# Publicatieblad L 137/2023

| | ISSN 1977-0758 |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | L 137 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Wetgeving | 66e jaargang25 mei 2023 |

ISSN 1977-0758

Publicatieblad

van de Europese Unie

L 137

Uitgave in de Nederlandse taal

Wetgeving

66e jaargang25 mei 2023

---

| Inhoud | | II   Niet-wetgevingshandelingen | Bladzijde |
| --- | --- | --- | --- |
| | | VERORDENINGEN |
| | * | Uitvoeringsverordening (EU) 2023/1020 van de Commissie van 24 mei 2023 tot wijziging van Verordening (EU) nr. 965/2012 wat betreft medische noodhulpvluchten per helikopter (
  1
  ) | 1 |
| | * | Uitvoeringsverordening (EU) 2023/1021 van de Commissie van 24 mei 2023 tot verlenging van de goedkeuring van de werkzame stof Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1107/2009 van het Europees Parlement en de Raad, en tot wijziging van Uitvoeringsverordening (EU) nr. 540/2011 van de Commissie (
  1
  ) | 16 |
| | | BESLUITEN |
| | * | Besluit (EU) 2023/1022 van het Europees Parlement en de Raad van 10 mei 2023 betreffende de beschikbaarstelling van middelen uit het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering voor ontslagen werknemers naar aanleiding van een aanvraag van Spanje (EGF/2022/003 ES/Alu Ibérica) | 21 |
| | * | Besluit van het Politiek en Veiligheidscomité (GBVB) 2023/1023 van 16 mei 2023 betreffende de benoeming van het hoofd van de GVDB-missie van de Europese Unie in Niger (EUCAP Sahel Niger) (EUCAP Sahel Niger/1/2023) | 23 |
| | * | Besluit van het Politiek en Veiligheidscomité (GBVB) 2023/1024 van 16 mei 2023 tot de benoeming van het hoofd van de adviesmissie van de Europese Unie voor de hervorming van de civiele veiligheidssector in Oekraïne (EUAM Ukraine) (EUAM Ukraine/1/2023) | 25 |
| | * | Uitvoeringsbesluit (EU) 2023/1025 van de Raad van 22 mei 2023 waarbij Hongarije wordt gemachtigd een bijzondere maatregel toe te passen die afwijkt van artikel 287 van Richtlijn 2006/112/EG betreffende het gemeenschappelijke stelsel van belasting over de toegevoegde waarde, en tot intrekking van Uitvoeringsbesluit (EU) 2018/1490 | 26 |

Inhoud

II   Niet-wetgevingshandelingen

Bladzijde

VERORDENINGEN

*

Uitvoeringsverordening (EU) 2023/1020 van de Commissie van 24 mei 2023 tot wijziging van Verordening (EU) nr. 965/2012 wat betreft medische noodhulpvluchten per helikopter (
  1
  )

1

1

*

Uitvoeringsverordening (EU) 2023/1021 van de Commissie van 24 mei 2023 tot verlenging van de goedkeuring van de werkzame stof Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1107/2009 van het Europees Parlement en de Raad, en tot wijziging van Uitvoeringsverordening (EU) nr. 540/2011 van de Commissie (
  1
  )

Bacillus thuringiensis

kurstaki

1

16

BESLUITEN

*

Besluit (EU) 2023/1022 van het Europees Parlement en de Raad van 10 mei 2023 betreffende de beschikbaarstelling van middelen uit het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering voor ontslagen werknemers naar aanleiding van een aanvraag van Spanje (EGF/2022/003 ES/Alu Ibérica)

21

*

Besluit van het Politiek en Veiligheidscomité (GBVB) 2023/1023 van 16 mei 2023 betreffende de benoeming van het hoofd van de GVDB-missie van de Europese Unie in Niger (EUCAP Sahel Niger) (EUCAP Sahel Niger/1/2023)

23

*

Besluit van het Politiek en Veiligheidscomité (GBVB) 2023/1024 van 16 mei 2023 tot de benoeming van het hoofd van de adviesmissie van de Europese Unie voor de hervorming van de civiele veiligheidssector in Oekraïne (EUAM Ukraine) (EUAM Ukraine/1/2023)

25

*

Uitvoeringsbesluit (EU) 2023/1025 van de Raad van 22 mei 2023 waarbij Hongarije wordt gemachtigd een bijzondere maatregel toe te passen die afwijkt van artikel 287 van Richtlijn 2006/112/EG betreffende het gemeenschappelijke stelsel van belasting over de toegevoegde waarde, en tot intrekking van Uitvoeringsbesluit (EU) 2018/1490

