrowni należy wyznaczać i lokalizować w pierwszej kolejności na obszarach, na których istnieje niewiele wyzwań środowiskowych oraz należy unikać obszarów o bogatej różnorodności biologicznej (np. rzeki zakazane i zapewniające ciągłość).

W związku z tym w latach 2012–2015 rząd przyjął dwie listy chronionych rzek, aby zapewnić zgodność z ramową dyrektywą wodną. Pierwsza lista zawiera rzeki zakazane lub chronione, na których nie można zatwierdzić budowy żadnej nowej przeszkody, a istniejące tamy muszą zapewniać ciągłość ekologiczną w chwili odnowienia licencji. Druga lista obejmuje rzeki, dla których priorytetem jest odtworzenie ciągłości na istniejących tamach. Istniejące na tych rzekach tamy muszą zostać skorygowane w ciągu 5 lat, aby umożliwić migrację ryb zarówno w górę, jak i w dół rzeki oraz wystarczający transport osadów.

Pierwsza lista obejmuje następujące rzeki: rzeki o bardzo dobrym stanie (np. na obszarach Natura 2000), rzeki, w których występują diadromiczne ryby migrujące (często również na obszarach Natura 2000) oraz zbiorniki biologiczne. Razem stanowią one około 25–30 % cieków wodnych we Francji. Druga lista obejmuje pozostałe rzeki, w których występują diadromiczne ryby migrujące, rzeki zagrożone niespełnieniem celów środowiskowych ze względu na oddziaływanie hydromorfologiczne i niesprawne funkcjonowanie zbiorników biologicznych określone w planie gospodarowania wodami w dorzeczu. Razem stanowią one około 10 % cieków wodnych.

Określenie potencjalnych obszarów budowy nowych elektrowni wodnych w ramach regionalnych planów w zakresie energii odnawialnej opiera się głównie na danych dotyczących energetyki wodnej i na zgodności z pierwszą i drugą listą, które określają obszary uznane za odpowiednie, mniej odpowiednie lub nieodpowiednie.

Źródło: https://circabc.europa.eu/sd/a/85a4834a-5733-4474-9686-d6d94d722b95/Presentation-Planning%20instruments%20for%20hydropower%20and%20preserved%20rivers%20in%20France.pdf.

Źródło:

4.4.   Konsultacja na wczesnym etapie

Konsultacja na wczesnym etapie

Wczesne konsultacje z zainteresowanymi stronami w dziedzinie ochrony środowiska, a w istocie ze wszystkimi zainteresowanymi stronami, są ważne dla zagwarantowania, że znalezione zostaną akceptowalne i trwałe rozwiązania. Równie ważne jest osiągnięcie wspólnej płaszczyzny porozumienia co do rozważanych kwestii oraz zachęcanie do wspólnego poszukiwania rozwiązań, zwłaszcza jeśli skutki środowiskowe przedsięwzięcia okazują się nieadekwatne w stosunku do konwencjonalnych działania łagodzących.

Konflikty, wynikające często z braku zaangażowania zainteresowanych stron w dziedzinie środowiska na wystarczająco wczesnym etapie planowania, mogą powodować długie i kosztowne opóźnienia. W idealnym przypadku zainteresowane strony oraz ogół społeczeństwa powinny być uczestnikami wszystkich etapów opracowania przedsięwzięcia lub planu. Ich udział jest szczególnie ważny na etapie definiowania przedsięwzięcia lub planu i w trakcie interaktywnego i cyklicznego procesu opracowywania realistycznych rozwiązań alternatywnych dla problematycznych obszarów.

W europejskim ustawodawstwie i procedurach nie określa się zbyt szczegółowo wymogu przeprowadzania konsultacji społecznych oraz zaangażowania społeczeństwa i zazwyczaj przewiduje się formalne konsultacje publiczne dopiero po ukończeniu badań oddziaływania na środowisko i przedłożeniu planów przedsięwzięcia do zatwierdzenia. Nie powinno to jednak powstrzymywać inwestorów przed organizowaniem na własną rękę procesu konsultacji publicznych na jak najwcześniejszym etapie.

Cele każdej dobrze zorganizowanej strategii udziału społeczeństwa powinny być następujące:

| — | zapewnienie przejrzystego planowania i procesu decyzyjnego dotyczącego planu infrastruktury lub przedsięwzięcia oraz jawności wszystkich odpowiednich informacji i danych, |
| --- | --- |

—

zapewnienie przejrzystego planowania i procesu decyzyjnego dotyczącego planu infrastruktury lub przedsięwzięcia oraz jawności wszystkich odpowiednich informacji i danych,

| — | podnoszenie świadomości co do ogólnych celów planu lub przedsięwzięcia i związanych kwestii, |
| --- | --- |

—

podnoszenie świadomości co do ogólnych celów planu lub przedsięwzięcia i związanych kwestii,

| — | uzyskanie wsparcia publicznego dla procesu planowania i realizacji przedsięwzięcia lub planu, |
| --- | --- |

—

uzyskanie wsparcia publicznego dla procesu planowania i realizacji przedsięwzięcia lub planu,

| — | integracja kluczowych zainteresowanych stron na etapie planowania w celu stworzenia atmosfery wzajemnego zaufania i szacunku, a tym samym ułatwienie społecznej akceptacji i skutecznej realizacji planu lub przedsięwzięcia. |
| --- | --- |

—

integracja kluczowych zainteresowanych stron na etapie planowania w celu stworzenia atmosfery wzajemnego zaufania i szacunku, a tym samym ułatwienie społecznej akceptacji i skutecznej realizacji planu lub przedsięwzięcia.

W praktyce dla zapewnienia skutecznego procesu konsultacji z zainteresowanymi stronami i ich zaangażowania szczególnie ważne są następujące kwestie:

| — | Ramy czasowe udziału społeczeństwa: Zainteresowane strony powinny brać udział począwszy od najwcześniejszych etapów planu lub przedsięwzięcia, aby mogły wykorzystać informacje o środowisku przy rozważaniu alternatyw dla koncepcji, lokalizacji i uzgodnień finansowych. Konsultacje z zainteresowanymi stronami powinny trwać również w czasie procesu oceny oddziaływania na środowisko i podczas całego cyklu planu lub przedsięwzięcia. |
| --- | --- |

—

Ramy czasowe udziału społeczeństwa: Zainteresowane strony powinny brać udział począwszy od najwcześniejszych etapów planu lub przedsięwzięcia, aby mogły wykorzystać informacje o środowisku przy rozważaniu alternatyw dla koncepcji, lokalizacji i uzgodnień finansowych. Konsultacje z zainteresowanymi stronami powinny trwać również w czasie procesu oceny oddziaływania na środowisko i podczas całego cyklu planu lub przedsięwzięcia.

Ramy czasowe udziału społeczeństwa:

| — | Identyfikacja właściwych grup interesu: Identyfikacja właściwych grup interesu lub zainteresowanych stron ma zasadnicze znaczenie dla skutecznego zaangażowania społeczeństwa, czy to w politykę, plan, program (np. sektorowy lub regionalny), czy też w przedsięwzięcie. Analiza struktury społecznej ludności, której dotyczy plan lub przedsięwzięcie, również przyczyni się do zagwarantowania, że wszystkie odpowiednie podmioty lub zainteresowane strony zostaną zidentyfikowane i włączone w proces konsultacji. |
| --- | --- |

—

Identyfikacja właściwych grup interesu: Identyfikacja właściwych grup interesu lub zainteresowanych stron ma zasadnicze znaczenie dla skutecznego zaangażowania społeczeństwa, czy to w politykę, plan, program (np. sektorowy lub regionalny), czy też w przedsięwzięcie. Analiza struktury społecznej ludności, której dotyczy plan lub przedsięwzięcie, również przyczyni się do zagwarantowania, że wszystkie odpowiednie podmioty lub zainteresowane strony zostaną zidentyfikowane i włączone w proces konsultacji.

Identyfikacja właściwych grup interesu:

| — | Wybór właściwej formy komunikacji i konsultacji: Udział społeczeństwa może mieć różną postać – od zwykłego rozpowszechniania informacji po pełny udziału w podejmowaniu decyzji:






  — | Informowanie: jednokierunkowy przepływ informacji od projektodawcy przedsięwzięcia do społeczeństwa. |
| --- | --- | --- |

—

Wybór właściwej formy komunikacji i konsultacji: Udział społeczeństwa może mieć różną postać – od zwykłego rozpowszechniania informacji po pełny udziału w podejmowaniu decyzji:

Wybór właściwej formy komunikacji i konsultacji:

—

Informowanie: jednokierunkowy przepływ informacji od projektodawcy przedsięwzięcia do społeczeństwa.

Informowanie:

| — | Konsultacje: dwukierunkowy przepływ informacji między projektodawcą a społeczeństwem, w którym społeczeństwo ma szansę wyrazić opinie, a wnioskodawca odpowiedzieć. |
| --- | --- |

—

Konsultacje: dwukierunkowy przepływ informacji między projektodawcą a społeczeństwem, w którym społeczeństwo ma szansę wyrazić opinie, a wnioskodawca odpowiedzieć.

Konsultacje

| — | Uczestniczenie: dwukierunkowy przepływ informacji i idei, w ramach którego projektodawca i społeczeństwo uczestniczą we wspólnej analizie i ustalaniu programu, a społeczeństwo/zainteresowane strony dobrowolnie uczestniczą w podejmowanie decyzji w sprawach projektu przedsięwzięcia i zarządzania nim w wyniku kompromisu w sprawie głównych kwestii. Poziom uczestnictwa społeczeństwa potrzebny w odniesieniu do danego planu lub przedsięwzięcia będzie różny w zależności od kontekstu społecznego i politycznego. Można sporządzić tabelę udziału dla każdej z głównych grup zainteresowanych stron w celu określenia odpowiedniego stopnia uczestnictwa. Tabela ta może również być wykorzystana jako narzędzie porządkujące do celów definiowania zadań i zakresu odpowiedzialności danej zainteresowanej strony oraz identyfikacji obszarów potencjalnej niezgody pomiędzy grupami. |
| --- | --- |

—

Uczestniczenie: dwukierunkowy przepływ informacji i idei, w ramach którego projektodawca i społeczeństwo uczestniczą we wspólnej analizie i ustalaniu programu, a społeczeństwo/zainteresowane strony dobrowolnie uczestniczą w podejmowanie decyzji w sprawach projektu przedsięwzięcia i zarządzania nim w wyniku kompromisu w sprawie głównych kwestii. Poziom uczestnictwa społeczeństwa potrzebny w odniesieniu do danego planu lub przedsięwzięcia będzie różny w zależności od kontekstu społecznego i politycznego. Można sporządzić tabelę udziału dla każdej z głównych grup zainteresowanych stron w celu określenia odpowiedniego stopnia uczestnictwa. Tabela ta może również być wykorzystana jako narzędzie porządkujące do celów definiowania zadań i zakresu odpowiedzialności danej zainteresowanej strony oraz identyfikacji obszarów potencjalnej niezgody pomiędzy grupami.

Uczestniczenie:

| — | Odpowiedzialność i zobowiązanie: Wcześnie przeprowadzone konsultacje z grupami, których potencjalnie będą dotyczyć skutki, mogą poprawić jakość informacji o środowisku dostarczanych decydentom (np. poprzez identyfikację wpływu na środowisko lub projektowanie odpowiednich środków łagodzących), a także pomóc zminimalizować potencjalne konflikty i opóźnienia. Rzeczywiste starania o to, by społeczeństwo było poinformowane, oraz reagowanie na sugestie lub problemy również przyczynia się do zapobiegania nieporozumieniom i może przynieść szerszą akceptację przedsięwzięcia i większe poczucie odpowiedzialności lokalnej. |
| --- | --- |

—

Odpowiedzialność i zobowiązanie: Wcześnie przeprowadzone konsultacje z grupami, których potencjalnie będą dotyczyć skutki, mogą poprawić jakość informacji o środowisku dostarczanych decydentom (np. poprzez identyfikację wpływu na środowisko lub projektowanie odpowiednich środków łagodzących), a także pomóc zminimalizować potencjalne konflikty i opóźnienia. Rzeczywiste starania o to, by społeczeństwo było poinformowane, oraz reagowanie na sugestie lub problemy również przyczynia się do zapobiegania nieporozumieniom i może przynieść szerszą akceptację przedsięwzięcia i większe poczucie odpowiedzialności lokalnej.

Odpowiedzialność i zobowiązanie

Konsultacje publiczne i udział społeczeństwa niewątpliwie mogą zabrać dużo czasu i są wymagające, ale dobrze wykorzystane mogą zmniejszyć antagonizmy i zwiększyć potencjał na sukces w perspektywie długoterminowej.

| Planowanie strategiczne i współpraca na poziomie zlewni w Anglii

  Podejście oparte na zlewni uwzględnia współpracę w skali zlewni rzeki, aby zapewnić przekrojową poprawę naszego środowiska wodnego. Partnerska współpraca ze społecznością, wnosząca wiedzę lokalną i ekspercką, funkcjonuje w każdej spośród ponad 100 zlewni objętych ramową dyrektywą wodną w całej Anglii, w tym na granicy z Walią.
  Ponad 1 500 organizacji angażuje się w podejście oparte na zlewni w całym kraju, w tym organizacje pozarządowe, spółki wodne, lokalne władze, agencje rządowe, właściciele gruntów, kluby wędkarskie, organy przedstawicielskie rolników, środowiska akademickie i lokalne przedsiębiorstwa.
  Partnerstwa oparte na zlewni sprzyjają oszczędnej i praktycznej realizacji w terenie, przynosząc liczne korzyści, takie jak poprawa jakości wód, zwiększenie różnorodności biologicznej, zmniejszenie ryzyka powodzi, odporność na zmiany klimatu i większe zaangażowanie społeczności w lokalną rzekę. Partnerstwa stanowią katalizator, który przyciąga dodatkowe fundusze, i dotychczas w niektóre z nich pozyskały nawet ośmiokrotnie większe środki niż początkowa inwestycja.
  Liczne projekty badawcze udowodniły, że upełnomocnione partnerstwo w zlewni obejmujące różne zainteresowane strony i specjalistów technicznych z obszaru danej zlewni i jej otoczenia może być odpowiedzialne za koordynację planowania, finansowanie i zapewnienie dobrego stanu ekologicznego rzeki i jej zlewni.
  Wykazały także, że zintegrowana ocena zlewni realizowana przez zainteresowane strony może wspomóc pełne zrozumienie wyzwań i następnie opracowanie strategicznych, ukierunkowanych, zrównoważonych a zatem oszczędnych planów interwencji w zakresie gospodarowania zlewnią.
  http://www.catchmentbasedapproach.org/ |
| --- |

Planowanie strategiczne i współpraca na poziomie zlewni w Anglii

Planowanie strategiczne i współpraca na poziomie zlewni w Anglii

Podejście oparte na zlewni uwzględnia współpracę w skali zlewni rzeki, aby zapewnić przekrojową poprawę naszego środowiska wodnego. Partnerska współpraca ze społecznością, wnosząca wiedzę lokalną i ekspercką, funkcjonuje w każdej spośród ponad 100 zlewni objętych ramową dyrektywą wodną w całej Anglii, w tym na granicy z Walią.

Ponad 1 500 organizacji angażuje się w podejście oparte na zlewni w całym kraju, w tym organizacje pozarządowe, spółki wodne, lokalne władze, agencje rządowe, właściciele gruntów, kluby wędkarskie, organy przedstawicielskie rolników, środowiska akademickie i lokalne przedsiębiorstwa.

Partnerstwa oparte na zlewni sprzyjają oszczędnej i praktycznej realizacji w terenie, przynosząc liczne korzyści, takie jak poprawa jakości wód, zwiększenie różnorodności biologicznej, zmniejszenie ryzyka powodzi, odporność na zmiany klimatu i większe zaangażowanie społeczności w lokalną rzekę. Partnerstwa stanowią katalizator, który przyciąga dodatkowe fundusze, i dotychczas w niektóre z nich pozyskały nawet ośmiokrotnie większe środki niż początkowa inwestycja.

Liczne projekty badawcze udowodniły, że upełnomocnione partnerstwo w zlewni obejmujące różne zainteresowane strony i specjalistów technicznych z obszaru danej zlewni i jej otoczenia może być odpowiedzialne za koordynację planowania, finansowanie i zapewnienie dobrego stanu ekologicznego rzeki i jej zlewni.

Wykazały także, że zintegrowana ocena zlewni realizowana przez zainteresowane strony może wspomóc pełne zrozumienie wyzwań i następnie opracowanie strategicznych, ukierunkowanych, zrównoważonych a zatem oszczędnych planów interwencji w zakresie gospodarowania zlewnią.

http://www.catchmentbasedapproach.org/

| BAZA WIEDZY CABA

  Strona internetowa Catchment based Approach ma na celu przedstawienie wszystkich ważnych działań podejmowanych w ramach partnerskiej współpracy dotyczącej zlewni w całym kraju. Dzielenie się najlepszymi praktykami ma na celu uniknięcie podwajania wysiłków i zapewnienie, aby gospodarze CaBA mogli korzystać z wiedzy zdobywanej przez lata przez podmioty zaangażowane w gospodarowanie zlewnią. Strona internetowa została stworzona, aby wzmocnić pozycję partnerów CaBA dzięki przedstawieniu im ogromnych i zróżnicowanych możliwości planowania partycypacyjnego dotyczącego zlewni i gospodarowania zlewnią. |
| --- |
| | | | |
| ZAANGAŻOWANIE | WYKORZYSTANIE DANYCH | REALIZACJA | MONITOROWANIE |
| zainteresowanych stron działających w obszarze zlewni i budowanie skutecznego partnerstwa | i dowodów na potrzeby planowania dotyczącego zlewni prowadzonego przez zainteresowane strony | ukierunkowanych i zintegrowanych interwencji w zakresie gospodarowania zlewnią | i kształtowanie środowiska w celu pomiaru poprawy |
| Dowiedz się więcej | Dowiedz się więcej | Dowiedz się więcej | Dowiedz się więcej |

BAZA WIEDZY CABA

BAZA WIEDZY CABA

Strona internetowa Catchment based Approach ma na celu przedstawienie wszystkich ważnych działań podejmowanych w ramach partnerskiej współpracy dotyczącej zlewni w całym kraju. Dzielenie się najlepszymi praktykami ma na celu uniknięcie podwajania wysiłków i zapewnienie, aby gospodarze CaBA mogli korzystać z wiedzy zdobywanej przez lata przez podmioty zaangażowane w gospodarowanie zlewnią. Strona internetowa została stworzona, aby wzmocnić pozycję partnerów CaBA dzięki przedstawieniu im ogromnych i zróżnicowanych możliwości planowania partycypacyjnego dotyczącego zlewni i gospodarowania zlewnią.

Catchment based Approach

Image

Image

Image

Image

ZAANGAŻOWANIE

WYKORZYSTANIE DANYCH

REALIZACJA

MONITOROWANIE

zainteresowanych stron działających w obszarze zlewni i budowanie skutecznego partnerstwa

i dowodów na potrzeby planowania dotyczącego zlewni prowadzonego przez zainteresowane strony

ukierunkowanych i zintegrowanych interwencji w zakresie gospodarowania zlewnią

i kształtowanie środowiska w celu pomiaru poprawy

Dowiedz się więcej

Dowiedz się więcej

Dowiedz się więcej

Dowiedz się więcej

5.   PROCEDURA OCENY NA PODSTAWIE DYREKTYWY SIEDLISKOWEJ

PROCEDURA OCENY NA PODSTAWIE DYREKTYWY SIEDLISKOWEJ

5.1.   Wprowadzenie

Wprowadzenie

Wymogiem zawartym w unijnych przepisach dotyczących ochrony przyrody jest, aby wszelkie plany lub przedsięwzięcia, które mogą mieć znaczący wpływ na co najmniej jeden z obszarów Natura 2000, podlegały odpowiedniej ocenie przewidzianej w art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej. W niniejszym rozdziale przedstawiono krok po kroku wskazówki dotyczące przeprowadzenia odpowiedniej oceny, w szczególności planów i przedsięwzięć hydroenergetycznych (45).

45

| Artykuł 6 ust. 3



  Każdy plan lub przedsięwzięcie, które nie jest bezpośrednio związane lub konieczne do zagospodarowania terenu, ale które może na nie w istotny sposób oddziaływać, zarówno oddzielnie, jak i w połączeniu z innymi planami lub przedsięwzięciami, podlega odpowiedniej ocenie jego skutków dla danego terenu z punktu widzenia założeń jego ochrony. W świetle wniosków wynikających z tej oceny oraz bez uszczerbku dla przepisów ust. 4 właściwe władze krajowe wyrażają zgodę na ten plan lub przedsięwzięcie dopiero po upewnieniu się, że nie wpłynie on niekorzystnie na dany teren oraz, w stosownych przypadkach, po uzyskaniu opinii całego społeczeństwa.



  Artykuł 6 ust. 4



  Jeśli pomimo negatywnej oceny skutków dla danego obszaru oraz braku rozwiązań alternatywnych, plan lub przedsięwzięcie musi jednak zostać zrealizowane z powodów o charakterze zasadniczym wynikających z nadrzędnego interesu publicznego, w tym interesów mających charakter społeczny lub gospodarczy, państwo członkowskie stosuje wszelkie środki kompensujące konieczne do zapewnienia ochrony ogólnej spójności Natury 2000. O przyjętych środkach kompensujących państwo członkowskie informuje Komisję. |
| --- |

Artykuł 6 ust. 3

Artykuł 6 ust. 3

Każdy plan lub przedsięwzięcie, które nie jest bezpośrednio związane lub konieczne do zagospodarowania terenu, ale które może na nie w istotny sposób oddziaływać, zarówno oddzielnie, jak i w połączeniu z innymi planami lub przedsięwzięciami, podlega odpowiedniej ocenie jego skutków dla danego terenu z punktu widzenia założeń jego ochrony. W świetle wniosków wynikających z tej oceny oraz bez uszczerbku dla przepisów ust. 4 właściwe władze krajowe wyrażają zgodę na ten plan lub przedsięwzięcie dopiero po upewnieniu się, że nie wpłynie on niekorzystnie na dany teren oraz, w stosownych przypadkach, po uzyskaniu opinii całego społeczeństwa.

Każdy plan lub przedsięwzięcie, które nie jest bezpośrednio związane lub konieczne do zagospodarowania terenu, ale które może na nie w istotny sposób oddziaływać, zarówno oddzielnie, jak i w połączeniu z innymi planami lub przedsięwzięciami, podlega odpowiedniej ocenie jego skutków dla danego terenu z punktu widzenia założeń jego ochrony. W świetle wniosków wynikających z tej oceny oraz bez uszczerbku dla przepisów ust. 4 właściwe władze krajowe wyrażają zgodę na ten plan lub przedsięwzięcie dopiero po upewnieniu się, że nie wpłynie on niekorzystnie na dany teren oraz, w stosownych przypadkach, po uzyskaniu opinii całego społeczeństwa.

Artykuł 6 ust. 4

Artykuł 6 ust. 4

Jeśli pomimo negatywnej oceny skutków dla danego obszaru oraz braku rozwiązań alternatywnych, plan lub przedsięwzięcie musi jednak zostać zrealizowane z powodów o charakterze zasadniczym wynikających z nadrzędnego interesu publicznego, w tym interesów mających charakter społeczny lub gospodarczy, państwo członkowskie stosuje wszelkie środki kompensujące konieczne do zapewnienia ochrony ogólnej spójności Natury 2000. O przyjętych środkach kompensujących państwo członkowskie informuje Komisję.

Jeśli pomimo negatywnej oceny skutków dla danego obszaru oraz braku rozwiązań alternatywnych, plan lub przedsięwzięcie musi jednak zostać zrealizowane z powodów o charakterze zasadniczym wynikających z nadrzędnego interesu publicznego, w tym interesów mających charakter społeczny lub gospodarczy, państwo członkowskie stosuje wszelkie środki kompensujące konieczne do zapewnienia ochrony ogólnej spójności Natury 2000. O przyjętych środkach kompensujących państwo członkowskie informuje Komisję.

Ponieważ program Natura 2000 dotyczy najcenniejszych i najbardziej zagrożonych europejskich gatunków i siedlisk, procedury zatwierdzania inwestycji mogących mieć znaczące szkodliwe skutki dla tych obszarów muszą być dostatecznie surowe, aby uniknąć naruszenia ogólnych celów dyrektyw ptasiej i siedliskowej. W związku z tym szczególny uwagę zwraca się na konieczność podejmowania decyzji w oparciu o rzetelną informację naukową i wiedzę fachową. Opóźnienia w procesie zatwierdzania bardzo często spowodowane są niską jakością odpowiedniej oceny utrudniającą właściwym organom wydanie opinii na temat skutków planu lub przedsięwzięcia.

Ważne jest również, aby nie mylić oceny środowiska przeprowadzanej na podstawie dyrektyw w sprawie ocen oddziaływania na środowisko (OOŚ) i w sprawie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko (SOOŚ) lub procedury wyłączenia na mocy art. 4 ust. 7 ramowej dyrektywy wodnej z odpowiednią oceną przeprowadzoną na mocy art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej. Takie oceny są bardzo często przeprowadzane razem i ta koordynacja może być dla nich korzystna, ale każda z nich ma jednak odmienny cel i służy ocenie oddziaływania na różne aspekty środowiska. Zatem mimo iż najlepiej byłoby, aby wszystkie oceny były skoordynowane, inne oceny nie mogą zastąpić odpowiedniej oceny.

Odpowiednia ocena jest ukierunkowana przede wszystkim na gatunki i typy siedlisk chronione na podstawie dyrektyw ptasiej i siedliskowej, w szczególności te gatunki i siedliska, dla których wyznaczono dane obszary Natura 2000. Odpowiednia ocena na podstawie art. 6 ust. 3 ma zatem węższy zakres niż ocena na podstawie ramowej dyrektywy wodnej i dyrektyw w sprawie OOŚ lub SOOŚ, ponieważ ogranicza się do oddziaływania na obszary Natura 2000 z punktu widzenia założeń ich ochrony.

Odpowiednia ocena jest ukierunkowana przede wszystkim na gatunki i typy siedlisk chronione na podstawie dyrektyw ptasiej i siedliskowej, w szczególności te gatunki i siedliska, dla których wyznaczono dane obszary Natura 2000

Każda z tych procedur oceny ma również przynieść inne efekty. W przypadku odpowiedniej oceny i ramowej dyrektywy wodnej wyniki są prawnie wiążące dla właściwych władz i określają ich ostateczną decyzję. Zatem jeżeli podczas odpowiedniej oceny ustalono, że wystąpią niekorzystne skutki wpływające na integralność obszaru Natura 2000, pomimo wprowadzenia środków łagodzących, dany plan lub przedsięwzięcie można zatwierdzić tylko wtedy, gdy spełnione zostały warunki określone w art. 6 ust. 4.

5.2.   W jakich przypadkach wymagana jest procedura w trybie art. 6?

W jakich przypadkach wymagana jest procedura w trybie art. 6?

W art. 6 dyrektywy siedliskowej zawarto szereg zabezpieczeń proceduralnych i materialnych, które należy stosować w odniesieniu do każdego planu lub przedsięwzięcia mogącego znacząco oddziaływać na dany obszar Natura 2000.

Procedura ta ma na celu:

| — | ocenę konsekwencji planu lub przedsięwzięcia, którego skutki dla obszaru Natura 2000 mogłyby być znaczące w świetle założeń ochrony danego terenu, |
| --- | --- |

—

ocenę konsekwencji planu lub przedsięwzięcia, którego skutki dla obszaru Natura 2000 mogłyby być znaczące w świetle założeń ochrony danego terenu,

| — | ustalenie czy konsekwencje te będą miały szkodliwe skutki dla integralności obszaru, |
| --- | --- |

—

ustalenie czy konsekwencje te będą miały szkodliwe skutki dla integralności obszaru,

| — | zapewnienie mechanizmu zatwierdzania planu lub przedsięwzięcia mającego niekorzystny skutek, jeżeli nie istnieją mniej szkodliwe rozwiązania alternatywne i jeżeli uważa się to za konieczne z powodów o charakterze zasadniczym wynikających z nadrzędnego interesu publicznego, |
| --- | --- |

—

zapewnienie mechanizmu zatwierdzania planu lub przedsięwzięcia mającego niekorzystny skutek, jeżeli nie istnieją mniej szkodliwe rozwiązania alternatywne i jeżeli uważa się to za konieczne z powodów o charakterze zasadniczym wynikających z nadrzędnego interesu publicznego,

| — | zapewnienie, aby w ostatnim przypadku zastosowano środki kompensacyjne zapewniające ochronę ogólnej spójności sieci Natura 2000. |
| --- | --- |

—

zapewnienie, aby w ostatnim przypadku zastosowano środki kompensacyjne zapewniające ochronę ogólnej spójności sieci Natura 2000.

W art. 6 ust. 3 użyto wielu pojęć pozwalających stwierdzić, czy odpowiednia ocena jest wymagana. Dotyczy ona:

| — | każdego planu lub przedsięwzięcia, |
| --- | --- |

—

każdego planu lub przedsięwzięcia,

| — | które może mieć znaczący wpływ na co najmniej jeden obszar Natura 2000, |
| --- | --- |

—

które może mieć znaczący wpływ na co najmniej jeden obszar Natura 2000,

| — | zarówno oddzielnie, jak i w połączeniu z innymi planami lub przedsięwzięciami, |
| --- | --- |

—

zarówno oddzielnie, jak i w połączeniu z innymi planami lub przedsięwzięciami,

| — | ale nie jest bezpośrednio związane z zarządzaniem ochroną obszaru. |
| --- | --- |

—

ale nie jest bezpośrednio związane z zarządzaniem ochroną obszaru.

W dyrektywie nie zdefiniowano zakresu pojęć „plan” czy „przedsięwzięcie”. Czynnikiem decydującym jest natomiast prawdopodobieństwo wywarcia znaczącego wpływu. Pojęcie „przedsięwzięcia” powinno zatem być interpretowane szeroko, tak aby obejmowało zarówno prace budowlane, jak i wszelkie inne ingerencje w środowisko naturalne (46). Dotyczy ono również przedsięwzięć, które mają na celu odtworzenie, ulepszenie, utrzymanie lub modernizację istniejącej elektrowni wodnej, jeżeli uznano, że działania te mogą mieć znaczący wpływ na obszar Natura 2000.

46

Jeżeli chodzi o zasięg geograficzny, art. 6 ust. 3 nie ogranicza się do planów i przedsięwzięć na obszarze Natura 2000; dotyczy również inwestycji zlokalizowanych poza obszarem Natura 2000, jeżeli istnieje prawdopodobieństwo, że będą miały na niego znaczący wpływ. Sam fakt, że proponowana inwestycja znajduje się poza granicami obszaru Natura 2000, nie zwalnia z wymogu przeprowadzenia jej odpowiedniej oceny w trybie art. 6 ust. 3.

Zatem potrzeba przeprowadzenia oceny zależy od prawdopodobieństwa, czy przedsięwzięcie osobno lub w połączeniu z innymi planami lub przedsięwzięciami będzie miała znaczący wpływ na obszar Natura 2000, niezależnie od tego czy przedsięwzięcie znajduje się na obszarze Natura 2000 czy poza jego obrębem. Przykładowo przedsięwzięcie oddalone nieznacznie w górę rzeki od obszaru Natura 2000 może nadal zaszkodzić integralności obszaru położonego w dole rzeki w wyniku zakłócenia przepływu wody, zmian w transporcie osadów, zanieczyszczenia lub przeszkód dla przemieszczania się i migracji gatunków. W takich przypadkach przedsięwzięcie musi podlegać ocenie na mocy art. 6 ust. 3.

niezależnie od tego czy przedsięwzięcie znajduje się na obszarze Natura 2000 czy poza jego obrębem.

Najlepiej byłoby, gdyby ocena uwzględniała również wszelkie prawdopodobne skutki transgraniczne. W przypadku gdy plan lub przedsięwzięcie w jednym państwie może mieć znaczące wpływ na obszar Natura 2000 w innym państwie, oddzielnie lub w połączeniu z innymi planami lub przedsięwzięciami, odpowiednia ocena musi oceniać również wpływ na integralność obszarów Natura 2000 w tym innym państwie. Jest to zgodne z konwencją z Espoo wdrożoną w UE dyrektywami w sprawie OOŚ i SOOŚ.

5.3.   Szczegółowa procedura

Szczegółowa procedura

Procedurę określoną w art. 6 ust. 3 należy przeprowadzić stopniowo. Każdy etap warunkuje kontynuację procesu. Przykładowo, jeżeli po etapie ustalania obowiązku przeprowadzenia oceny nie stwierdzi się niekorzystnego wpływu na obszar Natura 2000, plan lub przedsięwzięcie można zatwierdzić bez konieczności dalszej oceny.

Etapy są następujące (zob. schemat):

| — | Ustalenie obowiązku przeprowadzenia oceny – pierwszy etap, podczas którego określa się czy plan lub przedsięwzięcie wymaga przeprowadzenia odpowiedniej oceny. Jeżeli niemożliwe jest wykluczenie prawdopodobieństwa, że plan lub przedsięwzięcie będzie miał znaczący wpływ na jakikolwiek obszar Natura 2000, wymagane jest przeprowadzenie odpowiedniej oceny. |
| --- | --- |

—

Ustalenie obowiązku przeprowadzenia oceny – pierwszy etap, podczas którego określa się czy plan lub przedsięwzięcie wymaga przeprowadzenia odpowiedniej oceny. Jeżeli niemożliwe jest wykluczenie prawdopodobieństwa, że plan lub przedsięwzięcie będzie miał znaczący wpływ na jakikolwiek obszar Natura 2000, wymagane jest przeprowadzenie odpowiedniej oceny.

Ustalenie obowiązku przeprowadzenia oceny

| — | Odpowiednia ocena – po podjęciu decyzji o konieczności przeprowadzenia odpowiedniej oceny, należy przeprowadzić szczegółową analizę ewentualnych skutków planu lub przedsięwzięcia, oddzielnie lub w połączeniu z innymi planami lub przedsięwzięciami, dotyczących integralności obszaru/obszarów Natura 2000 w świetle założeń ich ochrony. |
| --- | --- |

—

Odpowiednia ocena – po podjęciu decyzji o konieczności przeprowadzenia odpowiedniej oceny, należy przeprowadzić szczegółową analizę ewentualnych skutków planu lub przedsięwzięcia, oddzielnie lub w połączeniu z innymi planami lub przedsięwzięciami, dotyczących integralności obszaru/obszarów Natura 2000 w świetle założeń ich ochrony.

Odpowiednia ocena

| — | Podejmowanie decyzji – jeżeli odpowiednia ocena nie wykazuje, że nie istnieje niekorzystny wpływ na integralność obszaru, lub że niekorzystny wpływ można złagodzić, właściwe organy muszą odrzucić plan lub przedsięwzięcie. Z drugiej strony, jeżeli odpowiednia ocena wykazuje, że nie wystąpi żaden niekorzystny wpływ na integralność obszaru Natura 2000, można zatwierdzić przedsięwzięcie. |
| --- | --- |

—

Podejmowanie decyzji – jeżeli odpowiednia ocena nie wykazuje, że nie istnieje niekorzystny wpływ na integralność obszaru, lub że niekorzystny wpływ można złagodzić, właściwe organy muszą odrzucić plan lub przedsięwzięcie. Z drugiej strony, jeżeli odpowiednia ocena wykazuje, że nie wystąpi żaden niekorzystny wpływ na integralność obszaru Natura 2000, można zatwierdzić przedsięwzięcie.

Podejmowanie decyzji

Art. 6 ust. 4 przewiduje pewne wyjątki od tej ogólnej zasady. Projektodawcy planu lub przedsięwzięcia mogą zwrócić się z prośbą o zatwierdzenie planu lub przedsięwzięcia w wyjątkowych okolicznościach, o ile spełnione są warunki określone w art. 6 ust. 4.

Z powyższego jasno wynika, że proces decyzyjny opiera się na zasadzie ostrożności. Nacisk położono na obiektywne wykazanie braku niekorzystnego skutku na obszar Natura 2000 w oparciu o wiarygodne dowody; ciężar wykazania, że niekorzystny wpływ nie istnieje spoczywa na projektodawcy planu lub przedsięwzięcia.

Rysunek

Rysunek

Schemat procedury określonej w art. 6 ust. 3 i 4 (w oparciu o wytyczne Komisji Europejskiej dotyczące metodologii)

Schemat procedury określonej w art. 6 ust. 3 i 4 (w oparciu o wytyczne Komisji Europejskiej dotyczące metodologii)

Ponowne opracowanie planu / przed-sięwzięcia

Zezwolenia na podstawie innych powodów o charakterze zasadniczym wynikającychz nadrzędnego interesu publicznego można udzielić tylko wtedy, gdy Komisja wyda pozytywną opinię i podjęte zostaną odpowiednie środki kompensujące

Czy istnieją względy odnoszące się do zdrowia lub bezpieczeństwa ludzi lub ważne korzyści dla środowiska?

Czy istnieją powody o charakterze zasadniczym wynikające z nadrzędnego interesu publicznego?

Czy można stwierdzić brak niekorzystnego oddziaływania planu albo przedsięwzięciana integralność obszaru?

Ocena oddziaływania kumulatywnegoi połączonego z innymi planami lub przedsięwzięciami

Czy plan lub przedsięwzięcie jest bezpośrednio związane lub konieczne do zagospodarowania obszaru w kontekście jego ochrony?

Można udzielić zezwolenia pod warunkiem podjęcia odpowiednich środków kompensujących

Czy na terenie występuje siedlisko lub gatunek o znaczeniu priorytetowym?

Odstępstwo art. 6 ust. 4

Nie

Nie można udzielić zezwolenia

Czy istnieją rozwiązania alternatywne?

Czy negatywny wpływ można wyeliminować np. za pomocą środków łagodzących?

Można udzielić zezwolenia

Odpowiednia ocena

Ustalenie obowiązku przeprowadzenia oceny

Nie można udzielić zezwolenia

Nie

Nie

Nie

Nie

Tak

Tak

Tak

Tak

Tak

Tak

Tak

Tak

Nie

Nie

Ocena konsekwencji w kontekście założeń ochrony danego obszaru

Czy plan albo przedsięwzięcie może znacząco wpływać na obszar?

5.3.1.   Ustalenie obowiązku przeprowadzenia oceny

Ustalenie obowiązku przeprowadzenia oceny

Pierwszy etap procedury w trybie art. 6 ust. 3 służy ustaleniu, czy odpowiednia ocena jest potrzebna, tzn. czy plan lub przedsięwzięcie może mieć znaczny wpływ na obszar Natura 2000. W razie wystarczającej pewności co do braku znaczącego wpływu planu lub przedsięwzięcia, oddzielnie lub w połączeniu z innymi planami lub przedsięwzięciami, można je zatwierdzić bez dalszej oceny.

może mieć znaczny wpływ

braku

Jednak w razie jakichkolwiek wątpliwości co do prawdopodobieństwa wpływu należy przeprowadzić odpowiednią ocenę, aby umożliwić pełne zbadanie potencjalnych skutków. Potwierdził to Trybunał Sprawiedliwości w orzeczeniu w sprawie Waddenzee (C-127/02), w którym stwierdził, że: „wszczęcie mechanizmu ochrony środowiska przewidzianego w art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej nie zakłada zaistnienia pewności, że plan lub przedsięwzięcie oddziałuje na dany teren w istotny sposób, lecz jedynie prawdopodobieństwo wskazuje wówczas na związek pomiędzy planem lub przedsięwzięciem a wystąpieniem takiego skutku. W przypadku wątpliwości co do nie wystąpienia ewentualnych istotnych oddziaływań należy dokonać takiej oceny, co umożliwia w sposób skuteczny uniknięcie udzielania pozwoleń na plany lub przedsięwzięcia wpływające niekorzystnie na dany teren i przyczynia się w ten sposób do urzeczywistnienia głównego celu dyrektywy siedliskowej”.

Należy udokumentować uzasadnienie ostatecznej decyzji co do konieczności lub braku konieczności przeprowadzenia odpowiedniej oceny. Należy przedstawić dostateczną ilość informacji, by uzasadnić osiągnięte wnioski.

| Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach w sprawie elektrowni wodnej

  Rząd Wielkiej Brytanii wprowadził formularz elektroniczny – zwany „listą kontrolną aspektów środowiskowych dotyczących elektrowni wodnych” – aby ułatwić ustalenie obowiązku przeprowadzenia oceny potencjalnych przedsięwzięć na etapie planowania wstępnego. Lista kontrolna pomaga wnioskodawcom określić jakie informacje należy przedłożyć właściwym organom, aby mogły w pełni ocenić wpływ proponowanej elektrowni wodnej oraz daje im możliwość poszukiwania wstępnego doradztwa w sprawie planowanego przedsięwzięcia. Może to pomóc w uniknięciu tracenia czasu i zasobów na przedsięwzięcia, które prawdopodobnie nie otrzymają zezwolenia.
  Wnioskodawcy są proszeni w szczególności o wypełnienie listy kontrolnej zawierającej pytania na temat:






  1. | Poboru wody i zarządzania przepływem |
| --- | --- |

Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach w sprawie elektrowni wodnej

Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach w sprawie elektrowni wodnej

Rząd Wielkiej Brytanii wprowadził formularz elektroniczny – zwany „listą kontrolną aspektów środowiskowych dotyczących elektrowni wodnych” – aby ułatwić ustalenie obowiązku przeprowadzenia oceny potencjalnych przedsięwzięć na etapie planowania wstępnego. Lista kontrolna pomaga wnioskodawcom określić jakie informacje należy przedłożyć właściwym organom, aby mogły w pełni ocenić wpływ proponowanej elektrowni wodnej oraz daje im możliwość poszukiwania wstępnego doradztwa w sprawie planowanego przedsięwzięcia. Może to pomóc w uniknięciu tracenia czasu i zasobów na przedsięwzięcia, które prawdopodobnie nie otrzymają zezwolenia.

Wnioskodawcy są proszeni w szczególności o wypełnienie listy kontrolnej zawierającej pytania na temat:

1.

Poboru wody i zarządzania przepływem

| 2. | Ochrony |
| --- | --- |

2.

Ochrony

| 3. | Jakości wody |
| --- | --- |

3.

Jakości wody

| 4. | Różnorodności biologicznej i rybołówstwa |
| --- | --- |

4.

Różnorodności biologicznej i rybołówstwa

| 5. | Zarządzania ryzykiem powodziowym |
| --- | --- |

5.

Zarządzania ryzykiem powodziowym

| 6. | Nawigacji |
| --- | --- |

6.

Nawigacji

Rząd wydał również szereg wytycznych, aby zapewnić inwestorom pomoc w odniesieniu do wniosków dotyczących elektrowni przepływowych. Dokumenty te wyjaśniają

| — | w jaki sposób brytyjska agencja ds. środowiska reguluje kwestię energii wodnej, |
| --- | --- |

—

w jaki sposób brytyjska agencja ds. środowiska reguluje kwestię energii wodnej,

| — | zagadnienia związane z ochroną środowiska, które należy uwzględnić, |
| --- | --- |

—

zagadnienia związane z ochroną środowiska, które należy uwzględnić,

| — | porady dotyczące projektowania elektrowni, |
| --- | --- |

—

porady dotyczące projektowania elektrowni,

| — | w jaki sposób ubiegać się o niezbędne zezwolenia i licencje. |
| --- | --- |

—

w jaki sposób ubiegać się o niezbędne zezwolenia i licencje.

https://www.gov.uk/government/publications/wr325-hydropower-schemes-environmental-site-audit-checklist

https://www.gov.uk/government/publications/good-practice-guidelines-to-the-environment-agency-hydropower-handbook

| 2. | Ochrona |
| --- | --- |

2.

Ochrona

Więcej informacji można znaleźć w naszej wskazówce dotyczącej dokumentu:

Water Framework Directive, nature conservation and heritage

Water Framework Directive, nature conservation and heritage

TAK

TAK

NIE

NIE

Czy elektrownia znajduje się na obszarze specjalnych zainteresowań naukowych lub istnieje prawdopodobieństwo, że będzie miała na ten obszar wpływ?

(Zob. przypis 2a)

Czy elektrownia znajduje się na specjalnym obszarze ochrony (SOO) lub istnieje prawdopodobieństwo, że będzie miała na ten obszar wpływ?

(Zob. przypis 2b)

Czy elektrownia znajduje się na obszarze specjalnej ochrony (OSO) lub istnieje prawdopodobieństwo, że będzie miała ten obszar wpływ?

(Zob. przypis 2c)

Czy elektrownia znajduje się na terenie krajowego rezerwatu przyrody lub istnieje prawdopodobieństwo, że będzie miała ten obszar wpływ?

(Zob. przypis 2d)

Czy elektrownia znajduje się na terenie lokalnego rezerwatu przyrody lub istnieje prawdopodobieństwo, że będzie miała ten obszar wpływ?

(Zob. przypis 2d)

Czy elektrownia znajduje się na obszarze o wyjątkowych walorach przyrodniczych?

(Zob. przypis 2e)

Czy elektrownia znajduje się na terenie parku narodowego?

(Zob. przypis 2f)

Czy istnieje prawdopodobieństwo, że elektrownia będzie miała wpływ na jakikolwiek wodospad, publiczną drogę dla pieszych, obiekty dziedzictwa lub obszar ochrony?

(Zob. przypis 2g)

Czy na obszarze przeprowadzono formalne badania środowiskowe?

(Zob. przypis 2h)

Czy elektrownia bierze pod uwagę gatunki chronione, które mogą żyć na obszarze lub w pobliżu?

(Zob. przypis 2i)

5.3.2.   Odpowiednia ocena

Odpowiednia ocena

Po ustaleniu, że odpowiednia ocena jest wymagana, należy ją przeprowadzić, zanim właściwy organ podejmie decyzję o zatwierdzeniu planu lub przedsięwzięcia (zgodnie z wyrokiem Trybunału w sprawie C-127/02 (47)). Termin „odpowiednia” oznacza zasadniczo, że ocena musi być odpowiednia do swojego celu zgodnie z dyrektywami siedliskową i ptasią, tzn. pełnić funkcję polegającą na ochronie gatunków i typów siedlisk dla których wyznaczono obszar Natura 2000.

47

„Odpowiednia” oznacza również, że ocena powinna prowadzić do uzasadnionych wniosków. Jeżeli sprawozdanie nie zawiera wystarczająco szczegółowej oceny oddziaływania na obszar Natura 2000 lub nie dostarcza wystarczających dowodów umożliwiających wyciągnięcie jednoznacznych wniosków co do zagrożenia integralności obszaru niekorzystnymi skutkami, ocena nie spełniła swojej funkcji i nie można jej uznać za „odpowiednią” w znaczeniu art. 6 ust. 3.

Potwierdził to Trybunał Sprawiedliwości, który orzekł, że „Raport IREALP (48) wskazuje wprawdzie, że główne szkodliwe oddziaływania zagrażające faunie wynikają ze zniszczenia gniazd podczas wyrębu i z utraty integralności siedliska, niemniej cechuje się on licznymi spostrzeżeniami o charakterze doraźnym i brakiem wniosków ostatecznych. Raport ten podkreśla bowiem znaczenie prowadzonych stopniowo ocen, w szczególności na podstawie wiedzy i szczegółów, które mogą ujawnić się w trakcie realizacji projektu. Ponadto został on potraktowany jako okazja do przedstawienia dalszych propozycji poprawy bilansu środowiskowego przewidzianych działań”.

48

licznymi spostrzeżeniami o charakterze doraźnym i brakiem wniosków ostatecznych

„Z tych powodów raport IREALP również nie może być uznany za odpowiednią ocenę skutków spornych robót dla obszaru specjalnej ochrony IT 2040044”. „Z całości powyższych rozważań wynika, że zarówno studium z 2000 r. jak i raport z 2002 r. cechują się lukami brakiem całościowych, precyzyjnych i ostatecznych spostrzeżeń i wniosków, które mogłyby rozwiać z naukowego punktu widzenia wszelkie rozsądne wątpliwości w odniesieniu do skutków zamierzonych robót dla rzeczonego obszaru specjalnej ochrony. Spostrzeżenia i wnioski o takim charakterze były natomiast niezbędne, by właściwe władze mogły uzyskać pewność wymaganą dla podjęcia decyzji o pozwoleniu na te roboty”. (Sprawa C-304/05 Komisja przeciwko Włochom, pkt 46-73).

nie może być uznany za odpowiednią ocenę

brakiem całościowych, precyzyjnych i ostatecznych spostrzeżeń i wniosków, które mogłyby rozwiać z naukowego punktu widzenia wszelkie rozsądne wątpliwości w odniesieniu do skutków zamierzonych robót dla rzeczonego obszaru specjalnej ochrony

Trybunał podkreślił również wagę stosowania najlepszej wiedzy naukowej przy przeprowadzaniu odpowiedniej oceny, aby właściwe organy mogły z wystarczającą pewnością stwierdzić, że nie wystąpią negatywne skutki dla integralności danego obszaru. Uznał, że „dokonanie takiej oceny oznacza w związku z tym określenie, zgodnie z najlepszą wiedzą naukową w tej dziedzinie wszystkich aspektów planu lub przedsięwzięcia, mogących osobno lub w połączeniu z innymi planami i przedsięwzięciami oddziaływać na przedmiotowe założenia” (C-127/02, pkt 54).

najlepszej wiedzy naukowej

W sprawozdaniu z oceny należy w szczególności:

| — | opisać szczegółowo przedsięwzięcie lub plan, aby zrozumieć jego rozmiary, skalę i cele, |
| --- | --- |

—

opisać szczegółowo przedsięwzięcie lub plan, aby zrozumieć jego rozmiary, skalę i cele,

| — | opisać podstawowe warunki i założenia ochrony obszaru Natura 2000, |
| --- | --- |

—

opisać podstawowe warunki i założenia ochrony obszaru Natura 2000,

| — | opisać wszystkie możliwe skutki, które mogą wystąpić, |
| --- | --- |

—

opisać wszystkie możliwe skutki, które mogą wystąpić,

| — | przeanalizować interakcje między tymi cechami przedsięwzięcia i wymaganiami ekologicznymi gatunków i typów siedlisk, dla których został wyznaczony obszar w celu identyfikacji potencjalnych skutków przedsięwzięcia lub planu dla obszaru Natura 2000 oraz ich poziomu istotności, |
| --- | --- |

—

przeanalizować interakcje między tymi cechami przedsięwzięcia i wymaganiami ekologicznymi gatunków i typów siedlisk, dla których został wyznaczony obszar w celu identyfikacji potencjalnych skutków przedsięwzięcia lub planu dla obszaru Natura 2000 oraz ich poziomu istotności,

| — | wyjaśnić, w jaki sposób będzie się unikać takich skutków lub będzie się je łagodzić w największym możliwym zakresie, |
| --- | --- |

—

wyjaśnić, w jaki sposób będzie się unikać takich skutków lub będzie się je łagodzić w największym możliwym zakresie,

| — | określić ramy czasowe i mechanizmy, za pośrednictwem których każdy środek łagodzący będzie zapewniony, wdrożony i monitorowany, |
| --- | --- |

—

określić ramy czasowe i mechanizmy, za pośrednictwem których każdy środek łagodzący będzie zapewniony, wdrożony i monitorowany,

| — | zawrzeć wykaz wszystkich źródeł informacji. |
| --- | --- |

—

zawrzeć wykaz wszystkich źródeł informacji.

Projektodawca przedsięwzięcia jest odpowiedzialny za zlecenie odpowiedniej oceny i zaznajomienie się z nią oraz za zapewnienie jej odpowiedniej jakości. Organy są odpowiedzialne za zapewnienie uczciwej i pełnej oceny danych dostarczonych w odpowiedniej ocenie oraz za sprawdzenie, czy ustalenia w sprawie skutków i ich istotności są poprawne oraz czy nie wystąpią negatywne skutki dla integralności obszaru Natura 2000 w świetle celów ochrony tego obszaru.

Ocena skutków w kontekście celów ochrony danego obszaru

Ocena skutków w kontekście celów ochrony danego obszaru

Jak stwierdzono powyżej, ocena ta powinna dotyczyć możliwych skutków planu lub przedsięwzięcia dla danego obszaru w odniesieniu do celów ochrony danego terenu. Celem ochrony jest co najmniej zapobieganie pogarszaniu się stanu gatunków i siedlisk, dla których wyznaczono obszar.

W przypadku ustanowienia bardziej ambitnych celów ochrony na podstawie art. 6 ust. 1 należy przeprowadzić ocenę potencjalnych skutków planu lub przedsięwzięcia w odniesieniu do tych bardziej ambitnych założeń. Jeśli na przykład celem jest odbudowa populacji zimorodka do pewnego poziomu w ciągu ośmiu lat, należy ocenić, czy plan lub przedsięwzięcie uniemożliwi tę odbudowę, a nie jedynie, czy populacja zimorodka pozostanie na takim samym poziomie.

| Standardowy formularz danych sieci Natura 2000

  Wypełniono standardowe formularze danych dla każdego obszaru Natura 2000. Zawierają one informacje o powierzchni obszaru, reprezentatywności i stanie ochrony siedlisk na tym obszarze oraz ogólną ocenę wartości obszaru dla ich ochrony. Formularze dostarczają także informacje o obecnych gatunkach, np. ich populacji, statusie (populacja zamieszkująca, rozmnażająca się, zimująca, migrująca) i stanie oraz o wartości obszaru dla danych gatunków (49).

  Kondycja ochrony siedlisk i gatunków na obszarze Natura 2000

  Stanu ochrony gatunku lub siedliska nie można pomylić z kondycją ochrony tego gatunku lub siedliska. „Stan ochrony” odnosi się do stanu gatunku lub siedliska w jego naturalnym otoczeniu w UE i może być oceniany na wyższym szczeblu (np. krajowym, biogeograficznym lub unijnym). „Kondycja ochrony” odnosi się do stanu danego gatunku lub siedliska na danym obszarze. Jeśli kondycja jest zła, organy mogły zdecydować się na wyznaczenie bardziej ambitnych celów ochrony dla tego gatunku lub siedliska na tym obszarze, a nie tylko zapobiegać pogarszaniu się jej.
  Państwa członkowskie, zgodnie z art. 17 dyrektywy siedliskowej, co 6 lat składają sprawozdania dotyczące stanu ochrony siedlisk i gatunków na ich terytorium. Na podstawie tych krajowych sprawozdań Komisja sporządza zbiorcze sprawozdanie w sprawie ich stanu ochrony na szczeblu biogeograficznym i unijnym (50).

  Plany zagospodarowania obszaru Natura 2000

  Chociaż tworzenie planów gospodarowania nie jest obowiązkowe, dyrektywa siedliskowa zaleca ich opracowywanie, aby określić cele ochrony oraz środki konieczne, by osiągnąć te cele na danym obszarze zgodnie z wymaganiami ekologicznymi gatunków i siedlisk tam występujących. Plany gospodarowania są zatem niezastąpionym źródłem informacji o sieci Natura 2000 (51). |
| --- |

Standardowy formularz danych sieci Natura 2000

Standardowy formularz danych sieci Natura 2000

Wypełniono standardowe formularze danych dla każdego obszaru Natura 2000. Zawierają one informacje o powierzchni obszaru, reprezentatywności i stanie ochrony siedlisk na tym obszarze oraz ogólną ocenę wartości obszaru dla ich ochrony. Formularze dostarczają także informacje o obecnych gatunkach, np. ich populacji, statusie (populacja zamieszkująca, rozmnażająca się, zimująca, migrująca) i stanie oraz o wartości obszaru dla danych gatunków (49).

49

Kondycja ochrony siedlisk i gatunków na obszarze Natura 2000

Kondycja ochrony siedlisk i gatunków na obszarze Natura 2000

Stanu ochrony gatunku lub siedliska nie można pomylić z kondycją ochrony tego gatunku lub siedliska. „Stan ochrony” odnosi się do stanu gatunku lub siedliska w jego naturalnym otoczeniu w UE i może być oceniany na wyższym szczeblu (np. krajowym, biogeograficznym lub unijnym). „Kondycja ochrony” odnosi się do stanu danego gatunku lub siedliska na danym obszarze. Jeśli kondycja jest zła, organy mogły zdecydować się na wyznaczenie bardziej ambitnych celów ochrony dla tego gatunku lub siedliska na tym obszarze, a nie tylko zapobiegać pogarszaniu się jej.

Państwa członkowskie, zgodnie z art. 17 dyrektywy siedliskowej, co 6 lat składają sprawozdania dotyczące stanu ochrony siedlisk i gatunków na ich terytorium. Na podstawie tych krajowych sprawozdań Komisja sporządza zbiorcze sprawozdanie w sprawie ich stanu ochrony na szczeblu biogeograficznym i unijnym (50).

50

Plany zagospodarowania obszaru Natura 2000

Plany zagospodarowania obszaru Natura 2000

Chociaż tworzenie planów gospodarowania nie jest obowiązkowe, dyrektywa siedliskowa zaleca ich opracowywanie, aby określić cele ochrony oraz środki konieczne, by osiągnąć te cele na danym obszarze zgodnie z wymaganiami ekologicznymi gatunków i siedlisk tam występujących. Plany gospodarowania są zatem niezastąpionym źródłem informacji o sieci Natura 2000 (51).

51

Gromadzenie niezbędnych informacji na potrzeby odpowiedniej oceny

Gromadzenie niezbędnych informacji na potrzeby odpowiedniej oceny

Ważnym pierwszym krokiem w odpowiedniej ocenie jest zebranie wszystkich niezbędnych informacji zarówno na temat przedsięwzięcia, jak i obszaru Natura 2000. Proces ten jest zazwyczaj cykliczny. Jeżeli początkowe badanie i analiza wykażą istnienie istotnych luk w posiadanej wiedzy, konieczne będzie uzupełnienie istniejących danych poprzez przeprowadzenie początkowych badań ekologicznych oraz terenowych. Jak stwierdzono powyżej, istotne jest oparcie odpowiedniej oceny na najbardziej rzetelnej wiedzy naukowej w tym zakresie, aby wnioski z tej oceny mogły rozwiać z pozycji naukowej wszystkie uzasadnione wątpliwości w odniesieniu do skutków zamierzonych robót dla rzeczonego obszaru.

istotne jest oparcie odpowiedniej oceny na najbardziej rzetelnej wiedzy naukowej w tym zakresie, aby wnioski z tej oceny mogły rozwiać z pozycji naukowej wszystkie uzasadnione wątpliwości w odniesieniu do skutków zamierzonych robót dla rzeczonego obszaru

Szczegółowe badania i prace terenowe powinny koncentrować się na gatunkach i siedliskach, dla których wyznaczono obszar i które są wrażliwe na proponowane działania. Ich wrażliwość powinna być analizowana z uwzględnieniem możliwych interakcji pomiędzy działaniami prowadzonymi w ramach przedsięwzięcia (rodzaj, zakres, metody, itd.) a odnośnymi siedliskami i gatunkami (lokalizacja, wymagania ekologiczne, kluczowe obszary, zachowanie itd.).

Wszelkie badania w terenie muszą być prowadzone w sposób solidny i długotrwały, aby uwzględnić, że warunki ekologiczne mogą się znacząco różnić w zależności od pory roku, jak również między poszczególnymi latami. Przykładowo kilkudniowe badanie terenowe gatunków przeprowadzone zimą nie uwzględni wykorzystania przez nie siedlisk w innych, ważniejszych, porach roku (np. w sezonie wędrówek lub w sezonie lęgowym).

Wszelkie badania w terenie muszą być prowadzone w sposób solidny i długotrwały

Konsultacje z organami ochrony przyrody, specjalistami z dziedziny nauki, naukowcami i organizacjami ds. ochrony na wczesnych etapach procesu pomogą również w stworzeniu kompletnego obrazu obszaru, występujących na nim gatunków/siedlisk oraz możliwych skutków, które należy poddać analizie. Wspomniane różne organy mogą również służyć radą w sprawie dostępnych najnowszych informacji naukowych dotyczących danego obszaru oraz gatunków i siedlisk chronionych w UE na danym obszarze, a także w sprawie wszelkich dodatkowych badań początkowych i terenowych, które mogą okazać się konieczne w celu przeprowadzenia oceny prawdopodobnych skutków przedsięwzięcia.

Identyfikacja negatywnych skutków

Identyfikacja negatywnych skutków

Po zgromadzeniu wszystkich niezbędnych danych bazowych można ocenić konsekwencje planu lub przedsięwzięcia na obszar Natura 2000. W zidentyfikowaniu rodzajów oddziaływania, na które trzeba zwrócić uwagę, powinien pomóc opis potencjalnych negatywnych skutków przedsięwzięć związanych z elektrowniami wodnymi, jak opisano w rozdziale 3. Oczywiste jest, że skutki każdego przedsięwzięcia będą odmienne i muszą zostać ocenione w sposób indywidualny. Jest to zgodne z wyrokiem w sprawie C-127/02 (patrz powyżej): „podczas dokonywania oceny możliwych skutków planów lub przedsięwzięć, ich istotny charakter powinien być określany w szczególności w świetle charakterystyki i specyficznych uwarunkowań środowiskowych terenu, którego dotyczy plan lub przedsięwzięcie”.

skutki każdego przedsięwzięcia będą odmienne i muszą zostać ocenione w sposób indywidualny

Pierwszy krok polega na pełnym przeanalizowaniu, które chronione gatunki lub siedliska UE, dla których wyznaczono teren w obrębie danego obszaru, mogą być potencjalnie narażone na oddziaływanie i powinny być poddane dalszej dogłębnej ocenie. Jest to ważne, ponieważ każdy gatunek i typ siedliska ma swój ekologiczny cykl życia i wymogi ochrony. Skutki dla każdego z gatunków i typów siedlisk będą się także różnić w zależności od obszaru, stanu ochrony i uwarunkowań ekologicznych danego obszaru. W odniesieniu do każdego zidentyfikowanego oddziaływania należy w ocenie przeanalizować również skalę, rodzaj, zasięg, czas trwania, natężenie i moment występowania oddziaływania.

Odpowiednia ocena wiąże się również ze zbadaniem wszystkich aspektów planu lub przedsięwzięcia, które mogą mieć skutki dla danego obszaru. Aspekty powinny zostać przebadane po kolei (np. nie tylko tama, która ma zostać zbudowana, ale także nowe drogi dojazdowe lub cała pozostała infrastruktura planowana na potrzeby tamy). Potencjalne skutki powinny być także rozpatrywane dla każdego z gatunków lub typów siedlisk, dla których wyznaczono obszar (często zwanych „elementami docelowymi” lub „elementami”). Skutki dla różnych aspektów należy przeanalizować łączne i we wzajemnym odniesieniu, tak aby określić występujące pomiędzy nimi interakcje.

zbadaniem wszystkich aspektów planu lub przedsięwzięcia

KONSULTACJEZ WŁAŚCIWYMI ORGANAMII ZAINTERESOWANYMI STRONAMI

USTALENIE, CZY WYSTĘPUJĄ EFEKTY RESZTKOWEW ODNIESIENIU DO INTEGRALNOŚCI OBSZARU

IDENTYFIKACJA/OCENA ŚRODKÓW ZAPOBIEGAWCZYCHI ŁAGODZĄCYCH

celem usunięcia lub zmniejszenia skutków do nieznacznegopoziomu

ZEBRANIE ISTNIEJĄCYCH INFORMACJII PRZEPROWADZENIE DODATKOWYCH BADAŃ ORAZ BADAŃW TERENIE ZGODNIEZ WYMOGAMI

OKREŚLENIE OBSZARU BADAŃ

OPRACOWANIE PROGRAMU MONITOROWANIA

ZEBRANIE INFORMACJIO INNYCH PLANACHI PRZEDSIĘWZIĘCIACH

w celu umożliwienia oceny skumulowanych skutków

OCENA SKUTKÓW I ICHISTOTNOŚCI

dla docelowych typów siedlisk, siedlisk gatunków oraz gatunków, jak również dla struktury i funkcji ekologicznej obszaru

OKREŚLENIE WŁAŚCIWOŚCI EKOLOGICZNYCH, KTÓRE NALEŻY UWZGLĘDNIĆ W OCENIE

Analiza potencjalnych skutków działańw ramach przedsięwzięcia dla obecnych gatunków i siedlisk

OKREŚLENIE CELÓW OCHRONYOBSZARU(-ÓW)NATURA 2000

Kroki, które należy poczynić w ramach odpowiedniej oceny (dostosowane przez Komisję Europejską, 2014 r.).

Choć nacisk należy położyć na ważne dla UE gatunki i siedliska, ze względu na które dany obszar został wyznaczony, trzeba pamiętać o złożonych interakcjach pomiędzy tymi zasadniczymi elementami a innymi gatunkami i siedliskami oraz środowiskiem fizycznym. Dlatego ważne jest zbadanie wszystkich niezbędnych elementów struktury, funkcjonowania i dynamiki ekosystemu. Każda, nawet niewielka zmiana w tych elementach może również negatywnie oddziaływać na występujące na danym obszarze typy siedlisk i gatunki.

Należy możliwie najdokładniej przewidzieć skutki oraz jasno wskazać i odnotować w odpowiedniej ocenie podstawę prognozy (zatem powinno się podać również jasne wyjaśnienie stopnia pewności prognozy skutków, jako że jest to kluczowe – w ocena musi być możliwość wykazania, że nie ma uzasadnionych wątpliwości co do skutków). Podobnie jak w przypadku wszystkich ocen skutków, odpowiednią ocenę należy skonstruować w taki sposób, aby zapewnić możliwie najbardziej obiektywną prognozę oddziaływania, przy użyciu wymiernych kryteriów. Ułatwi to również wykonanie zadania polegającego na zaprojektowaniu środków łagodzących, które są pomocne w eliminowaniu prognozowanego oddziaływania lub minimalizują je do nieistotnego poziomu.

Należy możliwie najdokładniej przewidzieć skutki oraz jasno wskazać i odnotować w odpowiedniej ocenie podstawę prognozy

Podczas oceny potencjalnych skutków ważne jest, aby mieć na uwadze, że skutki te mogą wystąpić na każdym etapie inwestycji hydroenergetycznej, zarówno na początku budowy, na etapie działania i zarządzania, jak również na etapie modernizacji lub likwidacji. Zatem skutki mogą być tymczasowe lub stałe, mogą występować na obszarze farmy wiatrowej lub poza nim, mogą mieć charakter skumulowany i mogą występować na różnych etapach cyklu eksploatacyjnego przedsięwzięcia.

| Powszechnie stosowane metody prognozowania skutków:

  W odpowiedniej ocenie należy zastosować techniki najlepszej praktyki i metody szacowania zakresu skutków.






  — | Można dokonać bezpośrednich pomiarów, na przykład powierzchni siedlisk utraconych lub narażonych na oddziaływanie, proporcjonalnych strat w populacji gatunków, w siedliskach i zbiorowiskach. |
| --- | --- |

Powszechnie stosowane metody prognozowania skutków:

Powszechnie stosowane metody prognozowania skutków:

W odpowiedniej ocenie należy zastosować techniki najlepszej praktyki i metody szacowania zakresu skutków.

—

Można dokonać bezpośrednich pomiarów, na przykład powierzchni siedlisk utraconych lub narażonych na oddziaływanie, proporcjonalnych strat w populacji gatunków, w siedliskach i zbiorowiskach.

bezpośrednich pomiarów

| — | Schematy blokowe, diagramy sieciowe i systemowe umożliwiają określenie łańcuchów skutków wynikających ze skutków bezpośrednich; skutki pośrednie uznaje się za drugorzędne, trzeciorzędne itp. w zależności od ich źródła. Diagramy systemowe są bardziej elastyczne niż siatki w prezentowaniu wzajemnych zależności. |
| --- | --- |

—

Schematy blokowe, diagramy sieciowe i systemowe umożliwiają określenie łańcuchów skutków wynikających ze skutków bezpośrednich; skutki pośrednie uznaje się za drugorzędne, trzeciorzędne itp. w zależności od ich źródła. Diagramy systemowe są bardziej elastyczne niż siatki w prezentowaniu wzajemnych zależności.

Schematy blokowe, diagramy sieciowe i systemowe

| — | Ilościowe modele prognozowania mogą zapewnić prognozy wyprowadzone matematycznie w oparciu o dane i założenia dotyczące siły i kierunku skutków. Modele umożliwiają ekstrapolację prognoz zgodnych z historycznymi i obecnymi danymi (analiza tendencji, scenariusze, analogie na podstawie informacji z innych istotnych miejsc) oraz prognozami intuicyjnymi. Podejścia normatywne do modelowania działają wstecz od pożądanego rezultatu w celu oceny, czy proponowane przedsięwzięcie doprowadzi do osiągnięcia określonego celu. Modelowanie predyktywne często odgrywa ważną rolę, ponieważ główne skutki często wynikają ze zmian w strukturach hydromorfologicznych, które prowadzą do zmian reżimu sedymentacji mających poważne konsekwencje dla podwodnej bioty. |
| --- | --- |

—

Ilościowe modele prognozowania mogą zapewnić prognozy wyprowadzone matematycznie w oparciu o dane i założenia dotyczące siły i kierunku skutków. Modele umożliwiają ekstrapolację prognoz zgodnych z historycznymi i obecnymi danymi (analiza tendencji, scenariusze, analogie na podstawie informacji z innych istotnych miejsc) oraz prognozami intuicyjnymi. Podejścia normatywne do modelowania działają wstecz od pożądanego rezultatu w celu oceny, czy proponowane przedsięwzięcie doprowadzi do osiągnięcia określonego celu. Modelowanie predyktywne często odgrywa ważną rolę, ponieważ główne skutki często wynikają ze zmian w strukturach hydromorfologicznych, które prowadzą do zmian reżimu sedymentacji mających poważne konsekwencje dla podwodnej bioty.

Ilościowe modele prognozowania

| — | Badania na poziomie populacji są potencjalnie korzystne w określaniu skutków na poziomie populacji np. dla gatunków ptaków, nietoperzy lub ssaków morskich. |
| --- | --- |

—

Badania na poziomie populacji są potencjalnie korzystne w określaniu skutków na poziomie populacji np. dla gatunków ptaków, nietoperzy lub ssaków morskich.

Badania na poziomie populacji

| — | Systemy informacji geograficznej (GIS) stosowane są do tworzenia modeli stosunków przestrzennych, takich jak nakładanie warstw z warunkami brzegowymi, lub map podatnych na oddziaływanie obszarów i miejsc utraty siedlisk. GIS stanowią połączenie skomputeryzowanej kartografii, magazynu danych z map i systemu zarządzania bazami danych obejmujących takie atrybuty jak zagospodarowanie lub nachylenie terenu. GIS umożliwiają szybkie wyświetlanie, łączenie i analizowanie przechowywanych zmiennych. |
| --- | --- |

—

Systemy informacji geograficznej (GIS) stosowane są do tworzenia modeli stosunków przestrzennych, takich jak nakładanie warstw z warunkami brzegowymi, lub map podatnych na oddziaływanie obszarów i miejsc utraty siedlisk. GIS stanowią połączenie skomputeryzowanej kartografii, magazynu danych z map i systemu zarządzania bazami danych obejmujących takie atrybuty jak zagospodarowanie lub nachylenie terenu. GIS umożliwiają szybkie wyświetlanie, łączenie i analizowanie przechowywanych zmiennych.

Systemy informacji geograficznej

| — | Informacje z poprzednich podobnych przedsięwzięć związanych z energią wodną mogą być użyteczne, zwłaszcza jeżeli dokonano prognoz ilościowych, które monitorowano w praktyce. |
| --- | --- |

—

Informacje z poprzednich podobnych przedsięwzięć związanych z energią wodną mogą być użyteczne, zwłaszcza jeżeli dokonano prognoz ilościowych, które monitorowano w praktyce.

Informacje z poprzednich podobnych przedsięwzięć związanych z energią wodną

| — | Opinie i orzeczenia ekspertów można uzyskać na podstawie poprzednich doświadczeń i konsultacji dotyczących podobnych przedsięwzięć oraz od lokalnych ekspertów, którzy mają doświadczenie na danym obszarze i wiedzę na jego temat. |
| --- | --- |

—

Opinie i orzeczenia ekspertów można uzyskać na podstawie poprzednich doświadczeń i konsultacji dotyczących podobnych przedsięwzięć oraz od lokalnych ekspertów, którzy mają doświadczenie na danym obszarze i wiedzę na jego temat.

Opinie i orzeczenia ekspertów

| — | Opis i korelacja: czynniki fizyczne (np. reżim wodny, prąd, podłoże) mogą bezpośrednio wiązać się z rozmieszczeniem i liczebnością gatunków. Jeżeli można przewidzieć warunki fizyczne panujące w przyszłości, to na tej podstawie możliwe jest przewidzenie dalszego rozwoju siedlisk i populacji lub reakcji gatunków i siedlisk. |
| --- | --- |

—

Opis i korelacja: czynniki fizyczne (np. reżim wodny, prąd, podłoże) mogą bezpośrednio wiązać się z rozmieszczeniem i liczebnością gatunków. Jeżeli można przewidzieć warunki fizyczne panujące w przyszłości, to na tej podstawie możliwe jest przewidzenie dalszego rozwoju siedlisk i populacji lub reakcji gatunków i siedlisk.

Opis i korelacja:

| — | Analiza pojemności siedliskowej wiąże się z określeniem progu warunków skrajnych, poniżej którego możliwe jest utrzymanie populacji i funkcji ekosystemu. Wymaga to określenia potencjalnie ograniczających czynników oraz opracowania równań matematycznych opisujących potencjał zasobu lub systemu w stosunku do progu wyznaczonego przez poszczególne czynniki ograniczające. |
| --- | --- |

—

Analiza pojemności siedliskowej wiąże się z określeniem progu warunków skrajnych, poniżej którego możliwe jest utrzymanie populacji i funkcji ekosystemu. Wymaga to określenia potencjalnie ograniczających czynników oraz opracowania równań matematycznych opisujących potencjał zasobu lub systemu w stosunku do progu wyznaczonego przez poszczególne czynniki ograniczające.

Analiza pojemności siedliskowej

Wytyczne metodyczne dotyczące przepisów artykułu 6 ust. 3 i 4 dyrektywy siedliskowej.

Wytyczne metodyczne dotyczące przepisów artykułu 6 ust. 3 i 4 dyrektywy siedliskowej.

Ocena potencjalnego kumulatywnego oddziaływania

Ocena potencjalnego kumulatywnego oddziaływania

Kumulatywne oddziaływanie stanowi kluczową część oceny. Nie jest to tylko wymóg prawny; może ono mieć również istotne znaczenia dla planu lub przedsięwzięcia oraz dla innych, kolejnych planów lub przedsięwzięć przedkładanych w odniesieniu do tego samego obszaru. Jest to szczególnie istotne dla energii wodnej, gdyż w jej przypadku kumulatywne oddziaływanie nawet małych elektrowni może być niedopuszczalnie wysokie.

Kumulatywne oddziaływanie stanowi kluczową część oceny.

Szereg umiarkowanych skutków, z których każdy jest mało znaczący, rozpatrywany łącznie może mieć istotny wpływ. Do tej kwestii odnosi się art. 6 ust. 3 przez uwzględnienie połączenia skutków z innych planów lub przedsięwzięć. W artykule tym nie określono szczegółowo jakie inne plany i przedsięwzięcia wchodzą w zakres tego przepisu, ale jest jasne, że powinno się uwzględniać plany lub przedsięwzięcia, które zostały zakończone (np. już istniejącą infrastrukturę) i zatwierdzone. Użyteczne dla tego celu mogą być informacje dostępne w planach gospodarowania wodami w dorzeczu na podstawie ramowej dyrektywy wodnej, jak również wszelkie plany gospodarowania opracowane dla odpowiednich obszarów Natura 2000.

Zrozumiałe jest, że państwo członkowskie, rozważając proponowany plan lub przedsięwzięcie, nie czyni założeń co do innych podobnych przyszłych planów lub przedsięwzięć, które mogą zostać zaproponowane w przyszłości. Przeciwnie – jeżeli w danym obszarze zatwierdzono już jakieś przedsięwzięcie lub większą ich liczbę, może to w efekcie obniżyć wartości progowe dla środowiska dla przyszłych planów lub przedsięwzięć w tym obszarze.

Jeśli na przykład zostaną złożone, jeden po drugim, projekty kilku elektrowni wodnych na obszarach Natura 2000 lub wokół nich, z oceny pierwszego przedsięwzięcia może wynikać, że nie wpłynie ono niekorzystnie na dany obszar, podczas gdy drugie i trzecie przedsięwzięcie mogą nie zostać zatwierdzone ze względu na to, że ich skutki, w połączeniu ze skutkami poprzedniego przedsięwzięcia będą wystarczające, aby niekorzystnie wpłynąć na integralność obszaru.

W tym kontekście ważne jest, aby przyjrzeć się projektom dotyczącym energii wodnej w sposób strategiczny i uwzględniając ich wzajemny wpływ na dosyć dużym obszarze geograficznym, a nie rozpatrywać je tylko jako pojedyncze, izolowane przedsięwzięcia. W ocenie kumulatywnego oddziaływania należy przyjrzeć się wszystkim elektrowniom wodnym i innym inwestycjom w zlewni, niezależnie od tego, czy są usytuowane na obszarze Natura 2000, czy poza nim.

Zadanie polegające na identyfikacji kumulatywnego oddziaływania należałoby w idealnym przypadku wykonać w ścisłym porozumieniu z odpowiednimi organami, które będą miały dostęp do innych planów i przedsięwzięć, które trzeba wziąć pod uwagę. Powinno się również sprawdzić informacje zawarte w planach gospodarowania wodami w dorzeczu określonych w ramowej dyrektywy wodnej, ponieważ stanowią kompilację informacji o wszystkich niekorzystnych oddziaływaniach i skutkach dla środowiska wodnego całego obszaru zlewni.

Potencjalne kumulatywne oddziaływanie należy oceniać, wykorzystując rzetelne dane wyjściowe i nie opierając się wyłącznie na kryteriach jakościowych. Powinno ono również stanowić integralną część ogólnej oceny i nie należy traktować go jedynie jako „refleksji” dokonanej na końcu procesu oceny.

Ustalanie istotności oddziaływania

Ustalanie istotności oddziaływania

Po określeniu oddziaływania (zob. również sekcja 4.7) należy oszacować jego istotność (52) dla gatunków i siedlisk na danym obszarze w kontekście celów ochrony tego obszaru.

52

Przy ocenianiu istotności można wziąć pod uwagę następujące parametry:

| — | Parametry ilościowe elementu docelowego (np. gatunku lub typu siedliska, dla którego wyznaczono obszar): np. rozmiar utraty siedliska w odniesieniu do danego gatunku lub typu siedliska. W niektórych przypadkach utrata nawet pojedynczych jednostek lub małego odsetka obszarów występowania w obrębie danego obszaru Natura 2000 (np. w odniesieniu do typów siedlisk i gatunków o znaczeniu priorytetowym) powinna być traktowana jak znaczące oddziaływanie. W innych sytuacjach próg istotności może być wyższy. Także ta kwestia zależy od gatunków i typów siedlisk, ich stanu ochrony na danym obszarze, jak również ich perspektyw na przyszłość. |
| --- | --- |

—

Parametry ilościowe elementu docelowego (np. gatunku lub typu siedliska, dla którego wyznaczono obszar): np. rozmiar utraty siedliska w odniesieniu do danego gatunku lub typu siedliska. W niektórych przypadkach utrata nawet pojedynczych jednostek lub małego odsetka obszarów występowania w obrębie danego obszaru Natura 2000 (np. w odniesieniu do typów siedlisk i gatunków o znaczeniu priorytetowym) powinna być traktowana jak znaczące oddziaływanie. W innych sytuacjach próg istotności może być wyższy. Także ta kwestia zależy od gatunków i typów siedlisk, ich stanu ochrony na danym obszarze, jak również ich perspektyw na przyszłość.

| — | Parametry jakościowe elementu docelowego: niezależnie od parametrów ilościowych, istotność skutków powinna uwzględniać jakość występowania elementu docelowego. Może to być na przykład:






  — | jedyny obszar w konkretnym regionie lub kraju, na którym występuje element docelowy (tj. element docelowy może występować licznie na danym obszarze, ale jest to jedyne miejsce, gdzie występuje i jest chroniony), |
| --- | --- | --- |

—

Parametry jakościowe elementu docelowego: niezależnie od parametrów ilościowych, istotność skutków powinna uwzględniać jakość występowania elementu docelowego. Może to być na przykład:

—

jedyny obszar w konkretnym regionie lub kraju, na którym występuje element docelowy (tj. element docelowy może występować licznie na danym obszarze, ale jest to jedyne miejsce, gdzie występuje i jest chroniony),

| — | obszar ważny pod względem występowania pewnych gatunków (np. główny obszar, na którym dany gatunek występuje, większe obszary reprezentatywnych drzewostanów itp.), |
| --- | --- |

—

obszar ważny pod względem występowania pewnych gatunków (np. główny obszar, na którym dany gatunek występuje, większe obszary reprezentatywnych drzewostanów itp.),

| — | obszar, gdzie dany gatunek jest na granicy swojego istniejącego obszaru występowania (mając na uwadze potencjalny wpływ zmiany klimatu w przyszłości). |
| --- | --- |

—

obszar, gdzie dany gatunek jest na granicy swojego istniejącego obszaru występowania (mając na uwadze potencjalny wpływ zmiany klimatu w przyszłości).

| — | Znaczenie obszaru dla biologii gatunku, np. jako obszaru lęgowego (miejsca gniazdowania, obszary tarła itd.); siedlisko będące żerowiskiem; miejsce schronienia; szlak migracji lub miejsce postoju. |
| --- | --- |

—

Znaczenie obszaru dla biologii gatunku, np. jako obszaru lęgowego (miejsca gniazdowania, obszary tarła itd.); siedlisko będące żerowiskiem; miejsce schronienia; szlak migracji lub miejsce postoju.

| — | Funkcje i struktury ekologiczne musiały utrzymać elementy docelowe i, co za tym idzie, integralności obszaru. |
| --- | --- |

—

Funkcje i struktury ekologiczne musiały utrzymać elementy docelowe i, co za tym idzie, integralności obszaru.

W przypadku wątpliwości lub różnic opinii co do istotności oddziaływania najlepiej jest osiągnąć szersze porozumienie wśród odpowiednich ekspertów, np. specjalistów regionalnych lub krajowych w zakresie danego zasadniczego elementu objętego oddziaływaniem, tak aby w oparciu o to porozumienie można było osiągnąć konsensus.

Ustalanie istnienia oddziaływania na integralność obszaru

Ustalanie istnienia oddziaływania na integralność obszaru

Po sporządzeniu jak najdokładniejszej prognozy oddziaływań przedsięwzięcia, ocenie ich istotności i zbadaniu wszystkich możliwych środków łagodzących trzeba w ramach odpowiedniej oceny wyciągnąć wniosek co do tego, czy oddziaływania te będą miały niekorzystny skutek dla spójności danego obszaru Natura 2000.

Termin „spójność” wyraźnie odnosi się do integralności ekologicznej. „Integralność obszaru” można zdefiniować jako sumę struktury, funkcji i procesów ekologicznych obszaru na całej jego powierzchni lub spójną sumę siedlisk, zespołów siedlisk lub populacji gatunków, ze względu na które dany obszar został wyznaczony. Dany obszar można zatem opisać jako posiadający wysoki stopień integralności, jeśli osiąga właściwy sobie potencjał zgodny z założeniami ochrony obszaru, zachowuje zdolność regeneracji i odnawiania się w dynamicznych warunkach, a także wymaga minimalnego wsparcia z zewnątrz pod względem zarządzania.

integralności ekologicznej

Jeżeli plan lub przedsięwzięcie niekorzystnie wpływa na estetyczną jakość wyglądu obszaru lub powoduje znaczące oddziaływanie na typy siedlisk lub gatunki inne niż te, ze względu na które dany obszar wyznaczono jako część sieci Natura 2000, to dla celów art. 6 ust. 3 nie stanowi to niekorzystnego wpływu. Z drugiej strony, jeżeli istnieje znaczące oddziaływanie na jeden z gatunków lub typów siedlisk, z uwagi na które wyznaczono dany obszar, to istnieje również znaczące niekorzystne oddziaływanie na integralność tego obszaru.

jeżeli istnieje znaczące oddziaływanie na jeden z gatunków lub typów siedlisk, z uwagi na które wyznaczono dany obszar, to istnieje również znaczące niekorzystne oddziaływanie na integralność tego obszaru

Wyrażenie „integralność obszaru” świadczy o tym, że nacisk kładzie się na konkretny obszar. W związku z tym szkoda dla obszaru lub jego części nie może być uzasadniona stwierdzeniem, że stan ochrony typów siedlisk i gatunków występujących na danym obszarze pozostanie korzystny ogólnie w skali europejskiego terytorium danego państwa członkowskiego.

W praktyce w ocenie integralności obszaru należy skoncentrować się w szczególności na określeniu, czy dane przedsięwzięcie uniemożliwia osiągnięcie celów ochrony na danym obszarze i czy:

| — | powoduje zmiany istotnych funkcji ekologicznych niezbędnych do zachowania elementów docelowych (tj. gatunków lub typów siedlisk, dla których wyznaczono obszar), |
| --- | --- |

—

powoduje zmiany istotnych funkcji ekologicznych niezbędnych do zachowania elementów docelowych (tj. gatunków lub typów siedlisk, dla których wyznaczono obszar),

| — | w istotny sposób zmniejsza powierzchnię występowania typów siedlisk (nawet tych niższej jakości) lub populacji gatunków, które stanowią elementy docelowe na danym obszarze, |
| --- | --- |

—

w istotny sposób zmniejsza powierzchnię występowania typów siedlisk (nawet tych niższej jakości) lub populacji gatunków, które stanowią elementy docelowe na danym obszarze,

| — | zmniejsza różnorodność obszaru, |
| --- | --- |

—

zmniejsza różnorodność obszaru,

| — | prowadzi do fragmentacji danego obszaru, |
| --- | --- |

—

prowadzi do fragmentacji danego obszaru,

| — | prowadzi do utraty lub ograniczenia głównych cech danego obszaru (np. zadrzewienia, regularnych, corocznych powodzi), od których zależy stan elementów zasadniczych, |
| --- | --- |

—

prowadzi do utraty lub ograniczenia głównych cech danego obszaru (np. zadrzewienia, regularnych, corocznych powodzi), od których zależy stan elementów zasadniczych,

| — | powoduje upadkowość wśród gatunków docelowych. |
| --- | --- |

—

powoduje upadkowość wśród gatunków docelowych.

Wprowadzanie środków w celu zniwelowania niekorzystnego oddziaływania

Wprowadzanie środków w celu zniwelowania niekorzystnego oddziaływania

Jeśli w ocenie planu lub inwestycji hydroenergetycznej wymaganej na podstawie art. 6 dyrektywy siedliskowej zidentyfikowano wiele niekorzystnych skutków dla obszaru Natura 2000, plan lub przedsięwzięcie nie muszą zostać automatycznie odrzucone. W zależności od dotkliwości potencjalnych skutków może być możliwe wprowadzenie (dalszych) środków łagodzących, które te skutki wyeliminują lub co najmniej uczynią je nieistotnymi, jeśli takie środki ochronne jeszcze nie weszły w zakres przedsięwzięcia.

| Podejście do łagodzenia | Preferencje |
| --- | --- |
| Unikanie wpływu u źródła | najwyższe | |
| Zmniejszanie wpływu u źródła | |
| Ograniczenie wpływu na obszarze | |
| Ograniczenie wpływu na odbiornik | najniższe |

Podejście do łagodzenia

Preferencje

Unikanie wpływu u źródła

najwyższe

Image

Zmniejszanie wpływu u źródła

Ograniczenie wpływu na obszarze

Ograniczenie wpływu na odbiornik

najniższe

Określenie środków łagodzących, podobnie jak sama ocena skutków, musi opierać się na rzetelnej wiedzy dotyczącej przedmiotowych gatunków/siedlisk oraz na dialogu między projektodawcą, właściwym organem i ekspertami ds. ochrony.

Środki łagodzące mogą obejmować zmiany w rozmiarze, lokalizacji, projekcie i technologii stosowanej w planie lub przedsięwzięciu związanym z energią wodną (np. zapobieganie barierom migracyjnym lub zranieniom ryb, spowodowanym przez turbiny). Mogą one także przybierać formę tymczasowych rozwiązań przystosowawczych na etapie budowy lub eksploatacji farmy wiatrowej (np. unikanie zanieczyszczenia wody jeśli w dole rzeki znajdują się wrażliwe populacje lub części populacji docelowych gatunków). Więcej informacji o potencjalnych środkach łagodzących dla energii wodnej – zob. rozdział 3.

Ważne jest, aby w odniesieniu do każdego zaproponowanego środka łagodzącego:

| — | wyjaśnić w jaki sposób środki zapobiegną znanym niekorzystnym skutkom dla obszaru lub uczynią je nieistotnymi, |
| --- | --- |

—

wyjaśnić w jaki sposób środki zapobiegną znanym niekorzystnym skutkom dla obszaru lub uczynią je nieistotnymi,

| — | zapewnić informacje o tym, w jaki sposób i przez kogo zostaną wdrożone i zabezpieczone, |
| --- | --- |

—

zapewnić informacje o tym, w jaki sposób i przez kogo zostaną wdrożone i zabezpieczone,

| — | przedstawić dowody na poziom ufności w ich możliwe powodzenie, |
| --- | --- |

—

przedstawić dowody na poziom ufności w ich możliwe powodzenie,

| — | zapewnić ramy czasowe dla wdrożenia przedsięwzięcia lub planu, |
| --- | --- |

—

zapewnić ramy czasowe dla wdrożenia przedsięwzięcia lub planu,

| — | wykazać, w jaki sposób środki będą monitorowane oraz jak zostaną wprowadzone dodatkowe środki, jeśli łagodzenie okaże się niewystarczające. |
| --- | --- |

—

wykazać, w jaki sposób środki będą monitorowane oraz jak zostaną wprowadzone dodatkowe środki, jeśli łagodzenie okaże się niewystarczające.

Po zidentyfikowaniu i szczegółowym opracowaniu odpowiednich środków łagodzących, plan lub przedsięwzięcie mogą zostać zatwierdzone na podstawie procedury oceny (art. 6 dyrektywy siedliskowej), pod warunkiem że środki łagodzące: 1) zapewnią, aby skutki nie były istotne w kontekście celów ochrony obszaru oraz 2) zostaną wdrożone jako nieodłączny element przedsięwzięcia.

Jeśli jednak wciąż występują efekty resztkowe dla obszaru, nawet po wprowadzeniu środków łagodzących, należy sprawdzić alternatywne rozwiązania (np. inne położenie przedsięwzięcia, inny rozmiar lub projekt inwestycji lub alternatywne procesy). Jeśli takie efekty nie występują, plan lub przedsięwzięcie mogą wciąż zostać w wyjątkowych okolicznościach zatwierdzone, zakładając że zostaną spełnione warunki określone w art. 6 ust. 4 i zostaną zatwierdzone odpowiednie środki, które zrekompensują pozostałe, istotne, niekorzystne skutki, tak aby sieć Natura 2000 nie była zagrożona.

5.3.3.   Wnioski z odpowiedniej oceny

Wnioski z odpowiedniej oceny

Zatwierdzenie planu lub przedsięwzięcia należy do właściwych organów krajowych w świetle wniosków z odpowiedniej oceny. Zatwierdzić plan lub przedsięwzięcie można dopiero po upewnieniu się, że nie wpłynie on niekorzystnie na integralność danego obszaru. Jeśli wnioski są pozytywne, tj. nie pozostają żadne uzasadnione wątpliwości naukowe co do braku skutków dla danego obszaru, właściwe organy mogą zatwierdzić ten plan lub przedsięwzięcie.

Obowiązek ten polega zatem na udowodnieniu braku oddziaływania, a nie jego obecności, co odzwierciedla zasadę ostrożności (sprawa C-157/96). Znajduje to potwierdzenie w kilku orzeczeniach Trybunału Sprawiedliwości. W sprawie Morza Wattowego (C-127/02) Trybunał potwierdził, że „pozwolenie na [...] plan lub przedsięwzięcie może zostać udzielone pod warunkiem, że właściwe władze krajowe uzyskają pewność, że plan lub przedsięwzięcie nie będzie miało negatywnych skutków na teren. [...] [J]eżeli brak jest pewności co do nie wystąpienia negatywnych skutków na przedmiotowy teren, związanych z ocenianym planem lub przedsięwzięciem, właściwe organy państwowe powinny odmówić udzielenia pozwolenia na ten plan lub przedsięwzięcie”. Innymi słowy, muszą one najpierw upewnić się ponad wszelką naukowo potwierdzoną wątpliwość, że plan lub przedsięwzięcie nie będzie miało niekorzystnego wpływu na integralność danego terenu.

Obowiązek ten polega zatem na udowodnieniu braku oddziaływania, a nie jego obecności

Odpowiednia ocena i jej wnioski powinny być wyraźnie odnotowane. Sprawozdanie powinno być dostatecznie szczegółowe, aby zaprezentować, w jaki sposób i w oparciu o jaką podstawę naukową podjęto ostateczną decyzję.

5.4.   Wyjątki na podstawie art. 6 ust. 4

Wyjątki na podstawie art. 6 ust. 4

W art. 6 ust. 4 przewidziano wyjątki od zasady określonej w art. 6 ust. 3. Nie jest to proces automatyczny; od projektodawcy planu lub przedsięwzięcia należy decyzja, czy zechce on ubiegać się o zastosowanie odstępstwa. W art. 6 ust. 4 określono warunki, które muszą być w takich wypadkach spełnione, oraz kroki, które należy wykonać, zanim właściwy organ krajowy będzie mógł zezwolić na plan lub przedsięwzięcie, które zgodnie z art. 6 ust. 3 zostały ocenione jako niekorzystnie oddziałujące na integralność danego obszaru.

Artykuł 6 ust. 4 zawiera wymóg, aby właściwe organy dopilnowały spełnienia następujących warunków, zanim będzie można podjąć decyzję o wydaniu lub niewydaniu zezwolenia na plan lub przedsięwzięcie, które mogą negatywnie oddziaływać na dany obszar:

| — | Rozwiązanie alternatywne przedłożone do zatwierdzenia jest najmniej szkodliwe dla siedlisk, gatunków i spójności danego obszaru Natura 2000, a nie istnieje żadne wykonalne rozwiązanie alternatywne, które nie oddziaływałoby niekorzystnie na integralność danego obszaru. |
| --- | --- |

—

Rozwiązanie alternatywne przedłożone do zatwierdzenia jest najmniej szkodliwe dla siedlisk, gatunków i spójności danego obszaru Natura 2000, a nie istnieje żadne wykonalne rozwiązanie alternatywne, które nie oddziaływałoby niekorzystnie na integralność danego obszaru.

alternatywne

| — | Istnieją powody o charakterze zasadniczym wynikające z nadrzędnego interesu publicznego, aby wyrazić zgodę na plan lub przedsięwzięcie. |
| --- | --- |

—

Istnieją powody o charakterze zasadniczym wynikające z nadrzędnego interesu publicznego, aby wyrazić zgodę na plan lub przedsięwzięcie.

powody o charakterze zasadniczym wynikające z nadrzędnego interesu publicznego

| — | Wprowadzono wszystkie środki kompensujące wymagane do zapewnienia ochrony ogólnej spójności sieci Natura 2000. |
| --- | --- |

—

Wprowadzono wszystkie środki kompensujące wymagane do zapewnienia ochrony ogólnej spójności sieci Natura 2000.

wszystkie środki kompensujące

Kolejność, w jakiej warunki te są badane, jest ważna, ponieważ każdy krok decyduje o tym, czy następny krok jest potrzebny. Jeśli na przykład w odniesieniu do danego planu lub przedsięwzięcia istnieje rozwiązanie alternatywne, to nie ma sensu badanie, czy pierwotny plan lub przedsięwzięcie są związane z nadrzędnym interesem publicznym, ani opracowywanie odpowiednich środków kompensacyjnych, ponieważ plan lub przedsięwzięcie nie mogą zostać zatwierdzone, jeżeli istnieje wykonalne rozwiązanie alternatywne.

Wykazywanie braku rozwiązań alternatywnych

Wykazywanie braku rozwiązań alternatywnych

Poszukiwanie rozwiązań alternatywnych może być dość rozległe i powinno wiązać się z celami planu lub przedsięwzięcia wynikającymi z interesu publicznego. Może obejmować zmianę umiejscowienia, rozmiaru lub projektu inwestycji, inne metody budowy lub też modyfikację procesów lub podejścia do wytwarzania energii odnawialnej. Wymóg ten jest również ściśle związany z art. 4 ust. 7 lit. d) ramowej dyrektywy wodnej, na podstawie którego od organów wymaga się zapewnienia, że nie istnieje korzystniejsza opcja środowiskowa (53).

53

Chociaż wymóg szukania rozwiązań alternatywnych wchodzi w zakres stosowania art. 6 ust. 4, w praktyce dla planisty użyteczne jest jak najwcześniejsze rozważenie wszystkich możliwych rozwiązań alternatywnych, gdy po raz pierwszy planuje przedsięwzięcie inwestycyjne. Jeżeli na tym etapie znalezione zostanie odpowiednie rozwiązanie alternatywne, które prawdopodobnie nie spowoduje znaczącego oddziaływania na obszar Natura 2000, można je natychmiast zatwierdzić i odpowiednia ocena nie będzie wymagana (chociaż może być konieczna inna ocena oddziaływania na środowisko).

Jeśli przedsięwzięcie poddaje się odpowiedniej ocenie, w ramach której stwierdza się, że niekorzystne skutki dla integralności obszaru są nieuniknione, właściwy organ musi jednak ustalić, czy istnieją rozwiązania alternatywne. Należy przeanalizować wszystkie wykonalne rozwiązania alternatywne, w szczególności ich względną skuteczność względem celów związanych z ochroną obszaru Natura 2000 i integralności danego obszaru.

Jeśli istnieje wykonalne rozwiązanie alternatywne, które spełnia cele przedsięwzięcia, powinno ono również zostać poddane nowej odpowiedniej ocenie, jeżeli prawdopodobnie będzie znacząco oddziaływało na ten lub inny obszar Natura 2000. Jeżeli rozwiązanie alternatywne jest podobne do pierwotnego wniosku, w nowej ocenie można zazwyczaj pozyskać sporą ilość niezbędnych informacji z pierwszej odpowiedniej oceny.

Powody o charakterze zasadniczym wynikające z nadrzędnego interesu publicznego

Powody o charakterze zasadniczym wynikające z nadrzędnego interesu publicznego

W przypadku braku rozwiązań alternatywnych lub jeżeli istnieją rozwiązania o jeszcze bardziej niekorzystnym oddziaływaniu na cele związane z ochroną lub integralnością danego obszaru, właściwe organy muszą zbadać, czy istnieją powody o charakterze zasadniczym wynikające z nadrzędnego interesu publicznego (54), które uzasadniają udzielenie pozwolenia na plan lub przedsięwzięcie mimo ich potencjalnego niekorzystnego oddziaływania na spójność co najmniej jednego obszaru Natura 2000.

54

Pojęcie „powodu o charakterze zasadniczym wynikającego z nadrzędnego interesu publicznego” nie jest zdefiniowane w dyrektywie. Z brzmienia tego przepisu jasno wynika jednak, że aby można było wydać pozwolenie w odniesieniu do planu lub przedsięwzięcia na podstawie art. 6 ust. 4, plan lub przedsięwzięcie musi spełniać wszystkie trzy następujące warunki:

| — | Musi wynikać z interesu publicznego – ze sformułowania tego przepisu jasno wynika, że jedynie znaczenie interesu publicznego może zostać przeciwstawione celom ochrony określonym w dyrektywie. Przedsięwzięcia realizowane przez podmioty prywatne można zatem brać pod uwagę jeśli jest wykazany interes publiczny, któremu służą (sprawa C-182/10 Marie-Noëlle Solvay i in., pkt 71–79). |
| --- | --- |

—

Musi wynikać z interesu publicznego – ze sformułowania tego przepisu jasno wynika, że jedynie znaczenie interesu publicznego może zostać przeciwstawione celom ochrony określonym w dyrektywie. Przedsięwzięcia realizowane przez podmioty prywatne można zatem brać pod uwagę jeśli jest wykazany interes publiczny, któremu służą (sprawa C-182/10 Marie-Noëlle Solvay i in., pkt 71–79).

interesu publicznego

| — | Muszą istnieć powody o charakterze zasadniczym w odniesieniu do przeprowadzenia danego planu lub przedsięwzięcia – zasadniczy w tym sensie jasno oznacza, że przedsięwzięcie jest niezbędne dla społeczeństwa, a nie tylko pożądane lub użyteczne. |
| --- | --- |

—

Muszą istnieć powody o charakterze zasadniczym w odniesieniu do przeprowadzenia danego planu lub przedsięwzięcia – zasadniczy w tym sensie jasno oznacza, że przedsięwzięcie jest niezbędne dla społeczeństwa, a nie tylko pożądane lub użyteczne.

o charakterze zasadniczym

| — | Plan lub przedsięwzięcie musi wynikać z nadrzędnego interesu – innymi słowy, konieczne jest wykazanie, że realizacja planu lub przedsięwzięcia jest nawet ważniejsza niż ochrona danego obszaru Natura 2000 zgodnie z jego celami ochrony. To oczywiste, że nie każdy rodzaj interesu publicznego o charakterze społecznym lub gospodarczym spełnia ten warunek, w szczególności w zestawieniu ze szczególną wagą interesów chronionych dyrektywą (zob. np. motyw czwarty dyrektywy, odnoszący się do „dziedzictwa naturalnego Wspólnoty”). Można również założyć, że interes publiczny może być nadrzędny tylko wówczas, gdy jest interesem długofalowym; krótkoterminowe interesy, gospodarcze lub inne, które przyniosłyby społeczeństwu jedynie krótkotrwałe korzyści, wydają się nie być wystarczające, by przeważyć nad długofalowymi interesami ochrony zabezpieczonymi przez dyrektywę. |
| --- | --- |

—

Plan lub przedsięwzięcie musi wynikać z nadrzędnego interesu – innymi słowy, konieczne jest wykazanie, że realizacja planu lub przedsięwzięcia jest nawet ważniejsza niż ochrona danego obszaru Natura 2000 zgodnie z jego celami ochrony. To oczywiste, że nie każdy rodzaj interesu publicznego o charakterze społecznym lub gospodarczym spełnia ten warunek, w szczególności w zestawieniu ze szczególną wagą interesów chronionych dyrektywą (zob. np. motyw czwarty dyrektywy, odnoszący się do „dziedzictwa naturalnego Wspólnoty”). Można również założyć, że interes publiczny może być nadrzędny tylko wówczas, gdy jest interesem długofalowym; krótkoterminowe interesy, gospodarcze lub inne, które przyniosłyby społeczeństwu jedynie krótkotrwałe korzyści, wydają się nie być wystarczające, by przeważyć nad długofalowymi interesami ochrony zabezpieczonymi przez dyrektywę.

wynikać z nadrzędnego interesu

Należy zauważyć, że warunki dotyczące nadrzędnego interesu publicznego są jeszcze bardziej restrykcyjne w przypadku planu lub przedsięwzięcia mogącego mieć szkodliwe skutki dla integralności obszaru Natura 2000, na którym znajdują się typy siedlisk lub gatunki o znaczeniu priorytetowym, jeśli dany plan lub przedsięwzięcie ma wpływ na te typy siedlisk lub gatunki. Powody o charakterze zasadniczym wynikające z nadrzędnego interesu publicznego mogą zostać zatwierdzone w przypadku, jeśli dotyczą:

| — | zdrowia ludzkiego i bezpieczeństwa publicznego, lub |
| --- | --- |

—

zdrowia ludzkiego i bezpieczeństwa publicznego, lub

| — | korzystnych skutków o podstawowym znaczeniu dla środowiska, lub |
| --- | --- |

—

korzystnych skutków o podstawowym znaczeniu dla środowiska, lub

| — | innych powodów o charakterze zasadniczym, jeśli przed wydaniem pozwolenia na plan lub przedsięwzięcie Komisja wydała opinię. |
| --- | --- |

—

innych powodów o charakterze zasadniczym, jeśli przed wydaniem pozwolenia na plan lub przedsięwzięcie Komisja wydała opinię.

Schemat blokowy warunków określonych w art. 6 ust. 4

Zezwolenia można udzielić z innych powodów o charakterze zasadniczym wynikających z nadrzędnego interesu publicznego, po zasięgnięciu opiniiKomisji.

Należy zastosować środkikompensacyjne

Czy na terenie występuje siedlisko lub gatunek o znaczeniu priorytetowym, na które plan lub przedsięwzięcie mogłyby niekorzystnie wpłynąć?

Czy istnieją powody o charakterze zasadniczym wynikającez nadrzędnego interesu publicznego?

Nie można udzielić zezwolenia.

Można udzielić zezwolenia. Należy zastosować środki kompensacyjne.

Czy istnieją warunki odnoszące się do zdrowia ludzkiego lub bezpieczeństwa lub ważne korzyści środowiskowe?

Czy istnieją rozwiązaniaalternatywne?

Nie

Plan lub przedsięwzięcie mogłyby mieć niekorzystny wpływ na integralność danego obszaru

Tak

Nie

Nie

Nie

Tak

Tak

Tak

Środki kompensacyjne

Środki kompensacyjne

Jeśli nie ma żadnych alternatywnych rozwiązań ani powodów o charakterze zasadniczym wynikających z nadrzędnego interesu publicznego, organy muszą zagwarantować przyjęcie i wprowadzenie środków kompensacyjnych, zanim można będzie rozpocząć realizację przedsięwzięcia. Środki kompensacyjne stanowią zatem „rozwiązanie ostateczne” i stosuje się je tylko wtedy, gdy podjęto decyzję na podstawie wyżej opisanych warunków.

Ściślej mówiąc, środki kompensacyjne są niezależne od przedsięwzięcia i z zasady są wdrażane poza obszarem przedsięwzięcia. Muszą one być w stanie w pełni zrekompensować szkody wyrządzone danemu obszarowi i jego elementom docelowym oraz muszą być wystarczające do zapewnienia ochrony ogólnej spójności sieci Natura 2000.

Aby zapewnić ochronę ogólnej spójności sieci Natura 2000, środki kompensacyjne proponowane w odniesieniu do planu lub przedsięwzięcia powinny w szczególności:

| — | przyczyniać się do ochrony typów siedlisk i gatunków narażonych na oddziaływanie w obrębie danego regionu biogeograficznego lub na tym samym obszarze występowania, na trasie migracji lub na obszarze zimowania gatunków w danym państwie członkowskim, |
| --- | --- |

—

przyczyniać się do ochrony typów siedlisk i gatunków narażonych na oddziaływanie w obrębie danego regionu biogeograficznego lub na tym samym obszarze występowania, na trasie migracji lub na obszarze zimowania gatunków w danym państwie członkowskim,

| — | zapewnić funkcje porównywalne do tych, które uzasadniały kryteria wyboru oryginalnego obszaru, w szczególności dotyczące odpowiedniego rozmieszczenia geograficznego, |
| --- | --- |

—

zapewnić funkcje porównywalne do tych, które uzasadniały kryteria wyboru oryginalnego obszaru, w szczególności dotyczące odpowiedniego rozmieszczenia geograficznego,

| — | być dodatkiem do zwykłych obowiązków wynikających z dyrektywy, tj. nie mogą zastępować istniejących zobowiązań, takich jak dotyczących wdrożenia planów zagospodarowania obszarów Natura 2000. |
| --- | --- |

—

być dodatkiem do zwykłych obowiązków wynikających z dyrektywy, tj. nie mogą zastępować istniejących zobowiązań, takich jak dotyczących wdrożenia planów zagospodarowania obszarów Natura 2000.

Zgodnie z istniejącymi wytycznymi Komisji środki kompensujące na mocy art. 6 ust. 4 mogą obejmować co najmniej jeden z poniższych elementów:

| — | odtworzenie porównywalnego siedliska lub poprawa stanu biologicznego zdegradowanego siedliska w ramach istniejącego wyznaczonego obszaru, pod warunkiem że wykracza to poza zakres celów ochrony tego obszaru i nie szkodzi innym elementom docelowym Natury 2000 na tym obszarze, |
| --- | --- |

—

odtworzenie porównywalnego siedliska lub poprawa stanu biologicznego zdegradowanego siedliska w ramach istniejącego wyznaczonego obszaru, pod warunkiem że wykracza to poza zakres celów ochrony tego obszaru i nie szkodzi innym elementom docelowym Natury 2000 na tym obszarze,

| — | odtworzenie porównywalnego siedliska lub poprawa stanu biologicznego zdegradowanego siedliska poza wyznaczonym obszarem, który następnie jest włączany do sieci Natura 2000, |
| --- | --- |

—

odtworzenie porównywalnego siedliska lub poprawa stanu biologicznego zdegradowanego siedliska poza wyznaczonym obszarem, który następnie jest włączany do sieci Natura 2000,

| — | dodanie do sieci Natura 2000 nowego obszaru o jakości i stanie porównywalnych z oryginalnym obszarem lub lepszych (55). |
| --- | --- |

—

dodanie do sieci Natura 2000 nowego obszaru o jakości i stanie porównywalnych z oryginalnym obszarem lub lepszych (55).

55

Typy siedlisk i gatunki dotknięte niekorzystnym oddziaływaniem muszą zostać zrekompensowane w co najmniej porównywalnych proporcjach, lecz biorąc pod uwagę wysokie ryzyko i niepewność naukową, jakie wiążą się z próbą odtworzenia lub odbudowy zdegradowanych siedlisk, zdecydowanie zaleca się stosowanie proporcji znacznie wyższych niż 1:1, aby upewnić się, że środki faktycznie zapewniają niezbędną rekompensatę.

Państwa członkowskie powinny być szczególnie czujne, gdy niekorzystne skutki planu lub przedsięwzięcia są odczuwalne dla wrażliwych typów siedlisk przyrodniczych gatunków lub siedlisk, które wymagają długiego czasu, aby odzyskać te same funkcje ekologiczne. W przypadku niektórych gatunków i siedlisk zrekompensowanie jakichkolwiek strat może po prostu być niemożliwe w rozsądnym czasie, ponieważ ich rozwój może trwać dziesiątki lat.

Ponadto niektóre typy siedlisk i siedliska gatunków nie mogą w ogóle zostać zrekompensowane, ponieważ nie da się sztucznie imitować ani stworzyć ich właściwości ekologicznych. Projektodawcy każdej nowej inwestycji hydroenergetycznej powinni zatem zasięgnąć informacji na temat zakresu rekompensowania danych typów siedlisk i gatunków przed rozpoczęciem projektowania planu lub przedsięwzięcia.

Wreszcie środki kompensacyjne powinny być wprowadzone i w pełni funkcjonalne przed rozpoczęciem prac nad planem lub przedsięwzięciem. Ma to pomóc w złagodzeniu szkodliwych skutków przedsięwzięcia dla gatunków i siedlisk poprzez zaoferowanie im odpowiednich lokalizacji alternatywnych na obszarze, który ma służyć kompensowaniu tych skutków. Jeżeli nie jest to w pełni możliwe, właściwe organy mogą wymagać, aby w międzyczasie pojawiły się dodatkowe formy kompensacji za przejściowe straty. Informacje na temat środków kompensacyjnych powinno się przedłożyć Komisji, gdy tylko środki te zostaną przyjęte w procesie planowania, umożliwiając tym samym, aby Komisja, w ramach swojej roli jako „strażnika traktatów”, oceniła poprawność zastosowania dyrektywy siedliskowej.

SKRÓTY

SKRÓTY

| AA | Odpowiednia ocena zgodnie z art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej |
| --- | --- |
| AWB | Sztuczna część wód na podstawie ramowej dyrektywy wodnej |
| ECJ | Trybunał Sprawiedliwości (Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej – TSUE) https://curia.europa.eu/jcms/jcms/j_6/pl/ |
| EEA | Europejska Agencja Środowiska (https://www.eea.europa.eu/pl) |
| OOŚ | Ocena oddziaływania na środowisko przez przedsięwzięcia |
| UE | Unia Europejska (UE-28) |
| FCS | Właściwy stan ochrony – główny cel dyrektywy siedliskowej |
| HMWB | silnie zmieniona jednolita część wód na podstawie ramowej dyrektywy wodnej |
| GES | Dobry stan ekologiczny – główny cel ramowej dyrektywy wodnej |
| Natura 2000 | Obszary wyznaczone i włączone do sieci Natura 2000 na podstawie dyrektyw środowiskowej i ptasiej (pSCI, SCI, SOO oraz OSO) |
| NGO | organizacje pozarządowe |
| PCI | projekt będący przedmiotem zainteresowania Wspólnoty |
| pSCI | teren mający znaczenie dla Wspólnoty proponowany Komisji |
| RBMP | Plan gospodarowania wodami w dorzeczu zgodnie z ramową dyrektywą wodną |
| SOO | Specjalny obszar ochrony, na którym zastosowano potrzebne środki ochrony |
| SCI | teren mający znaczenie dla Wspólnoty zatwierdzony przez Komisję |
| SDF | Standardowy formularz danych dla obszaru Natura 2000 |
| SEA | Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko planów i programów |
| OSO | Obszar specjalnej ochrony wyznaczony na podstawie dyrektywy ptasiej |
| WFD | Ramowa dyrektywa wodna |

AA

Odpowiednia ocena zgodnie z art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej

AWB

Sztuczna część wód na podstawie ramowej dyrektywy wodnej

ECJ

Trybunał Sprawiedliwości (Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej – TSUE) https://curia.europa.eu/jcms/jcms/j_6/pl/

EEA

Europejska Agencja Środowiska (https://www.eea.europa.eu/pl)

OOŚ

Ocena oddziaływania na środowisko przez przedsięwzięcia

UE

Unia Europejska (UE-28)

FCS

Właściwy stan ochrony – główny cel dyrektywy siedliskowej

HMWB

silnie zmieniona jednolita część wód na podstawie ramowej dyrektywy wodnej

GES

Dobry stan ekologiczny – główny cel ramowej dyrektywy wodnej

Natura 2000

Obszary wyznaczone i włączone do sieci Natura 2000 na podstawie dyrektyw środowiskowej i ptasiej (pSCI, SCI, SOO oraz OSO)

NGO

organizacje pozarządowe

PCI

projekt będący przedmiotem zainteresowania Wspólnoty

pSCI

teren mający znaczenie dla Wspólnoty proponowany Komisji

RBMP

Plan gospodarowania wodami w dorzeczu zgodnie z ramową dyrektywą wodną

SOO

Specjalny obszar ochrony, na którym zastosowano potrzebne środki ochrony

SCI

teren mający znaczenie dla Wspólnoty zatwierdzony przez Komisję

SDF

Standardowy formularz danych dla obszaru Natura 2000

SEA

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko planów i programów

OSO

Obszar specjalnej ochrony wyznaczony na podstawie dyrektywy ptasiej

WFD

Ramowa dyrektywa wodna

---

(1)  https://www.eea.europa.eu/soer.

1

(2)  http://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/management/guidance_en.htm.

2

(3)  https://ec.europa.eu/energy/en/topics/renewable-energy/renewable-energy-directive.

3

(4)  http://ec.europa.eu/environment/nature/biodiversity/comm2006/2020.htm.

4

(5)  Plan działania UE na rzecz przyrody, ludzi i gospodarki http://ec.europa.eu/environment/nature/legislation/fitness_check/action_plan/index_en.htm.

5

(6)  Por. art. 2 dyrektywy siedliskowej. „Środki podejmowane zgodnie z niniejszą dyrektywą mają na celu zachowanie lub odtworzenie, we właściwym stanie ochrony, siedlisk przyrodniczych oraz gatunków dzikiej fauny i flory będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty”. W dyrektywie ptasiej nie występuje pojęcie „właściwego stanu ochrony”, ale istnieją analogiczne wymogi dla obszarów specjalnej ochrony.

6

(7)  Szczegóły wszystkich dostępnych wytycznych dotyczących zarządzania siecią Natura 2000 znajdują się na stronie http://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/management/index_en.htm.

7

(8)  Strony internetowe Komisji dotyczące OOŚ i SOOŚ – http://ec.europa.eu/environment/eia/eia-legalcontext.htm i http://ec.europa.eu/environment/eia/sea-legalcontext.htm.

8

(9)  Commission guidance document on the strict protection of animal species of Community interest under the 'Habitats' Directive http://ec.europa.eu/environment/nature/conservation/species/guidance/index_en.htm.

9

(10)  Zob. FAQ Komisji na temat ramowej dyrektywy wodnej i dyrektyw dotyczących ochrony przyrody: http://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/management/docs/FAQ-WFD%20final.pdf.

10

(11)  Silnie zmienione jednolite części wód to takie, których charakter ulega istotnym zmianom w wyniku fizycznego oddziaływania człowieka i w związku z tym nie mogą osiągnąć „dobrego stanu ekologicznego”.

11

(12)  Bardziej szczegółowe informacje na temat szczegółowych wymogów można znaleźć w Wytycznych nr 4 w sprawie wspólnej strategii wdrażania dotyczących „określania i wyznaczania silnie zmienionych i sztucznych części wód”.

12

(13)  W odniesieniu do orzecznictwa w sprawie stosowania art. 4 ust. 7 zob. orzeczenia sądowe w sprawach C-461/13 i C-346/14.

13

(14)  Wytyczne WSW nr 36 dotyczące art. 4 ramowej dyrektywy wodnej: https://circabc.europa.eu/sd/a/e0352ec3-9f3b-4d91-bdbb-939185be3e89/CIS_Guidance_Article_4_7_FINAL.PDF.

14

(15)  W dyrektywie OOŚ definiuje się „przedsięwzięcie” jako wykonanie prac budowlanych lub innych instalacji, systemów czy interwencji w otoczeniu naturalnym i krajobrazie.

15

(16)  Do przedsięwzięć objętych załącznikiem I należą te dotyczące „zapór i innych urządzeń przeznaczonych do zatrzymywania lub stałego gromadzenia wody w przypadku gdy nowe lub dodatkowe masy wód zatrzymanych lub zmagazynowanych przekraczają 10 mln m sześciennych”.

16

(17)  Do przedsięwzięć objętych załącznikiem II należą zapory i inne urządzenia przeznaczone do zatrzymywania lub gromadzenia wody na dłuższe okresy czasu (przedsięwzięcia niewymienione w załączniku I).

17

(18)  Dz.U. C 273 z 27.7.2016, s. 1.

18

(19)  Wyrok Trybunału z dnia 21 czerwca 2012 r., Syllogos Ellinon Poleodomon kai chorotakton, C-177/11, ECLI:EU:C:2012:378, pkt 19–24.

19

(20)  http://www.eea.europa.eu/soer

20

(21)  http://www.eea.europa.eu/publications/state-of-nature-in-the-eu

21

(22)  Komunikat Komisji: W sprawie zrównoważonej gospodarki wodnej na terenie Unii Europejskiej – Pierwszy etap wdrażania ramowej dyrektywy wodnej 2000/60/WE [COM(2007) 128 final].

22

(23)  Arcadis 2011: Hydropower generation in the context of the EU WFD. Dyrekcja Generalna ds. Środowiska Komisji Europejskiej, s. 168.

23

http://bookshop.europa.eu/pl/hydropower-generation-in-the-context-of-the-eu-water-framework-directive-pbKH3013438/downloads/KH-30-13-438-EN-N/KH3013438ENN_002.pdf;pgid=y8dIS7GUWMdSR0EAlMEUUsWb0000A6euO_e0;sid=E0EKwHHfLLsKwiJMudqUZxP6sYJ2kNMcbxE=?FileName=KH3013438ENN_002.pdf&SKU=KH3013438ENN_PDF&CatalogueNumber=KH-30-13-438-EN-N

Zob. również „Water management, Water Framework Directive & Hydropower. Common Implementation Strategy Workshop”.

(24)  Więcej szczegółów można znaleźć we wspólnej strategii wdrażania ramowej dyrektywy wodnej, „WFD and hydromorphological pressures – Technical Report – Good practice in managing the ecological impacts of hydropower schemes”. https://circabc.europa.eu/sd/a/68065c2b-1b08-462d-9f07-413ae896ba67/HyMo_Technical_Report.pdf.

24

(25)  Dostępne pod adresem: http://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A32007R1100.

25

(26)  „Ecological flows in the implementation of the Water Framework Directive” – https://circabc.europa.eu/sd/a/4063d635-957b-4b6f-bfd4-b51b0acb2570/Guidance%20No%2031%20-%20Ecological%20flows%20%28final%20version%29.pdf.

26

(27)  Arcadis 2011: Hydropower generation in the context of the EU WFD. Dyrekcja Generalna ds. Środowiska Komisji Europejskiej, 168 s.

27

(28)  Dokumenty referencyjne: Ferguson, Absolon, Carlson i Sandford 2006. Transaction of the American Fisheries Society, nr 135, s. 139. Calles and Greenberg 2009. River Research and Applications, nr 25, s. 1268. Gustafsson 2010.

28

(29)  Orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-142/16.

29

(30)  Orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-127/02.

30

(31)  Lambrecht H., Trautner J., Fachinformationssystem und Fachkonventionen zur Bestimmung der Erheblichkeit im Rahmen der FFH-VP – Endbericht zum Teil Fachkonventionen, Schlussstand Juni 2007, 2007. (Ekspercki system informacyjny i eksperckie zasady oceniania istotności w ramach odpowiedniego oceniania – Sprawozdanie końcowe dotyczące części o zasadach eksperckich, stan końcowy z czerwca 2007 r. Sporządzone w języku niemieckim).

31

(32)  Stosowanie tej skali zalecano ekspertom uprawnionym do przeprowadzania odpowiednich ocen w Republice Czeskiej i skala ta jest przez nich stosowana od 2007 r. – http://www.mzp.cz/cz/hodnoceni_vyznamnosti_vlivu_koncepci.

32

(33)  Zob. również C-75/01, C-418/04, C-508/04.

33

(34)  Zob. również sprawy C-166/97, C-96/98, C-57/89, C-44/95, C-75/01, C-415/01, C-6/04, C-508/04, C-241/08, C-491/08, C-90/10.

34

(35)  Należy zwrócić uwagę na znaczącą różnicę między środkami łagodzącymi a środkami kompensacyjnymi lub środkami odbudowy środowiska (zob. pkt 5.3, s. 80).

35

(36)  Zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-142/16 http://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?num=C-142/16 omawiany na stronie 45. Zob. również strona 47, gdzie znajdują się przykłady potencjalnych środków łagodzących dla energetyki wodnej.

36

(37)  https://ec.europa.eu/jrc/en/publication/working-group-ecostat-report-common-understanding-using-mitigation-measures-reaching-good-ecological.

37

(38)  https://restorerivers.eu/wiki/index.php?title=Case_study%3AAustria_Upper_Mur_-_River_widening_Lässer_Au_(LIFE%2B_(LIFE%2B_08_NAT_A_614)_„Inner-Alpine_river_basin_management_–_Upper_River_Mur_-_murerleben_II%22_2010-2015).

38

(39)  Wnioski z drugich warsztatów dotyczących wspólnej strategii UE w zakresie wdrażania ramowej dyrektywy wodnej i energii wodnej zorganizowanych w Brukseli w 2011 r., https://circabc.europa.eu/sd/a/23d94d2d-6b9c-4f17-9e15-14045cd541f3/Issue.pdf.

39

(40)  Nieformalne posiedzenie organów ds. gospodarki wodnej i morskiej Unii Europejskiej, państw kandydujących i państw EFTA, Segowia, 27–28 maja 2010 r., https://circabc.europa.eu/w/browse/6414c39b-3d08-433a-8e00-0d20bcb249ad.

40

(41)  Wspólna strategia wdrażania ramowej dyrektywy wodnej 2006: dokument programowy – ramowa dyrektywa wodna i oddziaływanie hydromorfologiczne. Grudzień 2006 r., https://circabc.europa.eu/sd/a/3dac5b10-1a16-4a31-a178-2f5401f30c50/.pdf.

41

(42)  Wspólna strategia wdrażania ramowej dyrektywy wodnej 2009: Wytyczne nr 20 dotyczące wyłączeń z realizacji celów środowiskowych. Raport techniczny – 2009-027, https://circabc.europa.eu/sd/a/2a3ec00a-d0e6-405f-bf66-60e212555db1/Guidance_document.pdf.

42

(43)  Główne wnioski, warsztaty w ramach wspólnej strategii wdrażania na temat ramowej dyrektywy wodnej i energii wodnej, Berlin, 4–5 czerwca 2007 r., https://circabc.europa.eu/w/browse/062ef598-2126-4e76-a481-cfa68a28435c.

43

(44)  Wyrok Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-6/04, Komisja przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, z dnia 20 października 2005.

44

(45)  Komisja stworzyła wytyczne pozwalające zrozumieć i stosować procedurę odpowiedniej oceny. Są one dostępne na stronie internetowej Komisji Natura 2000, http://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/management/guidance_en.htm.

45

(46)  Orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-127/02.

46

(47)  Wyrok Trybunału w sprawie C-127/02 – Waddenvereniging i Vogelsbeschermingvereniging.

47

(48)  (Research Institute for Applied Ecology and Economics in the Alpine Region – Instytut badawczy stosowanej ekologii i ekonomii w regionie alpejskim).

48

(49)  Decyzja wykonawcza Komisji z dnia 11 lipca 2011 r. w sprawie formularza zawierającego informacje o terenach Natura 2000 (notyfikowana jako dokument nr C(2011) 4892) (Dz.U. L 198 z 30.7.2011, s. 39).

49

(50)  http://ec.europa.eu/environment/nature/knowledge/rep_habitats/index_en.htm

50

(51)  http://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/management/guidance_en.htm

51

(52)  Termin „istotność” odnosi się w tym przypadku do istotności skutków. Nie należy go mylić z etapem preselekcji, na który kładzie się nacisk na prawdopodobieństwo wystąpienia znaczących skutków.

52

(53)  Zob. Wspólna strategia wdrażania ramowej dyrektywy wodnej, wytyczne nr 20.

53

(54)  Pojęcie to jest użyte również w art. 4 ust. 7 ramowej dyrektywy wodnej.

54

(55)  Dodanie obszaru musi być formalnie wyznaczone przez organy państwa członkowskiego po zatwierdzeniu przez Komisję Europejską.

55

---

| 18.6.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 213/62 |
| --- | --- | --- | --- |

18.6.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 213/62

---

Zawiadomienie Komisji „Infrastruktura przesyłu energii i prawodawstwo UE w dziedzinie ochrony przyrody”

(2018/C 213/02)

SPIS TREŚCI

Strona

| O NINIEJSZYM DOKUMENCIE | 65 |
| --- | --- |

| Cel | 65 |
| --- | --- |

| Struktura i treść | 65 |
| --- | --- |

| Charakter niniejszego dokumentu | 65 |
| --- | --- |

| 1. | ODNOWIONA INFRASTRUKTURA ENERGETYCZNA DLA EUROPY | 67 |
| --- | --- | --- |

1.

| 1.1. | Potrzeba odnowionej infrastruktury energetycznej w Europie | 67 |
| --- | --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Wyzwania w zakresie infrastruktury | 68 |
| --- | --- | --- |

1.2.

| 1.2.1. | Sieci przesyłowe i magazynowanie energii elektrycznej | 68 |
| --- | --- | --- |

1.2.1.

| 1.2.2. | Sieci gazu ziemnego i magazynowanie gazu ziemnego | 69 |
| --- | --- | --- |

1.2.2.

| 1.2.3. | Transport ropy i olefin oraz infrastruktura rafineryjna | 69 |
| --- | --- | --- |

1.2.3.

| 1.2.4. | Wychwytywanie, transport i składowanie dwutlenku węgla (CCS) | 69 |
| --- | --- | --- |

1.2.4.

| 1.3. | Rodzaje użytkowanych instalacji przesyłu i dystrybucji energii | 69 |
| --- | --- | --- |

1.3.

| 1.3.1. | Instalacje przesyłu i dystrybucji gazu i ropy naftowej | 69 |
| --- | --- | --- |

1.3.1.

| 1.3.2. | Instalacje przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej | 70 |
| --- | --- | --- |

1.3.2.

| 1.4. | Projekty będące przedmiotem wspólnego zainteresowania (PWZ) | 70 |
| --- | --- | --- |

1.4.

| 2. | UNIJNE PRAWODAWSTWO W DZIEDZINIE OCHRONY PRZYRODY | 72 |
| --- | --- | --- |

2.

| 2.1. | Wprowadzenie | 72 |
| --- | --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Dyrektywy ptasia i siedliskowa | 72 |
| --- | --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Zarządzanie obszarami Natura 2000 i ich ochrona | 73 |
| --- | --- | --- |

2.3.

| 2.3.1. | Podejmowanie pozytywnych środków ochronnych i zapobieganie pogarszaniu się sytuacji | 73 |
| --- | --- | --- |

2.3.1.

| 2.3.2. | Procedura wydawania pozwoleń na plany i przedsięwzięcia wywierające wpływ na obszary Natura 2000 | 74 |
| --- | --- | --- |

2.3.2.

| 2.4. | Przepisy dotyczące ochrony gatunków | 75 |
| --- | --- | --- |

2.4.

| 3. | POTENCJALNE SKUTKI INSTALACJI PRZESYŁU ENERGII DLA SIECI NATURA 2000 I GATUNKÓW CHRONIONYCH W UE | 76 |
| --- | --- | --- |

3.

| 3.1. | Wprowadzenie | 76 |
| --- | --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Potrzeba stosowania indywidualnego podejścia | 76 |
| --- | --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Przegląd potencjalnych skutków dla gatunków i siedlisk chronionych w UE | 77 |
| --- | --- | --- |

3.3.

| 3.3.1. | Utrata, degradacja lub rozdrobnienie siedlisk | 77 |
| --- | --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Niepokojenie i przesiedlenie | 77 |
| --- | --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Ryzyko kolizji i porażenia prądem elektrycznym | 77 |
| --- | --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | „Efekt bariery” | 77 |
| --- | --- | --- |

3.3.4.

| 3.4. | Rozróżnianie skutków istotnych od nieistotnych | 78 |
| --- | --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Skutki skumulowane | 78 |
| --- | --- | --- |

3.5.

| 4. | POTENCJALNE SKUTKI INFRASTRUKTURY SIECI ELEKTROENERGETYCZNYCH DLA DZIKIEGO PTACTWA | 79 |
| --- | --- | --- |

4.

| 4.1. | Wprowadzenie | 79 |
| --- | --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Infrastruktura sieci elektroenergetycznych | 79 |
| --- | --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Potencjalne negatywne skutki infrastruktury elektroenergetycznej dla dzikiego ptactwa | 80 |
| --- | --- | --- |

4.3.

| 4.3.1. | Porażenie prądem elektrycznym | 80 |
| --- | --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Kolizje | 83 |
| --- | --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Utrata i rozdrobnienie siedlisk | 84 |
| --- | --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | Płoszenie/przemieszczenia | 84 |
| --- | --- | --- |

4.3.4.

| 4.3.5. | Pola elektromagnetyczne | 84 |
| --- | --- | --- |

4.3.5.

| 4.4. | Potencjalne pozytywne skutki infrastruktury elektroenergetycznej dla dzikiego ptactwa | 84 |
| --- | --- | --- |

4.4.

| 5. | POTENCJALNE ŚRODKI ŁAGODZĄCE SKUTKI WYWIERANE PRZEZ INFRASTRUKTURĘ ELEKTROENERGETYCZNĄ NA DZIKIE PTACTWO | 86 |
| --- | --- | --- |

5.

| 5.1. | O jakie środki łagodzące chodzi? | 86 |
| --- | --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Potencjalne środki łagodzące negatywne skutki planów lub przedsięwzięć elektroenergetycznych dla gatunków dzikiego ptactwa | 88 |
| --- | --- | --- |

5.2.

| 5.2.1. | Wprowadzanie środków zapobiegawczych na etapie planowania | 88 |
| --- | --- | --- |

5.2.1.

| 5.2.2. | Badanie potencjalnych środków łagodzących skutki i środków zapobiegawczych na poziomie przedsięwzięcia | 90 |
| --- | --- | --- |

5.2.2.

| 5.3. | Szczegółowe zalecenia techniczne dotyczące działań zaradczych i środków łagodzących | 91 |
| --- | --- | --- |

5.3.

| 5.3.1. | Zmniejszenie ryzyka porażenia prądem elektrycznym | 91 |
| --- | --- | --- |

5.3.1.

| 5.3.2. | Zmniejszenie ryzyka kolizji | 92 |
| --- | --- | --- |

5.3.2.

| 6. | ZNACZENIE STOSOWANIA STRATEGICZNEGO PODEJŚCIA DO PLANOWANIA | 93 |
| --- | --- | --- |

6.

| 6.1. | Korzyści zintegrowanego planowania | 93 |
| --- | --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Określenie dogodnych lokalizacji dla urządzeń energetycznej sieci przesyłowej | 94 |
| --- | --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Szukanie sposobów uproszczenia procedur udzielania pozwoleń dotyczących urządzeń przesyłowych | 96 |
| --- | --- | --- |

6.3.

| 6.3.1. | Wczesne planowanie, przygotowywanie planów działania i ustalanie zakresów ocen | 96 |
| --- | --- | --- |

6.3.1.

| 6.3.2. | Wczesne i skuteczne uwzględnianie ocen oddziaływania na środowisko i innych wymogów środowiskowych | 97 |
| --- | --- | --- |

6.3.2.

| 6.3.3. | Koordynacja procedur i terminów ich realizacji | 98 |
| --- | --- | --- |

6.3.3.

| 6.3.4. | Jakość raportów | 98 |
| --- | --- | --- |

6.3.4.

| 6.3.5. | Współpraca transgraniczna | 98 |
| --- | --- | --- |

6.3.5.

| 6.3.6. | Wczesny i skuteczny udział społeczeństwa | 99 |
| --- | --- | --- |

6.3.6.

| 7. | PROCEDURA WYDAWANIA POZWOLEŃ NA PODSTAWIE ART. 6 DYREKTYWY SIEDLISKOWEJ | 99 |
| --- | --- | --- |

7.

| 7.1. | Wprowadzenie | 99 |
| --- | --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Zakres procedury udzielania pozwoleń określonej w art. 6 | 100 |
| --- | --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Procedura przeprowadzania odpowiednich ocen krok po kroku | 102 |
| --- | --- | --- |

7.3.

| 7.3.1. | Krok pierwszy: rozpoznanie | 102 |
| --- | --- | --- |

7.3.1.

| 7.3.2. | Krok drugi: odpowiednia ocena | 102 |
| --- | --- | --- |

7.3.2.

| 7.3.3. | Krok trzeci: zatwierdzenie lub odrzucenie planu lub przedsięwzięcia w świetle wniosków wynikających z odpowiedniej oceny | 109 |
| --- | --- | --- |

7.3.3.

| 7.4. | Procedura odstępstwa na podstawie art. 6 ust. 4 | 109 |
| --- | --- | --- |

7.4.

| 8. | INFRASTRUKTURA PRZESYŁU ENERGII W ŚRODOWISKU MORSKIM | 113 |
| --- | --- | --- |

8.

| 8.1. | Przegląd infrastruktury pozyskiwania energii prądów morskich w UE | 114 |
| --- | --- | --- |

8.1.

| 8.1.1. | Ropa naftowa i gaz | 114 |
| --- | --- | --- |

8.1.1.

| 8.1.2. | Morska energia wiatru, fal i prądów pływowych | 115 |
| --- | --- | --- |

8.1.2.

| 8.1.3. | Wychwytywanie i składowanie dwutlenku węgla (CCS) | 117 |
| --- | --- | --- |

8.1.3.

| 8.1.4. | Sieci przesyłowe | 117 |
| --- | --- | --- |

8.1.4.

| 8.1.5. | Założenia dotyczące przyszłości | 117 |
| --- | --- | --- |

8.1.5.

| 8.2. | Sieć Natura 2000 w środowisku morskim | 119 |
| --- | --- | --- |

8.2.

| 8.2.1. | Ochrona środowiska morskiego oraz siedlisk i gatunków morskich | 119 |
| --- | --- | --- |

8.2.1.

| 8.2.2. | Środki wspierające i użyteczne źródła informacji | 123 |
| --- | --- | --- |

8.2.2.

| 8.3. | Potencjalne skutki i podejścia do środków łagodzących | 124 |
| --- | --- | --- |

8.3.

| 8.3.1. | Instalacja | 126 |
| --- | --- | --- |

8.3.1.

| 8.3.2. | Eksploatacja | 129 |
| --- | --- | --- |

8.3.2.

| 8.3.3. | Likwidacja | 131 |
| --- | --- | --- |

8.3.3.

| 8.3.4. | Skutki skumulowane | 131 |
| --- | --- | --- |

8.3.4.

| 8.3.5. | Potencjalne środki łagodzące | 132 |
| --- | --- | --- |

8.3.5.

| 8.4. | Znaczenie planowania strategicznego | 133 |
| --- | --- | --- |

8.4.

| BIBLIOGRAFIA | 136 |
| --- | --- |

| ZAŁĄCZNIK 1 – INICJATYWY KRAJOWE I MIĘDZYNARODOWE | 150 |
| --- | --- |

| ZAŁĄCZNIK 2 – SYSTEMATYCZNA, HIERARCHICZNA LISTA SKUTKÓW INTERAKCJI PTAKÓW Z LINIAMI ENERGETYCZNYMI (BIRDLIFE, 2013) | 157 |
| --- | --- |

| ZAŁĄCZNIK 3 – PODSUMOWANIE DOWODÓW WPŁYWU LINII ENERGETYCZNYCH NA POZIOM POPULACJI GATUNKÓW PTAKÓW ZAGROŻONYCH W SKALI ŚWIATOWEJ (MIĘDZYNARODOWA UNIA OCHRONY PRZYRODY, 2012) | 159 |
| --- | --- |

| ZAŁĄCZNIK 4 – PRZYKŁADY SKUTKÓW LINII ENERGETYCZNYCH DLA METAPOPULACJI GATUNKÓW WYMIENIONYCH W ZAŁĄCZNIKU I DO DYREKTYWY PTASIEJ | 161 |
| --- | --- |

| ZAŁĄCZNIK 5 – PROPONOWANA LISTA GATUNKÓW O ZNACZENIU PRIORYTETOWYM W KONTEKŚCIE ZAPOBIEGANIA SKUTKOM I ŁAGODZENIA SKUTKÓW LINII ENERGETYCZNYCH W UE | 163 |
| --- | --- |

| ZAŁĄCZNIK 6 – PORÓWNANIE PROCEDUR ODPOWIEDNIEJ OCENY (OO), OCENY ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO (OOŚ) I STRATEGICZNEJ OCENY ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO (SOOŚ) | 168 |
| --- | --- |

O NINIEJSZYM DOKUMENCIE

Cel

W listopadzie 2010 r. Komisja Europejska opublikowała komunikat „Priorytety w odniesieniu do infrastruktury energetycznej na 2020 r. i w dalszej perspektywie – Plan działania na rzecz zintegrowanej europejskiej sieci energetycznej”. Zawiera on wezwanie do znacznego powiększenia infrastruktury przesyłu energii w celu zapewnienia w całej Europie bezpiecznych i zrównoważonych dostaw energii po przystępnych cenach przy jednoczesnym zmniejszeniu emisji CO2.

Nowe rozporządzenie TEN-E (UE) nr 347/2013 ustanawia ogólnounijne ramy planowania i realizacji infrastruktury energetycznej w UE. Ustanowiono w nim dziewięć priorytetowych korytarzy infrastruktury strategicznej w zakresie energii elektrycznej, gazu i ropy, a także trzy ogólnounijne priorytetowe obszary tematyczne dla autostrad elektroenergetycznych, inteligentnych sieci i sieci przesyłu dwutlenku węgla. Wprowadzono w nim także przejrzysty i globalny proces identyfikacji i wyboru projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania (PWZ) niezbędnych do realizacji priorytetowych korytarzy.

Jak wszystkie działania w zakresie rozwoju w obrębie UE, infrastruktura przesyłu energii musi być w pełni zgodna z polityką UE w dziedzinie środowiska, w tym z dyrektywami siedliskową i ptasią (dyrektywami UE dotyczącymi ochrony przyrody). Niniejszy dokument zawiera wytyczne dotyczące najlepszych sposobów osiągnięcia tego w praktyce. Poświęcono w nim szczególną uwagę prawidłowemu stosowaniu procedury wydawania pozwoleń na podstawie art. 6 dyrektywy siedliskowej, która wymaga, aby wszystkie plany i przedsięwzięcia, które mogą mieć znaczące negatywne skutki dla obszaru Natura 2000, były poddawane odpowiedniej ocenie przed wydaniem dotyczącego ich pozwolenia. Odniesiono się w nim także do wymagań w zakresie ochrony gatunków w ramach szerzej pojętego obszaru.

Obszary Natura 2000 nie są pomyślane jako strefy zakazu wstępu i realizowanie w nich nowych przedsięwzięć nie jest wykluczone. Należy je jednak realizować w sposób zapewniający ochronę rzadkich oraz zagrożonych gatunków i typów siedlisk, ze względu na które wyznaczono dany obszar. Często można to osiągnąć przez staranne planowanie, dobry i pluralistyczny dialog oraz w stosownych przypadkach przez zastosowanie odpowiednich środków łagodzących skutki, tak aby już na początku wyeliminować wszelkie potencjalne negatywne skutki poszczególnych przedsięwzięć oraz skumulowany wpływ na cele w zakresie ochrony danego obszaru lub skutkom tym zapobiec.

Niniejszy dokument jest przeznaczony głównie dla podmiotów realizujących przedsięwzięcia w dziedzinie infrastruktury energetycznej, operatorów systemów przesyłowych (OSP) i organów odpowiedzialnych za wydawanie pozwoleń na plany i przedsięwzięcia z zakresu przesyłu energii, ale powinien zainteresować również konsultantów w dziedzinie oceny skutków, zarządzających obszarami Natura 2000, organizacje pozarządowe i wszelkich innych praktyków zainteresowanych lub uczestniczących w planowaniu, projektowaniu, realizacji lub zatwierdzaniu planów i przedsięwzięć w zakresie infrastruktury energetycznej. Ma on w zamierzeniu zapewnić im przegląd skutków propozycji w zakresie infrastruktury energetycznej dla gatunków i siedlisk chronionych w UE w ramach sieci Natura 2000 oraz przegląd podejść do łagodzenia wszelkich negatywnych skutków.

Niniejszy dokument może być także przydatny w procedurach oceny planów i przedsięwzięć dotyczących instalacji służących do przesyłu energii, realizowanych na podstawie dyrektywy w sprawie oceny oddziaływania na środowisko oraz dyrektywy w sprawie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, w odniesieniu do których zostało ustalone, że przeprowadzenie odpowiedniej oceny ich oddziaływania na sieć Natura 2000 nie jest niezbędne.

Zakres

W niniejszym dokumencie podano wytyczne oraz najlepsze praktyki w zakresie instalacji, eksploatacji i likwidacji instalacji przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej, gazu i ropy naftowej w odniesieniu do obszarów Natura 2000 oraz gatunków chronionych na mocy unijnych dyrektyw siedliskowej i ptasiej, w ramach szerzej pojętego obszaru. Skupiono się tylko na infrastrukturze przesyłu energii, a nie na obiektach wytwarzania energii takich jak platformy do wydobycia ropy naftowej, zapory elektrowni wodnych, turbiny wiatrowe, elektrownie itd.

Uwzględniono takie rodzaje infrastruktury przesyłu energii jak gazociągi i ropociągi, a także elektroenergetyczne przewody przesyłowe wysokiego i średniego napięcia oraz instalacje dystrybucyjne, przy czym w odniesieniu do tych ostatnich skupiono się na instalacjach lądowych. Osobny rozdział poświęcono infrastrukturze przesyłu energii w środowisku morskim.

Struktura i treść

Dokument składa się z ośmiu rozdziałów:

| — | Rozdziały 1 i 2
  zawierają przegląd kontekstu polityki UE w odniesieniu do infrastruktury energetycznej oraz zapotrzebowania na nowoczesną, połączoną sieć energetyczną w całej Europie zgodnie z rozporządzeniem TEN-E. Podkreślono w nich przepisy dyrektyw ptasiej i siedliskowej, których powinni być świadomi wykonawcy i operatorzy systemów przesyłu energii oraz władze; między innymi poświęcono szczególną uwagę procedurze wydawania pozwoleń na podstawie art. 6 dotyczącej wszystkich planów lub przedsięwzięć, które mogą znacząco oddziaływać na obszary Natura 2000, a także wymaganiom związanym z gatunkami chronionymi w UE w ramach szerzej pojętego obszaru. |
| --- | --- |

—

Rozdziały 1 i 2
  zawierają przegląd kontekstu polityki UE w odniesieniu do infrastruktury energetycznej oraz zapotrzebowania na nowoczesną, połączoną sieć energetyczną w całej Europie zgodnie z rozporządzeniem TEN-E. Podkreślono w nich przepisy dyrektyw ptasiej i siedliskowej, których powinni być świadomi wykonawcy i operatorzy systemów przesyłu energii oraz władze; między innymi poświęcono szczególną uwagę procedurze wydawania pozwoleń na podstawie art. 6 dotyczącej wszystkich planów lub przedsięwzięć, które mogą znacząco oddziaływać na obszary Natura 2000, a także wymaganiom związanym z gatunkami chronionymi w UE w ramach szerzej pojętego obszaru.

| — | Rozdział 3
  zawiera ogólny przegląd różnych rodzajów potencjalnych skutków infrastruktury przesyłu energii dla typów siedlisk i gatunków chronionych na mocy dwóch dyrektyw UE dotyczących ochrony przyrody. Świadomość tych potencjalnych skutków nie tylko zapewni prawidłowe przeprowadzanie odpowiedniej oceny na podstawie art. 6 dyrektywy siedliskowej, ale powinna również pomóc w identyfikowaniu odpowiednich środków łagodzących, jakie można zastosować w celu uniknięcia lub zmniejszenia wszelkich znaczących negatywnych skutków. |
| --- | --- |

—

Rozdział 3
  zawiera ogólny przegląd różnych rodzajów potencjalnych skutków infrastruktury przesyłu energii dla typów siedlisk i gatunków chronionych na mocy dwóch dyrektyw UE dotyczących ochrony przyrody. Świadomość tych potencjalnych skutków nie tylko zapewni prawidłowe przeprowadzanie odpowiedniej oceny na podstawie art. 6 dyrektywy siedliskowej, ale powinna również pomóc w identyfikowaniu odpowiednich środków łagodzących, jakie można zastosować w celu uniknięcia lub zmniejszenia wszelkich znaczących negatywnych skutków.

| — | Rozdziały 4 i 5:
  skupiono się w nich w szczególności na potencjalnym wpływie infrastruktury sieci elektroenergetycznej i na identyfikacji stosownych środków łagodzących skutki na różnych etapach cyklu planu czy przedsięwzięcia. Podano w nich szczegółowe zalecenia techniczne w zakresie środków zaradczych oraz łagodzących opartych, tam gdzie to możliwe, na doświadczeniach w zakresie dobrych praktyk i najnowszych badaniach prowadzonych w całej Europie. |
| --- | --- |

—

Rozdziały 4 i 5:
  skupiono się w nich w szczególności na potencjalnym wpływie infrastruktury sieci elektroenergetycznej i na identyfikacji stosownych środków łagodzących skutki na różnych etapach cyklu planu czy przedsięwzięcia. Podano w nich szczegółowe zalecenia techniczne w zakresie środków zaradczych oraz łagodzących opartych, tam gdzie to możliwe, na doświadczeniach w zakresie dobrych praktyk i najnowszych badaniach prowadzonych w całej Europie.

| — | Rozdział 6:
  określono w nim korzyści z obrania bardziej strategicznego i zintegrowanego podejścia do planowania infrastruktury przesyłu energii w sposób, dzięki któremu unika się lub minimalizuje potencjalne konflikty z wymogami unijnego prawodawstwa w dziedzinie ochrony przyrody na późniejszym etapie procesu planowania, kiedy możliwości wyboru są znacznie bardziej ograniczone. Zawiera on również przegląd sposobów skutecznego usprawniania różnych wymaganych na podstawie unijnych przepisów prawa z zakresu ochrony środowiska, w tym dyrektywy siedliskowej, ocen skutków dla projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, zwłaszcza w świetle skróconych harmonogramów procedur wydawania pozwoleń dotyczących takich projektów na podstawie rozporządzenia TEN-E. |
| --- | --- |

—

Rozdział 6:
  określono w nim korzyści z obrania bardziej strategicznego i zintegrowanego podejścia do planowania infrastruktury przesyłu energii w sposób, dzięki któremu unika się lub minimalizuje potencjalne konflikty z wymogami unijnego prawodawstwa w dziedzinie ochrony przyrody na późniejszym etapie procesu planowania, kiedy możliwości wyboru są znacznie bardziej ograniczone. Zawiera on również przegląd sposobów skutecznego usprawniania różnych wymaganych na podstawie unijnych przepisów prawa z zakresu ochrony środowiska, w tym dyrektywy siedliskowej, ocen skutków dla projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, zwłaszcza w świetle skróconych harmonogramów procedur wydawania pozwoleń dotyczących takich projektów na podstawie rozporządzenia TEN-E.

| — | Rozdział 7:
  opisano w nim procedurę wydawania pozwoleń na podstawie art. 6 dyrektywy siedliskowej. Celem jest podanie praktycznych porad co do stosowania procedury wydawania pozwoleń, szczególnie w kontekście infrastruktury przesyłu energii. |
| --- | --- |

—

Rozdział 7:
  opisano w nim procedurę wydawania pozwoleń na podstawie art. 6 dyrektywy siedliskowej. Celem jest podanie praktycznych porad co do stosowania procedury wydawania pozwoleń, szczególnie w kontekście infrastruktury przesyłu energii.

| — | Rozdział 8
  zawiera analizę skutków infrastruktury przesyłu energii dla środowiska morskiego. Po pierwsze zawiera on przegląd infrastruktury pozyskiwania energii prądów morskich na wodach morskich UE oraz przewidywanych przyszłych działań rozwojowych. Następnie przedstawiono w nim skutki dla morskich obszarów Natura 2000 i gatunków chronionych, z odniesieniami do przepisów zawartych w dyrektywach siedliskowej i ptasiej, a także właściwe środki wspierające i wskazówki ze strony UE i innych podmiotów. Po trzecie zawiera on przegląd potencjalnych skutków infrastruktury przesyłowej (przewodów i rurociągów) związanej z ropą naftową, gazem oraz energią wiatrową, fal i pływów, a także wychwytywaniem, transportem i składowaniem dwutlenku węgla (CCS) dla gatunków i siedlisk morskich chronionych na mocy unijnych dyrektyw siedliskowej i ptasiej. Podano w nim przykłady dobrych praktyk w ramach omawiania sposobów łagodzenia takich skutków. Po czwarte w rozdziale tym przeanalizowano korzyści wynikające z planowania strategicznego infrastruktury przesyłu energii w środowisku morskim, w tym wagę osadzenia tej kwestii w kontekście innego prawodawstwa i polityk UE, takich jak dyrektywa ramowa w sprawie strategii morskiej i morskie planowanie przestrzenne. |
| --- | --- |

—

Rozdział 8
  zawiera analizę skutków infrastruktury przesyłu energii dla środowiska morskiego. Po pierwsze zawiera on przegląd infrastruktury pozyskiwania energii prądów morskich na wodach morskich UE oraz przewidywanych przyszłych działań rozwojowych. Następnie przedstawiono w nim skutki dla morskich obszarów Natura 2000 i gatunków chronionych, z odniesieniami do przepisów zawartych w dyrektywach siedliskowej i ptasiej, a także właściwe środki wspierające i wskazówki ze strony UE i innych podmiotów. Po trzecie zawiera on przegląd potencjalnych skutków infrastruktury przesyłowej (przewodów i rurociągów) związanej z ropą naftową, gazem oraz energią wiatrową, fal i pływów, a także wychwytywaniem, transportem i składowaniem dwutlenku węgla (CCS) dla gatunków i siedlisk morskich chronionych na mocy unijnych dyrektyw siedliskowej i ptasiej. Podano w nim przykłady dobrych praktyk w ramach omawiania sposobów łagodzenia takich skutków. Po czwarte w rozdziale tym przeanalizowano korzyści wynikające z planowania strategicznego infrastruktury przesyłu energii w środowisku morskim, w tym wagę osadzenia tej kwestii w kontekście innego prawodawstwa i polityk UE, takich jak dyrektywa ramowa w sprawie strategii morskiej i morskie planowanie przestrzenne.

W całym dokumencie, tam gdzie to możliwe, podawane są przykłady dobrych praktyk, w celu pokazania, jak można w praktyce pogodzić instalacje przesyłu energii i unijne prawodawstwo w dziedzinie ochrony przyrody. Przykłady stanowią użyteczne źródło pomysłów w zakresie różnych możliwych do wykorzystania rodzajów technik i podejść.

Charakter niniejszego dokumentu

Celem niniejszych wytycznych jest wyjaśnienie przepisów dyrektyw siedliskowej i ptasiej oraz osadzenie ich w szczególności w kontekście rozwoju i eksploatacji sieci przesyłu energii. Dokument ten nie ma charakteru prawodawczego; podano w nim raczej praktyczne wytyczne i najlepsze praktyki w zakresie stosowania istniejących przepisów. Stanowi on zatem jedynie odzwierciedlenie poglądów służb Komisji. Ostatecznej wykładni dyrektyw UE dokonuje Trybunał Sprawiedliwości.

Niniejszy dokument stanowi uzupełnienie istniejących ogólnych wytycznych interpretacyjnych i metodycznych Komisji dotyczących art. 6 dyrektywy siedliskowej (1). Zaleca się, aby czytać te wytyczne w związku z niniejszym dokumentem.

Wreszcie w niniejszym dokumencie uznaje się w pełni, że dwie dyrektywy dotyczące ochrony przyrody są wpisane w zasadę pomocniczości, i to państwa członkowskie określają, w jaki sposób najlepiej realizować wynikające z nich wymogi proceduralne. Opisane w niniejszym dokumencie procedury w zakresie dobrych praktyk oraz proponowane metody nie mają zatem charakteru normatywnego, lecz mają stanowić przydatne porady, pomysły i propozycje oparte na informacjach zwrotnych i danych pochodzących od właściwych organów, przedstawicieli przedsiębiorstw z sektora energii, organizacji pozarządowych oraz innych ekspertów i zainteresowanych stron.

Komisja dziękuje za cenny wkład oraz wypowiedzi wszystkim, którzy uczestniczyli w przygotowaniu niniejszych wytycznych.

1.   ODNOWIONA INFRASTRUKTURA ENERGETYCZNA DLA EUROPY

1.1.   Potrzeba odnowionej infrastruktury energetycznej w Europie

Państwa UE uzgodniły nowe ramy polityki klimatyczno-energetycznej do roku 2030, w tym ogólnounijne założenia i cele polityki w zakresie emisji gazów cieplarnianych, energii ze źródeł odnawialnych, efektywności energetycznej i elektroenergetycznych połączeń międzysystemowych. Wyżej wspomniane założenia i cele polityki mają przyczynić się do stworzenia przez UE bardziej konkurencyjnego, bezpiecznego i zrównoważonego systemu energetycznego i do realizacji jej długoterminowego celu w zakresie zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych do 2050 r.

Rysunek 1

Ramy polityki klimatyczno-energetycznej do roku 2030 – uzgodnione zasadnicze cele

10 %połączeń międzysystemo-wych

-20 %emisji gazów cieplarnianych

20 %energii ze źródeł odnawialnych

15 %połączeń międzysystemo-wych

≥ 30 %wzrost efektywności energetycznej

≥27 %energii ze źródeł odnawialnych

≥ - 40 % emisji gazów cieplarnianych

20 %wzrost efektywności energetycznej

Komisja przedstawiła, jako jeden ze swoich kluczowych priorytetów, Strategię ramową na rzecz stabilnej unii energetycznej opartej na przyszłościowej polityce w dziedzinie klimatu (2). Jej celem jest przyczynienie się do realizacji przez UE jej celów i założeń na rok 2030 i zapewnienie europejskim konsumentom bezpiecznej, zrównoważonej, konkurencyjnej energii po przystępnych cenach oraz umożliwienie im korzystania z trwającej obecnie gruntownej transformacji europejskiego systemu energetycznego.

Aby cele na rok 2030 mogły zostać osiągnięte, niezbędna jest modernizacja europejskich instalacji przesyłu i magazynowania energii (3). Przestarzałe i słabo połączone ze sobą nawzajem infrastruktury silnie ograniczają rozwój europejskiej gospodarki. Na przykład rozwojowi wytwarzania energii elektrycznej przez morskie elektrownie wiatrowe w regionach Morza Północnego i Bałtyku przeszkodziły niewystarczające połączenia morskie i lądowe sieci. Ocenia się, że ryzyko i koszt przerw w dostawach oraz straty wzrosną, jeżeli UE nie zainwestuje w inteligentne, efektywne i konkurencyjne sieci energetyczne i nie wykorzysta swojego potencjału poprawy efektywności energetycznej.

Nowa polityka UE na rzecz infrastruktury energetycznej pomoże w koordynowaniu i optymalizacji rozwoju sieci na skalę całego kontynentu, dzięki czemu UE będzie mogła w pełni wykorzystać potencjał zintegrowanej sieci europejskiej, znacznie przekraczający wartość poszczególnych elementów tej sieci.

Za sprawą europejskiej strategii na rzecz całkowicie zintegrowanej infrastruktury energetycznej opartej na inteligentnych i niskoemisyjnych technologiach, dzięki korzyściom skali, zmniejszą się koszty przejścia na gospodarkę niskoemisyjną dla poszczególnych państw członkowskich. Zwiększy ona także bezpieczeństwo dostaw i pomoże ustabilizować ceny dla konsumentów, zapewniając dostawy energii elektrycznej i gazu do miejsc, w których są one potrzebne. Sieci europejskie ułatwią również konkurencję na jednolitym rynku energii w UE, stymulując solidarność państw członkowskich, oraz zapewnią europejskim obywatelom i przedsiębiorstwom dostęp do źródeł energii po przystępnych cenach.

Aby przyczynić się do realizacji tej ważnej, zasadniczej zmiany w dziedzinie przesyłu energii, UE przyjęła w 2013 r. nowe rozporządzenie TEN-E (UE) nr 347/2013 (4). Określono w nim kompleksowe, ogólnounijne ramy na rzecz planowania i realizacji infrastruktury energetycznej.

Ustanowiono w nim dziewięć priorytetowych korytarzy infrastruktury strategicznej w zakresie energii elektrycznej, gazu i ropy, a także trzy ogólnounijne priorytetowe obszary tematyczne dla autostrad elektroenergetycznych, inteligentnych sieci i sieci przesyłu dwutlenku węgla, w celu optymalizacji rozwoju sieci na poziomie europejskim do 2020 r. i w dalszej perspektywie.

Rysunek 2

Priorytetowe korytarze przesyłu energii elektrycznej, gazu i ropy naftowej

Image

1.2.   Wyzwania w zakresie infrastruktury

Wyzwanie polegające na wprowadzeniu połączeń międzysystemowych i dostosowaniu europejskiej infrastruktury energetycznej do nowych potrzeb dotyczy wszystkich sektorów i wszystkich rodzajów instalacji przesyłu energii.

1.2.1.   Sieci przesyłowe i magazynowanie energii elektrycznej

Sieci przesyłowe należy koniecznie unowocześnić i zmodernizować, aby sprostać rosnącemu popytowi będącemu skutkiem nie tylko dużej zmiany w całym łańcuchu wartości energii i koszyku energetycznym, ale również zwiększenia liczby zastosowań i technologii zdanych na energię elektryczną jako źródło energii. Konieczna jest również pilna rozbudowa i modernizacja sieci w celu stymulowania integracji rynku i utrzymania obecnych poziomów bezpieczeństwa systemu, zwłaszcza w celu zapewnienia przesyłu i równowagi energii elektrycznej wytwarzanej ze źródeł odnawialnych, której ilość w okresie 2007–2020 ma się zwiększyć ponad dwukrotnie.

Większość zdolności wytwórczych będzie skoncentrowana w miejscach oddalonych od głównych ośrodków zużycia czy magazynowania. Znaczna część będzie pochodziła z instalacji morskich, naziemnych parków energii słonecznej i wiatrowej w Europie Południowej lub z instalacji do wytwarzania energii z biomasy znajdujących się w Europie Środkowo-Wschodniej. Oczekuje się także, że zwiększy się udział produkcji zdecentralizowanej.

Oprócz wymienionych wymogów krótkoterminowych konieczne będzie fundamentalne przekształcenie sieci przesyłowych energii elektrycznej, aby do roku 2050 umożliwić przejście na system elektroenergetyczny o niższej emisyjności wspierany nowymi technologiami przesyłu energii długodystansowymi liniami elektroenergetycznymi wysokiego napięcia oraz magazynowania energii elektrycznej, umożliwiającymi przyjmowanie coraz większych ilości energii ze źródeł odnawialnych dostępnych na terytorium UE i poza nim.

Jednocześnie należy spowodować, aby sieci stały się bardziej inteligentne. Realizacja celów UE na 2020 r. w zakresie efektywności energetycznej i odnawialnych źródeł energii nie będzie możliwa bez zapewnienia większej innowacyjności i inteligentnych rozwiązań w sieciach, zarówno na poziomie przesyłu, jak i dystrybucji, zwłaszcza za sprawą technologii informacyjno-komunikacyjnych. Będzie to miało zasadnicze znaczenie w zarządzaniu od strony popytu oraz w innych usługach świadczonych w ramach inteligentnych sieci.

1.2.2.   Sieci gazu ziemnego i magazynowanie gazu ziemnego

Ocenia się, że gaz ziemny będzie nadal odgrywał kluczową rolę w koszyku energetycznym UE w nadchodzących dziesięcioleciach, zyskując znaczenie jako paliwo alternatywne na potrzeby zmiennego wytwarzania energii elektrycznej. Sieci gazu wymagają jednak większej elastyczności, jeśli chodzi o system gazociągów, w tym dwukierunkowych gazociągów, zwiększonej pojemności magazynowej i elastyczności dostaw, z uwzględnieniem skroplonego gazu ziemnego (LNG) i sprężonego gazu ziemnego (CNG).

1.2.3.   Transport ropy i olefin oraz infrastruktura rafineryjna

Prognozuje się, że w przypadku utrzymania obecnej polityki w takich obszarach jak klimat, transport i efektywność energetyczna, ropa wciąż będzie stanowiła 30 % energii pierwotnej, i w 2030 r. znaczna część paliw stosowanych w transporcie może być nadal na bazie ropy. Bezpieczeństwo dostaw zależy od integralności i elastyczności całego łańcucha dostaw, począwszy od ropy naftowej dostarczanej do rafinerii, a skończywszy na produkcie końcowym rozprowadzanym wśród konsumentów. Przyszły kształt infrastruktury transportu ropy naftowej i produktów naftowych będzie jednocześnie uwarunkowany zmianami w europejskim sektorze rafineryjnym, który boryka się obecnie z wieloma problemami.

1.2.4.   Wychwytywanie, transport i składowanie dwutlenku węgla (CCS)

Choć technologie CCS ograniczają na dużą skalę emisje CO2, wciąż jednak znajdują się na wczesnym etapie rozwoju. Oczekuje się, że w 2020 r. rozpocznie się stopniowe wprowadzanie na rynek technologii CCS na potrzeby wytwarzania energii elektrycznej i zastosowań przemysłowych. Z uwagi na nierównomierne rozłożenie w Europie potencjalnych miejsc składowania CO2, jak też mając na uwadze fakt, że niektóre państwa członkowskie mają ograniczony potencjał składowania na swoich terytoriach, może być konieczna budowa europejskiej transgranicznej infrastruktury rurociągowej obejmującej także środowisko morskie.

1.3.   Rodzaje użytkowanych instalacji przesyłu i dystrybucji energii

Sposób przesyłu, dystrybucji i magazynowania różnych form energii różni się oczywiście w zależności od funkcji danego rodzaju energii i tego, czy realizowany jest w środowisku lądowym czy morskim. Na przekład przesył energii elektrycznej realizuje się zwykle za pomocą linii elektroenergetycznych czy przewodów, a przesył gazu i ropy naftowej – za pomocą rurociągów.

W niniejszym dokumencie skupiono się w szczególności na następujących instalacjach (5):

| — | Instalacje przesyłu gazu i ropy naftowej na lądzie: podziemne rurociągi, rurociągi naziemne, w tym przecinające cieki wodne, a także wszelkie obiekty towarzyszące (początkowe stacje tłoczące, stacje pomp (w przypadku ropy naftowej) i tłocznie gazu (w przypadku gazu), pośrednie stacje odbioru, stacje zaworów odcinających, stacje reduktorów i końcowe stacje odbioru), |
| --- | --- |

—

Instalacje przesyłu gazu i ropy naftowej na lądzie: podziemne rurociągi, rurociągi naziemne, w tym przecinające cieki wodne, a także wszelkie obiekty towarzyszące (początkowe stacje tłoczące, stacje pomp (w przypadku ropy naftowej) i tłocznie gazu (w przypadku gazu), pośrednie stacje odbioru, stacje zaworów odcinających, stacje reduktorów i końcowe stacje odbioru),

| — | Naziemne instalacje przesyłu energii elektrycznej: podziemne linie elektroenergetyczne, napowietrzne linie elektroenergetyczne i obiekty towarzyszące (słupy, podstacje i stacje przekształtnikowe). |
| --- | --- |

—

Naziemne instalacje przesyłu energii elektrycznej: podziemne linie elektroenergetyczne, napowietrzne linie elektroenergetyczne i obiekty towarzyszące (słupy, podstacje i stacje przekształtnikowe).

1.3.1.   Instalacje przesyłu i dystrybucji gazu i ropy naftowej

Rurociągi wykorzystywane są zwykle do przesyłu dużych ilości ropy naftowej, przetworzonych produktów naftowych lub gazu ziemnego drogą lądową. Ropociągi układane są ze stalowych lub plastikowych rur, których średnice wewnętrzne mieszczą się zwykle w zakresie od 100 do 1 200 mm. Większość ropociągów jest zakopana na głębokości ok. 1 do 2 m. Ropa utrzymywana jest w ruchu dzięki stacjom pomp. Gazociągi do przesyłu gazu ziemnego układane są z rur ze stali węglowej, których średnice mieszczą się w zakresie od 51 do 1 500 mm. Gaz jest sprężany za pomocą tłoczni gazu.

Trasa rurociągu biegnie przez otwarty korytarz ruchu. Jednym z kroków podczas budowy rurociągu jest wybór trasy, która musi następnie zostać zbadana, w celu przewidzenia i usunięcia wszelkich fizycznych przeszkód. W razie potrzeby prowadzi się wykopy, zwłaszcza wzdłuż głównej trasy i w miejscach krzyżowania się rurociągu. Następnie instaluje się rury wraz z elementami towarzyszącymi (zaworami, łącznikami itd.). W stosownych przypadkach zasypuje się następnie rurę oraz wykop.

1.3.2.   Instalacje przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej

Ponieważ do tej pory nie jest możliwe magazynowanie dużych ilości energii elektrycznej, musi ona być wytwarzana w czasie rzeczywistym. Oznacza to, że jej nieprzerwany przesył do użytkowników powinien być możliwie najskuteczniejszy. Przesył energii elektrycznej na lądzie polega na przesyłaniu jej z elektrowni do podstacji wysokiego napięcia zlokalizowanych w pobliżu ośrodków popytu. Duże ilości energii elektrycznej przesyła się w postaci prądu o wysokim napięciu (w Europie to 110–750 kV, ENTSO, 2012), aby zmniejszyć straty energii podczas przesyłu na znaczną odległość do podstacji.

Liniami przesyłowymi dostarczającymi znaczne ilości energii na duże odległości przesyła się zwykle prąd przemienny trójfazowy wysokiego napięcia (APLIC, 2006). W przypadku bardzo dużych odległości (zwykle powyżej 600 km) większą wydajność zapewniają linie wysokiego napięcia prądu stałego (HVDC). Energia elektryczna może być przesyłana liniami napowietrznymi lub kablami podziemnymi. We wszystkich przypadkach stosuje się wysokie napięcia, ponieważ istniejące technologie umożliwiają wydajne przesyłanie dużych ilości energii elektrycznej jedynie przy wysokich napięciach.

W ramach dystrybucji energii elektrycznej przesyła się prąd średniego napięcia (często poniżej 33 kV) z systemu przesyłowego do odbiorców końcowych. Rozróżnienie pomiędzy liniami energetycznymi wysokiego napięcia a liniami dystrybucyjnymi średniego napięcia jest ważne z punktu widzenia ochrony przyrody, ponieważ ryzyko porażenia prądem istnieje tylko w przypadku dystrybucyjnych linii energetycznych średniego napięcia, podczas gdy ryzyko kolizji istnieje zarówno w przypadku linii przesyłowych, jak i dystrybucyjnych (6) (zob. rozdział 4).

Energia elektryczna jest zwykle przesyłana liniami napowietrznymi zawieszonymi na słupach, rozbudowanych konstrukcyjnie lub pojedynczych, niekiedy korzysta się jednak również z podziemnych linii elektroenergetycznych – szczególnie na obszarach miejskich lub we wrażliwych lokalizacjach. Napowietrzne linie energetyczne wywierają określony wpływ na różnorodność biologiczną, zdrowie oraz krajobraz, inny niż w przypadku linii podziemnych. Z drugiej strony koszty inwestycji początkowej w przypadku podziemnych kabli często bywają znacznie wyższe niż w przypadku linii napowietrznych.

1.4.   Projekty będące przedmiotem wspólnego zainteresowania (PWZ) (7)

W obowiązującym rozporządzeniu TEN-E, które weszło w życie dnia 15 maja 2013 r., określono ramy prawne oraz ramy polityki optymalizacji rozwoju sieci na poziomie europejskim do 2020 r. i w dalszej perspektywie. Zidentyfikowano w nim 12 strategicznych priorytetowych korytarzy oraz obszarów tematycznych w zakresie infrastruktury energetycznej, w wymiarze transeuropejskim/transgranicznym. W rozporządzeniu określono proces ustalania raz na dwa lata ogólnounijnych list projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania (tzw. PWZ) (8), które przyczyniają się do rozwoju sieci infrastruktury energetycznej w każdym z 12 priorytetowych korytarzy i obszarów tematycznych.

Aby dany projekt mógł zostać umieszczony na liście unijnej, musi on przynieść znaczne korzyści co najmniej dwóm państwom członkowskim; przyczynić się do integracji rynku i zwiększenia konkurencyjności; zwiększyć bezpieczeństwo dostaw i ograniczyć emisje CO2. Proces identyfikacji opiera się na współpracy regionalnej, obejmując państwa członkowskie i różne zainteresowane strony, które wnoszą swoją wiedzę i doświadczenie specjalistyczne w zakresie wykonalności technicznej i warunków rynkowych, zarówno z krajowego, jak i europejskiego punktu widzenia.

W listopadzie 2017 r. przyjęto trzecią unijną listę 173 PWZ (9) w dziedzinie infrastruktury energetycznej. Lista obejmuje 106 projektów dotyczących energii elektrycznej, w tym elektroenergetycznych linii przesyłowych i magazynowania energii, 4 projekty w zakresie inteligentnych sieci i 53 projekty dotyczące gazu. Po raz pierwszy uwzględniono na liście PWZ także 4 projekty dotyczące sieci przesyłu dwutlenku węgla. Listę PWZ aktualizuje się co dwa lata, dołączając do niej nowe potrzebne projekty i usuwając zakończone.

Wymienione PWZ mogą się kwalifikować do otrzymywania wsparcia finansowego w ramach instrumentu „Łącząc Europę”. W ramach tego nowego instrumentu na okres 2014–2020 przeznaczono budżet w wysokości 5,35 mld EUR na transeuropejską infrastrukturę energetyczną. W 2016 r., w ramach drugiego i trzeciego zaproszenia do składania wniosków, na 27 PWZ przydzielono w sumie 707 mln EUR w formie dotacji. 11 spośród tych dotacji dotyczyło projektów w sektorze energii elektrycznej, a 15 – projektów w sektorze gazowym; 1 dotyczyła projektu w dziedzinie inteligentnych sieci. 8 dotacji dotyczyło obiektów budowlanych, a 19 – badań. 800 mln EUR w dotacjach w ramach instrumentu „Łącząc Europę” odłożono na PWZ w 2017 r.

W przypadku PWZ korzysta się z usprawnionej procedury planowania i wydawania pozwoleń, ze względu na strategiczne znaczenie tych projektów dla UE. Obejmuje to na przykład ustanowienie pojedynczego właściwego organu krajowego, aby stanowił on „punkt kompleksowej obsługi” zajmujący się wszystkimi pozwoleniami, a także ustalenie wiążącego terminu wydawania pozwolenia na projekt wynoszącego trzy i pół roku. Celem jest przyspieszenie procedur i zapewnienie szybkiego wydawania pozwoleń oraz uruchamiania projektów uznawanych za niezbędne do zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego i przybliżenia osiągnięcia celów UE dotyczących klimatu i energii, a jednocześnie zapewnienie przestrzegania najwyższych standardów nałożonych przez unijne prawodawstwo w dziedzinie ochrony środowiska, zwiększenie przejrzystości i poprawa w obszarze udziału społeczeństwa. To z kolei powinno zwiększyć atrakcyjność PWZ z punktu widzenia inwestorów dzięki udoskonalonym ramom regulacyjnym.

| Projekty w dziedzinie energii będące przedmiotem wspólnego zainteresowania: mapa interaktywna

  Komisja Europejska opracowała platformę na rzecz przejrzystości (10) umożliwiającą użytkownikowi identyfikację oraz zapoznanie się z każdym ze 173 PWZ przyjętych w 2017 r. za pośrednictwem internetowej przeglądarki map. Umożliwia ona wyświetlanie map dotyczących projektów związanych z danym rodzajem energii (energią elektryczną, gazem, ropą naftową lub innymi), infrastruktury, krajem lub priorytetowym korytarzem. Udostępniane jest także podsumowanie merytoryczne dla każdego projektu, wkrótce po jego przyjęciu. |
| --- |

Projekty w dziedzinie energii będące przedmiotem wspólnego zainteresowania: mapa interaktywna

Komisja Europejska opracowała platformę na rzecz przejrzystości (10) umożliwiającą użytkownikowi identyfikację oraz zapoznanie się z każdym ze 173 PWZ przyjętych w 2017 r. za pośrednictwem internetowej przeglądarki map. Umożliwia ona wyświetlanie map dotyczących projektów związanych z danym rodzajem energii (energią elektryczną, gazem, ropą naftową lub innymi), infrastruktury, krajem lub priorytetowym korytarzem. Udostępniane jest także podsumowanie merytoryczne dla każdego projektu, wkrótce po jego przyjęciu.

Należy jednakże mieć na uwadze, że unijna lista zawiera PWZ na różnych etapach rozwoju. Niektóre z nich pozostają w początkowej fazie rozwoju, dlatego nadal konieczne są badania, aby wykazać, że projekt jest wykonalny.

Włączenie takich projektów do unijnej listy projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania pozostaje także bez uszczerbku dla wyników odpowiednich ocen oddziaływania na środowisko i procedur wydawania pozwoleń. Jeśli projekt włączony do unijnej listy projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania okaże się niezgodny z dorobkiem prawnym UE, zostanie z niej usunięty.

W lipcu 2013 r. Komisja wydała wytyczne (11), aby wesprzeć państwa członkowskie w określaniu odpowiednich środków o charakterze ustawodawczym i nieustawodawczym na rzecz usprawnienia różnych procedur oceny oddziaływania na środowisko oraz zapewnienia spójnego stosowania tych, które są wymagane w odniesieniu do PWZ na podstawie prawa unijnego.

| Co oznacza „Usprawnianie”?


  Usprawnianie oznacza: poprawę i 
  lepsze koordynowanie

  procedur oceny oddziaływania na środowisko, w celu

  zmniejszenia niepotrzebnego obciążenia administracyjnego
  , wytworzenia synergii i dzięki nim

  skrócenia czasu

  potrzebnego do przeprowadzenia procesu oceny przy jednoczesnym zapewnieniu

  wysokiego poziomu ochrony środowiska

  poprzez kompleksowe oceny oddziaływania na środowisko zgodne z dorobkiem prawnym UE.


  Źródło: Wytyczne „Usprawnianie procedur oceny oddziaływania na środowisko w odniesieniu do projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania w dziedzinie infrastruktury energetycznej”, lipiec 2013 r. |
| --- |

Co oznacza „Usprawnianie”?

Usprawnianie oznacza: poprawę i 
  lepsze koordynowanie

  procedur oceny oddziaływania na środowisko, w celu

  zmniejszenia niepotrzebnego obciążenia administracyjnego
  , wytworzenia synergii i dzięki nim

  skrócenia czasu

  potrzebnego do przeprowadzenia procesu oceny przy jednoczesnym zapewnieniu

  wysokiego poziomu ochrony środowiska

  poprzez kompleksowe oceny oddziaływania na środowisko zgodne z dorobkiem prawnym UE.

Źródło: Wytyczne „Usprawnianie procedur oceny oddziaływania na środowisko w odniesieniu do projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania w dziedzinie infrastruktury energetycznej”, lipiec 2013 r.

Wytyczne zawierają sześć głównych zaleceń dotyczących usprawniania procedur. Zalecenia oparte są na dotychczasowych doświadczeniach z wdrażania i na dobrych praktykach zidentyfikowanych w państwach członkowskich (w celu zapoznania się ze szczegółowymi informacjami zob. rozdział 4).

W zaleceniach skupiono się w szczególności na:

| — | wczesnym planowaniu, przygotowywaniu planów działania i ustalaniu zakresów ocen, |
| --- | --- |

—

wczesnym planowaniu, przygotowywaniu planów działania i ustalaniu zakresów ocen,

| — | wczesnym i skutecznym włączeniu ocen oddziaływania na środowisko i innych wymogów środowiskowych do procedur, |
| --- | --- |

—

wczesnym i skutecznym włączeniu ocen oddziaływania na środowisko i innych wymogów środowiskowych do procedur,

| — | koordynacji i terminach realizacji procedur, |
| --- | --- |

—

koordynacji i terminach realizacji procedur,

| — | gromadzeniu danych, udostępnianiu danych i kontroli ich jakości, |
| --- | --- |

—

gromadzeniu danych, udostępnianiu danych i kontroli ich jakości,

| — | współpracy transgranicznej oraz |
| --- | --- |

—

współpracy transgranicznej oraz

| — | wczesnym i skutecznym udziale społeczeństwa. |
| --- | --- |

—

wczesnym i skutecznym udziale społeczeństwa.

W następnych rozdziałach wytycznych skupiono się zwłaszcza na procedurze wydawania pozwoleń na podstawie dyrektywy siedliskowej w kontekście planów i przedsięwzięć w dziedzinie przesyłu energii. Inne procedury wydawania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach nie są szczegółowo uwzględnione, ale wspomina się o nich w odpowiednich przypadkach.

Niniejszy dokument uzupełnia zatem wyżej wspomniane wytyczne dotyczące usprawniania procedur w odniesieniu do PWZ, ale ma szerszy zakres, gdyż obejmuje wszystkie rodzaje infrastruktury przesyłu ropy naftowej, gazu i energii elektrycznej, niezależnie od tego, czy chodzi o PWZ, czy nie.

2.   UNIJNE PRAWODAWSTWO W DZIEDZINIE OCHRONY PRZYRODY

2.1.   Wprowadzenie

Niektóre plany i przedsięwzięcia w dziedzinie infrastruktury przesyłu energii mogą potencjalnie oddziaływać na jeden lub więcej obszarów Natura 2000 stanowiących elementy sieci Natura 2000, lub mogą wywierać wpływ na pewne rzadkie i zagrożone gatunki chronione na podstawie ustawodawstwa UE. Dyrektywy siedliskowa i ptasia zawierają przepisy, które muszą być w takich przypadkach przestrzegane. Niniejszy rozdział zawiera przegląd tych przepisów. W następnych rozdziałach przedstawiono konkretne elementy procedury wydawania pozwoleń na podstawie art. 6 dyrektywy siedliskowej, szczególnie w zakresie, w jakim wiąże się ona z planami lub przedsięwzięciami w dziedzinie przesyłu energii.

2.2.   Dyrektywy ptasia i siedliskowa

Za ważny element strategii „Europa 2020” uznaje się powstrzymanie spadku różnorodności biologicznej w UE; wzywa się przy tym do prowadzenia inteligentnej polityki sprzyjającej włączeniu społecznemu i zrównoważonemu rozwojowi, biorącej pod uwagę istotne korzyści społeczno-ekonomiczne, jakie przynosi społeczeństwu przyroda.

W marcu 2010 r. szefowie unijnych państw i rządów postawili przed sobą ambitny cel w postaci powstrzymania do 2020 r. spadku różnorodności biologicznej w Europie i odwrócenia tego trendu. W maju 2011 r. Komisja Europejska przyjęła nową unijną strategię ochrony różnorodności biologicznej na okres do 2020 r. (COM(2011) 244) (12) w której ustanowiła ramy polityki osiągnięcia wspomnianego celu.

Dyrektywa ptasia (13) oraz dyrektywa siedliskowa (14) stanowią podstawę unijnej polityki w dziedzinie różnorodności biologicznej. Umożliwiają one wszystkim państwom członkowskim Unii współdziałanie w ramach wspólnego systemu prawnego w celu ochrony najbardziej zagrożonych oraz najcenniejszych europejskich gatunków i siedlisk w obrębie ich naturalnego zasięgu na terenie UE, niezależnie od granic politycznych czy administracyjnych.

Te dwie dyrektywy nie obejmują każdego gatunku roślin i zwierząt w Europie (tj. całej różnorodności biologicznej Europy). Zamiast tego skupiono się w nich na podzbiorze około 2 000 gatunków, które potrzebują ochrony, aby zapobiec zmniejszaniu się ich liczebności lub ich degradacji. Często mówi się o nich jako o gatunkach będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty lub o gatunkach chronionych w UE. Na podstawie dyrektywy siedliskowej jest też chronione około 230 rzadkich lub zagrożonych typów siedlisk.

Ogólnym celem tych dwóch dyrektyw jest zapewnienie utrzymania gatunków i typów siedlisk objętych ochroną w ramach tych dyrektyw oraz przywrócenie właściwego stanu ochrony (15) w całym ich naturalnym zasięgu na terenie UE. Cel ten określono pozytywnie, wskazując sprzyjającą sytuację, którą należy osiągnąć i utrzymać. Chodzi zatem o więcej niż tylko o uniknięcie pogorszenia się sytuacji.

Aby cel ten został osiągnięty, dyrektywy UE dotyczące ochrony przyrody wymagają, by państwa członkowskie:

| — | wyznaczyły i chroniły podstawowe obszary ochrony gatunków i typów siedlisk wymienionych w załącznikach I i II do dyrektywy siedliskowej i w załączniku do I dyrektywy ptasiej, a także ochrony ptaków wędrownych. Obszary te tworzą część ogólnounijnej sieci Natura 2000, |
| --- | --- |

—

wyznaczyły i chroniły podstawowe obszary ochrony gatunków i typów siedlisk wymienionych w załącznikach I i II do dyrektywy siedliskowej i w załączniku do I dyrektywy ptasiej, a także ochrony ptaków wędrownych. Obszary te tworzą część ogólnounijnej sieci Natura 2000,

| — | ustanowiły przepisy w zakresie ochrony gatunków w odniesieniu do wszystkich europejskich gatunków dzikiego ptactwa i innych gatunków zagrożonych wymienionych w załącznikach IV i V do dyrektywy siedliskowej. Przepisy w zakresie ochrony stosuje się w obrębie całego naturalnego zasięgu gatunków w UE, to jest całego szerzej pojętego obszaru (tzn. zarówno na obszarach Natura 2000, jak i poza nimi). |
| --- | --- |

—

ustanowiły przepisy w zakresie ochrony gatunków w odniesieniu do wszystkich europejskich gatunków dzikiego ptactwa i innych gatunków zagrożonych wymienionych w załącznikach IV i V do dyrektywy siedliskowej. Przepisy w zakresie ochrony stosuje się w obrębie całego naturalnego zasięgu gatunków w UE, to jest całego szerzej pojętego obszaru (tzn. zarówno na obszarach Natura 2000, jak i poza nimi).