26

| | | III   Andere handelingen |
| --- | --- | --- |
| | | EUROPESE ECONOMISCHE RUIMTE |
| | * | Besluit van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA Nr. 230/22/COL van 15 december 2022 tot wijziging van de materiële regels op het gebied van staatssteun door de invoering van nieuwe richtsnoeren inzake staatssteun voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie [2023/1026] | 28 |

III   Andere handelingen

EUROPESE ECONOMISCHE RUIMTE

*

Besluit van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA Nr. 230/22/COL van 15 december 2022 tot wijziging van de materiële regels op het gebied van staatssteun door de invoering van nieuwe richtsnoeren inzake staatssteun voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie [2023/1026]

28

| | | Rectificaties |
| --- | --- | --- |
| | * | Rectificatie van Verordening (EU) 2023/195 van de Raad van 30 januari 2023 tot vaststelling, voor 2023, van de vangstmogelijkheden voor bepaalde bestanden en groepen visbestanden in de Middellandse Zee en de Zwarte Zee en tot wijziging van Verordening (EU) 2022/110 wat betreft de vangstmogelijkheden voor 2022 in de Middellandse Zee en de Zwarte Zee ( PB L 28 van 31.1.2023 ) | 68 |
| | * | Rectificatie van Verordening (EU) 2021/241 van het Europees Parlement en de Raad van 12 februari 2021 tot instelling van de herstel- en veerkrachtfaciliteit ( PB L 57 van 18.2.2021 ) | 71 |

Rectificaties

*

Rectificatie van Verordening (EU) 2023/195 van de Raad van 30 januari 2023 tot vaststelling, voor 2023, van de vangstmogelijkheden voor bepaalde bestanden en groepen visbestanden in de Middellandse Zee en de Zwarte Zee en tot wijziging van Verordening (EU) 2022/110 wat betreft de vangstmogelijkheden voor 2022 in de Middellandse Zee en de Zwarte Zee ( PB L 28 van 31.1.2023 )

( PB L 28 van 31.1.2023 )

68

*

Rectificatie van Verordening (EU) 2021/241 van het Europees Parlement en de Raad van 12 februari 2021 tot instelling van de herstel- en veerkrachtfaciliteit ( PB L 57 van 18.2.2021 )

( PB L 57 van 18.2.2021 )

71

| | |
| --- | --- |
| | (1)   Voor de EER relevante tekst. |

---

(1)   Voor de EER relevante tekst.

1

| NL | Besluiten waarvan de titels mager zijn gedrukt, zijn besluiten van dagelijks beheer die in het kader van het landbouwbeleid zijn genomen en die in het algemeen een beperkte geldigheidsduur hebben.
  Besluiten waarvan de titels vet zijn gedrukt en die worden voorafgegaan door een sterretje, zijn alle andere besluiten. |
| --- | --- |

NL

Besluiten waarvan de titels mager zijn gedrukt, zijn besluiten van dagelijks beheer die in het kader van het landbouwbeleid zijn genomen en die in het algemeen een beperkte geldigheidsduur hebben.

Besluiten waarvan de titels vet zijn gedrukt en die worden voorafgegaan door een sterretje, zijn alle andere besluiten.

---

II Niet-wetgevingshandelingen

VERORDENINGEN

| 25.5.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 137/1 |
| --- | --- | --- | --- |

25.5.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 137/1

---

UITVOERINGSVERORDENING (EU) 2023/1020 VAN DE COMMISSIE

van 24 mei 2023

tot wijziging van Verordening (EU) nr. 965/2012 wat betreft medische noodhulpvluchten per helikopter

(Voor de EER relevante tekst)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) 2018/1139 van het Europees Parlement en de Raad van 4 juli 2018 inzake gemeenschappelijke regels op het gebied van burgerluchtvaart en tot oprichting van een Agentschap van de Europese Unie voor de veiligheid van de luchtvaart, en tot wijziging van de Verordeningen (EG) nr. 2111/2005, (EG) nr. 1008/2008, (EU) nr. 996/2010, (EU) nr. 376/2014 en de Richtlijnen 2014/30/EU en 2014/53/EU van het Europees Parlement en de Raad, en tot intrekking van de Verordeningen (EG) nr. 552/2004 en (EG) nr. 216/2008 van het Europees Parlement en de Raad en Verordening (EEG) nr. 3922/91 van de Raad (1), en met name artikel 27, lid 1, en artikel 31,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | Bij Verordening (EU) nr. 965/2012 van de Commissie (2) zijn technische eisen en administratieve procedures voor vluchtuitvoeringen vastgesteld, onder meer voor medische noodhulpvluchten per helikopter (helicopter emergency medical service, HEMS). Deze technische eisen en administratieve procedures moeten worden geactualiseerd om ervoor te zorgen dat zij aansluiten bij de stand van de ontwikkelingen en beste praktijken op het gebied van vluchtuitvoeringen. |
| --- | --- |