2.3.   Zarządzanie obszarami Natura 2000 i ich ochrona

Jak dotąd wyznaczono ponad 27 000 obszarów otrzymało status obszarów Natura 2000. Obejmują one łącznie około 18 % powierzchni lądowej Europy oraz znaczące obszary morskie.

| PRZEGLĄDARKA NATURA 2000: przydatne narzędzie dla wykonawców projektów

  Przeglądarka Natura 2000 to internetowy system tworzenia map w ramach systemu informacji geograficznej umożliwiający wykonawcom projektów ustalenie położenia każdego z obszarów Natura 2000 należących do unijnej sieci oraz zapoznawanie się z nimi. Umożliwia ona analizowanie obszarów w bardzo szczegółowej skali (1:500), w której wyświetlają się w bardzo wysokiej rozdzielczości granice danego obszaru oraz główne cechy jego krajobrazu. Dla każdego z obszarów dostępny jest standardowy formularz danych, w którym wymienione są gatunki i typy siedlisk, ze względu na które obszar wyznaczono, a także szacowana liczebność populacji i stan ochrony obszaru, wreszcie jego znaczenie dla odnośnych gatunków lub typów siedlisk w obrębie UE.
  http://natura2000.eea.europa.eu/ |
| --- |

PRZEGLĄDARKA NATURA 2000: przydatne narzędzie dla wykonawców projektów

Przeglądarka Natura 2000 to internetowy system tworzenia map w ramach systemu informacji geograficznej umożliwiający wykonawcom projektów ustalenie położenia każdego z obszarów Natura 2000 należących do unijnej sieci oraz zapoznawanie się z nimi. Umożliwia ona analizowanie obszarów w bardzo szczegółowej skali (1:500), w której wyświetlają się w bardzo wysokiej rozdzielczości granice danego obszaru oraz główne cechy jego krajobrazu. Dla każdego z obszarów dostępny jest standardowy formularz danych, w którym wymienione są gatunki i typy siedlisk, ze względu na które obszar wyznaczono, a także szacowana liczebność populacji i stan ochrony obszaru, wreszcie jego znaczenie dla odnośnych gatunków lub typów siedlisk w obrębie UE.

http://natura2000.eea.europa.eu/

Ochronę obszarów Natura 2000 regulują przepisy art. 6 dyrektywy siedliskowej. Jest w nim mowa o dwóch typach środków: w art. 6 ust. 1 i 2 (16) uregulowano ochronę wszystkich obszarów Natura 2000 przez cały czas, natomiast w art. 6 ust. 3 i 4 sformułowano podstawę dla procedury wydawania pozwoleń na realizację planów lub przedsięwzięć, które mogą wywrzeć znaczący negatywny wpływ na obszar Natura 2000.

Z artykułu tego jasno wynika, że obszary Natura 2000 nie są „strefami zakazu rozwoju”. Nowe plany i przedsięwzięcia są w nich całkowicie możliwe, pod warunkiem przestrzegania określonych proceduralnych i materialnych środków ochrony. Wdrożono procedurę wydawania pozwoleń mającą na celu zapewnienie, by takie plany i przedsięwzięcia realizowane były w sposób zgodny z celami ochrony danego obszaru Natura 2000.

2.3.1.   Podejmowanie pozytywnych środków ochronnych i zapobieganie pogarszaniu się sytuacji

| Artykuł 6 dyrektywy siedliskowej:











  Art. 6 ust. 1 | Dla specjalnych obszarów ochrony państwa członkowskie tworzą konieczne środki ochronne obejmujące, jeśli zaistnieje taka potrzeba, odpowiednie plany zagospodarowania opracowane specjalnie dla tych terenów bądź zintegrowane z innymi planami rozwoju oraz odpowiednie środki ustawowe, administracyjne lub umowne, odpowiadające ekologicznym wymaganiom typów siedlisk przyrodniczych, wymienionych w załączniku I, lub gatunków, wymienionych w załączniku II, żyjących na tych terenach. |
| --- | --- |

Artykuł 6 dyrektywy siedliskowej:

Art. 6 ust. 1

| Art. 6 ust. 2 | Państwa członkowskie podejmują odpowiednie działania w celu uniknięcia na specjalnych obszarach ochrony pogorszenia stanu siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków, jak również w celu uniknięcia niepokojenia gatunków, dla których zostały wyznaczone takie obszary, o ile to niepokojenie może mieć znaczenie w stosunku do celów niniejszej dyrektywy. |
| --- | --- |

Art. 6 ust. 2

Artykuł 6 ust. 1 i 2 dyrektywy siedliskowej wymaga, aby państwa członkowskie:

| — | podejmowały pozytywne środki ochronne konieczne do zachowania lub odtworzenia typów siedlisk i gatunków, dla których wyznaczono dany obszar (art. 6 ust. 1), |
| --- | --- |

—

podejmowały pozytywne środki ochronne konieczne do zachowania lub odtworzenia typów siedlisk i gatunków, dla których wyznaczono dany obszar (art. 6 ust. 1),

| — | podejmowały środki w celu uniknięcia jakiegokolwiek pogorszenia stanu typów siedlisk lub jakiegokolwiek znaczącego niepokojenia występujących tam gatunków (art. 6 ust. 2). |
| --- | --- |

—

podejmowały środki w celu uniknięcia jakiegokolwiek pogorszenia stanu typów siedlisk lub jakiegokolwiek znaczącego niepokojenia występujących tam gatunków (art. 6 ust. 2).

W ramach tych pierwszych państwa członkowskie muszą ustanowić dla każdego obszaru Natura 2000 jasne cele w dziedzinie ochrony oparte na stanie ochrony i wymaganiach ekologicznych występujących w nim typów siedlisk i gatunków będących przedmiotem zainteresowania UE. Cel w dziedzinie ochrony powinien zmierzać co najmniej do zachowania stanu ochrony gatunków i siedlisk, dla których został wyznaczony i nie pozwalać na dalsze pogarszanie się tego stanu.

Ponieważ jednak ogólnym celem dyrektyw dotyczących ochrony przyrody jest osiągnięcie przez gatunki i typy siedlisk właściwego stanu ochrony w całym ich naturalnym zasięgu, poprawa stanu ich ochrony na poszczególnych obszarach może wymagać ambitniejszych celów w dziedzinie ochrony. Świadomość celów w dziedzinie ochrony danego obszaru Natura 2000 jest szczególnie ważna w przypadku planistów i wykonawców projektów w zakresie przesyłu energii oraz dla właściwych organów, ponieważ konieczna jest ocena potencjalnych negatywnych skutków danego planu lub przedsięwzięcia w odniesieniu do tych celów w dziedzinie ochrony (17).

W dyrektywie siedliskowej zachęca się organy odpowiedzialne za ochronę przyrody do opracowywania w bliskiej współpracy z lokalnymi zainteresowanymi stronami planów ochrony obszarów Natura 2000 (18), choć nie jest to obowiązkowe. Plany te mogą stanowić bardzo przydatne źródło informacji, ponieważ zwykle zawierają szczegółowe informacje o gatunkach i typach siedlisk, dla których wyznaczono dany obszar, wyjaśnia się w nich cele w dziedzinie ochrony tego obszaru oraz w stosownych przypadkach ustosunkowuje się do innych sposobów użytkowania gruntów w tym obszarze. Przedstawia się w nich również praktyczne środki ochrony potrzebne do osiągnięcia celów w dziedzinie ochrony danego obszaru.

2.3.2.   Procedura wydawania pozwoleń na plany i przedsięwzięcia wywierające wpływ na obszary Natura 2000

| Artykuł 6 dyrektywy siedliskowej:











  Art. 6 ust. 3 | Każdy plan lub przedsięwzięcie, które nie jest bezpośrednio związane lub konieczne do zagospodarowania terenu, ale które może na nie w istotny sposób oddziaływać, zarówno oddzielnie, jak i w połączeniu z innymi planami lub przedsięwzięciami, podlega odpowiedniej ocenie jego skutków dla danego terenu z punktu widzenia założeń jego ochrony. W świetle wniosków wynikających z tej oceny oraz bez uszczerbku dla przepisów ust. 4 właściwe władze krajowe wyrażają zgodę na ten plan lub przedsięwzięcie dopiero po upewnieniu się, że nie wpłynie on niekorzystnie na dany teren oraz, w stosownych przypadkach, po uzyskaniu opinii całego społeczeństwa. |
| --- | --- |

Artykuł 6 dyrektywy siedliskowej:

Art. 6 ust. 3

| Art. 6 ust. 4 | Jeśli pomimo negatywnej oceny skutków dla danego terenu oraz braku rozwiązań alternatywnych, plan lub przedsięwzięcie musi jednak zostać zrealizowane z powodów o charakterze zasadniczym wynikających z nadrzędnego interesu publicznego, w tym interesów mających charakter społeczny lub gospodarczy, państwo członkowskie stosuje wszelkie środki kompensujące konieczne do zapewnienia ochrony ogólnej spójności Natury 2000. O przyjętych środkach kompensujących państwo członkowskie informuje Komisję.


  Jeżeli dany teren obejmuje typ siedliska przyrodniczego i/lub jest zamieszkały przez gatunek o znaczeniu priorytetowym, jedyne względy, na które można się powołać, to względy odnoszące się do zdrowia ludzkiego lub bezpieczeństwa publicznego, korzystnych skutków o podstawowym znaczeniu dla środowiska lub, po wyrażeniu opinii przez Komisję, innych powodów o charakterze zasadniczym wynikających z nadrzędnego interesu publicznego. |
| --- | --- |

Art. 6 ust. 4

Jeżeli dany teren obejmuje typ siedliska przyrodniczego i/lub jest zamieszkały przez gatunek o znaczeniu priorytetowym, jedyne względy, na które można się powołać, to względy odnoszące się do zdrowia ludzkiego lub bezpieczeństwa publicznego, korzystnych skutków o podstawowym znaczeniu dla środowiska lub, po wyrażeniu opinii przez Komisję, innych powodów o charakterze zasadniczym wynikających z nadrzędnego interesu publicznego.

W art. 6 ust. 3 i 4 dyrektywy siedliskowej ustanowiono procedurę wydawania pozwoleń, zgodnie z którą należy postępować, kiedy proponuje się plan i przedsięwzięcie mogące wpływać na obszar lub obszary Natura 2000 (19). Wspomniana procedura wydawania pozwoleń ma zastosowanie nie tylko w przypadku planów lub przedsięwzięć realizowanych wewnątrz obszaru Natura 2000, ale także realizowanych na zewnątrz takiego obszaru, jeśli ich realizacja mogłaby mieć istotny wpływ na ochronę gatunków i siedlisk wewnątrz obszaru.

W art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej wymaga się, aby każdy plan lub przedsięwzięcie mogące w istotny negatywny sposób oddziaływać na obszar Natura 2000 było poddawane odpowiedniej ocenie mającej na celu przeprowadzenie szczegółowej analizy tego oddziaływania w świetle celów w dziedzinie ochrony danego obszaru. Właściwy organ może wyrazić zgodę na plan lub przedsięwzięcie dopiero po upewnieniu się na podstawie odpowiedniej oceny, że nie będą one miały niekorzystnego wpływu na integralność danego terenu. Ważne jest, aby zwracać uwagę na to, że obowiązkowe jest wykazanie braku (a nie występowania) negatywnych skutków.

W zależności od rodzaju i dotkliwości zidentyfikowanych skutków możliwe będzie niekiedy dostosowanie planu lub przedsięwzięcia lub wprowadzenie pewnych środków łagodzących pozwalających uniknąć tych skutków, zapobiec im, usunąć je lub zmniejszyć do nieistotnego poziomu, tak aby można było wyrazić zgodę na dany plan lub przedsięwzięcie.

Jeżeli nie jest to możliwe, plan lub przedsięwzięcie muszą zostać odrzucone oraz należy przeanalizować mniej szkodliwe rozwiązania alternatywne. W wyjątkowych okolicznościach można przywołać procedurę odstępstwa na podstawie art. 6 ust. 4 i wyrazić zgodę na plan lub przedsięwzięcie o niekorzystnych skutkach dla integralności obszaru lub obszarów Natura 2000, jeżeli da się wykazać, że nie ma alternatywnych rozwiązań oraz że dany plan lub przedsięwzięcie uznaje się za niezbędne z powodów o charakterze zasadniczym wynikających z nadrzędnego interesu publicznego. Należy w takich przypadkach stosować odpowiednie środki kompensujące, aby zapewnić ochronę ogólnej spójności sieci Natura 2000.

Trzeba również zauważyć, że procedura wydawania pozwoleń na podstawie dyrektywy siedliskowej nie jest taka sama, jak ta przewidziana na podstawie dyrektywy w sprawie oceny oddziaływania na środowisko i dyrektywy w sprawie strategicznej oceny wpływu na środowisko, choć mogą być one zintegrowane (w celu zapoznania się ze szczegółowymi informacjami zob. rozdział 7). W przeciwieństwie do oceny oddziaływania na środowisko oraz strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, których wyniki należy brać pod uwagę przy podejmowaniu decyzji w sprawie zatwierdzenia planu lub przedsięwzięcia, wnioski z odpowiedniej oceny są ostateczne i określają, czy można zatwierdzić dany plan lub przedsięwzięcie.

2.4.   Przepisy dotyczące ochrony gatunków

Drugi zestaw przepisów dwóch dyrektyw UE dotyczących ochrony przyrody dotyczy ochrony określonych gatunków w obrębie całego ich zasięgu na terenie UE, tzn. zarówno na obszarach Natura 2000, jak i poza nimi.

Niektóre gatunki chronione są potencjalnie narażone na zagrożenia ze strony określonych rodzajów przedsięwzięć w zakresie infrastruktury energetycznej, na przykład napowietrznych przewodów elektrycznych. Przy analizie takich planów i przedsięwzięć na potencjalnie wrażliwych obszarach poza obszarami Natura 2000 w ramach procedur oceny/strategicznej oceny oddziaływania na środowisko należy zatem uwzględniać także i te przepisy.

Przepisy dotyczące ochrony gatunków obejmują wszystkie występujące naturalnie gatunki dzikiego ptactwa w UE, a także inne gatunki wymienione w załącznikach IV i V do dyrektywy siedliskowej.

W zasadzie wymagają one, aby państwa członkowskie zabraniały:

| — | celowego niepokojenia tych gatunków podczas okresu rozrodu, wychowu młodych, snu zimowego i migracji, |
| --- | --- |

—

celowego niepokojenia tych gatunków podczas okresu rozrodu, wychowu młodych, snu zimowego i migracji,

| — | pogarszania stanu lub niszczenia terenów rozrodu lub odpoczynku, |
| --- | --- |

—

pogarszania stanu lub niszczenia terenów rozrodu lub odpoczynku,

| — | celowego niszczenia gniazd lub jaj, lub wyrywania lub niszczenia roślin chronionych. |
| --- | --- |

—

celowego niszczenia gniazd lub jaj, lub wyrywania lub niszczenia roślin chronionych.

Dokładne sformułowania przedstawiono w art. 5 dyrektywy ptasiej oraz w art. 12 (dot. zwierząt) i art. 13 (dot. roślin) dyrektywy siedliskowej (20).

| Artykuł 5 dyrektywy ptasiej:



  Bez uszczerbku dla art. 7 i 9, państwa członkowskie podejmują niezbędne środki w celu ustanowienia powszechnego systemu ochrony dla wszystkich gatunków ptactwa, określonych w art. 1, zabraniającego w szczególności:








  a) | umyślnego zabijania lub chwytania jakimikolwiek metodami; |
| --- | --- |

Artykuł 5 dyrektywy ptasiej:

Bez uszczerbku dla art. 7 i 9, państwa członkowskie podejmują niezbędne środki w celu ustanowienia powszechnego systemu ochrony dla wszystkich gatunków ptactwa, określonych w art. 1, zabraniającego w szczególności:

a)

umyślnego zabijania lub chwytania jakimikolwiek metodami;

| b) | umyślnego niszczenia lub uszkadzania ich gniazd i jaj lub usuwania ich gniazd; |
| --- | --- |

b)

umyślnego niszczenia lub uszkadzania ich gniazd i jaj lub usuwania ich gniazd;

| c) | wybierania ich jaj dziko występujących oraz zatrzymania tych jaj, nawet gdy są puste; |
| --- | --- |

c)

wybierania ich jaj dziko występujących oraz zatrzymania tych jaj, nawet gdy są puste;

| d) | umyślnego płoszenia tych ptaków, szczególnie w okresie lęgowym i wychowu młodych, jeśli mogłoby to mieć znaczenie w odniesieniu do celów niniejszej dyrektywy; |
| --- | --- |

d)

umyślnego płoszenia tych ptaków, szczególnie w okresie lęgowym i wychowu młodych, jeśli mogłoby to mieć znaczenie w odniesieniu do celów niniejszej dyrektywy;

| e) | przetrzymywania ptactwa należącego do gatunków, na które polowanie i których chwytanie jest zabronione. |
| --- | --- |

e)

przetrzymywania ptactwa należącego do gatunków, na które polowanie i których chwytanie jest zabronione.

Artykuł 12 dyrektywy siedliskowej:

| 1. | Państwa członkowskie podejmują wymagane środki w celu ustanowienia systemu ścisłej ochrony gatunków zwierząt wymienionych w załączniku IV lit. a) w ich naturalnym zasięgu, zakazujące:








  a) | jakichkolwiek form celowego chwytania lub zabijania okazów tych gatunków dziko występujących; |
| --- | --- | --- |

1.

Państwa członkowskie podejmują wymagane środki w celu ustanowienia systemu ścisłej ochrony gatunków zwierząt wymienionych w załączniku IV lit. a) w ich naturalnym zasięgu, zakazujące:

a)

jakichkolwiek form celowego chwytania lub zabijania okazów tych gatunków dziko występujących;

| b) | celowego niepokojenia tych gatunków, w szczególności podczas okresu rozrodu, wychowu młodych, snu zimowego i migracji; |
| --- | --- |

b)

celowego niepokojenia tych gatunków, w szczególności podczas okresu rozrodu, wychowu młodych, snu zimowego i migracji;

| c) | celowego niszczenia lub wybierania jaj; |
| --- | --- |

c)

celowego niszczenia lub wybierania jaj;

| d) | pogarszania stanu lub niszczenia terenów rozrodu lub odpoczynku. |
| --- | --- |

d)

pogarszania stanu lub niszczenia terenów rozrodu lub odpoczynku.

| 2. | W odniesieniu do tych gatunków państwa członkowskie wprowadzają zakaz przetrzymywania, transportu, sprzedaży lub wymiany oraz oferowania do sprzedaży lub wymiany okazów pozyskanych ze stanu dzikiego, z wyjątkiem tych pozyskanych legalnie przed wprowadzeniem w życie niniejszej dyrektywy. |
| --- | --- |

2.

W odniesieniu do tych gatunków państwa członkowskie wprowadzają zakaz przetrzymywania, transportu, sprzedaży lub wymiany oraz oferowania do sprzedaży lub wymiany okazów pozyskanych ze stanu dzikiego, z wyjątkiem tych pozyskanych legalnie przed wprowadzeniem w życie niniejszej dyrektywy.

| 3. | Zakazy przewidziane w ust. 1 lit. a) i b) i w ust. 2 odnoszą się do wszystkich etapów życia tych zwierząt, do których stosuje się niniejszy artykuł. |
| --- | --- |

3.

Zakazy przewidziane w ust. 1 lit. a) i b) i w ust. 2 odnoszą się do wszystkich etapów życia tych zwierząt, do których stosuje się niniejszy artykuł.

Artykuł 13 dyrektywy siedliskowej:

| 1. | Państwa członkowskie podejmują wymagane środki w celu ustanowienia systemu ścisłej ochrony gatunków roślin, wymienionych w załączniku IV lit. b), zakazujące:








  a) | celowego zrywania, zbierania, ścinania, wyrywania lub niszczenia roślin tych gatunków w ich naturalnym zasięgu, dziko występujących; |
| --- | --- | --- |

1.

Państwa członkowskie podejmują wymagane środki w celu ustanowienia systemu ścisłej ochrony gatunków roślin, wymienionych w załączniku IV lit. b), zakazujące:

a)

celowego zrywania, zbierania, ścinania, wyrywania lub niszczenia roślin tych gatunków w ich naturalnym zasięgu, dziko występujących;

| b) | przetrzymywania, transportu, sprzedaży lub wymiany oraz oferowania do sprzedaży lub wymiany okazów tych gatunków pozyskanych ze stanu dzikiego, z wyjątkiem okazów pozyskanych legalnie przed wprowadzeniem w życie niniejszej dyrektywy. |
| --- | --- |

b)

przetrzymywania, transportu, sprzedaży lub wymiany oraz oferowania do sprzedaży lub wymiany okazów tych gatunków pozyskanych ze stanu dzikiego, z wyjątkiem okazów pozyskanych legalnie przed wprowadzeniem w życie niniejszej dyrektywy.

| 2. | Zakazy określone w ust. 1 lit. a) i b) odnoszą się do wszystkich stadiów biologicznego cyklu roślin, do których stosuje się niniejszy artykuł. |
| --- | --- |

2.

Zakazy określone w ust. 1 lit. a) i b) odnoszą się do wszystkich stadiów biologicznego cyklu roślin, do których stosuje się niniejszy artykuł.

W pewnych okolicznościach dozwolone są odstępstwa od powyższych przepisów (np. aby zapobiec poważnym szkodom w odniesieniu do upraw, zwierząt gospodarskich, lasów, połowów ryb, wód), o ile nie ma innego zadowalającego rozwiązania, a skutki tych odstępstw nie są niezgodne z ogólnymi celami omawianych dyrektyw.

Warunki stosowania odstępstw określono w art. 9 dyrektywy ptasiej oraz w art. 16 dyrektywy siedliskowej. W odniesieniu do infrastruktury przesyłu energii mogą mieć zastosowanie głównie powody związane z „interesem zdrowia i bezpieczeństwa publicznego” lub „inne powody o charakterze zasadniczym wynikające z nadrzędnego interesu publicznego” (por. art. 16 ust. 1 lit. c)).

3.   POTENCJALNE SKUTKI INSTALACJI PRZESYŁU ENERGII DLA SIECI NATURA 2000 I GATUNKÓW CHRONIONYCH W UE

3.1.   Wprowadzenie

Przedsięwzięcia w dziedzinie infrastruktury energetycznej zazwyczaj nie stanowią większego zagrożenia dla różnorodności biologicznej. W wielu przypadkach dobrze zaprojektowane i odpowiednio zlokalizowane instalacje oddziałują jedynie w ograniczonym stopniu lub wcale. Są także przykłady przedsięwzięć, które przyniosły przyrodzie więcej korzyści niż strat, zwłaszcza na obszarach, gdzie środowisko naturalne już jest poważnie zubożone. Nie znosi to jednak obowiązku analizowania potencjalnych skutków poszczególnych planów lub przedsięwzięć dla środowiska naturalnego, zgodnie z różnymi obowiązującymi procedurami oceny oddziaływania na środowisko, takimi jak oceny/strategiczne oceny oddziaływania na środowisko i odpowiednie oceny (w celu zapoznania się ze szczegółowymi informacjami zob. rozdział 7).

Niniejszy rozdział zawiera przegląd rodzajów możliwych skutków, jakie infrastruktura energetyczna mogłaby wywierać na siedliska i gatunki chronione na podstawie dyrektyw ptasiej i siedliskowej. Jego celem jest zapewnienie wykonawcom projektów, operatorom instalacji przesyłu energii oraz właściwym organom przeglądu rodzajów potencjalnych skutków, na które należy zwracać uwagę przy przygotowywaniu planów lub przedsięwzięć w dziedzinie infrastruktury przesyłu energii, a także przy przeprowadzaniu odpowiedniej oceny na podstawie procedury wydawania pozwoleń przewidzianej w art. 6 dyrektywy siedliskowej lub oceny zgodnej z dyrektywami w sprawie oceny/strategicznej oceny oddziaływania na środowisko.

3.2.   Potrzeba stosowania indywidualnego podejścia

Należy podkreślić, że potencjalne skutki w bardzo dużym stopniu zależą od projektu i lokalizacji danej infrastruktury energetycznej oraz od wrażliwości występujących siedlisk i gatunków chronionych w UE. Dlatego zasadniczą sprawą jest analiza każdego poszczególnego planu lub przedsięwzięcia.

Projekt każdego przedsięwzięcia w dziedzinie instalacji przesyłu energii, w tym projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, będzie oczywiście zależał od szerokiego spektrum czynników, w tym od rodzaju i ilości przesyłanej energii, od środowiska przyjmującego (tj. ląd czy morze), od wymaganych odległości przesyłu i od zdolności wymaganej do odbioru lub przechowywania. Przedsięwzięcia mogą dotyczyć nie tylko budowy, ale i odnawiania lub likwidacji obiektów czy infrastruktury potrzebnych do przesyłu, odbioru lub przechowywania energii na lądzie.

Przy ocenie potencjalnych skutków dla przyrody oraz dzikiej fauny i flory ważne jest wzięcie pod uwagę nie tylko samej infrastruktury zasadniczej, ale także wszystkich związanych z nią instalacji i obiektów, takich jak tymczasowe drogi dojazdowe, obiekty wykonawców i miejsca przechowywania sprzętu, elementy konstrukcji, betonowe fundamenty, tymczasowe okablowanie, odkłady gruntu i miejsca ich przechowywania, itd. Skutki mogą być tymczasowe lub trwałe, na terenie lub poza terenem obiektów, mogą być skumulowane i odgrywać rolę na różnych etapach cyklu przedsięwzięcia (np. w fazie budowy, odnawiania, obsługi technicznej czy likwidacji). Wszystkie powyższe czynniki muszą być brane pod uwagę.

Przepisy dyrektyw UE dotyczących ochrony przyrody w zakresie ochrony gatunków muszą być brane pod uwagę, jeżeli istnieje ryzyko, że plan lub przedsięwzięcie w dziedzinie infrastruktury energetycznej może powodować śmierć lub zranienia albo celowe niepokojenie podczas okresu rozrodu, wychowu młodych, snu zimowego i migracji czy pogorszenie stanu lub niszczenie terenów rozrodu lub odpoczynku gatunków chronionych na podstawie tych dwóch dyrektyw (np. takich jak orły czy ssaki morskie). Ścisła ochrona dotyczy tutaj całego szerzej pojętego obszaru, tzn. zarówno terenu znajdującego się w obrębie obszarów Natura 2000, jak i poza nimi.

| Środki łagodzące skutki

  Niekiedy można skutecznie zmniejszyć negatywne skutki, o których mowa w niniejszym rozdziale. Ich minimalizacja wiąże się z wprowadzaniem do planu czy przedsięwzięcia środków mających na celu eliminację tych potencjalnych negatywnych skutków lub zmniejszenia ich do poziomu, przy którym nie są już istotne. Oznacza to, że środki te muszą być bezpośrednio powiązane z prawdopodobnymi skutkami i oparte na dobrej znajomości danych gatunków/siedlisk.
  Środki łagodzące skutki mogą się wiązać ze zmianą lokalizacji przedsięwzięcia, ale także ze zmianami rozmiarów, projektu czy konfiguracji rozmaitych aspektów infrastruktury energetycznej. Mogą mieć także formę czasowych dostosowań w fazie budowy czy eksploatacji. Dalsze szczegóły, wraz z przykładami możliwych środków łagodzących skutki, podano w następnym rozdziale. |
| --- |

Środki łagodzące skutki

Niekiedy można skutecznie zmniejszyć negatywne skutki, o których mowa w niniejszym rozdziale. Ich minimalizacja wiąże się z wprowadzaniem do planu czy przedsięwzięcia środków mających na celu eliminację tych potencjalnych negatywnych skutków lub zmniejszenia ich do poziomu, przy którym nie są już istotne. Oznacza to, że środki te muszą być bezpośrednio powiązane z prawdopodobnymi skutkami i oparte na dobrej znajomości danych gatunków/siedlisk.

Środki łagodzące skutki mogą się wiązać ze zmianą lokalizacji przedsięwzięcia, ale także ze zmianami rozmiarów, projektu czy konfiguracji rozmaitych aspektów infrastruktury energetycznej. Mogą mieć także formę czasowych dostosowań w fazie budowy czy eksploatacji. Dalsze szczegóły, wraz z przykładami możliwych środków łagodzących skutki, podano w następnym rozdziale.

3.3.   Przegląd potencjalnych skutków dla gatunków i siedlisk chronionych w UE

Rodzaj i skala oddziaływania w bardzo dużym stopniu zależą od występujących na danym terenie gatunków lub typów siedlisk chronionych w UE, od ich ekologii, rozmieszczenia i stanu ochrony. Stąd potrzeba indywidualnej oceny każdego planu lub przedsięwzięcia. Oto przegląd najczęściej występujących rodzajów skutków:

3.3.1.   Utrata, degradacja lub rozdrobnienie siedlisk

Przedsięwzięcia w dziedzinie infrastruktury przesyłu energii mogą wymagać oczyszczenia gruntu i usunięcia porastającej go roślinności (często nazywa się to bezpośrednim zajęciem gruntu). Występujące siedliska mogą zostać wskutek tego zmienione, uszkodzone, rozdrobnione lub zniszczone. Skala utraty i degradacji siedlisk zależy od rozmiarów, lokalizacji i projektu przedsięwzięcia oraz od wrażliwości siedlisk, na które wywiera ono wpływ.

Należy zwracać uwagę na to, że choć rzeczywiście zajęta może zostać niewielka powierzchnia gruntu, skutki pośrednie mogą mieć znacznie większy zasięg, zwłaszcza w miejscach, gdzie realizowane przedsięwzięcia wpływają na ustrój wodny lub procesy geomorfologiczne i na jakość wody lub gleby. Takie pośrednie skutki mogą powodować poważną degradację, rozdrobnienie i utratę siedlisk, niekiedy nawet w znacznej odległości od obiektów czy instalacji związanych z danych przedsięwzięciem.

Istotność wspomnianej utraty zależy także od stopnia wrażliwości danych siedlisk i od tego, jak rzadko występują, lub od ich znaczenia jako miejsca żerowania, rozrodu czy snu zimowego gatunków. Przy ocenie istotności każdej utraty lub degradacji siedliska należy wziąć pod uwagę także potencjalne znaczenie niektórych siedlisk jako elementów korytarzy lub ostoi ważnych dla rozprzestrzeniania i migracji, a także dla przemieszczania się w bardziej lokalnym wymiarze, np. pomiędzy miejscami żerowania i gniazdowania.

3.3.2.   Niepokojenie i przesiedlenie:

Niepokojenie gatunków w ich zwyczajowych miejscach rozrodu, żerowania lub odpoczynku a także wzdłuż ich szlaków migracyjnych może prowadzić do ich przesiedlenia się i wykluczenia, a tym samym do zaprzestania wykorzystywania siedlisk. Gatunki mogą przesiedlić się z terenów zlokalizowanych w obszarze związanym z danym przedsięwzięciem i wokół niego na przykład z powodu wzmożonego ruchu, obecności ludzi i hałasu, pyłu, zanieczyszczenia, sztucznego oświetlenia czy wibracji powodowanych podczas prac budowlanych lub po ich zakończeniu.

Istotność oddziaływania determinują skala i stopień niepokojenia oraz wrażliwość danych gatunków, a także dostępność i jakość innych pobliskich odpowiednich siedlisk, które mogą przyjąć wysiedlone zwierzęta. W przypadku gatunków rzadkich oraz zagrożonych nawet niewielkie lub czasowe niepokojenie może mieć poważne skutki dla ich przeżycia w danym regionie w dłuższej perspektywie czasowej.

3.3.3.   Ryzyko kolizji i porażenia prądem elektrycznym

Ptaki, a być może także nietoperze, mogą zderzać się z różnymi elementami napowietrznych linii energetycznych i innych naziemnych instalacji elektrycznych. Poziom ryzyka kolizji w bardzo znacznym stopniu zależy od lokalizacji danego obszaru i od występujących gatunków, a także od czynników pogodowych i związanych z widocznością oraz od konkretnych rozwiązań zastosowanych w samych liniach energetycznych (szczególnie jeśli chodzi o porażenie prądem). Szczególnie narażone mogą być gatunki długo żyjące, mające niskie współczynniki reprodukcji lub gatunki rzadkie czy już sklasyfikowane jako narażone (na przykład orły, sępy i bociany).

Ryzyko kolizji i porażenia prądem dotyczące ptaków przeanalizowano bardziej szczegółowo w rozdziałach 4 i 5. Jeśli chodzi o nietoperze, niestety ogólnie brakuje badań w zakresie potencjalnego ryzyka i skutków ich kolizji z napowietrznymi liniami energetycznymi, w związku z trudnością monitorowania śmierci małych zwierząt wzdłuż tak długich linii.

3.3.4.   „Efekt bariery”

W przypadku infrastruktury elektroenergetycznej duże instalacje przesyłowe, odbiorcze czy magazynowania mogą zmuszać gatunki do całkowitego omijania danego obszaru, zarówno podczas migracji, jak i w bardziej lokalnym wymiarze, podczas regularnej aktywności związanej z żerowaniem. Występowanie takiego problemu zależy od szeregu czynników takich jak rozmiary podstacji, rozmieszczenie i przebieg tras przewodów elektrycznych, zakres wysiedlenia gatunków i ich zdolność do zrównoważenia wzmożonego wydatku energetycznego, a także od stopnia zakłóceń dotyczących tras pomiędzy miejscami żerowania, odpoczynku i rozrodu.

Kilka zespołów naukowców doniosło o nowych dowodach na to, że przewody elektryczne mogą odstraszać zwierzęta niewidzialnymi dla ludzi rozbłyskami w paśmie ultrafioletu. Międzynarodowy zespół naukowców przeprowadził badanie (21) zainspirowane obserwacjami wskazującymi, że przemierzające arktyczną tundrę renifery trzymają się z dala od linii energetycznych. Choć wiedza na ten temat jest jeszcze bardzo ograniczona, w niektórych konkretnych przypadkach przy ustalaniu istotności wpływu należy brać pod uwagę ten rodzaj omijania instalacji i rozdrobnienia siedlisk.

3.4.   Rozróżnianie skutków istotnych od nieistotnych

Pierwszym krokiem w ramach jakiejkolwiek oceny skutków, czy to przeprowadzanej na podstawie art. 6 dyrektywy siedliskowej, jeżeli plan lub przedsięwzięcie ma wpływ na obszar Natura 2000, czy też na podstawie dyrektywy w sprawie oceny/strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, jeżeli niezbędna jest ocena, czy dany plan lub przedsięwzięcie w dziedzinie infrastruktury przesyłu energii oddziałuje na gatunki chronione poza siecią Natura 2000, jest identyfikacja gatunków i siedlisk, na które taki plan lub przedsięwzięcie może oddziaływać. Następnie konieczne jest ustalenie, czy skutki są istotne, czy nie. Procedurę prawną określania „istotności” w przypadku planów lub przedsięwzięć oddziałujących konkretnie na obszary Natura 2000 opisano w rozdziale 7. W tym miejscu wyjaśniono krótko niektóre ogólne zasady uwzględniane przy określaniu poziomu „istotności” w przypadku dzikiej fauny i flory (niezależnie od tego, czy występuje ona na obszarze Natura 2000, czy poza nim), aby pomóc w ogólnym zrozumieniu tego pojęcia.

Ocena istotności musi być dokonywana indywidualnie oraz w świetle tego, jakich gatunków i siedlisk może dotyczyć potencjalne oddziaływanie. Chociaż w przypadku niektórych gatunków utrata niewielkiej liczby osobników może być nieistotna, w przypadku innych może mieć poważne konsekwencje. Istotność skutków zależy od rozmiarów danej populacji, jej rozmieszczenia, zasięgu, strategii reprodukcyjnej i długości cyklu życia osobników. Wartości tych zmiennych bywają różne w każdym z obszarów.

Należy również brać pod uwagę połączenie różnych rodzajów skutków, na przykład dla danego gatunku samo bezpośrednie zajęcie terenu może nie mieć znaczenia, ale w powiązaniu z poważnym ryzykiem niepokojenia lub przesiedlenia może ono w istotnym stopniu pogorszyć kondycję tego gatunku, a w konsekwencji jego wskaźnik przeżywalności.

Ocena istotności musi być ponadto przeprowadzana w odpowiedniej skali geograficznej. W przypadku gatunków wędrownych przemieszczających się na duże odległości skutki na danym terenie mogą mieć konsekwencje dla danego gatunku na znacznie większym obszarze geograficznym. Podobnie w przypadku gatunków osiadłych o dużych terytoriach lub zmiennie wykorzystujących siedliska może okazać się niezbędne rozważenie potencjalnego oddziaływania w skali regionalnej, a nie lokalnej.

Wreszcie powyższe analizy należy opierać na najlepszych dostępnych danych. Może to wymagać przeprowadzenia jakiś czas przed rozpoczęciem przedsięwzięcia specjalnych badań terenowych lub programów monitorowania.

3.5.   Skutki skumulowane

Określając skutki dla obszarów Natura 2000 należy także brać pod uwagę oceny skumulowanych skutków, zgodnie z wymaganiem wyrażonym w art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej. Skumulowane skutki planów i przedsięwzięć często bywają bardzo istotne i należy je starannie oceniać. Mogą występować, kiedy na danym obszarze lub wzdłuż korytarza przelotu znajduje się kilka obiektów lub instalacji infrastruktury energetycznej albo kiedy przedsięwzięcie w dziedzinie infrastruktury energetycznej realizowane jest na tym samym obszarze, co plan lub przedsięwzięcie innego typu (np. innego rodzaju obiekty przemysłowe). Skutki skumulowane to łączne skutki całej tej działalności rozpatrywane razem. Może się zdarzyć, że pojedyncze przedsięwzięcie w dziedzinie infrastruktury energetycznej samo nie ma istotnych skutków, ale jeśli jego oddziaływanie dodać do oddziaływania innych planów lub przedsięwzięć na danym obszarze, ich łączny wpływ może się okazać istotny.

Na przykład budowa ropociągu przecinającego teren podmokły może spowodować tymczasową, niewielką, akceptowalną degradację pewnego siedliska, do której siedlisko to się z łatwością przystosuje. Jeśli jednak na ten sam teren podmokły oddziałuje także projekt melioracyjny lub budowa drogi, łączne skutki hydrologiczne wszystkich tych przedsięwzięć mogą prowadzić do trwałej utraty, rozdrobnienia lub wysuszenia tego siedliska. W tym przypadku oddziaływanie każdego z przedsięwzięć rozpatrywane osobno jest niedostrzegalne, ale ich łączne oddziaływanie może być znaczące. Powyższe ma wpływ na decyzje podejmowane na etapie planowania obu proponowanych przedsięwzięć.

Skumulowane skutki należy brać pod uwagę również w ramach procedur przeprowadzanych na podstawie dyrektyw w sprawie oceny/strategicznej oceny oddziaływania na środowisko.

Ponieważ w całej Unii Europejskiej realizuje się w szybkim tempie przedsięwzięcia w dziedzinie infrastruktury energetycznej, ocena skumulowanych skutków już na początkowych etapach oceny oddziaływania na środowisko, a nie jedynie na samym końcu całego procesu, ma istotne znaczenie, jako że inaczej opóźniałaby decyzje w sprawie zgodności propozycji danych przedsięwzięć z unijnym prawodawstwem.

4.   POTENCJALNE SKUTKI INFRASTRUKTURY SIECI ELEKTROENERGETYCZNYCH DLA DZIKIEGO PTACTWA

4.1.   Wprowadzenie

W poprzednim rozdziale przedstawiono w ogólnym zarysie rodzaje możliwych skutków, na które należy zwrócić uwagę przy realizacji przedsięwzięć w dziedzinie infrastruktury energetycznej, szczególnie w obszarach objętych siecią Natura 2000 i wokół nich oraz w pobliżu innych wrażliwych obszarów wykorzystywanych przez gatunki chronione na mocy dwóch dyrektyw UE o ochronie przyrody.

W niniejszym rozdziale skupiono się na analizie możliwych skutków infrastruktury elektroenergetycznej w szczególności dla europejskiego dzikiego ptactwa. Jest to temat, któremu w ostatnich latach poświęcono wiele uwagi, oraz dziedzina, w której skutki mogą być częstsze i bardziej znaczące niż w przypadku innych rodzajów lądowej infrastruktury energetycznej.

4.2.   Infrastruktura sieci elektroenergetycznych

W przeciwieństwie do innych towarów energii elektrycznej nie da się przechowywać, a zatem musi być wytwarzana i przesyłana do użytkowników w czasie rzeczywistym. Sieć przesyłowa energii elektrycznej jest w związku z tym bardziej skomplikowana i dynamiczna niż sieci innych mediów, takich jak woda lub gaz ziemny. Po wytworzeniu energii elektrycznej w elektrowni linie przesyłowe wysokiego napięcia (w Europie 110–750 kV, ENTSO, 2012) przenoszą znaczne ilości energii elektrycznej na duże odległości do podstacji. Z tych ostatnich energia elektryczna jest przesyłana liniami dystrybucyjnymi średniego (1–60 kV) i niskiego napięcia (< 1 kV) do odbiorców indywidualnych i biznesowych.

Rysunek 3

(USDA, 2009)

System energii elektrycznej odznacza się wysokim stopniem wzajemnych powiązań. Sieć przesyłowa obejmuje nie tylko linie przesyłowe łączące elektrownie z ośrodkami obciążenia, ale również łączące poszczególne linie przesyłowe, tworząc system, który pomaga zapewnić płynny przepływ energii elektrycznej. Jeżeli linia przesyłowa jest wyłączona z eksploatacji w jednej części sieci energetycznej, energia elektryczna jest standardowo przekierowywana do innych linii energetycznych, aby mogła być nadal dostarczana do odbiorcy (PSCW, 2009).

Energia elektryczna może być przesyłana liniami napowietrznymi lub kablami podziemnymi, z wykorzystaniem prądu przemiennego lub stałego. W każdym przypadku stosuje się wysokie napięcie, ponieważ zapewnia to większą wydajność przy znacznych odległościach (zazwyczaj większych niż 600 km). Linie napowietrzne zasilane prądem przemiennym (linie AC) są tradycyjnym sposobem przesyłania energii elektrycznej (EASAC, 2009).

Zalety linii napowietrznych w stosunku do kabli podziemnych polegają na tym, że jak dotąd koszty budowy linii napowietrznych są znaczne niższe niż koszty instalacji kabli podziemnych, a zdolność przesyłowa tych pierwszych jest wyższa. Przewidywany okres eksploatacji linii napowietrznych jest długi i może wynosić do 70 lub 80 lat. Podstawowe wady linii napowietrznych obejmują zajmowanie przez nie terenu oraz ich wpływ wizualny i różnego rodzaju wpływ na środowisko (EASAC, 2009) (22).

Konstrukcje linii przesyłowych umożliwiają zastosowanie co najmniej jednego obwodu trójfazowego. Wyposażone są one w trzy przewody liniowe (więcej w przypadku wiązek przewodów) oraz mogą mieć jeden przewód uziemiający lub dwa takie przewody (zazwyczaj nazywane przewodami statycznymi) zainstalowane ponad przewodami liniowymi w celu zapewnienia ochrony odgromowej. Konstrukcje linii dystrybucyjnych mogą być wyposażone w różnorodne układy przewodów (APLIC, 2006).

W większości komercyjnych napowietrznych linii energetycznych AC stosuje się jakąś formę konstrukcji wsporczej, która umożliwia podłączenie izolatorów i przewodów elektrycznych. Konstrukcje wsporcze mogą się składać z drewnianych słupów, pełnościennych lub kratowych konstrukcji stalowych, słupów betonowych z wzmocnieniami stalowymi lub słupów kompozytowych wykonanych z włókna szklanego lub innych materiałów. Izolatory wykonane są z porcelany lub materiałów polimerowych, które w normalnych warunkach nie przewodzą energii elektrycznej. Przewody elektryczne są zazwyczaj wytwarzane z miedzi lub aluminium (Bayle, 1999, Janss, 2000, APLIC, 2006).

Systemy trójfazowe są stosowane zarówno w liniach dystrybucyjnych, jak i przesyłowych. Jedną z podstawowych korzyści związanych z systemami trójfazowymi jest ich zdolność do przesyłania znacznych ilości energii na duże odległości (APLIC, 2006).

4.3.   Potencjalne negatywne skutki infrastruktury elektroenergetycznej dla dzikiego ptactwa

Poniżej przedstawiono w zarysie podstawowe rodzaje skutków dotyczących gatunków dzikiego ptactwa. Niektóre europejskie gatunki chronione są wyraźnie bardziej podatne na niektóre rodzaje skutków – zwłaszcza porażenie prądem elektrycznym i kolizje – ze względu na rozmiary, morfologię, zachowanie i rozmieszczenie.

W tabeli w załączniku 2 przedstawiono systematyczną, hierarchiczną listę skutków interakcji ptaków z liniami energetycznymi (Birdlife, 2013). Zaprezentowane w niej informacje nie oznaczają, że skutki te wystąpią w opisany sposób we wszystkich okolicznościach. Wiele zależy od gatunku oraz okoliczności każdego indywidualnego przypadku, a także od dostępności środków naprawczych zmniejszających ryzyko wystąpienia opisywanych skutków.

| Dlaczego niektóre gatunki ptaków są bardziej podatne na skutki linii energetycznych niż inne ptaki?

  Częstym powodem są następujące cechy fizjologiczne, behawioralne i ekologiczne:






  — | duże rozmiary ciała, |
| --- | --- |

Dlaczego niektóre gatunki ptaków są bardziej podatne na skutki linii energetycznych niż inne ptaki?

Częstym powodem są następujące cechy fizjologiczne, behawioralne i ekologiczne:

—

duże rozmiary ciała,

| — | słabe widzenie centralne, |
| --- | --- |

—

słabe widzenie centralne,

| — | preferowanie aktywności nocnej, |
| --- | --- |

—

preferowanie aktywności nocnej,

| — | ptaki słabo latające, ptaki niezdolne do szybkich manewrów (kolizje), |
| --- | --- |

—

ptaki słabo latające, ptaki niezdolne do szybkich manewrów (kolizje),

| — | ptaki niedoświadczone w lataniu, ptaki młode (porażenie prądem elektrycznym i kolizje), |
| --- | --- |

—

ptaki niedoświadczone w lataniu, ptaki młode (porażenie prądem elektrycznym i kolizje),

| — | preferowanie wysoko położonych miejsc odpoczynku, przesiadywania lub gniazdowania, |
| --- | --- |

—

preferowanie wysoko położonych miejsc odpoczynku, przesiadywania lub gniazdowania,

| — | preferowanie bezdrzewnych, otwartych siedlisk (porażenie prądem elektrycznym), |
| --- | --- |

—

preferowanie bezdrzewnych, otwartych siedlisk (porażenie prądem elektrycznym),

| — | zachowania stadne, |
| --- | --- |

—

zachowania stadne,

| — | gatunki podatne na płoszenie, |
| --- | --- |

—

gatunki podatne na płoszenie,

| — | preferowanie siedlisk na niewielkich wysokościach (tj. w związku z większym zagęszczeniem sieci elektroenergetycznej), |
| --- | --- |

—

preferowanie siedlisk na niewielkich wysokościach (tj. w związku z większym zagęszczeniem sieci elektroenergetycznej),

| — | gatunki rzadkie i zagrożone (w połączeniu z niskim zagęszczeniem populacji, niską płodnością itp., zob. poniżej), |
| --- | --- |

—

gatunki rzadkie i zagrożone (w połączeniu z niskim zagęszczeniem populacji, niską płodnością itp., zob. poniżej),

| — | gatunki o niskim zagęszczeniu populacji (o mniejszym potencjale odnowy populacji), |
| --- | --- |

—

gatunki o niskim zagęszczeniu populacji (o mniejszym potencjale odnowy populacji),

| — | gatunki o niskim potencjale rozrodczym (ze względu na wzrost upadkowości osobników dorosłych przywrócenie liczebności populacji po spadku tej liczebności wymaga więcej czasu), |
| --- | --- |

—

gatunki o niskim potencjale rozrodczym (ze względu na wzrost upadkowości osobników dorosłych przywrócenie liczebności populacji po spadku tej liczebności wymaga więcej czasu),

| — | gatunki o niskiej płodności, niskiej upadkowości, długim średnim trwaniu życia (ze względu na spadek potencjału uzupełnienia liczebności przy stałej utracie liczebności populacji), |
| --- | --- |

—

gatunki o niskiej płodności, niskiej upadkowości, długim średnim trwaniu życia (ze względu na spadek potencjału uzupełnienia liczebności przy stałej utracie liczebności populacji),

| — | ptaki wędrowne, pokonujące znaczne odległości między kontynentami (duża skala przestrzenna i bardzo różny stopień zmniejszenia ryzyka związanego ze skutkami linii energetycznych). |
| --- | --- |

—

ptaki wędrowne, pokonujące znaczne odległości między kontynentami (duża skala przestrzenna i bardzo różny stopień zmniejszenia ryzyka związanego ze skutkami linii energetycznych).

4.3.1.   Porażenie prądem elektrycznym

Porażenia prądem elektrycznym mają znaczący wpływ na wiele gatunków ptaków i powodują śmierć tysięcy ptaków rocznie (23). Do porażenia prądem może dojść, gdy ptak dotknie jednocześnie dwóch przewodów liniowych lub jednego takiego przewodu i jednego uziemionego urządzenia, zwłaszcza gdy ma mokre pióra (Bevanger, 1998). Gatunki, których przedstawiciele szczególnie często padają ofiarą porażenia prądem elektrycznym, obejmują Ciconiiformes, Falconiformes, Strigiformes oraz Passeriformes (Bevanger, 1998) – zob. tabela poniżej.

Istnieje silny konsensus co do tego, że ryzyko, na które narażone są ptaki, zależy od budowy technicznej i szczegółowego projektu instalacji elektroenergetycznych. W szczególności ryzyko porażenia prądem elektrycznym jest wysokie w przypadku „źle skonstruowanych” słupów energetycznych średniego napięcia („słupy śmierci”) (BirdLife International, 2007).

Poniżej opisano niektóre czynniki wpływające na prawdopodobieństwo porażenia ptaków prądem elektrycznym:

| — | Morfologia ptaków: Duże ptaki są bardziej podatne na porażenie ze względu na to, że w ich przypadku prawdopodobieństwo dosięgnięcia komponentów elektrycznych rozpostartymi skrzydłami lub innymi częściami ciała jest wyższe niż u małych osobników (Olendorff i in., 1981; APLIC, 2006). |
| --- | --- |

—

Morfologia ptaków: Duże ptaki są bardziej podatne na porażenie ze względu na to, że w ich przypadku prawdopodobieństwo dosięgnięcia komponentów elektrycznych rozpostartymi skrzydłami lub innymi częściami ciała jest wyższe niż u małych osobników (Olendorff i in., 1981; APLIC, 2006).

| — | Zachowania ptaków: Ptaki, które wykorzystują słupy energetyczne do przesiadywania, odpoczynku i gniazdowania, są bardziej podatne na porażenie prądem (Bevanger, 1998). Wydaje się, że gatunki gniazdujące na ziemi (błotniaki i niektóre sowy) rzadko padają ofiarą porażenia prądem elektrycznym ze względu na to, że zazwyczaj polują w locie i przesiadują na ziemi lub blisko ziemi (Benson, 1981). |
| --- | --- |

—

Zachowania ptaków: Ptaki, które wykorzystują słupy energetyczne do przesiadywania, odpoczynku i gniazdowania, są bardziej podatne na porażenie prądem (Bevanger, 1998). Wydaje się, że gatunki gniazdujące na ziemi (błotniaki i niektóre sowy) rzadko padają ofiarą porażenia prądem elektrycznym ze względu na to, że zazwyczaj polują w locie i przesiadują na ziemi lub blisko ziemi (Benson, 1981).

| — | Rodzaj i układ słupów:







  — | Większość wypadków ptaków ma miejsce na słupach linii dystrybucyjnych średniego napięcia (od 1 kV do 60 kV) ze względu na bliskość poszczególnych elementów (Haas i Nipkow, 2006). |
| --- | --- | --- |

—

Rodzaj i układ słupów:

—

Większość wypadków ptaków ma miejsce na słupach linii dystrybucyjnych średniego napięcia (od 1 kV do 60 kV) ze względu na bliskość poszczególnych elementów (Haas i Nipkow, 2006).

| — | Słupy o specjalnej funkcji (słupy mocne, słupy skrzyżowaniowe, słupy rozgałęźne lub stacje transformatorowe) zbierają o wiele liczniejsze żniwo niż proste konstrukcje styczne (Demeter i in., 2004). |
| --- | --- |

—

Słupy o specjalnej funkcji (słupy mocne, słupy skrzyżowaniowe, słupy rozgałęźne lub stacje transformatorowe) zbierają o wiele liczniejsze żniwo niż proste konstrukcje styczne (Demeter i in., 2004).

| — | López-López i jego zespół (2011) dowiedli, że liczbę zabitych ptaków można znacząco zmniejszyć dzięki modernizacji niebezpiecznych, słabo zaprojektowanych słupów. |
| --- | --- |

—

López-López i jego zespół (2011) dowiedli, że liczbę zabitych ptaków można znacząco zmniejszyć dzięki modernizacji niebezpiecznych, słabo zaprojektowanych słupów.

| — | Czynniki środowiskowe:







  — | Obfitość pożywienia dla ptaków drapieżnych: Liczba ptaków drapieżnych, które padają ofiarą porażenia prądem elektrycznym, rośnie wraz ze wzrostem liczebności zwierząt, na które polują te ptaki (Benson, 1981; Guil i in., 2011). |
| --- | --- | --- |

—

Czynniki środowiskowe:

—

Obfitość pożywienia dla ptaków drapieżnych: Liczba ptaków drapieżnych, które padają ofiarą porażenia prądem elektrycznym, rośnie wraz ze wzrostem liczebności zwierząt, na które polują te ptaki (Benson, 1981; Guil i in., 2011).

| — | Struktura wegetacyjna i pokrywa roślinna: Struktura wegetacyjna może mieć wpływ na dostępność potencjalnych ofiar dla drapieżników oraz na wydajność żerowania drapieżników (Guil i in., 2011). |
| --- | --- |

—

Struktura wegetacyjna i pokrywa roślinna: Struktura wegetacyjna może mieć wpływ na dostępność potencjalnych ofiar dla drapieżników oraz na wydajność żerowania drapieżników (Guil i in., 2011).

| — | Siedlisko: Ptaki częściej korzystają ze słupów energetycznych i ulegają na nich porażeniu na obszarach, w których nie ma wielu miejsc do przesiadywania, np. na obszarach trawiastych i terenach podmokłych (Hass i in., 2005; Lehman i in., 2007). |
| --- | --- |

—

Siedlisko: Ptaki częściej korzystają ze słupów energetycznych i ulegają na nich porażeniu na obszarach, w których nie ma wielu miejsc do przesiadywania, np. na obszarach trawiastych i terenach podmokłych (Hass i in., 2005; Lehman i in., 2007).

| — | Ukształtowanie terenu: Jeżeli chodzi o porażenia prądem elektrycznym, ukształtowanie terenu ma wpływ na miejsca wybierane przez ptaki do przesiadywania i odpoczynku, a wysokość pokrywy roślinnej wpływa na dostępność naturalnych miejsc do przesiadywania na danym obszarze. Upadkowość orłów rośnie wraz z nachyleniem terenu, prawdopodobnie ze względu na zwyczaj polowania z zasiadki. Badania naukowe wykazały, że lokalizacja konstrukcji wsporczych w wyżej położonych miejscach, otoczonych wysokimi zboczami, przyczynia się do wyższych wskaźników porażeń prądem elektrycznym. (Guil i in., 2011) |
| --- | --- |

—

Ukształtowanie terenu: Jeżeli chodzi o porażenia prądem elektrycznym, ukształtowanie terenu ma wpływ na miejsca wybierane przez ptaki do przesiadywania i odpoczynku, a wysokość pokrywy roślinnej wpływa na dostępność naturalnych miejsc do przesiadywania na danym obszarze. Upadkowość orłów rośnie wraz z nachyleniem terenu, prawdopodobnie ze względu na zwyczaj polowania z zasiadki. Badania naukowe wykazały, że lokalizacja konstrukcji wsporczych w wyżej położonych miejscach, otoczonych wysokimi zboczami, przyczynia się do wyższych wskaźników porażeń prądem elektrycznym. (Guil i in., 2011)

| — | Płeć: W ramach tego samego gatunku samice, które są większe, są bardziej narażone na porażenie (Ferrer i Hiraldo, 1992). |
| --- | --- |

—

Płeć: W ramach tego samego gatunku samice, które są większe, są bardziej narażone na porażenie (Ferrer i Hiraldo, 1992).

| — | Wiek: Młode i niedojrzałe ptaki są bardziej narażone na porażenie prądem niż osobniki dorosłe. Prawdopodobnie wynika to z braku doświadczenia w lądowaniu i podrywaniu się do lotu (Benson, 1981; Harness, 1997; Bevanger, 1998; Harness i Wilson, 2001; Janss i Ferrer, 2001; González i in., 2007). |
| --- | --- |

—

Wiek: Młode i niedojrzałe ptaki są bardziej narażone na porażenie prądem niż osobniki dorosłe. Prawdopodobnie wynika to z braku doświadczenia w lądowaniu i podrywaniu się do lotu (Benson, 1981; Harness, 1997; Bevanger, 1998; Harness i Wilson, 2001; Janss i Ferrer, 2001; González i in., 2007).

| — | Czynniki przestrzenne: Na niektórych kluczowych dla ptaków obszarach wskaźniki porażenia prądem elektrycznym są wyższe niż na obszarach o niskim zagęszczeniu populacji (np. na obszarach lęgowych o znacznym zagęszczeniu populacji, strefach rozprzestrzeniania, miejscach gromadzenia się, na obszarach wąskich gardeł) (González i in., 2006; Cadahia i in., 2010). |
| --- | --- |

—

Czynniki przestrzenne: Na niektórych kluczowych dla ptaków obszarach wskaźniki porażenia prądem elektrycznym są wyższe niż na obszarach o niskim zagęszczeniu populacji (np. na obszarach lęgowych o znacznym zagęszczeniu populacji, strefach rozprzestrzeniania, miejscach gromadzenia się, na obszarach wąskich gardeł) (González i in., 2006; Cadahia i in., 2010).

| — | Czynniki sezonowe: Większość wypadków z udziałem ptaków ma miejsce począwszy od późnego lata, od okresu opuszczania gniazda przez pisklęta lub bezpośrednio po nim. Duże orły są bardziej narażone jesienią i zimą, prawdopodobnie ze względu na to, że ich pióra mokną podczas złych warunków pogodowych (deszcz, śnieg), co jest niezmiernie ważnym czynnikiem zwiększającym ryzyko porażenia prądem. (Benson, 1981; Bevanger, 1998; Lasch i in., 2010; Manville, 2005; Lehman i in., 2007). |
| --- | --- |

—

Czynniki sezonowe: Większość wypadków z udziałem ptaków ma miejsce począwszy od późnego lata, od okresu opuszczania gniazda przez pisklęta lub bezpośrednio po nim. Duże orły są bardziej narażone jesienią i zimą, prawdopodobnie ze względu na to, że ich pióra mokną podczas złych warunków pogodowych (deszcz, śnieg), co jest niezmiernie ważnym czynnikiem zwiększającym ryzyko porażenia prądem. (Benson, 1981; Bevanger, 1998; Lasch i in., 2010; Manville, 2005; Lehman i in., 2007).

| — | Przeważający kierunek wiatru w stosunku do poprzecznika wysięgnikowego również może przyczyniać się do porażeń wśród ptaków drapieżnych. Podejrzewa się, że jeżeli słupy z poprzecznikami wysięgnikowymi ustawione są prostopadle do przeważającego kierunku wiatru, skutkuje to mniejszą liczbą porażeń śmiertelnych wśród orłów niż w przypadku słupów, których poprzeczniki ustawione są ukośnie lub równolegle do wiatru – ze względu na trudności związane z podrywaniem się do lotu i lądowaniem przy wietrze bocznym. (Nelson i Nelson, 1976). |
| --- | --- |

—

Przeważający kierunek wiatru w stosunku do poprzecznika wysięgnikowego również może przyczyniać się do porażeń wśród ptaków drapieżnych. Podejrzewa się, że jeżeli słupy z poprzecznikami wysięgnikowymi ustawione są prostopadle do przeważającego kierunku wiatru, skutkuje to mniejszą liczbą porażeń śmiertelnych wśród orłów niż w przypadku słupów, których poprzeczniki ustawione są ukośnie lub równolegle do wiatru – ze względu na trudności związane z podrywaniem się do lotu i lądowaniem przy wietrze bocznym. (Nelson i Nelson, 1976).

W poniższej tabeli przedstawiono przegląd rodzin europejskich ptaków, w przypadku których stwierdzono podatność na porażenia prądem elektrycznym lub kolizje (Birdlife, 2013).

Tabela 1

Dotkliwość skutków upadkowości spowodowanej porażeniem prądem elektrycznym i kolizjami z liniami energetycznymi dla populacji ptaków w przypadku różnych rodzin ptaków w Eurazji

| Rodziny ptaków w Eurazji, w przypadku których stwierdzono, w skali międzynarodowej, podatność na porażenia prądem elektrycznym i kolizje | Przypadki śmiertelne spowodowane porażeniem prądem elektrycznym | Przypadki śmiertelne spowodowane kolizją |
| --- | --- | --- |
| Nurowate (Gaviidae) i perkozowate (Podicipedidae) | 0 | II |
| Burzykowate (Procellariidae) | 0 | II |
| Głuptakowate (Sulidae) | 0 | I |
| Pelikany (Pelicanidae) | I | II-III |
| Kormorany (Phalacrocoracidae) | I | I |
| Czaple, bąki (Ardeidae) | I | II |
| Bociany (Ciconidae) | III | II |
| Ibisy (Threskiornithidae) | I | II |
| Flamingi (Phoenicopteridae) | 0 | II |
| Kaczki, gęsi, łabędzie, mergusy (Anatidae) | 0 | II |
| Ptaki drapieżne (Accipitriformes i Falconiformes) | II-III | I-II |
| Kuropatwy, przepiórki, głuszce (Galliformes) | 0 | II-III |
| Chruściele, kokoszki, fulice (Rallidae) | 0 | II |
| Żurawie (Gruidae) | 0 | III |
| Dropie (Otididae) | 0 | III |
| Ptaki przybrzeżne/brodzące (Charadriidae i Scolopacidae) | I | II-III |
| Wydrzyki (Sterkorariidae) i mewy (Laridae) | I | II |
| Rybitwy (Sternidae) | 0-I | I-II |
| Alki (Alcidae) | 0 | I |
| Stepówki (Pteroclididae) | 0 | II |
| Gołębiowate (Columbidae) | I-II | II |
| Kukułki (Cuculidae) | 0 | I-II |
| Sowy i puszczyki (Strigiformes) | II-III | II |
| Lelkowate (Caprimulgidae) i jerzyki (Apodidae) | 0 | I-II |
| Dudki (Upudidae) i zimorodki (Alcedinidae) | I | I-II |
| Żołny (Meropidae) | 0-I | I-II |
| Kraski (Coraciidae) | I-II | I-II |
| Dzięcioły (Picidae) | I | I-II |
| Kruki, wrony, sójki (Corvidae) | II | I-II |
| Średnie i małe ptaki śpiewające (Passeriformes) | I | I-II |
| 0= brak doniesień o przypadkach śmiertelnych lub małe prawdopodobieństwo wystąpienia takich przypadków;
  I= zgłaszane przypadki śmiertelne, brak widocznego zagrożenia dla populacji ptaków;
  II= znaczne liczby przypadków śmiertelnych w skali regionalnej lub lokalnej, jednakże bez istotnego wpływu na ogólną populację gatunku;
  III= przypadki śmiertelne są jednym z głównych czynników upadkowości i stwarzają ryzyko wymarcia gatunku, w skali regionu lub w większej skali. |

Rodziny ptaków w Eurazji, w przypadku których stwierdzono, w skali międzynarodowej, podatność na porażenia prądem elektrycznym i kolizje

Przypadki śmiertelne spowodowane porażeniem prądem elektrycznym

Przypadki śmiertelne spowodowane kolizją

Nurowate (Gaviidae) i perkozowate (Podicipedidae)

0

II

Burzykowate (Procellariidae)

0

II

Głuptakowate (Sulidae)

0

I

Pelikany (Pelicanidae)

I

II-III

Kormorany (Phalacrocoracidae)

I

I

Czaple, bąki (Ardeidae)

I

II

Bociany (Ciconidae)

III

II

Ibisy (Threskiornithidae)

I

II

Flamingi (Phoenicopteridae)

0

II

Kaczki, gęsi, łabędzie, mergusy (Anatidae)

0

II

Ptaki drapieżne (Accipitriformes i Falconiformes)

II-III

I-II

Kuropatwy, przepiórki, głuszce (Galliformes)

0

II-III

Chruściele, kokoszki, fulice (Rallidae)

0

II

Żurawie (Gruidae)

0

III

Dropie (Otididae)

0

III

Ptaki przybrzeżne/brodzące (Charadriidae i Scolopacidae)

I

II-III

Wydrzyki (Sterkorariidae) i mewy (Laridae)

I

II

Rybitwy (Sternidae)

0-I

I-II

Alki (Alcidae)

0

I

Stepówki (Pteroclididae)

0

II

Gołębiowate (Columbidae)

I-II

II

Kukułki (Cuculidae)

0

I-II

Sowy i puszczyki (Strigiformes)

II-III

II

Lelkowate (Caprimulgidae) i jerzyki (Apodidae)

0

I-II

Dudki (Upudidae) i zimorodki (Alcedinidae)

I

I-II

Żołny (Meropidae)

0-I

I-II

Kraski (Coraciidae)

I-II

I-II

Dzięcioły (Picidae)

I

I-II

Kruki, wrony, sójki (Corvidae)

II

I-II

Średnie i małe ptaki śpiewające (Passeriformes)

I

I-II

0= brak doniesień o przypadkach śmiertelnych lub małe prawdopodobieństwo wystąpienia takich przypadków;

I= zgłaszane przypadki śmiertelne, brak widocznego zagrożenia dla populacji ptaków;

II= znaczne liczby przypadków śmiertelnych w skali regionalnej lub lokalnej, jednakże bez istotnego wpływu na ogólną populację gatunku;

III= przypadki śmiertelne są jednym z głównych czynników upadkowości i stwarzają ryzyko wymarcia gatunku, w skali regionu lub w większej skali.

4.3.2.   Kolizje

Kolizje z liniami energetycznymi powodują śmierć milionów ptaków na całym świecie i w przypadku niektórych gatunków ptaków mogą prowadzić do wysokiej upadkowości (Bevanger 1994, 1998; Janss 2000; APLIC, 2006; Drewitt i Langston, 2008; Jenkins i in., 2010; Martin, 2011; Prinsen i in., 2011). Dane empiryczne i rozważania teoretyczne wskazują, że gatunki charakteryzujące się znacznym obciążeniem powierzchni ciała podczas lotu i nieznacznym wydłużeniem skrzydeł narażone są na wysokie ryzyko kolizji z liniami energetycznymi. Ptaki te mają szybki lot, a połączenie ciężkiego ciała z małymi skrzydłami ogranicza szybkie reakcje na nieoczekiwane przeszkody (Bevanger, 1998). Gdy porównuje się liczbę odnotowanych ofiar kolizji do liczebności i rozmiaru populacji danego gatunku, w przypadku niektórych ptaków gatunków Galliformes, Gruiformes, Pelecaniformes i Ciconiiformes liczba ta jest nieproporcjonalnie duża (Bevanger, 1998) – zob. tabela 1.

Poniżej przedstawiono niektóre czynniki wpływające na prawdopodobieństwo kolizji:

| — | Morfologia ptaków: Ptaki o dużej masie ciała oraz względnie krótkich skrzydłach i ogonach, opisane jako „ptaki słabo latające”, są narażone na największe ryzyko kolizji (Bevanger, 1998; Janss, 2000). |
| --- | --- |

—

Morfologia ptaków: Ptaki o dużej masie ciała oraz względnie krótkich skrzydłach i ogonach, opisane jako „ptaki słabo latające”, są narażone na największe ryzyko kolizji (Bevanger, 1998; Janss, 2000).

| — | Fizjologia ptaków: Niektóre gatunki ptaków co najmniej tymczasowo tracą zdolność widzenia w kierunku lotu (Martin, 2011). |
| --- | --- |

—

Fizjologia ptaków: Niektóre gatunki ptaków co najmniej tymczasowo tracą zdolność widzenia w kierunku lotu (Martin, 2011).

| — | Zachowania ptaków:







  — | Zachowania stadne u gatunków codziennie przemieszczających się stadnie wzdłuż linii energetycznych do i z obszarów żerowania, gniazdowania oraz odpoczynku sprawiają, że ptaki te są szczególnie narażone (Janss, 2000). |
| --- | --- | --- |

—

Zachowania ptaków:

—

Zachowania stadne u gatunków codziennie przemieszczających się stadnie wzdłuż linii energetycznych do i z obszarów żerowania, gniazdowania oraz odpoczynku sprawiają, że ptaki te są szczególnie narażone (Janss, 2000).

| — | Gatunki ptaków, które regularnie odbywają niskie loty nocą lub o zmierzchu, są bardziej podatne na kolizje niż gatunki latające głównie za dnia. |
| --- | --- |

—

Gatunki ptaków, które regularnie odbywają niskie loty nocą lub o zmierzchu, są bardziej podatne na kolizje niż gatunki latające głównie za dnia.

| — | Należy brać pod uwagę również inne czynniki, takie jak warunki pogodowe, układ linii energetycznych, przebieg przewodów, wykorzystanie siedlisk, roślinność wzdłuż linii energetycznych, topografia terenu, płoszenie ptaków, wybór tras migracji i miejsc odpoczynku. |
| --- | --- |

—

Należy brać pod uwagę również inne czynniki, takie jak warunki pogodowe, układ linii energetycznych, przebieg przewodów, wykorzystanie siedlisk, roślinność wzdłuż linii energetycznych, topografia terenu, płoszenie ptaków, wybór tras migracji i miejsc odpoczynku.

| Porażenia prądem i kolizje ptaków powodują straty ekonomiczne

  Wyłączenia spowodowane przez ptaki obniżają wiarygodność dostaw energii i zwiększają koszty jej dostarczania. Niektóre wyłączenia mogą mieć jedynie tymczasowe skutki dla niewielu odbiorców, a mimo to wpłynąć na wiarygodność usługi i gwarancje udzielane odbiorcom energii. Wyłączenia o większym zasięgu mogą mieć dramatyczne konsekwencje i spowodować znaczącą stratę ekonomiczną dla spółek energetycznych i odbiorców (APLIC, 2006).
  Koszty wynikające z wyłączeń spowodowanych przez ptaki obejmują koszty związane z:






  — | utratą przychodów, |
| --- | --- |

Porażenia prądem i kolizje ptaków powodują straty ekonomiczne

Wyłączenia spowodowane przez ptaki obniżają wiarygodność dostaw energii i zwiększają koszty jej dostarczania. Niektóre wyłączenia mogą mieć jedynie tymczasowe skutki dla niewielu odbiorców, a mimo to wpłynąć na wiarygodność usługi i gwarancje udzielane odbiorcom energii. Wyłączenia o większym zasięgu mogą mieć dramatyczne konsekwencje i spowodować znaczącą stratę ekonomiczną dla spółek energetycznych i odbiorców (APLIC, 2006).

Koszty wynikające z wyłączeń spowodowanych przez ptaki obejmują koszty związane z:

—

utratą przychodów,

| — | przywracaniem mocy, |
| --- | --- |

—

przywracaniem mocy,

| — | naprawą sprzętu, |
| --- | --- |

—

naprawą sprzętu,

| — | usuwaniem gniazd i innymi środkami kontroli szkód spowodowanych przez ptaki, |
| --- | --- |

—

usuwaniem gniazd i innymi środkami kontroli szkód spowodowanych przez ptaki,

| — | czasem poświęconym na administrację i zarządzanie, |
| --- | --- |

—

czasem poświęconym na administrację i zarządzanie,

| — | utraconą usługą dla odbiorców i negatywnym odbiorem społecznym oraz |
| --- | --- |

—

utraconą usługą dla odbiorców i negatywnym odbiorem społecznym oraz

| — | obniżeniem wiarygodności systemu elektroenergetycznego (APLIC, 2006). |
| --- | --- |

—

obniżeniem wiarygodności systemu elektroenergetycznego (APLIC, 2006).

4.3.3.   Utrata i rozdrobnienie siedlisk

Otwarte, wydzielone korytarze ruchu wzdłuż linii energetycznych mogą przyczynić się do rozdrobnienia lasów i innych siedlisk przyrodniczych. Linie elektroenergetyczne mogą też prowadzić do utraty siedlisk, powodując przypadkowe pożary lasów (Rich i in., 1994). Chociaż rzeczywisty obszar gruntów zajmowanych przez infrastrukturę elektroenergetyczną może być dość mały, może mieć jednak istotne skutki, jeżeli utrata terenu będzie dotyczyć podstawowego siedliska konkretnego gatunku lub w przypadku wystąpienia skumulowanych skutków wynikających z innych przedsięwzięć na tym samym obszarze. Wymaga to zatem analizy w poszczególnych przypadkach.

4.3.4.   Płoszenie/przemieszczenia

Podczas etapu budowy oraz utrzymywania linii elektroenergetycznych niektóre siedliska nieuchronnie ulegają zniszczeniu lub zmianie (van Rooyen, 2004; McCann, 2005). Napowietrzne linie elektroenergetyczne mogą prowadzić do utraty użytecznych miejsc żerowania na obszarze lęgowisk, miejsc odpoczynku oraz siedlisk zimowania. Niedawno przeprowadzone badania pokazały na przykład, że obecność linii elektroenergetycznej ma wpływ na kierunek lotu dropi zwyczajnych i ogranicza wykorzystanie dogodnych siedlisk (Raab i in., 2010) oraz że strepety unikają sieci przesyłowych, co jest najistotniejszym czynnikiem oddziałującym na zagęszczenie populacji dojrzałych płciowo osobników w miejscach z siedliskami odpowiednimi dla tego gatunku (Silva, 2010; Silva i in., 2010).

4.3.5.   Pola elektromagnetyczne

Każdy prąd elektryczny, w tym prąd płynący liniami elektroenergetycznymi, generuje pola elektromagnetyczne. Jest to przyczyna narażenia wielu gatunków ptaków, podobnie jak ludzi, na oddziaływanie pól elektromagnetycznych przez całe życie (Fernie i Reynolds, 2005). Istnieją liczne prace badawcze, a także kontrowersje co do tego, czy narażenie na pola elektromagnetyczne oddziałuje na układ komórkowy, hormonalny, odpornościowy i rozrodczy kręgowców. W przeprowadzonych badaniach nad skutkami oddziaływania pól elektromagnetycznych na ptaki stwierdzono, że narażenie ptaków na oddziaływanie pól elektromagnetycznych zasadniczo zmienia, choć nie zawsze w taki sam sposób, ich zachowanie, wpływa na sukces reprodukcyjny, wzrost i rozwój, fizjologię i endokrynologię oraz stres oksydacyjny (Fernie, 2000; Fernie i Reynolds, 2005).

4.4.   Potencjalne pozytywne skutki infrastruktury elektroenergetycznej dla dzikiego ptactwa

Linie i wieże elektroenergetyczne oraz słupy dystrybucyjne mogą mieć również szereg korzystnych skutków dla gatunków dzikich ptaków. Mogą one na przykład zapewnić:

| — | Materiał na lęgowiska, miejsca gniazdowania: Z różnych przyczyn ptaki mogą się czasem rozmnażać na konstrukcjach elektroenergetycznych, między innymi z powodu braku alternatywnych miejsc gniazdowania, takich jak drzewa i klify, lub ponieważ konstrukcje elektroenergetyczne zapewniają bezpieczną i solidną platformę chroniącą przed drapieżnymi ssakami, na której ptaki mogą budować gniazda (van Rooyen, 2004; McCann, 2005). Konstrukcje wsporcze mogą zapewnić materiał do gniazdowania w siedliskach, w których naturalne zasoby występują w niedostatecznej ilości, oraz zapewniać pewną ochronę, umożliwiając dzięki temu zwiększanie zasięgu przez niektóre gatunki lub zwiększając lokalne zagęszczenie populacji niektórych gatunków (APLIC, 2006). |
| --- | --- |

—

Materiał na lęgowiska, miejsca gniazdowania: Z różnych przyczyn ptaki mogą się czasem rozmnażać na konstrukcjach elektroenergetycznych, między innymi z powodu braku alternatywnych miejsc gniazdowania, takich jak drzewa i klify, lub ponieważ konstrukcje elektroenergetyczne zapewniają bezpieczną i solidną platformę chroniącą przed drapieżnymi ssakami, na której ptaki mogą budować gniazda (van Rooyen, 2004; McCann, 2005). Konstrukcje wsporcze mogą zapewnić materiał do gniazdowania w siedliskach, w których naturalne zasoby występują w niedostatecznej ilości, oraz zapewniać pewną ochronę, umożliwiając dzięki temu zwiększanie zasięgu przez niektóre gatunki lub zwiększając lokalne zagęszczenie populacji niektórych gatunków (APLIC, 2006).

| — | Miejsca przesiadywania, odpoczynku i polowania: Sępy i bociany często szukają linii elektroenergetycznych w celu odpoczynku, ponieważ zapewniają im one lepszą ochronę przed trudnymi warunkami pogodowymi i drapieżnikami naziemnymi. Obecność słupów elektrycznych na otwartych terenach siedliskowych jest korzystna dla niektórych ptaków drapieżnych, ponieważ zapewnia im miejsca przesiadywania z optymalną widocznością na tereny łowów. Konstrukcje linii energetycznych na względnie bezdrzewnych terenach zapewniły miliony kilometrów odpowiednich siedliskich dla czatujących ptaków drapieżnych (Olendoff i in., 1980). |
| --- | --- |

—

Miejsca przesiadywania, odpoczynku i polowania: Sępy i bociany często szukają linii elektroenergetycznych w celu odpoczynku, ponieważ zapewniają im one lepszą ochronę przed trudnymi warunkami pogodowymi i drapieżnikami naziemnymi. Obecność słupów elektrycznych na otwartych terenach siedliskowych jest korzystna dla niektórych ptaków drapieżnych, ponieważ zapewnia im miejsca przesiadywania z optymalną widocznością na tereny łowów. Konstrukcje linii energetycznych na względnie bezdrzewnych terenach zapewniły miliony kilometrów odpowiednich siedliskich dla czatujących ptaków drapieżnych (Olendoff i in., 1980).

| — | Zagospodarowanie siedlisk: Linie energetyczne mogą również zapewnić stałe siedlisko dla gatunków, które wymagają skąpej roślinności. Badania przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych pokazały, że otwarte korytarze ruchu wzdłuż linii energetycznych zapewniają siedliska dla ginących gatunków ptaków (Confer i Pascoe, 2003; Askins, 2012). |
| --- | --- |

—

Zagospodarowanie siedlisk: Linie energetyczne mogą również zapewnić stałe siedlisko dla gatunków, które wymagają skąpej roślinności. Badania przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych pokazały, że otwarte korytarze ruchu wzdłuż linii energetycznych zapewniają siedliska dla ginących gatunków ptaków (Confer i Pascoe, 2003; Askins, 2012).

| Projekt ELIA / RTE LIFE+: korzyści dla przyrody (24)




  ELIA (operator wysokonapięciowego systemu przesyłowego energii elektrycznej w Belgii) oraz RTE (operator systemu przesyłowego energii elektrycznej we Francji) realizowały 5-letnie przedsięwzięcie (w latach 2011–2017) mające na celu zagospodarowanie ponad 300 hektarów terenu znajdującego się pod napowietrznym liniami energetycznymi średniego i wysokiego napięcia w Walonii i we Francji oraz renaturalizację tego terenu.
  Przedsięwzięcie to jest przykładem zastosowania środków ochrony przyrody oraz sposobu wykorzystania rozwoju infrastruktury przez zainteresowane strony z branży energetycznej do zapewnienia korzyści w dziedzinie różnorodności biologicznej.


  Stawy

  (cel: 100 stawów na terenie realizacji przedsięwzięcia o powierzchni 130 km)

  Tam, gdzie występuje odpowiednia gleba (obecność nieprzepuszczalnej warstwy torfu, białej gliny i glejowych gleb gliniastych), oraz głównie na terenach zapewniających dobre potencjalne warunki dla niektórych rzadkich gatunków wykopano stawy lub zbudowano tamy na kanałach odpływowych w celu zalania terenów o powierzchni co najmniej 25 m2 (minimalny rozmiar umożliwiający ograniczenie procesu zamulania, tj. naturalnego wypełniania się stawów liśćmi). Sieć śródleśnych stawów umożliwia zasiedlenie terenu płazami, ważkami różno- i równoskrzydłymi, pływakowatymi oraz ptakami bagiennymi, a także zapobiega izolowaniu populacji.


  Sady

  (cel: 20 ha z 8 000 drzew)

  Kilka bardzo rzadkich, lokalnych gatunków drzew owocowych, głównie gruszy polnej (Pyrus pyraster), jabłoni dzikiej (Malus sylvestris) i nieszpułki zwyczajnej (Mespilus germanica), które są gatunkami o niewielkich rozmiarach, posadzono pod napowietrznymi liniami energetycznymi. Ich obecność wnosi różnorodność do drzewostanów oraz zapewnia schronienie i pożywienie dla całej gamy lokalnej fauny (dużych zwierząt, ptaków i owadów).


  Zwykłe łąki kwiatowe

  (cel: 20 ha)

  Zwykłe łąki kwiatowe zostały odtworzone przy drogach dostępu do linii energetycznych wysokiego napięcia i służą za schronienie dla rzadkiej flory, owadów, ptaków i małych ssaków. Regularne koszenie i usuwanie skoszonych roślin zubaża glebę i umożliwia ponowne pojawienie się rzadkich lub utraconych gatunków roślin. W skrajnych przypadkach łąki kwiatowe odtworzono przy użyciu materiału siewnego z lokalnych odmian roślin.


  Torfowiska i wrzosowiska

  (cel: renaturalizacja lub właściwe zagospodarowanie 20 dodatkowych hektarów)

  Renaturalizacja terenów podmokłych i wrzosowisk znajdujących się pod liniami energetycznymi jest możliwa przez usunięcie najwyższej warstwy gleby i wspieranie rozwoju gatunków pionierskich z banku nasion spoczynkowych znajdujących się pod tą warstwą. Na niektórych terenach przywrócono też lokalnie poziom wody, uszczelniając odpływy i regenerując mokre wrzosowiska i torfowiska. Celem jest utrzymanie i poprawa wymiany roślin i zwierząt pomiędzy istniejącymi torfowiskami i wrzosowiskami, w tym także tymi niedawno renaturalizowanymi.


  Wypasanie

  (cel: zagospodarowanie 20 ha przez wypasanie i 20 ha przez koszenie)

  Wypasanie wspierało renaturalizację zniszczonych torfowisk, wrzosowisk, nielicznych łąk i den dolin, pomagając w rozwiązaniu problemu gatunków dominujących, takich jak trzęślica. W innych przypadkach (łąki kośne, suche torfowiska, rzadkie łąki) koszenie (realizowane w ramach umów z lokalnymi rolnikami) dostosowane pod względem okresów i częstotliwości pomogło w utrzymaniu roślinności na odpowiednim poziomie dla licznych gatunków roślin, owadów i gadów.


  Gatunki inwazyjne

  (cel: przeprowadzić działania zaradcze na obszarze od 20 do 30 ha)

  W ramach przedsięwzięcia wyeliminowano lub opanowano wzrost gatunków roślin z walońskiej listy gatunków inwazyjnych, w szczególności czeremchy amerykańskiej (Prunus serotina), budlei Dawida (Buddleja davidii), barszczu Mantegazziego (Heracleum mantegazzianum), niecierpka gruczołowatego (Impatiens glandulifera), rdestowca ostrokończystego (Fallopia japonica), starca nierównozębnego (Senecio inaequidens) oraz, do pewnego stopnia, robinii akacjowej (Robinia pseudoacacia).


  Rozdrobnienie

  (cel: utworzenie obszarów stykowych na obszarze 30 km (90 ha) i ich renaturalizacja na obszarze 40 km (120 ha))

  Obecnie w obszarach roboczych projektu korytarze linii energetycznych powstałe w lasach mają głównie kształt litery „U”: w samym środku rośnie niska trawa, regularnie przycinana, po czym następuje gwałtowne przejście do obszaru leśnego z wysokimi drzewami po obu stronach. W ramach tego przedsięwzięcia utworzono obszary w kształcie litery „V” pomiędzy korytarzem a lasem.
  Wspomniane obszary stykowe, z drzewami o dużych rozmiarach i różnych gatunków, mogą zapewnić, jako ekotony, pożywienie i schronienie szeregowi gatunków owadów, ssaków i ptaków, które nie występują w korytarzach, gdzie obszary otaczające są „czyste” i regularnie poddawane zabiegom służącym utrzymaniu. Dzięki temu las wzbogacają często nieobecne wcześniej gatunki drzew drugorzędnych. Obszary stykowe umożliwiają również zmniejszenie szkód powodowanych w drzewostanie przez wiatr, tworząc zbocze. Mogą one ponadto zawierać bardzo duże ilości drewna posuszowego i zapewniać schronienie ogromnym liczbom owadów oraz dogodne siedliska dla ptaków i nietoperzy. Gdy zagęszczenie obszarów stykowych wzrośnie, wysokie drzewa (brzozy, świerki, buki) stanowiące zagrożenie dla linii energetycznych będą rosnąć wolniej.


  Sytuacja początkowa i sytuacja po realizacji przedsięwzięcia |
| --- |

Projekt ELIA / RTE LIFE+: korzyści dla przyrody (24)

Image

ELIA (operator wysokonapięciowego systemu przesyłowego energii elektrycznej w Belgii) oraz RTE (operator systemu przesyłowego energii elektrycznej we Francji) realizowały 5-letnie przedsięwzięcie (w latach 2011–2017) mające na celu zagospodarowanie ponad 300 hektarów terenu znajdującego się pod napowietrznym liniami energetycznymi średniego i wysokiego napięcia w Walonii i we Francji oraz renaturalizację tego terenu.

Przedsięwzięcie to jest przykładem zastosowania środków ochrony przyrody oraz sposobu wykorzystania rozwoju infrastruktury przez zainteresowane strony z branży energetycznej do zapewnienia korzyści w dziedzinie różnorodności biologicznej.

Stawy

  (cel: 100 stawów na terenie realizacji przedsięwzięcia o powierzchni 130 km)

Tam, gdzie występuje odpowiednia gleba (obecność nieprzepuszczalnej warstwy torfu, białej gliny i glejowych gleb gliniastych), oraz głównie na terenach zapewniających dobre potencjalne warunki dla niektórych rzadkich gatunków wykopano stawy lub zbudowano tamy na kanałach odpływowych w celu zalania terenów o powierzchni co najmniej 25 m2 (minimalny rozmiar umożliwiający ograniczenie procesu zamulania, tj. naturalnego wypełniania się stawów liśćmi). Sieć śródleśnych stawów umożliwia zasiedlenie terenu płazami, ważkami różno- i równoskrzydłymi, pływakowatymi oraz ptakami bagiennymi, a także zapobiega izolowaniu populacji.

Sady

  (cel: 20 ha z 8 000 drzew)

Kilka bardzo rzadkich, lokalnych gatunków drzew owocowych, głównie gruszy polnej (Pyrus pyraster), jabłoni dzikiej (Malus sylvestris) i nieszpułki zwyczajnej (Mespilus germanica), które są gatunkami o niewielkich rozmiarach, posadzono pod napowietrznymi liniami energetycznymi. Ich obecność wnosi różnorodność do drzewostanów oraz zapewnia schronienie i pożywienie dla całej gamy lokalnej fauny (dużych zwierząt, ptaków i owadów).

Zwykłe łąki kwiatowe

  (cel: 20 ha)

Zwykłe łąki kwiatowe zostały odtworzone przy drogach dostępu do linii energetycznych wysokiego napięcia i służą za schronienie dla rzadkiej flory, owadów, ptaków i małych ssaków. Regularne koszenie i usuwanie skoszonych roślin zubaża glebę i umożliwia ponowne pojawienie się rzadkich lub utraconych gatunków roślin. W skrajnych przypadkach łąki kwiatowe odtworzono przy użyciu materiału siewnego z lokalnych odmian roślin.

Torfowiska i wrzosowiska

  (cel: renaturalizacja lub właściwe zagospodarowanie 20 dodatkowych hektarów)

Renaturalizacja terenów podmokłych i wrzosowisk znajdujących się pod liniami energetycznymi jest możliwa przez usunięcie najwyższej warstwy gleby i wspieranie rozwoju gatunków pionierskich z banku nasion spoczynkowych znajdujących się pod tą warstwą. Na niektórych terenach przywrócono też lokalnie poziom wody, uszczelniając odpływy i regenerując mokre wrzosowiska i torfowiska. Celem jest utrzymanie i poprawa wymiany roślin i zwierząt pomiędzy istniejącymi torfowiskami i wrzosowiskami, w tym także tymi niedawno renaturalizowanymi.

Wypasanie

  (cel: zagospodarowanie 20 ha przez wypasanie i 20 ha przez koszenie)

Wypasanie wspierało renaturalizację zniszczonych torfowisk, wrzosowisk, nielicznych łąk i den dolin, pomagając w rozwiązaniu problemu gatunków dominujących, takich jak trzęślica. W innych przypadkach (łąki kośne, suche torfowiska, rzadkie łąki) koszenie (realizowane w ramach umów z lokalnymi rolnikami) dostosowane pod względem okresów i częstotliwości pomogło w utrzymaniu roślinności na odpowiednim poziomie dla licznych gatunków roślin, owadów i gadów.

Gatunki inwazyjne

  (cel: przeprowadzić działania zaradcze na obszarze od 20 do 30 ha)

W ramach przedsięwzięcia wyeliminowano lub opanowano wzrost gatunków roślin z walońskiej listy gatunków inwazyjnych, w szczególności czeremchy amerykańskiej (Prunus serotina), budlei Dawida (Buddleja davidii), barszczu Mantegazziego (Heracleum mantegazzianum), niecierpka gruczołowatego (Impatiens glandulifera), rdestowca ostrokończystego (Fallopia japonica), starca nierównozębnego (Senecio inaequidens) oraz, do pewnego stopnia, robinii akacjowej (Robinia pseudoacacia).

Rozdrobnienie

  (cel: utworzenie obszarów stykowych na obszarze 30 km (90 ha) i ich renaturalizacja na obszarze 40 km (120 ha))

Obecnie w obszarach roboczych projektu korytarze linii energetycznych powstałe w lasach mają głównie kształt litery „U”: w samym środku rośnie niska trawa, regularnie przycinana, po czym następuje gwałtowne przejście do obszaru leśnego z wysokimi drzewami po obu stronach. W ramach tego przedsięwzięcia utworzono obszary w kształcie litery „V” pomiędzy korytarzem a lasem.

Wspomniane obszary stykowe, z drzewami o dużych rozmiarach i różnych gatunków, mogą zapewnić, jako ekotony, pożywienie i schronienie szeregowi gatunków owadów, ssaków i ptaków, które nie występują w korytarzach, gdzie obszary otaczające są „czyste” i regularnie poddawane zabiegom służącym utrzymaniu. Dzięki temu las wzbogacają często nieobecne wcześniej gatunki drzew drugorzędnych. Obszary stykowe umożliwiają również zmniejszenie szkód powodowanych w drzewostanie przez wiatr, tworząc zbocze. Mogą one ponadto zawierać bardzo duże ilości drewna posuszowego i zapewniać schronienie ogromnym liczbom owadów oraz dogodne siedliska dla ptaków i nietoperzy. Gdy zagęszczenie obszarów stykowych wzrośnie, wysokie drzewa (brzozy, świerki, buki) stanowiące zagrożenie dla linii energetycznych będą rosnąć wolniej.

Sytuacja początkowa i sytuacja po realizacji przedsięwzięcia

5.   POTENCJALNE ŚRODKI ŁAGODZĄCE SKUTKI WYWIERANE PRZEZ INFRASTRUKTURĘ ELEKTROENERGETYCZNĄ NA DZIKIE PTACTWO

5.1.   O jakie środki łagodzące chodzi?

Jeżeli przy przeprowadzaniu oceny planu lub przedsięwzięcia w dziedzinie infrastruktury energetycznej na podstawie art. 6 dyrektywy siedliskowej zidentyfikowano szereg negatywnych skutków dla obszaru sieci Natura 2000, taki plan lub przedsięwzięcie nie są automatycznie odrzucane. W zależności od dotkliwości potencjalnych skutków możliwe jest wprowadzenie środków łagodzących, które wyeliminują potencjalne negatywne skutki planu lub przedsięwzięcia, zredukują je do nieistotnego poziomu lub im zapobiegną.

Chociaż w niniejszym rozdziale skupiono się na obszarach sieci Natura 2000, środki redukujące szkodliwe skutki powinny być również przewidziane w ramach oceny oddziaływania na środowisko/strategicznej oceny oddziaływania na środowisko przeprowadzanej w odniesieniu do planów i przedsięwzięć, w przypadku których nie ma potrzeby dokonywania odpowiednich ocen, choć te plany i przedsięwzięcia mogą mieć negatywny wpływ na gatunki chronione.

Aby zdecydować, jakie środki łagodzące są niezbędne, kluczową sprawą jest w pierwszej kolejności przeprowadzenie oceny skutków planu lub przedsięwzięcia dla typów siedlisk i gatunków chronionych w UE występujących w obszarze sieci Natura 2000 (oddzielnie lub w połączeniu z innymi przedsięwzięciami lub planami). Dzięki temu możliwe będzie określenie charakteru i zasięgu negatywnych skutków oraz zapewnienie podstawowych informacji służących do ustalenia rodzaju wymaganych środków łagodzących.