(1)

Bij Verordening (EU) nr. 965/2012 van de Commissie (2) zijn technische eisen en administratieve procedures voor vluchtuitvoeringen vastgesteld, onder meer voor medische noodhulpvluchten per helikopter (helicopter emergency medical service, HEMS). Deze technische eisen en administratieve procedures moeten worden geactualiseerd om ervoor te zorgen dat zij aansluiten bij de stand van de ontwikkelingen en beste praktijken op het gebied van vluchtuitvoeringen.

| (2) | Vanuit veiligheidsoogpunt behoren medische noodhulpvluchten per helikopter tot de meest uitdagende vluchtuitvoeringen omdat dergelijke missies vaak bestaan uit een vlucht naar een niet-vooraf in kaart gebracht gebied, in alle weersomstandigheden en onder tijdsdruk om mensen te redden. Dergelijke vluchtuitvoeringen moeten zodanig worden gereguleerd dat zij te allen tijde veilig blijven. |
| --- | --- |

(2)

Vanuit veiligheidsoogpunt behoren medische noodhulpvluchten per helikopter tot de meest uitdagende vluchtuitvoeringen omdat dergelijke missies vaak bestaan uit een vlucht naar een niet-vooraf in kaart gebracht gebied, in alle weersomstandigheden en onder tijdsdruk om mensen te redden. Dergelijke vluchtuitvoeringen moeten zodanig worden gereguleerd dat zij te allen tijde veilig blijven.

| (3) | Niet-medische noodhulpvluchten per helikopter, waaronder reddingsoperaties in berggebieden, uitgezonderd opsporing en redding van luchtvaartuigen in nood, zijn even uitdagend wanneer zij worden uitgevoerd in dezelfde omstandigheden als medische noodhulpvluchten per helikopter. Wanneer niet-medische noodhulpvluchten per helikopter binnen het toepassingsgebied van Verordening (EU) 2018/1139 vallen, moeten zij dan ook op dezelfde wijze worden gereguleerd als medische noodhulpvluchten per helikopter. |
| --- | --- |

(3)

Niet-medische noodhulpvluchten per helikopter, waaronder reddingsoperaties in berggebieden, uitgezonderd opsporing en redding van luchtvaartuigen in nood, zijn even uitdagend wanneer zij worden uitgevoerd in dezelfde omstandigheden als medische noodhulpvluchten per helikopter. Wanneer niet-medische noodhulpvluchten per helikopter binnen het toepassingsgebied van Verordening (EU) 2018/1139 vallen, moeten zij dan ook op dezelfde wijze worden gereguleerd als medische noodhulpvluchten per helikopter.

| (4) | Op basis van de beschikbare gegevens moet het risico op ongevallen als gevolg van slecht zicht, met inbegrip van vluchtuitvoeringen bij slecht weer en “s nachts, alsook het risico op een botsing op de locatie van een ongeval of redding, verder worden beperkt door middel van eisen voor apparatuur, standaardvluchtuitvoeringsprocedures en opleiding van de bemanning. |
| --- | --- |

(4)

Op basis van de beschikbare gegevens moet het risico op ongevallen als gevolg van slecht zicht, met inbegrip van vluchtuitvoeringen bij slecht weer en “s nachts, alsook het risico op een botsing op de locatie van een ongeval of redding, verder worden beperkt door middel van eisen voor apparatuur, standaardvluchtuitvoeringsprocedures en opleiding van de bemanning.

| (5) | Er moet voor worden gezorgd dat afwijkingen van de prestatiecriteria voor helikopters alleen gelden voor oude ziekenhuislocaties die vóór de inwerkingtreding van Verordening (EU) nr. 965/2012 zijn vastgesteld, teneinde het passende veiligheidsniveau te garanderen. Op ziekenhuislocaties die momenteel voor dergelijke afwijkingen in aanmerking komen, moeten de hindernissen in de omgeving onder toezicht staan en aanvaardbaar blijven vanuit veiligheidsoogpunt. |
| --- | --- |

(5)

Er moet voor worden gezorgd dat afwijkingen van de prestatiecriteria voor helikopters alleen gelden voor oude ziekenhuislocaties die vóór de inwerkingtreding van Verordening (EU) nr. 965/2012 zijn vastgesteld, teneinde het passende veiligheidsniveau te garanderen. Op ziekenhuislocaties die momenteel voor dergelijke afwijkingen in aanmerking komen, moeten de hindernissen in de omgeving onder toezicht staan en aanvaardbaar blijven vanuit veiligheidsoogpunt.

| (6) | Op dit ogenblik staan de in Verordening (EU) nr. 965/2012 vastgestelde eisen inzake prestaties en zuurstof met betrekking tot medische noodhulpvluchten per helikopter op grote hoogte en reddingsoperaties in berggebieden geen vluchten op grote hoogte toe, maar het moet mogelijk zijn mensen op elke hoogte te redden. De toepasselijke eisen moeten derhalve worden gewijzigd. |
| --- | --- |

(6)

Op dit ogenblik staan de in Verordening (EU) nr. 965/2012 vastgestelde eisen inzake prestaties en zuurstof met betrekking tot medische noodhulpvluchten per helikopter op grote hoogte en reddingsoperaties in berggebieden geen vluchten op grote hoogte toe, maar het moet mogelijk zijn mensen op elke hoogte te redden. De toepasselijke eisen moeten derhalve worden gewijzigd.

| (7) | Overeenkomstig artikel 140, lid 2, punt b), van Verordening (EU) 2018/1139 moet Verordening (EU) nr. 965/2012 worden aangepast aan Verordening (EU) 2018/1139 wat betreft de definitie van complexe motoraangedreven luchtvaartuigen die was opgenomen in Verordening (EG) nr. 216/2008 van het Europees Parlement en de Raad (3), ingetrokken bij Verordening (EU) 2018/1139. Verordening (EU) nr. 965/2012 moet derhalve dienovereenkomstig worden gewijzigd. |
| --- | --- |

(7)

Overeenkomstig artikel 140, lid 2, punt b), van Verordening (EU) 2018/1139 moet Verordening (EU) nr. 965/2012 worden aangepast aan Verordening (EU) 2018/1139 wat betreft de definitie van complexe motoraangedreven luchtvaartuigen die was opgenomen in Verordening (EG) nr. 216/2008 van het Europees Parlement en de Raad (3), ingetrokken bij Verordening (EU) 2018/1139. Verordening (EU) nr. 965/2012 moet derhalve dienovereenkomstig worden gewijzigd.

| (8) | Exploitanten die momenteel medische noodhulpvluchten per helikopter uitvoeren en de bevoegde autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor de certificering van en het toezicht op deze activiteiten, hebben voldoende tijd nodig om de in deze verordening vastgestelde wijzigingen volledig toe te passen. Daarom wordt de toepasselijkheid van de bij deze verordening ingevoerde bepalingen met betrekking tot HEMS-activiteiten met één jaar uitgesteld. Bovendien wordt de toepasselijkheid van een aantal specifieke bepalingen die een langere uitvoeringsperiode vereisen, zoals de bepalingen betreffende de invoering van nieuwe goedkeuringen of nieuwe apparatuur, prestatie-eisen of opleidingseisen, verder uitgesteld. |
| --- | --- |

(8)

Exploitanten die momenteel medische noodhulpvluchten per helikopter uitvoeren en de bevoegde autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor de certificering van en het toezicht op deze activiteiten, hebben voldoende tijd nodig om de in deze verordening vastgestelde wijzigingen volledig toe te passen. Daarom wordt de toepasselijkheid van de bij deze verordening ingevoerde bepalingen met betrekking tot HEMS-activiteiten met één jaar uitgesteld. Bovendien wordt de toepasselijkheid van een aantal specifieke bepalingen die een langere uitvoeringsperiode vereisen, zoals de bepalingen betreffende de invoering van nieuwe goedkeuringen of nieuwe apparatuur, prestatie-eisen of opleidingseisen, verder uitgesteld.

| (9) | Richtlijn 2004/36/EG van het Europees Parlement en de Raad (4) is ingetrokken bij Verordening (EG) nr. 216/2008. Richtlijn 2004/36/EG is ten uitvoer gelegd bij Verordeningen (EG) nr. 768/2006 (5) en (EG) nr. 351/2008 (6) van de Commissie. De bepalingen van laatstgenoemde verordeningen zijn vervangen door Verordening (EU) nr. 965/2012, maar zijn nooit uitdrukkelijk ingetrokken. Daarom is het noodzakelijk dat die verordeningen worden ingetrokken. |
| --- | --- |

(9)