Mówiąc krótko, ograniczenie szkodliwego wpływu na obszary sieci Natura 2000 może być skuteczne tylko wówczas, gdy potencjalne negatywne skutki zostały w pełni rozpoznane, poddane ocenie i zgłoszone. Określenie środków łagodzących skutki, podobnie jak sama ocena skutków, musi opierać się na solidnej wiedzy na temat odnośnych gatunków/siedlisk.

Środki łagodzące mogą obejmować zmiany w rozmiarach, lokalizacji, konstrukcji i konfiguracji różnych aspektów planu lub przedsięwzięcia w dziedzinie infrastruktury energetycznej (np. izolowanie przewodów, by zapobiec porażeniu prądem elektrycznym). Mogą one mieć również postać tymczasowych dostosowań w czasie budowy i eksploatacji (np. unikanie prowadzenia prac budowlanych w sezonie lęgowym).

Po określeniu i szczegółowym opracowaniu odpowiednich środków łagodzących plan lub przedsięwzięcie może zostać zatwierdzone zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 6 dyrektywy siedliskowej – pod warunkiem, że wspomniane środki łagodzące są wdrażane zgodnie z instrukcjami przekazanymi przez właściwe organy.

Rysunek 4

Hierarchiczne podejście do wprowadzania środków łagodzących skutki. Należy zawsze starać się, by zastosowane środki łagodzące odpowiadały najwyższej pozycji w hierarchii środków (tj. pozwalały na uniknięcie skutków u źródła)

| Podejście do łagodzenia skutków | Preferencja |
| --- | --- |
| Unikanie skutków u źródła | Najwyższa | |
| Zmniejszenie skutków u źródła |
| Redukcja skutków na obszarze |
| Redukcja skutków przy odbiorniku | Najniższa |

Podejście do łagodzenia skutków

Preferencja

Unikanie skutków u źródła

Najwyższa

Image

Zmniejszenie skutków u źródła

Redukcja skutków na obszarze

Redukcja skutków przy odbiorniku

Najniższa

Jeżeli na danym terenie wciąż obserwuje się znaczące skutki również po wprowadzeniu środków łagodzących, niezbędne jest przeanalizowanie rozwiązań alternatywnych (np. innej lokalizacji przedsięwzięcia, innej skali lub projektów działań lub procesów alternatywnych). Jeżeli takie alternatywne rozwiązania nie istnieją, plan lub przedsięwzięcie może nadal zostać zatwierdzone, w wyjątkowych przypadkach, o ile spełnione są warunki zawarte w art. 6 ust. 4 oraz zatwierdzono odpowiednie środki kompensujące, które zniwelują pozostałe negatywne skutki (zob. rozdział 7 w celu zapoznania się ze szczegółowymi informacjami), tak aby sieć Natura 2000 nie była zagrożona.

Ważne jest, aby w odniesieniu do każdego zaproponowanego środka łagodzącego:

| — | przedstawić wyjaśnienie, w jaki sposób środek ten pozwoli uniknąć wystąpienia zidentyfikowanych szkodliwych skutków na danym obszarze lub zmniejszyć je do nieistotnego poziomu, |
| --- | --- |

—

przedstawić wyjaśnienie, w jaki sposób środek ten pozwoli uniknąć wystąpienia zidentyfikowanych szkodliwych skutków na danym obszarze lub zmniejszyć je do nieistotnego poziomu,

| — | przedstawić dowody na to, w jaki sposób środki te zostaną zapewnione i wdrożone oraz kto się tym zajmie, |
| --- | --- |

—

przedstawić dowody na to, w jaki sposób środki te zostaną zapewnione i wdrożone oraz kto się tym zajmie,

| — | przedstawić dowody dotyczące stopnia pewności w odniesieniu do prawdopodobnej skuteczności środków, |
| --- | --- |

—

przedstawić dowody dotyczące stopnia pewności w odniesieniu do prawdopodobnej skuteczności środków,

| — | przedstawić harmonogram dla projektu lub przedsięwzięcia, zgodnie z którym będą one wdrażane, |
| --- | --- |

—

przedstawić harmonogram dla projektu lub przedsięwzięcia, zgodnie z którym będą one wdrażane,

| — | przedstawić dowody dokumentujące sposób monitorowania środków oraz wprowadzenia środków dodatkowych, w przypadku gdy skutki wprowadzonych środków łagodzących okażą się niewystarczające. |
| --- | --- |

—

przedstawić dowody dokumentujące sposób monitorowania środków oraz wprowadzenia środków dodatkowych, w przypadku gdy skutki wprowadzonych środków łagodzących okażą się niewystarczające.

| Projekt EcoMOL (Zagospodarowanie ekologiczne napowietrznych linii energetycznych) (25)

  W ramach niemieckiego przedsięwzięcia „Południowo-zachodnie wzajemne połączenie / połączenie energetyczne w Turyngii” przygotowano opracowanie (Uniwersytet Nauk Stosowanych w Erfurcie i in., 2010), w którym przedstawiono interdyscyplinarną koncepcję zarządzania ekologicznego korytarzami napowietrznych linii energetycznych (EcoMOL). Koncepcja ta mogłaby zostać dostosowana i wykorzystana w różnych regionach Europy.
  W opracowaniu zauważono, że operatorzy stosują wymagania techniczne, takie jak bezpieczne odległości oraz wymagania dotyczące prac budowlanych, w celu zapewnienia niezawodności przesyłu z wykorzystaniem korytarza napowietrznych linii energetycznych wysokiego napięcia. Zaprezentowano w nim metody umożliwiające zmniejszenie skutków takich jak utrata i degradacja siedlisk podczas prac budowlanych oraz wdrożenie środków kompensujących. Opracowanie zawiera klasyfikację typów biotopów korytarza według klas wysokości roślin, wyprowadzoną z naturalnej charakterystyki wzrostu gatunków oraz niekiedy zmodyfikowaną w ramach zarządzania. Dlatego też dla etapu prowadzenia przewodów w opracowaniu podzielono korytarz na obszary niezalesione w przyszłości, obszary zalesione tymczasowo oraz obszary bez wymogów związanych ze ścinką.
  Połączenie stref, w których przede wszystkim trzeba przeprowadzić ścinkę, oraz obecnych i potencjalnych stref wzrostu roślinności określa zasięg możliwych środków tworzenia lub renaturalizacji. Szczegółowe planowanie należy przeprowadzić osobno dla każdego z trzech elementów leśnego obszaru stykowego (obrzeża, pasa ochronnego i pasa przeciwwietrznego o niskiej gęstości), rozróżnianych ze względu na wysokość roślinności.

  Rysunek 5


  Idealne rozmieszczenie zewnętrznej krawędzi lasu wzdłuż korytarza (FVA, 1996 ze zmianami) – schemat pilotażowy |
| --- |

Projekt EcoMOL (Zagospodarowanie ekologiczne napowietrznych linii energetycznych) (25)

W ramach niemieckiego przedsięwzięcia „Południowo-zachodnie wzajemne połączenie / połączenie energetyczne w Turyngii” przygotowano opracowanie (Uniwersytet Nauk Stosowanych w Erfurcie i in., 2010), w którym przedstawiono interdyscyplinarną koncepcję zarządzania ekologicznego korytarzami napowietrznych linii energetycznych (EcoMOL). Koncepcja ta mogłaby zostać dostosowana i wykorzystana w różnych regionach Europy.

W opracowaniu zauważono, że operatorzy stosują wymagania techniczne, takie jak bezpieczne odległości oraz wymagania dotyczące prac budowlanych, w celu zapewnienia niezawodności przesyłu z wykorzystaniem korytarza napowietrznych linii energetycznych wysokiego napięcia. Zaprezentowano w nim metody umożliwiające zmniejszenie skutków takich jak utrata i degradacja siedlisk podczas prac budowlanych oraz wdrożenie środków kompensujących. Opracowanie zawiera klasyfikację typów biotopów korytarza według klas wysokości roślin, wyprowadzoną z naturalnej charakterystyki wzrostu gatunków oraz niekiedy zmodyfikowaną w ramach zarządzania. Dlatego też dla etapu prowadzenia przewodów w opracowaniu podzielono korytarz na obszary niezalesione w przyszłości, obszary zalesione tymczasowo oraz obszary bez wymogów związanych ze ścinką.

Połączenie stref, w których przede wszystkim trzeba przeprowadzić ścinkę, oraz obecnych i potencjalnych stref wzrostu roślinności określa zasięg możliwych środków tworzenia lub renaturalizacji. Szczegółowe planowanie należy przeprowadzić osobno dla każdego z trzech elementów leśnego obszaru stykowego (obrzeża, pasa ochronnego i pasa przeciwwietrznego o niskiej gęstości), rozróżnianych ze względu na wysokość roślinności.

Rysunek 5

Idealne rozmieszczenie zewnętrznej krawędzi lasu wzdłuż korytarza (FVA, 1996 ze zmianami) – schemat pilotażowy

Image

5.2.   Potencjalne środki łagodzące negatywne skutki planów lub przedsięwzięć elektroenergetycznych dla gatunków dzikiego ptactwa

W pozostałej części niniejszego rozdziału skupiono się na szeregu potencjalnych środków łagodzących, które można wykorzystać na potrzeby planów i przedsięwzięć w dziedzinie infrastruktury elektroenergetycznej, w szczególności w odniesieniu do gatunków dzikiego ptactwa. Środki łagodzące można wprowadzać na poziomie planu lub na różnych etapach cyklu przedsięwzięcia.

5.2.1.   Wprowadzanie środków zapobiegawczych na etapie planowania

Na wczesnym etapie procesu decyzyjnego można wprowadzić szereg środków, zwłaszcza na początkowym etapie planowania, których celem jest zapobieganie potencjalnemu wpływowi na obszary sieci Natura 2000 oraz na gatunki dzikiego ptactwa, unikanie go lub zmniejszenie ryzyka jego wystąpienia. Środki te mogą obejmować:

Prawodawstwo

Stworzenie i zatwierdzenie określonych narzędzi prawodawstwa krajowego lub zmiana istniejących narzędzi prawodawstwa w celu zapewnienia:

| — | ochrony ptaków przed negatywnymi skutkami linii energetycznych (np. przez wprowadzenie obowiązku stosowania przewodów podziemnych na obszarach wrażliwych), |
| --- | --- |

—

ochrony ptaków przed negatywnymi skutkami linii energetycznych (np. przez wprowadzenie obowiązku stosowania przewodów podziemnych na obszarach wrażliwych),

| — | bezpieczeństwa dla ptaków nowych i całkowicie odnowionych linii energetycznych na etapie projektu, bez potrzeby dalszych modyfikacji lub modernizacji, |
| --- | --- |

—

bezpieczeństwa dla ptaków nowych i całkowicie odnowionych linii energetycznych na etapie projektu, bez potrzeby dalszych modyfikacji lub modernizacji,

| — | modernizacji istniejących linii energetycznych, a w szczególności energetycznych „słupów śmierci” w przewidywalnym okresie. |
| --- | --- |

—

modernizacji istniejących linii energetycznych, a w szczególności energetycznych „słupów śmierci” w przewidywalnym okresie.

Planowanie

| — | stosowanie odpowiedniej oceny/strategicznej oceny oddziaływania na środowisko krajowych planów rozwoju infrastruktury linii energetycznych w celu zapewnienia pełnego uwzględnienia aspektów i priorytetów dotyczących ochrony sieci Natura 2000 i dzikiego ptactwa na wczesnym etapie procesu decyzyjnego, |
| --- | --- |

—

stosowanie odpowiedniej oceny/strategicznej oceny oddziaływania na środowisko krajowych planów rozwoju infrastruktury linii energetycznych w celu zapewnienia pełnego uwzględnienia aspektów i priorytetów dotyczących ochrony sieci Natura 2000 i dzikiego ptactwa na wczesnym etapie procesu decyzyjnego,

| — | jeżeli to możliwe, dostosowanie planów w celu ominięcia wrażliwych obszarów sieci Natura 2000 oraz innych obszarów o istotnym znaczeniu dla gatunków ptactwa wymienionych w rozdziale 4, |
| --- | --- |

—

jeżeli to możliwe, dostosowanie planów w celu ominięcia wrażliwych obszarów sieci Natura 2000 oraz innych obszarów o istotnym znaczeniu dla gatunków ptactwa wymienionych w rozdziale 4,

| — | identyfikacja szczególnie wrażliwych gatunków ptaków w oparciu o ich narażenie na oddziaływanie linii energetycznych, status ochrony, rozmiary populacji i ich rozprzestrzenienie na terenie kraju, |
| --- | --- |

—

identyfikacja szczególnie wrażliwych gatunków ptaków w oparciu o ich narażenie na oddziaływanie linii energetycznych, status ochrony, rozmiary populacji i ich rozprzestrzenienie na terenie kraju,

| — | identyfikacja obszarów i terenów priorytetowych w oparciu o rozprzestrzenienie, zagęszczenie i liczebność gatunków ptaków o znaczeniu priorytetowym oraz istniejącą i planowaną infrastrukturę, a ponadto przygotowanie krajowej mapy narażenia w celu określenia kluczowych obszarów konfliktowych i innych priorytetowych obszarów (obarczonych wysokim ryzykiem), w których należy wdrożyć środki zapobiegawcze i łagodzące skutki, |
| --- | --- |

—

identyfikacja obszarów i terenów priorytetowych w oparciu o rozprzestrzenienie, zagęszczenie i liczebność gatunków ptaków o znaczeniu priorytetowym oraz istniejącą i planowaną infrastrukturę, a ponadto przygotowanie krajowej mapy narażenia w celu określenia kluczowych obszarów konfliktowych i innych priorytetowych obszarów (obarczonych wysokim ryzykiem), w których należy wdrożyć środki zapobiegawcze i łagodzące skutki,

| — | stworzenie listy priorytetowych linii energetycznych, w których należy zastosować środki łagodzące, w oparciu o dane dotyczące upadkowości ptaków i ich rozprzestrzenienia, |
| --- | --- |

—

stworzenie listy priorytetowych linii energetycznych, w których należy zastosować środki łagodzące, w oparciu o dane dotyczące upadkowości ptaków i ich rozprzestrzenienia,

| — | jeżeli to możliwe, omijanie obszarów i terenów priorytetowych (obszarów lęgowych i obszarów zimowania, wąskich gardeł migracyjnych, kolonii lęgowych, miejsc gromadzenia się, linii brzegowych, terenów podmokłych) podczas planowania/prowadzenia infrastruktury, |
| --- | --- |

—

jeżeli to możliwe, omijanie obszarów i terenów priorytetowych (obszarów lęgowych i obszarów zimowania, wąskich gardeł migracyjnych, kolonii lęgowych, miejsc gromadzenia się, linii brzegowych, terenów podmokłych) podczas planowania/prowadzenia infrastruktury,

| — | sporządzenie wytycznych dotyczących rozwiązań technicznych mających na celu zmniejszenie ryzyka kolizji ptaków lub porażenia prądem elektrycznym (na przykład Hass i in., 2005, Haas i Nikow, 2006, Prinsen i in., 2011), |
| --- | --- |

—

sporządzenie wytycznych dotyczących rozwiązań technicznych mających na celu zmniejszenie ryzyka kolizji ptaków lub porażenia prądem elektrycznym (na przykład Hass i in., 2005, Haas i Nikow, 2006, Prinsen i in., 2011),

| — | przeprowadzenie uprzedniej oceny potencjalnej skuteczności planowanych strategii działań zapobiegawczych i korygujących w celu zapewnienia oparcia interwencji w zakresie zarządzania na dowodach, |
| --- | --- |

—

przeprowadzenie uprzedniej oceny potencjalnej skuteczności planowanych strategii działań zapobiegawczych i korygujących w celu zapewnienia oparcia interwencji w zakresie zarządzania na dowodach,

| — | sporządzenie planu wdrożenia środków łagodzących skutki, |
| --- | --- |

—

sporządzenie planu wdrożenia środków łagodzących skutki,

| — | utworzenie krajowej bazy danych oraz systemu informacji geograficznej na potrzeby zarządzania danymi dotyczącymi interakcji ptaków z liniami energetycznymi oraz na potrzeby właściwego planowania przestrzennego, w tym optymalnego prowadzenia linii energetycznych w oparciu o ekologiczne, techniczne i ekonomiczne kryteria. |
| --- | --- |

—

utworzenie krajowej bazy danych oraz systemu informacji geograficznej na potrzeby zarządzania danymi dotyczącymi interakcji ptaków z liniami energetycznymi oraz na potrzeby właściwego planowania przestrzennego, w tym optymalnego prowadzenia linii energetycznych w oparciu o ekologiczne, techniczne i ekonomiczne kryteria.

Monitorowanie, badania, ocena i sprawozdania z postępów we wdrażaniu

| — | ocena postępów w zestawieniu z celami, kluczowymi etapami i harmonogramem planów strategicznych, |
| --- | --- |

—

ocena postępów w zestawieniu z celami, kluczowymi etapami i harmonogramem planów strategicznych,

| — | ocena zebranych doświadczeń pod kątem poprawy przyszłego funkcjonowania, |
| --- | --- |

—

ocena zebranych doświadczeń pod kątem poprawy przyszłego funkcjonowania,

| — | sporządzenie sprawozdań z wdrożenia dla kluczowych zainteresowanych stron, |
| --- | --- |

—

sporządzenie sprawozdań z wdrożenia dla kluczowych zainteresowanych stron,

| — | wspieranie międzynarodowej wymiany doświadczeń, |
| --- | --- |

—

wspieranie międzynarodowej wymiany doświadczeń,

| — | współpraca na rzecz ochrony zagrożonych ptaków wędrownych pokonujących duże odległości przed negatywnymi skutkami linii energetycznych, |
| --- | --- |

—

współpraca na rzecz ochrony zagrożonych ptaków wędrownych pokonujących duże odległości przed negatywnymi skutkami linii energetycznych,

| — | inicjowanie i wspieranie stosownych projektów badawczych w dziedzinie środków zapobiegawczych i łagodzących skutki oraz rozwoju i wytwarzania produktów zapewniających bezpieczeństwo ptaków, |
| --- | --- |

—

inicjowanie i wspieranie stosownych projektów badawczych w dziedzinie środków zapobiegawczych i łagodzących skutki oraz rozwoju i wytwarzania produktów zapewniających bezpieczeństwo ptaków,

| — | opracowanie zestawu protokołów monitorowania znormalizowanych dla różnych warunków. |
| --- | --- |

—

opracowanie zestawu protokołów monitorowania znormalizowanych dla różnych warunków.

| Proponowana ogólna koncepcja hierarchii ważności obszarów i terenów

  Organy krajowe mogą przedsięwziąć szereg kroków w celu ustalenia hierarchii ważności obszarów, w których należy priorytetowo uwzględnić środki bezpieczeństwa związane z liniami energetycznymi. Ogólna zasada leżąca u podstaw tego podejścia brzmi, że obszary, w których występuje znaczna liczba gatunków o znaczeniu priorytetowym lub które są istotne dla znaczniej liczby takich gatunków lub znaczącej części ich populacji, powinno się brać pod uwagę w pierwszej kolejności przy wyborze krajowych priorytetów w dziedzinie zapobiegania skutkom i ich łagodzenia.
  Zarówno wyznaczone, jak i niewyznaczone obszary i tereny muszą być uporządkowane pod kątem ważności (tymczasowe lub stałe zagęszczenie populacji i liczebność) w odniesieniu do gatunków o znaczeniu priorytetowym – w drodze podziału na obszary o wysokim, średnim i niskim priorytecie. |
| --- |

Proponowana ogólna koncepcja hierarchii ważności obszarów i terenów

Organy krajowe mogą przedsięwziąć szereg kroków w celu ustalenia hierarchii ważności obszarów, w których należy priorytetowo uwzględnić środki bezpieczeństwa związane z liniami energetycznymi. Ogólna zasada leżąca u podstaw tego podejścia brzmi, że obszary, w których występuje znaczna liczba gatunków o znaczeniu priorytetowym lub które są istotne dla znaczniej liczby takich gatunków lub znaczącej części ich populacji, powinno się brać pod uwagę w pierwszej kolejności przy wyborze krajowych priorytetów w dziedzinie zapobiegania skutkom i ich łagodzenia.

Zarówno wyznaczone, jak i niewyznaczone obszary i tereny muszą być uporządkowane pod kątem ważności (tymczasowe lub stałe zagęszczenie populacji i liczebność) w odniesieniu do gatunków o znaczeniu priorytetowym – w drodze podziału na obszary o wysokim, średnim i niskim priorytecie.

| Poziom ważności obszaru | Rodzaj obszaru |
| --- | --- |
| OBSZARY O WYSOKIM PRIORYTECIE
  Znaczenie: międzynarodowe
  (na przykład:






  — | obszary specjalnej ochrony (OSO o szczególnej funkcji, zapewniające miejsce odpoczynku dla znaczącej w skali międzynarodowej liczby gatunków narażonych) |

Poziom ważności obszaru

Rodzaj obszaru

OBSZARY O WYSOKIM PRIORYTECIE

Znaczenie: międzynarodowe

(na przykład:

—

obszary specjalnej ochrony (OSO o szczególnej funkcji, zapewniające miejsce odpoczynku dla znaczącej w skali międzynarodowej liczby gatunków narażonych)

| — | obszary według kategorii ostoi ptaków – globalne: A1, A4i-iv; europejskie: B1i-iv,B2; UE: C1, C2, C3, C4, C5, C6;). |
| --- | --- |

—

obszary według kategorii ostoi ptaków – globalne: A1, A4i-iv; europejskie: B1i-iv,B2; UE: C1, C2, C3, C4, C5, C6;).

kluczowe obszary konfliktowe dla kilku gatunków o znaczeniu priorytetowym o znacznym zagęszczeniu populacji, takie jak:

| — | kluczowe obszary lęgowe dla populacji „źródłowych” kilku gatunków o znaczeniu priorytetowym, |
| --- | --- |

—

kluczowe obszary lęgowe dla populacji „źródłowych” kilku gatunków o znaczeniu priorytetowym,

| — | miejsca gromadzenia się, |
| --- | --- |

—

miejsca gromadzenia się,

| — | kluczowe miejsca odpoczynku, |
| --- | --- |

—

kluczowe miejsca odpoczynku,

| — | kluczowe miejsca odpoczynku, |
| --- | --- |

—

kluczowe miejsca odpoczynku,

| — | kluczowe miejsca zimowania, |
| --- | --- |

—

kluczowe miejsca zimowania,

| — | obszary wąskich gardeł, |
| --- | --- |

—

obszary wąskich gardeł,

| — | kluczowe trasy migracji, |
| --- | --- |

—

kluczowe trasy migracji,

| — | kluczowe szlaki przelotu pomiędzy miejscami odpoczynku a obszarami żerowania. |
| --- | --- |

—

kluczowe szlaki przelotu pomiędzy miejscami odpoczynku a obszarami żerowania.

OBSZARY O ŚREDNIM PRIORYTECIE

Znaczenie: krajowe

| — | obszary istotne w skali kraju dla jednego lub kilku gatunków o znaczeniu priorytetowym, |
| --- | --- |

—

obszary istotne w skali kraju dla jednego lub kilku gatunków o znaczeniu priorytetowym,

| — | kluczowe obszary lęgowe dla populacji źródłowych kilku gatunków o znaczeniu priorytetowym, |
| --- | --- |

—

kluczowe obszary lęgowe dla populacji źródłowych kilku gatunków o znaczeniu priorytetowym,

| — | najważniejsze tymczasowe obszary siedliskowe, |
| --- | --- |

—

najważniejsze tymczasowe obszary siedliskowe,

| — | miejsca gromadzenia się o znaczeniu w skali kraju. |
| --- | --- |

—

miejsca gromadzenia się o znaczeniu w skali kraju.

OBSZARY O NISKIM PRIORYTECIE

Znaczenie: regionalne lub lokalne

| — | obszary istotne w skali regionalnej lub lokalnej dla gatunków o znaczeniu priorytetowym i innych gatunków. |
| --- | --- |

—

obszary istotne w skali regionalnej lub lokalnej dla gatunków o znaczeniu priorytetowym i innych gatunków.

| Porozumienie o ochronie afrykańsko-euroazjatyckich wędrownych ptaków wodnych (AEWA, ang. African-Eurasian Waterbird Agreement) – wytyczne dotyczące zapobiegania skutkom sieci elektroenergetycznych i ograniczana tych skutków

  W „Wytycznych dotyczących zapobiegania skutkom sieci elektroenergetycznych dla ptaków wędrownych w regionie afrykańsko-euroazjatyckim i ograniczania tych skutków” przyjętych w 2012 r. w ramach AEWA zaleca się siedem kluczowych etapów (Prinsen i in., 2012): | Etap 1: Rozwój i wsparcie strategicznego planowania długoterminowego w dziedzinie ogólnokrajowych sieci elektroenergetycznych, w tym przeniesienie linii energetycznych niskiego i średniego napięcia pod ziemię. Przeprowadzenie właściwych procedur strategicznej oceny oddziaływania na środowisko w odniesieniu do decyzji w sprawie potrzeby budowy linii energetycznych w skali krajowej oraz przeprowadzenie podobnych właściwych procedur oceny oddziaływania na środowisko w odniesieniu do budowy linii energetycznej po podjęciu decyzji, że taka linia jest potrzebna. Aspekty ryzyka dotyczące kolizji i porażeń ptaków prądem elektrycznym powinny być włączone do procedur oceny oddziaływania na środowisko. |
| --- | --- |

Porozumienie o ochronie afrykańsko-euroazjatyckich wędrownych ptaków wodnych (AEWA, ang. African-Eurasian Waterbird Agreement) – wytyczne dotyczące zapobiegania skutkom sieci elektroenergetycznych i ograniczana tych skutków

W „Wytycznych dotyczących zapobiegania skutkom sieci elektroenergetycznych dla ptaków wędrownych w regionie afrykańsko-euroazjatyckim i ograniczania tych skutków” przyjętych w 2012 r. w ramach AEWA zaleca się siedem kluczowych etapów (Prinsen i in., 2012):

Etap 1: Rozwój i wsparcie strategicznego planowania długoterminowego w dziedzinie ogólnokrajowych sieci elektroenergetycznych, w tym przeniesienie linii energetycznych niskiego i średniego napięcia pod ziemię. Przeprowadzenie właściwych procedur strategicznej oceny oddziaływania na środowisko w odniesieniu do decyzji w sprawie potrzeby budowy linii energetycznych w skali krajowej oraz przeprowadzenie podobnych właściwych procedur oceny oddziaływania na środowisko w odniesieniu do budowy linii energetycznej po podjęciu decyzji, że taka linia jest potrzebna. Aspekty ryzyka dotyczące kolizji i porażeń ptaków prądem elektrycznym powinny być włączone do procedur oceny oddziaływania na środowisko.

| | Etap 2: Rozwój i wspieranie współpracy pomiędzy wszystkimi zainteresowanymi stronami (przedsiębiorstwami doprowadzającymi media, działaczami ochrony przyrody, organizacjami rządowymi) na przykład dzięki dobrowolnemu wspieraniu protokołów ustaleń, lub – w stosownych przypadkach – wprowadzenie obowiązku współpracy przedsiębiorstw doprowadzających media w zakresie planowania strategicznego i zmniejszania negatywnych skutków dla ptaków za pomocą prawodawstwa. |
| --- | --- |

Etap 2: Rozwój i wspieranie współpracy pomiędzy wszystkimi zainteresowanymi stronami (przedsiębiorstwami doprowadzającymi media, działaczami ochrony przyrody, organizacjami rządowymi) na przykład dzięki dobrowolnemu wspieraniu protokołów ustaleń, lub – w stosownych przypadkach – wprowadzenie obowiązku współpracy przedsiębiorstw doprowadzających media w zakresie planowania strategicznego i zmniejszania negatywnych skutków dla ptaków za pomocą prawodawstwa.

| | Etap 3: Rozwój opartych na podstawach naukowych baz danych oraz zbiorów danych przestrzennych dotyczących występowania obszarów chronionych oraz innych obszarów o kluczowym znaczeniu dla ptaków, a także występowania podatnych gatunków ptaków, w tym tras lotów tych gatunków pomiędzy obszarami lęgowymi, żerowania i wypoczynku, a także ważnych korytarzy migracji. Wspomniane zbiory danych umożliwiają poprawę planowania strategicznego realizowanego w ramach etapów 1 i 2 oraz określenie priorytetów w ramach etapu 4. W przypadku braku dostępnych danych, takich jak dane pochodzące z regularnych krajowych przedsięwzięć w zakresie monitorowania ptaków, niezbędne jest gromadzenie danych terenowych przez co najmniej rok. |
| --- | --- |

Etap 3: Rozwój opartych na podstawach naukowych baz danych oraz zbiorów danych przestrzennych dotyczących występowania obszarów chronionych oraz innych obszarów o kluczowym znaczeniu dla ptaków, a także występowania podatnych gatunków ptaków, w tym tras lotów tych gatunków pomiędzy obszarami lęgowymi, żerowania i wypoczynku, a także ważnych korytarzy migracji. Wspomniane zbiory danych umożliwiają poprawę planowania strategicznego realizowanego w ramach etapów 1 i 2 oraz określenie priorytetów w ramach etapu 4. W przypadku braku dostępnych danych, takich jak dane pochodzące z regularnych krajowych przedsięwzięć w zakresie monitorowania ptaków, niezbędne jest gromadzenie danych terenowych przez co najmniej rok.

| | Etap 4: Prowadzenie nowych napowietrznych linii energetycznych z dala od obszarów o kluczowym znaczeniu dla ptaków, z uwzględnieniem występowania obszarów chronionych (o statusie krajowym lub międzynarodowym), czynników abiotycznych mających wpływ na kolidowanie ze sobą ptaków i linii energetycznych oraz podatności danych gatunków ptaków. |
| --- | --- |

Etap 4: Prowadzenie nowych napowietrznych linii energetycznych z dala od obszarów o kluczowym znaczeniu dla ptaków, z uwzględnieniem występowania obszarów chronionych (o statusie krajowym lub międzynarodowym), czynników abiotycznych mających wpływ na kolidowanie ze sobą ptaków i linii energetycznych oraz podatności danych gatunków ptaków.

| | Etap 5: Opracowanie list priorytetowych najważniejszych obszarów ochrony i gatunków chronionych w celu określenia priorytetów w zakresie ograniczenia skutków nowych odcinków linii energetycznych i modernizacji istniejących linii energetycznych. |
| --- | --- |

Etap 5: Opracowanie list priorytetowych najważniejszych obszarów ochrony i gatunków chronionych w celu określenia priorytetów w zakresie ograniczenia skutków nowych odcinków linii energetycznych i modernizacji istniejących linii energetycznych.

| | Etap 6: Ograniczenie skutków problematycznych odcinków linii energetycznych, zarówno istniejących, jak i planowanych, w celu minimalizacji – z wykorzystaniem zaawansowanych technologii – konsekwencji porażeń prądem elektrycznym i kolizji ptaków. |
| --- | --- |

Etap 6: Ograniczenie skutków problematycznych odcinków linii energetycznych, zarówno istniejących, jak i planowanych, w celu minimalizacji – z wykorzystaniem zaawansowanych technologii – konsekwencji porażeń prądem elektrycznym i kolizji ptaków.

| | Etap 7: Rozwój i wspieranie programów oceny wykorzystujących znormalizowane protokoły do monitorowania skuteczności środków łagodzących oraz doskonalenia technik łagodzących skutki, w tym monitorowania incydentów (porażeń i kolizji) oraz występowania i przemieszczeń ptaków, w celu dokonania oceny skali wpływu (w odniesieniu do poszczególnych gatunków). |
| --- | --- |

Etap 7: Rozwój i wspieranie programów oceny wykorzystujących znormalizowane protokoły do monitorowania skuteczności środków łagodzących oraz doskonalenia technik łagodzących skutki, w tym monitorowania incydentów (porażeń i kolizji) oraz występowania i przemieszczeń ptaków, w celu dokonania oceny skali wpływu (w odniesieniu do poszczególnych gatunków).

5.2.2.   Badanie potencjalnych środków łagodzących skutki i środków zapobiegawczych na poziomie przedsięwzięcia

Na poziomie przedsięwzięcia zaleca się uwzględnienie, w odniesieniu do przedsięwzięć, które mogą mieć wpływ na gatunki chronione poza siecią Natura 2000 (zob. art. 5 dyrektywy ptasiej i art. 12 dyrektywy siedliskowej), następujących aspektów w ramach odpowiedniej oceny lub przy przeprowadzaniu oceny skutków w ramach oceny oddziaływania na środowisko.

Etap I. Przed budową

| — | zbadanie różnych opcji umożliwiających redukcję kolidowania ze sobą linii energetycznych i ptaków w ramach oceny oddziaływania na środowisko/odpowiedniej oceny nowych linii energetycznych oraz przebudowy linii, |
| --- | --- |

—

zbadanie różnych opcji umożliwiających redukcję kolidowania ze sobą linii energetycznych i ptaków w ramach oceny oddziaływania na środowisko/odpowiedniej oceny nowych linii energetycznych oraz przebudowy linii,

| — | planowanie rozwiązań bezpiecznych dla ptaków (przewody podziemne, przewody pokryte tworzywem sztucznym: „przewody PAS”) w ramach linii przesyłowych i dystrybucyjnych tam, gdzie jest to wykonalne technicznie i finansowo, a zwłaszcza na obszarach o dużym znaczeniu dla ptaków, |
| --- | --- |

—

planowanie rozwiązań bezpiecznych dla ptaków (przewody podziemne, przewody pokryte tworzywem sztucznym: „przewody PAS”) w ramach linii przesyłowych i dystrybucyjnych tam, gdzie jest to wykonalne technicznie i finansowo, a zwłaszcza na obszarach o dużym znaczeniu dla ptaków,

| — | zapewnienie na etapie projektowania bezpieczeństwa nowych napowietrznych linii energetycznych dla ptaków, |
| --- | --- |

—

zapewnienie na etapie projektowania bezpieczeństwa nowych napowietrznych linii energetycznych dla ptaków,

| — | łączenie linii energetycznych w grupy, |
| --- | --- |

—

łączenie linii energetycznych w grupy,

| — | umieszczanie linii energetycznych z dala od oczywistych tras lotów, miejsc odpoczynku lub innych skupisk ptaków, jeżeli to możliwe, |
| --- | --- |

—

umieszczanie linii energetycznych z dala od oczywistych tras lotów, miejsc odpoczynku lub innych skupisk ptaków, jeżeli to możliwe,

| — | planowanie roślinności, topografii oraz obiektów wzniesionych przez człowieka w taki sposób, by osłaniały linie energetyczne, |
| --- | --- |

—

planowanie roślinności, topografii oraz obiektów wzniesionych przez człowieka w taki sposób, by osłaniały linie energetyczne,

| — | planowanie oceny z wykorzystaniem podejścia BACI (ang. before/after-control/impact) oraz wspieranie monitorowania, |
| --- | --- |

—

planowanie oceny z wykorzystaniem podejścia BACI (ang. before/after-control/impact) oraz wspieranie monitorowania,

| — | zastąpienie doraźnych działań podejmowanych w odniesieniu do pojedynczych słupów, w ramach których słupy są modernizowane lub przewody napowietrzne są modyfikowane dopiero po ustaleniu, że powodują one śmierć ptaków, ustrukturyzowanym, proaktywnym programem umożliwiającym uniknięcie większości przypadków upadkowości ptaków przed ich wystąpieniem. |
| --- | --- |

—

zastąpienie doraźnych działań podejmowanych w odniesieniu do pojedynczych słupów, w ramach których słupy są modernizowane lub przewody napowietrzne są modyfikowane dopiero po ustaleniu, że powodują one śmierć ptaków, ustrukturyzowanym, proaktywnym programem umożliwiającym uniknięcie większości przypadków upadkowości ptaków przed ich wystąpieniem.

Etap II. Budowa nowych linii

| — | zapewnienie bezpieczeństwa dla ptaków całkowicie przebudowywanych linii na etapie projektowania (np. przewody podziemne, przewody typu PAS, bezpieczeństwo głowic słupów zapewnione na etapie projektowania), |
| --- | --- |

—

zapewnienie bezpieczeństwa dla ptaków całkowicie przebudowywanych linii na etapie projektowania (np. przewody podziemne, przewody typu PAS, bezpieczeństwo głowic słupów zapewnione na etapie projektowania),

| — | unikanie projektowania słupów z izolatorami stojącymi na nowych liniach napowietrznych; |
| --- | --- |

—

unikanie projektowania słupów z izolatorami stojącymi na nowych liniach napowietrznych;

| — | stosowanie słupów z izolatorami odciągowymi, |
| --- | --- |

—

stosowanie słupów z izolatorami odciągowymi,

| — | jeżeli to możliwe, unikanie instalowania przewodu neutralnego (uziemiającego) nad przewodami prądowymi. |
| --- | --- |

—

jeżeli to możliwe, unikanie instalowania przewodu neutralnego (uziemiającego) nad przewodami prądowymi.

Etap III. Eksploatacja – obsługa techniczna, modernizacja, przebudowa, modernizacja istniejących linii

| — | zapewnienie bezpieczeństwa dla ptaków całkowicie przebudowywanych linii na etapie projektowania (np. przewody podziemne, przewody typu PAS, bezpieczeństwo głowic słupów zapewnione na etapie projektowania), |
| --- | --- |

—

zapewnienie bezpieczeństwa dla ptaków całkowicie przebudowywanych linii na etapie projektowania (np. przewody podziemne, przewody typu PAS, bezpieczeństwo głowic słupów zapewnione na etapie projektowania),

| — | zapewnienie, by linie energetyczne priorytetowe pod względem ochrony/rozprzestrzenienia ptaków oraz słupy najbardziej niebezpiecznych rodzajów na wszystkich liniach zostały poddane modernizacji/wymienione na linie i rodzaje słupów przyjazne dla ptaków, spełniające zaawansowane normy techniczne w zakresie bezpieczeństwa ptaków, |
| --- | --- |

—

zapewnienie, by linie energetyczne priorytetowe pod względem ochrony/rozprzestrzenienia ptaków oraz słupy najbardziej niebezpiecznych rodzajów na wszystkich liniach zostały poddane modernizacji/wymienione na linie i rodzaje słupów przyjazne dla ptaków, spełniające zaawansowane normy techniczne w zakresie bezpieczeństwa ptaków,

| — | przeprowadzanie znormalizowanego monitoringu wpływu linii energetycznych na ptaki oraz monitoringu mającego na celu ocenę skuteczności środków łagodzących, |
| --- | --- |

—

przeprowadzanie znormalizowanego monitoringu wpływu linii energetycznych na ptaki oraz monitoringu mającego na celu ocenę skuteczności środków łagodzących,

| — | poprawa jakości siedlisk w celu zmniejszenia skutków linii energetycznych w dziedzinie różnorodności biologicznej, |
| --- | --- |

—

poprawa jakości siedlisk w celu zmniejszenia skutków linii energetycznych w dziedzinie różnorodności biologicznej,

| — | tworzenie siedlisk po tej samej stronie linii energetycznej w celu minimalizacji konieczności przelatywania na drugą stronę, |
| --- | --- |

—

tworzenie siedlisk po tej samej stronie linii energetycznej w celu minimalizacji konieczności przelatywania na drugą stronę,

| — | minimalizacja działań człowieka/płoszenia ptaków przez człowieka w pobliżu linii (proces edukacji), |
| --- | --- |

—

minimalizacja działań człowieka/płoszenia ptaków przez człowieka w pobliżu linii (proces edukacji),

| — | regularne sporządzanie sprawozdań z wyników monitorowania i działań łagodzących skutki oraz przekazywanie ich kluczowym zainteresowanym stronom. |
| --- | --- |

—

regularne sporządzanie sprawozdań z wyników monitorowania i działań łagodzących skutki oraz przekazywanie ich kluczowym zainteresowanym stronom.

Etap IV. Likwidacja

| — | zapewnienie, by wzdłuż linii energetycznych nie pozostała żadna infrastruktura, |
| --- | --- |

—

zapewnienie, by wzdłuż linii energetycznych nie pozostała żadna infrastruktura,

| — | zapewnienie integralności siedlisk wzdłuż dawnych linii energetycznych. |
| --- | --- |

—

zapewnienie integralności siedlisk wzdłuż dawnych linii energetycznych.

5.3.   Szczegółowe zalecenia techniczne dotyczące działań zaradczych i środków łagodzących

W celu zapewnienia bezpieczeństwa dla ptaków elektroenergetycznych urządzeń przesyłowych i dystrybucyjnych zalecane są następujące środki łagodzące oraz parametry techniczne:

5.3.1.   Zmniejszenie ryzyka porażenia prądem elektrycznym

Zasady zmniejszania ryzyka

| 1. | Wymiana stalowych słupów energetycznych na bezpieczniejsze słupy betonowe lub drewniane. |
| --- | --- |

1.

Wymiana stalowych słupów energetycznych na bezpieczniejsze słupy betonowe lub drewniane.

| 2. | Ze względu na to, że tymczasowe materiały izolacyjne ulegają erozji i zmodernizowane wsporniki mogą z upływem czasu stać się dla ptaków śmiertelnym zagrożeniem, należy przyznać priorytet bezpieczniejszym projektom wsporników (na przykład z izolatorami odciągowymi lub zainstalowanymi w odległościach zapewniających wystarczający, minimalny bezpieczny odstęp, zob. poniżej) względem rozwiązań tymczasowych. |
| --- | --- |

2.

Ze względu na to, że tymczasowe materiały izolacyjne ulegają erozji i zmodernizowane wsporniki mogą z upływem czasu stać się dla ptaków śmiertelnym zagrożeniem, należy przyznać priorytet bezpieczniejszym projektom wsporników (na przykład z izolatorami odciągowymi lub zainstalowanymi w odległościach zapewniających wystarczający, minimalny bezpieczny odstęp, zob. poniżej) względem rozwiązań tymczasowych.

| 3. | Zastąpienie izolatorów stojących izolatorami wiszącymi lub modernizacja izolatorów stojących z wykorzystaniem osłon izolacyjnych najnowszej generacji o wystarczającej długości. |
| --- | --- |

3.

Zastąpienie izolatorów stojących izolatorami wiszącymi lub modernizacja izolatorów stojących z wykorzystaniem osłon izolacyjnych najnowszej generacji o wystarczającej długości.

| 4. | Zapewnienie wystarczającego odstępu pomiędzy przewodami prądowymi oraz pomiędzy przewodami prądowymi a przewodami uziemiającymi lub sprzętem. |
| --- | --- |

4.

Zapewnienie wystarczającego odstępu pomiędzy przewodami prądowymi oraz pomiędzy przewodami prądowymi a przewodami uziemiającymi lub sprzętem.

| 5. | Zapewnienie odstępu co najmniej 1 400 mm pomiędzy przewodami prądowymi. |
| --- | --- |

5.

Zapewnienie odstępu co najmniej 1 400 mm pomiędzy przewodami prądowymi.

| 6. | Zapewnienie odstępu co najmniej 600 mm pomiędzy miejscami przesiadywania (poprzecznik wysięgnikowy, szczyt słupa) a elementami pod napięciem. |
| --- | --- |

6.

Zapewnienie odstępu co najmniej 600 mm pomiędzy miejscami przesiadywania (poprzecznik wysięgnikowy, szczyt słupa) a elementami pod napięciem.

| 7. | Odstraszanie ptaków z niebezpiecznych miejsc przesiadywania. |
| --- | --- |

7.

Odstraszanie ptaków z niebezpiecznych miejsc przesiadywania.

Zalecane metody zmniejszania ryzyka

Słupy z izolatorami stojącymi

| — | osłonięcie izolatorów i przewodów prądowych osłonami izolacyjnymi z tworzywa sztucznego, 1 400 mm długości, |
| --- | --- |

—

osłonięcie izolatorów i przewodów prądowych osłonami izolacyjnymi z tworzywa sztucznego, 1 400 mm długości,

| — | stosowanie rur osłonowych kabla, 1 400 mm długości, |
| --- | --- |

—

stosowanie rur osłonowych kabla, 1 400 mm długości,

| — | zaizolowanie centralnego przewodu prądowego podłączonego do izolatora stojącego na słupach pośrednich o układzie poziomym bez przewodzącego poprzecznika wysięgnikowego w celu uzyskania niezbędnego odstępu izolacyjnego pomiędzy zewnętrznymi przewodami prądowymi. |
| --- | --- |

—

zaizolowanie centralnego przewodu prądowego podłączonego do izolatora stojącego na słupach pośrednich o układzie poziomym bez przewodzącego poprzecznika wysięgnikowego w celu uzyskania niezbędnego odstępu izolacyjnego pomiędzy zewnętrznymi przewodami prądowymi.

Słupy z izolatorami odciągowymi

| — | stosowanie rodzajów słupów, w przypadku których odległość pomiędzy środkowym izolatorem wiszącym a szczytem słupa wynosi co najmniej 1 000 mm, |
| --- | --- |

—

stosowanie rodzajów słupów, w przypadku których odległość pomiędzy środkowym izolatorem wiszącym a szczytem słupa wynosi co najmniej 1 000 mm,

| — | w słupach (o układzie trójkątowym lub o bramowych) z izolatorami wiszącymi zalecane jest zaizolowanie środkowego przewodu prądowego na łącznej długości 2 000 mm, jeżeli pod środkowym izolatorem na szczycie słupa znajduje się niebezpieczne miejsce do przesiadywania. |
| --- | --- |

—

w słupach (o układzie trójkątowym lub o bramowych) z izolatorami wiszącymi zalecane jest zaizolowanie środkowego przewodu prądowego na łącznej długości 2 000 mm, jeżeli pod środkowym izolatorem na szczycie słupa znajduje się niebezpieczne miejsce do przesiadywania.

Słupy mocne i rozgałęźne

| — | stosowanie łańcuchów izolatorowych o długości co najmniej 700 mm, |
| --- | --- |

—

stosowanie łańcuchów izolatorowych o długości co najmniej 700 mm,

| — | przeprowadzenie co najmniej dwóch przewodów połączeniowych pod poprzecznikiem oraz zaizolowanie trzeciego przewodu połączeniowego, |
| --- | --- |

—

przeprowadzenie co najmniej dwóch przewodów połączeniowych pod poprzecznikiem oraz zaizolowanie trzeciego przewodu połączeniowego,

| — | stosowanie izolowanych przewodów połączeniowych. |
| --- | --- |

—

stosowanie izolowanych przewodów połączeniowych.

Transformatory i konstrukcje krańcowe

| — | budowanie konstrukcji krańcowych z wystarczającą izolacją na przewodach połączeniowych i odgromnikami. |
| --- | --- |

—

budowanie konstrukcji krańcowych z wystarczającą izolacją na przewodach połączeniowych i odgromnikami.

Słupy z odłącznikami

| — | projektowanie słupów z odłącznikiem w taki sposób, by przesiadywanie ptaków na urządzeniach rozłączeniowych było mało prawdopodobne lub wszystkie niebezpieczne elementy były izolowane, |
| --- | --- |

—

projektowanie słupów z odłącznikiem w taki sposób, by przesiadywanie ptaków na urządzeniach rozłączeniowych było mało prawdopodobne lub wszystkie niebezpieczne elementy były izolowane,

| — | instalowanie rozłączników pod poprzecznikiem wysięgnikowym oraz izolowanie przewodów połączeniowych, |
| --- | --- |

—

instalowanie rozłączników pod poprzecznikiem wysięgnikowym oraz izolowanie przewodów połączeniowych,

| — | stosowanie osłon izolacyjnych rurowych, |
| --- | --- |

—

stosowanie osłon izolacyjnych rurowych,

| — | instalowanie izolowanych (nieprzewodzących) miejsc do przesiadywania ponad aparaturą rozdzielczą na całej długości po obu stronach głowicy słupa, spełniających minimalne wymagania w zakresie odległości na rzecz bezpieczeństwa ptaków, |
| --- | --- |

—

instalowanie izolowanych (nieprzewodzących) miejsc do przesiadywania ponad aparaturą rozdzielczą na całej długości po obu stronach głowicy słupa, spełniających minimalne wymagania w zakresie odległości na rzecz bezpieczeństwa ptaków,

| — | stosowanie skutecznych metod odstraszania od przesiadywania w niebezpiecznych miejscach. |
| --- | --- |

—

stosowanie skutecznych metod odstraszania od przesiadywania w niebezpiecznych miejscach.

Przebudowa linii

| — | tam gdzie to możliwe, wymiana linii napowietrznych na linie podziemne, |
| --- | --- |

—

tam gdzie to możliwe, wymiana linii napowietrznych na linie podziemne,

| — | unikanie projektowania słupów z izolatorami stojącymi na nowych liniach napowietrznych, |
| --- | --- |

—

unikanie projektowania słupów z izolatorami stojącymi na nowych liniach napowietrznych,

| — | stosowanie słupów z izolatorami odciągowymi. |
| --- | --- |

—

stosowanie słupów z izolatorami odciągowymi.

5.3.2.   Zmniejszenie ryzyka kolizji

| — | zmniejszenie liczby płaszczyzn kolizji (liczba przewodów prądowych oddzielonych pionowo), |
| --- | --- |

—

zmniejszenie liczby płaszczyzn kolizji (liczba przewodów prądowych oddzielonych pionowo),

| — | jeżeli to możliwe, unikanie instalowania przewodu neutralnego (uziemiającego) nad przewodami prądowymi, |
| --- | --- |

—

jeżeli to możliwe, unikanie instalowania przewodu neutralnego (uziemiającego) nad przewodami prądowymi,

| — | instalowanie dobrze widocznych, dużych znaczników o wysokim kontraście (np. czarno-białych) lub ruchomych i odblaskowych elementów wpływających na zmianę kierunku lotu ptaków na przewodach pod napięciem i przewodach uziemiających. |
| --- | --- |

—

instalowanie dobrze widocznych, dużych znaczników o wysokim kontraście (np. czarno-białych) lub ruchomych i odblaskowych elementów wpływających na zmianę kierunku lotu ptaków na przewodach pod napięciem i przewodach uziemiających.

6.   ZNACZENIE STOSOWANIA STRATEGICZNEGO PODEJŚCIA DO PLANOWANIA

6.1.   Korzyści zintegrowanego planowania

Opracowanie planu lub przedsięwzięcia w pierwszej kolejności, a dopiero później rozważenie szerszych konsekwencji środowiskowych i innych kwestii związanych z użytkowaniem, nie jest skutecznym sposobem opracowywania planu lub przedsięwzięcia, czy to w dziedzinie infrastruktury przesyłowej czy też jakichkolwiek działań rozwojowych. Oznacza to, że potencjalne problemy są brane pod uwagę na stosunkowo późnym etapie procesu planowania, kiedy dostępnych jest mniej możliwości.

Kiedy koncepcja budowy jest już dość zaawansowana, ocena oddziaływania na środowisko nieodzownie staje się działaniem mającym na celu ograniczenie szkód. Ponadto, nawet jeżeli przestrzega się dokładnie wszystkich zasad dotyczących oceny oddziaływania na środowisko, nie gwarantuje to sukcesu. Tego rodzaju podejście do projektowania i planowania przedsięwzięć może również prowadzić do długich dyskusji z organami planowania, innymi grupami interesu oraz organizacjami pozarządowymi na etapie konsultacji publicznych, co może z kolei spowodować znaczące opóźnienia w procesie planowania oraz pociągnąć za sobą dodatkowe koszty.

Przyjęcie zintegrowanego i perspektywicznego podejścia do planowania infrastruktury przesyłu energii, uwzględniającego zarówno potrzeby w zakresie przesyłu energii, jak i potrzeby ekologiczne, na początku i podczas etapu wstępnego projektowania przedsięwzięcia lub planu niesie ze sobą liczne istotne korzyści:

| — | Podejście to wspiera bardziej interaktywny i przejrzysty proces planowania oraz zachęca do podejmowania na wczesnym etapie ciągłego dialogu, co może pomóc znacząco zmniejszyć ogólny czas wymagany na przeprowadzenie procedury udzielania pozwolenia. |
| --- | --- |

—

Podejście to wspiera bardziej interaktywny i przejrzysty proces planowania oraz zachęca do podejmowania na wczesnym etapie ciągłego dialogu, co może pomóc znacząco zmniejszyć ogólny czas wymagany na przeprowadzenie procedury udzielania pozwolenia.

| — | Prawidłowo przeprowadzone strategiczne planowanie (przestrzenne) może pomóc uniknąć potencjalnych konfliktów specyficznych dla danego terenu lub zredukować ich liczbę na późniejszym etapie procesu opracowywania, gdy środki finansowe i prawne będą już zaangażowane i będzie mniej miejsca na manewry. |
| --- | --- |

—

Prawidłowo przeprowadzone strategiczne planowanie (przestrzenne) może pomóc uniknąć potencjalnych konfliktów specyficznych dla danego terenu lub zredukować ich liczbę na późniejszym etapie procesu opracowywania, gdy środki finansowe i prawne będą już zaangażowane i będzie mniej miejsca na manewry.

| — | To zaś może zapewnić przedsiębiorcom z sektora rozwoju infrastruktury bardziej przejrzyste i stabilne otoczenie regulacyjne oraz dać im większą pewność co do prawdopodobnego pozytywnego wyniku procedury występowania o pozwolenie, ponieważ względy środowiskowe zostały wzięte pod uwagę już na etapie wstępnej koncepcji projektu. |
| --- | --- |

—

To zaś może zapewnić przedsiębiorcom z sektora rozwoju infrastruktury bardziej przejrzyste i stabilne otoczenie regulacyjne oraz dać im większą pewność co do prawdopodobnego pozytywnego wyniku procedury występowania o pozwolenie, ponieważ względy środowiskowe zostały wzięte pod uwagę już na etapie wstępnej koncepcji projektu.

| — | W dłuższej perspektywie czasowej takie podejście może się też okazać bardziej racjonalne pod względem kosztów. Jeżeli potencjalne środki zapobiegawcze lub łagodzące skutki zostały rozpatrzone na wczesnym etapie projektowania lub planowania, włączenie ich do przedsięwzięcia będzie prawdopodobnie prostsze z technicznego punktu widzenia i tańsze. |
| --- | --- |

—

W dłuższej perspektywie czasowej takie podejście może się też okazać bardziej racjonalne pod względem kosztów. Jeżeli potencjalne środki zapobiegawcze lub łagodzące skutki zostały rozpatrzone na wczesnym etapie projektowania lub planowania, włączenie ich do przedsięwzięcia będzie prawdopodobnie prostsze z technicznego punktu widzenia i tańsze.

| — | Może to prowadzić do opracowania nowych, kreatywnych i innowacyjnych rozwiązań oraz potencjalnych obopólnie korzystnych sytuacji, które w ramach bardziej klasycznego podejścia sektorowego do planowania przedsięwzięć mogłyby nie zostać zbadane. |
| --- | --- |

—

Może to prowadzić do opracowania nowych, kreatywnych i innowacyjnych rozwiązań oraz potencjalnych obopólnie korzystnych sytuacji, które w ramach bardziej klasycznego podejścia sektorowego do planowania przedsięwzięć mogłyby nie zostać zbadane.

| — | Może to się też przyczynić do poprawy publicznego wizerunku przedsięwzięcia i odpowiedzialnych za nie instytucji. |
| --- | --- |

—

Może to się też przyczynić do poprawy publicznego wizerunku przedsięwzięcia i odpowiedzialnych za nie instytucji.

Chociaż przygotowanie i realizacja takiego zintegrowanego procesu planowania może wymagać bardziej istotnych inwestycji początkowych, istnieją poważne dowody na to, że podejście tego rodzaju niemal zawsze zapewnia znaczne korzyści, daleko przekraczające wymagane dodatkowe inwestycje początkowe.

Bardziej zintegrowane podejście do planowania będzie mieć również znaczący wpływ na proces udzielania pozwolenia przewidziany w art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej w odniesieniu do obszarów sieci Natura 2000. Chociaż nie gwarantuje to sukcesu wniosku dotyczącego przedsięwzięcia, prawdopodobnie znacznie usprawni proces udzielania pozwolenia.

Doświadczenie pokazuje, że uwzględnienie aspektów środowiskowych na wczesnym etapie procesu decyzyjnego może prowadzić do znalezienia rozwiązań w momencie gdy wciąż dostępnych jest wiele opcji do wyboru.

Natomiast jeżeli zaczeka się z tym dialogiem międzysektorowym do ostatnich etapów procedury uzyskiwania zgody przewidzianej w art. 6 ust. 3, gama rozwiązań robi się znacznie uboższa (i są one kosztowniejsze we wdrożeniu) oraz pojawia się większa tendencja do polaryzacji i bardziej konfrontacyjnego nastawienia w dyskusji.

Dotyczy to w szczególności sytuacji, w której polityka sektorowa lub strategia rozwoju otrzymała zielone światło na poziomie rządowym wysokiego szczebla bez uwzględniania innych skutków tej polityki. Dlatego jeżeli chodzi o bardziej szczegółowe plany i przedsięwzięcia, pojawiają się problemy ze zrozumieniem, dlaczego procedura przewidziana w art. 6 ust. 3 może zablokować coś, co zostało już uzgodnione politycznie na najwyższym szczeblu (nawet bez żadnej informacji przestrzennej).

Niemniej jednak mogą się także wydarzyć sytuacje, w których przedsięwzięcie po prostu nie będzie zgodne z celami w dziedzinie ochrony obszarów sieci Natura 2000 lub będzie prowadzić do niepowetowanych strat w odniesieniu do niektórych gatunków dzikiego ptactwa. Dzięki zintegrowanemu podejściu do planowania wniosek ten stanie się oczywisty na bardzo wczesnym etapie i będzie można podjąć działania, aby uniknąć takich skutków tam, gdzie to tylko możliwe.

6.2.   Określenie dogodnych lokalizacji dla urządzeń energetycznej sieci przesyłowej

Jednym z najskuteczniejszych sposobów uniknięcia potencjalnego konfliktu z obszarami sieci Natura 2000 i gatunkami chronionymi w UE jest rozpatrzenie lokalizacji nowych urządzeń energetycznej sieci przesyłowej na poziomie planowania strategicznego – na przykład w ramach regionalnego lub krajowego planu rozwoju – co pozwoli na pełne uwzględnienie wrażliwości obszarów sieci Natura 2000. Pomoże to w identyfikacji najlepszych miejsc do przesyłu energii, a zarazem w minimalizacji, tam gdzie to możliwe, ryzyka wystąpienia potencjalnych konfliktów z obszarami sieci Natura 2000 na poziomie indywidualnego przedsięwzięcia.

| Porozumienie „Dostępne niebo” (ang.

  Accessible skies

  ) na Węgrzech (26)

  W wyniku dziesięcioletniej współpracy węgierskie Towarzystwo Ornitologiczne i Ochrony Przyrody (MME / BirdLife Hungary) podpisało w dniu 26 lutego 2008 r. porozumienie „Dostępne niebo” z Ministerstwem Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz właściwymi przedsiębiorstwami energetycznymi na Węgrzech. Celem porozumienia jest zapewnienie długoterminowego rozwiązania problemu porażeń ptaków prądem elektrycznym.
  Na mocy porozumienia MME przygotowało w 2008 r. mapę prezentującą kluczowe obszary konfliktów pomiędzy liniami energetycznymi a populacjami ptaków na Węgrzech. Przedsiębiorstwa energetyczne obiecały przeprowadzić do 2020 r. „przyjazną dla ptaków” transformację wszystkich niebezpiecznych linii energetycznych na Węgrzech oraz wykorzystywać „przyjazne dla ptaków” metody zarządzania w odniesieniu do nowo budowanych linii energetycznych.

  Priorytety w zakresie ochrony ptaków wzdłuż sieci linii energetycznych średniego napięcia na Węgrzech




  Komitet koordynacyjny, w którym zasiadają przedstawiciele każdego z sygnatariuszy, gwarantuje regularną i zorganizowaną współpracę. Przedsiębiorstwa energetyczne i specjaliści w dziedzinie ochrony przyrody współpracują ze sobą w celu przygotowania regularnie aktualizowanych wytycznych na temat powiązanych, najlepszych dostępnych technologii oraz w celu testowania w terenie nowych rozwiązań. Poprawka do ustawy o ochronie przyrody wzmocniła tę współpracę w jeszcze większym stopniu.
  Wnioski wyciągnięte z wdrożenia porozumienia stanowią między innymi, że koordynacja, monitorowanie postępów i ocena wdrożenia porozumień, które są niewiążące prawnie, wymagają znacznej zdolności, zwłaszcza po stronie kluczowego partnera prowadzącego działania w dziedzinie ochrony przyrody. Głównym wyzwaniem jest znalezienie wystarczających środków na sfinansowanie działań priorytetowych. Najnowsze działania przeprowadzono dzięki dobrowolnemu zobowiązaniu się przedsiębiorstw energetycznych do zapewnienia współfinansowania w wysokości 25 % na rzecz projektów UE LIFE Przyroda. |
| --- |

Porozumienie „Dostępne niebo” (ang.

  Accessible skies

  ) na Węgrzech (26)

W wyniku dziesięcioletniej współpracy węgierskie Towarzystwo Ornitologiczne i Ochrony Przyrody (MME / BirdLife Hungary) podpisało w dniu 26 lutego 2008 r. porozumienie „Dostępne niebo” z Ministerstwem Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz właściwymi przedsiębiorstwami energetycznymi na Węgrzech. Celem porozumienia jest zapewnienie długoterminowego rozwiązania problemu porażeń ptaków prądem elektrycznym.

Na mocy porozumienia MME przygotowało w 2008 r. mapę prezentującą kluczowe obszary konfliktów pomiędzy liniami energetycznymi a populacjami ptaków na Węgrzech. Przedsiębiorstwa energetyczne obiecały przeprowadzić do 2020 r. „przyjazną dla ptaków” transformację wszystkich niebezpiecznych linii energetycznych na Węgrzech oraz wykorzystywać „przyjazne dla ptaków” metody zarządzania w odniesieniu do nowo budowanych linii energetycznych.

Priorytety w zakresie ochrony ptaków wzdłuż sieci linii energetycznych średniego napięcia na Węgrzech

Image

Komitet koordynacyjny, w którym zasiadają przedstawiciele każdego z sygnatariuszy, gwarantuje regularną i zorganizowaną współpracę. Przedsiębiorstwa energetyczne i specjaliści w dziedzinie ochrony przyrody współpracują ze sobą w celu przygotowania regularnie aktualizowanych wytycznych na temat powiązanych, najlepszych dostępnych technologii oraz w celu testowania w terenie nowych rozwiązań. Poprawka do ustawy o ochronie przyrody wzmocniła tę współpracę w jeszcze większym stopniu.

Wnioski wyciągnięte z wdrożenia porozumienia stanowią między innymi, że koordynacja, monitorowanie postępów i ocena wdrożenia porozumień, które są niewiążące prawnie, wymagają znacznej zdolności, zwłaszcza po stronie kluczowego partnera prowadzącego działania w dziedzinie ochrony przyrody. Głównym wyzwaniem jest znalezienie wystarczających środków na sfinansowanie działań priorytetowych. Najnowsze działania przeprowadzono dzięki dobrowolnemu zobowiązaniu się przedsiębiorstw energetycznych do zapewnienia współfinansowania w wysokości 25 % na rzecz projektów UE LIFE Przyroda.

| Planowanie krajowe w Słowenii

  W Słowenii operator systemu przesyłowego (Elektro-Slovenija, d.o.o.) oraz organizacja pozarządowa działająca w dziedzinie ochrony przyrody (DOPPS – BirdLife Slovenija) współpracowały nad planowaniem i instalacją przyjaznych dla ptaków linii przesyłowych energii.
  W badaniu dokonano przeglądu kilku tematów ściśle związanych z ochroną ptaków i liniami przesyłowymi: [1] koncepcja gatunków zagrożonych oraz czynników zagrażających populacjom ptaków w Słowenii, [2] gatunki ptaków w Słowenii i ich status ochrony, [3] ustawodawstwo i praktyka prawna dotyczące linii energetycznych i ochrony ptaków w Słowenii, [4] wpływ linii przesyłowych na ptaki, [5] możliwe środki mające na celu łagodzenie negatywnych i zwiększenie pozytywnych skutków linii przesyłowych dla ptaków, [6] ocena skuteczności możliwych środków łagodzących.
  Elektro-Slovenija, operator systemu przesyłowego w Słowenii, sfinansował ostatnio obszerne opracowanie przeglądowe dotyczące interakcji ptaków z energetycznymi liniami przesyłowymi w celu znalezienia sposobów działania nie tylko z korzyścią dla odbiorców energii elektrycznej, ale również dla ptaków. Opracowanie to zostało przygotowane przez DOPPS – BirdLife Slovenija.
  Prawie 242 km istniejących linii przesyłowych przebiega przez obszary specjalnej ochrony (Natura 2000) w Słowenii, a kolejne 123 km planowanych linii przesyłowych ma znajdować się na tych obszarach. Nie każdy gatunek ptaków występujący na tych obszarach jest wrażliwy na interakcję z liniami przesyłowymi energii, lecz większość z tych obszarów ma duże znaczenie dla dużych populacji ptaków, które mogą być narażone na zagrożenie ze strony linii przesyłowych.
  Dlatego w ramach współpracy zaproponowano następujące wytyczne dotyczące instalacji linii przesyłowych przyjaznych dla ptaków:






  — | współpraca z instytucjami ochrony ptactwa (przyrody) od początku realizacji projektu, |
| --- | --- |

Planowanie krajowe w Słowenii

W Słowenii operator systemu przesyłowego (Elektro-Slovenija, d.o.o.) oraz organizacja pozarządowa działająca w dziedzinie ochrony przyrody (DOPPS – BirdLife Slovenija) współpracowały nad planowaniem i instalacją przyjaznych dla ptaków linii przesyłowych energii.

W badaniu dokonano przeglądu kilku tematów ściśle związanych z ochroną ptaków i liniami przesyłowymi: [1] koncepcja gatunków zagrożonych oraz czynników zagrażających populacjom ptaków w Słowenii, [2] gatunki ptaków w Słowenii i ich status ochrony, [3] ustawodawstwo i praktyka prawna dotyczące linii energetycznych i ochrony ptaków w Słowenii, [4] wpływ linii przesyłowych na ptaki, [5] możliwe środki mające na celu łagodzenie negatywnych i zwiększenie pozytywnych skutków linii przesyłowych dla ptaków, [6] ocena skuteczności możliwych środków łagodzących.

Elektro-Slovenija, operator systemu przesyłowego w Słowenii, sfinansował ostatnio obszerne opracowanie przeglądowe dotyczące interakcji ptaków z energetycznymi liniami przesyłowymi w celu znalezienia sposobów działania nie tylko z korzyścią dla odbiorców energii elektrycznej, ale również dla ptaków. Opracowanie to zostało przygotowane przez DOPPS – BirdLife Slovenija.

Prawie 242 km istniejących linii przesyłowych przebiega przez obszary specjalnej ochrony (Natura 2000) w Słowenii, a kolejne 123 km planowanych linii przesyłowych ma znajdować się na tych obszarach. Nie każdy gatunek ptaków występujący na tych obszarach jest wrażliwy na interakcję z liniami przesyłowymi energii, lecz większość z tych obszarów ma duże znaczenie dla dużych populacji ptaków, które mogą być narażone na zagrożenie ze strony linii przesyłowych.

Dlatego w ramach współpracy zaproponowano następujące wytyczne dotyczące instalacji linii przesyłowych przyjaznych dla ptaków:

—

współpraca z instytucjami ochrony ptactwa (przyrody) od początku realizacji projektu,

| — | planowanie przebiegu linii przesyłowych z uwzględnieniem szczególnych warunków obszaru w oparciu o konkretne, gromadzone przez cały rok dane na temat ptaków występujących na tym obszarze, |
| --- | --- |

—

planowanie przebiegu linii przesyłowych z uwzględnieniem szczególnych warunków obszaru w oparciu o konkretne, gromadzone przez cały rok dane na temat ptaków występujących na tym obszarze,

| — | unikanie instalowania linii przesyłowych na obszarach o wysokim zagęszczeniu populacji ptaków, w obrębie regularnych tras lotów i korytarzy migracji ptaków podatnych na kolizje, |
| --- | --- |

—

unikanie instalowania linii przesyłowych na obszarach o wysokim zagęszczeniu populacji ptaków, w obrębie regularnych tras lotów i korytarzy migracji ptaków podatnych na kolizje,

| — | wykorzystanie istniejącego przebiegu linii energetycznych i scalanie linii energetycznych z pozostałą istniejącą infrastrukturą liniową, |
| --- | --- |

—

wykorzystanie istniejącego przebiegu linii energetycznych i scalanie linii energetycznych z pozostałą istniejącą infrastrukturą liniową,

| — | dostosowanie układu przewodów prądowych i uziemiających, |
| --- | --- |

—

dostosowanie układu przewodów prądowych i uziemiających,

| — | wyposażenie linii energetycznych w znaczniki zwiększające widoczność przewodów prądowych, a w szczególności przewodów uziemiających, |
| --- | --- |

—

wyposażenie linii energetycznych w znaczniki zwiększające widoczność przewodów prądowych, a w szczególności przewodów uziemiających,

| — | jeżeli ominięcie miejsc szczególnie podatnych na zagrożenia nie jest możliwe, prowadzenie przewodów pod ziemią, o ile jest to wykonalne, |
| --- | --- |

—

jeżeli ominięcie miejsc szczególnie podatnych na zagrożenia nie jest możliwe, prowadzenie przewodów pod ziemią, o ile jest to wykonalne,

| — | instalowanie bezpiecznych platform do gniazdowania i skrzynek do budowy gniazd na wieżach linii energetycznych w celu wspierania niektórych ptaków gniazdujących. |
| --- | --- |

—

instalowanie bezpiecznych platform do gniazdowania i skrzynek do budowy gniazd na wieżach linii energetycznych w celu wspierania niektórych ptaków gniazdujących.

| Niemiecka strategiczna ocena oddziaływania na środowisko dotycząca dziesięcioletniego planu rozwoju sieci elektroenergetycznej

  Niemiecka agencja federalna ds. sieci (niem. Bundesnetzagentur) przeprowadziła strategiczną ocenę oddziaływania na środowisko dotyczącą niemieckiego dziesięcioletniego planu rozwoju sieci elektroenergetycznej. W ocenie wzięto pod uwagę następujące urządzenia przesyłowe: lądowe linie energetyczne wysokiego napięcia wykorzystujące prąd stały i przemienny (napowietrzne i podziemne), kable podmorskie, sieci hybrydowe i powiązane z nimi komponenty.
  Celem strategicznej oceny oddziaływania na środowisko jest:






  — | identyfikacja, opis i ocena na wczesnym etapie bezpośrednich i pośrednich skutków planu rozwoju dla środowiska (w szczególności zwierząt, roślin i różnorodności biologicznej, a zwłaszcza obszarów sieci Natura 2000) w możliwe najbardziej pełny sposób, |
| --- | --- |

Niemiecka strategiczna ocena oddziaływania na środowisko dotycząca dziesięcioletniego planu rozwoju sieci elektroenergetycznej

Niemiecka agencja federalna ds. sieci (niem. Bundesnetzagentur) przeprowadziła strategiczną ocenę oddziaływania na środowisko dotyczącą niemieckiego dziesięcioletniego planu rozwoju sieci elektroenergetycznej. W ocenie wzięto pod uwagę następujące urządzenia przesyłowe: lądowe linie energetyczne wysokiego napięcia wykorzystujące prąd stały i przemienny (napowietrzne i podziemne), kable podmorskie, sieci hybrydowe i powiązane z nimi komponenty.

Celem strategicznej oceny oddziaływania na środowisko jest:

—

identyfikacja, opis i ocena na wczesnym etapie bezpośrednich i pośrednich skutków planu rozwoju dla środowiska (w szczególności zwierząt, roślin i różnorodności biologicznej, a zwłaszcza obszarów sieci Natura 2000) w możliwe najbardziej pełny sposób,

| — | systematyzacja i skuteczniejsze włączanie kwestii związanych ze środowiskiem do procesu decyzyjnego, |
| --- | --- |

—

systematyzacja i skuteczniejsze włączanie kwestii związanych ze środowiskiem do procesu decyzyjnego,

| — | poprawa przejrzystości ważenia w procesie decyzyjnym kwestii w szczególności gospodarczych, społecznych i dotyczących środowiska. |
| --- | --- |

—

poprawa przejrzystości ważenia w procesie decyzyjnym kwestii w szczególności gospodarczych, społecznych i dotyczących środowiska.

Na potrzeby przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko zebrano różne oceny oddziaływania na środowisko dotyczące poszczególnych przedsięwzięć, zainicjowane i przygotowane przez różne instytucje, takie jak ministerstwa, organy federalne, uniwersytety, przedsiębiorstwa świadczące usługi doradcze i operatorzy sieci. Przeprowadzono również konsultacje publiczne mające na celu omówienie zakresu analizy i opracowywania wspólnej metodologii mającej na celu uniknięcie przeprowadzania od początku ocen oddziaływania na środowisko dotyczących poszczególnych przedsięwzięć w zakresie rozwoju sieci.

W rezultacie jednak zakres ten okazał się znacznie większy i po raz pierwszy Bundesnetzagentur zbadała wpływ na środowisko nie tylko przedsięwzięć lądowych, ale również tych zlokalizowanych na morzach terytorialnych. W niektórych przypadkach uwzględniono również wpływ na środowisko przedsięwzięć wykorzystujących przewody podziemne.

Co więcej, analiza rozwiązań alternatywnych w sprawozdaniu dotyczącym środowiska uległa rozszerzeniu. Ocenie poddano rozwiązania alternatywne względem poszczególnych przedsięwzięć oraz alternatywny system przyłączenia do sieci na morzach terytorialnych, a także różnego rodzaju technologie przesyłowe. Dodatkowo Bundesnetzagentur dokonała oceny oddziaływania na środowisko różnych scenariuszy rozwoju, co pomogło w podjęciu świadomych decyzji i wyborze przedsięwzięć wywołujących najmniej szkód w środowisku.

6.3.   Szukanie sposobów uproszczenia procedur udzielania pozwoleń dotyczących urządzeń przesyłowych

Inna ważna korzyść wynikająca z przyjęcia bardziej strategicznego podejścia do planowania przesyłu energii polega na tym, że pomaga ono w skuteczniejszej organizacji procedur udzielania pozwoleń oraz ocen oddziaływania na środowisko.

Proces usprawniania został sformalizowany w przypadku projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania realizowanych na podstawie rozporządzenia TEN-E, a ponadto przygotowano specjalne wytyczne Komisji dotyczące sposobu wdrażania takich mechanizmów usprawniających przy jednoczesnym zapewnieniu maksymalnego poziomu ochrony środowiska zgodnie z przepisami unijnego prawa ochrony środowiska.

Wytyczne te zawierają szereg zaleceń, które – chociaż sporządzono je z myślą o projektach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania – mają również istotne zastosowanie w odniesieniu do wszystkich innych planów i przedsięwzięć w dziedzinie infrastruktury przesyłu energii. Podsumowano je zatem raz jeszcze poniżej (27).

W zaleceniach skupiono się w szczególności na:

| — | wczesnym planowaniu, przygotowywaniu planów działania i ustalaniu zakresów ocen, |
| --- | --- |

—

wczesnym planowaniu, przygotowywaniu planów działania i ustalaniu zakresów ocen,

| — | wczesnym i skutecznym uwzględnianiu ocen oddziaływania na środowisko i innych wymogów środowiskowych, |
| --- | --- |

—

wczesnym i skutecznym uwzględnianiu ocen oddziaływania na środowisko i innych wymogów środowiskowych,

| — | koordynacji procedur i terminach ich realizacji, |
| --- | --- |

—

koordynacji procedur i terminach ich realizacji,

| — | gromadzeniu danych, udostępnianiu danych i kontroli ich jakości, |
| --- | --- |

—

gromadzeniu danych, udostępnianiu danych i kontroli ich jakości,

| — | współpracy transgranicznej oraz |
| --- | --- |

—

współpracy transgranicznej oraz

| — | wczesnym i skutecznym udziale społeczeństwa. |
| --- | --- |

—

wczesnym i skutecznym udziale społeczeństwa.

6.3.1.   Wczesne planowanie, przygotowywanie planów działania i ustalanie zakresów ocen

Jak stwierdzono wcześniej w niniejszym rozdziale, wczesne planowanie i przygotowywanie planów działania w odniesieniu do różnych ocen i innych wymogów środowiskowych, które należy spełnić, ma kluczowe znaczenie dla skutecznego uproszczenia procedur dotyczących ocen oddziaływania na środowisko. W idealnej sytuacji wspomniane działania będą mieć miejsce na bardzo wczesnym etapie konceptualizacji planu lub przedsięwzięcia (np. na etapie określania punktów przyłączenia) i będą prowadzić do sporządzenia zwięzłego planu działania wyszczególniającego rodzaje ocen, jakie należy przeprowadzić we wskazanych punktach całościowej procedury oceny / udzielania zezwolenia. Przygotowanie takiego planu działania powinno być podstawowym obowiązkiem promotora projektu, realizowanym w ścisłej współpracy z organem koordynującym.

W przypadku oceny rozłożonej na etapy w planie działania należy również określić, które aspekty należy poddać ocenie na jakim etapie procesu w celu zapewnienia komplementarności i uniknięcia nieuwzględnienia pewnych elementów oraz zmniejszenia ryzyka związanego z powtórnymi ocenami. W planie działania można również określić, w jaki sposób i na jakim etapie procesu powinny być spełnione inne wymogi środowiskowe.

W celu przygotowania prawidłowego planu działania dotyczącego różnych wymaganych ocen oraz innych wymogów środowiskowych, które należy spełnić, zaleca się przeprowadzenie już na etapie konceptualizacji projektu bardzo wczesnego ustalania zakresu wszystkich jego potencjalnych skutków środowiskowych. Bardziej szczegółowe określenie zakresu może mieć miejsce wraz z dalszym rozwojem projektu, np. na etapie poprzedzającym złożenie wniosku (zgodnie z wymaganiami przewidzianymi w art. 10 ust. 4 lit. a) nowego rozporządzenia TEN-E) lub w ramach procesu przeprowadzania oceny oddziaływania na środowisko/odpowiedniej oceny.

Określenie zakresu pobudza do dialogu na wczesnym etapie, pomaga określić odpowiednie ustawodawstwo lub niezbędne oceny i kontrole regulacyjne lub potencjalne skutki, które mogą wyniknąć z projektu, a które nie zostały natychmiast dostrzeżone przez promotora projektu. Ponadto pomaga to określić właściwe dane, możliwe rozwiązania alternatywne, metody gromadzenia informacji oraz zakres informacji i poziom ich szczegółowości, a także kwestie o szczególnym znaczeniu dla właściwych zainteresowanych stron i społeczeństwa. Dzięki wczesnemu uzgodnieniu z właściwymi organami oczekiwań dotyczących oceny promotor projektu może śmiało i skuteczne zaplanować gromadzenie informacji o środowisku ze znacznym wyprzedzeniem.

6.3.2.   Wczesne i skuteczne uwzględnianie ocen oddziaływania na środowisko i innych wymogów środowiskowych

Jest wysoce pożądane, aby oceny oddziaływania na środowisko były przeprowadzane możliwie najwcześniej oraz aby były możliwie najbardziej szczegółowe, a ponadto miały miejsce na możliwie najwcześniejszym etapie całego procesu. Należy zastosować skuteczne „planowanie warstwowe” (hierarchiczne powiązania) (28) (29) w celu zapewnienia, by różne oceny wymagane na podstawie różnych części prawodawstwa UE lub na różnych etapach procesu były oparte na sobie wzajemnie i nawzajem się uzupełniały. Wymogi środowiskowe inne niż w zakresie ocen (np. dotyczące gatunków objętych ścisłą ochroną na podstawie dwóch dyrektyw dotyczących ochrony przyrody) również powinny zostać uwzględnione możliwie jak najwcześniej w całym procesie, w celu identyfikacji problemów i zaradzenia im na wczesnym etapie oraz aby uniknąć opóźnień i trudności z akceptacją społeczną na etapie przygotowań do ubiegania się o zezwolenie.

Jeżeli chodzi o wczesne uwzględnianie ocen oddziaływania na środowisko, zdecydowanie zaleca się, aby strategiczne oceny oddziaływania na środowisko oraz, w stosownych przypadkach, odpowiednie oceny były obowiązkowe już na etapie planowania krajowych programów i planów w dziedzinie energii (np. planów rozwoju sieci przedkładanych przez operatorów systemów przesyłowych i zatwierdzanych przez właściwe organy zgodnie z dyrektywą 2009/72/WE (30)). Umożliwia to przeprowadzanie od samego początku ocen akceptowalności ekologicznej różnych rodzajów źródeł energii oraz różnych lokalizacji przedsięwzięć w dziedzinie energii.

Stanowi to zachętę do bardziej zintegrowanego i efektywnego podejścia do planowania przestrzennego, w ramach którego aspekty środowiskowe uwzględnia się znacznie wcześniej w procesie planowania oraz na znacznie bardziej strategicznym poziomie. Ponadto zapewnia to dopasowanie we wszystkich przypadkach poziomu oceny do poziomu planowania/procesu decyzyjnego i pozwala uniknąć tworzenia faktów dokonanych w postaci uwzględnienia w krajowych planach w dziedzinie energii przedsięwzięć, w odniesieniu do których nie przeprowadzono właściwych ocen. Dzięki temu zmniejsza się liczba konfliktów na poziomie poszczególnych przedsięwzięć, zarówno w zakresie merytorycznym, jak i pod względem akceptacji społecznej.

| Uwzględnianie odpowiedniej oceny na różnych poziomach procesu planowania i udzielania pozwoleń


  Odpowiednie oceny na poziomie krajowych planów w dziedzinie energii i rozwoju sieci będą się skupiać na omijaniu wrażliwych lokalizacji, tj. lokalizacji, w których umiejscowienie proponowanej infrastruktury energetycznej może zagrażać realizacji założeń ochrony dotyczących obszarów sieci Natura 2000 oraz gatunków chronionych w UE poza obszarami tej sieci. Nie oznacza to, że na obszarach sieci Natura 2000 nie można budować infrastruktury energetycznej, podobnie jak nie oznacza to, że infrastruktura energetyczna poza obszarami tej sieci nie ma negatywnych skutków na założenia ochrony dotyczące obszarów tej sieci. Każdy przypadek należy zbadać indywidualnie.

  Na poziomie planowania przestrzennego związanego z przedsięwzięciem odpowiednie oceny będą się skupiać bardziej szczegółowo na potencjalnych skutkach dla sieci Natura 2000 związanych ze zdefiniowanymi w bardziej zawężony sposób lokalizacjami alternatywnymi. Mogą to być alternatywne rozwiązania w zakresie przebiegu linii energetycznych różniące się od pierwotnych rozwiązań o kilka kilometrów lub mniej. W niektórych przypadkach odpowiednie oceny przeprowadzone na tym poziomie umożliwią stwierdzenie potrzeby podjęcia środków kompensujących, a nawet ustalenie miejsca przeprowadzenia tych środków.

  Wreszcie odpowiednie oceny przeprowadzone w ramach procesu udzielania zezwoleń dotyczącego konkretnego przedsięwzięcia będą skupione na dodatkowym dopasowaniu rodzaju i istotności skutków oraz wszelkich wymaganych środków łagodzących. Wspomniane dopasowanie może oznaczać określenie lepszej lokalizacji oraz szczegółowe zdefiniowanie charakteru środków mających na celu złagodzenie skutków. W przypadku projektów uzasadnionych powodami o charakterze zasadniczym wynikającymi z nadrzędnego interesu publicznego, jeżeli potrzeba ponownego wytyczenia przebiegu linii lub działań kompensujących pojawi się dopiero na ostatnim etapie procesu planowania i udzielania zezwolenia, może dość do straty znacznej ilości czasu. Dlatego aspekty te należy rozważać na wczesnym etapie. |
| --- |

Uwzględnianie odpowiedniej oceny na różnych poziomach procesu planowania i udzielania pozwoleń

Odpowiednie oceny na poziomie krajowych planów w dziedzinie energii i rozwoju sieci będą się skupiać na omijaniu wrażliwych lokalizacji, tj. lokalizacji, w których umiejscowienie proponowanej infrastruktury energetycznej może zagrażać realizacji założeń ochrony dotyczących obszarów sieci Natura 2000 oraz gatunków chronionych w UE poza obszarami tej sieci. Nie oznacza to, że na obszarach sieci Natura 2000 nie można budować infrastruktury energetycznej, podobnie jak nie oznacza to, że infrastruktura energetyczna poza obszarami tej sieci nie ma negatywnych skutków na założenia ochrony dotyczące obszarów tej sieci. Każdy przypadek należy zbadać indywidualnie.

Na poziomie planowania przestrzennego związanego z przedsięwzięciem odpowiednie oceny będą się skupiać bardziej szczegółowo na potencjalnych skutkach dla sieci Natura 2000 związanych ze zdefiniowanymi w bardziej zawężony sposób lokalizacjami alternatywnymi. Mogą to być alternatywne rozwiązania w zakresie przebiegu linii energetycznych różniące się od pierwotnych rozwiązań o kilka kilometrów lub mniej. W niektórych przypadkach odpowiednie oceny przeprowadzone na tym poziomie umożliwią stwierdzenie potrzeby podjęcia środków kompensujących, a nawet ustalenie miejsca przeprowadzenia tych środków.

Wreszcie odpowiednie oceny przeprowadzone w ramach procesu udzielania zezwoleń dotyczącego konkretnego przedsięwzięcia będą skupione na dodatkowym dopasowaniu rodzaju i istotności skutków oraz wszelkich wymaganych środków łagodzących. Wspomniane dopasowanie może oznaczać określenie lepszej lokalizacji oraz szczegółowe zdefiniowanie charakteru środków mających na celu złagodzenie skutków. W przypadku projektów uzasadnionych powodami o charakterze zasadniczym wynikającymi z nadrzędnego interesu publicznego, jeżeli potrzeba ponownego wytyczenia przebiegu linii lub działań kompensujących pojawi się dopiero na ostatnim etapie procesu planowania i udzielania zezwolenia, może dość do straty znacznej ilości czasu. Dlatego aspekty te należy rozważać na wczesnym etapie.

6.3.3.   Koordynacja procedur i terminów ich realizacji

Na podstawie nowego rozporządzenia TEN-E przy wdrażaniu tak zwanego „punktu kompleksowej obsługi” na potrzeby udzielania zezwoleń dotyczących projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania państwa członkowskie są zobowiązane do wybrania trybu zintegrowanego, skoordynowanego lub trybu współpracy. Chociaż organizacja ogólnego procesu udzielania zezwoleń nie jest bezpośrednio związana z usprawnianiem właściwych procedur oceny oddziaływania na środowisko, zdecydowanie zaleca się, by państwa członkowskie wybrały podejście zintegrowane lub skoordynowane w przypadku procesu udzielania zezwoleń, ponieważ oba te podejścia oznaczają poziom koordynacji, który najprawdopodobniej zmaksymalizuje usprawnienia również w ramach koordynacji właściwych procedur oceny oddziaływania na środowisko.

Kolejnym skutecznym narzędziem usprawniającym procedury oceny oddziaływania na środowisko mogłoby być wyznaczenie terminów realizacji w odniesieniu do części lub wszystkich procedur tej oceny. Ze względu na wymóg zrealizowania bardzo szczegółowych badań naukowych i technicznych w celu przeprowadzenia odpowiedniej oceny na podstawie dyrektywy siedliskowej terminy na przeprowadzenie takich ocen należy wyznaczać w każdym poszczególnym przypadku, w zależności od charakteru i czasu trwania badań w terenie wymaganych w odniesieniu do występujących na danym obszarze chronionych w UE gatunków i typów siedlisk.

Należy również pamiętać, że terminy realizacji powinny wyłącznie przyczyniać się do zmniejszenia niepotrzebnych opóźnień w procedurach oceny i zachęcić do tworzenia synergii pomiędzy ocenami tam, gdzie jest to możliwe, natomiast w żaden sposób nie mogą obniżać jakości przeprowadzanych ocen oddziaływania na środowisko.

W zmienionej dyrektywie w sprawie ocen oddziaływania na środowisko (OOŚ) (2014/52/UE) wprowadzono szczegółowe obowiązki dotyczące wyznaczania ram czasowych oraz procedur związanych z punktem kompleksowej obsługi.

6.3.4.   Jakość raportów

Korzystanie z odpowiednio wykwalifikowanych zewnętrznych specjalistów oraz niezależnej kontroli jakości może również zagwarantować, że raporty o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko będą rzetelne oraz że przedstawione w nich dane będą prawidłowe i adekwatne. Pomoże to uniknąć opóźnień spowodowanych niekompletną oceną lub oceną złej jakości. Dodatkowo zgodnie ze zmienioną dyrektywą OOŚ (2014/52/UE) państwa członkowskie mają obowiązek zagwarantować kompletność i jakość raportów o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko.

Kwestia ta jest szczególnie istotna w przypadku procedur udzielania zezwoleń określonych w art. 6, w przypadku których należy wykazać brak skutków (a nie ich obecność), a ustalenia poczynione w ramach odpowiedniej oceny są wiążące dla właściwego organu.

6.3.5.   Współpraca transgraniczna

W przypadku przedsięwzięć transgranicznych państwa członkowskie będą musiały współpracować i prowadzić działania koordynujące pomiędzy sobą, szczególnie w celu określenia zakresu i poziomu szczegółowości informacji przekazywanych przez promotora przedsięwzięcia oraz harmonogramu na potrzeby procedury udzielania pozwoleń. Może to się odbywać z wykorzystaniem wspólnej procedury, szczególnie w odniesieniu do oceny oddziaływania na środowisko oraz prawdopodobieństwa jego transgranicznego charakteru. Procedury tego rodzaju mogą być wspólnie przeprowadzane przez właściwe organy zainteresowanych państw członkowskich lub na potrzeby koordynacji transgranicznej może zostać powołany organ będący stroną trzecią (organ koordynujący).

UE jest stroną Konwencji o ocenach oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym (konwencji z Espoo) oraz protokołu w sprawie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko do tej konwencji (31). Ta konwencja i protokół, w uzupełnieniu do dyrektywy OOŚ i dyrektywy w sprawie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, stanowią, że w odniesieniu do planów i przedsięwzięć, w przypadku których istnieje prawdopodobieństwo wystąpienia znacznego oddziaływania na środowisko innego państwa członkowskiego, lub jeżeli państwo członkowskie, którego mogą w istotny sposób dotknąć rzeczone skutki, o to poprosi, państwa członkowskie, na których terytorium dany plan, program lub przedsięwzięcie jest przygotowywane lub ma zostać przeprowadzone, powinny przed jego przyjęciem i możliwie jak najszybciej poinformować o nim takie inne państwa członkowskie (32). W 2013 r. Komisja przygotowała wytyczne w sprawie stosowania procedur oceny oddziaływania na środowisko w przypadku przedsięwzięć transgranicznych o dużej skali, mające na celu uproszczenie procesów udzielania zezwoleń dotyczących takich przedsięwzięć oraz ich skuteczne wdrażanie w przyszłości (33).

Na podstawie nowego rozporządzenia TEN-E taka współpraca transgraniczna jest obowiązkowa w przypadku transgranicznych projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania (art. 8 ust. 3). Co więcej, w przypadku napotkania znaczących trudności przy wdrażaniu projektu będącego przedmiotem wspólnego zainteresowania Komisja może, w porozumieniu z zainteresowanymi państwami członkowskimi, mianować koordynatora europejskiego, którego zadaniem będzie pomaganie między innymi w konsultacjach publicznych i w uzyskaniu niezbędnych pozwoleń oraz ułatwianie tych procesów (art. 6). Takiego koordynatora mogą również wyznaczyć same państwa członkowskie na wcześniejszym etapie procesu oraz w celu uniknięcia trudności przy wdrażaniu mogących się pojawić na późniejszym etapie.

6.3.6.   Wczesny i skuteczny udział społeczeństwa

Ustawodawstwo UE w zakresie oceny oddziaływania na środowisko (np. dyrektywa OOŚ i dyrektywa w sprawie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko) oraz inne właściwe instrumenty unijne i międzynarodowe (konwencja z Aarhus) uwzględniają wymogi w zakresie udziału społeczeństwa w procesie zatwierdzania projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania. W przypadku dyrektywy siedliskowej konsultacje publiczne nie są obowiązkowe, lecz zdecydowanie zalecane w stosownych przypadkach.

Istotną kwestią dla państw członkowskich jest ustalenie idealnego zakresu i czasu zaangażowania społeczeństwa w proces przygotowawczy i proces udzielania pozwolenia. Wczesne planowanie procedur w zakresie oceny oddziaływania na środowisko i przygotowywanie planów działania z nimi związanych, zalecane powyżej, wymaga uwzględnienia również wczesnego planowania i przygotowania planów działania w odniesieniu do udziału społeczeństwa. Podobnie wczesne ustalenie zakresu mogłoby nie tylko uwzględniać możliwe oddziaływanie na środowisko przyszłego przedsięwzięcia, ale również jego szczególne cechy i potencjalne problemy związane z udziałem społeczeństwa.

Zaleca się, by społeczeństwo było informowane i angażowane już we wczesne ustalanie zakresu i przygotowywanie planów działania dotyczących przedsięwzięcia na etapie tworzenia koncepcji. Wydarzenia publiczne związane z ustalaniem zakresu przedsięwzięcia mogą być bardzo pomocne w informowaniu społeczeństwa i uzyskiwaniu informacji zwrotnej od społeczeństwa na wczesnym etapie.

7.   PROCEDURA WYDAWANIA POZWOLEŃ NA PODSTAWIE ART. 6 DYREKTYWY SIEDLISKOWEJ

7.1.   Wprowadzenie

Jak wskazano powyżej, w unijnym prawodawstwie w dziedzinie ochrony przyrody nie wyklucza się możliwości prowadzenia działań w zakresie zagospodarowania na obszarach sieci Natura 2000 i w ich pobliżu. W ramach tego ustawodawstwa wymaga się natomiast, by każdy plan lub przedsięwzięcie, które może mieć znaczące negatywne skutki dla co najmniej jednego obszaru sieci Natura 2000, zostało objęte odpowiednią oceną zgodnie z art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej, w celu dokonania oceny konsekwencji tego planu lub przedsięwzięcia dla tego obszaru lub tych obszarów.

W niniejszym rozdziale wyjaśniono, w jaki sposób należy przeprowadzić odpowiednią ocenę na podstawie art. 6 ze szczególnym uwzględnieniem planów i przedsięwzięć w dziedzinie infrastruktury przesyłu energii.

Ponieważ sieć Natura 2000 obejmuje najcenniejsze i najbardziej zagrożone siedliska i gatunki w Europie, procedury zatwierdzania działań w zakresie zagospodarowania, które mogą mieć znaczące negatywne skutki dla tych obszarów, są wystarczająco rygorystyczne, aby uniknąć naruszania podstawowych celów dyrektywy ptasiej i dyrektywy siedliskowej.

Opóźnienia w procesie zatwierdzania są bardzo często spowodowane ocenami złej jakości, które nie pozwalają właściwym organom na jasny osąd dotyczący skutków planu lub przedsięwzięcia. Szczególny nacisk kładzie się zatem na potrzebę podejmowania decyzji w oparciu o rzetelne informacje naukowe i wiedzę fachową.

Ważną kwestią jest również unikanie mylenia ocen skutków przeprowadzanych na podstawie dyrektywy OOŚ i dyrektywy w sprawie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko z odpowiednimi ocenami przeprowadzanymi na podstawie art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej. Chociaż oceny te bardzo często przeprowadza się razem, w ramach zintegrowanej procedury, każda z nich ma inny cel i dotyczy oddziaływania na inne aspekty środowiska. Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko lub ocena oddziaływania na środowisko nie może zatem zastąpić odpowiedniej oceny lub stanowić jej zamiennika.

Również rezultat każdej z procedur oceny jest inny. W przypadku OOŚ lub strategicznej oceny oddziaływania na środowisko organy muszą wziąć pod uwagę wskazane skutki. Natomiast w przypadku odpowiedniej oceny rezultat jest prawnie wiążący dla właściwego organu i warunkuje jego decyzję ostateczną. Dlatego jeżeli w ramach odpowiedniej oceny nie jest możliwe stwierdzenie, że nie wystąpi szkodliwe działanie wpływające na integralność obszaru sieci Natura 2000 pomimo wprowadzenia środków łagodzących, plan lub przedsięwzięcie mogą zostać zatwierdzone wyłącznie wówczas, gdy spełnione są warunki zawarte w procedurze odstępstwa określonej w art. 6 ust. 4.

W załączniku 6 przedstawiono porównanie ocen skutków przeprowadzanych na podstawie dyrektywy siedliskowej oraz OOŚ i strategicznej oceny oddziaływania na środowisko.

| Art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej



  Każdy plan lub przedsięwzięcie, które nie jest bezpośrednio związane lub konieczne do zagospodarowania terenu, ale które może na nie w istotny sposób oddziaływać, zarówno oddzielnie, jak i w połączeniu z innymi planami lub przedsięwzięciami, podlega odpowiedniej ocenie jego skutków dla danego terenu z punktu widzenia założeń jego ochrony. W świetle wniosków wynikających z tej oceny oraz bez uszczerbku dla przepisów ust. 4 właściwe władze krajowe wyrażają zgodę na ten plan lub przedsięwzięcie dopiero po upewnieniu się, że nie wpłynie on niekorzystnie na dany teren oraz, w stosownych przypadkach, po uzyskaniu opinii całego społeczeństwa. |
| --- |

Art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej

Każdy plan lub przedsięwzięcie, które nie jest bezpośrednio związane lub konieczne do zagospodarowania terenu, ale które może na nie w istotny sposób oddziaływać, zarówno oddzielnie, jak i w połączeniu z innymi planami lub przedsięwzięciami, podlega odpowiedniej ocenie jego skutków dla danego terenu z punktu widzenia założeń jego ochrony. W świetle wniosków wynikających z tej oceny oraz bez uszczerbku dla przepisów ust. 4 właściwe władze krajowe wyrażają zgodę na ten plan lub przedsięwzięcie dopiero po upewnieniu się, że nie wpłynie on niekorzystnie na dany teren oraz, w stosownych przypadkach, po uzyskaniu opinii całego społeczeństwa.

7.2.   Zakres procedury udzielania pozwoleń określonej w art. 6

Procedura udzielania pozwoleń, a zatem również odpowiednia ocena, skupia się na gatunkach i typach siedlisk chronionych na podstawie dyrektywy ptasiej i dyrektywy siedliskowej, a w szczególności na gatunkach i siedliskach, w odniesieniu do których wyznaczono obszar sieci Natura 2000.

Oznacza to, ze w ramach odpowiedniej oceny nie ma potrzeby oceniania oddziaływania na inną faunę i florę, chyba że mają one znaczenie z ekologicznego punktu widzenia dla chronionych w UE gatunków i siedlisk występujących na danym obszarze. Odpowiednia ocena przeprowadzana na podstawie art. 6 ust. 3 ma zatem węższy zakres niż oceny określone w dyrektywie OOŚ i dyrektywie w sprawie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, jako że jest ograniczona do skutków dotyczących obszarów sieci Natura 2000 z myślą o celach ochrony tych obszarów.

Jeżeli chodzi o zakres geograficzny, przepisy art. 6 ust. 3 nie są ograniczone do planów i przedsięwzięć realizowanych wyłącznie na obszarach sieci Natura 2000; dotyczą one również działań w zakresie zagospodarowania podejmowanych poza obszarami Natura 2000, które jednak mogą mieć na te obszary znaczący wpływ. Przesłanką do zastosowania takiej oceny nie jest lokalizacja przedsięwzięcia na obszarze Natura 2000, lecz to, czy może ono mieć istotny wpływ na obszar Natura 2000 i związane z nim cele ochrony.

Powyższe zakłada uwzględnienie wszelkich prawdopodobnych skutków transgranicznych. Jeżeli plan lub przedsięwzięcie realizowane w jednym państwie może mieć znaczące skutki dla obszaru sieci Natura 2000 w innym państwie, oddzielnie lub w połączeniu z innymi planami lub przedsięwzięciami, należy poddać ocenie także wpływ na integralność obszarów Natura 2000 w tym drugim państwie. Jest to zgodne z konwencją z Espoo oraz protokołem w sprawie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko do tej konwencji, które są wdrażane w UE za pośrednictwem dyrektywy OOŚ i dyrektywy w sprawie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko (zob. punkt 6.3.5 niniejszych wytycznych).

Skutki należy określać dla danych gatunków i typów siedlisk, w odniesieniu do których wyznaczono dany obszar. Będzie mieć to wpływ na to, jak daleko od obszaru realizacji przedsięwzięcia należy spodziewać się jego możliwych skutków. Na przykład na rzadką roślinę, która występuje ściśle lokalnie i jedynie w szczególnych warunkach siedliskowych, wpływ mogą mieć jedynie przedsięwzięcia realizowane w bezpośredniej bliskości, natomiast na gatunki wędrowne, które odznaczają się szerszymi wymaganiami siedliskowymi, mogą oddziaływać plany lub przedsięwzięcia realizowane w większym oddaleniu.

Rysunek 6

Schemat blokowy procedury określonej w art. 6 ust. 3 i 4 (na podstawie wytycznych metodycznych Komisji dotyczących przepisów art. 6)

Zmianaprojektuplanu / przedsięwzięcia

Pozwolenie może być udzielone wyłącznie z innych powodów o charakterze zasadniczym wynikającychz nadrzędnego interesu publicznego w przypadku wydania przez Komisję pozytywnej opinii oraz przyjęcia właściwychśrodków kompensujących

Czy można stwierdzić, że plan lub przedsięwzięcie nie będą mieć negatywnego wpływu na integralność obszaru?

Tak

Odstępstwo na podstawieart. 6 ust. 4

Pozwolenie może być udzielone pod warunkiem przyjęcia właściwych środków kompensujących

Pozwolenie nie może być udzielone

Czy występują powody o charakterze zasadniczym wynikającez nadrzędnego interesu publicznego?

Czy na obszarze występują siedliska lub gatunki o znaczeniu priorytetowym?

Pozwolenie nie może być udzielone

Czy dostępne są alternatywne rozwiązania?

Czy plan lub przedsięwzięcie są bezpośrednio związane z zarządzaniem ochroną obszaru lub niezbędne do tego zarządzania?

Czy zachodzą względy dotyczące zdrowia lub bezpieczeństwa ludzi lub znaczące korzyści dla środowiska?

Nie

Czy negatywne skutki można wyeliminować np. przez zastosowanie środków łagodzących?

Pozwolenie może być udzielone

Ocena skumulowanych i łącznych skutków wraz z innymi planami lub przedsięwzięciami

Odpowiednia ocena

Rozpoznanie

Nie

Nie

Nie

Nie

Tak

Tak

Tak

Tak

Tak

Tak

Tak

Tak

Nie

Nie

Ocena konsekwencji w kontekście celów ochrony obszaru

Czy plan lub przedsięwzięcie może mieć znaczące skutki dla obszaru?

7.3.   Procedura przeprowadzania odpowiednich ocen krok po kroku

Procedura określona w art. 6 ust. 3 musi być przeprowadzona w odpowiedniej kolejności. W każdym z kroków rozstrzyga się, czy wymagane jest podjęcie dalszych kroków. Jeżeli na przykład po rozpoznaniu uzna się, że nie wystąpią negatywne skutki dla obszaru sieci Natura 2000, plan lub przedsięwzięcie zatwierdza się bez potrzeby przeprowadzania dalszej oceny.

Kroki te są następujące (zob. wykres):

| — | Krok pierwszy: rozpoznanie – ten wstępny krok ma na celu ustalenie, czy plan lub przedsięwzięcie muszą zostać poddane odpowiedniej ocenie, czy też nie. Jeżeli taki plan lub przedsięwzięcie może mieć znaczące negatywne skutki dla obszaru Natura 2000, przeprowadzenie odpowiedniej oceny jest wymagane. |
| --- | --- |

—

Krok pierwszy: rozpoznanie – ten wstępny krok ma na celu ustalenie, czy plan lub przedsięwzięcie muszą zostać poddane odpowiedniej ocenie, czy też nie. Jeżeli taki plan lub przedsięwzięcie może mieć znaczące negatywne skutki dla obszaru Natura 2000, przeprowadzenie odpowiedniej oceny jest wymagane.

| — | Krok drugi: odpowiednia ocena – po podjęciu decyzji o konieczności przeprowadzenia odpowiedniej oceny należy przeprowadzić szczegółową analizę potencjalnego oddziaływania planu lub przedsięwzięcia, oddzielnie lub łącznie z innymi planami lub przedsięwzięciami, na obszar lub obszary sieci Natura 2000 w kontekście związanych z nim lub nimi celów ochrony. |
| --- | --- |

—

Krok drugi: odpowiednia ocena – po podjęciu decyzji o konieczności przeprowadzenia odpowiedniej oceny należy przeprowadzić szczegółową analizę potencjalnego oddziaływania planu lub przedsięwzięcia, oddzielnie lub łącznie z innymi planami lub przedsięwzięciami, na obszar lub obszary sieci Natura 2000 w kontekście związanych z nim lub nimi celów ochrony.

| — | Krok trzeci: podjęcie decyzji – jeżeli odpowiednia ocena prowadzi do stwierdzenia występowania szkodliwego wpływu na integralność obszaru, którego nie można złagodzić, właściwe organy muszą taki plan lub przedsięwzięcie odrzucić. |
| --- | --- |

—

Krok trzeci: podjęcie decyzji – jeżeli odpowiednia ocena prowadzi do stwierdzenia występowania szkodliwego wpływu na integralność obszaru, którego nie można złagodzić, właściwe organy muszą taki plan lub przedsięwzięcie odrzucić.

W art. 6 ust. 4 przewidziano pewne odstępstwa od tej ogólnej zasady. Mianowicie jeżeli stwierdzi się, że plan lub przedsięwzięcie będą mieć szkodliwe skutki dla obszaru Natura 2000, wciąż mogą one zostać w wyjątkowych okolicznościach zatwierdzone, z zastrzeżeniem spełnienia warunków określonych w art. 6 ust. 4. Z powyższego jasno wynika, że ten proces decyzyjny oparty jest na zasadzie ostrożności. Nacisk kładzie się na obiektywne wykazanie, na podstawie wiarygodnych dowodów potwierdzających, że nie wystąpi żaden szkodliwy wpływ na obszar sieci Natura 2000.

7.3.1.   Krok pierwszy: rozpoznanie

Pierwszy krok w procedurze realizowanej na podstawie art. 6 ust. 3 ma na celu ustalenie, czy odpowiednia ocena jest faktycznie potrzebna, tj. czy plan lub przedsięwzięcie może mieć znaczące skutki dla obszaru Natura 2000. Jeżeli da się ustalić z wystarczającą pewnością, że plan lub przedsięwzięcie prawdopodobnie nie będą mieć znaczących skutków, czy to oddzielnie, czy to w połączeniu z innymi planami lub przedsięwzięciami, taki plan lub przedsięwzięcie mogą zostać wówczas zatwierdzone bez przeprowadzania dalszej oceny.

Niemniej w przypadku jakichkolwiek wątpliwości przeprowadzenie odpowiedniej oceny jest niezbędne, aby możliwe było pełne zbadanie tych skutków. Potwierdzono to w orzeczeniu Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Waddensea (C-127/02), w którym Trybunał stwierdził, że: „wszczęcie mechanizmu ochrony środowiska przewidzianego w art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej nie zakłada zaistnienia pewności, że plan lub przedsięwzięcie oddziaływuje na dany teren w istotny sposób, lecz jedynie prawdopodobieństwo wskazuje wówczas na związek pomiędzy planem lub przedsięwzięciem a wystąpieniem takiego skutku, co wynika również z wskazówek do wykładni tego artykułu zredagowanych przez Komisję, zatytułowanych” Zarządzanie terenami Natura 2000 – przepisy art. 6 dyrektywy siedliskowej (92/43/EWG)„”. W tymże orzeczeniu Trybunał potwierdził, że w przypadku wątpliwości co do nie wystąpienia ewentualnych istotnych oddziaływań należy dokonać takiej oceny, aby umożliwić w sposób skuteczny uniknięcie udzielania pozwoleń na plany lub przedsięwzięcia wpływające niekorzystnie na dany teren.

Należy podać uzasadnienie decyzji ostatecznej w sprawie konieczności przeprowadzenia odpowiedniej oceny lub braku takiej konieczności, a ponadto podać wystarczającą ilość informacji uzasadniających powzięty wniosek.

7.3.2.   Krok drugi: odpowiednia ocena

Po ustaleniu, że odpowiednia ocena jest wymagana, powinno się ją przeprowadzić, zanim właściwy organ podejmie decyzję o udzieleniu lub nieudzieleniu pozwolenia na plan lub przedsięwzięcie. Jak stwierdzono powyżej, celem odpowiedniej oceny jest ocena skutków planu lub przedsięwzięcia dla obszaru w świetle związanych z nim celów ochrony, oddzielnie lub w połączeniu z innymi planami lub przedsięwzięciami.

Termin „odpowiednia” oznacza zasadniczo, że ocena powinna być odpowiednia do jej celu określonego w dyrektywie ptasiej i dyrektywie siedliskowej, tj. ochrony gatunków i typów siedlisk wymienionych w tych dwóch dyrektywach. „Odpowiednia” oznacza również, że ocena musi stanowić uzasadnioną decyzję. Jeżeli sprawozdanie nie obejmuje wystarczająco szczegółowej oceny oddziaływania na obszar sieci Natura 2000 lub nie przedstawiono w nim wystarczających dowodów pozwalających na sformułowanie jasnych wniosków co do tego, czy wystąpią negatywne skutki dotyczące integralności obszaru, wówczas ocena nie spełnia swojego celu i nie może być uznana za „odpowiednią”.

Oceny ograniczone do ogólnego opisu oraz powierzchownego przeglądu istniejących danych na temat przyrody w obrębie obszaru nie są uważane za „odpowiednie” do celów art. 6 ust. 3. Powyższe potwierdził Trybunał Sprawiedliwości, orzekając, że „odpowiednia ocena zawiera całościowe, precyzyjne i ostateczne spostrzeżenia i wnioski, które mogą rozwiać z naukowego punktu widzenia wszelkie rozsądne wątpliwości w odniesieniu do skutków zamierzonych robót dla rzeczonego obszaru” (Komisja/Włochy, C-304/05).

Trybunał podkreślił również znaczenie zastosowania najlepszej wiedzy naukowej przy przeprowadzaniu odpowiedniej oceny w celu umożliwienia właściwym organom stwierdzenia z wystarczającą pewnością, ze nie wystąpią żadne szkodliwe skutki dla integralności obszaru. W tym względzie Trybunał stwierdził, że „powinny zostać określone, zgodnie z najlepszą wiedzą naukową w tej dziedzinie, wszystkie aspekty planu lub przedsięwzięcia, mogące osobno lub w połączeniu z innymi planami i przedsięwzięciami oddziaływać na założenia ochrony terenu” (C-127/02, punkt 54).

Ze względu na specjalistyczny charakter odpowiedniej oceny zdecydowanie zaleca się oparcie jej na analizie przeprowadzonej przez posiadających odpowiednie kwalifikacje ekologów.

Wreszcie należy zauważyć, że chociaż podmiotem przeprowadzającym lub zlecającym przeprowadzenie odpowiedniej oceny może być wnioskodawca przedsięwzięcia, to do właściwych organów należy zapewnienie, by odpowiednia ocena została prawidłowo przeprowadzona i umożliwiała obiektywne wykazanie, na podstawie dowodów potwierdzających, że nie nastąpią żadne szkodliwe skutki dla integralności obszaru sieci Natura 2000 w świetle związanych z nim celów w dziedzinie ochrony.

—   
  Ocena skutków w świetle celów w dziedzinie ochrony obszaru

Jak stwierdzono powyżej, w ramach oceny oceniane będą możliwe skutki planu lub przedsięwzięcia dla obszaru w świetle celów w dziedzinie ochrony tego obszaru. Aby zrozumieć, czym są cele w dziedzinie ochrony, należy przyjrzeć się, w jaki sposób wybierane są obszary Natura 2000. Jak wyjaśniono powyżej, dany obszar włącza się do sieci Natura 2000 ze względu na jego wartość ochronną dla co najmniej jednego typu siedliska wymienionego w załączniku I lub gatunku wymienionego w załączniku II do dyrektywy siedliskowej, lub gatunku wymienionego w załączniku I do dyrektywy ptasiej, a także dla regularnie występujących na tym obszarze gatunków ptaków wędrownych.

Wartość ochronną obszaru w chwili jego wyznaczenia rejestruje się w standardowym formularzu danych. Zawiera on formalny kod identyfikacyjny obszaru, jego nazwę, lokalizację, rozmiary oraz szczegółową mapę. Ponadto zawiera on charakterystykę ekologiczną obszaru, która była powodem przyznania mu statusu obszaru Natura 2000, oraz obejmuje szeroką ocenę stanu ochrony każdego gatunku lub typu siedlisk występujących na tym obszarze (oceny od A do D).

Standardowy formularz danych stanowi zatem punkt odniesienia do wyznaczenia celów w zakresie ochrony obszaru zgodnie z ogólnymi celami dyrektywy siedliskowej (art. 6 ust. 1). Minimalny cel w zakresie ochrony obszaru polega na utrzymaniu w tym samym stanie (takim, jak zarejestrowano w formularzu) gatunków i siedlisk, w odniesieniu do których ten obszar wyznaczono. Oznacza to zapewnienie, by ich sytuacja nie pogorszyła się względem poziomu zarejestrowanego w formularzu.

Niemniej jednak ogólne cele dyrektywy siedliskowej i dyrektywy ptasiej wykraczają poza proste zapobieganie dalszemu pogarszaniu się sytuacji. Celem dyrektyw jest zapewnienie osiągnięcia właściwego stanu ochrony chronionych w UE gatunków i typów siedlisk w ramach ich naturalnego zasięgu w UE. Wymagane mogą być zatem bardziej ambitne cele w zakresie ochrony, polegające na przywróceniu i poprawie stanu ochrony chronionych w UE gatunków i typów siedlisk występujących na danym obszarze (na podstawie art. 6 ust. 1).

W przypadku wyznaczenia bardziej ambitnych celów w zakresie ochrony skutki planu lub przedsięwzięcia należy oceniać w zestawieniu z tymi bardziej ambitnymi celami. Na przykład jeżeli cel polega na przywróceniu populacji orłosępa brodatego do określonego poziomu liczebności w okresie 8 lat, należy ocenić, czy plan lub przedsięwzięcie nie uniemożliwiają realizacji tego celu w zakresie ochrony, a nie tylko to, czy liczebność populacji orłosępa pozostanie na stabilnym poziomie.

Zaleca się, aby wnioskodawca przedsięwzięcia konsultował się z organami odpowiedzialnymi za obszary sieci Natura 2000 tak często, jak to tylko możliwe, aby uzyskać więcej informacji o obszarze, związanych z nim celach w zakresie ochrony oraz stanie ochrony typów siedlisk i gatunków, w odniesieniu do których wyznaczono ten obszar. Organy te będą również w stanie wskazać, czy istnieją źródła bardziej szczegółowych informacji na ten temat – na przykład plan zarządzania przyjęty w odniesieniu do obszaru lub sprawozdania i badania monitorujące dotyczące stanu ochrony gatunków i typów siedlisk występujących w danym regionie lub kraju.

—   
  Potencjalne źródła informacji dotyczących obszarów Natura 2000 obejmują:

| standardowe formularze danych Natura 2000,







  — | plany zarządzania siecią Natura 2000, |
| --- | --- |

standardowe formularze danych Natura 2000,

—

plany zarządzania siecią Natura 2000,

| — | aktualne dane publikowane w literaturze technicznej i naukowej, |
| --- | --- |

—

aktualne dane publikowane w literaturze technicznej i naukowej,

| — | organy odpowiedzialne za ochronę przyrody, ekspertów naukowych i specjalistów w dziedzinie gatunków lub siedlisk, organizacje ochrony przyrody, lokalnych ekspertów, |
| --- | --- |

—

organy odpowiedzialne za ochronę przyrody, ekspertów naukowych i specjalistów w dziedzinie gatunków lub siedlisk, organizacje ochrony przyrody, lokalnych ekspertów,

| — | określone w art. 12 dyrektywy ptasiej i art. 17 dyrektywy siedliskowej sprawozdania dotyczące statusu ochrony gatunków i siedlisk. |
| --- | --- |

—

określone w art. 12 dyrektywy ptasiej i art. 17 dyrektywy siedliskowej sprawozdania dotyczące statusu ochrony gatunków i siedlisk.

| — | Gromadzenie niezbędnych informacji na potrzeby odpowiedniej oceny |
| --- | --- |

—

Gromadzenie niezbędnych informacji na potrzeby odpowiedniej oceny

Wykres 7

Kroki podejmowane w ramach odpowiedniej oceny

OKREŚLENIE CHARAKTERYSTYKI EKOLOGICZNEJ, KTÓRĄ NALEŻY UWZGLĘDNIĆ W OCENIE

analiza potencjalnych skutków działań realizowanych w ramach przedsięwzięcia dla gatunków i siedlisk występujących na obszarze

KONSULTACJEZ WŁAŚCIWYMI ORGANAMI I ZAINTERESOWANYMI STRONAMI

USTALENIE, CZY WYSTĘPUJĄ JAKIEKOLWIEK SKUTKI REZYDUALNE DLA INTEGRALNOŚCI OBSZARU

OKREŚLENIE OBSZARU BADANIA

IDENTYFIKACJA/OCENA ŚRODKÓW ZAPOBIEGAWCZYCHI ŁAGODZĄCYCH SKUTKI

w celu eliminacji lub zmniejszenia skutków do nieistotnego poziomu

OPRACOWANIE PLANU MONITOROWANIA

GROMADZENIE ISTNIEJĄCYCH INFORMACJII PRZEPROWADZANIE DODATKOWYCH BADAŃ I STUDIÓW TERENOWYCH ZGODNIE Z WYMAGANIAMI

GROMADZENIE INFORMACJI NA TEMAT INNYCH PLANÓWI PRZEDSIĘWZIĘĆ

w celu umożliwienia oceny skumulowanych skutków

OCENA SKUTKÓW I ICHZNACZENIA

dla docelowych typów siedlisk, siedlisk gatunków i gatunków oraz ekologicznej struktury i funkcji obszaru

WYZNACZENIE CELÓWW ZAKRESIE OCHRONY OBSZARU LUB OBSZARÓW NATURA 2000

Gromadzenie wszelkich niezbędnych informacji na temat przedsięwzięcia i obszaru Natura 2000 stanowi ważny początkowy krok odpowiedniej oceny. Jest to zazwyczaj proces realizowany z wykorzystaniem metody iteracyjnej. Jeżeli w ramach pierwszej identyfikacji i analizy stwierdzi się występowanie znaczących luk w wiedzy, niezbędne mogą być dalsze podstawowe ekologiczne i badawcze prace w terenie mające na celu uzupełnienie istniejących danych.

Jak stwierdzono powyżej, ważną kwestią jest oparcie odpowiedniej oceny na najlepszej wiedzy naukowej w danej dziedzinie, a także to, by ocena ta umożliwiała rozwianie wszelkich racjonalnych wątpliwości z naukowego punktu widzenia w odniesieniu do skutków zamierzonych robót dla rzeczonego obszaru. Powyższe znalazło potwierdzenie w kilku orzeczeniach Trybunału Sprawiedliwości. W sprawie Waddensea (C-127/02) Trybunał potwierdził, że „właściwe organy państwowe udzielają pozwolenia na plan lub przedsięwzięcie jedynie wówczas, gdy upewniły się, że nie wpłynie on niekorzystnie na ten teren. Ma to miejsce wówczas, gdy z naukowego punktu widzenia brak jest racjonalnych wątpliwości co do braku wystąpienia takich skutków”.

Szczegółowe badania i prace w terenie muszą koncentrować się na siedliskach i gatunkach potencjalnie wrażliwych na działania w ramach przedsięwzięcia. Wrażliwość należy poddać analizie, uwzględniając możliwe interakcje pomiędzy działaniami w ramach przedsięwzięcia (charakter, zakres, metody itp.) oraz odnośnymi siedliskami i gatunkami (lokalizacja, wymogi ekologiczne, obszary o kluczowym znaczeniu, zachowania itp.).

Wszelkie badania w terenie muszą być wystarczająco rzetelne i trwać na tyle długo, by można było uwzględnić w nich znaczące zmiany w warunkach ekologicznych zależne od pór roku. Na przykład przeprowadzenie badania w terenie dotyczącego danego gatunku przez kilka dni zimą nie pozwoli na uwzględnienie wykorzystania siedlisk przez ten gatunek w innych ważniejszych okresach roku (np. podczas migracji lub okresu lęgowego).

Konsultacje z organami odpowiedzialnymi za ochronę przyrody, innymi ekspertami naukowymi i organizacjami ochrony przyrody na wczesnym etapie pozwolą zapewnić uzyskanie możliwie najbardziej kompletnego obrazu obszaru, gatunków/siedlisk w nim występujących oraz rodzajów skutków, które należy poddać analizie. Mogą one ponadto zapewnić porady dotyczące zaktualizowanych informacji technicznych dostępnych w odniesieniu do obszaru oraz występujących w nim chronionych w UE gatunków i typów siedlisk (między innymi planów zarządzania Natura 2000) oraz porady co do tego, jakie dodatkowe badania podstawowe i badania w terenie mogą być potrzebne do oceny prawdopodobnych skutków przedsięwzięcia.

Inne zainteresowane strony, takie jak organizacje pozarządowe działające w dziedzinie ochrony przyrody, instytucje badawcze lub lokalne organizacje, również mogą zapewnić dalszą lokalną wiedzę i informacje ekologiczne przydatne przy przeprowadzaniu odpowiedniej oceny.

—   
  Określenie negatywnych skutków

Po zgromadzeniu wszystkich niezbędnych danych podstawowych i sprawdzeniu ich pod kątem kompletności można przystąpić do oceny skutków planu lub przedsięwzięcia dla obszaru Natura 2000. Opis potencjalnych negatywnych skutków planów i przedsięwzięć w dziedzinie infrastruktury przesyłu energii zawarty w rozdziałach 3 i 4 powinien pomóc określić rodzaj skutków, na jakie należy zwrócić uwagę.

Mogą one dotyczyć w szczególności:

| — | utraty, degradacji lub rozdrobnienia siedlisk, |
| --- | --- |

—

utraty, degradacji lub rozdrobnienia siedlisk,

| — | porażeń prądem elektrycznym lub kolizji, |
| --- | --- |

—

porażeń prądem elektrycznym lub kolizji,

| — | płoszenia gatunków i ich przemieszczenia się, |
| --- | --- |

—

płoszenia gatunków i ich przemieszczenia się,

| — | efektów bariery. |
| --- | --- |

—

efektów bariery.

Skutki każdego przedsięwzięcia będą niepowtarzalne i należy je oceniać osobno w poszczególnych przypadkach. Jest to zgodne z orzeczeniem w sprawie Waddensea: „podczas dokonywania oceny możliwych skutków planów lub przedsięwzięć, ich istotny charakter powinien być określany w szczególności w świetle charakterystyki i specyficznych uwarunkowań środowiskowych terenu, którego dotyczy plan lub przedsięwzięcie.”

Pierwszym krokiem jest określenie, które chronione w UE siedliska i gatunki występujące na każdym z obszarów mogą być narażone na skutki, w związku z czym należy je poddać dalszej ocenie. Jest to bardzo istotna kwestia, ponieważ każdy gatunek i typ siedliska ma własny ekologiczny cykl życia oraz wymogi w zakresie ochrony. Wpływ na każdy z nich będzie również odmienny w zależności od obszaru i jego stanu ochrony, a także podstawowych warunków ekologicznych panujących na danym obszarze.

Ocena będzie mieć również na celu ustalenie w odniesieniu do każdego zidentyfikowanego skutku wielkości oddziaływania, rodzaju tego oddziaływania, zasięgu, czasu trwania, natężenia i czasu występowania.

Ponadto odpowiednia ocena wiąże się z przeglądem wszystkich aspektów planu lub przedsięwzięcia, które mogą mieć potencjalne skutki dla obszaru. Każdy element planu lub przedsięwzięcia należy kolejno zbadać, a potencjalne skutki tego elementu należy wziąć pod uwagę najpierw w odniesieniu do każdego gatunku i typu siedliska, w związku z którymi obszar wyznaczono obszar. Następnie skutki poszczególnych cech będą zbadane razem oraz w odniesieniu do siebie wzajemnie, aby można było określić, jakie występują pomiędzy nimi interakcje.

Chociaż należy skupić się na gatunkach i siedliskach będących przedmiotem zainteresowania UE, które stanowiły uzasadnienie dla wyznaczenia obszaru, nie należy zapominać, że opisywane docelowe cechy wchodzą również na złożone sposoby w bliskie interakcje z innymi gatunkami i siedliskami oraz ze środowiskiem fizycznym. Jest zatem ważne, by wszystkie elementy uważane za kluczowe dla struktury, funkcjonowania i dynamiki ekosystemu zostały zbadane, jako że wszelkie zmiany mogą mieć negatywne skutki na występujące na danym obszarze typy siedlisk i gatunki.

Należy przeprowadzić możliwie najdokładniejsze prognozy skutków, a podstawy tych prognoz powinny być wyjaśnione i opisane w ramach odpowiedniej oceny (oznacza to również uwzględnienie wyjaśnienia stopnia pewności prognoz skutków).

Tak jak w przypadku wszystkich ocen skutków odpowiednią ocenę należy przeprowadzać w usystematyzowanych ramach w celu zapewnienia możliwie najwyższej obiektywności prognoz, z wykorzystaniem – jeżeli to możliwe – wymiernych kryteriów. Ułatwi to znacznie także realizację zadania polegającego na określeniu środków łagodzących, które pomogą wyeliminować przewidywane skutki lub zmniejszyć je do nieistotnego poziomu.

Prognozowanie prawdopodobnych skutków może być złożonym zadaniem, ponieważ niezbędne jest w tym celu dogłębne zrozumienie procesów ekologicznych i wymogów w dziedzinie ochrony poszczególnych gatunków lub typów siedlisk, które mogą być narażone na te skutki. Przy przeprowadzaniu odpowiedniej oceny zdecydowanie zaleca się zatem zapewnienie niezbędnych porad ekspertów i wsparcia naukowego.

| Często wykorzystywane metody prognozowania skutków

  W ramach odpowiedniej oceny należy zastosować najlepsze dostępne techniki i metody umożliwiające oszacowanie zakresu skutków. Niektóre często wykorzystywane techniki wymieniono poniżej.






  — | Bezpośrednie pomiary, na przykład powierzchni siedlisk utraconych lub dotkniętych skutkami, proporcjonalnych strat w populacjach gatunków, siedliskach i zbiorowiskach. |
| --- | --- |

Często wykorzystywane metody prognozowania skutków

W ramach odpowiedniej oceny należy zastosować najlepsze dostępne techniki i metody umożliwiające oszacowanie zakresu skutków. Niektóre często wykorzystywane techniki wymieniono poniżej.

—

Bezpośrednie pomiary, na przykład powierzchni siedlisk utraconych lub dotkniętych skutkami, proporcjonalnych strat w populacjach gatunków, siedliskach i zbiorowiskach.

| — | Schematy blokowe, sieci i wykresy systemów mające na celu identyfikację łańcuchów skutków wynikających ze skutków bezpośrednich; skutki pośrednie nazywane są skutkami drugorzędnymi, trzeciorzędnymi itd. zgodnie ze sposobem, w jaki są powodowane. Wykresy systemów są bardziej elastycznym narzędziem przedstawiana wzajemnych relacji i procesów niż sieci. |
| --- | --- |

—

Schematy blokowe, sieci i wykresy systemów mające na celu identyfikację łańcuchów skutków wynikających ze skutków bezpośrednich; skutki pośrednie nazywane są skutkami drugorzędnymi, trzeciorzędnymi itd. zgodnie ze sposobem, w jaki są powodowane. Wykresy systemów są bardziej elastycznym narzędziem przedstawiana wzajemnych relacji i procesów niż sieci.

| — | Ilościowe modele prognostyczne mające zapewnić wyprowadzone matematycznie prognozy w oparciu o dane i założenia na temat siły i kierunku skutków. W modelach można uzyskiwać za sprawą ekstrapolacji prognozy spójne z danymi dotyczącymi przeszłości i teraźniejszości (analiza tendencji, scenariusze, analogie przekształcające informacje z innych stosownych lokalizacji) oraz z prognozowaniem intuicyjnym. Normatywne podejścia do modelowania działają wstecz – od pożądanego rezultatu do oceny, czy proponowane przedsięwzięcie pozwoli na osiągnięcie tego rezultatu. |
| --- | --- |

—

Ilościowe modele prognostyczne mające zapewnić wyprowadzone matematycznie prognozy w oparciu o dane i założenia na temat siły i kierunku skutków. W modelach można uzyskiwać za sprawą ekstrapolacji prognozy spójne z danymi dotyczącymi przeszłości i teraźniejszości (analiza tendencji, scenariusze, analogie przekształcające informacje z innych stosownych lokalizacji) oraz z prognozowaniem intuicyjnym. Normatywne podejścia do modelowania działają wstecz – od pożądanego rezultatu do oceny, czy proponowane przedsięwzięcie pozwoli na osiągnięcie tego rezultatu.

| — | Badania poziomu populacji mogą na przykład przynieść korzyści w zakresie ustalania skutków dla poziomów populacji gatunków ptaków, nietoperzy lub ssaków morskich. |
| --- | --- |

—

Badania poziomu populacji mogą na przykład przynieść korzyści w zakresie ustalania skutków dla poziomów populacji gatunków ptaków, nietoperzy lub ssaków morskich.

| — | Systemy informacji geograficznej wykorzystywane do tworzenia modeli relacji przestrzennych, takie jak warstwy ograniczeń, lub do tworzenia map wrażliwych obszarów i miejsc utraty siedlisk. Systemy informacji geograficznej stanowią połączenie skomputeryzowanej kartografii umożliwiającej przechowywanie danych do map oraz systemu zarządzania bazami danych, w którym przechowuje się atrybuty takie jak użytkowanie lub nachylenie terenu. Systemy informacji geograficznej umożliwiają szybkie wyświetlanie, łączenie i analizowanie przechowywanych zmiennych. |
| --- | --- |

—

Systemy informacji geograficznej wykorzystywane do tworzenia modeli relacji przestrzennych, takie jak warstwy ograniczeń, lub do tworzenia map wrażliwych obszarów i miejsc utraty siedlisk. Systemy informacji geograficznej stanowią połączenie skomputeryzowanej kartografii umożliwiającej przechowywanie danych do map oraz systemu zarządzania bazami danych, w którym przechowuje się atrybuty takie jak użytkowanie lub nachylenie terenu. Systemy informacji geograficznej umożliwiają szybkie wyświetlanie, łączenie i analizowanie przechowywanych zmiennych.

| — | Informacje pochodzące z wcześniejszych podobnych przedsięwzięć mogą być przydatne, szczególnie jeżeli przygotowano wówczas prognozy ilościowe i monitorowano je w ramach realizacji przedsięwzięcia. |
| --- | --- |

—

Informacje pochodzące z wcześniejszych podobnych przedsięwzięć mogą być przydatne, szczególnie jeżeli przygotowano wówczas prognozy ilościowe i monitorowano je w ramach realizacji przedsięwzięcia.

| — | Ekspertyzy i oceny ekspertów zaczerpnięte z wcześniejszych doświadczeń i uzyskane w konsultacjach dotyczących podobnych przedsięwzięć w zakresie zagospodarowania śródlądowych dróg wodnych. |
| --- | --- |

—

Ekspertyzy i oceny ekspertów zaczerpnięte z wcześniejszych doświadczeń i uzyskane w konsultacjach dotyczących podobnych przedsięwzięć w zakresie zagospodarowania śródlądowych dróg wodnych.

| — | Opis i korelacja: czynniki fizyczne (np. reżim hydrologiczny, prąd wody, podłoże) mogą być bezpośrednio związane z rozprzestrzenieniem i liczebnością gatunków. Jeżeli można przewidzieć przyszłe warunki fizyczne, możliwe być może przewidzenie na tej podstawie przyszłych zmian w siedliskach i populacjach lub reakcji gatunków i siedlisk. |
| --- | --- |

—

Opis i korelacja: czynniki fizyczne (np. reżim hydrologiczny, prąd wody, podłoże) mogą być bezpośrednio związane z rozprzestrzenieniem i liczebnością gatunków. Jeżeli można przewidzieć przyszłe warunki fizyczne, możliwe być może przewidzenie na tej podstawie przyszłych zmian w siedliskach i populacjach lub reakcji gatunków i siedlisk.

| — | Analizy pojemności środowiska służące określeniu progu stresu, poniżej którego możliwe jest utrzymanie populacji i funkcji ekosystemów. Obejmują one identyfikację potencjalnych czynników ograniczających; opracowuje się w ich ramach równania matematyczne opisujące wydajność zasobu lub pojemność systemu w aspekcie progu nałożonego przez każdy czynnik ograniczający. |
| --- | --- |

—

Analizy pojemności środowiska służące określeniu progu stresu, poniżej którego możliwe jest utrzymanie populacji i funkcji ekosystemów. Obejmują one identyfikację potencjalnych czynników ograniczających; opracowuje się w ich ramach równania matematyczne opisujące wydajność zasobu lub pojemność systemu w aspekcie progu nałożonego przez każdy czynnik ograniczający.

Na podstawie: „Wytyczne metodyczne dotyczące przepisów artykułu 6(3) i (4) dyrektywy siedliskowej” http://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/management/docs/art6/natura_2000_assess_pl.pdf

—   
  Ocena potencjalnych skutków skumulowanych

Podczas przeprowadzania oceny nie można zapomnieć o skutkach skumulowanych; jest to nie tylko wymóg prawny określony w art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej, jako że skutki skumulowane mogą mieć również znaczące konsekwencje dla planu lub przedsięwzięcia, a także dla innych, kolejnych planów lub przedsięwzięć proponowanych do realizacji na tym samym obszarze.

Przedsięwzięcia w dziedzinie infrastruktury energetycznej realizowane są w całej UE w szybkim tempie, dlatego ważne jest, aby pełna ocena skumulowanych skutków została przeprowadzona na wczesnym etapie oceny i nie była traktowana tylko jako „refleksja po fakcie” na końcowym etapie.

W art. 6 ust. 3 nie określono wyraźnie, jakie inne plany i przedsięwzięcia mieszczą się w zakresie przepisu dotyczącego łącznych skutków, niemniej jednak leżącą u jego podstaw intencją było wzięcie pod uwagę skutków skumulowanych, które mogą wystąpić w miarę upływu czasu. W tym kontekście należy rozważyć plany lub przedsięwzięcia ukończone, zatwierdzone lecz nieukończone lub faktycznie zaproponowane.

Rozważając propozycję planu lub przedsięwzięcia, państwa członkowskie nie tworzą domniemania na korzyść innych podobnych, lecz jeszcze niezłożonych propozycji planów lub przedsięwzięć do zrealizowania w przyszłości. Wręcz przeciwnie, jeżeli na danym obszarze zatwierdzono już co najmniej jedno przedsięwzięcie, może to obniżyć próg ekologiczny dotyczący istotności skutków dla przyszłych planów lub przedsięwzięć na tym obszarze.

Na przykład jeżeli przedsięwzięcia w dziedzinie infrastruktury elektroenergetycznej realizowane na kilku obszarach sieci Natura 2000 lub w ich pobliżu są zgłaszane jedno po drugim, może się zdarzyć, że ocena pierwszego lub drugiego przedsięwzięcia zakończy się wnioskiem o braku szkodliwych skutków dla sieci Natura 2000, natomiast późniejsze przedsięwzięcia nie będą mogły zostać zatwierdzone ze względu na to, że ich skutki, w połączeniu ze skutkami wcześniejszych przedsięwzięć, staną się wystarczająco znaczące, by niekorzystnie oddziaływać na integralność obszaru.

W tym kontekście ważne jest rozpatrywanie przedsięwzięć w dziedzinie infrastruktury energetycznej z perspektywy strategicznej oraz w połączeniu z innymi takimi przedsięwzięciami na obszarze geograficznym o znacznej wielkości, a nie traktowanie ich po prostu jako indywidualnych, oddzielnych przedsięwzięć.

—   
  Kroki łącznej oceny

Rysunek 8

(Na podstawie: „Wytyczne metodyczne dotyczące przepisów artykułu 6(3) i (4) dyrektywy siedliskowej”

http://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/management/docs/art6/natura_2000_assess_pl.pdf)

| Kolejne kroki oceny | Działanie do zrealizowania |
| --- | --- |
| Określenie wszystkich przedsięwzięć/planów, które mogą wywierać łączny wpływ | Określenie wszystkich możliwych źródeł skutków rozważanego przedsięwzięcia lub planu w połączeniu ze wszystkimi innymi źródłami w istniejącym środowisku oraz wszelkimi innymi skutkami innych proponowanych przedsięwzięć lub planów, których wystąpienie jest prawdopodobne. |
| Określenie skutków | Określenie rodzajów skutków (np. hałas, uszczuplenie zasobów wodnych, emisje substancji chemicznych itp.), które mogą mieć wpływ na aspekty struktury i funkcji obszaru podatnego na zmiany. |
| Określenie granic oceny | Określenie granic badania skumulowanych skutków: należy zauważyć, że będą one różne dla różnych rodzajów skutków (np. skutki dotyczące zasobów wodnych, hałasu) i mogą obejmować odległe (znajdujące się poza obszarem) lokalizacje. |
| Określenie dróg | Określenie możliwych dróg kumulacji skutków (np. poprzez wodę, powietrze itd.; kumulacja skutków w czasie lub przestrzeni). Zbadanie warunków obszaru w celu określenia miejsc, w których podatne aspekty struktury i funkcji obszaru narażone są na ryzyko. |
| Prognozy | Prognoza wielkości/zakresu zidentyfikowanych prawdopodobnych skumulowanych skutków. |
| Ocena | Ustalenie, czy możliwe skumulowane skutki prawdopodobnie będą istotne, czy też nie. |

Kolejne kroki oceny

Działanie do zrealizowania

Określenie wszystkich przedsięwzięć/planów, które mogą wywierać łączny wpływ

Określenie wszystkich możliwych źródeł skutków rozważanego przedsięwzięcia lub planu w połączeniu ze wszystkimi innymi źródłami w istniejącym środowisku oraz wszelkimi innymi skutkami innych proponowanych przedsięwzięć lub planów, których wystąpienie jest prawdopodobne.

Określenie skutków

Określenie rodzajów skutków (np. hałas, uszczuplenie zasobów wodnych, emisje substancji chemicznych itp.), które mogą mieć wpływ na aspekty struktury i funkcji obszaru podatnego na zmiany.

Określenie granic oceny

Określenie granic badania skumulowanych skutków: należy zauważyć, że będą one różne dla różnych rodzajów skutków (np. skutki dotyczące zasobów wodnych, hałasu) i mogą obejmować odległe (znajdujące się poza obszarem) lokalizacje.

Określenie dróg

Określenie możliwych dróg kumulacji skutków (np. poprzez wodę, powietrze itd.; kumulacja skutków w czasie lub przestrzeni). Zbadanie warunków obszaru w celu określenia miejsc, w których podatne aspekty struktury i funkcji obszaru narażone są na ryzyko.

Prognozy

Prognoza wielkości/zakresu zidentyfikowanych prawdopodobnych skumulowanych skutków.

Ocena

Ustalenie, czy możliwe skumulowane skutki prawdopodobnie będą istotne, czy też nie.

—   
  Określenie istotności skutków

Po określeniu skutków należy przeprowadzić ocenę ich istotności dla obszaru i jego cech docelowych. Podczas oceny istotności można rozważyć następujące parametry:

| — | Parametry ilościowe: na przykład jaka część siedliska zostanie utracona w przypadku danego gatunku lub typu siedliska. W niektórych przypadkach utrata nawet pojedynczych siedlisk lub niewielkich obszarów występowania na danym obszarze sieci Natura 2000 (np. w przypadku typów siedlisk i gatunków o priorytetowym znaczeniu) będzie uważana za istotny skutek. W innych przypadkach próg istotności może być wyższy. Ponownie zależy to od gatunków i typów siedlisk, ich stanu ochrony na danym obszarze oraz ich perspektyw na przyszłość. |
| --- | --- |

—

Parametry ilościowe: na przykład jaka część siedliska zostanie utracona w przypadku danego gatunku lub typu siedliska. W niektórych przypadkach utrata nawet pojedynczych siedlisk lub niewielkich obszarów występowania na danym obszarze sieci Natura 2000 (np. w przypadku typów siedlisk i gatunków o priorytetowym znaczeniu) będzie uważana za istotny skutek. W innych przypadkach próg istotności może być wyższy. Ponownie zależy to od gatunków i typów siedlisk, ich stanu ochrony na danym obszarze oraz ich perspektyw na przyszłość.

| — | Parametry jakościowe: istotność skutków może również uwzględniać jakość typu siedlisk lub gatunków na danym obszarze, na przykład może być to znaczący obszar występowania gatunku (np. podstawowy obszar występowania, większe obszary reprezentatywnych drzewostanów itp.) lub obszar, na którym dany gatunek osiągnął granicę swojego istniejącego zasięgu rozprzestrzenienia. Siedlisko lub gatunek może się cechować dobrym stanem ochrony na danym obszarze albo złym stanem wymagającym restytucji. |
| --- | --- |

—

Parametry jakościowe: istotność skutków może również uwzględniać jakość typu siedlisk lub gatunków na danym obszarze, na przykład może być to znaczący obszar występowania gatunku (np. podstawowy obszar występowania, większe obszary reprezentatywnych drzewostanów itp.) lub obszar, na którym dany gatunek osiągnął granicę swojego istniejącego zasięgu rozprzestrzenienia. Siedlisko lub gatunek może się cechować dobrym stanem ochrony na danym obszarze albo złym stanem wymagającym restytucji.

| — | Istotność obszaru z punktu widzenia biologii gatunku, np. jako obszaru rozmnażania (miejsca gniazdowania, tarlisko itp.); siedliska żerowania; możliwego schronienia; dróg migracji. |
| --- | --- |

—

Istotność obszaru z punktu widzenia biologii gatunku, np. jako obszaru rozmnażania (miejsca gniazdowania, tarlisko itp.); siedliska żerowania; możliwego schronienia; dróg migracji.

| — | Funkcje ekologiczne niezbędne do utrzymania lub restytucji obecnych gatunków i siedlisk oraz ogólnej integralności obszaru. |
| --- | --- |

—

Funkcje ekologiczne niezbędne do utrzymania lub restytucji obecnych gatunków i siedlisk oraz ogólnej integralności obszaru.

W przypadku wystąpienia wątpliwości lub różnic dotyczących zakresu istotności najlepszym rozwiązaniem jest osiągnięcie szerszego porozumienia wśród właściwych ekspertów, np. specjalistów regionalnych lub krajowych w dziedzinie obejmującej daną cechę docelową, aby można było budować na tej podstawie konsensus.

—   
  Wprowadzenie środków łagodzących w celu usunięcia szkodliwych skutków

Po identyfikacji szkodliwych skutków możliwe będzie rozważenie, czy da się wprowadzić środki łagodzące mające na celu likwidację tych skutków, zmniejszenie ich do nieistotnego poziomu lub zapobieżenie wystąpieniu tych skutków (zob. rozdział 5, w którym zawarto sugestie dotyczące różnych rodzajów środków łagodzących, które można stosować w przedsięwzięciach w dziedzinie infrastruktury energetycznej). Przy badaniu odpowiednich środków łagodzących ważne jest rozważenie w pierwszej kolejności tych środków, które mogą wyeliminować skutki u źródła, a dopiero gdy to okaże się niemożliwe, należy zbadać inne środki łagodzące, które mogą co najmniej znacząco zredukować lub osłabić negatywne skutki przedsięwzięcia.

Środki łagodzące muszą być specjalnie zaprojektowane w celu wyeliminowania lub zmniejszenia szkodliwych skutków stwierdzonych podczas przeprowadzania odpowiedniej oceny. Nie należy ich mylić ze środkami kompensującymi, których celem jest zrekompensowanie spowodowanych szkód. Środki kompensujące można rozważyć jedynie wówczas, gdy plan lub przedsięwzięcie zostały zaakceptowane jako niezbędne z powodów o charakterze zasadniczym wynikających z nadrzędnego interesu publicznego oraz gdy nie istnieją żadne rozwiązania alternatywne (na podstawie art. 6 ust. 4 – zob. poniżej).

Proponowane środki łagodzące skutki mogą obejmować:

| — | szczegółowe informacje dotyczące każdego z proponowanych środków oraz wyjaśnienie, w jaki sposób środki te wyeliminują lub zmniejszą zidentyfikowane negatywne skutki, |
| --- | --- |

—

szczegółowe informacje dotyczące każdego z proponowanych środków oraz wyjaśnienie, w jaki sposób środki te wyeliminują lub zmniejszą zidentyfikowane negatywne skutki,

| — | dowody na to, w jaki sposób środki zostaną wdrożone oraz przez kogo, |
| --- | --- |

—

dowody na to, w jaki sposób środki zostaną wdrożone oraz przez kogo,

| — | harmonogram wdrożenia środków w odniesieniu do planu lub przedsięwzięcia (wdrożenie niektórych środków może być konieczne przed przystąpieniem do działań), |
| --- | --- |

—

harmonogram wdrożenia środków w odniesieniu do planu lub przedsięwzięcia (wdrożenie niektórych środków może być konieczne przed przystąpieniem do działań),

| — | szczegółowe informacje na temat metody monitorowania środków oraz wykorzystania rezultatów monitorowania w codziennym funkcjonowaniu przedsięwzięcia (zarządzanie adaptacyjne – zob. poniżej). |
| --- | --- |

—

szczegółowe informacje na temat metody monitorowania środków oraz wykorzystania rezultatów monitorowania w codziennym funkcjonowaniu przedsięwzięcia (zarządzanie adaptacyjne – zob. poniżej).

Umożliwi to właściwemu organowi ustalenie, czy środki te są w stanie wyeliminować zidentyfikowane negatywne skutki (oraz czy nie wywołają przypadkowo innych negatywnych skutków dla danych gatunków i typów siedlisk). Jeżeli środki łagodzące zostaną uznane za wystarczające, staną się one integralną częścią specyfikacji ostatecznego planu lub przedsięwzięcia lub mogą zostać wskazane jako warunek zatwierdzenia przedsięwzięcia.

—   
  Stwierdzenie, czy integralność obszaru jest zagrożona

Kiedy już przeprowadzono najdokładniejsze możliwe prognozy skutków przedsięwzięcia, oceniono poziom istotności skutków i zbadano wszystkie możliwe środki łagodzące, w ramach odpowiedniej oceny należy postawić ostateczny wniosek, czy skutki te będą mieć niekorzystny wpływ na integralność obszaru Natura 2000.

Termin „integralność” jednoznacznie odnosi się do integralności ekologicznej. Użyteczną definicją „integralności obszaru” może być wewnętrznie spójna suma struktury, funkcji i procesów ekologicznych na całym obszarze lub siedlisk, kompleksów siedlisk lub populacji gatunków, z powodu których obszar otrzymał swój status. Obszar można opisać jako cechujący się wysokim stopniem integralności, jeżeli jego istniejący potencjał w zakresie realizacji celów ochrony obszaru jest realizowany, utrzymana jest jego zdolność do samonaprawy i samoodnowienia w dynamicznych warunkach oraz wymaga on jedynie minimalnego wsparcia zewnętrznego w dziedzinie zarządzania.

Jeżeli plan lub przedsięwzięcie mają niekorzystne skutki dla integralności obszaru jedynie w znaczeniu wizualnym lub powodują znaczące skutki dotyczące typów siedlisk lub gatunków innych niż te, z powodu których obszar otrzymał swój status obszaru Natura 2000, nie stanowi to niekorzystnego wpływu do celów stosowania art. 6 ust. 3. Natomiast jeżeli niekorzystny wpływ dotyczy jednego z gatunków lub typów siedlisk, z powodu których obszar uzyskał swój status, wówczas siłą rzeczy występuje również niekorzystny wpływ na integralność obszaru.

Wyrażenie „integralność obszaru” pokazuje, że nacisk kładziony jest na konkretny obszar. Dlatego też argumentacja, że szkody wyrządzone na obszarze lub na jego części można usprawiedliwić na tej podstawie, że stan ochrony typów siedlisk i gatunków, które na tym obszarze występują, i tak pozostanie korzystny w granicach europejskiego terytorium państwa członkowskiego, jest niemożliwa do zaakceptowania.

W praktyce ocena integralności obszaru koncentruje się w szczególności na ustaleniu, czy przedsięwzięcie:

| — | powoduje zmiany w istotnych funkcjach ekologicznych niezbędnych dla cech docelowych, |
| --- | --- |

—

powoduje zmiany w istotnych funkcjach ekologicznych niezbędnych dla cech docelowych,

| — | znacząco ogranicza obszar występowania typów siedlisk (nawet tych gorszej jakości) lub żywotność populacji gatunków na danym obszarze, kiedy wspomniane występowanie lub żywotność stanowią cechy docelowe, |
| --- | --- |

—

znacząco ogranicza obszar występowania typów siedlisk (nawet tych gorszej jakości) lub żywotność populacji gatunków na danym obszarze, kiedy wspomniane występowanie lub żywotność stanowią cechy docelowe,

| — | zmniejsza różnorodność na obszarze, |
| --- | --- |

—

zmniejsza różnorodność na obszarze,

| — | prowadzi do rozdrobnienia obszaru, |
| --- | --- |

—

prowadzi do rozdrobnienia obszaru,

| — | prowadzi do utraty lub redukcji kluczowych cech obszaru (np. drzewostanu, regularnych corocznych powodzi), od których zależy status cechy docelowej, |
| --- | --- |

—

prowadzi do utraty lub redukcji kluczowych cech obszaru (np. drzewostanu, regularnych corocznych powodzi), od których zależy status cechy docelowej,

| — | uniemożliwia realizację celów w zakresie ochrony obszaru. |
| --- | --- |

—

uniemożliwia realizację celów w zakresie ochrony obszaru.

7.3.3.   Krok trzeci: zatwierdzenie lub odrzucenie planu lub przedsięwzięcia w świetle wniosków wynikających z odpowiedniej oceny

Zatwierdzenie planu lub przedsięwzięcia w świetle wniosków wynikających z odpowiedniej oceny należy do właściwych organów krajowych. Może ono nastąpić dopiero po ustaleniu, że plan lub przedsięwzięcie nie będą mieć niekorzystnego wpływu na integralność odnośnego obszaru. Jeżeli wnioski są pozytywne w tym sensie, że z naukowego punktu widzenia nie ma racjonalnych wątpliwości dotyczących niewystępowania wpływu na obszar, właściwe organy mogą udzielić zgody na plan lub przedsięwzięcie.

Ciężar spoczywa oczywiście na wykazaniu braku skutków, a nie ich występowania. Powyższe znalazło potwierdzenie w kilku orzeczeniach Trybunału Sprawiedliwości. W sprawie Waddensea (C-127/02) Trybunał potwierdził, że „pozwolenie na przedmiotowy plan lub przedsięwzięcie może zostać udzielone pod warunkiem, że właściwe władze krajowe uzyskają pewność, że plan lub przedsięwzięcie nie będzie miało negatywnych skutków na teren. Jeżeli brak jest pewności co do niewystąpienia negatywnych skutków na przedmiotowy teren, związanych z ocenianym planem lub przedsięwzięciem, właściwe organy państwowe powinny odmówić udzielenia pozwolenia na ten plan lub przedsięwzięcie”.

Odpowiednia ocena i wynikające z niej wnioski muszą być wyraźnie odnotowane, a sprawozdanie z odpowiedniej oceny musi być wystarczająco szczegółowe i rozstrzygające, by ukazywać, w jaki sposób podjęto decyzję ostateczną oraz na jakich naukowych podstawach ją oparto.

7.4.   Procedura odstępstwa na podstawie art. 6 ust. 4

| Art. 6 ust. 4



  Jeśli pomimo negatywnej oceny skutków dla danego terenu oraz braku rozwiązań alternatywnych, plan lub przedsięwzięcie musi jednak zostać zrealizowane z powodów o charakterze zasadniczym wynikających z nadrzędnego interesu publicznego, w tym interesów mających charakter społeczny lub gospodarczy, państwo członkowskie stosuje wszelkie środki kompensujące konieczne do zapewnienia ochrony ogólnej spójności Natury 2000. O przyjętych środkach kompensujących państwo członkowskie informuje Komisję.


  Jeżeli dany teren obejmuje typ siedliska przyrodniczego i/lub jest zamieszkały przez gatunek o znaczeniu priorytetowym, jedyne względy, na które można się powołać, to względy odnoszące się do zdrowia ludzkiego lub bezpieczeństwa publicznego, korzystnych skutków o podstawowym znaczeniu dla środowiska lub, po wyrażeniu opinii przez Komisję, innych powodów o charakterze zasadniczym wynikających z nadrzędnego interesu publicznego. |
| --- |

Art. 6 ust. 4

Jeśli pomimo negatywnej oceny skutków dla danego terenu oraz braku rozwiązań alternatywnych, plan lub przedsięwzięcie musi jednak zostać zrealizowane z powodów o charakterze zasadniczym wynikających z nadrzędnego interesu publicznego, w tym interesów mających charakter społeczny lub gospodarczy, państwo członkowskie stosuje wszelkie środki kompensujące konieczne do zapewnienia ochrony ogólnej spójności Natury 2000. O przyjętych środkach kompensujących państwo członkowskie informuje Komisję.

Jeżeli dany teren obejmuje typ siedliska przyrodniczego i/lub jest zamieszkały przez gatunek o znaczeniu priorytetowym, jedyne względy, na które można się powołać, to względy odnoszące się do zdrowia ludzkiego lub bezpieczeństwa publicznego, korzystnych skutków o podstawowym znaczeniu dla środowiska lub, po wyrażeniu opinii przez Komisję, innych powodów o charakterze zasadniczym wynikających z nadrzędnego interesu publicznego.

W art. 6 ust. 4 przewidziano wyjątki od ogólnej zasady określonej w art. 6 ust. 3. Nie jest to proces automatyczny i decyzja, czy wystąpić o odstępstwo, zależy od wnioskodawcy przedsięwzięcia lub planu. W art. 6 ust. 4 określono warunki, których należy w takich przypadkach przestrzegać, oraz kroki, które należy podjąć, zanim właściwy organ krajowy będzie mógł udzielić pozwolenia na plan lub przedsięwzięcie, w przypadku których stwierdzono występowanie niekorzystnego wpływu na integralność obszaru na mocy art. 6 ust. 3.

W art. 6 ust. 4 sformułowano wymaganie, aby właściwe organy zapewniły przestrzeganie następujących warunków przed podjęciem decyzji o udzieleniu pozwolenia na plan lub przedsięwzięcie, które mogą niekorzystnie wpłynąć na dany obszar:

| — | Rozwiązanie alternatywne przedłożone do zatwierdzenia jest najmniej szkodliwe dla siedlisk, gatunków i integralności obszaru Natura 2000 oraz nie istnieją żadne inne wykonalne alternatywy, które nie miałyby wpływu na integralność obszaru. |
| --- | --- |

—

Rozwiązanie alternatywne przedłożone do zatwierdzenia jest najmniej szkodliwe dla siedlisk, gatunków i integralności obszaru Natura 2000 oraz nie istnieją żadne inne wykonalne alternatywy, które nie miałyby wpływu na integralność obszaru.

| — | Istnieją powody o charakterze zasadniczym wynikające z nadrzędnego interesu publicznego, które uzasadniają udzielenie pozwolenia na plan lub przedsięwzięcie, w tym powody o charakterze społecznym lub gospodarczym. |
| --- | --- |

—

Istnieją powody o charakterze zasadniczym wynikające z nadrzędnego interesu publicznego, które uzasadniają udzielenie pozwolenia na plan lub przedsięwzięcie, w tym powody o charakterze społecznym lub gospodarczym.

| — | Przyjęto wszystkie środki kompensujące wymagane do zapewnienia ochrony ogólnej spójności sieci Natura 2000. |
| --- | --- |

—

Przyjęto wszystkie środki kompensujące wymagane do zapewnienia ochrony ogólnej spójności sieci Natura 2000.

Kolejność, w jakiej warunki te są badane, jest istotna, ponieważ w każdym kroku ustala się, czy następny krok będzie konieczny. Jeżeli na przykład stwierdzono, że istnieje alternatywne rozwiązanie względem rzeczonego planu lub przedsięwzięcia, nie ma sensu badanie, czy w przypadku pierwotnego planu lub przedsięwzięcia występują powody o charakterze zasadniczym wynikające z nadrzędnego interesu publicznego lub czy konieczne jest opracowanie właściwych środków kompensujących, ponieważ plan lub przedsięwzięcie i tak nie mogą uzyskać pozwolenia, jeżeli istnieje wykonalne rozwiązanie alternatywne.

Wykres 9

Schemat blokowy warunków określonych w art. 6 ust. 4

Pozwolenie nie może być udzielone

Pozwolenie może być udzielone Należy przyjąć środki kompensujące

Pozwolenie może być udzielone z innych powodów o charakterze zasadniczym wynikających z nadrzędnego interesu publicznego, po konsultacji z Komisją.

Należy przyjąć środki kompensujące

Czy zachodzą względy dotyczące zdrowia lub bezpieczeństwa ludzi lub znaczące korzyści dla środowiska

Czy na obszarze występują siedliska lub gatunki o znaczeniu priorytetowym, na które plan lub przedsięwzięcie mogłyby mieć wpływ?

Czy występują powody o charakterze zasadniczym wynikające z nadrzędnego interesu publicznego?

Czy dostępne są alternatywne rozwiązania?

Plan lub przedsięwzięcie może mieć negatywny wpływ na integralność obszaru

Tak

Nie

Nie

Nie

Tak

Tak

Tak

—   
  Wykazanie braku rozwiązań alternatywnych

Poszukiwanie rozwiązań alternatywnych może być dość szeroko zakrojone i powinno być związane z celami interesu publicznego związanymi z planem lub przedsięwzięciem. Mogą one obejmować alternatywne lokalizacje, różne skale lub projekty zagospodarowania, różne metody budowy lub alternatywne procesy i podejścia.

Choć wymóg poszukiwania rozwiązań alternatywnych mieści się w zakresie art. 6 ust. 4, w praktyce pomocne dla planującego jest rozważenie wszystkich możliwych alternatyw jak najwcześniej, na wstępnym etapie planowania przedsięwzięcia w dziedzinie zagospodarowania. Jeżeli na tym etapie ustalone zostanie właściwe rozwiązanie alternatywne, które prawdopodobnie nie będzie miało znaczącego wpływu na obszar sieci Natura 2000, wówczas może ono zostać natychmiast zatwierdzone i przeprowadzenie odpowiedniej oceny nie będzie wymagane.

Niemniej jeżeli w odniesieniu do przedsięwzięcia przeprowadzono odpowiednią ocenę, w ramach której sformułowano wniosek, że wystąpi niekorzystny wpływ na integralność obszaru, wówczas ustalenie, czy istnieje alternatywne rozwiązanie, należy do właściwego organu. Analizie należy poddać wszystkie wykonalne rozwiązania alternatywne, a w szczególności ich względną skuteczność w zakresie realizacji celów ochrony obszaru sieci Natura 2000 oraz jego integralności.

W odniesieniu do wybranych rozwiązań alternatywnych konieczne będzie również przeprowadzenie nowej odpowiedniej oceny, jeżeli mogą one z dużym prawdopodobieństwem mieć istotny wpływ na ten sam lub inny obszar sieci Natura 2000. Zazwyczaj rozwiązanie alternatywne jest podobne do pierwotnej propozycji i znaczną ilość informacji na potrzeby nowej oceny można zaczerpnąć z pierwszej odpowiedniej oceny.

—   
  Powody o charakterze zasadniczym wynikające z nadrzędnego interesu publicznego

Przy braku rozwiązań alternatywnych lub w przypadku istnienia rozwiązań, które mają jeszcze bardziej niekorzystny wpływ na cele ochrony lub integralność odnośnego obszaru, właściwe organy muszą dokonać analizy, czy występują powody o charakterze zasadniczym wynikające z nadrzędnego interesu publicznego, które uzasadniają udzielenie pozwolenia na plan lub przedsięwzięcie pomimo faktu, że może ono mieć niekorzystny wpływ na integralność obszaru Natura 2000.

Koncepcja „powodów o charakterze zasadniczym wynikających z nadrzędnego interesu publicznego” nie jest zdefiniowana w dyrektywie. Niemniej z jej sformułowania jasno wynika, że aby plan lub przedsięwzięcie uzyskało pozwolenie w kontekście art. 6 ust. 4, musi spełniać wszystkie trzy następujące warunki:

| — | Muszą istnieć powody o charakterze zasadniczym uzasadniające realizację planu lub przedsięwzięcia – zasadniczy charakter oznacza tutaj wyraźnie, że przedsięwzięcie ma kluczowe znaczenie dla społeczeństwa, a nie że jest wyłącznie pożądane lub przydatne. |
| --- | --- |

—

Muszą istnieć powody o charakterze zasadniczym uzasadniające realizację planu lub przedsięwzięcia – zasadniczy charakter oznacza tutaj wyraźnie, że przedsięwzięcie ma kluczowe znaczenie dla społeczeństwa, a nie że jest wyłącznie pożądane lub przydatne.

| — | Powody realizacji planu lub przedsięwzięcia muszą wynikać z nadrzędnego interesu publicznego – innymi słowy trzeba wykazać, że wdrożenie planu lub przedsięwzięcia jest jeszcze ważniejsze niż realizacja celów dyrektywy ptasiej lub dyrektywy siedliskowej. Oczywiste jest, że nie każdy rodzaj interesu publicznego o charakterze społecznym lub gospodarczym będzie wystarczający, w szczególności w zestawieniu ze szczególnym znaczeniem interesów chronionych dyrektywą. Zasadne jest również założenie, że interes publiczny może mieć nadrzędny charakter jedynie wówczas, gdy jest to interes długoterminowy; krótkoterminowe interesy gospodarcze lub innego rodzaju interesy, które zapewniłyby uzyskanie jedynie krótkoterminowych korzyści, nie będą wystarczające, by przeważyć nad długoterminowymi interesami ochrony przewidzianymi w dyrektywie. |
| --- | --- |

—

Powody realizacji planu lub przedsięwzięcia muszą wynikać z nadrzędnego interesu publicznego – innymi słowy trzeba wykazać, że wdrożenie planu lub przedsięwzięcia jest jeszcze ważniejsze niż realizacja celów dyrektywy ptasiej lub dyrektywy siedliskowej. Oczywiste jest, że nie każdy rodzaj interesu publicznego o charakterze społecznym lub gospodarczym będzie wystarczający, w szczególności w zestawieniu ze szczególnym znaczeniem interesów chronionych dyrektywą. Zasadne jest również założenie, że interes publiczny może mieć nadrzędny charakter jedynie wówczas, gdy jest to interes długoterminowy; krótkoterminowe interesy gospodarcze lub innego rodzaju interesy, które zapewniłyby uzyskanie jedynie krótkoterminowych korzyści, nie będą wystarczające, by przeważyć nad długoterminowymi interesami ochrony przewidzianymi w dyrektywie.

| — | Realizacja planu lub przedsięwzięcia musi leżeć w interesie publicznym – z tego sformułowania jasno wynika, że tylko interesy publiczne mogą przeważyć nad celami ochrony przewidzianymi w dyrektywie. Dlatego realizowanie przedsięwzięć przez organy prywatne można rozważyć jedynie wówczas, kiedy wspomniany interes publiczny został wykazany i realizacja przedsięwzięcia będzie mu służyć. |
| --- | --- |

—

Realizacja planu lub przedsięwzięcia musi leżeć w interesie publicznym – z tego sformułowania jasno wynika, że tylko interesy publiczne mogą przeważyć nad celami ochrony przewidzianymi w dyrektywie. Dlatego realizowanie przedsięwzięć przez organy prywatne można rozważyć jedynie wówczas, kiedy wspomniany interes publiczny został wykazany i realizacja przedsięwzięcia będzie mu służyć.

W art. 6 ust. 4 akapit drugi jest mowa o zdrowiu lub bezpieczeństwie ludzi oraz znaczących korzyściach dla środowiska jako przykładach powodów o charakterze zasadniczym wynikających z nadrzędnego publicznego interesu. Jest w nim również mowa o „innych powodach o charakterze zasadniczym wynikających z nadrzędnego interesu publicznego” o charakterze społecznym lub gospodarczym.

W przypadku projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania określonych w rozporządzeniu TEN-E projekty takie będzie się uważać za pozostające w interesie publicznym z perspektywy polityki energetycznej i można je uważać za wynikające z nadrzędnego interesu publicznego, o ile spełnione są wszystkie warunki przewidziane w art. 6 ust. 4.

Należy zauważyć, że warunki nadrzędnego interesu publiczne są jeszcze surowsze, jeżeli chodzi o realizację planu lub przedsięwzięcia, które może mieć negatywny wpływ na integralność obszaru Natura 2000, w którym występują typy siedlisk lub gatunki o znaczeniu priorytetowym, jeżeli rzeczony wpływ dotyczy wspomnianych typów siedlisk lub gatunków.

Mogą one być uzasadnione jedynie wówczas, gdy powody o charakterze zasadniczym wynikające z nadrzędnego interesu publicznego dotyczą:

| — | zdrowia ludzi i bezpieczeństwa publicznego, lub |
| --- | --- |

—

zdrowia ludzi i bezpieczeństwa publicznego, lub

| — | nadrzędnego korzystnych skutków dla środowiska, lub |
| --- | --- |

—

nadrzędnego korzystnych skutków dla środowiska, lub

| — | gdy wystąpią inne powody o charakterze zasadniczym, o ile przed udzieleniem pozwolenia na plan lub przedsięwzięcie Komisja wydała opinię. |
| --- | --- |

—

gdy wystąpią inne powody o charakterze zasadniczym, o ile przed udzieleniem pozwolenia na plan lub przedsięwzięcie Komisja wydała opinię.

—   
  Środki kompensujące

Jeżeli powyższe warunki są spełnione, organy muszą również zapewnić przyjęcie i wdrożenie środków kompensujących, zanim rozpocznie się realizacja przedsięwzięcia. Środki kompensujące stanowią zatem ostateczność i stosuje się je jedynie wówczas, gdy podjęto decyzję o przystąpieniu do realizacji planu lub przedsięwzięcia, ponieważ wykazano, że nie istnieją alternatywne rozwiązania i przedsięwzięcie jest niezbędne z powodów o charakterze zasadniczym wynikających z nadrzędnego interesu publicznego na podstawie warunków opisanych powyżej.

Środki kompensujące określone w art. 6 ust. 4 różnią się wyraźnie od środków łagodzących skutki wprowadzonych na podstawie art. 6 ust. 3. Środki łagodzące to te, których celem jest minimalizacja lub nawet eliminacja negatywnych skutków dla obszaru, które mogą prawdopodobnie wystąpić w związku z realizacją planu lub przedsięwzięcia.

Natomiast środki kompensujące są w ścisłym sensie niezależne do przedsięwzięcia. Ich celem jest zrekompensowanie negatywnych skutków planu lub przedsięwzięcia (po wprowadzeniu do planu lub przedsięwzięcia wszystkich możliwych środków łagodzących), aby ogólna spójność ekologiczna sieci Natura 2000 została utrzymana. Środki kompensujące muszą oferować możliwość pełnego zrekompensowania szkód spowodowanych na obszarze oraz wyrządzonych chronionym w UE siedliskom i gatunkom, a także muszą być wystarczające, by zapewnić ochronę ogólnej spójności sieci Natura 2000.

W celu zapewnienia ochrony ogólnej spójności sieci Natura 2000 zaproponowane w przypadku danego przedsięwzięcia lub planu środki kompensujące powinny w szczególności:

| — | przyczyniać się do ochrony typów siedlisk i gatunków narażonych na skutki przedsięwzięcia lub planu w odnośnym regionie biogeograficznym lub w ramach tego samego terenu, trasy migracji lub obszaru zimowania gatunków w odnośnym państwie członkowskim, |
| --- | --- |

—

przyczyniać się do ochrony typów siedlisk i gatunków narażonych na skutki przedsięwzięcia lub planu w odnośnym regionie biogeograficznym lub w ramach tego samego terenu, trasy migracji lub obszaru zimowania gatunków w odnośnym państwie członkowskim,

| — | zapewniać funkcje porównywalne do tych, które uzasadniły wybór pierwotnego obszaru, szczególnie w odniesieniu do prawidłowego rozmieszczenia geograficznego, |
| --- | --- |

—

zapewniać funkcje porównywalne do tych, które uzasadniły wybór pierwotnego obszaru, szczególnie w odniesieniu do prawidłowego rozmieszczenia geograficznego,

| — | być środkami dodatkowymi względem normalnych obowiązków przewidzianych w dyrektywie, tj. nie mogą zastąpić istniejących zobowiązań, takich jak wdrożenie planów zarządzania obszarami Natura 2000. |
| --- | --- |

—

być środkami dodatkowymi względem normalnych obowiązków przewidzianych w dyrektywie, tj. nie mogą zastąpić istniejących zobowiązań, takich jak wdrożenie planów zarządzania obszarami Natura 2000.

Zgodnie z istniejącymi wytycznymi Komisji (34) środki kompensujące wdrożone na podstawie art. 6 ust. 4 mogą obejmować jeden z poniższych elementów lub większą ich liczbę:

| — | rekonstrukcja podobnego siedliska lub biologiczna poprawa stanu siedliska niespełniającego norm w obrębie wytypowanego obszaru, o ile działania te wykraczają poza cele ochrony obszaru, |
| --- | --- |

—

rekonstrukcja podobnego siedliska lub biologiczna poprawa stanu siedliska niespełniającego norm w obrębie wytypowanego obszaru, o ile działania te wykraczają poza cele ochrony obszaru,

| — | dodanie do sieci Natura 2000 nowego obszaru o porównywalnej lub lepszej jakości i stanie w stosunku do obszaru oryginalnego, |
| --- | --- |

—

dodanie do sieci Natura 2000 nowego obszaru o porównywalnej lub lepszej jakości i stanie w stosunku do obszaru oryginalnego,

| — | rekonstrukcja podobnego siedliska lub biologiczna poprawa stanu siedliska niespełniającego norm znajdującego się poza wytypowanym obszarem, który zostanie następnie włączony do sieci Natura 2000. |
| --- | --- |

—

rekonstrukcja podobnego siedliska lub biologiczna poprawa stanu siedliska niespełniającego norm znajdującego się poza wytypowanym obszarem, który zostanie następnie włączony do sieci Natura 2000.

Kompensacja powinna odnosić się do uszkodzonych siedlisk i gatunków co najmniej w stopniu proporcjonalnym, chociaż, ze względu na wysokie ryzyko i niepewność naukową związane z próbami rekonstrukcji lub restytucji siedlisk niespełniających norm, zdecydowanie zaleca się stosowanie współczynników znacznie przewyższających 1:1, co pozwoli uzyskać pewność, że środki będą rzeczywiście oferowały niezbędną kompensację.

Za dobrą praktykę uważa się stosowanie środków kompensujących w możliwie największej bliskości narażonego obszaru, w celu maksymalizacji szans ochrony ogólnej spójności sieci Natura 2000. Z tego względu rozmieszczenie środków kompensujących na odnośnym obszarze sieci Natura 2000 lub w jego pobliżu, w lokalizacji odznaczającej się dogodnymi warunkami do wdrożenia skutecznych środków tego rodzaju, jest najbardziej preferowanym rozwiązaniem. Niemniej nie zawsze jest to możliwe i niezbędne jest ustanowienie zbioru priorytetów, które należy stosować przy poszukiwaniu lokalizacji, które spełniają wymagania przewidziane w dyrektywie siedliskowej. W takich okolicznościach prawdopodobieństwo długoterminowego sukcesu najlepiej oceniać na podstawie poddanych wzajemnej weryfikacji badań naukowych dotyczących tendencji.

Państwa członkowskie muszą zwrócić szczególną uwagę na czas, w którym powstają negatywne skutki planu lub przedsięwzięcia w rzadkich siedliskach przyrodniczych lub w siedliskach przyrodniczych, które potrzebują długiego czasu, by zapewnić tę samą funkcjonalność ekologiczną. W przypadku niektórych siedlisk i gatunków kompensacja jakichkolwiek strat w rozsądnym terminie może być zwyczajnie niemożliwa, jako że odnośne zmiany mogą zająć dekady lub być po prostu technicznie niewykonalne.

Wreszcie środki kompensujące należy wdrożyć i doprowadzić do pełnej funkcjonalności przed rozpoczęciem prac nad planem lub przedsięwzięciem. Ma to na celu pomoc w buforowaniu szkodliwych skutków przedsięwzięcia dla gatunków i siedlisk przez zaoferowanie im dogodnych alternatywnych lokalizacji w obszarze kompensacyjnym. Jeżeli nie da się tego w pełni osiągnąć, właściwe organy powinny wymagać wdrożenia dodatkowych środków kompensujących w odpowiedzi na przejściowe straty, które wystąpią w międzyczasie.

Informacje na temat środków kompensujących należy przekazać Komisji przed wdrożeniem tych środków oraz przed realizacją odnośnego planu lub przedsięwzięcia. Zaleca się zatem, by informacje na temat środków kompensujących zostały przekazane Komisji bezzwłocznie po uwzględnieniu środków kompensujących w procesie planowania w celu umożliwienia Komisji dokonania oceny, czy przepisy dyrektywy zostały prawidłowo zastosowane.

8.   INFRASTRUKTURA PRZESYŁU ENERGII W ŚRODOWISKU MORSKIM

Niniejsza sekcja dokumentu dotyczy skutków instalacji, eksploatacji i likwidacji infrastruktury przesyłu energii w środowisku morskim oraz jej podłączenia do sieci lądowej na obszarach międzypływowych. Głównymi częściami składowymi tej infrastruktury są kable i rurociągi podmorskie. Niniejszy dokument nie obejmuje kwestii dotyczących skutków podstacji morskich i terminali LNG, transportu morskiego ropy naftowej i gazu oraz związanej z nim infrastruktury, np. wyposażenia portów, a także morskich platform produkcyjnych. Dostępne informacje dotyczą potencjalnych skutków wymienionych działań i infrastruktury dla środowiska, a należy zauważyć, że skutki te mogą być znaczące, jak np. w przypadku dużych wycieków ropy naftowej i ich wpływu na siedliska i gatunki morskie sieci Natura 2000. Dostępne są także stosowne wytyczne pochodzące z różnych źródeł, w tym wytyczne Komisji Europejskiej, Konwencja o ochronie środowiska morskiego obszaru północno-wschodniego Atlantyku (konwencja OSPAR), Konwencja o ochronie środowiska morskiego obszaru Morza Bałtyckiego (konwencja HELCOM) oraz wytyczne wydane przez Międzynarodową Organizację Morską (IMO) dotyczące potencjalnych środków łagodzących (35).

Od ponad 50 lat wpływ, jaki na środowisko wywiera przesył energii związany z morskim przemysłem naftowym i gazowym w Europie, stanowi przedmiot intensywnych badań. Dzięki zdobytemu doświadczeniu, nowym technologiom i lepszemu zrozumieniu skutków zgromadzono liczne informacje na temat unikania lub łagodzenia potencjalnych skutków. Informacje te mają znaczenie nie tylko w odniesieniu do przemysłu naftowego i gazowego, lecz także w odniesieniu do nowszych technologii w dziedzinie energii morskiej, takich jak morska energia wiatrowa, energia prądów morskich pozyskiwana za pomocą turbin i potencjalna przyszła infrastruktura związana z wychwytywaniem i składowaniem dwutlenku węgla (CCS). W niniejszej sekcji omówiono możliwości łagodzenia skutków oraz podejścia do tej kwestii w oparciu o dobre praktyki stosowane w UE i poza nią. Czytelnika odsyła się także do innych źródeł informacji na ten temat.

8.1.   Przegląd infrastruktury pozyskiwania energii prądów morskich w UE

Nierównomierne globalne występowanie źródeł energii takich jak ropa naftowa, gaz, węgiel, a nawet niektóre odnawialne źródła energii, w porównaniu z występowaniem miejsc o największym zapotrzebowaniu na energię sprawia, że na całym świecie konieczny jest transport znacznych ilości energii we wszystkich jej formach. Znaczna część infrastruktury służącej do przesyłu niezbędnych materiałów znajduje się w środowisku morskim. W Europie infrastruktura ta jest rozmieszczona nie tylko w stosunkowo płytkich wodach szelfu kontynentalnego, Morza Bałtyckiego, Morza Irlandzkiego i Morza Północnego, lecz także w głębszych wodach Morza Śródziemnego, Rynny Norweskiej i Oceanu Atlantyckiego na północ i zachód od Wysp Brytyjskich.

Kable i rurociągi tworzą infrastrukturę główną, przy czym możliwe są także nowe sposoby wykorzystania istniejących rurociągów, np. w ramach operacji CCS.

8.1.1.   Ropa naftowa i gaz

Ropa naftowa i gaz od prawie 50 lat stanowią podstawę funkcjonowania morskiego sektora energetycznego na wodach europejskich, tzn. począwszy od odkrycia w latach 60. XX w. pól naftowych Brent i Forties na Morzu Północnym. Rurociągi o różnych wielkościach, wykonane z różnych materiałów budowlanych, tworzą infrastrukturę niezbędną do transportu cieczy wykorzystywanych do produkcji ropy naftowej i gazu (tabela 2). Dodatkowe elementy infrastruktury obejmują materace betonowe, które mocują linie przepływowe do dna morskiego oraz miejsca skrzyżowania, które mogą być wykonane przy wykorzystaniu materacy, worków wypełnionych rzadką zaprawą oraz struktur z masy betonowej ciekłej i ochronnych hałd skalnych. Szacuje się, że w ramach infrastruktury podmorskiego przesyłu ropy naftowej i gazu w brytyjskiej części Morza Północnego rozmieszczono od 35 000 do 45 000 materacy betonowych oraz ponad 45 000 km rurociągów i kabli (Oil & Gas UK, 2013).

Tabela 2

Czynne rurociągi na Morzu Północnym w podziale na ogólne kategorie

(Rysunek 1: Oil & Gas UK, 2013)

| Opis rurociągu | Typowe wymiary | Zastosowanie | Pierwotne materiały budowlane | Dodatkowe powłoki |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Magistrale | Średnica do 44 cali, długość do 840 kilometrów | Główna infrastruktura związana z eksportem ropy naftowej i gazu | Stal węglowa | Powłoka antykorozyjna i betonowa powłoka obciążająca |
| Sztywne rurociągi przepływowe | Średnica do 16 cali, długość poniżej 50 kilometrów | Rurociągi złożowe i łączniki | Stal węglowa lub stop spełniający wysokie wymogi techniczne | Polimerowa powłoka antykorozyjna |
| Elastyczne linie przepływowe | Średnica do 16 cali, długość do 10 kilometrów | Rurociągi złożowe i łączniki | Szkielet ze stopów spełniających wysokie wymogi techniczne i z warstw polimerowych; końcówki ze stopów | Polimerowe powłoki zewnętrzne |
| Wiązki przewodów sterujących | Średnica 2–8 cali, długość do 50 kilometrów | Dystrybucja produktów chemicznych i hydraulicznych oraz komunikacja | Rury termoplastyczne polimerowe lub ze stali wysokostopowej; ochronne zbrojenie drutem | Polimerowe powłoki zewnętrzne |
| Kable zasilające | Średnica 2–4 cali; długość do 300 km | Dystrybucja energii pomiędzy polami i w obrębie pól | Rdzenie miedziane wraz z ochronnym zbrojeniem drutem | Polimerowe powłoki zewnętrzne |

Opis rurociągu

Typowe wymiary

Zastosowanie

Pierwotne materiały budowlane

Dodatkowe powłoki

Magistrale

Średnica do 44 cali, długość do 840 kilometrów

Główna infrastruktura związana z eksportem ropy naftowej i gazu

Stal węglowa

Powłoka antykorozyjna i betonowa powłoka obciążająca

Sztywne rurociągi przepływowe

Średnica do 16 cali, długość poniżej 50 kilometrów

Rurociągi złożowe i łączniki

Stal węglowa lub stop spełniający wysokie wymogi techniczne

Polimerowa powłoka antykorozyjna

Elastyczne linie przepływowe

Średnica do 16 cali, długość do 10 kilometrów

Rurociągi złożowe i łączniki

Szkielet ze stopów spełniających wysokie wymogi techniczne i z warstw polimerowych; końcówki ze stopów

Polimerowe powłoki zewnętrzne

Wiązki przewodów sterujących

Średnica 2–8 cali, długość do 50 kilometrów

Dystrybucja produktów chemicznych i hydraulicznych oraz komunikacja

Rury termoplastyczne polimerowe lub ze stali wysokostopowej; ochronne zbrojenie drutem

Polimerowe powłoki zewnętrzne

Kable zasilające

Średnica 2–4 cali; długość do 300 km

Dystrybucja energii pomiędzy polami i w obrębie pól

Rdzenie miedziane wraz z ochronnym zbrojeniem drutem

Polimerowe powłoki zewnętrzne

Rurociągi ropy naftowej i gazu znajdują się we wszystkich europejskich morzach regionalnych. Na Morzu Śródziemnym trzy rurociągi transportują gaz bezpośrednio z Afryki Północnej do Hiszpanii i Włoch. Częścią infrastruktury przesyłu są także rurociągi i kable związane z głównymi instalacjami naftowymi i gazowymi w północnej części Morza Północnego, instalacjami gazowymi w południowej części Morza Północnego oraz otworami wydobywczymi na Morzu Irlandzkim, Morzu Celtyckim, w Zatoce Biskajskiej i Zatoce Kadyksu (OSPAR, 2010).

Kolejny element stanowią kable podmorskie związane z morskimi złożami ropy naftowej i gazu. W przypadku przesyłu prądu przemiennego wykorzystuje się cztery różne rodzaje przewodów: jedno- lub trójżyłowe przewody z izolacją olejową oraz jedno- lub trójżyłowe przewody z izolacją polietylenową (PEX). Wraz z rozwojem tego sektora w ciągu ostatnich 50 lat liczba przewodów nie tylko wzrosła, lecz stały się one także bardziej złożone pod względem technicznym – do tego stopnia, że niektóre instalacje morskie, np. pływające jednostki wydobywczo-magazynowo-przeładunkowe, mogą być zasilane za pomocą kabli podmorskich przez instalacje rozmieszczone na lądzie.

8.1.2.   Morska energia wiatru, fal i prądów pływowych

W ciągu ostatnich dwudziestu lat rozwój sektora energii ze źródeł odnawialnych w Europie objął swoim zasięgiem także środowisko morskie. W początkowym okresie w pobliżu wybrzeży Morza Północnego i Morza Bałtyckiego budowano niewiele turbin wiatrowych, a ich moce wytwórcze nie przekraczały 1MW. Rozmiar turbin i skala przedsięwzięć zwiększyły się, a zmiany stosowanej technologii i ekonomii morskiej energii wiatrowej umożliwiły budowanie na głębszych wodach, czasami w odległości ponad 20 km od wybrzeża. Obecnie większość morskich farm wiatrowych w Europie jest rozmieszczonych na Morzu Północnym (rys. 10, tabela 3) (36). Największa z nich, czyli farma wiatrowa London Array u ujścia Tamizy (Outer Thames) (175 turbin o łącznej mocy 630 MW), jest obecnie największą morską farmą wiatrową na świecie.

Rysunek 10

| Moc zainstalowana – łączny udział poszczególnych państw (MW)

  Zjednoczone Królestwo dysponuje największą mocą zainstalowaną morskich farm wiatrowych w Europie, posiadając 40,8 % wszystkich instalacji. Na drugim miejscu znalazły się Niemcy (32,5 %). Mimo braku przyrostu mocy w 2016 r. Dania pozostawała trzecim największym rynkiem (10,1 %). Czwarte miejsce zajmowały z kolei Niderlandy (8,8 %), a piąte – Belgia (5,6 %). | |
| --- | --- |

Moc zainstalowana – łączny udział poszczególnych państw (MW)

Zjednoczone Królestwo dysponuje największą mocą zainstalowaną morskich farm wiatrowych w Europie, posiadając 40,8 % wszystkich instalacji. Na drugim miejscu znalazły się Niemcy (32,5 %). Mimo braku przyrostu mocy w 2016 r. Dania pozostawała trzecim największym rynkiem (10,1 %). Czwarte miejsce zajmowały z kolei Niderlandy (8,8 %), a piąte – Belgia (5,6 %).

Image

Tabela 3

Moc zainstalowana morskich farm wiatrowych w Europie wg stanu na koniec 2016 r. (Wind Europe, 2016)

| PAŃSTWO | BE | DE | DK | ES | FI | IE | NL | NO | SE | UK | SUMA |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Liczba farm | 6 | 18 | 13 | 1 | 2 | 1 | 6 | 1 | 5 | 28 | 81 |
| Liczba podłączonych turbin | 182 | 947 | 517 | 1 | 11 | 7 | 365 | 1 | 86 | 1 472 | 3 589 |
| Moc zainstalowana | 712 MW | 4 108 MW | 1 271 MW | 5 MW | 32 MW | 25 MW | 1 118 MW | 2 MW | 202 MW | 5 156 MW | 12 631 MW |

PAŃSTWO

BE

DE

DK

ES

FI

IE

NL

NO

SE

UK

SUMA

Liczba farm

6

18

13

1

2

1

6

1

5

28

81

Liczba podłączonych turbin

182

947

517

1

11

7

365

1

86

1 472

3 589

Moc zainstalowana

712 MW

4 108 MW

1 271 MW

5 MW

32 MW

25 MW

1 118 MW

2 MW

202 MW

5 156 MW

12 631 MW

Infrastruktura przesyłu energii wytwarzanej przez morskie farmy wiatrowe obejmuje podmorskie kable przesyłowe wraz z przybrzeżnymi punktami ich połączenia z infrastrukturą lądową. Ponieważ liczba i rozmiar tych instalacji zwiększyły się, wzrosła także gęstość sieci kabli w pobliżu wybrzeży oraz sieci kabli eksportowych i wewnętrznych / w obrębie pola. Przykładowo sieć kabli wewnętrznych morskiej farmy wiatrowej Horns Rev 2 ma długość 70 km (37) (rysunek 11), a w przypadku morskiej farmy wiatrowej London Array długość ta wynosi ponad 200 km. W zależności od wymogów przesyłu i ze względu na koszty stosuje się kable wykorzystujące zarówno prąd przemienny (AC), jak i prąd stały o wysokim napięciu (HVDC).

Rysunek 11

Sieć kabli wewnętrznych morskiej farmy wiatrowej Horns Rev 2

Image

W porównaniu z morską energią wiatrową technologia pozyskiwania energii fal i prądów pływowych jest na stosunkowo wczesnym etapie rozwoju jeżeli chodzi o jej komercyjne wykorzystanie. Znajduje się ona jednak już na takim poziomie, że rozmieszczane są prototypowe urządzenia działające na szeroką skalę, które w pewnych przypadkach zasilają sieć energią. Chodzi o urządzenia, które utrzymują się na powierzchni, są na wpół zanurzone i przytwierdzone do dna morskiego za pośrednictwem kotwic, monopali i fundamentów grawitacyjnych (38). Wykonawcy projektów w Danii, Irlandii, Hiszpanii, Francji, we Włoszech, w Portugalii, Finlandii i Zjednoczonym Królestwie mogą korzystać z konkretnych możliwości prowadzenia prac rozwojowych w państwach członkowskich UE, w tym z możliwości, jakie oferują instalacje testowe, infrastruktura sieci i rundy wydawania licencji. Moc zainstalowana w Europie wg stanu na koniec 2016 r. wynosiła ponad 14 MW (39), z czego większość instalacji była rozmieszczona na wodach Zjednoczonego Królestwa. Europejskie Centrum Energii Morskiej (EMEC) w Orkney zapewnia dostęp do pierwszej instytucji badawczej i akredytacyjnej, która jest podłączona do sieci i działa na pełną skalę w rzeczywistych warunkach morskich, natomiast projekt „Wave Hub”, wdrażany w pobliżu północnego wybrzeża Kornwalii, oferuje dostęp do współdzielonej infrastruktury morskiej umożliwiającej pokazy i badania zespołów urządzeń do pozyskiwania energii fal.

Urządzenia do pozyskiwania energii fal i prądów morskich będą prawdopodobnie wymagały zastosowania infrastruktury przesyłu prądu przemiennego, która jest wykorzystywana w przypadku morskich farm wiatrowych, choć w przyszłości możliwe będzie prawdopodobnie także zastosowanie kabli HVDC. W przypadku lokalizacji urządzeń w bardziej wymagających środowiskach, np. na skalistym dnie morskim poddanym erozji prądów morskich, konieczne może być zastosowanie bardziej zaawansowanych urządzeń cumowniczych. Na obecnym etapie rozwoju instalacje wytwórcze są umieszczane blisko wybrzeża, co przekłada się na mniejsze (w porównaniu z bardziej rozwiniętym sektorem morskiej energii wiatrowej) wymogi w zakresie infrastruktury kabli i podstacji.

8.1.3.   Wychwytywanie i składowanie dwutlenku węgla (CCS)

Wychwytywanie dwutlenku węgla podczas spalania paliw kopalnych, jego transport oraz składowanie w formacjach geologicznych pod dnem morskim stanowi stosunkowo nowy rodzaj przedsięwzięć w sektorze energetycznym. Proces ten może obejmować transport dwutlenku węgla rurociągami z instalacji rozmieszczonych na lądzie do zbiorników zlokalizowanych w środowisku morskim, a także transport z morskich instalacji wydobywczych na ląd w celu jego przetworzenia i późniejszego ponownego transportu do środowiska morskiego, gdzie jest on składowany. Dotychczasowe doświadczenia w tym zakresie w środowisku morskim dotyczą intensyfikacji wydobycia ropy naftowej (na norweskim polu gazowym Sleipner West w północnej części Morza Północnego) oraz wychwytywania i składowania dwutlenku węgla na polu gazowym Snøhvit, gdzie jest on transportowany rurociągami o długości 152 km z powrotem do pola w celu zatłoczenia go do głębokich formacji solankowych (40). Dwutlenek węgla jest sprężany do osiągnięcia fazy gęstej (tzn. uzyskuje on gęstość cieczy lub przechodzi do fazy nadkrytycznej), co umożliwia jego skuteczny przepływ.

8.1.4.   Sieci przesyłowe

Morze Bałtyckie przecina kilka połączeń międzysystemowych HVDC średniej i dużej wielkości. Wśród nich są połączenia między Finlandią i Szwecją, Szwecją i Polską, Danią i Niemcami oraz Szwecją i Niemcami. Przewód NorNed o długości 580 km w Morzu Północnym, który łączy sieci energetyczne Norwegii i Niderlandów, jest najdłuższym na świecie podmorskim kablem wysokiego napięcia. Obecnie istnieje tylko jedna trasa przesyłu energii między państwami południowego i wschodniego wybrzeża Morza Śródziemnego a państwami członkowskimi UE, między Marokiem i Hiszpanią; w planach jest jednak stworzenie kolejnych, np. między Tunezją i Włochami (uruchomienie do 2017 r.). Kolejnymi przykładami są połączenia podmorskie między Włochami i Grecją, Korsyką i Włochami oraz prowadzące z Sardynii do Włoch kontynentalnych.

8.1.5.   Założenia dotyczące przyszłości

Przyszłe działania w zakresie infrastruktury przesyłu energii w morzach otaczających Europę będą obejmowały jej konserwację, modernizację, rozbudowę, a w niektórych przypadkach likwidację. Będą one konieczne w celu jak najlepszego wykorzystania istniejących zasobów do zwiększenia zdolności wytwórczych (w przypadku energii wytwarzanej ze źródeł odnawialnych w środowisku morskim) oraz korzystania z nowszych technologii wytwarzania energii w środowisku morskim. Uzasadnieniem zmian są także takie strategiczne kwestie, jak potrzeba większego bezpieczeństwa energetycznego, optymalizacja systemów i koszty przesyłu.

Morze Północne oferuje jedyną w swoim rodzaju możliwość dostaw znacznych ilości niskoemisyjnej energii z lokalnych źródeł, produkowanej w pobliżu regionu Europy, z którego pochodzi duża część PKB tego kontynentu. Przewiduje się, że do 2030 r. morskie farmy wiatrowe będą stanowiły większość nowych źródeł energii. Istnieje również znaczny potencjał w zakresie integracji handlu energią energetyczną i związanego z nią rynku, co pomogłoby zlikwidować strukturalne (hurtowe) różnice w cenach energii elektrycznej na poszczególnych rynkach regionu (ceny w Zjednoczonym Królestwie są znacznie wyższe niż ceny na kontynencie). Morze Północne pozwala także na zademonstrowanie i wprowadzenie na szeroką skalę nowych niskoemisyjnych technologii takich jak CCS, pozyskiwanie energii fal i prądów pływowych oraz składowanie energii w środowisku morskim.

Ulepszenie połączeń międzysystemowych i skoordynowany rozwój sieci przesyłowej morskiej energii wiatrowej będą miały kluczowe znaczenie dla wykorzystania tego potencjału. Zintegrowany system źródeł energii na morzach północnych pobudzi wzrost gospodarczy i tworzenie w regionie miejsc pracy wymagających wysokich kwalifikacji. Rozwój takiego systemu byłby korzystny dla wszystkich państw z uwagi na wysoką komplementarność ich profili energetycznych.

Istniejąca infrastruktura morska transportuje duże ilości ropy naftowej i gazu w Europie oraz poza nią. Ten stan rzeczy ma się nie tylko utrzymać, lecz najprawdopodobniej także rozwinąć, gdy wydobycie w większej odległości od wybrzeża stanie się wykonalne, a także dzięki nowym odkryciom, takim jak na obszarze złóż węglowodorów w Basenie Lewantyńskim na Morzu Śródziemnym. Istnieją propozycje przedsięwzięć infrastrukturalnych mających na celu transport gazu z Rosji, regionu kaspijskiego, Bliskiego Wschodu, regionu wschodniośródziemnomorskiego i Afryki Północnej do Unii Europejskiej. Kilka z tych propozycji dotyczy odcinków rurociągów podmorskich na Morzu Czarnym, Morzu Śródziemnym i Morzu Adriatyckim.

Potrzeby infrastrukturalne w zakresie CCS w Europie są niejasne, a związane z nimi przyszłe wymogi dotyczące rurociągów trudne do przewidzenia, mimo że niektóre propozycje są już na etapie konsultacji społecznych.

Kolejne przewidywane wymogi dotyczą infrastruktury umożliwiającej integrację coraz większej ilości morskiej energii wytwarzanej ze źródeł odnawialnych. Rozwój tego sektora będzie wymagał także w każdym przypadku zwiększenia liczby przewodów przesyłających energię elektryczną między miejscem jej wytwarzania a siecią lądową oraz wzmocnienia tej sieci. Europejskie Stowarzyszenie Energetyki Wiatrowej (obecnie Wind Europe) szacuje, że do 2020 r. moc zainstalowana będzie wynosić 24,6 GW. Do 2030 r. moc zainstalowana morskich farm wiatrowych może osiągnąć poziom 150 GW, co pokryłoby około 14 % przewidywanego zapotrzebowania UE na energię elektryczną (41). W perspektywie średnioterminowej przewiduje się, że Morze Północne będzie w dalszym ciągu głównym regionem rozmieszczania instalacji w środowisku morskim, niemniej ważne przedsięwzięcia będą także wdrażane na Oceanie Atlantyckim i Morzu Bałtyckim.

Komercyjne wytwarzanie energii elektrycznej z energii fal i prądów pływowych znajduje się na mniej zaawansowanym poziomie niż wytwarzanie energii z zastosowaniem morskich farm wiatrowych. Szacuje się, że w ramach tego sektora do 2020 r. w Zjednoczonym Królestwie wytworzonych zostanie 120 MW energii (42), natomiast realizowany przez rząd Hiszpanii krajowy plan działania w zakresie energii odnawialnej zakłada, że każdego roku w latach 2016–2020 będą rozmieszczane instalacje morskie o mocy 20–25 MW. Największe europejskie przedsiębiorstwa rozważają realizację przedsięwzięć o szacowanej mocy 2 GW.

Zastosowanie sieci oczkowej, w której klastry farm wiatrowych są połączone z węzłami, które ze swej strony są połączone międzysystemowo, byłoby korzystniejsze w porównaniu z tradycyjnym łączeniem każdej farmy wiatrowej z wybrzeżem przy zastosowaniu układu promieniowego. Korzyści obejmowałyby także znaczne zmniejszenie całkowitej długości kabli podmorskich, a dzięki przesyłowi w kierunku wybrzeża poprzez kable pogrupowane w wiązki rzadziej występowałaby konieczność przecinania delikatnej i cennej strefy przybrzeżnej. Zarówno powołana w 2009 r. inicjatywa państw mórz północnych w sprawie sieci przesyłowej morskiej energii wiatrowej, która obejmuje dziewięć państw członkowskich UE i Norwegię, jak i Komisja prowadzą badania dotyczące możliwych projektów w zakresie sieci przesyłowej morskiej energii wiatrowej w przypadku jej rozwoju, m.in. w ramach przedsięwzięcia NorthSeaGrid (43), oraz analizują korzyści wynikające z zastosowania sieci oczkowej (44). Realizowane na Morzu Śródziemnym przedsięwzięcie MEDRING (śródziemnomorski pierścień elektroenergetyczny) ma na celu promowanie połączeń międzysystemowych w basenie Morza Śródziemnego. W ramach tego przedsięwzięcia planowanych jest kilka połączeń międzysystemowych umożliwiających przesył energii w kierunku północnym z południowej części Morza Śródziemnego, wykazującej znaczny potencjał w zakresie odnawialnych źródeł energii, takich jak energia wiatru i energia słoneczna (45).

Z uwagi na potrzebę zwiększenia zdolności sieci przesyłowej pojawiają się różne propozycje dotyczące przedsięwzięć infrastrukturalnych. Dotyczą one poprawy połączeń między państwami przybrzeżnymi za pomocą kabli podmorskich. Do 2020 r. Norwegia i Zjednoczone Królestwo planują stworzyć połączenie międzysystemowe o długości 700 km, natomiast połączenie międzysystemowe między Niemcami i Norwegią zostanie uruchomione w 2018 r. Przewiduje się także wdrożenie pewnej liczby przedsięwzięć mających na celu poprawę poziomu wzajemnych połączeń między Zjednoczonym Królestwem i Irlandią a Europą kontynentalną. Omawiane są także różne możliwości projektowania sieci, aby umożliwić dostawę mocy elektrycznej z morskich farm wiatrowych. Spośród zidentyfikowanych w ramach projektu sieci północnomorskiej 16 planowanych bądź realizowanych przedsięwzięć dotyczących połączeń międzysystemowych niektóre mają potencjał, aby stać się częścią tej sieci (46).

Priorytetowe korytarze i obszary infrastruktury energetycznej określone w załączniku I do rozporządzenia TEN-E (47) obejmują północnomorską sieć przesyłową morskiej energii wiatrowej w ramach priorytetowych korytarzy energii elektrycznej oraz plan działań w zakresie połączeń międzysystemowych na rynku energii państw bałtyckich w ramach priorytetowych korytarzy gazowych. Priorytetowe obszary tematyczne określone w rozporządzeniu TEN-E, które mają największe znaczenie dla infrastruktury energii morskiej, dotyczą zagospodarowania nadwyżki energii wiatrowej wytwarzanej na Morzu Północnym i Bałtyckim oraz wokół nich, oraz stworzenia infrastruktury transgranicznej sieci dwutlenku węgla.

Ponadto należy zauważyć, że likwidacja infrastruktury energetycznej zyskuje na znaczeniu. Na Morzu Północnym proces ten trwa od lat 90. XX wieku ze względu na upływ ekonomicznego okresu użytkowania systemów.

8.2.   Sieć Natura 2000 w środowisku morskim

Do grudnia 2014 r. utworzono ponad 3 000 morskich obszarów sieci Natura 2000, które obejmują powierzchnię ponad 300 000 km2. Obszary te stanowią nieco ponad 5 % europejskich mórz. Ich zasięg różni się w zależności od odległości od wybrzeża, przy czym większość z nich znajduje się blisko wybrzeża. Przykładowo morskie obszary sieci Natura 2000 pokrywają 33 % europejskich mórz w odległości 0–1 mil morskich od wybrzeża, ale tylko 2 % w odległości od 12 mil morskich do granic wyłącznych stref ekonomicznych (w.s.e.). W ciągu kilku ostatnich lat dokonano znacznych postępów w tworzeniu obszarów, a państwa członkowskie podejmują dalsze działania w tym zakresie. W ocenie za lata 2007–2012 przeprowadzonej na podstawie art. 17 dyrektywy siedliskowej wykazano, że tylko 9 % siedlisk morskich i 7 % gatunków morskich ma zapewniony właściwy stan ochrony, podczas gdy w ramach oceny 64 % gatunków morskich i około 25 % siedlisk morskich stan ochrony sklasyfikowano jako nieznany (48).

Ogólne wytyczne zawarte w dyrektywach siedliskowej i ptasiej, w tym w zakresie tworzenia sieci Natura 2000 i zarządzania nią, opisano w sekcji 2 niniejszego dokumentu. W niniejszej sekcji podkreślono i omówiono aspekty, które są szczególnie istotne dla planowania lub wdrażania nowych planów i przedsięwzięć w dziedzinie infrastruktury energetycznej w środowisku morskim, w tym w związku z dyrektywą ramową w sprawie strategii morskiej.

8.2.1.   Ochrona środowiska morskiego oraz siedlisk i gatunków morskich

W załączniku I do dyrektywy siedliskowej wymieniono około 230 siedlisk, w przypadku których konieczne jest wyznaczenie terenów chronionych i podjęcie innych działań w celu osiągnięcia ich właściwego stanu ochrony. Dziesięć z tych siedlisk do celów sprawozdawczych uznaje się za „morskie”:

| — | 1110 Piaszczyste wybrzeża, które są nieco przykryte wodą morską przez cały czas |
| --- | --- |

—

1110 Piaszczyste wybrzeża, które są nieco przykryte wodą morską przez cały czas

| — | 1120 Łąki podwodne utworzone przez Posidonia |
| --- | --- |

—

1120 Łąki podwodne utworzone przez Posidonia

| — | 1130 Estuaria |
| --- | --- |

—

1130 Estuaria

| — | 1140 Muliste i piaszczyste płycizny przybrzeżne nieprzykryte w czasie odpływu |
| --- | --- |

—

1140 Muliste i piaszczyste płycizny przybrzeżne nieprzykryte w czasie odpływu

| — | 1150 Laguny przybrzeżne |
| --- | --- |

—

1150 Laguny przybrzeżne

| — | 1160 Wielkie, płytkie ujścia rzek i zatoki |
| --- | --- |

—

1160 Wielkie, płytkie ujścia rzek i zatoki

| — | 1170 Rafy |
| --- | --- |

—

1170 Rafy

| — | 1180 Morskie „kolumny” wytworzone przez wyciekające gazy |
| --- | --- |

—

1180 Morskie „kolumny” wytworzone przez wyciekające gazy

| — | 1650 Borealne bałtyckie wąskie przesmyki |
| --- | --- |

—

1650 Borealne bałtyckie wąskie przesmyki

| — | 8330 Zalane lub częściowo zalane jaskinie morskie. |
| --- | --- |

—

8330 Zalane lub częściowo zalane jaskinie morskie.

Część z nich to siedliska nadbrzeżne, pozostałe natomiast obejmują zarówno płytkie, jak i głębsze wody morskie (49). Zalane lub częściowo zalane jaskinie stanowią typ siedlisk, co do których istnieje najmniejsze prawdopodobieństwo pokrycia się z infrastrukturą energii morskiej, ale wszystkie pozostałe typy siedlisk mogą ewentualnie się z nią pokryć i mogą być wrażliwe na działania związane z jej budową, konserwacją i likwidacją.

Dyrektywy siedliskowa i ptasia wymagają także wprowadzenia środków mających na celu ochronę niektórych gatunków morskich, z których większość stanowią gatunki wysoce ruchliwe. W przypadku dyrektywy siedliskowej są to walenie, foki, gady, ryby, bezkręgowce i rośliny wymienione w załączniku II lub IV. Dyrektywa ptasia ustanawia powszechny system ochrony dla wszystkich gatunków dzikiego ptactwa występującego naturalnie w UE, w tym ptaków morskich.

Wykonawcy projektów i planiści muszą ocenić potencjalne skutki infrastruktury energii morskiej dla siedlisk i gatunków morskich oraz ich podatności na te skutki zarówno w granicach obszarów sieci Natura 2000, jak i poza nimi.

Gdyby okazało się, że dane działanie nie stanowi planu lub przedsięwzięcia w rozumieniu art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej, zgodnie z art. 6 ust. 2 tej dyrektywy państwo członkowskie jest zobowiązane do podjęcia działań w celu uniknięcia niepokojenia gatunków i pogorszenia stanu siedlisk gatunków, dla których zostały wyznaczone takie obszary. Działanie, które nie jest bezpośrednio związane lub konieczne do zagospodarowania terenu (zgodnie z art. 6 ust. 3), nie podlega odpowiedniej ocenie jego skutków dla danego terenu.

Art. 12 dyrektywy siedliskowej i art. 5 dyrektywy ptasiej nakładają na państwa członkowskie obowiązek ochrony odpowiednio gatunków wymienionych w załączniku IV będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty i wszystkich gatunków ptactwa w ich naturalnym zasięgu w UE.

W czerwcu 2008 r. Unia Europejska przyjęła dyrektywę ramową w sprawie strategii morskiej. Dyrektywa ta ustanawia ramy, w których państwa członkowskie podejmują niezbędne środki na rzecz osiągnięcia lub utrzymania dobrego stanu środowiska wód morskich UE do 2020 r. (art.1 ust. 1). Główny cel polega na ochronie i zachowaniu oceanów i mórz Europy, zapobieganiu ich degradacji lub – gdy jest to wykonalne – ich odtwarzaniu na obszarach, gdzie uległy one niekorzystnemu oddziaływaniu, a także na zapobieganiu skutkom dla środowiska morskiego i ich likwidacji (art. 1 ust. 2 lit. a) i b)). W załączniku I wymieniono jedenaście wskaźników jakości dotyczących określania dobrego stanu środowiska, spośród których kilka może być podatnych na wpływ instalacji, konserwacji i likwidacji infrastruktury energii morskiej. Chodzi o wskaźnik nr 1 (różnorodność biologiczna), wskaźnik nr 6 (integralność dna morskiego), wskaźnik nr 11 (wprowadzenie energii, w tym hałasu podwodnego), wskaźnik nr 7 (właściwości hydrograficzne), wskaźnik nr 8 (stężenie substancji zanieczyszczających) oraz wskaźnik nr 10 (odpady znajdujące się w wodzie morskiej).

Podczas oceny, określania i monitorowania dobrego stanu środowiska uwzględnia się dwie szerokie kategorie siedlisk: przeważające typy siedlisk i szczególne typy siedlisk. Te ostatnie dotyczą w szczególności siedlisk uznanych lub określonych na mocy przepisów wspólnotowych (np. dyrektywa siedliskowa i dyrektywa ptasia) lub konwencji międzynarodowych jako przedmiot szczególnego zainteresowania pod względem naukowym lub różnorodności biologicznej. Nakładanie się przepisów dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej i dyrektywy siedliskowej odnoszących się do morskich typów siedlisk przedstawiono w tabeli 4. W dyrektywie ramowej w sprawie strategii morskiej nie skupiono się na danych gatunkach, lecz zwrócono uwagę na wszystkie elementy różnorodności biologicznej mórz. W związku z tym wszystkie gatunki uwzględnione w dyrektywach ptasiej i siedliskowej wejdą także w zakres oceny dobrego stanu środowiska zgodnie z dyrektywą ramową w sprawie strategii morskiej.

Tabela 4

Potencjalne nakładanie się przepisów dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej i dyrektywy siedliskowej odnoszących się do morskich typów siedlisk (50)

| Przeważające typy siedlisk na dnie morskim w przypadku dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej | TYPY SIEDLISK WYMIENIONE W ZAŁĄCZNIKU I DO DYREKTYWY SIEDLISKOWEJ, KTÓRE DO CELÓW SPRAWOZDANIA SPORZĄDZANEGO ZGODNIE Z ART. 17 UZNAJE SIĘ ZA SIEDLISKA „MORSKIE” |
| --- | --- |
| 1110
  Piaszczyste wybrzeża, które są nieco przykryte wodą morską przez cały czas | 1120
  Łąki podwodne utworzone przez Posidonia | 1130
  Estuaria | 1140
  Muliste i piaszczyste płycizny przybrzeżne nieprzykryte w czasie odpływu | 1150
  Laguny przybrzeżne | 1160
  Wielkie, płytkie ujścia rzek i zatoki | 1170
  Rafy | 1180
  Morskie „kolumny” wytworzone przez wyciekające gazy | 1650
  Borealne bałtyckie wąskie przesmyki | 8330
  Zalane lub częściowo zalane jaskinie morskie |
| Skały i rafa biogeniczna litoralu | | | | | | | | Struktury te mogą występować w szeregu przeważających typów siedlisk | | |
| Osady litoralne | | | | | | | | | |
| Skały i rafa biogeniczna płytkiego sublitoralu | | | | | | | | | |
| Osady gruboziarniste płytkiego sublitoralu | | | | | | | | | |
| Piaski płytkiego sublitoralu | | | | | | | | | |
| Muły płytkiego sublitoralu | | | | | | | | | |
| Osady mieszane płytkiego sublitoralu | | | | | | | | | |
| Skały i rafa biogeniczna sublitoralu szelfowego | | | | | | | | | |
| Gruboziarniste osady sublitoralu szelfowego | | | | | | | | | |
| Piaski sublitoralu szelfowego | | | | | | | | | |
| Muły sublitoralu szelfowego | | | | | | | | | |
| Osady mieszane sublitoralu szelfowego | | | | | | | | | |
| Skały i rafa biogeniczna górnej strefy batialnej | | | | | | | | | |
| Osady górnej strefy batialnej | | | | | | | | | |
| Skały i rafa biogeniczna dolnej strefy batialnej | | | | | | | | | |
| Osady dolnej strefy batialnej | | | | | | | | | |
| Skały i rafa biogeniczna abisalu | | | | | | | | | |
| Osady abisalu | | | | | | | | | |
| Estuaria (1130) są zazwyczaj uznawane za część wód przejściowych zgodnie z ramową dyrektywą wodną, zazwyczaj nie zalicza się ich zatem do zakresu dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej. Laguny przybrzeżne (1150) uwzględnia się w sprawozdaniach na temat środowiska morskiego, jeżeli są one trwale połączone z morzem. Siedliska nadbrzeżne (np. atlantyckie słone łąki (1330), szuwary ze Spartina (1320)) uwzględnia się w sprawozdaniach na temat obszarów lądowych zgodnie z dyrektywą siedliskową, można je jednak uznać za „wody przybrzeżne” zgodnie z ramową dyrektywą wodną, a zatem zaliczyć do zakresu dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej. |

Przeważające typy siedlisk na dnie morskim w przypadku dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej

TYPY SIEDLISK WYMIENIONE W ZAŁĄCZNIKU I DO DYREKTYWY SIEDLISKOWEJ, KTÓRE DO CELÓW SPRAWOZDANIA SPORZĄDZANEGO ZGODNIE Z ART. 17 UZNAJE SIĘ ZA SIEDLISKA „MORSKIE”

1110

Piaszczyste wybrzeża, które są nieco przykryte wodą morską przez cały czas

1120

Łąki podwodne utworzone przez Posidonia

1130

Estuaria

1140

Muliste i piaszczyste płycizny przybrzeżne nieprzykryte w czasie odpływu

1150

Laguny przybrzeżne

1160

Wielkie, płytkie ujścia rzek i zatoki

1170

Rafy

1180

Morskie „kolumny” wytworzone przez wyciekające gazy

1650

Borealne bałtyckie wąskie przesmyki

8330

Zalane lub częściowo zalane jaskinie morskie

Skały i rafa biogeniczna litoralu

Struktury te mogą występować w szeregu przeważających typów siedlisk

Osady litoralne

Skały i rafa biogeniczna płytkiego sublitoralu

Osady gruboziarniste płytkiego sublitoralu

Piaski płytkiego sublitoralu

Muły płytkiego sublitoralu

Osady mieszane płytkiego sublitoralu

Skały i rafa biogeniczna sublitoralu szelfowego

Gruboziarniste osady sublitoralu szelfowego

Piaski sublitoralu szelfowego

Muły sublitoralu szelfowego

Osady mieszane sublitoralu szelfowego

Skały i rafa biogeniczna górnej strefy batialnej

Osady górnej strefy batialnej

Skały i rafa biogeniczna dolnej strefy batialnej

Osady dolnej strefy batialnej

Skały i rafa biogeniczna abisalu

Osady abisalu

Estuaria (1130) są zazwyczaj uznawane za część wód przejściowych zgodnie z ramową dyrektywą wodną, zazwyczaj nie zalicza się ich zatem do zakresu dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej. Laguny przybrzeżne (1150) uwzględnia się w sprawozdaniach na temat środowiska morskiego, jeżeli są one trwale połączone z morzem. Siedliska nadbrzeżne (np. atlantyckie słone łąki (1330), szuwary ze Spartina (1320)) uwzględnia się w sprawozdaniach na temat obszarów lądowych zgodnie z dyrektywą siedliskową, można je jednak uznać za „wody przybrzeżne” zgodnie z ramową dyrektywą wodną, a zatem zaliczyć do zakresu dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej.

8.2.2.   Środki wspierające i użyteczne źródła informacji

Unia Europejska i jej państwa członkowskie, a także inne państwa europejskie są stronami różnych właściwych konwencji i porozumień międzynarodowych w zakresie ochrony środowiska. Instrumenty te przyczyniły się do kształtowania ram prawnych polityki i przepisów w dziedzinie różnorodności biologicznej w UE i pozwoliły określić stosunki między UE a innymi państwami. W europejskich i krajowych ramach prawnych w zakresie ochrony przyrody i różnorodności biologicznej należy w pełni uwzględnić zobowiązania podjęte w ramach tych konwencji i porozumień. Poniżej opisano konwencje i umowy, które mają największe znaczenie dla ochrony różnorodności biologicznej w Europie w kontekście infrastruktury energii morskiej.

W Konwencji o ochronie środowiska morskiego obszaru północno-wschodniego Atlantyku (konwencja OSPAR) przewidziano mechanizm umożliwiający współpracę piętnastu rządów państw Europy Zachodniej, na terytorium których występują wybrzeża i zlewnie, oraz Unii Europejskiej w zakresie ochrony środowiska morskiego obszaru północno-wschodniego Atlantyku. W strategii OSPAR dotyczącej różnorodności biologicznej i ekosystemów prowadzenie, konserwację i likwidację kabli i rurociągów uznano za jedno z działań człowieka, które mogą niekorzystnie oddziaływać na środowisko morskie. Potencjalny wpływ rurociągów oceniono w ramach wspólnego programu OSPAR w zakresie oceny i monitoringu (JAMP), badając zasięg, wkład i oddziaływanie morskiego przemysłu naftowego i gazowego (OSPAR, 2009a), natomiast komitet OSPAR ds. różnorodności biologicznej ocenił wpływ kabli podmorskich na środowisko (OSPAR, 2009). Komisja OSPAR opracowała także wytyczne pt. „Guidelines on Best Environmental Practice in Cable Laying and Operation” dotyczące najlepszych praktyk środowiskowych w dziedzinie układania i eksploatacji kabli, m.in. dotyczące zakresu potencjalnych środków łagodzących (OSPAR, 2012). W ramach siostrzanej wobec konwencji OSPAR umowy z Bonn (51) podejmowane są także próby wypracowania zintegrowanego podejścia do zarządzania wpływem przypadkowych wycieków olejów i innych substancji szkodliwych na środowisko morskie.

Konwencja o ochronie środowiska morskiego obszaru Morza Bałtyckiego (konwencja HELCOM, konwencja helsińska) dotyczy basenu Morza Bałtyckiego i wszystkich wód śródlądowych w jego zlewniach. Sygnatariuszami konwencji są wszystkie państwa graniczące z Morzem Bałtyckim oraz UE. W ramach bałtyckiego planu działania (2007 r.), opracowanego pod auspicjami HELCOM i przyjętego przez wszystkie państwa nadbrzeżne i UE, umawiające się strony zobowiązały się do stosowania odpowiednich procesów w celu zapobiegania, redukcji i w jak największym stopniu kompensacji znaczących niepożądanych skutków dla środowiska spowodowanych przez wszelkie instalacje morskie, w tym kable i rurociągi podmorskie.

Strony Konwencji o ochronie środowiska morskiego i regionu przybrzeżnego Morza Śródziemnego (konwencja barcelońska) są zobowiązane do „zapobiegania, zmniejszania i zwalczania zanieczyszczenia obszaru Morza Śródziemnego oraz ochrony i wzmocnienia jego morskiego środowiska” (art. 4 ust. 1). Szczególne znaczenie w odniesieniu do infrastruktury energii morskiej mają ratyfikowane przez UE zobowiązania dotyczące zanieczyszczenia powstałego w wyniku działalności poszukiwawczej i wydobywczej na szelfie kontynentalnym oraz na dnie morskim i w jego podglebiu (protokół morski) oraz dotyczące sytuacji wyjątkowych spowodowanych zanieczyszczeniem i ich monitorowania.

Konwencja o ocenach oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym (konwencja z Espoo) promuję współpracę międzynarodową i udział opinii publicznej w przypadku gdy planowana działalność może mieć transgraniczne oddziaływanie. Ropociągi i gazociągi o dużych przekrojach wymieniono w zestawieniu rodzajów działalności, które mogą powodować znaczące szkodliwe oddziaływania transgraniczne i które powinny być przedmiotem procedury ocen oddziaływania na środowisko określonej w konwencji.

Celem Konwencji o ochronie wędrownych gatunków dzikich zwierząt (konwencja bońska) jest ochrona gatunków wędrownych w ich naturalnym zasięgu. Kilka umów zawartych w ramach tej konwencji ma znaczenie w odniesieniu do zarządzania konfliktami między zwierzętami wędrownymi a infrastrukturą energii morskiej.

Porozumienie o ochronie małych waleni Bałtyku, Północno-Wschodniego Atlantyku, Morza Irlandzkiego i Północnego (porozumienie ASCOBANS): jego celem jest koordynacja przez dziesięć umawiających się stron środków na rzecz zmniejszenia negatywnego oddziaływania przyłowów, utraty siedlisk, zanieczyszczenia środowiska morskiego i zakłóceń akustycznych. W 2009 r. przyjęto rezolucję w sprawie niekorzystnych skutków hałasu podwodnego dla ssaków podczas budowy morskich instalacji do wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, natomiast w 2006 r. rezolucję w sprawie niekorzystnych skutków dźwięku, statków i innych form zakłóceń dla małych waleni. Obie rezolucje mają znaczenie w odniesieniu do oceny potencjalnego wpływu związanego z infrastrukturą energii morskiej.

Porozumienie o ochronie waleni Morza Czarnego, Morza Śródziemnego i sąsiadujących obszarów Atlantyku (porozumienie ACCOBAMS) stanowi ramy współpracy na rzecz ochrony różnorodności biologicznej Morza Śródziemnego i Morza Czarnego. Jego główny cel polega na zmniejszeniu zagrożenia dla występujących w tych morzach waleni i poprawie poziomu wiedzy o nich. W ramach porozumienia przyjęto rezolucje w sprawie oceny hałasu spowodowanego przez człowieka, a także oceny jego wpływu, co ma znaczenie w odniesieniu do zarządzania konfliktami między waleniami, które są chronione na mocy dyrektywy siedliskowej, a infrastrukturą energii morskiej. Opublikowano także wytyczne w sprawie środków łagodzących skutki hałasu podwodnego (ACCOBAMS-MOP5, 2013).

8.3.   Potencjalne skutki i podejścia do środków łagodzących

Skutki infrastruktury energetycznej dla środowiska i różnorodności biologicznej mogą wynikać z presji biologicznych, fizycznych i chemicznych, a ich konkretny charakter zależy od szeregu czynników. Chodzi o to, czy infrastruktura znajduje się w fazie instalacji, eksploatacji czy likwidacji; jaki jest harmonogram i częstotliwość prac; jaka jest skala infrastruktury; gdzie jest ona zlokalizowana. Presje na siedliska i gatunki chronione mogą być zarówno bezpośrednie, jak i pośrednie, skutki mogą być natomiast ostre lub przewlekłe. W tabeli 5 podsumowano potencjalne skutki dla siedlisk i gatunków sieci Natura 2000. Poniżej opisano skutki i potencjalne środki łagodzące. Konieczna jest indywidualna ocena poszczególnych przedsięwzięć w celu określenia, czy takie środki są wystarczające, aby zapewnić ochronę interesów sieci Natura 2000.

W przypadku planów i przedsięwzięć w zakresie infrastruktury energii morskiej na prawidłowość odpowiednich ocen mogą jednak wpłynąć następujące ograniczenia:

| — | dostępność danych i możliwość gromadzenia odpowiednich danych |
| --- | --- |

—

dostępność danych i możliwość gromadzenia odpowiednich danych

| — | naukowa wiedza na temat procesów ekologicznych, wrażliwości siedlisk i gatunków morskich sieci Natura 2000 na konkretne presje oraz potencjalnych skumulowanych skutków |
| --- | --- |

—

naukowa wiedza na temat procesów ekologicznych, wrażliwości siedlisk i gatunków morskich sieci Natura 2000 na konkretne presje oraz potencjalnych skumulowanych skutków

| — | strategie łagodzące – krótka skala czasowa, na podstawie której określana jest skuteczność, nadal eksperymentalny charakter lub niedostateczne dopracowanie środków łagodzących |
| --- | --- |

—

strategie łagodzące – krótka skala czasowa, na podstawie której określana jest skuteczność, nadal eksperymentalny charakter lub niedostateczne dopracowanie środków łagodzących

| — | rodzaj instalacji – nowatorska, nadal w fazie opracowywania i złożona, ponieważ może zawierać składniki zarówno lądowe, jak i morskie. |
| --- | --- |

—

rodzaj instalacji – nowatorska, nadal w fazie opracowywania i złożona, ponieważ może zawierać składniki zarówno lądowe, jak i morskie.

W przypadku morskiej energii ze źródeł odnawialnych (energii fal i prądów pływowych) duża część dotychczasowych prac w ramach oceny skutków dotyczyła urządzeń wytwórczych. Wymagają one dalszego wdrażania na skalę zapewniającą im opłacalność. W związku z tym konieczne są dalsze badania potencjalnego wpływu, jaki na środowisko wywierają instalacje i związana z nimi wymagana infrastruktura przesyłu. Istnieje także niepewność w zakresie naszego rozumienia skali i złożoności skumulowanych skutków infrastruktury energii morskiej w związku z pozostałą działalnością w środowisku morskim i związana z tym potrzeba planowania strategicznego, co przedstawiono w sekcji 4. Zazwyczaj konieczna będzie indywidualna ocena, aby w oparciu o okoliczności charakterystyczne dla danego terenu i dostępne dane określić rodzaj i dotkliwość prawdopodobnych skutków.

Tabela 5

Potencjalna wrażliwość siedlisk i gatunków chronionych w ramach sieci Natura 2000 na presje związane z budową, konserwacją i likwidacją infrastruktury energii morskiej

| | STRATY/SZKODY FIZYCZNE | ZAKŁÓCENIA/SZKODY/STRATY BIOLOGICZNE | ZMIANY HYDROLOGICZNE | SUBSTANCJE NIEBEZPIECZNE | POLA ELEKTROMAGNETYCZNE+ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Piaszczyste wybrzeża | V | V | V | V | |
| Łąki podwodne utworzone przez Posidonia | V | V | V | V | |
| Estuaria | V | V | V | V | |
| Muliste i piaszczyste płycizny przybrzeżne | V | V | V | V | |
| Laguny przybrzeżne | V | V | V | V | |
| Ujścia rzek i zatoki | V | V | V | V | |
| Rafy | V | V | V | V | |
| „Kolumny” wytworzone przez wyciekające gazy | V | V | V | V | |
| Borealne bałtyckie wąskie przesmyki | V | V | V | V | |
| Jaskinie* | ? | ? | ? | V | |
| |
| Walenie | ? | V | ? | V | |
| Foki | ? | V | ? | V | |
| Gady | ? | V | ? | V | |
| Ryby | ? | V | V | V | V |
| Bezkręgowce | V | V | ? | V | |
| Rośliny | V | V | V | V | |
| Ptaki morskie | | V | | V | |
| * | mało prawdopodobne lokalizacje prowadzenia linii energetycznych |

STRATY/SZKODY FIZYCZNE

ZAKŁÓCENIA/SZKODY/STRATY BIOLOGICZNE

ZMIANY HYDROLOGICZNE

SUBSTANCJE NIEBEZPIECZNE

POLA ELEKTROMAGNETYCZNE+

Piaszczyste wybrzeża

V

V

V

V

Łąki podwodne utworzone przez Posidonia

V

V

V

V

Estuaria

V

V

V

V

Muliste i piaszczyste płycizny przybrzeżne

V

V

V

V

Laguny przybrzeżne

V

V

V

V

Ujścia rzek i zatoki

V

V

V

V

Rafy

V

V

V

V

„Kolumny” wytworzone przez wyciekające gazy

V

V

V

V

Borealne bałtyckie wąskie przesmyki

V

V

V

V

Jaskinie*

?

?

?

V

Walenie

?

V

?

V

Foki

?

V

?

V

Gady

?

V

?

V

Ryby

?

V

V

V

V

Bezkręgowce

V

V

?

V

Rośliny

V

V

V

V

Ptaki morskie

V

V

*

mało prawdopodobne lokalizacje prowadzenia linii energetycznych

| + | mechanizmy i skutki nadal słabo poznane |
| --- | --- |

+

mechanizmy i skutki nadal słabo poznane

| ? | mechanizmy i skutki nieznane / słabo poznane |
| --- | --- |

?

mechanizmy i skutki nieznane / słabo poznane

—   
  Podsumowanie potencjalnych skutków

W wyniku szerokiego i długotrwałego wykorzystania rurociągów podmorskich do transportu ropy naftowej i gazu w środowisku morskim zgromadzono liczne informacje na temat ich potencjalnych skutków. Układanie kabli stanowi także szeroko wykorzystywaną technologię, chociaż większość informacji na temat potencjalnych skutków dla środowiska pochodzi z sektora telekomunikacji. Kable stosowane do przesyłu energii są zasadniczo cięższe, sztywniejsze i mają większe przekroje. Badano także możliwości unikania lub łagodzenia skutków kabli i rurociągów dla środowiska, w tym strategie w tym zakresie, które mają znaczenie w odniesieniu do danych siedlisk i gatunków sieci Natura 2000.

Najbardziej oczywiste bezpośrednie skutki stanowią szkody, zakłócenia i straty dotyczące siedlisk bentosowych, powstające podczas operacji układania kabli i rurociągów. Dzieje się tak, ponieważ kable i rurociągi zazwyczaj prowadzi się przez tereny występowania osadów miękkich, wykonując rozkopy lub dokonując operacji zakopania. Duży wpływ na dany teren, który może obejmować strefę w obrębie 10–20 m od kabla/rurociągu, mają zastosowane techniki i maszyny oraz rodzaj występujących osadów. Zakłócona w tym przypadku strefa bentosowa może ulec odtworzeniu, ale niekoniecznie oznacza to powrót tych samych gatunków, a tempo powrotu do stanu pierwotnego zależy od rodzaju osadów i warunków lokalnych. Skutki zależą od skali i trwałości wszelkich zmian oraz właściwości danego terenu. Charakterystyka terenu może także ulec zmianie z powodu wprowadzenia różnych rodzajów osadów. Piaszczyste wybrzeża położone poniżej strefy pływów, siedliska z osadami miękkimi w obrębie ujść rzek i zatok, muliste i piaszczyste płycizny przybrzeżne na obszarach międzypływowych, skupiska trawy morskiej, łąki podwodne utworzone przez Posidonia oraz rafy stanowią niektóre z siedlisk sieci Natura 2000 podatnych na bezpośrednie szkody siedliskowe lub zmiany związane z prowadzeniem kabli i rurociągów. W niektórych przypadkach kable mogą przecinać skalne dno morskie. Do szkód siedliskowych, np. w środowisku występowania raf, może dojść w przypadku, gdy konieczne jest wykonanie wykopów w skałach.

Umieszczenie sztucznych twardych powierzchni kabli i rurociągów oraz ochronnych hałd skalnych i materacy betonowych w celu ochrony infrastruktury operacyjnej lub likwidowanych rurociągów może oddziaływać lokalnie, umożliwiając zasiedlanie przez gatunki, które nie są typowe dla siedlisk z osadami miękkimi. Istnieje również potencjał do osiedlania się inwazyjnych gatunków obcych i ich rozprzestrzeniania się z poziomu takich struktur. Zmiany mętności oraz prądów i topografii dna morskiego stanowią kolejne potencjalne presje na zbiorowiska bentosowe żyjące w pobliżu kabli i rurociągów, natomiast zmiany zachowania związanego z poszukiwaniem pożywienia i żerowaniem oraz niepokojenie i przemieszczenia podczas prac instalacyjnych mogą wpłynąć na ssaki i ptaki morskie chronione na mocy dyrektyw siedliskowej i ptasiej. Choć skutki pól elektromagnetycznych wokół kabli są mniej znane, mogą one jednak oddziaływać na takie ryby jak jesiotr zachodni, który podlega ochronie na mocy dyrektywy siedliskowej, ponieważ wiadomo, że gatunek ten jest w stanie wykryć tego rodzaju pola. Na pewne gatunki, które są wrażliwe na nawet nieznaczny wzrost temperatury otoczenia, może mieć także wpływ emisja ciepła, jednak rodzaj i znaczenie możliwych skutków dla zbiorowisk bentosowych, np. gatunków związanych z siedliskami piaszczystych wybrzeży, pozostają nieznane. W niniejszej sekcji, która jest poświęcona środkom łagodzącym, omówiono kwestie dotyczące zmniejszania i unikania takich emisji dzięki odpowiedniej konstrukcji kabli.

Ryzyko zanieczyszczenia chemicznego i jego potencjalne skutki dla siedlisk i gatunków sieci Natura 2000 stanowią kolejne aspekty, które należy wziąć pod uwagę. Ryzyko to może wynikać z uszkodzenia rurociągów, wzburzenia zanieczyszczonych osadów lub substancji niebezpiecznych oraz awarii kabli. Emisje pochodzące ze statków wykorzystywanych do budowy i konserwacji infrastruktury mogą mieć wpływ na jakość wody, chociaż niełatwo jest oddzielić je od emisji związanych bardziej ogólnie z pracami budowlanymi i konserwacyjnymi w środowisku morskim.

—   
  Podsumowanie potencjalnych środków łagodzących

Komisja OSPAR przygotowała użyteczne podsumowanie potencjalnych środków łagodzących ukierunkowanych na minimalizację lub unikanie skutków kabli podmorskich dla środowiska (tabela 6) (52). Najważniejsze środki łagodzące obejmują ostrożne wyznaczanie tras i harmonogramów prac instalacyjnych, odpowiedni wybór rodzajów kabli, odpowiednie zakopywanie kabli oraz zastosowanie w razie konieczności obojętnego materiału ochronnego. Zaburzanie dna morskiego, hałas, zanieczyszczenie, zasypywanie, utrata siedlisk, korytarze umożliwiające rozprzestrzenianie się gatunków obcych i skumulowane skutki mają także znaczenie w przypadku budowy i konserwacji rurociągów podmorskich.

Tabela 6

Potencjalne środki łagodzące ukierunkowane na unikanie lub minimalizację skutków, jakie dla środowiska mają poszczególne antropogeniczne presje związane z układaniem i eksploatacją kabli (źródło: OSPAR, 2009)

| | Środki łagodzące |
| --- | --- |
| Skutki dla środowiska | Wybór trasy | Okres budowy | Technika zakopywania | Głębokość zakopywania | Rodzaj kabli | Usunięcie |
| Zakłócenie | x | x | x | (x) | (x) | Zob. tekst |
| Hałas | (x) | (x) | (x) | | | |
| Emisja ciepła | (x) | | | x | x | |
| Pola elektromagnetyczne | | | | x | x | |
| Zanieczyszczenie | x | | (x) | (x) | x | x |
| Skumulowane skutki | x | x | x | x | x | |
| x: ważny środek; (x) mniej ważny środek; * niewystarczający stan wiedzy |

Środki łagodzące

Skutki dla środowiska

Wybór trasy

Okres budowy

Technika zakopywania

Głębokość zakopywania

Rodzaj kabli

Usunięcie

Zakłócenie

x

x

x

(x)

(x)

Zob. tekst

Hałas

(x)

(x)

(x)

Emisja ciepła

(x)

x

x

Pola elektromagnetyczne

x

x

Zanieczyszczenie

x

(x)

(x)

x

x

Skumulowane skutki

x

x

x

x

x

x: ważny środek; (x) mniej ważny środek; * niewystarczający stan wiedzy

W kolejnych sekcjach przedstawiono bardziej szczegółowe informacje na temat potencjalnych skutków i środków łagodzących skutki instalacji, eksploatacji i likwidacji kabli i rurociągów.

8.3.1.   Instalacja

Wykorzystuje się różne metody układania kabli i rurociągów. Na terenach występowania osadów miękkich oddzielnie lub łącznie stosuje się pługi i urządzenia do wdmuchiwania, aby wykonać wykopy, zazwyczaj o głębokości 1–3 m, oraz jednocześnie zakopać w nich kable i rurociągi. Ewentualnie urobek z wykopów jest tymczasowo usuwany z miejsca prac lub składowany wzdłuż tego miejsca, a układanie kabli i rurociągów oraz wypełnianie wcześniej wykonanych wykopów następuje nieco później. Śmiertelność bezkręgowców wzdłuż proponowanej trasy kabli jest prawdopodobnie wyższa w przypadku zastosowania wdmuchiwania (wypłukanie osadów poniżej kabla za pomocą strugi wody, aby mógł on osiąść na określonej głębokości), ponieważ dochodzi do większego wzburzenia osadów i istnieje prawdopodobieństwo narażenia wielu zwierząt na ataki drapieżników. W przypadku wykorzystania pługów płozy podpierające mogą zostawiać ślad środowiskowy na powierzchni stref występowania osadów miękkich. Potencjalne skutki mogą wówczas obejmować zwiększone zagęszczenie osadów i zaburzenia w funkcjonowaniu fauny morskiej. Zasięg strefy zakłócenia zależy od właściwości danego środowiska i zastosowanej metody instalacji (53).

Podczas gdy niektóre gatunki ruchliwe są w stanie ominąć zakłócone obszary, większość gatunków osiadłych nie jest w stanie tego uczynić, a niektóre biogeniczne siedliska rafowe, takie jak skupiska omułków wielkich i krasnorostów (fr. maërl), dwa podtypy siedlisk w obrębie piaszczystych wybrzeży położonych poniżej strefy pływów, oraz skupiska trawy morskiej mogą być szczególnie podatne na ich bezpośrednią utratę lub zasypywanie przez osady zawieszone (np. OSPAR 2010). Ograniczone miejscowo szkody dotyczące zbiorowisk bentosowych zamieszkujących siedliska rafowe mogą powstawać, gdy wykopy wykonuje się metodą abrazji lub wykopuje się je w skałach twardych i miękkich, aby kable mogły przeciąć skalne dno morskie.

Ponowne zawieszenie i ponowna mobilizacja substancji biogennych i substancji niebezpiecznych podczas rozkopywania stanowi ryzyko na terenach występowania zanieczyszczonych osadów, a zmiany profilu dna morskiego mogą prowadzić do zmian hydrodynamiki. Może to wpłynąć na stabilność siedlisk położonych poniżej strefy pływów, takich jak piaszczyste wybrzeża, oraz spowodować potencjalne zmiany dotyczące zbiorowisk morskich. Ostatnią kwestią jest potencjalny wpływ działań związanych z oddaniem do użytku. W przypadku rurociągów polegają one na testowym przepompowaniu wody zawierającej biocydy i inhibitory korozji. Należy określić skład i dyspersję wody po takich próbach, chociaż uważa się, że jej zwiększone stężenie w miejscach usunięcia z rurociągów jest zasadniczo krótkoterminowe. Brak jest wystarczających informacji, aby można było ocenić potencjalne skutki dla zbiorowisk morskich związanych z siedliskami sieci Natura 2000 i dla gatunków chronionych.

ZMIANY DOTYCZĄCE SIEDLISK, ZBIOROWISK I GATUNKÓW BENTOSOWYCH

Bezpośrednie skutki układania kabli i rurociągów obejmują szkody, zmiany abrazyjne, przemieszczenia i zakłócenia dotyczące siedlisk i gatunków dna morskiego w pasie otaczającym prowadzone prace budowlane (Söker i in., 2000). Na zbiorowiska bentosowe w obrębie wykopów i w ich pobliżu mogą wpływać takie zjawiska, jak rozprzestrzenianie, zakopywanie i mieszanie osadów, osadzanie drobnych osadów oraz zmiany właściwości chemicznych z powodu ponownego zawieszenia zanieczyszczeń lub z powodu zakłóceń warstw beztlenowych. Skutki te mogą jednak być tylko krótkoterminowe lub prowadzić do subtelnych zmian długoterminowych, których znaczenie jest trudno ocenić.

W badaniu skutków i powrotu do stanu pierwotnego w związku z układaniem kabli w wykopie wykonanym na potrzeby morskiej farmy wiatrowej Nysted wykazano znaczące zmiany bezpośrednio po przeprowadzeniu prac, dotyczące skupiska rogowców występujących w płytkich wodach duńskiej laguny Rødsand, która stanowi obszar sieci Natura 2000. W pobliżu wykopu zmniejszeniu uległy także gęstość pędów i ilość biomasy tworzącej kłącza zostery morskiej (zjawisko to przypisuje się skumulowanym skutkom zacienienia i zakopywania), niemniej w ciągu dwóch lat uległy one odtworzeniu do wartości sprzed prac budowlanych (Birklund, 2003). W przypadku makrofauny bentosowej występującej wzdłuż kabla podmorskiego poprowadzonego w Morzu Bałtyckim między Szwecją a Polską także nastąpił powrót do stanu pierwotnego. Jednocześnie po upływie jednego roku nie stwierdzono żadnych istotnych zmian składu, obfitości czy ilości biomasy, które można by jednoznacznie powiązać z instalacją przedmiotowego kabla (Andrulewicz i in., 2003).

Z powyższych badań wynika, że chociaż skutki dla skupisk występujących poniżej strefy pływów w obrębie osadów miękkich, takich jak organizmy żyjące na płytkich piaszczystych wybrzeżach, mogą być znaczące, wpływ ten może być stosunkowo krótkotrwały i ograniczać się do korytarza, w którym poprowadzono kable, o prawdopodobnej szerokości 10 m (OSPAR, 2009). Skutki długoterminowe mogą występować w przypadku raf biogenicznych składających się z gatunków wrażliwych na zasypywanie, takich jak algi morskie, morskie „kolumny” wytworzone przez wyciekające gazy lub z gatunków, które są szczególnie długowieczne i wolno się odtwarzają, takich jak rafy składające się z omułków wielkich. Dokładne skutki zależą od występujących siedlisk i właściwości danego terenu.

Inne spowodowane pracami budowlanymi potencjalne presje na siedliska i gatunki bentosowe obejmują – oprócz szkód bezpośrednich – także wzrost mętności, uwolnienie zanieczyszczeń i zmiany składu osadów. Skutki zależą od skali i trwałości wszelkich zmian oraz właściwości danego terenu. Większe znaczenie będzie miało przeniesienie osadów miękkich w kierunku skalistych siedlisk rafowych lub siedlisk wrażliwych na zasypywanie, takich jak łąki podwodne utworzone przez Posidonia i skupiska alg morskich, niż przemieszczenie w obrębie obszarów o podobnych właściwościach osadów (Zucco i in., 2006; Hall-Spencer i Moore, 2000). Charakterystyka terenu może także ulec zmianie z powodu wprowadzenia różnych rodzajów osadów. Przykładowo w przypadku morskiej farmy wiatrowej Nysted zlokalizowanej w Danii po pewnym czasie od ułożenia odsłoniętych kabli należało je osłonić, co oznaczało konieczność naniesienia żwiru, aby wypełnić wykop wykonany na obszarze zdominowanym przez osady miękkie (Andrulewicz i in., 2003).

Na obszarach występowania skał, wysoce ruchomych piasków lub wód głębokich dno morskie nie nadaje się do zakopywania kabli i rurociągów – ochronę lub stabilizację infrastruktury można zatem zapewnić stosując ochronne hałdy skalne i materace betonowe. Nawet jeżeli nie wykonuje się żadnych rozkopów, możliwy jest tymczasowy wzrost mętności w pobliżu takich działań. Wykonanie hałd skalnych może oznaczać umieszczenie 1 tony skał na metr kwadratowy na obszarze o szerokości 5 m po każdej stronie rurociągu, co może wiązać się z wprowadzeniem znacznej ilości materiału o odmiennych właściwościach niż osady występujące na danym obszarze przed instalacją.

| Przykłady środków łagodzących stosowanych w odniesieniu do siedlisk sieci Natura 2000 położonych poniżej strefy pływów

  Trasa linii przesyłowej SwePol Link między Szwecją a Polską, tj. częścią obszaru Natura 2000 Ławica Słupska, została częściowo zmieniona w celu złagodzenia skutków wywoływanych przez tę linię. Chociaż większa część trasy linii kablowej przebiega przez zagrożone siedliska, ominięto obszary Ławicy Słupskiej, na których występują kamienie i głazy stanowiące ochronę dla ginących gatunków krasnorostów. W ramach tego samego przedsięwzięcia wyeliminowano potencjalne chemiczne zanieczyszczenie chlorem, zmieniając zakładany pierwotnie system monopolarny, co wymagałoby zastosowania anod protektorowych, na system bipolarny (Andrulewicz i in., 2003). |
| --- |

Przykłady środków łagodzących stosowanych w odniesieniu do siedlisk sieci Natura 2000 położonych poniżej strefy pływów

Trasa linii przesyłowej SwePol Link między Szwecją a Polską, tj. częścią obszaru Natura 2000 Ławica Słupska, została częściowo zmieniona w celu złagodzenia skutków wywoływanych przez tę linię. Chociaż większa część trasy linii kablowej przebiega przez zagrożone siedliska, ominięto obszary Ławicy Słupskiej, na których występują kamienie i głazy stanowiące ochronę dla ginących gatunków krasnorostów. W ramach tego samego przedsięwzięcia wyeliminowano potencjalne chemiczne zanieczyszczenie chlorem, zmieniając zakładany pierwotnie system monopolarny, co wymagałoby zastosowania anod protektorowych, na system bipolarny (Andrulewicz i in., 2003).

SZKODY DOTYCZĄCE SIEDLISK I GATUNKÓW NA OBSZARACH MIĘDZYPŁYWOWYCH

Siedliska i gatunki występujące na obszarach międzypływowych chronione na mocy dyrektyw siedliskowej i ptasiej mogą być narażone na zakłócenia, szkody i straty związane z układaniem kabli i rurociągów. Najbardziej narażone typy siedlisk sieci Natura 2000 stanowią ujścia rzek i zatok do morza, borealne bałtyckie wąskie przesmyki, estuaria, muliste i piaszczyste płycizny przybrzeżne na obszarach międzypływowych oraz łąki podwodne utworzone przez Posidonia. Najbardziej wrażliwe gatunki chronione obejmują ptaki brodzące i ptactwo wodne.

Skutki dla fauny morskiej są często gwałtowne, ale krótkotrwałe. Badanie skutków rozkopów wykonywanych w celu instalacji rurociągów w obrębie mulistych i piaszczystych płycizn przybrzeżnych na obszarach międzypływowych w Irlandii wykazało na przykład całkowite zniknięcie bezkręgowców bentosowych oraz zmianę struktury osadów bezpośrednio po zakończeniu prac. Teren ten został następnie ponownie zasiedlony do poziomu, przy którym nie stwierdzono zauważalnej różnicy w liczbie osobników wszystkich gatunków występujących w rdzeniach osadu pobranych sześć miesięcy później, chociaż reprezentowane taksony różniły się (Lewis i in., 2002). Inne badania wykazały podobne skutki i mimo że możliwe jest przywrócenie bogactwa gatunków, przywrócenie całkowitej ilości biomasy do poziomu charakterystycznego dla sąsiedniego niezakłóconego obszaru może potrwać kilka lat. Powrót do stanu pierwotnego zależy od gatunków występujących na sąsiednich obszarach, ich cykli życiowych i ruchliwości, a także harmonogramu prac budowlanych.

| Przykłady środków łagodzących stosowanych w celu ochrony siedlisk na obszarach międzypływowych

  Środki łagodzące dotyczące przybrzeżnych punktów połączenia kabli z infrastrukturą lądową rozmieszczonych wzdłuż siedlisk występujących na obszarach międzypływowych, takich jak siedliska obecne w estuariach, mogą obejmować zmianę przebiegu trasy w celu ominięcia wrażliwych obszarów, minimalizację zasięgu obszarowego skutków, staranne planowanie harmonogramu w celu uniknięcia zakłóceń oraz zastosowanie mniej szkodliwych technik wykonywania wykopów. Są to niektóre spośród środków łagodzących, które uzgodniono przy układaniu kabli eksportowych wzdłuż obszaru międzypływowego w estuarium Swale, łączących morską farmę wiatrową London Array z siecią przesyłową (London Array/National Grid 2007).






  — | Nie będą prowadzone żadne prace w okresie od 1 października do 31 marca na obszarze specjalnej ochrony Swale i na obszarze Ramsar lub w obrębie 500 m od ich granicy z morzem. |
| --- | --- |

Przykłady środków łagodzących stosowanych w celu ochrony siedlisk na obszarach międzypływowych

Środki łagodzące dotyczące przybrzeżnych punktów połączenia kabli z infrastrukturą lądową rozmieszczonych wzdłuż siedlisk występujących na obszarach międzypływowych, takich jak siedliska obecne w estuariach, mogą obejmować zmianę przebiegu trasy w celu ominięcia wrażliwych obszarów, minimalizację zasięgu obszarowego skutków, staranne planowanie harmonogramu w celu uniknięcia zakłóceń oraz zastosowanie mniej szkodliwych technik wykonywania wykopów. Są to niektóre spośród środków łagodzących, które uzgodniono przy układaniu kabli eksportowych wzdłuż obszaru międzypływowego w estuarium Swale, łączących morską farmę wiatrową London Array z siecią przesyłową (London Array/National Grid 2007).

—

Nie będą prowadzone żadne prace w okresie od 1 października do 31 marca na obszarze specjalnej ochrony Swale i na obszarze Ramsar lub w obrębie 500 m od ich granicy z morzem.

| — | Żadne prace nie będą prowadzone niezależnie od pory w obrębie skupisk zostery morskiej i w obrębie głównych skupisk omułków. Dotyczy to wszystkich prac związanych z układaniem kabli, w tym pozycjonowania statków za pomocą kotwic (jeżeli zaistnieje taka potrzeba). |
| --- | --- |

—

Żadne prace nie będą prowadzone niezależnie od pory w obrębie skupisk zostery morskiej i w obrębie głównych skupisk omułków. Dotyczy to wszystkich prac związanych z układaniem kabli, w tym pozycjonowania statków za pomocą kotwic (jeżeli zaistnieje taka potrzeba).

| — | Kable układane wzdłuż obszaru międzypływowego należy zakopać na głębokości powyżej 1 m. Zazwyczaj w tym celu wykonuje się płużenie lub rozkopywanie. W przypadku obszarów międzypływowych rozkopy należy wykonać, a następnie je zasypać w taki sposób, aby zachować istniejący profil osadów. Wdmuchiwanie należy stosować tylko w wyjątkowych przypadkach oraz po jej wcześniejszym zatwierdzeniu i monitorowaniu. |
| --- | --- |

—

Kable układane wzdłuż obszaru międzypływowego należy zakopać na głębokości powyżej 1 m. Zazwyczaj w tym celu wykonuje się płużenie lub rozkopywanie. W przypadku obszarów międzypływowych rozkopy należy wykonać, a następnie je zasypać w taki sposób, aby zachować istniejący profil osadów. Wdmuchiwanie należy stosować tylko w wyjątkowych przypadkach oraz po jej wcześniejszym zatwierdzeniu i monitorowaniu.

| — | Badania ornitologiczne obszarów pływowych, międzypływowych i lądowych należy prowadzić między październikiem a marcem każdego roku budowy oraz przynajmniej przez okres jednego roku. |
| --- | --- |

—

Badania ornitologiczne obszarów pływowych, międzypływowych i lądowych należy prowadzić między październikiem a marcem każdego roku budowy oraz przynajmniej przez okres jednego roku.

| — | Nie należy prowadzić żadnych prac przed zatwierdzeniem przez odpowiednie organy regulacyjne środków dotyczących postępowania z potencjalnie niebezpiecznymi substancjami i ich składowania, działań w odpowiedzi na wycieki oraz zapewnienia odprowadzania wód powierzchniowych. |
| --- | --- |

—

Nie należy prowadzić żadnych prac przed zatwierdzeniem przez odpowiednie organy regulacyjne środków dotyczących postępowania z potencjalnie niebezpiecznymi substancjami i ich składowania, działań w odpowiedzi na wycieki oraz zapewnienia odprowadzania wód powierzchniowych.

| — | Pracownicy/wykonawcy są informowani o wrażliwych ekologicznie lokalizacjach oraz o organizacji pracy zapewniającej ich ochronę. |
| --- | --- |

—

Pracownicy/wykonawcy są informowani o wrażliwych ekologicznie lokalizacjach oraz o organizacji pracy zapewniającej ich ochronę.

| — | Stosowane metody układania kabli na obszarach międzypływowych powinny ograniczać uwalnianie osadów zawieszonych do minimum. |
| --- | --- |

—

Stosowane metody układania kabli na obszarach międzypływowych powinny ograniczać uwalnianie osadów zawieszonych do minimum.

| — | Prace budowlane należy prowadzić w sposób minimalizujący niepokojenie ptaków, stosując np. oświetlenie kierunkowe. |
| --- | --- |

—

Prace budowlane należy prowadzić w sposób minimalizujący niepokojenie ptaków, stosując np. oświetlenie kierunkowe.

NIEPOKOJENIE I PRZESIEDLENIE GATUNKÓW WYSOCE RUCHLIWYCH

Wiadomo, że hałas i obecność ludzi, a także maszyny i działania związane z pracami budowlanymi na obszarach międzypływowych i morskich wpływają na zachowanie gatunków wysoce ruchliwych, w tym ptaków morskich, ptaków brodzących i ptactwa wodnego, waleni, fok, żółwi i ryb chronionych na mocy dyrektyw siedliskowej i ptasiej. Głównymi skutkami są niepokojenie i przesiedlenie. Potencjalne skutki, które dotyczą konkretnego gatunku, obejmują utratę możliwości żerowania, ryzyko kolizji i przeszkody utrudniające przemieszczanie, co może powodować koszty energetyczne. Wiadomo, że ptaki nurkujące są bardzo wrażliwe na zakłócenia wizualne oraz że ruch statków powoduje ich przesiedlenie (Mendel i in., 2008). Możliwe skutki długoterminowe obejmują uszkodzenia słuchu u ssaków morskich, które przez długi czas są narażone na wysoki poziom dźwięku. Kluczową kwestią jest poziom hałasu tła związany z pracami budowlanymi, ponieważ wpływa on na zdolność zwierząt do wykrywania ciśnienia i zachowania w odpowiedzi na nie (Robinson i Lepper, 2013).

Hałas spowodowany układaniem rurociągów i kabli jest zazwyczaj związany z rozkopywaniem, układaniem rur i umieszczaniem skał. W przypadku proponowanego ułożenia 65-kilometrowej trasy kabli eksportowych łączących morską farmę wiatrową Beatrice z infrastrukturą w zatoce Moray Firth, aby zbadać hałas związany z instalacją przyjęto model, w ramach którego zidentyfikowano potencjalną strefę zakłóceń dla poszczególnych gatunków (zob. poniższa ramka). Z oceny OSPAR wynika, że brak jest wyraźnych dowodów na to, że hałas podwodny spowodowany instalacją kabli podmorskich stanowi duże ryzyko dla fauny morskiej (OSPAR, 2009).

| Określenie zakresu celem oceny ryzyka dla morskich gatunków ruchliwych

  Aby zbadać potencjalny wpływ hałasu związanego z poprowadzeniem na północno-wschodnim wybrzeżu Szkocji 65-kilometrowej trasy kabli eksportowych łączących morską farmę wiatrową Beatrice z infrastrukturą lądową w zatoce Moray Firth, przyjęto model, w ramach którego oceniono potencjalny wpływ na zachowanie poszczególnych gatunków (Nedwell i in., 2012). Wyniki sugerują, że rozkopywanie miało największy potencjalny wpływ na poszczególne gatunki morskie oraz że dotyczyło to w szczególności morświnów. | Wskaźnik dBht (gatunki) opracowano jako narzędzie umożliwiające ilościowe określenie potencjalnego wpływu dźwięku na zachowanie danego gatunku w środowisku podwodnym (Nedwell i in., 2007). Poszczególne gatunki różnie postrzegają dźwięk. Uznano, że poziom hałasu powyżej 90 dBht wywołuje silną reakcję związaną z unikaniem u praktycznie wszystkich osobników. |
| --- | --- |
| | |

Określenie zakresu celem oceny ryzyka dla morskich gatunków ruchliwych

Aby zbadać potencjalny wpływ hałasu związanego z poprowadzeniem na północno-wschodnim wybrzeżu Szkocji 65-kilometrowej trasy kabli eksportowych łączących morską farmę wiatrową Beatrice z infrastrukturą lądową w zatoce Moray Firth, przyjęto model, w ramach którego oceniono potencjalny wpływ na zachowanie poszczególnych gatunków (Nedwell i in., 2012). Wyniki sugerują, że rozkopywanie miało największy potencjalny wpływ na poszczególne gatunki morskie oraz że dotyczyło to w szczególności morświnów.

Image

Wskaźnik dBht (gatunki) opracowano jako narzędzie umożliwiające ilościowe określenie potencjalnego wpływu dźwięku na zachowanie danego gatunku w środowisku podwodnym (Nedwell i in., 2007). Poszczególne gatunki różnie postrzegają dźwięk. Uznano, że poziom hałasu powyżej 90 dBht wywołuje silną reakcję związaną z unikaniem u praktycznie wszystkich osobników.

Image

W tym przypadku przewidziano, że podczas układania kabli wystąpią krótkotrwałe, ograniczone miejscowo zakłócenia wywołane przez hałas mogące prowadzić do tymczasowego przesiedlenia ssaków morskich z bardzo małej części ich właściwego siedliska (Arcus, 2012). Stwierdzono, że inne aspekty prac budowlanych miały znaczenie dla delfina butlonosego i foki pospolitej, dlatego należało zastosować środki łagodzące, takiej jak. „łagodny rozruch” podczas wbijania pali oraz obserwacja ssaków morskich przez obserwatorów.

8.3.2.   Eksploatacja

Najbardziej prawdopodobne negatywne skutki związane z działającymi kablami i rurociągami mogą wynikać z zanieczyszczenia. Może to dotyczyć incydentów o charakterze ostrym, takich jak przypadkowe wycieki ze statków zapewniających wsparcie operacyjne lub wycieki z pękniętych rurociągów. Ponadto mogą wystąpić skutki o charakterze przewlekłym, związane z uszkodzeniem kabli i rurociągów oraz wypłukiwaniem produktów chemicznych. Mniej poznane są prawdopodobne skutki pól elektromagnetycznych i wzrostu temperatury wokół kabli. Prace w zakresie konserwacji i naprawy, w wyniku których dochodzi do ponownego zawieszenia osadów i substancji niebezpiecznych, mają podobne skutki jak prace instalacyjne.

ZANIECZYSZCZENIE

Uszkodzenie rurociągów może wynikać z korozji, ruchów dna morskiego oraz kontaktu z kotwicami i przydennymi narzędziami połowowymi. Może to powodować niewielkie krótko- lub długotrwałe wycieki lub bardziej katastrofalne erupcje powodujące poważne przypadki zanieczyszczeń. Zgodnie z informacjami zebranymi w bazie danych EGIG, w której rejestruje się incydenty dotyczące europejskich gazociągów, ingerencja z zewnątrz stanowi najczęstszą przyczynę incydentów (48,4 %), natomiast na dalszych miejscach znajdują się wady konstrukcyjne/materiałowe oraz korozja; nie dokonano jednak rozróżnienia między gazociągami podmorskimi a gazociągami innego rodzaju (EGIG, 2011). Węglowodory i gazy takie jak dwutlenek węgla, metan i siarkowodór stanowią niektóre z zanieczyszczeń, które mogą być wprowadzone do kolumny wody.

Kolejnym źródłem zanieczyszczeń są anody protektorowe, które są wykorzystywane, aby spowolnić korozję rurociągów w wodzie morskiej. Składniki tych anod (rtęć, miedź, kadm i ołów) mogą przenikać przez osady i odkładać się w organizmach osobników niektórych gatunków morskich. Tempo korozji takich anod zależy od właściwości danego terenu, takich jak głębokość, temperatura i poziom zasolenia. Nie jest znane prawdopodobieństwo oddziaływania na siedliska i gatunki sieci Natura 2000.

W przypadku operacji CCS dwutlenek węgla jest transportowany w rurociągach w formie cieczy lub gazu, zależnie od temperatury i ciśnienia. Proces ten wymaga dokładnej kontroli, ponieważ powstawanie hydratów w rurociągu zwiększa poziom korozji wewnętrznej i może prowadzić do zatorów, powodując ryzyko awarii rurociągu. Głównym skutkiem uszkodzenia lub awarii rurociągu byłoby zakwaszenie otaczającej wody.

Ostre i przewlekłe skutki wycieków ropy naftowej dla gatunków i siedlisk morskich wymienionych w dyrektywach siedliskowej i ptasiej, takich jak ssaki morskie, ptaki morskie, skupiska trawy morskiej oraz muliste i piaszczyste płycizny przybrzeżne, zostały dogłębnie zbadane i szczegółowo udokumentowane (54). Stwierdzono także potrzebę monitorowania i planowania awaryjnego w celu uniknięcia nasilania się incydentów i zmniejszenia ich wpływu. Dostępne są także informacje na temat skutków innych zanieczyszczeń, takich jak metale ciężkie, w przypadku ssaków morskich, oraz potencjalnych skutków zakwaszenia oceanów, chociaż informacje te nie odnoszą się konkretnie do morskiej infrastruktury energetycznej.

Główne podejście do łagodzenia skutków zanieczyszczenia związanego z kablami i rurociągami polega na minimalizacji ryzyka wycieków przez odpowiednie projektowanie i regularne kontrole. Regularne monitorowanie działa jak system wczesnego ostrzegania, a dzięki planowaniu awaryjnemu możliwe jest opracowanie na wypadek wystąpienia incydentów środków zmniejszających wszelkie skutki dla siedlisk i gatunków morskich.

POLA ELEKTROMAGNETYCZNE I ICH SKUTKI DLA RYB

Podczas przesyłu energii elektrycznej, w tym za pomocą kabli podmorskich, emitowane są pola elektromagnetyczne o niskiej częstotliwości. Pola elektryczne mogą powstawać w otaczającym środowisku także podczas przemieszczania się wody i organizmów w polu magnetycznym. Mogą wystąpić zatem pewne skutki dla organizmów morskich wykorzystujących pola elektromagnetyczne do lokalizacji przestrzennej, przemieszczania się na duże odległości, orientacji na małe odległości, żerowania lub poszukiwania partnerów, jeżeli pole elektromagnetyczne jest wystarczająco silne lub wyczuwalne na tle otoczenia. Prawdopodobieństwo i znaczenie skutków nie są dobrze znane (Boehlert i Gill, 2010). Podczas symulacji pól magnetycznych wokół dwubiegunowej trasy przesyłu między Szwecją a Polską wykazano, że wszelkie zmiany kąta nachylenia nie przewyższałyby naturalnych zmian ziemskiego pola magnetycznego w odległości przekraczającej 20 m od kabli. Wartości uzyskane podczas pomiarów podwodnego pola magnetycznego wykonanych in situ po ułożeniu kabli nie przekroczyły wartości przewidzianych podczas symulacji (Andrulewicz i in., 2003).

Gatunki ryb, o których wiadomo, że są w stanie wykrywać pola elektryczne, obejmują spodouste i jesiotrowate. U niektórych z nich występują zmiany behawioralne, gdy znajdują się w obrębie pola elektromagnetycznego, mogącego występować wokół kabli. W przypadku pól magnetycznych monitorowanie węgorza europejskiego (A.anguilla) migrującego w Morzu Bałtyckim wykazało, że gatunek ten tymczasowo zmienia trasę swojej wędrówki względem kabli, nie stwierdzono jednak, że kable stanowią trwałą przeszkodę. W przypadku pól elektrycznych stwierdzono zmiany zachowania takich gatunków jak rekinek psi (S.canicula), raja nabijana (R.clavata) i koleń (S.acanthias), które mogą być związane z siedliskami piaszczystych wybrzeży, chociaż skutki różniły się u poszczególnych osobników (55).

W ramach środków łagodzących stosuje się spełniające standardy sektora osłony, które ograniczają emitowane bezpośrednio pola elektryczne, ale nie chronią przed polami magnetycznymi. Inne możliwości obejmują zmiany w projektowaniu kabli, zmniejszenie przepływu prądu oraz głębsze zakopywanie kabli.

Mechanizmy i skutki pól elektromagnetycznych dla organizmów morskich nie są w pełni poznane, tak samo jak nie do końca znane jest znaczenie poziomu ich emisji w porównaniu z poziomem emisji ziemskiego pola magnetycznego. Zgodnie z obecną praktyką przyjętą w Europie pola elektromagnetyczne uwzględnia się w ocenie oddziaływania na środowisko i w procedurach udzielania zgody, przy czym w poszczególnych państwach członkowskich stosuje się różny zakres obowiązków dotyczących monitorowania i badania wszelkich potencjalnych skutków.

ZMIANY STREFY BENTOSOWEJ

W perspektywie długoterminowej kable i rurociągi prowadzone na powierzchni dna morskiego i obłożone twardym podłożem mogą powodować „efekt rafy”, ponieważ są one zasiedlane przez różne gatunki (56). Przewiduje się na przykład, że gatunki, które zasiedlają ochronne hałdy skalne i materace betonowe wokół rurociągów ułożonych w ramach przedsięwzięcia Mariner Area Development w północnej części Morza Północnego obejmują stułbiopławy, korale miękkie, ukwiały, ruroczółkowce, wąsonogi, osłonice i organizmy ruchliwe takie jak skorupiaki, wieloszczety i szkarłupnie (Statoil, 2012). W przypadku morskich farm wiatrowych Nysted i Horns Rev zasiedlanie obszarów wokół podstawy turbin spowodowało zwiększenie ilości biomasy i wzrost heterogeniczności siedlisk. Wprowadzenie twardych powierzchni w obszarze zdominowanym przez osady piaszczyste wpłynęło na znaczną zmianę strefy bentosowej. Istnieje także potencjał do rozprzestrzeniania się inwazyjnych gatunków obcych w drodze zasiedlania wspomnianych struktur, zwłaszcza w przypadku gdy równolegle dochodzi do zmiany temperatury. Do nieznacznego wzrostu temperatury może dochodzić w obrębie kilku centymetrów od kabli przesyłających energię, w zależności od głębokości, na jakiej są zakopane, ich rodzaju oraz właściwości otaczających osadów. Przy takim samym tempie przesyłu wzrost ten będzie prawdopodobnie wyższy w przypadku kabli wykorzystujących prąd przemienny (AC) niż kabli wykorzystujących prąd stały o wysokim napięciu (HVDC). Emisja ciepła może zmienić warunki fizykochemiczne w obrębie osadów i zwiększyć aktywność bakterii, co może mieć wtórne skutki dla fauny i flory bentosowej (Meissner i Sordyl, 2006). Udowodniono, że niektóre gatunki są wrażliwe na nawet nieznaczny wzrost temperatury otoczenia, jednak rodzaj i znaczenie możliwych skutków dla zbiorowisk bentosowych, np. gatunków związanych z siedliskami piaszczystych wybrzeży, pozostają nieznane.

8.3.3.   Likwidacja

Istnieją różne międzynarodowe zobowiązania w zakresie likwidacji instalacji morskich, np. uzgodnione przez OSPAR (decyzja 98/3), nie dotyczą one jednak kabli i rurociągów. Potencjalne skutki likwidacji kabli i rurociągów dla siedlisk i gatunków morskich są podobne jak w przypadku instalacji i możliwe jest podjęcie podobnych środków łagodzących. W przypadku rurociągów w pierwszej kolejności dokonuje się ich płukania i czyszczenia. Następnie są one usuwane z dna morskiego lub cięte na części i pozostawiane in-situ, przy czym zapewnia się ich odpowiednią ochronę i nadal je monitoruje. Zakopane kable mogą wymagać przed usunięciem odsłonięcia poprzez płużenie lub wtryskiwanie, co powoduje wzburzanie osadów i zakłócenia dotykające związanych z nimi skupisk bentosowych. Pozostałe związane z kablami elementy infrastruktury, np. materace mogą, w zależności od ich stanu, wymagać usunięcia za pomocą chwytaków.

Techniki stosowane podczas usuwania rurociągów, takie jak zwijanie (ang. reverse reeling), cięcie na części i podnoszenie oraz holowanie na powierzchni lub na kontrolowanej głębokości, mogą powodować bezpośrednie szkody dla siedlisk dna morskiego, płoszenie lub przesiedlenia gatunków ruchliwych oraz obniżyć jakość wody, jeżeli dojdzie do wycieków do morza podczas ruchu statków i prowadzonych w ten sposób operacji. Fizyczne zakłócenie dna morskiego, wzrost mętności, potencjalne zasypywanie strefy bentosowej i tempo powrotu do stanu pierwotnego są prawdopodobnie podobne jak w przypadku instalacji, a skutki dotyczą tych samych siedlisk i gatunków w strefie występującej po obu stronach rurociągu. Starsze lub uszkodzone materace mogą wymagać usunięcia za pomocą konwencjonalnych chwytaków. Na obszarach, na których występują w przeważającej mierze osady miękkie, hałdy skalne ułożone na dnie morskim w celu ochrony likwidowanych odcinków rurociągów zapewniają twardą powierzchnię umożliwiającą przyleganie organizmów, co zmienia skupiska morskie obecne na tych obszarach.

Zazwyczaj już na etapie początkowym danego przedsięwzięcia wymagane jest opracowanie planu likwidacji, przy czym kwestia ta podlega indywidualnej ocenie, ponieważ plany takie różnią się w zależności od rodzaju, przekroju, długości, integralności i stanu danego rurociągu. Możliwe rozwiązania obejmują pozostawienie rurociągu in situ, jego ponowne wykorzystanie lub usunięcie i unieszkodliwienie na lądzie. Badanie sposobów likwidacji w przypadku duńskiej instalacji na zachód od Półwyspu Jutlandzkiego wykazało na przykład, że zarówno pierwsza, jak i ostatnia wyżej wymieniona możliwość jest warta przeanalizowania. W przypadku pozostawienia rurociągów na dnie morskim najprawdopodobniej konieczne będzie długoterminowe monitorowanie, aby zapewnić stabilność i bezpieczeństwo innym użytkownikom mórz, ponieważ pogorszenie stanu takich instalacji może nastąpić po wielu dziesięcioleciach (HSE, 1997).

8.3.4.   Skutki skumulowane

Przedsięwzięcia w dziedzinie morskiej infrastruktury energetycznej nie są wdrażane w odosobnieniu. Są one częścią programów w zakresie ropy naftowej i gazu, wychwytywania i składowania dwutlenku węgla, morskiej energii wiatrowej i morskiej energii ze źródeł odnawialnych oraz mogą być realizowane także w pobliżu miejsc wdrażania innych planów i przedsięwzięć. Skumulowany wpływ tych działań, podejmowanych w przeszłości, obecnie lub zaplanowanych do realizacji w przyszłości, może mieć skumulowane skutki środowiskowe dla siedlisk i gatunków sieci Natura 2000. Gatunki wysoce ruchliwe, takie jak ssaki morskie, ryby i ptaki morskie, mogą być szczególnie wrażliwe na działania prowadzone w różnych lokalizacjach, w tym takich, które są bardzo od siebie odległe.

Skumulowane skutki mogą wystąpić w ramach pojedynczego przedsięwzięcia, np. z powodu zagęszczenia infrastruktury i działań w jednym miejscu (kable, rurociągi, platformy, ruch statków podczas prac konserwacyjnych). Prawdopodobieństwo wystąpienia skumulowanych skutków wzrasta także wówczas, gdy w pobliżu realizowane są inne programy. W przypadku morskiej farmy wiatrowej Beatrice w północnym rejonie Morza Północnego nie przewidywano, że układanie kabli wywoła znaczący hałas i spowoduje wzrost zawieszonych ciał stałych w pobliżu miejsca prowadzenia prac. Oceniono jednak, że uwzględniając inne działania na tym terenie i inny realizowany w ich pobliżu program w zakresie morskiej energii ze źródeł odnawialnych, hałas powstający jednocześnie podczas prac budowlanych może oddziaływać w sposób skumulowany na takie gatunki jak śledź atlantycki, węgorz europejski, łosoś atlantycki i troć wędrowna. Z drugiej strony w przypadku łącznej analizy obu przedsięwzięć nie stwierdzono prawdopodobieństwa wystąpienia dodatkowych skutków dla transportu osadów (Arcus, 2012).

Ocenę skumulowanych skutków należy uwzględnić w ocenach oddziaływania na środowisko i strategicznych ocenach oddziaływania na środowisko. Stanowi ona także wymóg prawny w przypadku odpowiedniej oceny planów i przedsięwzięć na podstawie dyrektywy siedliskowej. Kluczowe elementy obejmują określenie zakresu potencjalnych skutków, zaproponowanie środków łagodzących i monitorujących oraz sprawozdawczość dotyczącą obszarów niepewności. Istnieją zarówno ogólne, jak i dotyczące konkretnego sektora wytyczne dotyczące oceny skumulowanych skutków (np. RenewableUK, 2013) – szczegółowe informacje przedstawiono w sekcji 7.3 niniejszego dokumentu.

8.3.5.   Potencjalne środki łagodzące

Wytyczne dotyczące podejścia do łagodzenia skutków przedstawiono w sekcji 5 niniejszego dokumentu. Poniżej wymieniono kluczowe możliwości łagodzenia potencjalnych skutków przedsięwzięć w dziedzinie infrastruktury energii morskiej dla siedlisk i gatunków sieci Natura 2000.

| Możliwości dotyczące środków łagodzących na różnych etapach przedsięwzięć w dziedzinie infrastruktury energetycznej


  Ocena







  — | Określenie zakresu, typowanie i wstępna ocena etapów instalacji, eksploatacji i likwidacji w celu zidentyfikowania potencjalnych presji, skutków i wpływu na siedliska i gatunki sieci Natura 2000. Zaproponowanie w ramach tego procesu środków łagodzących. |
| --- | --- |

Możliwości dotyczące środków łagodzących na różnych etapach przedsięwzięć w dziedzinie infrastruktury energetycznej

Ocena

—

Określenie zakresu, typowanie i wstępna ocena etapów instalacji, eksploatacji i likwidacji w celu zidentyfikowania potencjalnych presji, skutków i wpływu na siedliska i gatunki sieci Natura 2000. Zaproponowanie w ramach tego procesu środków łagodzących.

Wyznaczanie tras / prowadzenie instalacji

| — | Wyznaczanie tras kabli i rurociągów w taki sposób, aby ominąć siedliska sieci Natura 2000 i uniknąć skutków dla gatunków chronionych na terenie UE, np. omijanie łąk podwodnych utworzonych przez Posidonia, miejsc kolonii fok, miejsc żerowania ptaków brodzących i ptactwa wodnego na obszarach międzypływowych. |
| --- | --- |

—

Wyznaczanie tras kabli i rurociągów w taki sposób, aby ominąć siedliska sieci Natura 2000 i uniknąć skutków dla gatunków chronionych na terenie UE, np. omijanie łąk podwodnych utworzonych przez Posidonia, miejsc kolonii fok, miejsc żerowania ptaków brodzących i ptactwa wodnego na obszarach międzypływowych.

| — | Unikanie budowania podstacji / stacji przekształtnikowych na obszarach sieci Natura 2000. |
| --- | --- |

—

Unikanie budowania podstacji / stacji przekształtnikowych na obszarach sieci Natura 2000.

| — | Unikanie wyznaczania tras na obszarach, na których istnieje ryzyko wzburzenia substancji niebezpiecznych lub zanieczyszczonych osadów. |
| --- | --- |

—

Unikanie wyznaczania tras na obszarach, na których istnieje ryzyko wzburzenia substancji niebezpiecznych lub zanieczyszczonych osadów.

Ślad środowiskowy

| — | Ograniczenie strefy zakłócenia przez minimalizację korytarzy wykopów, np. dzięki uwzględnieniu rodzaju i wielkości infrastruktury, odstępu między wykopami, łączeniu kabli w wiązki i wyznaczaniu tras przebiegających równolegle. |
| --- | --- |

—

Ograniczenie strefy zakłócenia przez minimalizację korytarzy wykopów, np. dzięki uwzględnieniu rodzaju i wielkości infrastruktury, odstępu między wykopami, łączeniu kabli w wiązki i wyznaczaniu tras przebiegających równolegle.

| — | Minimalizacja połączeń kablowych między urządzeniami wytwórczymi (sieć kabli wewnętrznych), stacjami przekształtnikowymi i podstacjami a punktami dostępu do sieci na lądzie. |
| --- | --- |

—

Minimalizacja połączeń kablowych między urządzeniami wytwórczymi (sieć kabli wewnętrznych), stacjami przekształtnikowymi i podstacjami a punktami dostępu do sieci na lądzie.

| — | Zastosowanie metod instalacji (np. płużenia, wtryskiwania, technologii kierowanych przewiertów horyzontalnych, przegród), które minimalizują zakłócenia dna morskiego i siedlisk na obszarach międzypływowych. |
| --- | --- |

—

Zastosowanie metod instalacji (np. płużenia, wtryskiwania, technologii kierowanych przewiertów horyzontalnych, przegród), które minimalizują zakłócenia dna morskiego i siedlisk na obszarach międzypływowych.

| — | Uwzględnienie możliwości koordynacji prac instalacyjnych w wykopach i instalacji dodatkowej mocy na wypadek przyszłych przedsięwzięć. |
| --- | --- |

—

Uwzględnienie możliwości koordynacji prac instalacyjnych w wykopach i instalacji dodatkowej mocy na wypadek przyszłych przedsięwzięć.

| — | Minimalizacja ilości materiału umieszczanego na dnie morskim. |
| --- | --- |

—

Minimalizacja ilości materiału umieszczanego na dnie morskim.

Ramy czasowe

| — | Minimalizacja ram czasowych instalacji i likwidacji w celu skrócenia okresu zakłóceń. |
| --- | --- |

—

Minimalizacja ram czasowych instalacji i likwidacji w celu skrócenia okresu zakłóceń.

Opracowanie harmonogramu

| — | Minimalizacja czasu między rozkopywaniem a zakopywaniem kabli i rurociągów. |
| --- | --- |

—

Minimalizacja czasu między rozkopywaniem a zakopywaniem kabli i rurociągów.

| — | Opracowanie harmonogramu instalacji i likwidacji w celu uniknięcia okresów, w których płoszenie gatunków chronionych może mieć znaczne skutki, takich jak sezon lęgowy i migracji. |
| --- | --- |

—

Opracowanie harmonogramu instalacji i likwidacji w celu uniknięcia okresów, w których płoszenie gatunków chronionych może mieć znaczne skutki, takich jak sezon lęgowy i migracji.

Projektowanie

| — | Ocena wielkości i rodzaju wymaganej infrastruktury pod kątem potencjalnych skutków dla środowiska, np. rodzajów kabli zmniejszających natężenie i zasięg pól elektromagnetycznych. |
| --- | --- |

—

Ocena wielkości i rodzaju wymaganej infrastruktury pod kątem potencjalnych skutków dla środowiska, np. rodzajów kabli zmniejszających natężenie i zasięg pól elektromagnetycznych.

Kwestie operacyjne

| — | Unikanie metod instalacji i likwidacji, które mogą powodować hałas i zakłócenia wizualne, np. podwodnych materiałów wybuchowych. |
| --- | --- |

—

Unikanie metod instalacji i likwidacji, które mogą powodować hałas i zakłócenia wizualne, np. podwodnych materiałów wybuchowych.

| — | Stosowanie środków łagodzących ryzyko wystąpienia przypadków zanieczyszczeń i opracowanie środków awaryjnych na wypadek incydentów. |
| --- | --- |

—

Stosowanie środków łagodzących ryzyko wystąpienia przypadków zanieczyszczeń i opracowanie środków awaryjnych na wypadek incydentów.

| — | Stosowanie środków łagodzących ryzyko wystąpienia skutków hałasu, takich jak aktywne środki łagodzenia dźwięku (kurtyny bąbelkowe, izolacja pali, przegrody), „łagodny rozruch” i obserwacja ssaków morskich przez obserwatorów podczas wbijania pali. |
| --- | --- |

—

Stosowanie środków łagodzących ryzyko wystąpienia skutków hałasu, takich jak aktywne środki łagodzenia dźwięku (kurtyny bąbelkowe, izolacja pali, przegrody), „łagodny rozruch” i obserwacja ssaków morskich przez obserwatorów podczas wbijania pali.

| — | Zmniejszenie natężenia i zasięgu pól elektromagnetycznych dzięki kontroli rodzajów kabli i głębokości ich zakopywania. |
| --- | --- |

—

Zmniejszenie natężenia i zasięgu pól elektromagnetycznych dzięki kontroli rodzajów kabli i głębokości ich zakopywania.

| — | Przestrzeganie zobowiązań prawnych, wybór metod likwidacji, które minimalizują potencjalny wpływ na środowisko. |
| --- | --- |

—

Przestrzeganie zobowiązań prawnych, wybór metod likwidacji, które minimalizują potencjalny wpływ na środowisko.

Monitorowanie

| — | Umożliwienie szybkiej odpowiedzi/interwencji w przypadku gdy istnieje prawdopodobieństwo przekroczenia określonych parametrów, np. dotyczących integralności rurociągów, pokrycia kabli, hałasu, pól elektromagnetycznych. |
| --- | --- |

—

Umożliwienie szybkiej odpowiedzi/interwencji w przypadku gdy istnieje prawdopodobieństwo przekroczenia określonych parametrów, np. dotyczących integralności rurociągów, pokrycia kabli, hałasu, pól elektromagnetycznych.

Ramy prawne

| — | Prowadzenie prac zgodnie z istniejącymi międzynarodowymi, europejskimi i krajowymi przepisami oraz uwzględnienie odpowiednich wytycznych, np. MARPOL, OSPAR, strategicznej oceny oddziaływania na środowisko / odpowiedniej oceny. |
| --- | --- |

—

Prowadzenie prac zgodnie z istniejącymi międzynarodowymi, europejskimi i krajowymi przepisami oraz uwzględnienie odpowiednich wytycznych, np. MARPOL, OSPAR, strategicznej oceny oddziaływania na środowisko / odpowiedniej oceny.

8.4.   Znaczenie planowania strategicznego

Infrastruktura energii morskiej stanowi jeden z wielu sposobów wykorzystania wód morskich, które rywalizują o przestrzeń w morzach Europy. W wielu częściach świata identyfikacja potencjalnych konfliktów odbywa się w ramach procesu planowania przestrzennego obszarów morskich (PPOM). PPOM jest stosowane także w celu przyjęcia bardziej zintegrowanego i strategicznego podejścia do planowania gospodarowania naszymi morzami w poszczególnych sektorach, w tym w zakresie ochrony środowiska i ochrony przyrody.

| Potencjalne korzyści planowania przestrzennego obszarów morskich (źródło: UNESCO/IOC (57)
  )


  Korzyści gospodarcze







  — | zapewnienie sektorowi prywatnemu większego stopnia pewności podczas planowania nowych inwestycji, często trwających 30 lat, |
| --- | --- |

Potencjalne korzyści planowania przestrzennego obszarów morskich (źródło: UNESCO/IOC (57)
  )

Korzyści gospodarcze

—

zapewnienie sektorowi prywatnemu większego stopnia pewności podczas planowania nowych inwestycji, często trwających 30 lat,

| — | identyfikacja kompatybilnych sposobów wykorzystania w ramach tego samego obszaru zagospodarowania, |
| --- | --- |

—

identyfikacja kompatybilnych sposobów wykorzystania w ramach tego samego obszaru zagospodarowania,

| — | zmniejszenie liczby konfliktów między niekompatybilnymi sposobami wykorzystania oraz między poszczególnymi sposobami wykorzystania a przyrodą, |
| --- | --- |

—

zmniejszenie liczby konfliktów między niekompatybilnymi sposobami wykorzystania oraz między poszczególnymi sposobami wykorzystania a przyrodą,

| — | usprawnienie procesu wydawania pozwoleń, oraz |
| --- | --- |

—

usprawnienie procesu wydawania pozwoleń, oraz

| — | upowszechnianie efektywnych sposobów wykorzystania zasobów i przestrzeni. |
| --- | --- |

—

upowszechnianie efektywnych sposobów wykorzystania zasobów i przestrzeni.

Korzyści dla środowiska

| — | identyfikacja obszarów o znaczeniu biologicznym lub ekologicznym, |
| --- | --- |

—

identyfikacja obszarów o znaczeniu biologicznym lub ekologicznym,

| — | uwzględnienie celów dotyczących różnorodności biologicznej i ekosystemów jako podstawowych celów planowania przestrzennego obszarów morskich i zarządzania nimi oraz wprowadzenie podejścia ekosystemowego, |
| --- | --- |

—

uwzględnienie celów dotyczących różnorodności biologicznej i ekosystemów jako podstawowych celów planowania przestrzennego obszarów morskich i zarządzania nimi oraz wprowadzenie podejścia ekosystemowego,

| — | przydzielenie przestrzeni zapewniającej różnorodność biologiczną i ochronę przyrody, a także przestrzeni umożliwiającej wytwarzanie energii ze źródeł odnawialnych z przyczyn klimatycznych, |
| --- | --- |

—

przydzielenie przestrzeni zapewniającej różnorodność biologiczną i ochronę przyrody, a także przestrzeni umożliwiającej wytwarzanie energii ze źródeł odnawialnych z przyczyn klimatycznych,

| — | zapewnienie podstaw planistycznych w przypadku sieci morskich obszarów chronionych, oraz |
| --- | --- |

—

zapewnienie podstaw planistycznych w przypadku sieci morskich obszarów chronionych, oraz

| — | zmniejszenie negatywnych skutków działalności człowieka dla ekosystemów morskich w oparciu o strategiczną ocenę oddziaływania na środowisko uwzględniającą skumulowane skutki, |
| --- | --- |

—

zmniejszenie negatywnych skutków działalności człowieka dla ekosystemów morskich w oparciu o strategiczną ocenę oddziaływania na środowisko uwzględniającą skumulowane skutki,

| — | ochrona typowej, rozległej, otwartej przestrzeni mórz dzięki unikaniu konkretnych sposobów wykorzystania na dużych obszarach. |
| --- | --- |

—

ochrona typowej, rozległej, otwartej przestrzeni mórz dzięki unikaniu konkretnych sposobów wykorzystania na dużych obszarach.

Korzyści społeczne

| — | lepsze możliwości w zakresie udziału społeczeństwa i organów administracyjnych oraz w zakresie konsultacji transgranicznych i współpracy transgranicznej, |
| --- | --- |

—

lepsze możliwości w zakresie udziału społeczeństwa i organów administracyjnych oraz w zakresie konsultacji transgranicznych i współpracy transgranicznej,

| — | identyfikacja skutków decyzji w sprawie przydzielenia przestrzeni oceanicznej do konkretnych sposobów wykorzystania (lub ich braku) dla społeczności i gospodarek lądowych, |
| --- | --- |

—

identyfikacja skutków decyzji w sprawie przydzielenia przestrzeni oceanicznej do konkretnych sposobów wykorzystania (lub ich braku) dla społeczności i gospodarek lądowych,

| — | identyfikacja i lepsza ochrona dziedzictwa kulturowego, oraz |
| --- | --- |

—

identyfikacja i lepsza ochrona dziedzictwa kulturowego, oraz

| — | identyfikacja i ochrona wartości społecznych i duchowych związanych z wykorzystaniem oceanów. |
| --- | --- |

—

identyfikacja i ochrona wartości społecznych i duchowych związanych z wykorzystaniem oceanów.

Dyrektywa ramowa w sprawie strategii morskiej zobowiązuje państwa członkowskie UE do opracowania strategii morskich dotyczących ich własnych wód oraz strategii skoordynowanych ze strategiami innych państw członkowskich dotyczących Morza Bałtyckiego, północnowschodniego Atlantyku, Morza Śródziemnego i Morza Czarnego. Powyższy filar dotyczący środowiska stanowi część zintegrowanej polityki morskiej UE i przewiduje upowszechnienie podejścia ekosystemowego do zarządzania oraz uwzględnienie aspektów ochrony środowiska w poszczególnych politykach. Planowanie przestrzenne obszarów morskich (PPOM) zidentyfikowano jako narzędzie międzysektorowe wspomagające realizację tych celów. W dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/89/UE ustanawiającej ramy planowania przestrzennego obszarów morskich (dyrektywa w sprawie PPOM) (58) wezwano państwa członkowskie do ustanowienia i wdrożenia planowania przestrzennego obszarów morskich, aby wspierać zrównoważony rozwój w sektorze morskim, stosując podejście ekosystemowe i wspierając współistnienie odpowiednich działań i sposobów wykorzystania. W motywie 23 przytoczonej dyrektywy stwierdzono, że plany zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich, które mogą mieć znaczący wpływ na środowisko, podlegają dyrektywie w sprawie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko. W przypadku gdy plany zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich obejmują obszary Natura 2000, w celu uniknięcia powielania działań ocena oddziaływania na środowisko może zostać połączona z wymaganiami zawartymi w art. 6 dyrektywy siedliskowej.

Planowanie strategiczne obszarów morskich obejmuje:

| — | sprzyjanie zrównoważonemu rozwojowi działalności morskiej i ochronie środowiska morskiego w oparciu o wspólne ramy i podobne skutki prawne, |
| --- | --- |

—

sprzyjanie zrównoważonemu rozwojowi działalności morskiej i ochronie środowiska morskiego w oparciu o wspólne ramy i podobne skutki prawne,

| — | zmniejszanie ryzyka konfliktów o podłożu przestrzennym wynikającego z rozszerzającej się działalności morskiej, w tym ochrona środowiska morskiego w celu zapewnienia zgodności wymogów społecznych i gospodarczych stawianych obszarom morskim z ochroną środowiska morskiego i jego funkcji ekologicznych, |
| --- | --- |

—

zmniejszanie ryzyka konfliktów o podłożu przestrzennym wynikającego z rozszerzającej się działalności morskiej, w tym ochrona środowiska morskiego w celu zapewnienia zgodności wymogów społecznych i gospodarczych stawianych obszarom morskim z ochroną środowiska morskiego i jego funkcji ekologicznych,

| — | wspieranie procesu wdrażania obowiązującego ustawodawstwa UE, |
| --- | --- |

—

wspieranie procesu wdrażania obowiązującego ustawodawstwa UE,

| — | wspólne podejście dające państwom członkowskim realizującym PPOM możliwość dzielenia się wiedzą specjalistyczną z innymi. |
| --- | --- |

—

wspólne podejście dające państwom członkowskim realizującym PPOM możliwość dzielenia się wiedzą specjalistyczną z innymi.

Doświadczenie pokazało wielokrotnie, że uwzględnienie aspektów środowiskowych na wczesnym etapie procesu decyzyjnego może prowadzić do znalezienia rozwiązań w momencie, gdy wciąż dostępnych jest wiele opcji do wyboru. Ważne jest także bardziej otwarte i twórcze podejmowanie decyzji pozwalające na łatwiejszą identyfikację dodatkowych korzyści i rozwiązań korzystnych dla wszystkich, których wdrożenie jest mniej kosztowne i mniej uciążliwe. Może istnieć także potrzeba opracowania, z wyprzedzeniem lub równocześnie z formalnymi procedurami planowania, nieformalnych strategii i procesów, np. w zakresie zintegrowanego zarządzania strefą przybrzeżną (ICZM), w szczególności z uwzględnieniem interakcji zachodzących pomiędzy lądem a morzem lub z zastosowaniem macierzy, które umożliwiają analizę znaczenia danego wpływu.

Natomiast jeżeli zaczeka się z tym dialogiem międzysektorowym do ostatnich etapów procedury wydawania pozwoleń przewidzianej w art. 6 ust. 3, gama rozwiązań robi się znacznie uboższa oraz mniej efektywna w ogólnym kontekście przestrzennym i sektorowym (i są one kosztowniejsze we wdrożeniu) oraz pojawia się większa tendencja do polaryzacji i bardziej konfrontacyjnego nastawienia w dyskusji.

Zwiększający się transgraniczny charakter wielu przedsięwzięć w dziedzinie morskiej infrastruktury energetycznej stanowi kolejny powód, dla którego planowanie strategiczne jest korzystne i zapewnia spójne podejście do poziomu przedsięwzięcia obejmujące wiele stron i ram prawnych.

Planowanie transgraniczne jest także podejmowane w ramach sektora energii morskiej (np. inicjatywa państw mórz północnych w sprawie sieci przesyłowej morskiej energii wiatrowej) oraz w przypadku wszystkich sposobów wykorzystania mórz (np. BaltSeaPlan oraz realizowane przez Hiszpanię, Portugalię, Irlandię i Zjednoczone Królestwo przedsięwzięcie TPEA w zakresie planowania transgranicznego na europejskim obszarze Atlantyku). Planowanie sieci przesyłowej morskiej energii wiatrowej w niemieckiej w.s.e. stanowi przykład stosowania i uwzględnienia w wielosektorowym planie zagospodarowania przestrzennego podejścia dotyczącego konkretnego sektora, którego główne zasady polegają na wprowadzeniu zabezpieczeń środowiskowych. Podobne podejście, jednak o charakterze transgranicznym i stosowane podczas planowania możliwości przesyłu i wytwarzania energii, umożliwiłoby także identyfikację skumulowanych skutków na duża skalę i ich eliminowanie przed wydaniem pozwoleń.

| Planowanie przestrzenne, w tym wyznaczanie obszarów rurociągów i kabli w niemieckiej w.s.e., oraz planowanie sieci przesyłowej morskiej energii wiatrowej w niemieckiej w.s.e na Morzu Północnym

  W niemieckim planie zagospodarowania przestrzennego określono wytyczne w zakresie rozwoju przestrzennego oraz cele i zasady dotyczące funkcji i wykorzystania niemieckiej w.s.e. zgodnie z niemiecką ustawą o zagospodarowaniu przestrzennym. W planie uwzględniono zapisy dotyczące koordynacji układania rurociągów i kabli podmorskich z innymi działaniami, takimi jak przewozy morskie, rybołówstwo i ochrona przyrody. Wyznaczono obszary priorytetowe dla przewozów morskich, rurociągów i produkcji morskiej energii wiatrowej. W przypadkach, w których pozwala na to prawo międzynarodowe, zakazano innych niezgodnych z przytoczonym planem sposobów wykorzystania tych obszarów. Wprowadzono także zakaz budowania turbin wiatrowych na obszarach sieci Natura 2000. W punktach przejściowych na granicy morza terytorialnego i w miejscach skrzyżowania systemów rozgraniczenia ruchu trasa kabli podmorskich przesyłających energię wytwarzaną w w.s.e. powinna przebiegać wzdłuż wyznaczonych do tego celu korytarzy. Ustanowienie planu oznaczało przeprowadzenie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko. W planie określono, że aby zminimalizować możliwe negatywne skutki dla środowiska morskiego, podczas układania rurociągów i kabli nie należy przecinać wrażliwych siedlisk w okresach wysokiej podatności określonych gatunków. Aby chronić szczególnie wrażliwe, podlegające ochronie siedliska piaszczystych wybrzeży, raf i obszarów występowania skupisk bentosowych, podczas układania i eksploatacji rurociągów i kabli należy unikać zniszczenia tych siedlisk oraz spowodowania w nich szkód. W planie założono wyznaczenie wspólnych obszarów priorytetowych dla rurociągów i farm wiatrowych.
  Zgodnie z niemiecką ustawą o energii za planowanie połączeń sieci przesyłowej morskiej energii wiatrowej odpowiada Federalny Urząd Żeglugi i Hydrografii (BSH). Plan w zakresie sieci przesyłowej morskiej energii wiatrowej, w ramach którego przyjęto sektorowe podejście do planowania przestrzennego, w przypadku Morza Północnego obowiązuje od marca 2013 r., natomiast w przypadku Morza Bałtyckiego jest on nadal opracowywany. W planie zidentyfikowano takie elementy, jak morskie farmy wiatrowe dostosowane do zastosowania połączeń sieciowych zebranych w wiązki, tereny przeznaczone do budowy stacji przekształtnikowych, trasy połączeń sieciowych, kable transgraniczne (połączenia międzysystemowe) oraz trasy możliwych miejsc skrzyżowania elementów infrastruktury sieci. W dokumencie przewidziano zasady planowania, takie jak łączenie kabli w jak największe wiązki i unikanie wyznaczania tras wzdłuż obszarów sieci Natura 2000, które mają na celu ograniczenie obszaru zajmowanego przez infrastrukturę sieci oraz zmniejszenie potencjalnych skutków dla środowiska morskiego. Plan ten poddano strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko i określono w nim zdolność przesyłową i przewidywany harmonogram budowy połączeń sieci przesyłowej morskiej energii wiatrowej w ciągu kolejnych 10 lat. Zawarte w powyższych planach zapisy dotyczące zagospodarowania przestrzennego zostaną uwzględnione podczas aktualizacji planowania przestrzennego obszarów morskich w odniesieniu do wyłącznych stref ekonomicznych na Morzu Północnym i Morzu Bałtyckim (BSH, 2012).

  Plan zagospodarowania przestrzennego dotyczący sieci przesyłowej morskiej energii wiatrowej w niemieckiej wyłącznej strefie ekonomicznej na Morzu Północnym w 2012 r. |
| --- |

Planowanie przestrzenne, w tym wyznaczanie obszarów rurociągów i kabli w niemieckiej w.s.e., oraz planowanie sieci przesyłowej morskiej energii wiatrowej w niemieckiej w.s.e na Morzu Północnym

W niemieckim planie zagospodarowania przestrzennego określono wytyczne w zakresie rozwoju przestrzennego oraz cele i zasady dotyczące funkcji i wykorzystania niemieckiej w.s.e. zgodnie z niemiecką ustawą o zagospodarowaniu przestrzennym. W planie uwzględniono zapisy dotyczące koordynacji układania rurociągów i kabli podmorskich z innymi działaniami, takimi jak przewozy morskie, rybołówstwo i ochrona przyrody. Wyznaczono obszary priorytetowe dla przewozów morskich, rurociągów i produkcji morskiej energii wiatrowej. W przypadkach, w których pozwala na to prawo międzynarodowe, zakazano innych niezgodnych z przytoczonym planem sposobów wykorzystania tych obszarów. Wprowadzono także zakaz budowania turbin wiatrowych na obszarach sieci Natura 2000. W punktach przejściowych na granicy morza terytorialnego i w miejscach skrzyżowania systemów rozgraniczenia ruchu trasa kabli podmorskich przesyłających energię wytwarzaną w w.s.e. powinna przebiegać wzdłuż wyznaczonych do tego celu korytarzy. Ustanowienie planu oznaczało przeprowadzenie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko. W planie określono, że aby zminimalizować możliwe negatywne skutki dla środowiska morskiego, podczas układania rurociągów i kabli nie należy przecinać wrażliwych siedlisk w okresach wysokiej podatności określonych gatunków. Aby chronić szczególnie wrażliwe, podlegające ochronie siedliska piaszczystych wybrzeży, raf i obszarów występowania skupisk bentosowych, podczas układania i eksploatacji rurociągów i kabli należy unikać zniszczenia tych siedlisk oraz spowodowania w nich szkód. W planie założono wyznaczenie wspólnych obszarów priorytetowych dla rurociągów i farm wiatrowych.

Zgodnie z niemiecką ustawą o energii za planowanie połączeń sieci przesyłowej morskiej energii wiatrowej odpowiada Federalny Urząd Żeglugi i Hydrografii (BSH). Plan w zakresie sieci przesyłowej morskiej energii wiatrowej, w ramach którego przyjęto sektorowe podejście do planowania przestrzennego, w przypadku Morza Północnego obowiązuje od marca 2013 r., natomiast w przypadku Morza Bałtyckiego jest on nadal opracowywany. W planie zidentyfikowano takie elementy, jak morskie farmy wiatrowe dostosowane do zastosowania połączeń sieciowych zebranych w wiązki, tereny przeznaczone do budowy stacji przekształtnikowych, trasy połączeń sieciowych, kable transgraniczne (połączenia międzysystemowe) oraz trasy możliwych miejsc skrzyżowania elementów infrastruktury sieci. W dokumencie przewidziano zasady planowania, takie jak łączenie kabli w jak największe wiązki i unikanie wyznaczania tras wzdłuż obszarów sieci Natura 2000, które mają na celu ograniczenie obszaru zajmowanego przez infrastrukturę sieci oraz zmniejszenie potencjalnych skutków dla środowiska morskiego. Plan ten poddano strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko i określono w nim zdolność przesyłową i przewidywany harmonogram budowy połączeń sieci przesyłowej morskiej energii wiatrowej w ciągu kolejnych 10 lat. Zawarte w powyższych planach zapisy dotyczące zagospodarowania przestrzennego zostaną uwzględnione podczas aktualizacji planowania przestrzennego obszarów morskich w odniesieniu do wyłącznych stref ekonomicznych na Morzu Północnym i Morzu Bałtyckim (BSH, 2012).

Plan zagospodarowania przestrzennego dotyczący sieci przesyłowej morskiej energii wiatrowej w niemieckiej wyłącznej strefie ekonomicznej na Morzu Północnym w 2012 r.

Image

BIBLIOGRAFIA

ACCOBAMS-MOP5 (2013). Methodological Guide: Guidance on underwater noise mitigation measures. ACCOBAMS-MOP5/2013/Doc24.

Porozumienie o ochronie afrykańsko-euroazjatyckich wędrownych ptaków wodnych (2008). International Single Species Action Plan for the Conservation of the Lesser White-fronted Goose (Western Palearctic Population) Anser erythropus. Porozumienie o ochronie afrykańsko-euroazjatyckich wędrownych ptaków wodnych. Dokument techniczny.

Anderson, D.R. (2001). The need to get the basics right in wildlife field studies. Wildlife Society Bulletin 29, 1294–1297.

Andrews, A. (1990). Fragmentation of habitat by roads and utility corridors: a review. Australian Zoologist 26(3–4), 130–141. Dostępne na stronie internetowej: shanespark.com/Documents/Andrews (1990) Fragmentation of Habitat by Roads and Utility Corridors A Review.pdf [data dostępu: 11 kwietnia 2012 r.].

Andrulewicz, E., Napierska, D., Otremba, Z. (2003). The environmental effects of the installation and functioning of the submarine SwePol Link HVDC transmission line: a case study of the Polish Marine Area of the Baltic Sea. J.Sea.Res 49, 337–345.

Angelov, I., Hashim, I., Oppel, S. (2012). Persistent electrocution mortality of Egyptian Vultures Neophron percnopterus over 28 years in East Africa. Bird Conservation International (publikacja online).

Arcus (2012). Beatrice Offshore Wind Farm Environmental Statement. Non-Technical Summary. Arcus Renewable Energy Consulting Ltd.

Askins, R.A, Folsom-O'Keefe, C.M., Hardy, M.C. (2012). Effects of vegetation, corridor width and regional land use on early successional birds on power line corridors. PloS one 7(2), e31520.

Avian Power Line Interaction Committee (APLIC) (2006). Suggested Practices for Avian Protection on Power Lines: The State of the Art in 2006. Edison Electric Institute, APLIC, California Energy Commission. Waszyngton, Sacramento.

Ayers, D., Wallace, G. (1997). Pipeline trenches: an under-utilised resource for finding fauna. [W:] Hale, P., Lamb, D. (red.). Conservation Outside Nature Reserves. Brisbane: Centre for Conservation Biology, The University of Queensland, 349–357.

Barber, J.R., Crooks, K.R., Fristrup, K.M. (2010). The costs of chronic noise exposure for terrestrial organisms. Trends in ecology & evolution 25(3), 180–9. Dostępne na stronie internetowej: www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0169534709002614 [data dostępu: 17 marca 2012 r.].

Bayle, P. (1999). Preventing Birds of Prey Problems at Transmission Lines in Western Europe. Journal of Raptor Research 33(1), 43-48.

Bayne, E.M., Habib, L., Boutin, S. (2008). Impacts of chronic anthropogenic noise from energy-sector activity on abundance of songbirds in the boreal forest. Conservation biology: the journal of the Society for Conservation Biology 22(5), 1186–93. Dostępne na stronie internetowej: www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18616740 [data dostępu: 26 kwietnia 2012 r.].

BCTC (2006). Environmental Assessment Certificate Application – Vancouver Island Transmission Reinforcement Project.

Bell, S.S. i in. (2001). Faunal response to fragmentation in seagrass habitats: implications for seagrass conservation. Biological Conservation 100(1), 115–123. Dostępne na stronie internetowej: linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320700002123 [data dostępu: 2 maja 2012 r.].

Bennett, P.M., Owens, I.P.F. (1997). Variation in extinction risk among birds: chance or evolutionary predisposition? Proceedings of the Royal Society of London B, 401–408.

Benson, P.C. (1981). Large raptor electrocution and power pole utilization: a study in six western states. Rozprawa doktorska, Brigham Young University, Provo, UT, USA.

BERR (2008). Review of Cabling Techniques and Environmental Effects Applicable to the Offshore Wind Farm Industry – Technical Report.

Bevanger, K. (1994b). Bird interactions with utility structures: collision and electrocution, causes and mitigating measures. Ibis 136, 412-425.

Bevanger, K. (1995). Estimates and population consequences of Tetraonid mortality caused by collisions with high tension power lines in Norway. Journal of Applied Ecology 32, 745-753.

Bevanger, K. (1998). Biological and Conservation Aspects of Bird Mortality Caused by Electricity Power Lines: a Review. Biological Conservation 86, 67-76.

Bevanger, K. (1999). Estimating bird mortality caused by collision and electrocution with power lines; a review of methodology. [W:] Ferrer, M., Janss, G.F. (red.). Birds and Power Lines: Collision, Electrocution, and Breeding. Quercus, Madryt, Hiszpania, 29–56.

Bevanger, K., Overskaug, K. (1998). Utility Structures as a mortality factor for Raptors and Owls in Norway. [W:] Chancellor, R.D., B.-U. Meyburg, Ferrero, J.J. (red.). Holarctic Birds of Prey. ADENEX-WWGBP, Berlin, Niemcy.

Binetti, R. i in. (2000). Environmental risk assessment of linear alkyl benzene, an intermediate for the detergency industry. International Journal of Environmental Health Research 10(2), 153–172. Dostępne na stronie internetowej: www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/09603120050021155 [data dostępu: 27 kwietnia 2012 r.].

BirdLife International (2004). Birds in Europe: population estimates, trends and conservation status. Cambridge, Zjednoczone Królestwo: BirdLife International. (BirdLife Conservation Series 12).

BirdlifeInternational (2007). Position statement on birds and power lines. Birdlife Birds and Habitats Directives Task Force adopted position papers. www.birdlife.org/action/change/europe/habitat_directive/index.html

Birklund, J. (2003). Marine Biological Surveys along the cable trench in the Lagoon of Rødsand in September 2002 and March 2003. DHI Water & Environment, 37.

Bocquené, G., Chantereau, S., Clérendeau, C., Beausir, E., Ménard, D., Raffin, B., Minier, C. i in. (2004). Biological effects of the „Erika” oil spill on the common mussel (Mytilus edulis). Aquatic Living Resources 17(3), 309-316.

Boehlert, G.W., Gill, A.B. (2010). Environmental and ecological effects of ocean renewable energy development. A current synthesis. Oceanography 23(2), 68-81.

Borrmann, C.B. (2006). Wärmeemission von Stromkabeln in Windparks – Laboruntersuchungen zum Einfluss auf die benthische Fauna. Rostock University, Institute of Applied Ecology Ltd.

Bruderer, B., Peter, D., Steuri, T. (1999). Behaviour of migrating birds exposed to x-band radar and a bright light beam. The Journal of Experimental Biology 202, 1015–1022.

Budzinski, H., Mazéas, O., Tronczynski, J., Désaunay, Y., Bocquené, G., Claireaux, G. (2004). Link between exposure of fish (Solea solea) to PAHs and metabolites: Application to the „Erika” oil spill. Aquatic Living Resources 17(3), 329-334.

Bulgarian Society for the Protection of Birds (BSPB) (2010). Safe Ground for Redbreasts. Strona internetowa projektu LIFE+ bspb-redbreasts.org/?page_id=6

Bulgarian Society for the Protection of Birds (BSPB). Save the Raptors. Conservation of Imperial Eagle and Saker Falcon in Bulgaria. Strona internetowa projektu LIFE+ www.saveraptors.org

Federalny Urząd Żeglugi i Hydrografii (BSH) (2012). Spatial Offshore Grid Plan for the German Exclusive Economic Zone of the North Sea. Comprehensive Summary. Tłumaczenie nieoficjalne.

Cadahía, L., López-López, P., Urios, V. (2010). Satellite telemetry reveals individual variation in juvenile Bonelli's eagle dispersal areas. Ibis 147(2), 415-419.

Cadiou, B., Riffaut, L., McCoy, K. D., Cabelguen, J., Fortin, M., Gélinaud, G., Le Roch, A. i in. (2004). Ecological impact of the „Erika” oil spill: Determination of the geographic origin of the affected common guillemots. Aquatic Living Resources, 17(3), 369–377.

Camphuysen, C.J., Dieckhoff, M.A., Fleet, D.M., Laursen, K. (2009). Oil Pollution and Seabirds. Thematic Report No. 5.3. [W:] Marencic, H., Vlas, J. de (red.) (2009). Quality Status Report 2009. Wadden Sea Ecosystem 25. Common Wadden Sea Secretariat, Trilateral Monitoring and Assessment Group, Wilhelmshaven, Niemcy.

Carrete, M., Sánchez-Zapata, J.A., Benítez, J.R., Lobón, M., Donázar, J.A. (2009). Large scale risk-assessment of wind-farms on population viability of a globally endangered long-lived raptor. Biological Conservation 142(12), 2954-2961.

Carter, L., Burnett, D., Drew, S. i in. (2009). Submarine Cables and the Oceans – Connecting the World. UNEP-WCMC Biodiversity Series 31. ICPC/UNEP/UNEP-WCMC.

Chandrasekara, W.U., Frid, C.L.J. (1998). A laboratory assessment of the survival and vertical movement of two epibenthic gastropod species, Hydrobia ulvae (Pennant) and Littorina littorea (Linnaeus), after burial in sediment. Journal of Experimental Marine Biology and Ecology 221(2), 191–207. Dostępne na stronie internetowej: www.sciencedirect.com/science/article/B6T8F-3S967BY-3/2/8d8547d6fd13b48bcdb40c1fe171482c [data dostępu: 20 kwietnia 2012 r.].

Clarke, D.J., White, J.G. (2008). Towards ecological management of Australian powerline corridor vegetation. Landscape and Urban Planning 86(3-4), 257–266. Dostępne na stronie internetowej: linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0169204608000509 [data dostępu: 27 kwietnia 2012 r.].

CONCAWE (2011). Performance of European cross-country oil pipelines – Statistical summary of reported spillages in 2010 and since 1971.

Confer, J.L., Pascoe, S.M. (2003). Avian communities on utility rights-of-ways and other managed shrublands in the northeastern United States. Forest Ecology and Management 185, 193-205.

Cooney, R. (2004). Better safe than sorry? The precautionary principle and biodiversity conservation. Oryx 38, 357-358.

Crivelli, A.J., Jerrentrup, H., Mitchev, T. (1987). Electric power lines: a cause of mortality in Pelecanus crispus Bruch, a world endangered bird species, in Porto-Lago, Greece. Colonial Waterbirds 11, 301-305.

Curtis, M.R., Vincent, A.C.J. (2008). Use of population viability analysis to evaluate CITES trade-management options for threatened marine fishes. Conservation Biology 22, 1225-1232.

Daan, R., Mulder, M. (1996). On the short-term and long-term impact of drilling activities in the Dutch sector of the North Sea. ICES Journal of Marine Science 53, 1036–1044. Dostępne na stronie internetowej: icesjms.oxfordjournals.org/content/53/6/1036.short [data dostępu: 27 kwietnia 2012 r.].

Daan, R., Mulder, M., Van Leeuwen, A. (1994). Differential sensitivity of macrozoobenthic species to discharges of oil-contaminated drill cuttings in the North Sea. Netherlands Journal of Sea Research 33(1), 113–127. Dostępne na stronie internetowej: linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0077757994900566 [data dostępu: 27 kwietnia 2012 r.].

Deeks, J.J., Higgins J.P.T., Altman D.G. (2005). Analysing and presenting results. [W:] Cochrane Handbook for Systematic Reviews of Interventions 4.2.5 [aktualizacja w maju 2005 r.]; sekcja 8. (red.: Higgins, J.P.T., Green, S.). Dostępne na stronie internetowej: www.cochrane.org/resources/handbook/hbook.htm.

De la Huz, R., Lastra, M., Junoy, J. i in. (2005). Biological impacts of oil pollution and cleaning in the intertidal zone of exposed sandy beaches: Preliminary study of the „Prestige” oil spill. Est.Coast.Shelf.Sci 65, 19–29.

Demeter, I. (2004). Medium-Voltage Power Lines and Bird Mortality in Hungary. Dokument techniczny. MME/BirdLife Hungary.

Department of Energy and Climate Change (2010). Planning For New Energy Infrastructure, London.

Dernie, K.M., Kaiser, M.J., Warwick, R.M. (2003). Recovery rates of benthic communities following physical disturbance. Journal of Animal Ecology 72(6), 1043–1056. Dostępne na stronie internetowej: onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1046/j.1365-2656.2003.00775.x/full [data dostępu: 6 kwietnia 2012 r.].

Deutsche WindGuard GmbH & Greenpeace International (2005). Offshore Wind Energy - Implementing a New Powerhouse for Europe.

Dierschke, V., Bernotat, D. (2012). Übergeordnete Kriterien zur Bewertung der Mortalität wildlebender Tiere im Rahmen von Projekten und Eingriffen – unter besonderer Berücksichtigung der deutschen Brutvogelarten. Stand 01.12.2012, 175 S. http://www.bfn.de/0306_eingriffe-toetungsverbot.html.

Dodd, A.M. i in. (2007). The Appropriate Assessment of Spatial Plans in England: a guide to why, when and how to do it. Dostępne na stronie internetowej: www.rspb.org.uk/Images/NIAA_tcm9-196528.pdf

Doody, J.S. i in. (2003). Fauna by-catch in pipeline trenches: conservation, animal ethics, and current practices in Australia. Australian Zoologist 32(3), 410–419.

Drewitt, A.L., Langston, R.H.W. (2008). Collision effects of wind-power generators and other obstacles on birds. Annals of the New York Academy of Sciences 1134, 233-66.

Duhamel, B, Beaussant, H. (2011). EU Energy Strategy in the South Mediterranean. Dyrekcja Generalna ds. Polityki Wewnętrznej Unii Europejskiej. Departament Tematyczny A. Polityka gospodarcza i naukowa, 110.

EASAC (2009). Transforming Europe's Electricity Supply – An Infrastructure Strategy for a Reliable, Renewable and Secure Power System. The Royal Society. Londyn, Zjednoczone Królestwo.

EGIG, 2011 Gas Pipeline incidents. 8th report of the European Gas Pipeline Incident Data group. EGIG 11.R.0402 (wersja 2).

Ellis, D.H., Smith, D.G., Murphy, J.R. (1969). Studies on raptor mortality in western Utah. Great Basin Naturalist 29, 165-167.

ENTSO (2012). ENTSO-E Grid Map. Dostępne na stronie internetowej: www.entsoe.eu/nc/resources/grid-map/?sword_list[]=Kv

Environ & InterGen (2010). Spalding Energy Expansion – Gas Pipeline – Environmental statement – Non-technical summary – tom 1.

Erfurt University of Applied Sciences, IBU Ingenieurbüro Schöneiche GmbH & Co. KG, 50Hertz Transmission GmbH (2010). Ecological management of overhead lines (EcoMOL): General overview. Dostępne na stronie internetowej: www.50hertz.com/en/file/100304_EcoMOL_ShortReport_eng_final_med.pdf

ERM Iberia (2004). MEDGAZ natural gas transportation system – Environmental impact assessment – Final report.

Komisja Europejska (2000). Zarządzanie obszarami Natura 2000. Postanowienia art. 6 dyrektywy siedliskowej 92/43/EWG [Managing Natura 2000 sites. The provisions of Article 6 of the 'Habitats' Directive 92/43/EEC]. Bruksela, Belgia. Dostępne na stronie internetowej: ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/management/guidance_en.htm

Komisja Europejska (2002). Ocena planów i przedsięwzięć znacząco oddziałujących na obszary Natura 2000. Wytyczne metodyczne dotyczące przepisów art. 6 ust. 3 i 4 dyrektywy siedliskowej 92/43/EWG [Assessment of plans and projects significantly affecting Natura 2000 sites Methodological guidance on the provisions of Article 6(3) and (4) of the Habitats Directive 92/43/EEC]. Impacts Assessment Unit School of Planning Oxford Brookes University, Oxford, Zjednoczone Królestwo.

Komisja Europejska (2007). Wytyczne dotyczące przepisów art. 6 ust. 4 dyrektywy siedliskowej 92/43/EWG. Bruksela, Belgia.

Komisja Europejska (2011) Nasze ubezpieczenie na życie i nasz kapitał naturalny – unijna strategia ochrony różnorodności biologicznej na okres do 2020 r. Bruksela, Belgia.

Komisja Europejska, (2012). Sieć Natura 2000 [Natura 2000 network]. Bruksela, Belgia. Dostępne na stronie internetowej: ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/index_en.htm

Komisja Europejska (2013). Usprawnianie procedur oceny oddziaływania na środowisko w odniesieniu do projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania w dziedzinie infrastruktury energetycznej [Streamlining environmental assessment procedures for energy infrastructure Projects of Common Interest (PCIs)]. Komisja Europejska. Energia i środowisko.

Komisja Europejska (2000). Zarządzanie obszarami Natura 2000. Postanowienia art. 6 dyrektywy siedliskowej 92/43/EWG [Managing Natura 2000 sites - The provisions of Article 6 of the „Habitats” Directive 92/43/EEC], Luksemburg: Urząd Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich.

Komisja Europejska (2001a). Ocena planów i przedsięwzięć znacząco oddziałujących na obszary Natura 2000. Wytyczne metodyczne dotyczące przepisów art. 6 ust. 3 i 4 dyrektywy siedliskowej 92/43/EWG [Assessment of plans and projects significantly affecting Natura 2000 sites - Methodological guidance on the provisions of Article 6(3) and (4) of the Habitats Directive 92/43/EEC], Luksemburg.

Komisja Europejska (2001b). Wytyczne dotyczące oceny skutków pośrednich i skumulowanych oraz interakcji skutków [Guidelines for the Assessment of Indirect and Cumulative Impacts as well as Impact Interactions], Luksemburg: Urząd Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich.

Komisja Europejska (2007). Wytyczne dotyczące art. 6 ust. 4 dyrektywy siedliskowej 92/43/EWG. Wyjaśnienie pojęć: rozwiązania alternatywne, powody o charakterze zasadniczym wynikające z nadrzędnego interesu publicznego, środki kompensujące, ogólna spójność, opinia Komisji. ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/management/docs/art6/guidance_art6_4_pl.pdf

Komisja Europejska (2010). Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów. Priorytety w odniesieniu do infrastruktury energetycznej na 2020 r. i w dalszej perspektywie – Plan działania na rzecz zintegrowanej europejskiej sieci energetycznej

Komisja Europejska (2011a). Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Nasze ubezpieczenie na życie i nasz kapitał naturalny – unijna strategia ochrony różnorodności biologicznej na okres do 2020 r. – COM(2011) 244 final

Komisja Europejska (2011b). Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów. Plan działania w zakresie energii do roku 2050 – COM(2011) 885 final.

Komisja Europejska (2011c). Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wytycznych dotyczących transeuropejskiej infrastruktury energetycznej i uchylającego decyzję nr 1364/2006/WE* COM/2011/0658 final – 2011/0300 (COD) */.

Komisja Europejska. Infrastruktura energetyczna – Priorytety w odniesieniu do infrastruktury energetycznej na 2020 r. i w dalszej perspektywie [Energy infrastructure – Energy infrastructure priorities for 2020 and beyond] Dostępne na stronie internetowej: ec.europa.eu/energy/infrastructure/strategy/2020_en.htm

Europejska Agencja Środowiska (2010a). Środowisko Europy 2010 – stan i prognozy – różnorodność biologiczna [The European Environment – State and Outlook 2010 – Biodiversity].

Europejska Agencja Środowiska (2010b). Środowisko Europy 2010 – stan i prognozy – użytkowanie terenu [The European Environment – State and Outlook 2010 – Land use].

Europejska Agencja Środowiska (2011). Fragmentacja krajobrazu w Europie [Landscape fragmentation in Europe] – Sprawozdanie EEA nr 2/2011 – Wspólne sprawozdanie EEA-FOEN.

EWEA (2014). Wind in power. 2013 European Statistics. Luty 2014. Europejskie Stowarzyszenie Energetyki Wiatrowej, 12.

Faulkner, W. (1999). AGL Central West Project: Marsden- Dubbo gas pipeline. Fauna impact monitoring. Draft report to NSW National Parks and Wildlife Service and AGL.

Fernie, K.J., Reynolds, S.J. (2005). The effects of electromagnetic fields from power lines on avian reproductive biology and physiology: a review. Journal of toxicology and environmental health. Część B Critical reviews 8(2), 127–40. Dostępne na stronie internetowej: www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/10937400590909022 [data dostępu: 21 marca 2012 r.].

Fernie, K.J., Bird, D.M., Dawson, R.D., Lague, P.C. (2000). Effects of Electromagnetic Fields on the Reproductive Success of American Kestrels. Physiological and Biochemical Zoology 73(1), 60-65.

Fernie, K.J., Reynolds, S. J. (2005). The effects of electromagnetic fields from power lines on avian reproductive biology and physiology: a review. Journal of Toxicology and Environmental Health 8(2), 127-40.

Ferrer, M. (2001). The Spanish Imperial Eagle. Lynx Edicions. Barcelona, Hiszpania.

Ferrer. M., Hiraldo. F. (1992). Man-induced sex-biased mortality in the Spanish Imperial Eagle. Biological Conservation 60, 57-60.

Fischer, J. i in. (2007). Mind the sustainability gap. Trends in ecology & evolution 22(12), 621–4. Dostępne na stronie internetowej: www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17997188 [data dostępu: 7 marca 2012 r.].

Freemark, K. (1995). Impacts of agricultural herbicide use on terrestrial wildlife in temperate landscapes: A review with special reference to North America. Agriculture, Ecosystems & Environment 52(2-3), 67–91. Dostępne na stronie internetowej: linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/016788099400534L [data dostępu: 26 kwietnia 2012 r.].

Frost, M.T., Rowden, A.A., Attrill, M.J. (1999). Effect of habitat fragmentation on the macroinvertebrate infaunal communities associated with the seagrass Zostera marina L. Aquatic Conservation: Marine and Freshwater Ecosystems 9(3), 255–263. Dostępne na stronie internetowej: doi.wiley.com/10.1002/(SICI)1099-0755(199905/06)9:3<255::AID-AQC346>3.0.CO;2-F [data dostępu: 2 maja 2012 r.].

Garcia-del-Rey, E., Rodriguez-Lorenzo, J.A. (2011). Avian mortality due to power lines in the Canary Islands with special reference to the steppe-land birds. Journal of Natural History, tom 45, nr 35–36, 2159-2169.

Gesteira, J.L.G., Dauvin, J.-C. (2000). Amphipods are Good Bioindicators of the Impact of Oil Spills on Soft-Bottom Macrobenthic Communities. Marine Pollution Bulletin 40(11), 1017–1027. Dostępne na stronie internetowej: linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0025326X00000461 [data dostępu: 27 kwietnia 2012 r.].

GIE (2012) Gas Infrastructure Europe Key Messages on Energy roadmap 2050. http://www.gie.eu/index.php/13-news/gie/161-gie-publishes-its-new-qkey-messages-energy-roadmap-2050q-brochure

Gleason, N.C. (2008). Impacts of Power Line Rights-of-Way on Forested Stream Habitat in Western Washington. [W:] Goodrich-Mahoney, J. W. i in. (red.). Environment Concerns in Rights-of-Way Management 8th International Symposium. Amsterdam: Elsevier, 665–678. Dostępne na stronie internetowej: www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780444532237500757

González, L.M., Margalida, A., Mañosa, S., Sánchez, R., Oria, J., Molina, J.I., Caldera, J. (2007). Causes and Spatio-temporal Variations of Non-natural Mortality in the Vulnerable Spanish Imperial Eagle Aquila adalberti During a Recovery Period. Oryx 41(04), 495-502.

Goosem, M., Marsh, H. (1997). Fragmentation of a Small-mammal Community by a Powerline Corridor through Tropical Rainforest. Wildlife Research 24(5), 613. Dostępne na stronie internetowej: www.publish.csiro.au/paper/WR96063 [data dostępu: 27 kwietnia 2012 r.].

Grande, J.M., Serrano, D., Tavecchia, G., Carrete, M., Ceballos, O., Tella, J.L., Donázar, J.A. (2009). Survival in a long-lived territorial migrant: effects of life- history traits and ecological conditions in wintering and breeding areas. Oikos 118, 580-590.

Granström, A. (2001). Fire management for biodiversity in the European boreal forest. Scandinavian Journal of Forest Research 16 (dodatek 3), 62–69. Dostępne na stronie internetowej: www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/028275801300090627 [data dostępu: 26 kwietnia 2012].

GRT gaz, Dossier du maître d'ouvrage – Débat public sur le projet Eridan.

Guil, F., Fernández-Olalla, M., Moreno-Opo, R., Mosqueda, I., Gómez, M.E., Aranda, A., Arredondo, A. (2011). Minimising Mortality in Endangered Raptors due to Power Lines: The Importance of Spatial Aggregation to Optimize the Application of Mitigation Measures. PloS one 6(11), e28212.

Haas, D., Nipkow, M. (2006). Caution: Electrocution! NABU Bundesverband. Bonn, Niemcy.

Haas, D., Nipkow, M., Fiedler, G., Schneider, R., Haas, W., Schürenberg, B. (2005). Protecting birds from powerlines. Nature and Environment 140. Wydawnictwo Rady Europy, Strasburg.

Habib, L., Bayne, E.M., Boutin, S. (2006). Chronic industrial noise affects pairing success and age structure of ovenbirds Seiurus aurocapilla. Journal of Applied Ecology 44(1), 176–184. Dostępne na stronie internetowej: doi.wiley.com/10.1111/j.1365-2664.2006.01234.x [data dostępu: 18 kwietnia 2012 r.].

Hall-Spencer, J.M., Moore, P.G. (2000). Scallop dredging has profound, long-term impacts on maerl habitats. ICES J.Mar.Sci 57, 1407–1415.

Harness, R.E. (1997). Raptor electrocutions caused by rural electric distribution power lines. Ft. Collins: Colorado State University; 110, praca dyplomowa [M.S. thesis].

Harness, R.E., Wilson, K.R. (2001). Utility structures associated with raptor electrocutions in rural areas. Wildlife Society Bulletin 29, 612-623.

Heubeck, M., Camphuysen, K. C. J., Bao, R., Humple, D., Sandoval Rey, A., Cadiou, B., Bräger, S. i in. (2003). Assessing the impact of major oil spills on seabird populations. Marine pollution bulletin 46(7), 900–2.

Hirst, J.A., Attrill, M.J. (2008). Small is beautiful: An inverted view of habitat fragmentation in seagrass beds. Estuarine, Coastal and Shelf Science 78(4), 811–818. Dostępne na stronie internetowej: linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0272771408000929 [data dostępu: 2 maja 2012 r.].

Hirst, R.A. i in. (2005). The resilience of calcareous and mesotrophic grasslands following disturbance. Journal of Applied Ecology 42(3), 498–506. Dostępne na stronie internetowej: onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1365-2664.2005.01028.x/full [data dostęu: 9 kwietnia 2012 r.].

Hollmen, A. i in. (2007). The value of open power line habitat in conservation of ground beetles (Coleoptera: Carabidae) associated with mires. Journal of Insect Conservation 12(2), 163–177. Dostępne na stronie internetowej: www.springerlink.com/index/510hq085388q826h.pdf [data dostępu: 12 kwietnia 2012 r.].

Horváth, M., Demeter, I., Fatér, I., Firmánszky, G., Kleszó, A., Kovács, A., Szitta, T., Tóth, I., Zalai, T., Bagyura, J. (2011). Population Dynamics of the Eastern Imperial Eagle (Aquila heliaca) in Hungary between 2001 and 2009. Acta Zoologica Bulgarica, dodatek 3, 2011, 61-70.

Horváth, M., Nagy, K., Papp, F., Kovács, A., Demeter, I., Szügyi, K., Halmos, G. (2008): Assessment of the Hungarian medium-voltage electric grid based on bird conservation considerations. MME/BirdLife Hungary, Węgry (w węgierskiej wersji językowej).

Hovel, K.A., Lipcius, R.N. (2001). HABITAT FRAGMENTATION IN A SEAGRASS LANDSCAPE: PATCH SIZE AND COMPLEXITY CONTROL BLUE CRAB SURVIVAL. Ecology 82(7), 1814–1829. Dostępne na stronie internetowej: www.esajournals.org/doi/abs/10.1890/0012-9658(2001)082[1814:HFIASL]2.0.CO;2 [data dostępu: 2 maja 2012 r.].

Hovel, K.A., Lipcius, R.N. (2002). Effects of seagrass habitat fragmentation on juvenile blue crab survival and abundance. Journal of Experimental Marine Biology and Ecology 271(1), 75–98. Dostępne na stronie internetowej: linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0022098102000436 [data dostępu: 2 maja 2012 r.].

Hovel, K.A. (2003). Habitat fragmentation in marine landscapes: relative effects of habitat cover and configuration on juvenile crab survival in California and North Carolina seagrass beds. Biological Conservation 110(3), 401–412. Dostępne na stronie internetowej: linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320702002343 [data dostępu: 2 maja 2012 r.].

Howard, D.C., Wadsworth R.A., Whitaker J.W., Hughes N., Bunce R.G.H. (2009). The impact of sustainable energy production on land use in Britain through to 2050. Land Use Policy 26S, 284–292.

HSE (1997). The abandonment of offshore pipelines. Methods and Procedures for Abandonment. Health and Safety Executive. Offshore Technology Report 535. HSE Books.

Jenssen, B.M. (1996). An overview of exposure to, and effects of, petroleum oil and organochlorine pollution in Grey Seals (Halichoerus grypus). The Science of the Total Environment 186, 109–118.

IMO (2011a). Ballast Water Management. Dostępne na stronie internetowej: www.imo.org/ourwork/environment/ballastwatermanagement/Pages/Default.aspx [data dostępu: 13 kwietnia 2012 r.].

IMO (2011b). Międzynarodowa konwencja o kontroli i zarządzaniu wodami balastowymi oraz osadami ze statków (BWM). Dostępne na stronie internetowej: www.imo.org/About/Conventions/ListOfConventions/Pages/International-Convention-for-the-Control-and-Management-of-Ships%27-Ballast-Water-and-Sediments-(BWM).aspx.

Infante, S., Neves, J., Ministro, J. & Brandão, R. (2005). Estudo sobre o Impacto das Linhas Eléctricas de Média e Alta Tensão na Avifauna em Portugal. Quercus Associação Nacional de Conservação da Natureza e SPEA Sociedade Portuguesa para o Estudo das Aves, Castelo Branco (relatório não publicado). Dostępne na stronie internetowej: www.spea.pt/fotos/editor2/relatorio_edp_icn_spea_quercus_avifaunai.pdf

IPCC (2005). Specjalny raport IPCC w sprawie przechwytywania i składowania dwutlenku węgla, przygotowany przez III Grupę Roboczą Międzyrządowego Panelu ds. Zmian Klimatu i in., Cambridge (Zjednoczone Królestwo), Nowy Jork (USA): Cambridge University Press.

Jackson, C.W. i in. (2011). Static electric fields modify the locomotory behaviour of cockroaches. The Journal of experimental biology 214(cz. 12), 2020–6. Dostępne na stronie internetowej: jeb.biologists.org/content/214/12/2020.short [data dostępu: 12 kwietnia 2012 r.].

Jackson, M.J., James, R. (1979). The influence of bait digging on cockle, Cerastoderma edule, populations in North Norfolk. Journal of Applied Ecology 16(3), 671–679. Dostępne na stronie internetowej: www.mendeley.com/research/influence-bait-digging-cockle-cerastodermaedule-populations-north-norfolk-england-uk-13/ [data dostępu: 11 kwietnia 2012 r.].

Jacques Whitford Limited (2006). Vancouver Island Transmission Reinforcement Project Technical Data Report: Potential Effects of Alkylbenzene Release to the Marine Environment.

Janss, G.F.E, Ferrer, M. (2001). Avian Electrocution Mortality in Relation to Pole Design and Adjacent Habitat in Spain. Bird Conservation International, 3–12.

Janss, G.F.E. (2000). Avian Mortality from Power Lines: a Morphologic Approach of a Species-specific Mortality. Biological Conservation 95, 353-359.

Jenkins, A.R., Smallie, J.J., Diamond, M. (2010).Avian collisions with power lines: a global review of causes and mitigation with a South African perspective. Bird Conservation International 20(03), 263-278.

Johnson, M. & Heck KL, J. (2006). Effects of habitat fragmentation per se on decapods and fishes inhabiting seagrass meadows in the northern Gulf of Mexico. Marine Ecology Progress Series 306, 233–246. Dostępne na stronie internetowej: www.int-res.com/abstracts/meps/v306/p233-246/ [data dostępu: 2 maja 2012].

Sprawozdanie JRC „Evaluation of Smart Grid projects within the Smart Grid Task Force Expert Group 4 (EG4)”

Karyakin, I.V. (2012). Birds of prey and power lines in northern Eurasia: What are the prospects for survival? Raptors Conservation 24, 69–86.

King, D.I. i in. (2009). Effects of width, edge and habitat on the abundance and nesting success of scrub–shrub birds in powerline corridors. Biological Conservation 142(11), 2672–2680. Dostępne na stronie internetowej: www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0006320709002717 [data dostępu: 23 marca 2012 r.].

Klarić, S., Pavičić-Hamer, D. & Lucu, Č. (2004). Seasonal variations of arsenic in mussels Mytilus galloprovincialis. Helgoland Marine Research 58(3), 216–220. Dostępne na stronie internetowej: www.springerlink.com/index/10.1007/BF01606105 [data dostępu: 27 kwietnia 2012 r.].

Ko, J.-Y., Day, J.W. (2004). A review of ecological impacts of oil and gas development on coastal ecosystems in the Mississippi Delta. Ocean & Coastal Management 47(11–12), 597–623. Dostępne na stronie internetowej: linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0964569104000973 [data dostępu: 13 kwietnia 2012 r.].

Kuijper, D.P.J., Schut, J., Van Dullemen, D., Toorman,H., Goossens, N., Ouwehand, J. & Limpens, H.J.G.A. (2008). Experimental evidence of light disturbance along the commuting routes of pond bats (Myotis dasycneme). Vereniging voor Zoogdierkunde en Zoogdierbescherming 51(1), 37–49.

Kunz, T.H. i in. (2007). Ecological impacts of wind energy development on bats: questions, research needs, and hypotheses. Frontiers in Ecology and the Environment 5(6), 315-324. Dostępne na stronie internetowej: www.esajournals.org/doi/abs/10.1890/1540-9295(2007)5%5B315:EIOWED%5D2.0.CO;2 [data dostępu: 12 kwietnia 2012 r.].

Kuussaari, M. i in. (2003). Voimajohtoaukeiden merkitys niittyjen kasveille ja perhosille – Significance of Power Line Areas for Grassland Plants and Butterflies Finnish Environment Institute (red.), Helsinki.

Kyläkorpi, L. & Grusell, E. (2001). Livsmiljö i kraftledningsgatan. Dostępne na stronie internetowej: scholar.google.fr/scholar?hl=fr&q=“Livsmiljö+i+Kraftledningsgatan”&btnG=Rechercher&lr=&as_ylo=&as_vis=0#0 [data dostępu: 30 kwietnia 2012 r.].

Lasch, U., Zerbe, S., Lenk, M. (2010). Electrocution of Raptors at Power Lines in Central Kazakhstan. Waldökologie, Landschaftforschung und Naturschutz 9, 95-100.

Lehman, R.N., Kennedy, P.L., Savidge, J.A. (2007). The state of the art in raptor electrocution research: A global review. Biological Conservation 136, 2, 159-174.

Lensu, T. i in. (2011). The role of power line rights-of-way as an alternative habitat for declined mire butterflies. Journal of environmental management 92(10), 2539–46. Dostępne na stronie internetowej: www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0301479711001745 [data dostępu: 12 kwietnia 2012 r.].

Lévesque, L.M., Dubé, M.G. (2007). Review of the effects of in-stream pipeline crossing construction on aquatic ecosystems and examination of Canadian methodologies for impact assessment. Environmental monitoring and assessment 132(1-3), 395–409. Dostępne na stronie internetowej: www.springerlink.com/index/cu76l5guk3u28106.pdf [data dostępu: 20 marca 2012 r.].

Lewis, L.J., Davenport, J. & Kelly, T.C. (2002). A Study of the Impact of a Pipeline Construction on Estuarine Benthic Invertebrate Communities. Estuarine, Coastal and Shelf Science 55(2), 213–221. Dostępne na stronie internetowej: www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0272771401908984 [data dostępu: 9 marca 2012 r.].

López-López, P., Ferrer, M., Madero, A., Casado, E., McGrady, M. (2011). Solving Man-induced Large-scale Conservation Problems: the Spanish Imperial Eagle and Power Lines. PloS one 6(3), e17196.

London Array/National Grid (2007). Ecological Mitigation and Management Plan. London Array Offshore Wind Farm Project and associated grid connection works. Październik 2007, 17.

Lorne, J.K., Salmon, M. (2007). Effects of exposure to artificial lighting on orientation of hatching sea turtles on the beach and in the ocean. Endangered species research 1, 23–30.

Macreadie, P.I. i in. (2009). Fish Responses to Experimental Fragmentation of Seagrass Habitat. Conservation biology: the journal of the Society for Conservation Biology. Dostępne na stronie internetowej: www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19183213 [data dostepu: 23 marca 2012 r.].

Manville, A.M. (2005). Bird Strikes and Electrocutions at Power Lines, Communication Towers, and Wind Turbines: State of the Art and State of the Science – Next Steps Toward Mitigation 1. USDA Forest Service Technical report, 1051–1064.

Marshall, J.S., Vandruff, L.W. (2002). Impact of selective herbicide right-of-way vegetation treatment on birds. Environmental management 30(6), 801–6. Dostępne na stronie internetowej: www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12402095 [data dostępu: 17 kwietnia 2012 r.].

Martin, G.R. (2011). Review article Understanding bird collisions with man-made objects: a sensory ecology approach. Ibis 239–254.

Meissner, K. & Sordyl, H. (2006). Literature Review of Offshore Wind Farms with Regard to Benthic Communities and Habitats. [W:] Zucco, C., Wende, W., Merck, T., Köchling, I. & Köppel, J. (red.). Ecological Research on Offshore Wind Farms: International Exchange of Experiences – PART B: Literature Review of the Ecological Impacts of Offshore Wind Farms. BfN-Skripten 186, 1-45.

Meißner, K., Bockhold, J. & Sordyl, H. (2006). Problem Kabelwärme? – Vorstellung der Ergebnisse von Feldmessungen der Meeresbodentemperatur im Bereich der elektrischen Kabel im Offshore-Windpark Nysted Havmøllepark (Dänemark). [W:] Federalny Urząd Żeglugi i Hydrografii (BSH) (red.). Meeresumwelt-Symposium. Hamburg, Rostock. Dostępne na stronie internetowej: scholar.google.fr/scholar?hl=fr&q=Problem+Kabelwärme?&btnG=Rechercher&lr=&as_ylo=&as_vis=0#0 [data dostępu: 13 kwietnia 2012 r.].

Mendel, B., Sonntag, N., Wahl i in. (2008). Profiles of seabirds and waterbirds of the German North and Baltic Seas. Distribution, ecology and sensitivities to human activities within the marine environment. Naturschutz und Biologische Vielfalt 61, Bundesamt für Naturschutz, Bonn – Bad Godesberg, 427.

MME/BirdLife Hungary (2011). Budapest Declaration on bird protection and power lines. Dostępne na stronie internetowej: www.mme.hu/termeszetvedelem/budapest-conference-13-04-2011.html

Myers, N. (1993). Biodiversity and Precautionary Principle. Ambio 22, 74-79.

Nedwell, J.R., Brooker, A.G., Barham, R.J. (2012). Assesment of underwater noise during the installation of export power cables at the Beatrice Offshore Wind Farm. Subacoustech Environmental Report No. E318R0106

Nedwell, J., Langworthy, J. & Howell, D. (2003). Assessment of sub-sea acoustic noise and vibration from offshore wind turbines and its impact on marine wildlife; initial measurements of underwater noise during construction of offshore windfarms, and comparison with background noise – Report No. 544 R.

Nekola, J.C. (2012). The impact of a utility corridor on terrestrial gastropod biodiversity. Biodiversity and Conservation 21(3), 781–795. Dostępne na stronie internetowej: www.springerlink.com/index/3357H23G15537M77.pdf [data dostępu: 11 kwietnia 2012 r.].

Nellemann, C. i in. (2003). Progressive impact of piecemeal infrastructure development on wild reindeer. Biological Conservation 113(2), 307–317. Dostępne na stronie internetowej: linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S000632070300048X [data dostępu: 16 marca 2012 r.].

Nikolaus, G. (1984). Large numbers of birds killed by electric power line. Scopus 8, 42.

Nikolaus, G. (2006). Where have all the African vultures gone? Vulture News 55, 65-67.

Oil and Gas UK (2013). Decommissioning of Pipelines in the North Sea Region. Oil & Gas UK, 48.

OGB (2010). Riser & pipeline release frequencies, Londyn, Bruksela.

Olendorff, R.R., Motroni, R.S., Call, M.W. (1980). Raptor Management: The State of the Art in 1980. Bureau of Land Management Technical Note No. 345. US Department of Interior, Denver, USA.

Olson, C.V. (2002). Human-related causes of raptor mortality in western Montana: things are not always as they seem. [W:] Carlton, R.G. (red.). Avian Interactions with Utility and Communication Structures, Proceedings of a Workshop. Electric Power Research Institute, Palo Alto, CA, USA, 71–82.

Komisja OSPAR (2008). Background document on potential problems associated with power cables other than those for oil and gas activities.

OSPAR (2009). Assessment of the environmental impacts of cables. Biodiversity Series, 18.

OSPAR (2010). Background document for maerl beds. Komisja OSPAR, 34.

OSPAR (2012). Guidelines on Best Environmental Practice (BEP) in Cable Laying and Operation. Umowa 2012–2. OSPAR 12/22/1, załącznik 14.

Parsons Brinkerhoff & Cable Consulting International Ltd (2012). Electricity Transmission Costing Study - An Independent Report Endorsed by the Institution of Engineering & Technology,

Prinsen, H.A.M., G.C. Boere, N. Píres & J.J. Smallie (Compilers) (2011). Review of the conflict between migratory birds and electricity power grids in the African-Eurasian region. CMS Technical Series, AEWA Technical Series No. XX. Bonn, Niemcy. Dostępne na stronie internetowej: www.cms.int/bodies/COP/cop10/docs_and_inf_docs/inf_38_electrocution_review.pdf.

Prinsen, H.A.M., J.J. Smallie, G.C. Boere & N. Píres (Compilers) (2012). Guidelines on how to avoid or mitigate impact of electricity power grids on migratory birds in the African-Eurasian region. CMS Technical Series No. XX, AEWA Technical Series, Bonn, Niemcy. Dostępne na stronie internetowej: www.unep-aewa.org/meetings/en/stc_meetings/stc7docs/pdf/stc7_20_electrocution_guidelines.pdf.

Prommer, M. (2011). Electrocuted Sakers. Saker LIFE, BNPI, Węgry. sakerlife2.mme.hu/en/content/electrocuted-sakers

PSCW (2009). Electric Transmission Lines. Wisconsin, USA.

Pullin, A.S., Stewart, G.B. (2006). Guidelines for systematic review in conservation and environmental management. Conservation biology: the journal of the Society for Conservation Biology 20(6), 1647–56.

Raab, R., Spakovszky, P., Julius, E., Schütz, C., Schulze, C.H. (2010). Effects of power lines on flight behaviour of the West-Pannonian Great Bustard Otis tarda population. Bird Conservation International, 1–14.

Real, J., Grande, J.M., Mañosa, S., Antonio, J. (2001). Causes of Death in Different Areas for Bonelli's Eagle Hieraaetus fasciatus in Spain. Bird Study, 221–228.

Reed, B. & Hovel, K. (2006). Seagrass habitat disturbance: how loss and fragmentation of eelgrass Zostera marina influences epifaunal abundance and diversity. Marine Ecology Progress Series 326, 133–143. Dostępne na stronie internetowej: www.int-res.com/abstracts/meps/v326/p133-143/ [data dostępu: 2 maja 2012].

RenewableUK (2013). Cumulative Impact Assessment Guidelines. Guiding Principles for cumulative impacts assessment in offshore wind farms. Czerwiec 2013.

Rheindt, F.E. (2003). The impact of roads on birds: Does song frequency play a role in determining susceptibility to noise pollution? Journal of Ornithology 144(3), 295–306. Dostępne na stronie internetowej: www.springerlink.com/index/10.1007/BF02465629 [data dostępu: 24 kwietnia 2012 r.].

Rich, A.C., Dobkin, D.S. & Niles, L.J. (1994). Defining Forest Fragmentation by Corridor Width: The Influence of Narrow Forest-Dividing Corridors on Forest-Nesting Birds in Southern New Jersey. Conservation Biology 8(4), 1109–1121. Dostępne na stronie internetowej: onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1046/j.1523-1739.1994.08041109.x/abstract [data dostępu: 30 kwietnia 2012 r.].

Rich, A.C., Dobkin, D.S., Niles, L.J. (1994). Defining forest fragmentation by corridor width: the influence of narrow forest-dividing corridors on forest-nesting birds in southern New Jersey. Conservation Biology 8, 1109-1121.

Rich, C. & Longcore, T. (wyd). (2006). Ecological Consequences of Artificial Night Lighting. Waszyngton, Island Press.

Roberts, D.A. (2012). Causes and ecological effects of resuspended contaminated sediments (RCS) in marine environments. Environment international 40, 230–43. Dostępne na stronie internetowej: www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0160412011002704 [data dostępu: 16 kwietnia 2012 r.].

Robinson, S.P & Lepper, P.A. (2013). Scoping study: Review of current knowledge of underwater noise emissions from wave and tidal stream energy devices. The Crown Estate, 2013.

RTE (2011). Liaison électrique souterraine à courant continu à 320 000 volts SAVOIE – PIEMONT – Etude d'impact,

RTE, Projet de zone d'accueil de production d'électricité de Lavera-Fos – Etude d'impact.

Russell, K.N., Ikerd, H. & Droege, S. (2005). The potential conservation value of unmowed powerline strips for native bees. Biological Conservation 124(1), 133–148. Dostępne na stronie internetowej: linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320705000467 [data dostępu: 17 marca 2012 r.].

Schaub, M., Aebischer, A., Gimenez, O., Berger, S., Arlettaz, R. (2010). Massive Immigration Balances High Anthropogenic Mortality in a Stable Eagle Owl Population: Lessons for Conservation. Biological Conservation 143(8), 1911-1918.

Schreiber, M. i in. (2004). Maßnahmen zur Vermeidung und Verminderung negativer ökologischer Auswirkungen bei der Netzanbindung und -integration von Offshore-Windparks – Abschlussbericht, Bramsche.

Sekretariat Konwencji o różnorodności biologicznej (2010). Global Biodiversity Outlook 3, Montréal. Dostępne na stronie internetowej: www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22532583 [data dostępu: 27 kwietnia 2012 r.].

Sergio, F., Marchesi, L., Pedrini, P., Ferrer, M., Penteriani, V. (2004). Electrocution Alters the Distribution and Density of a Top Predator, the Eagle Owl Bubo bubo. Journal of Applied Ecology, grudzień, 836-845.

Silva, J.P., Santos, M., Queirós,L., Leitão, D., Moreira, F., Pinto, M., Leqoc, M., Cabral, J.A. (2010). Estimating the influence of overhead transmission power lines and landscape context on the density of little bustard Tetrax tetrax breeding populations. Ecological Modelling 221, 1954–1963.

Skonberg, E.R. i in. (2008). Inadvertent Slurry Returns during Horizontal Directional Drilling: Understanding the Frequency and Causes. [W:] Goodrich-Mahoney, J. W. i in. (red.). Environment Concerns in Rights-of-Way Management 8th International Symposium. Amsterdam: Elsevier, 613-621.

Slabbekoorn, H., Ripmeester, E. a P. (2008). Birdsong and anthropogenic noise: implications and applications for conservation. Molecular ecology 17(1), 72–83. Dostępne na stronie internetowej: www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17784917 [data dostępu: 4 marca 2012 r.].

SmartGrids ERA-Net (2012). Mapping & Gap Analysis of current European Smart Grids Projects. Report by the EEGI Member States Initiative: A pathway towards functional projects for distribution grids. Austrian Institute of Technology, Austria.

Söker, H., Rehfeldt, K., Santjer, F. i in. (2000). Offshore Wind Energy in the North Sea. Technical Possibilities and Ecological Considerations – A study for Greenpeace. 83.

SP Transmission & National Grid (2011a). Western HVDC Link – Environmental Appraisal Supporting Report – Northern Point of Connection: Hunterson – Ardneil Bay Undergournd HDVC Cable.

SP Transmission & National Grid (2011b). Western HVDC Link – Environmental Report – Marine Cable Route.

Statoil (2012). Mariner Area Development Environmental Statement. DECC Project Reference: D/4145/2012.

Strevens, T.C. (2007). Powerline easements: ecological impacts and effects on small mammal movement. University of Wollongong. Dostępne na stronie internetowej: ro.uow.edu.au/theses/691/ [data dostępu: 23 lutego 2012 r.].

Strevens, T.C., Puotinen, M.L., Whelan, R.J. (2008). Powerline Easements: Ecological Impacts and Contribution to Habitat Fragmentation from Linear Features. Pacific Conservation Biology 14(3), 159–168.

Summers, P.D., Cunnington, G.M., Fahrig, L. (2011). Are the negative effects of roads on breeding birds caused by traffic noise? Journal of Applied Ecology 48(6), 1527–1534. Dostępne na stronie internetowej: onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1365-2664.2011.02041.x/full [data dostępu: 29 marca 2012 r.].

Swannell, R.P., Lee, K. & McDonagh, M. (1996). Field evaluations of marine oil spill bioremediation. Microbiological reviews 60(2), 342–65. Dostępne na stronie internetowej: www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=239447&tool=pmcentrez&rendertype=abstract [data dostepu: 6 lipca 2012 r.].

Swanson, C. & Isaji, T. (2006). Simulations of sediment transport and deposition from cable burial operations in Nantucket Sound for the Cape Wind Energy project. Dostępne na stronie internetowej: www.mms.gov/offshore/renewableenergy/DEIS/ReportReferences-CapeWindEnergy EIS/ReportNo4.1.1-2.pdf [data dostępu: 17 kwietnia 2012 r.].

Temple, S.A. (1986). The problem of avian extinctions. [W:] Johnston, R.F (red.). Current Ornithology, tom. 3, 453–485, Plenum, New York.

Thompson, P.M., Wilson, B., Grellier, K., Hammond, P.S. (2001). Combining power analysis and population viability analysis to compare traditional and precautionary approaches to conservation of coastal cetaceans. Conservation Biology 14, 1253-1263.

Tintó, A., Real, J., Manosa, S. (2001). Avaluació del risc d'electrocució d'aus en línies elèctriques situades a Sant Llorenç del Munt i rodalies. V Trobada d'estudiosos de Sant Llorenç del Munt i l'Obac. Monografies 35, 129–133.

Tri-State (2009). San Luis Valley – Calumet – Comanche Transmission Project. Southern Colorado Transmission Improvements. Working with Landowners. Colorado, USA.

Tucker, G.M., Evans, M.I. (1997). Habitats for birds in Europe: a conservation strategy for the wider environment. Cambridge, Zjednoczone Królestwo: BirdLife International (BirdLife Conservation Series 6).

UNEP (2011). UN Wildlife Meeting Pushes to Make Power Lines Safer for Birds. UNEP COP 10 communication. Bergen, Norwegia.

Ussenkov, S.M. (1997). Contamination of harbor sediments in the eastern Gulf of Finland (Neva Bay), Baltic Sea. Environmental Geology 32(4), 274–280. Dostępne na stronie internetowej: www.springerlink.com/openurl.asp?genre=article&id=doi:10.1007/s002540050217 [data dostępu: 27 kwietnia 2012 r.].

Vallejo, V.R., Arianoutsou, M. & Moreira, F. (2012). Fire Ecology and Post-Fire Restoration Approaches in Southern European Forest Types. [W:] Moreira, F. i in. (red.). Post-Fire Management and Restoration of Southern European Forests. Springer Netherlands, 93–119. Dostępne na stronie internetowej: dx.doi.org/10.1007/978-94-007-2208-8_5 [data dostępu: 26 kwietnia 2012 r.].

Van Rooyen, C. (2004). The Management of Wildlife Interactions with Overhead Lines. [W:] The fundamentals and practice of overhead line maintenance (132kV and above), 217–245. Eskom Technology, Services International, Johannesburg.

Van Rooyen, C. (2012). Bird Impact Assessment Report. Dokument techniczny.

Venus, B., McCann, K. (2005). Bird Impact Assessment Study. Dokument techniczny, 1–45.

Vistnes, I. i in. (2001). Wild reindeer: impacts of progressive infrastructure development on distribution and range use. Polar Biology 24(7), 531–537. Dostępne na stronie internetowej: www.springerlink.com/openurl.asp?genre=article&id=doi:10.1007/s003000100253 [data dostępu: 27 kwietnia 2012 r.].

Walker, L. J. and Johnston, J. (1999). Guidelines for the Assessment of Indirect and Cumulative Impacts as well as Impact Interactions. Komisja Europejska. ec.europa.eu/environment/eia/eia-support.htm

Wetlands International, Wings Over Wetlands – UNEP-GEF African-Eurasian Flyways Project (2011). The Critical Site Network: Conservation of Internationally Important Sites for Waterbirds in the African-Eurasian Waterbird Agreement area. Wetlands International, Ede, the Netherlands and BirdLife International, Cambridge, Zjednoczone Królestwo.

Williams, R.J., Bradstock, R.A. (2008). Large fires and their ecological consequences: introduction to the special issue. International Journal of Wildland Fire 17(6), 685. Dostępne na stronie internetowej: www.publish.csiro.au/?paper=WF07155 [data dostępu: 25 kwietnia 2012 r.].

Woinarski, J.C.Z. i in. (2000). A different fauna?: captures of vertebrates in a pipeline trench, compared with conventional survey techniques; and a consideration of mortality patterns in a pipeline trench. Australian Zoologist 31(3), 421–431.

Wolff, A. (2010). Plan de gestion 2010–2014 – Section A: Diagnostic et enjeux.

Xu, J., Pancras, T., Grotenhuis, T. (2011). Chemical oxidation of cable insulating oil contaminated soil. Chemosphere 84(2), 272–7. Dostępne na stronie internetowej: www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21571353 [data dostępu: 26 kwietnia 2012 r.].

Zalles, J.I., Bildstein, K.L. (2000) Raptor watch: A Global directory of Raptor Migration Sites. Cambridge, Zjednoczone Królestwo: BirdLife International; and Kempton, PA, USA: Hawk Mountain Sanctuary (Birdlife Conservation Series, tom 9).

Zozaya, E.L., Brotons, L. & Saura, S. (2011). Recent fire history and connectivity patterns determine bird species distribution dynamics in landscapes dominated by land abandonment. Landscape Ecology 27(2), 171–184. Dostępne na stronie internetowej: www.springerlink.com/index/10.1007/s10980-011-9695-y [data dostępu: 13 marca 2012 r.].

Zucco, C. i in. (2006). Ecological research on Offshore Wind Farms: International Exchange of Experiences – Part B: Literature Review of Ecological Impacts, Bonn.

---

(1)  Wszystkie dokumenty można pobrać ze strony: http://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/management/guidance_en.htm

(2)  COM(2015) 80 final.

(3)  Priorytety w odniesieniu do infrastruktury energetycznej na 2020 r. i w dalszej perspektywie – plan działania na rzecz zintegrowanej europejskiej sieci energetycznej http://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52010DC0677&from=PL

(4)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 347/2013 z dnia 17 kwietnia 2013 r. w sprawie wytycznych dotyczących transeuropejskiej infrastruktury energetycznej, uchylające decyzję nr 1364/2006/WE oraz zmieniające rozporządzenia (WE) nr 713/2009, (WE) nr 714/2009 i (WE) nr 715/2009 (Dz.U. L 115 z 25.4.2013, s. 39).

(5)  Sekcja 8 niniejszego dokumentu obejmuje kwestie dotyczące infrastruktury przesyłu energii w środowisku morskim.

(6)  W niniejszych wytycznych termin „przesył” dotyczy całego systemu, od przesyłu w ścisłym znaczeniu tego słowa po dystrybucję. Jeżeli skutki są różne dla linii przesyłowych, średniego napięcia oraz dystrybucyjnych, będą stosowane poszczególne terminy.

(7)  https://ec.europa.eu/energy/en/topics/infrastructure/projects-common-interest

(8)  W załączniku II do rozporządzenia TEN-E określono rodzaje kategorii infrastruktury energetycznej, które mają być rozwijane zgodnie z tym rozporządzeniem.

(9)  http://ec.europa.eu/energy/infrastructure/pci/doc/2013_pci_projects_country.pdf

(10)  http://ec.europa.eu/energy/infrastructure/transparency_platform/map-viewer

(11)  Wytyczne „Usprawnianie procedur oceny oddziaływania na środowisko w odniesieniu do projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania w dziedzinie infrastruktury energetycznej”, lipiec 2013 r. http://ec.europa.eu/energy/infrastructure/pci/doc/20130724_pci_guidance.pdf

(12)  http://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52011DC0244&qid=1517573415535&from=EN

(13)  Dyrektywa Rady 2009/147/WE (wersja ujednolicona dyrektywy Rady 79/409/EWG w sprawie ochrony dzikiego ptactwa, zmieniona) – zob. http://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32009L0147&qid=1516367758821

(14)  Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory, wersja skonsolidowana 1.1.2007 - http://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:01992L0043-20070101&from=EN

(15)  W dyrektywie ptasiej nie wspomina się o pojęciu „właściwego stanu ochrony”, ale analogiczne wymogi zawarto w odniesieniu do obszarów specjalnej ochrony (OSO) w art. 4 ust. 1 i 2 tej dyrektywy.

(16)  Należy wyjaśnić, że art. 6 ust. 1 dyrektywy siedliskowej nie stosuje się do OSO. Do OSO stosują się jednak analogiczne przepisy na podstawie art. 4 ust. 1 i 2 dyrektywy ptasiej, gdzie przewiduje się „szczególne środki ochrony” dotyczące OSO. Jednakże na podstawie art. 7 dyrektywy siedliskowej przepisy art. 6 ust. 2–4 tej samej dyrektywy stosuje się zarówno do terenów mających znaczenie dla Wspólnoty, jak i do już sklasyfikowanych OSO.

(17)  http://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/management/docs/commission_note/commission_note2_PL.pdf

(18)  http://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/management/docs/commission_note/comNote%20conservation%20measures_PL.pdf

(19)  Na podstawie art. 7 dyrektywy siedliskowej przepisy art. 6 ust. 3–4 tej samej dyrektywy stosuje się zarówno do terenów mających znaczenie dla Wspólnoty, jak i do już sklasyfikowanych OSO.

(20)  Zob. wytyczne w sprawie ścisłej ochrony gatunków zwierząt będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty na podstawie dyrektywy siedliskowej http://ec.europa.eu/environment/nature/conservation/species/guidance/index_en.htm

(21)  http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/cobi.12262/full

(22)  http://www.easac.eu/fileadmin/PDF_s/reports_statements/Transforming.pdf

(23)  https://www.unenvironment.org/news-and-stories/story/planning-can-help-prevent-renewable-energy-surge-harming-wildlife

(24)  http://www.life-elia.eu/en/

(25)  Podsumowanie projektu dostępne jest pod następującym adresem: http://www.50hertz.com/en/file/100304_EcoMOL_ShortReport_eng_final_med.pdf

(26)  www.birdlife.org/datazone/sowb/casestudy/240

(27)  Wytyczne „Usprawnianie procedur oceny oddziaływania na środowisko w odniesieniu do projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania w dziedzinie infrastruktury energetycznej”, lipiec 2013 r. http://ec.europa.eu/energy/infrastructure/pci/doc/20130724_pci_guidance.pdf

(28)  http://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52009DC0469&qid=1517493116609&from=PL

(29)  Koncepcję planowania warstwowego można zdefiniować jako: rozróżnianie poziomów planowania – polityki, planów, programów – które są przygotowywane kolejno i wpływają na siebie wzajemnie (KE 1999). Planowanie warstwowe dotyczy wzajemnych powiązań pomiędzy różnymi poziomami planowania.

(30)  Dyrektywa 2009/72/WE dotycząca wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej.

(31)  Decyzja Rady z dnia 27 czerwca 1997 r. w sprawie zawarcia w imieniu Wspólnoty Konwencji o ocenach oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym (konwencja z Espoo) (wniosek Dz.U. C 104 z 24.4.1992, s. 5; decyzja nieopublikowana) oraz decyzja Rady 2008/871/WE z dnia 20 października 2008 r. w sprawie zatwierdzenia w imieniu Wspólnoty Europejskiej Protokołu w sprawie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko do Konwencji EKG ONZ o ocenach oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym sporządzonej w Espoo w 1991 r. (Dz.U. L 308 z 19.11.2008, s. 33).

(32)  Art. 7 dyrektywy w sprawie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko i art. 7 dyrektywy OOŚ.

(33)  http://ec.europa.eu/environment/eia/pdf/Transboundry%20EIA%20Guide.pdf

(34)  http://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/management/docs/art6/new_guidance_art6_4_pl.pdf

(35)  http://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/management/docs/Wind_farms.pdf; http://ec.europa.eu/news/energy/101013_en.htm; http://qsr2010.ospar.org/en/ch07_01.html http://www.ospar.org/content/content.asp?menu=00210305000000_000000_000000

(36)  https://windeurope.org/wp-content/uploads/files/about-wind/statistics/WindEurope-Annual-Offshore-Statistics-2016.pdf

(37)  http://www.4coffshore.com/windfarms/horns-rev-2-denmark-dk10.html

(38)  http://si-ocean.eu/en/upload/docs/WP3/Technology%20Status%20Report_FV.pdf

(39)  https://ec.europa.eu/jrc/en/news/jrc-ocean-energy-status-report-2016-edition

(40)  http://sequestration.mit.edu/tools/projects/index.html

(41)  https://windeurope.org/about-wind/reports/wind-energy-in-europe-scenarios-for-2030/

(42)  http://www.renewableuk.com/en/renewable-energy/wave-and-tidal/

(43)  http://northseagrid.info/project-description

(44)  http://ec.europa.eu/energy/infrastructure/studies/doc/2014_nsog_report.pdf

(45)  http://www.europarl.europa.eu/meetdocs/2009_2014/documents/itre/dv/160/160620/16062011_study_pe457373_en.pdf

(46)  http://e3g.org/showcase/North-Seas-Grid

(47)  http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2013:115:0039:0075:PL:PDF

(48)  http://ec.europa.eu/environment/nature/knowledge/rep_habitats/index_en.htm

(49)  Podręcznik interpretacji siedlisk naturalnych w Unii Europejskiej – UE 28. kwiecień 2013 r. http://ec.europa.eu/environment/nature/legislation/habitatsdirective/docs/Int_Manual_EU28.pdf

(50)  http://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/marine/docs/FAQ%20final%202012-07-27.pdf

(51)  https://www.bonnagreement.org/

(52)  http://qsr2010.ospar.org/media/assessments/p00437_Cables.pdf;

(53)  W literaturze wymienia się strefę o szerokości 2–8 m, w zależności od wielkości pługa (Carter i in., 2009).

(54)  Np. Camphuysen i in., 2009; Jenssen, 1996; de la Huz i in., 2005.

(55)  Podsumowanie znajduje się w AMETS Foreshore Lease Application EIS, załącznik nr 4 (2010).

(56)  Np. Meissner i Sordyl, 2006 http://www.bfn.de/fileadmin/MDB/documents/themen/meeresundkuestenschutz/downloads/Forschungsberichte/Ecological_Research_Offshore-Wind_Part_B_Skripten_186.pdf

(57)  http://www.unesco-ioc-marinesp.be/msp_faq

(58)  http://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:32014L0089&from=PL

---

ZAŁĄCZNIK 1

Inicjatywy krajowe i międzynarodowe

Przykłady prawodawstwa krajowego

W niniejszej sekcji przedstawiono przykłady m.in. przepisów krajowych dotyczących wpływu instalacji przesyłu energii na różnorodność biologiczną.

Niemcy

W art. 41 niemieckiej ustawy o ochronie przyrody i krajobrazu (niem. Gesetz über Naturschutz und Landschaftspflege) wskazano, że słupy i komponenty techniczne przewodów średniego napięcia muszą być zaprojektowane w taki sposób, by chroniły ptaki przez porażeniem prądem elektrycznym. W przypadku przewodów średniego napięcia stwarzających znaczne ryzyko dla ptaków należy podjąć środki niezbędne w celu ochrony ptaków przed porażeniem prądem elektrycznym do dnia 31 grudnia 2012 r.

Słowacja

W słowackim prawie, tzn. w art. 4 ustawy nr 543/2002 Z.z. o ochronie przyrody i krajobrazu, przewidziano, że: „każdy, kto buduje lub przeprowadza planową przebudowę napowietrznych linii elektroenergetycznych, ma obowiązek stosować rozwiązania techniczne zapobiegające zabijaniu ptaków” i „jeśli możliwa jest weryfikacja, czy linie elektroenergetyczne lub infrastruktura telekomunikacyjna prowadzą do zabijania ptaków, organ właściwy do spraw ochrony przyrody może nakazać administratorowi linii elektroenergetycznych lub infrastruktury telekomunikacyjnej wprowadzenie środków zapobiegających zabijaniu ptaków”. Urzędy ds. ochrony środowiska działające na szczeblach słowackich krajów i powiatów wydają opinie stanowiące podstawę każdej decyzji dotyczącej lokalizacji lub pozwolenia na budowę, w tym każdej decyzji związanej z infrastrukturą elektroenergetyczną. W 2007 r. opracowano wytyczne ukierunkowane na wyeliminowanie upadkowości ptaków wywołanej infrastrukturą elektroenergetyczną. W wytycznych zawarto podsumowanie środków prawnych, opis prawidłowych rozwiązań technicznych dla terenów zarówno górzystych, jak i równinnych, propozycje rozwiązań, takich jak niewymagane prawem spotkania z przedsiębiorstwami energetycznymi przed wydaniem decyzji.

Hiszpania

W Hiszpanii przyjęto przepisy regionalne i krajowe dotyczące zapobiegania porażeniom ptaków prądem elektrycznym: dekret 178/2006 z dnia 10 października (1) ustanawiający zasady ochrony ptaków przed liniami wysokiego napięcia w Junta de Andalucía i dekret królewski 1432/2008 z dnia 29 sierpnia (2) ustanawiający środki techniczne przeznaczone do ochrony ptaków przed liniami wysokiego napięcia. Ten obowiązujący na szczeblu krajowym dekret nie dopuszcza komercyjnej budowy niebezpiecznych linii energetycznych w obszarach o szczególnej wrażliwości ze względu na obecność ptaków, w tym w obszarach specjalnej ochrony. W dekrecie zawarto rozstrzygnięcia dotyczące obowiązujących wymagań technicznych dotyczących konstrukcji słupów sieci elektroenergetycznej, środków antykolizyjnych, harmonogramu prac itd.

Wdrażanie konwencji międzynarodowych

Wiele państw członkowskich wdraża także rekomendację nr 110 konwencji berneńskiej, wprowadzając do przepisów krajowych normy techniczne zapewniające bezpieczeństwo linii energetycznych, planowanie i środki antykolizyjne.

Dobrowolne porozumienia i narzędzia

W niniejszej sekcji opisano przykłady m.in. dobrowolnych porozumień w sprawie wpływu instalacji przesyłu energii na różnorodność biologiczną.

Deklaracja sieci europejskiej w sprawie rozwoju sieci elektroenergetycznej i ochrony przyrody w Europie (ang. European Grid Declaration on Electricity Network Development and Nature Conservation in Europe) (3)

W dniu 10 listopada 2011 r. deklarację podpisało kilkanaście europejskich organizacji pozarządowych, operatorów systemu przesyłowego i zwolenników. Głównym założeniem deklaracji jest zapewnienie uzgodnionych ram dla zasad regulujących wysiłki zainteresowanych stron na rzecz ograniczenia negatywnego wpływu na środowisko naturalne (różnorodność biologiczną i ekosystemy), który może wywołać budowa infrastruktury przesyłu energii elektrycznej (powyżej i poniżej poziomu gruntu). W deklaracji zapisano zasady nadrzędne, zasady planowania strategicznego (w tym porozumienie w sprawie potrzeby uwzględniania kwestii środowiskowych już od pierwszych etapów (zasada 4.1.1), stosowania narzędzi mapowania przestrzennego (4.1.4) itp.) oraz zasady planowania procesu projektowania i zmniejszania skutków istniejących linii energetycznych.

Inicjatywa na rzecz sieci energii ze źródeł odnawialnych (ang. The Renewables Grid Initiative, RGI) (4)

Inicjatywa powstała dzięki współpracy organizacji pozarządowych i operatorów systemu przesyłowego z całej Europy. Promujemy przejrzysty i wrażliwy ekologicznie rozwój sieci ukierunkowany na utrzymanie stałego wzrostu energii ze źródeł odnawialnych i transformację sektora energetycznego. Członkowie RGI pochodzą z różnych europejskich państw, a w inicjatywie uczestniczą operatorzy systemu przesyłowego z Belgii (Elia), Niemiec (50Hertz i TenneT), Hiszpanii (Red Eléctrica, REE), Francji (RTE), Włoch (Terna), Niderlandów (TenneT), Szwajcarii (Swissgrid) i Norwegii (Statnett). Ponadto do inicjatywy dołączyły takie organizacje pozarządowe jak WWF International, BirdLife Europe, Fundación Renovables, Germanwatch, Legambiente, Królewskie Towarzystwo Ochrony Ptaków (ang. Royal Society for the Protection of Birds, RSPB), Sieć działań na rzecz klimatu w Europie (ang. Climate Action Network, CAN) i Natuur&Milieu. Inicjatywę RGI uruchomiono w lipcu 2009 r.

Porozumienie „Dostępne niebo” (5)

W dniu 26 lutego 2008 r. węgierskie Towarzystwo Ornitologiczne i Ochrony Przyrody (MME / BirdLife Hungary) podpisało przywołane porozumienie z Ministerstwem Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz węgierskimi właściwymi przedsiębiorstwami energetycznymi, aby zapewnić długoterminowe rozwiązanie problemu porażeń ptaków prądem elektrycznym. Na mocy porozumienia MME przygotowało w 2008 r. mapę obszarów najpoważniejszych konfliktów pomiędzy liniami energetycznymi a populacjami ptaków na Węgrzech. Przedsiębiorstwa energetyczne zobowiązały się przeprowadzić „przyjazną dla ptaków” transformację wszystkich niebezpiecznych linii energetycznych na Węgrzech do 2020 r. oraz stosować „przyjazne dla ptaków” metody zarządzania nowo wybudowanymi liniami energetycznymi. Współpraca między przedsiębiorstwami elektroenergetycznymi a specjalistami w dziedzinie ochrony środowiska przyczynia się do bieżącej aktualizacji wytycznych dotyczących najlepszych dostępnych technologii, a nowe rozwiązania są poddawane testom w terenie.

Deklaracja budapeszteńska w sprawie linii energetycznych i ochrony ptaków (6)

Deklaracja została przyjęta podczas niedawnej konferencji „Linie energetyczne i upadkowość ptaków w Europie” (Budapeszt, 13 kwietnia 2011 r.). Współorganizatorami konferencji były MME/BirdLife Hungary, węgierskie Ministerstwo Rozwoju Wsi i BirdLife Europe. W wydarzeniu wzięły udział zainteresowane strony z państw europejskich i środkowoazjatyckich, a także przedstawiciele Komisji Europejskiej, Programu Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska-Porozumienia o ochronie afrykańsko-euroazjatyckich wędrownych ptaków wodnych, przedsiębiorstw energetycznych i użyteczności publicznej, środowisk eksperckich, przedsiębiorstw i organizacji pozarządowych. Sygnatariusze deklaracji wezwali wszystkie uczestniczące strony do wspólnej realizacji programu, na który składały się działania kontynuujące skuteczne ograniczanie upadkowości ptaków wywołanej kontaktem z liniami energetycznymi w Europie i poza nią.

Słowacka norma techniczna

W 2009 r. Energetyka Wschodniosłowacka wydała normę techniczną pt. „Budowa i przebudowa napowietrznych linii energetycznych o napięciu 22 kV w odniesieniu do ochrony ptaków”.

Inicjatywa „Energia i różnorodność biologiczna” (ang. Energy & Biodiversity initiative) (7)

W miarę jak przedsiębiorstwa energetyczne zaczęły rozumieć, że włączanie środków ochrony różnorodności biologicznej do procesów poszukiwania i wydobycia ropy i gazu jest korzystne, kilka z nich połączyło siły z najważniejszymi organizacjami ochrony środowiska, by opracować i promować praktyki ochrony różnorodności biologicznej oraz osiągnąć założony cel. Partnerstwo w ramach inicjatywy „Energia i różnorodność biologiczna” (EBI) funkcjonowało od 2001 r. do 2007 r. i przyczyniło się do opracowania praktycznych wytycznych, narzędzi i modeli na rzecz poprawy wyników w zakresie oddziaływania operacji energetycznych na środowisko, zminimalizowania szkodliwego oddziaływania na różnorodność biologiczną i maksymalnego zwiększenia możliwości ochrony w miejscach eksploatacji ropy i gazu.

Program LIFE+ (8)

Life+ to unijny instrument finansowy wspierający przedsięwzięcia w dziedzinie ochrony przyrody i środowiska. Pewna liczba projektów LIFE+ koncentruje się na wpływie infrastruktury elektroenergetycznej na ptaki i przyczyniła się do włączenia przepisów dotyczących linii elektroenergetycznych do planów ochrony ptaków. W poniższej tabeli przedstawiono niewyczerpujący wykaz takich projektów z 2000 r.

Projekty LIFE+ związane z infrastrukturą elektroenergetyczną i ptakami

| Podstawa prawna | Tytuł | Państwo członkowskie |
| --- | --- | --- |
| LIFE04 NAT/ES /000034 (9) | ZEPA eléct. Aragón – Dostosowanie linii elektroenergetycznych w obszarze specjalnej ochrony w Aragonii

  Ogólnym celem projektu jest wdrożenie strategii opracowanej przez rząd Aragonii w celu dostosowania sieci napowietrznych linii elektroenergetycznych do potrzeb ochrony 16 obszarów specjalnej ochrony znajdujących się w tym regionie. | ES |
| LIFE06 NAT/E /000214 (10) | Tendidos Electricos Murcia – Naprawa niebezpiecznych napowietrznych przewodów w obszarze specjalnej ochrony w regionie Murcja

  W ramach projektu wdrażana jest opracowana przez regionalny rząd Murcji strategia naprawy napowietrznych przewodów w celu spełnienia potrzeb 5 obszarów specjalnej ochrony regionalnej sieci Natura 2000 w zakresie ochrony środowiska. | ES |
| LIFE10 NAT/BE /000709 (11) | ELIA – Rekultywacja podłoża korytarzy sieci przesyłu energii elektrycznej jako środek zwiększenia różnorodności biologicznej

  Celem projektu ELIA Biodiversity jest opracowanie innowacyjnych technik rekultywacji podłoża, które pozbawiono roślinności w celu budowy korytarzy napowietrznych linii, w celu zapewnienia największych możliwych korzyści na rzecz różnorodności biologicznej. | BE |
| LIFE05 ENV/NL /000036 (12) | EFET – Prezentacja nowej, przyjaznej dla środowiska napowietrznej linii wysokiego napięcia

  Celem projektu jest demonstracja nowego połączenia linii wysokiego napięcia i słupa, które wytwarza pole magnetyczne o dużo mniejszym natężeniu, a zatem pozwala ograniczyć negatywny wpływ na zdrowie i środowisko. | NL |
| LIFE00 NAT/IT /007142 (13) | Po ENEL – Poprawa warunków w siedliskach poprzez przebudowę lub transformację istniejących i budowanych zakładów energii elektrycznej w Parku Delty Padu

  Głównym celem projektu LIFE Nature jest ograniczenie i wyeliminowanie ryzyka kolizji ptaków i porażenia ptaków prądem w 20 uznanych za ryzykowne obszarach obejmujących linie elektroenergetyczne o łącznej długości ok. 91 km. | IT |
| Inne projekty LIFE są ukierunkowane na ochronę konkretnych gatunków ptaków i z tego powodu obejmują środki związane z wpływem linii energetycznych na ptaki, np. Aquila heliaca w Kotlinie Panońskiej (LIFE02 NAT/H/008627 i LIFE03 NAT/SK/000098), OTISHU na rzecz ochrony Otis tarda na Węgrzech (LIFE04 NAT/HU/000109), ZEPA La Serena na rzecz zarządzania PSA-terenem mającym znaczenie dla Wspólnoty 'La Serena y Sierras periféricas (LIFE00 NAT/E/007348), Grosstrappe – Transgraniczna ochrona dropia zwyczajnego (LIFE05 NAT/A/000077 i LIFE09 NAT/AT/000225), Ochrona bociana białego – Ochrona populacji bociana białego na terenie OSO Natura 2000 Ostoja Warmińska (LIFE09 NAT/PL/000253) itd. |

Podstawa prawna

Tytuł

Państwo członkowskie

LIFE04 NAT/ES /000034 (9)

ZEPA eléct. Aragón – Dostosowanie linii elektroenergetycznych w obszarze specjalnej ochrony w Aragonii

Ogólnym celem projektu jest wdrożenie strategii opracowanej przez rząd Aragonii w celu dostosowania sieci napowietrznych linii elektroenergetycznych do potrzeb ochrony 16 obszarów specjalnej ochrony znajdujących się w tym regionie.

ES

LIFE06 NAT/E /000214 (10)

Tendidos Electricos Murcia – Naprawa niebezpiecznych napowietrznych przewodów w obszarze specjalnej ochrony w regionie Murcja

W ramach projektu wdrażana jest opracowana przez regionalny rząd Murcji strategia naprawy napowietrznych przewodów w celu spełnienia potrzeb 5 obszarów specjalnej ochrony regionalnej sieci Natura 2000 w zakresie ochrony środowiska.

ES

LIFE10 NAT/BE /000709 (11)

ELIA – Rekultywacja podłoża korytarzy sieci przesyłu energii elektrycznej jako środek zwiększenia różnorodności biologicznej

Celem projektu ELIA Biodiversity jest opracowanie innowacyjnych technik rekultywacji podłoża, które pozbawiono roślinności w celu budowy korytarzy napowietrznych linii, w celu zapewnienia największych możliwych korzyści na rzecz różnorodności biologicznej.

BE

LIFE05 ENV/NL /000036 (12)

EFET – Prezentacja nowej, przyjaznej dla środowiska napowietrznej linii wysokiego napięcia

Celem projektu jest demonstracja nowego połączenia linii wysokiego napięcia i słupa, które wytwarza pole magnetyczne o dużo mniejszym natężeniu, a zatem pozwala ograniczyć negatywny wpływ na zdrowie i środowisko.

NL

LIFE00 NAT/IT /007142 (13)

Po ENEL – Poprawa warunków w siedliskach poprzez przebudowę lub transformację istniejących i budowanych zakładów energii elektrycznej w Parku Delty Padu

Głównym celem projektu LIFE Nature jest ograniczenie i wyeliminowanie ryzyka kolizji ptaków i porażenia ptaków prądem w 20 uznanych za ryzykowne obszarach obejmujących linie elektroenergetyczne o łącznej długości ok. 91 km.

IT

Inne projekty LIFE są ukierunkowane na ochronę konkretnych gatunków ptaków i z tego powodu obejmują środki związane z wpływem linii energetycznych na ptaki, np. Aquila heliaca w Kotlinie Panońskiej (LIFE02 NAT/H/008627 i LIFE03 NAT/SK/000098), OTISHU na rzecz ochrony Otis tarda na Węgrzech (LIFE04 NAT/HU/000109), ZEPA La Serena na rzecz zarządzania PSA-terenem mającym znaczenie dla Wspólnoty 'La Serena y Sierras periféricas (LIFE00 NAT/E/007348), Grosstrappe – Transgraniczna ochrona dropia zwyczajnego (LIFE05 NAT/A/000077 i LIFE09 NAT/AT/000225), Ochrona bociana białego – Ochrona populacji bociana białego na terenie OSO Natura 2000 Ostoja Warmińska (LIFE09 NAT/PL/000253) itd.

Projekt BESTGRID (14)

Na uruchomiony w kwietniu 2013 r. projekt BESTGRID składają się cztery projekty pilotażowe realizowane w Belgii, Niemczech i Wielkiej Brytanii. W ramach projektu współpracę nawiązało dziewięcioro partnerów (operatorzy systemu przesyłowego, europejskie organizacje pozarządowe i instytut badawczy), którzy podjęli wspólne działania na rzecz zwiększenia lokalnej i społecznej akceptacji procesu rozbudowy sieci. Cele projektu są następujące: zwiększenie przejrzystości i udziału społeczeństwa, przyspieszenie procedur wydawania pozwoleń za pomocą proaktywnego spełniania czy nawet przewyższenia norm ochrony środowiska, oraz zachęcanie do uwzględniania konstruktywnego zaangażowania społeczeństwa w procedury wydawania zezwoleń dla europejskich „projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania” w dziedzinie infrastruktury energetycznej. W ramach projektu opracowano podręcznik dotyczący ochrony przyrody w planowaniu sieci elektroenergetycznej (15).

Europejska kampania na rzecz różnorodności biologicznej i biznesu (ang. European Business and Biodiversity Campaign) (16)

Europejska kampania na rzecz różnorodności biologicznej i biznesu jest inicjatywą konsorcjum europejskich organizacji pozarządowych i przedsiębiorstw kierowaną przez Global Nature Fund, której celem jest zwiększenie zaangażowania sektora prywatnego w usługi ekosystemowe i działania na rzecz różnorodności biologicznej. Kampanię wspiera unijny program LIFE+. Inicjatywy na rzecz różnorodności biologicznej i biznesu pojawiają się w różnych częściach świata dzięki różnym podmiotom, zarówno organizacjom niekomercyjnym, jak i przedsiębiorstwom i stowarzyszeniom przedsiębiorców.

Portugalska inicjatywa na rzecz różnorodności biologicznej i biznesu (ang. Portuguese Business and Biodiversity Initiative) (17)

Celem portugalskiej inicjatywy na rzecz różnorodności biologicznej i biznesu jest promowanie, na mocy dobrowolnych porozumień o długim okresie obowiązywania, jednolitej podstawy współdziałania dwóch różnych systemów: biznesu i różnorodności biologicznej, co umożliwia propagowanie przyjmowania przez przedsiębiorstwa strategii i polityk różnorodności biologicznej. W szczególności portugalskie władze (Instytut Ochrony Przyrody i Różnorodności biologicznej, ICNB), portugalscy operatorzy systemu przesyłowego i operatorzy systemu dystrybucyjnego opracowali wytyczne dotyczące wpływu instalacji przesyłu energii na różnorodność biologiczną.

Działania Państwowej Służby Ochrony Przyrody Republiki Słowackiej (18)

Państwowa Służba Ochrony Przyrody Republiki Słowackiej (złożony z ekspertów organ Ministerstwa Środowiska) współpracuje z trzema głównymi przedsiębiorstwami dystrybucji energii elektrycznej działającymi we wschodniej, środkowej i zachodniej Słowacji. Do wzmocnienia tej współpracy, wspieranej przez ornitologiczne organizacje pozarządowe, przyczyniło się kilka projektów LIFE. W zależności od zapisów pisemnego porozumienia przyjmowane są różne strategie eliminowania zagrożeń stwarzanych przez linie elektroenergetyczne o napięciu 22 kV dla ptaków. Przykładowe wyniki długofalowej współpracy wzmocnionej przez kilka projektów LIFE to: opracowanie planów rocznych, systematyczne określanie obszarów „priorytetowych” i współpraca w zakresie metod polegająca na promowaniu i testowaniu środków łagodzących.

Właściwe międzynarodowe konwencje i porozumienia dotyczące ochrony przyrody i różnorodności biologicznej

Unia Europejska i jej państwa członkowskie, a także większość innych państw europejskich są stronami różnych właściwych konwencji i porozumień międzynarodowych w zakresie ochrony środowiska. Dlatego w europejskich i krajowych ramach prawnych w zakresie ochrony przyrody i różnorodności biologicznej należy również w pełni uwzględnić zobowiązania podjęte na podstawie tych konwencji i porozumień.

Te konwencje i porozumienia przyczyniły się do kształtowania ram prawnych polityki i przepisów w dziedzinie różnorodności biologicznej w UE i pomogły określić stosunki między UE a innymi państwami. Poniżej przedstawiono w zarysie najbardziej adekwatne konwencje i porozumienia w kontekście infrastruktury energetycznej i ochrony przyrody w Europie. W niektórych przyjęto również szczegółowe rekomendacje i uchwały dotyczące infrastruktury energetycznej i dzikiej fauny i flory, w szczególności w odniesieniu do napowietrznych linii energetycznych (19).

Konwencja o różnorodności biologicznej (20)

Konwencja o różnorodności biologicznej jest globalnym traktatem przyjętym w Rio de Janeiro w czerwcu 1992 r. Na jego podstawie rozszerzono zakres ochrony różnorodności biologicznej z ochrony gatunków i siedlisk na zrównoważone wykorzystanie zasobów biologicznych w interesie całej ludzkości. Obecnie stronami konwencji są 193 państwa.

Konwencja o ochronie gatunków dzikiej flory i fauny europejskiej oraz ich siedlisk (21)

Konwencja berneńska weszła w życie w 1982 r. Odgrywa ona istotną rolę we wzmacnianiu prac nad ochroną różnorodności biologicznej w Europie. Konwencja została ratyfikowana przez 45 państw członkowskich Rady Europy, Unię Europejską i cztery państwa w Afryce. Ważnym celem konwencji jest utworzenie sieci Emerald (22) specjalnych obszarów ochrony. Sieć ta funkcjonuje równolegle do unijnej sieci Natura 2000. Stały Komitet konwencji berneńskiej przyjął w 2004 r. rekomendację (nr 110) dotyczącą minimalizacji niekorzystnego wpływu napowietrznych urządzeń przesyłowych (linii energetycznych) na ptaki (23). W 2011 r. Stały Komitet zażądał od stron konwencji przesyłania półrocznych sprawozdań z postępów we wdrożeniu rekomendacji nr 110.

Konwencja o ochronie wędrownych gatunków dzikich zwierząt (24)

Konwencja o ochronie wędrownych gatunków dzikich zwierząt, inaczej konwencja bońska, ma na celu ochronę gatunków wędrownych w ramach ich naturalnego zasięgu występowania. Konwencja weszła w życie w 1983 r. i od tamtej pory podpisało ją 116 stron. Kilka uchwał, rekomendacji i porozumień podpisanych na jej podstawie dotyczy zarządzania konfliktami pomiędzy zwierzętami wędrownymi a infrastrukturą energetyczną, a w szczególności napowietrznymi liniami energetycznymi:

| | W uchwale 7.4 (25) Konwencji o ochronie wędrownych gatunków dzikich zwierząt w sprawie porażeń ptaków wędrownych prądem elektrycznych wezwano wszystkie strony i podmioty niebędące stronami do ograniczenia ryzyka porażenia prądem przez przyjęcie właściwych środków w ramach planowania i budowy linii energetycznych. |
| --- | --- |

W uchwale 7.4 (25) Konwencji o ochronie wędrownych gatunków dzikich zwierząt w sprawie porażeń ptaków wędrownych prądem elektrycznych wezwano wszystkie strony i podmioty niebędące stronami do ograniczenia ryzyka porażenia prądem przez przyjęcie właściwych środków w ramach planowania i budowy linii energetycznych.

| | Katalog środków zawartych w dokumencie UNEP/CMS/Inf.7.21. |
| --- | --- |

Katalog środków zawartych w dokumencie UNEP/CMS/Inf.7.21.

| | W planie działania z protokołu ustaleń w sprawie ochrony drapieżnych ptaków wędrownych w Afryce i Eurazji (ang. Raptors MoU) (26) linie energetyczne uznano za zasadnicze zagrożenie dla ptaków i określono działania priorytetowe mające na celu zmniejszenie ich oddziaływania. Plan ma na celu „b. Promowanie, w największym możliwym stopniu, wysokich standardów ochrony środowiska, w tym poprzez oceny oddziaływania na środowisko, w planowaniu i budowie instalacji w celu zminimalizowania ich wpływu na gatunki, w szczególności za sprawą kolizji i porażenia prądem elektrycznym, oraz starań mających na celu minimalizację skutków istniejących instalacji, jeżeli okaże się, że mają one negatywne skutki dla narażonych gatunków”.
  W planie działania zaproponowano następujące cztery działania dotyczące linii energetycznych i ptaków drapieżnych:






  — | 1.4 Przegląd właściwego ustawodawstwa i podjęcie kroków, tam gdzie to możliwe, mających na celu zapewnienie, by przewidywało ono wymóg, by wszystkie nowe linie energetyczne były projektowane w sposób pozwalający na uniknięcie porażeń ptaków prądem elektrycznym. |
| --- | --- | --- |

W planie działania z protokołu ustaleń w sprawie ochrony drapieżnych ptaków wędrownych w Afryce i Eurazji (ang. Raptors MoU) (26) linie energetyczne uznano za zasadnicze zagrożenie dla ptaków i określono działania priorytetowe mające na celu zmniejszenie ich oddziaływania. Plan ma na celu „b. Promowanie, w największym możliwym stopniu, wysokich standardów ochrony środowiska, w tym poprzez oceny oddziaływania na środowisko, w planowaniu i budowie instalacji w celu zminimalizowania ich wpływu na gatunki, w szczególności za sprawą kolizji i porażenia prądem elektrycznym, oraz starań mających na celu minimalizację skutków istniejących instalacji, jeżeli okaże się, że mają one negatywne skutki dla narażonych gatunków”.

W planie działania zaproponowano następujące cztery działania dotyczące linii energetycznych i ptaków drapieżnych:

—

1.4 Przegląd właściwego ustawodawstwa i podjęcie kroków, tam gdzie to możliwe, mających na celu zapewnienie, by przewidywało ono wymóg, by wszystkie nowe linie energetyczne były projektowane w sposób pozwalający na uniknięcie porażeń ptaków prądem elektrycznym.

| — | 2.3 Przeprowadzenie analiz ryzyka na ważnych obszarach (w tym obszarach wymienionych w tabeli 3 Raptors MoU) w celu identyfikacji i wyeliminowania rzeczywistych lub potencjalnych przyczyn znacznej przypadkowej upadkowości wynikającej z działalności człowieka (w tym pożarów, wykładania trucizn, stosowania środków ochrony roślin, linii energetycznych, turbin wiatrowych). |
| --- | --- |

—

2.3 Przeprowadzenie analiz ryzyka na ważnych obszarach (w tym obszarach wymienionych w tabeli 3 Raptors MoU) w celu identyfikacji i wyeliminowania rzeczywistych lub potencjalnych przyczyn znacznej przypadkowej upadkowości wynikającej z działalności człowieka (w tym pożarów, wykładania trucizn, stosowania środków ochrony roślin, linii energetycznych, turbin wiatrowych).

| — | 3.2. Jeżeli to wykonalne, podjęcie niezbędnych działań mających na celu zapewnienie, by istniejące linie energetyczne stwarzające największe ryzyko dla ptaków drapieżnych zostały zmodyfikowane w celu unikania porażeń ptaków drapieżnych prądem elektrycznym. |
| --- | --- |

—

3.2. Jeżeli to wykonalne, podjęcie niezbędnych działań mających na celu zapewnienie, by istniejące linie energetyczne stwarzające największe ryzyko dla ptaków drapieżnych zostały zmodyfikowane w celu unikania porażeń ptaków drapieżnych prądem elektrycznym.

| — | 5.5. Monitorowanie skutków linii energetycznych i farm wiatrowych dla ptaków drapieżnych, w tym poprzez analizę istniejących danych, takich jak dane dotyczące obrączkowania. |
| --- | --- |

—

5.5. Monitorowanie skutków linii energetycznych i farm wiatrowych dla ptaków drapieżnych, w tym poprzez analizę istniejących danych, takich jak dane dotyczące obrączkowania.

| | W Porozumieniu o ochronie afrykańsko-euroazjatyckich wędrownych ptaków wodnych (27) wezwano do podjęcia skoordynowanych działań na całym obszarze tras migracji lub szlaków przelotu. Porozumienie weszło w życie w 1999 r. Obejmuje ono 119 państw i 235 gatunków ptaków wodnych. Wspólnota Europejska ratyfikowała Porozumienie o ochronie afrykańsko-euroazjatyckich wędrownych ptaków wodnych w 2005 r.






  Rysunek: Wytyczne Programu Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP)/Porozumienia o ochronie afrykańsko-euroazjatyckich wędrownych ptaków wodnych (AEWA) (28)

  Niemieckie przedsiębiorstwo energetyczne, RWE Rhein-Ruhr Netzservice GmbH (RWE RR NSG), oraz Sekretariat UNEP/AEWA podpisały umowę partnerstwa na 37. posiedzeniu Stałego Komitetu Konwencji o ochronie wędrownych gatunków dzikich zwierząt (Bonn, 23–24 listopada 2010 r.). W ramach tej umowy przedsiębiorstwo RWE RR NSG zapewniło finansowanie na potrzeby przygotowania niezależnego przeglądu konfliktów pomiędzy ptakami wędrownymi a sieciami elektroenergetycznymi w regionie Afryki i Eurazji (Prinsen i in., 2011) oraz opracowania wytycznych w zakresie łagodzenia i unikania takich konfliktów (Prinsen i in., 2012).
  Pod koniec 2010 r. Sekretariat UNEP/AEWA, również w imieniu Konwencji o ochronie wędrownych gatunków dzikich zwierząt oraz na podstawie jej protokołu ustaleń w sprawie ochrony ptaków drapieżnych, zlecił przygotowanie przeglądu i wytycznych międzynarodowemu konsorcjum organizacji eksperckich. W wytycznych tych przedstawiono różne podejścia techniczne i legislacyjne do unikania lub łagodzenia skutków porażeń prądem elektrycznym i kolizji dla ptaków w całym regionie Afryki i Eurazji, a także sugestie w zakresie oceny i monitorowania skuteczności środków łagodzących i zapobiegawczych.
  Po przeprowadzeniu formalnych konsultacji podczas 5. posiedzenia stron przyjęto te wytyczne jako wytyczne w zakresie ochrony przyrody w rozumieniu art. IV umowy (projekt uchwały AEWA/MOP5 DR10 Zmiana i przyjęcie wytycznych w zakresie ochrony). Unia Europejska jest stroną umowy, podobnie jak większość państw członkowskich. Wytyczne pomagają stronom we wdrażaniu zobowiązań przewidzianych w umowie. |
| --- | --- |

W Porozumieniu o ochronie afrykańsko-euroazjatyckich wędrownych ptaków wodnych (27) wezwano do podjęcia skoordynowanych działań na całym obszarze tras migracji lub szlaków przelotu. Porozumienie weszło w życie w 1999 r. Obejmuje ono 119 państw i 235 gatunków ptaków wodnych. Wspólnota Europejska ratyfikowała Porozumienie o ochronie afrykańsko-euroazjatyckich wędrownych ptaków wodnych w 2005 r.

Rysunek: Wytyczne Programu Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP)/Porozumienia o ochronie afrykańsko-euroazjatyckich wędrownych ptaków wodnych (AEWA) (28)

Niemieckie przedsiębiorstwo energetyczne, RWE Rhein-Ruhr Netzservice GmbH (RWE RR NSG), oraz Sekretariat UNEP/AEWA podpisały umowę partnerstwa na 37. posiedzeniu Stałego Komitetu Konwencji o ochronie wędrownych gatunków dzikich zwierząt (Bonn, 23–24 listopada 2010 r.). W ramach tej umowy przedsiębiorstwo RWE RR NSG zapewniło finansowanie na potrzeby przygotowania niezależnego przeglądu konfliktów pomiędzy ptakami wędrownymi a sieciami elektroenergetycznymi w regionie Afryki i Eurazji (Prinsen i in., 2011) oraz opracowania wytycznych w zakresie łagodzenia i unikania takich konfliktów (Prinsen i in., 2012).

Pod koniec 2010 r. Sekretariat UNEP/AEWA, również w imieniu Konwencji o ochronie wędrownych gatunków dzikich zwierząt oraz na podstawie jej protokołu ustaleń w sprawie ochrony ptaków drapieżnych, zlecił przygotowanie przeglądu i wytycznych międzynarodowemu konsorcjum organizacji eksperckich. W wytycznych tych przedstawiono różne podejścia techniczne i legislacyjne do unikania lub łagodzenia skutków porażeń prądem elektrycznym i kolizji dla ptaków w całym regionie Afryki i Eurazji, a także sugestie w zakresie oceny i monitorowania skuteczności środków łagodzących i zapobiegawczych.

Po przeprowadzeniu formalnych konsultacji podczas 5. posiedzenia stron przyjęto te wytyczne jako wytyczne w zakresie ochrony przyrody w rozumieniu art. IV umowy (projekt uchwały AEWA/MOP5 DR10 Zmiana i przyjęcie wytycznych w zakresie ochrony). Unia Europejska jest stroną umowy, podobnie jak większość państw członkowskich. Wytyczne pomagają stronom we wdrażaniu zobowiązań przewidzianych w umowie.

| | Porozumienie o ochronie nietoperzy w Europie (29) (porozumienie EUROBATS) dotyczy ochrony wszystkich 45 gatunków nietoperzy występujących w Europie. Porozumienie weszło w życie w 1994 r. Przystąpiły do niego 32 kraje. Główne działania realizowane na podstawie porozumienia to wdrożenie wspólnych strategii ochrony i międzynarodowa wymiana doświadczeń. |
| --- | --- |

Porozumienie o ochronie nietoperzy w Europie (29) (porozumienie EUROBATS) dotyczy ochrony wszystkich 45 gatunków nietoperzy występujących w Europie. Porozumienie weszło w życie w 1994 r. Przystąpiły do niego 32 kraje. Główne działania realizowane na podstawie porozumienia to wdrożenie wspólnych strategii ochrony i międzynarodowa wymiana doświadczeń.

| | Porozumienie o ochronie małych waleni Bałtyku, Północno-Wschodniego Atlantyku, Morza Irlandzkiego i Północnego (30) (porozumienie ASCOBANS) ma na celu koordynowanie działań podejmowanych przez dziesięć stron porozumienia w celu zmniejszenia negatywnych skutków przyłowów, utraty siedlisk, zanieczyszczenia morza i zakłóceń akustycznych. Porozumienie zainicjowano w 1991 r. W 2006 r. podjęto uchwałę na temat szkodliwych skutków dźwięku na małe walenie, mającą znaczenie dla potencjalnego wpływu infrastruktury energetycznej. |
| --- | --- |

Porozumienie o ochronie małych waleni Bałtyku, Północno-Wschodniego Atlantyku, Morza Irlandzkiego i Północnego (30) (porozumienie ASCOBANS) ma na celu koordynowanie działań podejmowanych przez dziesięć stron porozumienia w celu zmniejszenia negatywnych skutków przyłowów, utraty siedlisk, zanieczyszczenia morza i zakłóceń akustycznych. Porozumienie zainicjowano w 1991 r. W 2006 r. podjęto uchwałę na temat szkodliwych skutków dźwięku na małe walenie, mającą znaczenie dla potencjalnego wpływu infrastruktury energetycznej.

| | Porozumienie o ochronie waleni Morza Czarnego, Morza Śródziemnego i sąsiadujących obszarów Atlantyku (31) (porozumienie ACCOBAMS) stanowi ramy współpracy na rzecz ochrony różnorodności biologicznej Morza Śródziemnego i Czarnego. Jego główny cel polega na zmniejszeniu zagrożenia dla występujących w tych morzach waleni i poprawie poziomu wiedzy o nich. Porozumienie weszło w życie w 2001 r. |
| --- | --- |

Porozumienie o ochronie waleni Morza Czarnego, Morza Śródziemnego i sąsiadujących obszarów Atlantyku (31) (porozumienie ACCOBAMS) stanowi ramy współpracy na rzecz ochrony różnorodności biologicznej Morza Śródziemnego i Czarnego. Jego główny cel polega na zmniejszeniu zagrożenia dla występujących w tych morzach waleni i poprawie poziomu wiedzy o nich. Porozumienie weszło w życie w 2001 r.

Konwencja o obszarach wodno-błotnych mających znaczenie międzynarodowe (32)

Konwencja ramsarska to traktat międzyrządowy zapewniający ramy dla działań krajowych i międzynarodowej współpracy na rzecz ochrony i mądrego wykorzystania terenów podmokłych. Przyjęto ją w 1971 r. i zmieniono w 1982 r. i 1987 r. Jak dotąd przystąpiło do niej 160 stron, a do listy konwencji ramsarskiej dodano 2006 obszarów wodno-błotnych o międzynarodowym znaczeniu, zlokalizowanych na całym świecie. W konwencji nie przewidziano ratyfikacji przez organy ponadnarodowe, takie jak Unia Europejska, ale wszystkie państwa członkowskie UE są stronami konwencji.

Konwencja o ochronie środowiska morskiego obszaru północno-wschodniego Atlantyku (33)

Konwencja zapewnia wytyczne w zakresie międzynarodowej współpracy dotyczącej szeregu zagadnień, takich jak ochrona różnorodności biologicznej mórz i ekosystemów, wpływ eutrofizacji i substancji niebezpiecznych oraz monitoring i ocena. Uruchomiono ją w 1992 r. w wyniku połączenia poprzednich konwencji z Oslo i Paryża (z 1972 i 1974 r.). Pod patronatem konwencji przeprowadzono szereg badań potencjalnego oddziaływania infrastruktury energetycznej na środowisko morskie.

Konwencja o ochronie środowiska morskiego obszaru Morza Bałtyckiego (34)

HELCOM, inaczej konwencja helsińska, dotyczy basenu Morza Bałtyckiego oraz wód śródlądowych w jego zlewni. Została przyjęta w 1980 r. i zmieniona w 1992 r. Umawiającymi się stronami są wszystkie kraje sąsiadujące z Morzem Bałtyckim oraz UE.

Konwencja o ochronie środowiska morskiego i regionu przybrzeżnego Morza Śródziemnego (35)

Głównym celem konwencji barcelońskiej jest uregulowanie i zmniejszenie negatywnego wpływu wszelkiego rodzaju zanieczyszczeń w basenie Morza Śródziemnego. Przyjęto ją w 1976 r.; w 1995 r. została zmieniona po raz ostatni. Konwencję podpisała większość krajów sąsiadujących z Morzem Śródziemnym.

Inicjatywa państw mórz północnych w sprawie sieci przesyłowej morskiej energii wiatrowej

Inicjatywa państw mórz północnych w sprawie sieci przesyłowej morskiej energii wiatrowej jest umową pomiędzy państwami mórz północnych dotyczącą rozwoju sieci przesyłowych morskiej energii wiatrowej, której głównym celem jest „ułatwienie strategicznego, skoordynowanego i racjonalnego pod względem kosztów rozwoju sieci morskich i lądowych”.

---

(1)  DECRETO 178/2006, de 10 de octubre, por el que se establecen normas de protección de la avifauna para las instalaciones eléctricas de alta tensión.

(2)  REAL DECRETO 1432/2008, de 29 de agosto, por el que se establecen medidas para la protección de la avifauna contra la colisión y la electrocución en líneas eléctricas de alta tensión.

(3)  Więcej informacji można znaleźć pod adresem: renewables-grid.eu/documents/eu-grid-declaration.html

(4)  Więcej informacji można znaleźć pod adresem: http://renewables-grid.eu/news.html

(5)  Więcej informacji można znaleźć pod adresem: www.birdlife.org/news/news/2008/03/Hungary_powerlines.html

(6)  Więcej informacji można znaleźć pod adresem: www.mme.hu/component/content/article/20-termeszetvedelemfajvedelem/1387-budapest-conference-13-04-2011.html

(7)  Więcej informacji można znaleźć pod adresem: www.theebi.org/abouttheebi.html

(8)  Więcej informacji można znaleźć pod adresem: ec.europa.eu/environment/life/

(9)  Informacje o projekcie: ec.europa.eu/environment/life/project/Projects/index.cfm?fuseaction=home.createPage&s_ref=LIFE04%20NAT/ES/000034&area=1&yr=2004&n_proj_id=2628&cfid=5499&cftoken=4d0dc811a13b045f-7045FECB-C948-3D16-E530CBE465C8D200&mode=print&menu=false

(10)  Informacje o projekcie: ec.europa.eu/environment/life/project/Projects/index.cfm?fuseaction=home.createPage&s_ref=LIFE06%20NAT/E/000214&area=1&yr=2006&n_proj_id=3158&cfid=5078&cftoken=60a9b7217d1cb752-60A07C25-BB06-B077-2930A6DC7B2ADB22&mode=print&menu=false

(11)  Strona internetowa projektu: www.life-elia.eu/

(12)  Informacje o projekcie: ec.europa.eu/environment/life/project/Projects/index.cfm?fuseaction=search.dspPage&n_proj_id=2863

(13)  Strona internetowa projektu: www.parcodeltapo.it/er/info/progetti.life/enel-parco/index.html

(14)  http://www.bestgrid.eu/

(15)  http://www.bestgrid.eu/uploads/media/D7.2_Guidelines_Protecting_Nature.pdf

(16)  Więcej informacji można znaleźć pod adresem: www.business-biodiversity.eu/

(17)  Więcej informacji można znaleźć pod adresem: www.business-biodiversity.eu/default.asp?Menue=132&News=70

(18)  Więcej informacji można znaleźć pod adresem: www.sopsr.sk/web

(19)  Z dnia 2 lipca 2012 r.

(20)  www.cbd.int

(21)  www.coe.int/t/dg4/cultureheritage/nature/bern/default_en.asp

(22)  www.coe.int/t/dg4/cultureheritage/nature/EcoNetworks/Default_en.asp

(23)  https://wcd.coe.int/wcd/ViewDoc.jsp?Ref=Rec(2004)110&Language=lanEnglish&Ver=original&Site=DG4-Nature&BackColorInternet=DBDCF2&BackColorIntranet=FDC864&BackColorLogged=FDC864

(24)  www.cms.int

(25)  Dostępna np. pod następującym adresem: www.cms.int/bodies/ScC/12th_scientific_council/pdf/English/Inf08_Resolutions_and_Recommendations_E.pdf

(26)  www.cms.int/species/raptors/index.htm

(27)  www.unep-aewa.org

(28)  Oba dokumenty dostępne są, odpowiednio, pod adresem www.cms.int/bodies/COP/cop10/docs_and_inf_docs/inf_38_electrocution_review.pdf oraz www.unep-aewa.org/meetings/en/stc_meetings/stc7docs/pdf/stc7_20_electrocution_guidelines.pdf

(29)  www.eurobats.org

(30)  www.ascobans.org

(31)  www.accobams.org

(32)  www.rasmsar.org

(33)  www.ospar.org

(34)  www.helcom.fi

(35)  www.unep.ch/regionalseas/regions/med/t_barcel.htm

---

ZAŁĄCZNIK 2

Systematyczna, hierarchiczna lista skutków interakcji ptaków z liniami energetycznymi (Birdlife, 2013)

| Rodzaj skutku | Status skutku (1) | Dotkliwość / istotność (2) | Odwracalność (3) | Skala skutku (4) | Skutki skumulowane (5) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Negatywny – ekologiczny i fizjologiczny |
| Upadkowość | Bezpośredni | Wysoka | Częściowo odwracalny | Wielonarodowy | Znaczne |
| Porażenie prądem elektrycznym | Dowiedziony | Wysoka | Częściowo odwracalny | Wielonarodowy | Znaczne |
| Kolizja | Potencjalny | Umiarkowana | Częściowo odwracalny | Regionalny | Znaczne |
| Utrata i rozdrobnienie siedlisk | Potencjalny | Umiarkowana | Częściowo odwracalny | Regionalny | Średnie |
| Płoszenie/ przemieszczenie | Potencjalny | Umiarkowana | Częściowo odwracalny | Lokalny | Średnie |
| Pole elektromagnetyczne | Potencjalny | Nieznana | Nieznana | Wielonarodowy | Nieznane |
| Negatywny – gospodarczy | | | | | |
| Utrata dochodu z urządzeń energetycznych |
| Utrata przychodów | Dowiedziony | Wysoka | Częściowo odwracalny | Wielonarodowy | Znaczne |
| Przywracanie mocy | Dowiedziony | Wysoka | Całkowicie odwracalny | Wielonarodowy | Znaczne |
| Naprawa sprzętu | Dowiedziony | Wysoka | Całkowicie odwracalny | Wielonarodowy | Znaczne |
| Usuwanie gniazd i inne środki kontroli szkód spowodowanych przez ptaki | Dowiedziony | Umiarkowana | Całkowicie odwracalny | Wielonarodowy | Średnie |
| Czas poświęcony na administrację i zarządzanie | Dowiedziony | Wysoka | Częściowo odwracalny | Wielonarodowy | Znaczne |
| Utracona usługa dla odbiorców i negatywny odbiór społeczny | Dowiedziony | Wysoka | Częściowo odwracalny | Wielonarodowy | Znaczne |
| Niższa wiarygodność systemu elektroenergetycznego | Dowiedziony | Wysoka | Częściowo odwracalny | Wielonarodowy | Znaczne |
| Utrata dochodu z tytułu użytkowania gruntów | Dowiedziony | Wysoka | Częściowo odwracalny | Wielonarodowy | Znaczne |
| Zarządzanie polowaniami i zwierzyną łowną | Dowiedziony | Wysoka | Częściowo odwracalny | Krajowy | Znaczne |
| Wykorzystanie gruntów do celów rolniczych, nawadnianie | Dowiedziony | Niska | Nieodwracalny | Krajowy | Nieznaczne |
| Leśnictwo | Dowiedziony | Umiarkowana | Nieodwracalny | Krajowy | Umiarkowane |
| Pozytywny – ekologiczny |
| Materiał na lęgowiska, miejsce gniazdowania | Dowiedziony, bezpośredni | Wysoka | — | Wielonarodowy | — |
| Miejsce do przesiadywania, odpoczynku i polowania | Dowiedziony, bezpośredni | Wysoka | — | Wielonarodowy | — |
| Tworzenie siedlisk i zarządzanie nimi | Dowiedziony, bezpośredni | Umiarkowana | — | Krajowy | — |
| (Na podstawie: McCann, 2005; APLIC, 2006 i van Rooyen, 2012, z uzupełnieniem o informacje z niniejszego przeglądu) |

Rodzaj skutku

Status skutku (1)

Dotkliwość / istotność (2)

Odwracalność (3)

Skala skutku (4)

Skutki skumulowane (5)

Negatywny – ekologiczny i fizjologiczny

Upadkowość

Bezpośredni

Wysoka

Częściowo odwracalny

Wielonarodowy

Znaczne

Porażenie prądem elektrycznym

Dowiedziony

Wysoka

Częściowo odwracalny

Wielonarodowy

Znaczne

Kolizja

Potencjalny

Umiarkowana

Częściowo odwracalny

Regionalny

Znaczne

Utrata i rozdrobnienie siedlisk

Potencjalny

Umiarkowana

Częściowo odwracalny

Regionalny

Średnie

Płoszenie/ przemieszczenie

Potencjalny

Umiarkowana

Częściowo odwracalny

Lokalny

Średnie

Pole elektromagnetyczne

Potencjalny

Nieznana

Nieznana

Wielonarodowy

Nieznane

Negatywny – gospodarczy

Utrata dochodu z urządzeń energetycznych

Utrata przychodów

Dowiedziony

Wysoka

Częściowo odwracalny

Wielonarodowy

Znaczne

Przywracanie mocy

Dowiedziony

Wysoka

Całkowicie odwracalny

Wielonarodowy

Znaczne

Naprawa sprzętu

Dowiedziony

Wysoka

Całkowicie odwracalny

Wielonarodowy

Znaczne

Usuwanie gniazd i inne środki kontroli szkód spowodowanych przez ptaki

Dowiedziony

Umiarkowana

Całkowicie odwracalny

Wielonarodowy

Średnie

Czas poświęcony na administrację i zarządzanie

Dowiedziony

Wysoka

Częściowo odwracalny

Wielonarodowy

Znaczne

Utracona usługa dla odbiorców i negatywny odbiór społeczny

Dowiedziony

Wysoka

Częściowo odwracalny

Wielonarodowy

Znaczne

Niższa wiarygodność systemu elektroenergetycznego

Dowiedziony

Wysoka

Częściowo odwracalny

Wielonarodowy

Znaczne

Utrata dochodu z tytułu użytkowania gruntów

Dowiedziony

Wysoka

Częściowo odwracalny

Wielonarodowy

Znaczne

Zarządzanie polowaniami i zwierzyną łowną

Dowiedziony

Wysoka

Częściowo odwracalny

Krajowy

Znaczne

Wykorzystanie gruntów do celów rolniczych, nawadnianie

Dowiedziony

Niska

Nieodwracalny

Krajowy

Nieznaczne

Leśnictwo

Dowiedziony

Umiarkowana

Nieodwracalny

Krajowy

Umiarkowane

Pozytywny – ekologiczny

Materiał na lęgowiska, miejsce gniazdowania

Dowiedziony, bezpośredni

Wysoka

—

Wielonarodowy

—

Miejsce do przesiadywania, odpoczynku i polowania

Dowiedziony, bezpośredni

Wysoka

—

Wielonarodowy

—

Tworzenie siedlisk i zarządzanie nimi

Dowiedziony, bezpośredni

Umiarkowana

—

Krajowy

—

(Na podstawie: McCann, 2005; APLIC, 2006 i van Rooyen, 2012, z uzupełnieniem o informacje z niniejszego przeglądu)

---

(1)

Status skutku: Potencjalny – dowiedziony

Skutek bezpośredni: skutki dla środowiska będące bezpośrednimi skutkami linii energetycznych. Na przykład: upadkowość ptaków spowodowana porażeniem prądem elektrycznym lub kolizją z liniami energetycznymi.

Skutek pośredni: skutki dla środowiska niebędące bezpośrednimi skutkami linii energetycznych, często występujące w odległości lub pojawiające się w ramach złożonej ścieżki przyczyn. Niekiedy nazywane skutkami drugiego lub trzeciego poziomu, lub skutkami drugorzędnymi. Na przykład: działania w zakresie zagospodarowania wpływają na lustro wody, co przekłada się na wpływ na tereny podmokłe oraz na ich ekologię.

(2)  Dotkliwość/istotność skutku: Niska – umiarkowana – wysoka

(3)  Odwracalność

Nieodwracalny: skutek jest nieodwracalny i nie istnieją żadne środki łagodzące.

Niemal nieodwracalny: istnieje bardzo niewielkie prawdopodobieństwo odwrócenia skutku nawet w przypadku zastosowania intensywnych środków łagodzących.

Częściowo odwracalny: skutek jest częściowo odwracalny, ale wymagane są intensywniejsze środki łagodzące.

Całkowicie odwracalny: skutek jest odwracalny przy zastosowaniu pomniejszych środków łagodzących.

(4)  Skala skutku: ograniczony do obszaru – lokalny – regionalny – krajowy – wielonarodowy

(5)  Skutki skumulowane: pomijalne – nieznaczne – średnie – znaczne

Skutki wynikające z ze zmian przyrostowych spowodowanych innymi przeszłymi, teraźniejszymi lub możliwymi do przewidzenia działaniami wraz ze skutkami linii energetycznych. Na przykład: pewna liczba działań w zakresie zagospodarowania, których indywidualne skutki są nieistotne, choć razem mają one wpływ skumulowany, np. budowa odcinka linii energetycznej może mieć nieistotny wpływ na wykorzystanie siedliska przez ptaki, lecz rozważana łącznie z kilkoma innymi pobliskimi odcinkami linii energetycznych może mieć istotny skumulowany wpływ na lokalną ekologię i krajobraz, jako że linie energetyczne mogą stanowić skuteczną barierę oddzielającą ptaki od preferowanych przez nie siedlisk.

(Na podstawie: Walker i Johnston, 1999 i van Rooyen, 2012)

---

ZAŁĄCZNIK 3

Podsumowanie dowodów wpływu linii energetycznych na poziom populacji gatunków ptaków zagrożonych w skali światowej (Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody, 2012)

| Gatunek | Główne skutki | Lokalizacja | Okres badań | Przypadki śmiertelne | Wnioski | Dokumenty o kluczowym znaczeniu |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Pelikan kędzierzawy

  Pelecanus crispus | Dodatkowa upadkowość ze względu na kolizje. | Porto-Lago, Grecja (teren zimowania) | 1985–1987 | 28 zabitych osobników (69 % jednorocznych, 31 % niedojrzałych) | W połączeniu ze skutkami nielegalnego odstrzału w okresie 3 lat w Grecji i Bułgarii nastąpił szacunkowy spadek liczebności o 1,3–3,5 % par lęgowych | Crivelli, 1988 |
| Gęś mała

  Anser erythropus | Dodatkowa upadkowość ze względu na kolizje. | — | — | — | Może prowadzić do wzrostu upadkowości. Czynnik potencjalny o nieznanej istotności. Należy wziąć go pod uwagę w ocenach oddziaływania na środowisko. | AEWA, 2008 |
| Bernikla rdzawoszyja

  Branta ruficollis | Dodatkowa upadkowość ze względu na kolizje. | — | — | — | Brak jest danych ilościowych lub modeli prognostycznych umożliwiających oszacowanie skutków upadkowości spowodowanej kolizjami dla populacji bernikli rdzawoszyjej. Potencjalne zagrożenie o nieznanej istotności. | BSPB, 2010 |
| Ścierwnik zwyczajny, ścierwnik biały, białosęp

  Neophron percnopterus | Dodatkowa upadkowość ze względu na porażenia prądem elektrycznym. | Port Sudan, Sudan | 1982, 1983, 2005, 2010 | 48 + 2 + 5 + 17 zabitych osobników | Wszystkie ptaki znaleziono pod tym samym odcinkiem linii energetycznej o długości 31 km. 0,055 martwych ptaków na słup. Wielkość upadkowości jest w pełni zgodna z obserwowanymi spadkami liczebności populacji w potencjalnych populacjach źródłowych w Izraelu, Syrii, Turcji i Jordanii i wynika z niej, że upadkowość spowodowana porażeniami prądem elektrycznym może mieć potencjalny wpływ na poziomy populacji w szerokiej skali geograficznej. | Angelov i in., 2012
  Nikolaus, 1984, Nikolaus, 2006 |
| Orlik grubodzioby

  Aquila clanga | Dodatkowa upadkowość ze względu na porażenia prądem elektrycznym. | Rosja, Kazachstan | 1990–2010 | 6 osobników (w badaniu obejmującym 2 082 km) | Czynnik potencjalny o prawdopodobnie niskiej istotności. | Karyakin, 2012 |
| Orzeł cesarski

  Aquila heliaca | Dodatkowa upadkowość ze względu na porażenia prądem elektrycznym. | Węgry | 2001–2009 | 20 z 90 osobników | Proporcja porażeń prądem elektrycznym w całkowitej upadkowości wyniosła 22,22 %. Pomimo niemal dwudziestoletnich wysiłków podejmowanych na rzecz przyjaznej dla ptaków modyfikacji słupów elektrycznych na Węgrzech porażenie prądem elektrycznym jest wciąż jednym z najistotniejszych czynników upadkowości w przypadku kilku gatunków ptaków drapieżnych, w tym orła cesarskiego. | Horváth i in., 2011; |
| Orzeł cesarski

  Aquila heliaca | Dodatkowa upadkowość ze względu na porażenia prądem elektrycznym. | Bułgaria | 2010–2011 | 5 z 15 osobników | Śledzenie satelitarne wykazało proporcję porażeń prądem elektrycznym w całkowitej upadkowości 33 % | BSPB, 2011 |
| Orzeł iberyjski

  Aquila adalberti | Dodatkowa upadkowość ze względu na porażenia prądem elektrycznym. | Doñana, Andaluzja, Hiszpania | 1974–2009 | 63 osobniki zabite wskutek porażenia prądem elektrycznym | Proporcja porażeń prądem elektrycznym w całkowitej upadkowości wyniosła 39,87 %. Zmiana głównych przyczyn upadkowości w dwóch okresach: przed zatwierdzeniem obowiązkowych regulacji przeciwdziałających porażeniom ptaków prądem elektrycznym w regionie Andaluzji i po ich zatwierdzeniu.
  Po wprowadzeniu środka łagodzącego zanotowano znaczący spadek liczby porażeń zarówno w Parku Narodowym Doñana (– 96,90 %), jak i w Andaluzji (– 61,95 %). | López-López, 2011 |
| Orzeł iberyjski

  Aquila adalberti | Dodatkowa upadkowość ze względu na porażenia prądem elektrycznym. | PN Doñana, Andaluzja, Hiszpania | 1957–1989 | 6 osobników dorosłych i 33 niedojrzałe | Odpowiada za 46,1 % upadkowości wśród osobników dorosłych i 39,8 % upadkowości wśród osobników niedojrzałych | Ferrer, 2001 |
| Orzeł iberyjski

  Aquila adalberti | Dodatkowa upadkowość ze względu na porażenia prądem elektrycznym i kolizje. | Hiszpania | 1989–2004 | 115 + 6 osobników | Porażenia prądem elektrycznym były przyczyną 47,7 % przypadków całkowitej upadkowości (jest to zapewne przeszacowanie); kolizje spowodowały 2,48 % przypadków.
  Osobniki młodociane padały ofiarą porażenia częściej niż oczekiwano, a ptaki w wieku 1–2 lat padały ofiarą porażenia częściej niż ptaki w wieku 3–4 lat.
  Przypadki porażeń miały najczęściej miejsce jesienią i zimą oraz w obszarach siedlisk tymczasowych. | González i in., 2007 |
| Raróg zwyczajny, raróg stepowy

  Falco cherrug | Dodatkowa upadkowość ze względu na porażenia prądem elektrycznym. | Węgry, Austria, Rumunia, Słowacja, Ukraina | 2007–2010 | 5 z 71 rarogów znakowanych satelitarnie | Dowiedziona upadkowość 7,0 % (n=71). W obliczeniu uwzględniono tylko dowiedzione przypadki, więc rzeczywiste liczby są z pewnością wyższe. | Prommer, Saker LIFE, 2011 |
| Hubara

  Chlamydotis undulata | Dodatkowa upadkowość ze względu na kolizje. | Fuerteventura, Lanzarote, Wyspy Kanaryjskie, Hiszpania | 2008 | | W ciągu roku zginęło około 25,5 % całkowitej populacji hubary. | Garcia-del-Rey i Rodriguez-Lorenzo, 2011 |
| Drop zwyczajny

  Otis tarda | Dodatkowa upadkowość ze względu na kolizje. | południowo-zachodnia Hiszpania | 1991–1993 | 16 osobników | Zbadano odcinki linii energetycznych o długości 4 + 8 + 4 km. | Janss, 2000 |

Gatunek

Główne skutki

Lokalizacja

Okres badań

Przypadki śmiertelne

Wnioski

Dokumenty o kluczowym znaczeniu

Pelikan kędzierzawy

Pelecanus crispus

Dodatkowa upadkowość ze względu na kolizje.

Porto-Lago, Grecja (teren zimowania)

1985–1987

28 zabitych osobników (69 % jednorocznych, 31 % niedojrzałych)

W połączeniu ze skutkami nielegalnego odstrzału w okresie 3 lat w Grecji i Bułgarii nastąpił szacunkowy spadek liczebności o 1,3–3,5 % par lęgowych

Crivelli, 1988

Gęś mała

Anser erythropus

Dodatkowa upadkowość ze względu na kolizje.

—

—

—

Może prowadzić do wzrostu upadkowości. Czynnik potencjalny o nieznanej istotności. Należy wziąć go pod uwagę w ocenach oddziaływania na środowisko.

AEWA, 2008

Bernikla rdzawoszyja

Branta ruficollis

Dodatkowa upadkowość ze względu na kolizje.

—

—

—

Brak jest danych ilościowych lub modeli prognostycznych umożliwiających oszacowanie skutków upadkowości spowodowanej kolizjami dla populacji bernikli rdzawoszyjej. Potencjalne zagrożenie o nieznanej istotności.

BSPB, 2010

Ścierwnik zwyczajny, ścierwnik biały, białosęp

Neophron percnopterus

Dodatkowa upadkowość ze względu na porażenia prądem elektrycznym.

Port Sudan, Sudan

1982, 1983, 2005, 2010

48 + 2 + 5 + 17 zabitych osobników

Wszystkie ptaki znaleziono pod tym samym odcinkiem linii energetycznej o długości 31 km. 0,055 martwych ptaków na słup. Wielkość upadkowości jest w pełni zgodna z obserwowanymi spadkami liczebności populacji w potencjalnych populacjach źródłowych w Izraelu, Syrii, Turcji i Jordanii i wynika z niej, że upadkowość spowodowana porażeniami prądem elektrycznym może mieć potencjalny wpływ na poziomy populacji w szerokiej skali geograficznej.

Angelov i in., 2012

Nikolaus, 1984, Nikolaus, 2006

Orlik grubodzioby

Aquila clanga

Dodatkowa upadkowość ze względu na porażenia prądem elektrycznym.

Rosja, Kazachstan

1990–2010

6 osobników (w badaniu obejmującym 2 082 km)

Czynnik potencjalny o prawdopodobnie niskiej istotności.

Karyakin, 2012

Orzeł cesarski

Aquila heliaca

Dodatkowa upadkowość ze względu na porażenia prądem elektrycznym.

Węgry

2001–2009

20 z 90 osobników

Proporcja porażeń prądem elektrycznym w całkowitej upadkowości wyniosła 22,22 %. Pomimo niemal dwudziestoletnich wysiłków podejmowanych na rzecz przyjaznej dla ptaków modyfikacji słupów elektrycznych na Węgrzech porażenie prądem elektrycznym jest wciąż jednym z najistotniejszych czynników upadkowości w przypadku kilku gatunków ptaków drapieżnych, w tym orła cesarskiego.

Horváth i in., 2011;

Orzeł cesarski

Aquila heliaca

Dodatkowa upadkowość ze względu na porażenia prądem elektrycznym.

Bułgaria

2010–2011

5 z 15 osobników

Śledzenie satelitarne wykazało proporcję porażeń prądem elektrycznym w całkowitej upadkowości 33 %

BSPB, 2011

Orzeł iberyjski

Aquila adalberti

Dodatkowa upadkowość ze względu na porażenia prądem elektrycznym.

Doñana, Andaluzja, Hiszpania

1974–2009

63 osobniki zabite wskutek porażenia prądem elektrycznym

Proporcja porażeń prądem elektrycznym w całkowitej upadkowości wyniosła 39,87 %. Zmiana głównych przyczyn upadkowości w dwóch okresach: przed zatwierdzeniem obowiązkowych regulacji przeciwdziałających porażeniom ptaków prądem elektrycznym w regionie Andaluzji i po ich zatwierdzeniu.

Po wprowadzeniu środka łagodzącego zanotowano znaczący spadek liczby porażeń zarówno w Parku Narodowym Doñana (– 96,90 %), jak i w Andaluzji (– 61,95 %).

López-López, 2011

Orzeł iberyjski

Aquila adalberti

Dodatkowa upadkowość ze względu na porażenia prądem elektrycznym.

PN Doñana, Andaluzja, Hiszpania

1957–1989

6 osobników dorosłych i 33 niedojrzałe

Odpowiada za 46,1 % upadkowości wśród osobników dorosłych i 39,8 % upadkowości wśród osobników niedojrzałych

Ferrer, 2001

Orzeł iberyjski

Aquila adalberti

Dodatkowa upadkowość ze względu na porażenia prądem elektrycznym i kolizje.

Hiszpania

1989–2004

115 + 6 osobników

Porażenia prądem elektrycznym były przyczyną 47,7 % przypadków całkowitej upadkowości (jest to zapewne przeszacowanie); kolizje spowodowały 2,48 % przypadków.

Osobniki młodociane padały ofiarą porażenia częściej niż oczekiwano, a ptaki w wieku 1–2 lat padały ofiarą porażenia częściej niż ptaki w wieku 3–4 lat.

Przypadki porażeń miały najczęściej miejsce jesienią i zimą oraz w obszarach siedlisk tymczasowych.

González i in., 2007

Raróg zwyczajny, raróg stepowy

Falco cherrug

Dodatkowa upadkowość ze względu na porażenia prądem elektrycznym.

Węgry, Austria, Rumunia, Słowacja, Ukraina

2007–2010

5 z 71 rarogów znakowanych satelitarnie

Dowiedziona upadkowość 7,0 % (n=71). W obliczeniu uwzględniono tylko dowiedzione przypadki, więc rzeczywiste liczby są z pewnością wyższe.

Prommer, Saker LIFE, 2011

Hubara

Chlamydotis undulata

Dodatkowa upadkowość ze względu na kolizje.

Fuerteventura, Lanzarote, Wyspy Kanaryjskie, Hiszpania

2008

W ciągu roku zginęło około 25,5 % całkowitej populacji hubary.

Garcia-del-Rey i Rodriguez-Lorenzo, 2011

Drop zwyczajny

Otis tarda

Dodatkowa upadkowość ze względu na kolizje.

południowo-zachodnia Hiszpania

1991–1993

16 osobników

Zbadano odcinki linii energetycznych o długości 4 + 8 + 4 km.

Janss, 2000

---

ZAŁĄCZNIK 4

Przykłady skutków linii energetycznych dla metapopulacji gatunków wymienionych w załączniku I do dyrektywy ptasiej

| Gatunek | Główne skutki | Lokalizacja | Okres badania | Przypadki śmiertelne | Wnioski | Dokumenty o kluczowym znaczeniu |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Bocian biały

  Ciconia ciconia | Dodatkowa upadkowość ze względu na porażenia prądem elektrycznym i kolizje. | Niemcy | — | W 226 przypadkach na 1 185 odzyskanych obrączek | Przyczyną były „przewody napowietrzne”. | Riegel i Winkel, 1971 |
| Bocian biały

  Ciconia ciconia | Dodatkowa upadkowość ze względu na porażenia prądem elektrycznym i kolizje. | Szwajcaria | 1984–1999 | 195 z 416 odzyskanych obrączek zabitych ptaków. Wielkość próby: 2 912 zaobrączkowanych osobników | Upadkowość spowodowana liniami energetycznymi ma istotne znaczenie w przypadku bociana białego: każdego roku około jedna czwarta młodych i jeden na 17 dorosłych osobników ginie ze względu na kolizję z linią elektroenergetyczną lub porażenie prądem elektrycznym. | Schaub i Pradel, 2004 |
| Bocian biały

  Ciconia ciconia | Dodatkowa upadkowość ze względu na porażenia prądem elektrycznym i kolizje. | Środkowa Hiszpania | 1999–2000 | Znaleziono 51 osobników zabitych wskutek porażenia prądem elektrycznym i 101 osobników zabitych w wyniku kolizji | Około 1 % występujących bocianów zginęło w okresie migracji polęgowej, natomiast 5–7 % populacji – podczas zimy. | Garrido i Fernández-Cruz, 2003 |
| Orzełek południowy

  Aquila fasciata | Dodatkowa upadkowość ze względu na kolizje. | Katalonia, Hiszpania | 1990–1997 | 2 z 12 osobników zdolnych do rozrodu | Same kolizje odpowiadają za 17 % rocznej upadkowości, co stanowi poważny problem na poziomie populacji. Aby populacja pozostała w stanie równowagi, roczny wskaźnik upadkowości wśród osobników dorosłych nie może przekroczyć 2–6 %. | Manosa i Real, 2001 |
| Orzełek południowy

  Aquila fasciata | Dodatkowa upadkowość ze względu na porażenia prądem elektrycznym. | Katalonia, Hiszpania | 1990–1997 | 6 z 12 osobników zdolnych do rozrodu | Same porażenia prądem elektrycznym odpowiadają za 50 % rocznej upadkowości, co stanowi poważny problem na poziomie populacji. Aby populacja pozostała w stanie równowagi, roczny wskaźnik upadkowości wśród osobników dorosłych nie może przekroczyć 2–6 %. | Manosa i Real, 2001 |
| Puchacz zwyczajny

  Bubo bubo | Dodatkowa upadkowość ze względu na porażenia prądem elektrycznym. | Szwajcaria | — | — | Porażenia prądem elektrycznym i kolizje odpowiadały za ponad 50 % wszystkich nienaturalnych przyczyn. Populacja znajdowała się na poziomie krytycznym Jej utrzymanie po wyeliminowaniu źródeł wszystkich nienaturalnych przyczyn śmierci zależałoby od migracji z pobliskich populacji. | Schaub, 2010 |
| Puchacz zwyczajny

  Bubo bubo | Dodatkowa upadkowość ze względu na porażenia prądem elektrycznym. | Włochy | — | — | Wysoki wskaźnik porzucania terytorium w związku z porażeniami prądem elektrycznym prowadzący do niskiego zagęszczenia populacji i gwałtownie spadającej liczebności. | Sergio, 2004 |
| Strepet

  Tetrax tetrax | Dodatkowa upadkowość ze względu na kolizje. | Portugalia | — | — | 1,5 % portugalskiej populacji strepetów ginie z powodu kolizji z przewodami napowietrznymi. Wysokie ryzyko unikania obszarów z liniami przesyłowymi (mające wpływ na sukces reprodukcyjny przez ograniczenie rozmiarów i zagęszczenia obszarów godowych (ang. lek)) | Silva, 2010 |

Gatunek

Główne skutki

Lokalizacja

Okres badania

Przypadki śmiertelne

Wnioski

Dokumenty o kluczowym znaczeniu

Bocian biały

Ciconia ciconia

Dodatkowa upadkowość ze względu na porażenia prądem elektrycznym i kolizje.

Niemcy

—

W 226 przypadkach na 1 185 odzyskanych obrączek

Przyczyną były „przewody napowietrzne”.

Riegel i Winkel, 1971

Bocian biały

Ciconia ciconia

Dodatkowa upadkowość ze względu na porażenia prądem elektrycznym i kolizje.

Szwajcaria

1984–1999

195 z 416 odzyskanych obrączek zabitych ptaków. Wielkość próby: 2 912 zaobrączkowanych osobników

Upadkowość spowodowana liniami energetycznymi ma istotne znaczenie w przypadku bociana białego: każdego roku około jedna czwarta młodych i jeden na 17 dorosłych osobników ginie ze względu na kolizję z linią elektroenergetyczną lub porażenie prądem elektrycznym.

Schaub i Pradel, 2004

Bocian biały

Ciconia ciconia

Dodatkowa upadkowość ze względu na porażenia prądem elektrycznym i kolizje.

Środkowa Hiszpania

1999–2000

Znaleziono 51 osobników zabitych wskutek porażenia prądem elektrycznym i 101 osobników zabitych w wyniku kolizji

Około 1 % występujących bocianów zginęło w okresie migracji polęgowej, natomiast 5–7 % populacji – podczas zimy.

Garrido i Fernández-Cruz, 2003

Orzełek południowy

Aquila fasciata

Dodatkowa upadkowość ze względu na kolizje.

Katalonia, Hiszpania

1990–1997

2 z 12 osobników zdolnych do rozrodu

Same kolizje odpowiadają za 17 % rocznej upadkowości, co stanowi poważny problem na poziomie populacji. Aby populacja pozostała w stanie równowagi, roczny wskaźnik upadkowości wśród osobników dorosłych nie może przekroczyć 2–6 %.

Manosa i Real, 2001

Orzełek południowy

Aquila fasciata

Dodatkowa upadkowość ze względu na porażenia prądem elektrycznym.

Katalonia, Hiszpania

1990–1997

6 z 12 osobników zdolnych do rozrodu

Same porażenia prądem elektrycznym odpowiadają za 50 % rocznej upadkowości, co stanowi poważny problem na poziomie populacji. Aby populacja pozostała w stanie równowagi, roczny wskaźnik upadkowości wśród osobników dorosłych nie może przekroczyć 2–6 %.

Manosa i Real, 2001

Puchacz zwyczajny

Bubo bubo

Dodatkowa upadkowość ze względu na porażenia prądem elektrycznym.

Szwajcaria

—

—

Porażenia prądem elektrycznym i kolizje odpowiadały za ponad 50 % wszystkich nienaturalnych przyczyn. Populacja znajdowała się na poziomie krytycznym Jej utrzymanie po wyeliminowaniu źródeł wszystkich nienaturalnych przyczyn śmierci zależałoby od migracji z pobliskich populacji.

Schaub, 2010

Puchacz zwyczajny

Bubo bubo

Dodatkowa upadkowość ze względu na porażenia prądem elektrycznym.

Włochy

—

—

Wysoki wskaźnik porzucania terytorium w związku z porażeniami prądem elektrycznym prowadzący do niskiego zagęszczenia populacji i gwałtownie spadającej liczebności.

Sergio, 2004

Strepet

Tetrax tetrax

Dodatkowa upadkowość ze względu na kolizje.

Portugalia

—

—

1,5 % portugalskiej populacji strepetów ginie z powodu kolizji z przewodami napowietrznymi. Wysokie ryzyko unikania obszarów z liniami przesyłowymi (mające wpływ na sukces reprodukcyjny przez ograniczenie rozmiarów i zagęszczenia obszarów godowych (ang. lek))

Silva, 2010

---

ZAŁĄCZNIK 5

Proponowana lista gatunków o znaczeniu priorytetowym w kontekście zapobiegania skutkom i łagodzenia skutków linii energetycznych w UE

| Nazwa zwyczajowa | Nazwa systematyczna | Kategoria w globalnym czerwonym wykazie Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody | Dyrektywa ptasia | Przypadki śmiertelne spowodowane porażeniem prądem elektrycznym (1) | Przypadki śmiertelne spowodowane kolizją (2) | Europejski status ochrony (3) | Skala przestrzenna według wzorów migracji
  (Birdlife International, 2004) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ścierwnik zwyczajny, ścierwnik biały, białosęp | Neophron percnopterus | EN | I | III | II | Nieodpowiedni | Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny |
| Bernikla rdzawoszyja (*1) | Branta ruficollis | EN | I | I | II | Nieodpowiedni | Ptak w pełni wędrowny w Europie |
| Orzeł cesarski | Aquila heliaca | VU | I | III | II | Nieodpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Orzeł iberyjski | Aquila adalberti | VU | I | III | II | Nieodpowiedni | Rodzimy |
| Raróg zwyczajny, raróg stepowy | Falco cherrug | VU | I | II–III | II | Nieodpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Orlik grubodzioby | Aquila clanga | VU | I | II | II | Nieodpowiedni | Krótkodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny |
| Pelikan kędzierzawy | Pelecanus crispus | VU | I | I | II–III | Nieodpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Gęś mała (*1) | Anser erythropus | VU | I | I | II | Nieodpowiedni | Ptak w pełni wędrowny w Europie |
| Kobczyk zwyczajny | Falco vespertinus | NT | I | II–III | II | Nieodpowiedni | Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny |
| Kania ruda | Milvus milvus | NT | I | III | II | Nieodpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Drop zwyczajny | Otis tarda | VU | I | 0 | III | Nieodpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Sęp kasztanowaty | Aegypius monachus | NT | I | III | II | Nieodpowiedni | Rodzimy |
| Bocian czarny | Ciconia nigra | | I | III | III | Nieodpowiedni | Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny |
| Bocian biały | Ciconia ciconia | | I | III | III | Nieodpowiedni | Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny |
| Hubara (*1) | Chlamydotis undulata | VU | | 0 | III | Nieodpowiedni | Rodzimy |
| Kraska zwyczajna | Coracias garrulus | NT | I | I–II | I–II | Nieodpowiedni | Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny |
| Orzełek włochaty | Aquila pennata | | I | III | II | Nieodpowiedni | Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny |
| Pustułeczka | Falco naumanni | | I | II–III | II | Nieodpowiedni | Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny |
| Bielik | Haliaeetus albicilla | | I | III | II | Nieodpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Błotniak zbożowy | Circus cyaneus | | I | III | II | Nieodpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Orzeł przedni | Aquila chrysaetos | | I | III | II | Nieodpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Strepet (*1) | Tetrax tetrax | NT | I | 0 | III | Nieodpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Kulik wielki | Numenius arquata | NT | | I | II–III | Nieodpowiedni | Krótkodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny |
| Rycyk | Limosa limosa | NT | | I | II–III | Nieodpowiedni | Krótkodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny |
| Kaniuk zwyczajny (*1) | Elanus caeruleus | | I | III | II | Nieodpowiedni | Rodzimy |
| Orłosęp brodaty | Gypaetus barbatus | | I | III | II | Nieodpowiedni | Rodzimy |
| Orzełek południowy | Aquila fasciata | | I | III | II | Nieodpowiedni | Rodzimy |
| Czapla purpurowa | Ardea purpurea | | I | II | II | Nieodpowiedni | Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny |
| Trzmielojad zwyczajny, pszczołojad (*1) | Pernis apivorus | | I | III | II | Odpowiedni | Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny |
| Black Kite | Milvus migrans | | I | III | II | Odpowiedni | Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny |
| Gadożer zwyczajny, krótkoszpon gadożer | Circaetus gallicus | | I | III | II | Odpowiedni | Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny |
| Błotniak popielaty | Circus pygargus | | I | III | II | Odpowiedni | Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny |
| Orzeł rybołów | Pandion haliaetus | | I | III | II | Odpowiedni | Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny |
| Drzemlik | Falco columbarius | | I | II–III | II | Nieodpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Białozór | Falco rusticolus | | I | II–III | II | Nieodpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Warzęcha zwyczajna | Platalea leucorodia | | I | II | II | Nieodpowiedni | Krótkodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny |
| Żuraw zwyczajny | Grus grus | | I | I | III | Nieodpowiedni | Krótkodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny |
| Raróg górski | Falco biarmicus | | I | II–III | II | Nieodpowiedni | Rodzimy |
| Batalion | Philomachus pugnax | | I | I | II–III | Nieodpowiedni | Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny |
| Sęp płowy | Gyps fulvus | | I | III | II | Odpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Błotniak stawowy | Circus aeruginosus | | I | III | II | Odpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Jastrząb gołębiarz | Accipiter gentilis arrigonii | | I | III | II | Odpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Krogulec | Accipiter nisus granti | | I | III | II | Odpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Myszołów kurhannik | Buteo rufinus | | I | III | II | Odpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Pelikan różowy, pelikan baba | Pelecanus onocrotalus | | I | I | II–III | Nieodpowiedni | Krótkodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny |
| Pardwa górska (*1) | Lagopus mutus | | I | I | III | Nieodpowiedni | Rodzimy |
| Siewka złota | Pluvialis apricaria | | I | I | II–III | Nieodpowiedni | Ptak w pełni wędrowny w Europie |
| Orzeł stepowy | Aquila nipalensis | | | III | II | — | Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny |
| Pustułka | Falco tinnunculus | | | II–III | II | Nieodpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Sokół wędrowny | Falco peregrinus | | I | II–III | II | Odpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Puchacz, puchacz zwyczajny (*1) | Bubo bubo | | I | II–III | II | Odpowiedni | Rodzimy |
| Puszczyk uralski | Strix uralensis | | I | II–III | II | Odpowiedni | Rodzimy |
| Łabędź czarnodzioby | Cygnus columbianus | | I | I | II | Nieodpowiedni | Ptak w pełni wędrowny w Europie |
| Rybitwa czarna | Chlidonias niger | | I | I | I–II | Nieodpowiedni | Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny |
| Turkawka zwyczajna, turkawka właściwa | Streptopelia turtur | | | I–II | II | Nieodpowiedni | Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny |
| Kobuz | Falso subbuteo | | | II–III | II | Odpowiedni | Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny |
| Kulik mniejszy | Numenius phaeopus | | | I | II–III | Nieodpowiedni | Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny |
| Myszołów zwyczajny | Buteo buteo | | | III | II | Odpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Flaming, czerwonak | Phoenicopterus roseus | | I | 0 | III | Nieodpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Derkacz zwyczajny | Crex crex | | I | 0 | II | Nieodpowiedni | Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny |
| Cyranka, cyranka zwyczajna | Anas querquedula | | | I | II | Nieodpowiedni | Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny |
| Uszatka zwyczajna, sowa uszata | Asio otus | | | II–III | II | Odpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Czajka | Vanellus vanellus | | | I | II–III | Nieodpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Bekas kszyk | Gallinago gallinago | | | I | II–III | Nieodpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Krwawodziób | Tringa totanus | | | I | II–III | Nieodpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Bernikla obrożna | Branta bernicla | | | I | II | Nieodpowiedni | Ptak w pełni wędrowny w Europie |
| Łabędź krzykliwy | Cygnus cygnus | | I | I | II | Odpowiedni | Ptak w pełni wędrowny w Europie |
| Gęś białoczelna, gęś białoczółka | Anser albifrons flavirostris | | I | I | II | Odpowiedni | Ptak w pełni wędrowny w Europie |
| Bernikla białolica | Branta leucopsis | | I | I | II | Odpowiedni | Ptak w pełni wędrowny w Europie |
| Rybitwa rzeczna | Sterna hirundo | | I | I | I–II | Odpowiedni | Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny |
| Przepiórka zwyczajna | Coturnix coturnix | | | I | II–III | Odpowiedni | Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny |
| Płaskonos | Anas clypeata | | | I | II | Nieodpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Czapla złotawa | Bubulcus ibis | | | II | II | Odpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Czapla siwa | Ardea cinerea | | | II | II | Odpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Płatkonóg płaskodzioby | Phalaropus fulicarius | | | I | II–III | Nie oceniono (*1) | Krótkodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny |
| Słonka zwyczajna | Scolopax rusticola | | | 0 | II–III | Nieodpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Ostrygojad zwyczajny | Haematopus ostralegus | | | I | II–III | Odpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Gęś zbożowa | Anser fabilis | | | I | II | Odpowiedni | Ptak w pełni wędrowny w Europie |
| Gęś krótkodzioba | Anser brachyrynchus | | | I | II | Odpowiedni | Ptak w pełni wędrowny w Europie |
| Kormoran czarny | Phalacrocorax carbo | | | I | II | Odpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Łabędź niemy | Cygnus olor | | | I | II | Odpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Gęś gęgawa | Anser anser | | | I | II | Odpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Świstun | Anas penelope | | | I | II | Odpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Kaczka krzyżówka | Anas platyrhynchos | | | I | II | Odpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Mewa siodłata | Larus marinus | | | I | II | Odpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Mewa srebrzysta | Larus argentatus | | | I | II | Odpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Mewa śmieszka | Larus ridibundus | | | I | II | Odpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Wodnik zwyczajny | Rallus aquaticus | | | 0 | II | Odpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Kokoszka zwyczajna | Gallinula chloropus | | | 0 | II | Odpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| Łyska | Fulica atra | | | 0 | II | Odpowiedni | Ptak częściowo wędrowny w Europie |
| IUCN= Globalne kategorie czerwonego wykazu (IUCN, 2012)
  EN= zagrożony
  VUL= narażony
  NT= bliski zagrożenia
  Dotkliwość skutków dla populacji ptaków (Haas i in., 2003; Prinsen i in., 2011).
  0= brak doniesień o przypadkach śmiertelnych lub małe prawdopodobieństwo wystąpienia takich przypadków
  I= zgłaszane przypadki śmiertelne, brak widocznego zagrożenia dla populacji ptaków
  II= znaczne liczby przypadków śmiertelnych w skali regionalnej lub lokalnej, jednakże bez istotnego wpływu na ogólną populację gatunku
  III= przypadki śmiertelne są jednym z głównych czynników upadkowości i stwarzają ryzyko wymarcia gatunku, w skali regionu lub w większej skali |

Nazwa zwyczajowa

Nazwa systematyczna

Kategoria w globalnym czerwonym wykazie Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody

Dyrektywa ptasia

Przypadki śmiertelne spowodowane porażeniem prądem elektrycznym (1)

Przypadki śmiertelne spowodowane kolizją (2)

Europejski status ochrony (3)

Skala przestrzenna według wzorów migracji

(Birdlife International, 2004)

Ścierwnik zwyczajny, ścierwnik biały, białosęp

Neophron percnopterus

EN

I

III

II

Nieodpowiedni

Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny

Bernikla rdzawoszyja (*1)

Branta ruficollis

EN

I

I

II

Nieodpowiedni

Ptak w pełni wędrowny w Europie

Orzeł cesarski

Aquila heliaca

VU

I

III

II

Nieodpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Orzeł iberyjski

Aquila adalberti

VU

I

III

II

Nieodpowiedni

Rodzimy

Raróg zwyczajny, raróg stepowy

Falco cherrug

VU

I

II–III

II

Nieodpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Orlik grubodzioby

Aquila clanga

VU

I

II

II

Nieodpowiedni

Krótkodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny

Pelikan kędzierzawy

Pelecanus crispus

VU

I

I

II–III

Nieodpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Gęś mała (*1)

Anser erythropus

VU

I

I

II

Nieodpowiedni

Ptak w pełni wędrowny w Europie

Kobczyk zwyczajny

Falco vespertinus

NT

I

II–III

II

Nieodpowiedni

Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny

Kania ruda

Milvus milvus

NT

I

III

II

Nieodpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Drop zwyczajny

Otis tarda

VU

I

0

III

Nieodpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Sęp kasztanowaty

Aegypius monachus

NT

I

III

II

Nieodpowiedni

Rodzimy

Bocian czarny

Ciconia nigra

I

III

III

Nieodpowiedni

Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny

Bocian biały

Ciconia ciconia

I

III

III

Nieodpowiedni

Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny

Hubara (*1)

Chlamydotis undulata

VU

0

III

Nieodpowiedni

Rodzimy

Kraska zwyczajna

Coracias garrulus

NT

I

I–II

I–II

Nieodpowiedni

Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny

Orzełek włochaty

Aquila pennata

I

III

II

Nieodpowiedni

Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny

Pustułeczka

Falco naumanni

I

II–III

II

Nieodpowiedni

Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny

Bielik

Haliaeetus albicilla

I

III

II

Nieodpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Błotniak zbożowy

Circus cyaneus

I

III

II

Nieodpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Orzeł przedni

Aquila chrysaetos

I

III

II

Nieodpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Strepet (*1)

Tetrax tetrax

NT

I

0

III

Nieodpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Kulik wielki

Numenius arquata

NT

I

II–III

Nieodpowiedni

Krótkodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny

Rycyk

Limosa limosa

NT

I

II–III

Nieodpowiedni

Krótkodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny

Kaniuk zwyczajny (*1)

Elanus caeruleus

I

III

II

Nieodpowiedni

Rodzimy

Orłosęp brodaty

Gypaetus barbatus

I

III

II

Nieodpowiedni

Rodzimy

Orzełek południowy

Aquila fasciata

I

III

II

Nieodpowiedni

Rodzimy

Czapla purpurowa

Ardea purpurea

I

II

II

Nieodpowiedni

Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny

Trzmielojad zwyczajny, pszczołojad (*1)

Pernis apivorus

I

III

II

Odpowiedni

Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny

Black Kite

Milvus migrans

I

III

II

Odpowiedni

Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny

Gadożer zwyczajny, krótkoszpon gadożer

Circaetus gallicus

I

III

II

Odpowiedni

Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny

Błotniak popielaty

Circus pygargus

I

III

II

Odpowiedni

Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny

Orzeł rybołów

Pandion haliaetus

I

III

II

Odpowiedni

Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny

Drzemlik

Falco columbarius

I

II–III

II

Nieodpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Białozór

Falco rusticolus

I

II–III

II

Nieodpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Warzęcha zwyczajna

Platalea leucorodia

I

II

II

Nieodpowiedni

Krótkodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny

Żuraw zwyczajny

Grus grus

I

I

III

Nieodpowiedni

Krótkodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny

Raróg górski

Falco biarmicus

I

II–III

II

Nieodpowiedni

Rodzimy

Batalion

Philomachus pugnax

I

I

II–III

Nieodpowiedni

Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny

Sęp płowy

Gyps fulvus

I

III

II

Odpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Błotniak stawowy

Circus aeruginosus

I

III

II

Odpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Jastrząb gołębiarz

Accipiter gentilis arrigonii

I

III

II

Odpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Krogulec

Accipiter nisus granti

I

III

II

Odpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Myszołów kurhannik

Buteo rufinus

I

III

II

Odpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Pelikan różowy, pelikan baba

Pelecanus onocrotalus

I

I

II–III

Nieodpowiedni

Krótkodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny

Pardwa górska (*1)

Lagopus mutus

I

I

III

Nieodpowiedni

Rodzimy

Siewka złota

Pluvialis apricaria

I

I

II–III

Nieodpowiedni

Ptak w pełni wędrowny w Europie

Orzeł stepowy

Aquila nipalensis

III

II

—

Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny

Pustułka

Falco tinnunculus

II–III

II

Nieodpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Sokół wędrowny

Falco peregrinus

I

II–III

II

Odpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Puchacz, puchacz zwyczajny (*1)

Bubo bubo

I

II–III

II

Odpowiedni

Rodzimy

Puszczyk uralski

Strix uralensis

I

II–III

II

Odpowiedni

Rodzimy

Łabędź czarnodzioby

Cygnus columbianus

I

I

II

Nieodpowiedni

Ptak w pełni wędrowny w Europie

Rybitwa czarna

Chlidonias niger

I

I

I–II

Nieodpowiedni

Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny

Turkawka zwyczajna, turkawka właściwa

Streptopelia turtur

I–II

II

Nieodpowiedni

Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny

Kobuz

Falso subbuteo

II–III

II

Odpowiedni

Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny

Kulik mniejszy

Numenius phaeopus

I

II–III

Nieodpowiedni

Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny

Myszołów zwyczajny

Buteo buteo

III

II

Odpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Flaming, czerwonak

Phoenicopterus roseus

I

0

III

Nieodpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Derkacz zwyczajny

Crex crex

I

0

II

Nieodpowiedni

Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny

Cyranka, cyranka zwyczajna

Anas querquedula

I

II

Nieodpowiedni

Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny

Uszatka zwyczajna, sowa uszata

Asio otus

II–III

II

Odpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Czajka

Vanellus vanellus

I

II–III

Nieodpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Bekas kszyk

Gallinago gallinago

I

II–III

Nieodpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Krwawodziób

Tringa totanus

I

II–III

Nieodpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Bernikla obrożna

Branta bernicla

I

II

Nieodpowiedni

Ptak w pełni wędrowny w Europie

Łabędź krzykliwy

Cygnus cygnus

I

I

II

Odpowiedni

Ptak w pełni wędrowny w Europie

Gęś białoczelna, gęś białoczółka

Anser albifrons flavirostris

I

I

II

Odpowiedni

Ptak w pełni wędrowny w Europie

Bernikla białolica

Branta leucopsis

I

I

II

Odpowiedni

Ptak w pełni wędrowny w Europie

Rybitwa rzeczna

Sterna hirundo

I

I

I–II

Odpowiedni

Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny

Przepiórka zwyczajna

Coturnix coturnix

I

II–III

Odpowiedni

Dalekodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny

Płaskonos

Anas clypeata

I

II

Nieodpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Czapla złotawa

Bubulcus ibis

II

II

Odpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Czapla siwa

Ardea cinerea

II

II

Odpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Płatkonóg płaskodzioby

Phalaropus fulicarius

I

II–III

Nie oceniono (*1)

Krótkodystansowy międzykontynentalny ptak wędrowny

Słonka zwyczajna

Scolopax rusticola

0

II–III

Nieodpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Ostrygojad zwyczajny

Haematopus ostralegus

I

II–III

Odpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Gęś zbożowa

Anser fabilis

I

II

Odpowiedni

Ptak w pełni wędrowny w Europie

Gęś krótkodzioba

Anser brachyrynchus

I

II

Odpowiedni

Ptak w pełni wędrowny w Europie

Kormoran czarny

Phalacrocorax carbo

I

II

Odpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Łabędź niemy

Cygnus olor

I

II

Odpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Gęś gęgawa

Anser anser

I

II

Odpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Świstun

Anas penelope

I

II

Odpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Kaczka krzyżówka

Anas platyrhynchos

I

II

Odpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Mewa siodłata

Larus marinus

I

II

Odpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Mewa srebrzysta

Larus argentatus

I

II

Odpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Mewa śmieszka

Larus ridibundus

I

II

Odpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Wodnik zwyczajny

Rallus aquaticus

0

II

Odpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Kokoszka zwyczajna

Gallinula chloropus

0

II

Odpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

Łyska

Fulica atra

0

II

Odpowiedni

Ptak częściowo wędrowny w Europie

IUCN= Globalne kategorie czerwonego wykazu (IUCN, 2012)

EN= zagrożony

VUL= narażony

NT= bliski zagrożenia

Dotkliwość skutków dla populacji ptaków (Haas i in., 2003; Prinsen i in., 2011).

0= brak doniesień o przypadkach śmiertelnych lub małe prawdopodobieństwo wystąpienia takich przypadków

I= zgłaszane przypadki śmiertelne, brak widocznego zagrożenia dla populacji ptaków

II= znaczne liczby przypadków śmiertelnych w skali regionalnej lub lokalnej, jednakże bez istotnego wpływu na ogólną populację gatunku

III= przypadki śmiertelne są jednym z głównych czynników upadkowości i stwarzają ryzyko wymarcia gatunku, w skali regionu lub w większej skali

---

(1)  AEWA-CMS, 2011a.

(2)  AEWA-CMS, 2011a.

(3)  Birdlife International, 2004.

(*1)  gatunki niewymienione w Prinsen i in., (2011a).

---

ZAŁĄCZNIK 6

Porównanie procedur odpowiedniej oceny (OO), oceny oddziaływania na środowisko (OOŚ) i strategicznej oceny oddziaływania na środowisko (SOOŚ)

| | OO | OOŚ | SOOŚ |
| --- | --- | --- | --- |
| Jakiego rodzaju działań dotyczy? | Każdy plan lub przedsięwzięcie, które – osobno lub w połączeniu z innymi planami/przedsięwzięciami – może mieć niekorzystny wpływ na obszar Natura 2000 (z wyłączeniem planów lub przedsięwzięć bezpośrednio związanych z zarządzaniem obszarem objętym ochroną). | Wszystkie przedsięwzięcia wymienione w załączniku I.
  W przypadku przedsięwzięć wymienionych w załączniku II konieczność przeprowadzenia OOŚ ustala się w poszczególnych przypadkach lub z wykorzystaniem progów lub kryteriów ustanowionych przez państwa członkowskie (z uwzględnieniem kryteriów podanych w załączniku III). | Wszystkie plany i przedsięwzięcia lub zmiany w nich wprowadzone,






  a) | które są przygotowane dla rolnictwa, leśnictwa, rybołówstwa, energetyki, przemysłu, transportu, gospodarki odpadami, gospodarki wodnej, telekomunikacji, turystyki, planów zagospodarowania przestrzennego lub użytkowania gruntu i które ustalają ramy dla przyszłego zezwolenia na inwestycję, dotyczącego projektów wymienionych w załącznikach I i II do dyrektywy OOŚ lub |

OO

OOŚ

SOOŚ

Jakiego rodzaju działań dotyczy?

Każdy plan lub przedsięwzięcie, które – osobno lub w połączeniu z innymi planami/przedsięwzięciami – może mieć niekorzystny wpływ na obszar Natura 2000 (z wyłączeniem planów lub przedsięwzięć bezpośrednio związanych z zarządzaniem obszarem objętym ochroną).

Wszystkie przedsięwzięcia wymienione w załączniku I.

W przypadku przedsięwzięć wymienionych w załączniku II konieczność przeprowadzenia OOŚ ustala się w poszczególnych przypadkach lub z wykorzystaniem progów lub kryteriów ustanowionych przez państwa członkowskie (z uwzględnieniem kryteriów podanych w załączniku III).

Wszystkie plany i przedsięwzięcia lub zmiany w nich wprowadzone,

a)

które są przygotowane dla rolnictwa, leśnictwa, rybołówstwa, energetyki, przemysłu, transportu, gospodarki odpadami, gospodarki wodnej, telekomunikacji, turystyki, planów zagospodarowania przestrzennego lub użytkowania gruntu i które ustalają ramy dla przyszłego zezwolenia na inwestycję, dotyczącego projektów wymienionych w załącznikach I i II do dyrektywy OOŚ lub

| b) | które, ze względu na potencjalny wpływ na tereny, zostały uznane za wymagające oceny na podstawie art. 6 lub 7 dyrektywy 92/43/EWG. |
| --- | --- |

b)

które, ze względu na potencjalny wpływ na tereny, zostały uznane za wymagające oceny na podstawie art. 6 lub 7 dyrektywy 92/43/EWG.

Jakie skutki należy ocenić jako mające znaczenie dla środowiska naturalnego?

Ocena powinna być dokonana z uwzględnieniem celów związanych z ochroną obszaru (dotyczących gatunków, rodzajów siedlisk, z myślą o których wyznaczono ten obszar).

Skutki należy ocenić w celu określenia, czy będą one negatywnie wpływać na integralność przedmiotowego obszaru czy nie.

Bezpośrednie, pośrednie, wtórne, łączne, krótko-, średnio- i długoterminowe, stałe i tymczasowe, pozytywne i negatywne znaczące skutki dla między innymi fauny i flory.

Potencjalny znaczący wpływ na środowisko, w tym w odniesieniu do kwestii różnorodności biologicznej, populacji, zdrowia ludzkiego, fauny, flory, powierzchni ziemi, wody, powietrza, czynników klimatycznych, dóbr materialnych, dziedzictwa kulturowego obejmującego dziedzictwo architektoniczne i archeologiczne, krajobrazu oraz wzajemne powiązania między powyższymi czynnikami.

Kto jest odpowiedzialny za ocenę?

Dokonanie odpowiedniej oceny należy do zadań właściwego organu. W tym kontekście może się zdarzyć, że inwestor będzie musiał przeprowadzić wszystkie niezbędne badania i przekazać właściwemu organowi niezbędne informacje, aby umożliwić mu podjęcie w pełni świadomej decyzji. W stosownych przypadkach przed podjęciem decyzji właściwy organ może również zgromadzić informacje z innych źródeł.

Inwestor przekazuje niezbędne informacje, które właściwy organ uwzględnia przy wydawaniu zezwolenia na realizację przedsięwzięcia.

Właściwy organ odpowiedzialny za planowanie

Czy są prowadzone konsultacje publiczne lub konsultacje z innymi organami?

Nie są one obowiązkowe, ale zalecane („w stosownych przypadkach”).

Obowiązkowe – konsultacje przeprowadzane przed przyjęciem propozycji działania.

Państwa członkowskie przyjmują niezbędne środki mające na celu zapewnienie organom, których prawdopodobnie dotyczyć będzie przedsięwzięcie, możliwości wyrażenia opinii w sprawie wniosku o zezwolenie na realizację przedsięwzięcia. Te same zasady mają zastosowanie do konsultacji społecznych. W przypadku prawdopodobnego znaczącego wpływu na środowisko w innym państwie członkowskim należy przeprowadzić konsultacje z właściwymi organami i konsultacje społeczne w tym państwie członkowskim.

Obowiązkowe – konsultacje przed przyjęciem planu lub programu.

Organy i społeczeństwo mają odpowiednio wczesną i realną możliwość, we właściwych ramach czasowych, wyrażenia swojej opinii o projektach planów i programów oraz o towarzyszącym im sprawozdaniu dotyczącym środowiska przed przyjęciem planu lub programu lub poddaniem go procedurze ustawodawczej. Państwa członkowskie muszą wyznaczyć organy konsultacyjne, które ze względu na swoje specyficzne obowiązki związane z ochroną środowiska, prawdopodobnie będą zainteresowane daną inwestycją. W przypadku prawdopodobnego znaczącego wpływu na środowisko w innym państwie członkowskim należy przeprowadzić konsultacje z właściwymi organami i konsultacje publiczne w tym państwie członkowskim.

W jakim stopniu rezultaty oceny są wiążące?

Wiążące.

Właściwe władze mogą wyrazić zgodę na plan lub przedsięwzięcie tylko po stwierdzeniu, że nie będzie miał on negatywnego wpływu na integralność obszaru.

Rezultaty konsultacji oraz informacje zebrane jako część OOŚ
  muszą być należycie uwzględnione
  w procedurze zezwolenia na inwestycję.

Sprawozdanie dotyczące środowiska oraz wyrażone opinie
  muszą być uwzględnione
  podczas przygotowania planu lub programu oraz przed jego przyjęciem lub złożeniem w celu uruchomienia procedury ustawodawczej.

---