Richtlijn 2004/36/EG van het Europees Parlement en de Raad (4) is ingetrokken bij Verordening (EG) nr. 216/2008. Richtlijn 2004/36/EG is ten uitvoer gelegd bij Verordeningen (EG) nr. 768/2006 (5) en (EG) nr. 351/2008 (6) van de Commissie. De bepalingen van laatstgenoemde verordeningen zijn vervangen door Verordening (EU) nr. 965/2012, maar zijn nooit uitdrukkelijk ingetrokken. Daarom is het noodzakelijk dat die verordeningen worden ingetrokken.

| (10) | Het Agentschap van de Europese Unie voor de veiligheid van de luchtvaart heeft een ontwerpuitvoeringshandeling opgesteld en bij de Commissie ingediend als advies nr. 08/2022 (7), overeenkomstig artikel 76, lid 1, van Verordening (EU) 2018/1139. |
| --- | --- |

(10)

Het Agentschap van de Europese Unie voor de veiligheid van de luchtvaart heeft een ontwerpuitvoeringshandeling opgesteld en bij de Commissie ingediend als advies nr. 08/2022 (7), overeenkomstig artikel 76, lid 1, van Verordening (EU) 2018/1139.

| (11) | De in deze verordening vastgestelde eisen zijn in overeenstemming met het advies van het bij artikel 127 van Verordening (EU) 2018/1139 ingestelde Comité voor de toepassing van gemeenschappelijke veiligheidsvoorschriften op het gebied van de burgerluchtvaart, |
| --- | --- |

(11)

De in deze verordening vastgestelde eisen zijn in overeenstemming met het advies van het bij artikel 127 van Verordening (EU) 2018/1139 ingestelde Comité voor de toepassing van gemeenschappelijke veiligheidsvoorschriften op het gebied van de burgerluchtvaart,

HEEFT DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD:

Artikel 1

Wijzigingen van Verordening (EU) nr. 965/2012

Verordening (EU) nr. 965/2012 wordt als volgt gewijzigd:

| 1) | Artikel 6, lid 6, wordt vervangen door:

  “6.   In afwijking van CAT.POL.H.225 van bijlage IV en tot en met 25 mei 2028 mogen bestaande helikoptervluchtuitvoeringen van of naar een gebied van algemeen belang worden uitgevoerd onder door de lidstaten vastgestelde voorwaarden, wanneer de grootte van de locatie van algemeen belang, de hindernissen in de omgeving of de helikopter het niet mogelijk maakt te voldoen aan de eisen voor vluchtuitvoering in prestatieklasse 1.
  De lidstaten stellen de Commissie en het Agentschap in kennis van deze voorwaarden.”
  . |
| --- | --- |

1)

Artikel 6, lid 6, wordt vervangen door:

“6.   In afwijking van CAT.POL.H.225 van bijlage IV en tot en met 25 mei 2028 mogen bestaande helikoptervluchtuitvoeringen van of naar een gebied van algemeen belang worden uitgevoerd onder door de lidstaten vastgestelde voorwaarden, wanneer de grootte van de locatie van algemeen belang, de hindernissen in de omgeving of de helikopter het niet mogelijk maakt te voldoen aan de eisen voor vluchtuitvoering in prestatieklasse 1.

De lidstaten stellen de Commissie en het Agentschap in kennis van deze voorwaarden.”

| 2) | De bijlagen I, II, III, IV, V, VII en VIII worden gewijzigd overeenkomstig de bijlage bij deze verordening. |
| --- | --- |

2)

De bijlagen I, II, III, IV, V, VII en VIII worden gewijzigd overeenkomstig de bijlage bij deze verordening.

Artikel 2

Intrekking

De Verordeningen (EG) nr. 768/2006 en (EG) nr. 351/2008 worden ingetrokken met ingang van 14 juni 2023.

Artikel 3

Inwerkingtreding en toepasselijkheid

Deze verordening treedt in werking op de twintigste dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie.

Publicatieblad van de Europese Unie

Zij is van toepassing met ingang van 25 mei 2024.

Echter:

| a) | punt 5, b), van de bijlage is van toepassing met ingang van 25 mei 2026; |
| --- | --- |

a)

punt 5, b), van de bijlage is van toepassing met ingang van 25 mei 2026;

| b) | punt 5, d), van de bijlage bij deze verordening is van toepassing met ingang van 25 mei 2028 voor wat betreft de wijziging van SPA.HEMS.110(e) van bijlage V bij Verordening (EU) nr. 965/2012; |
| --- | --- |

b)

punt 5, d), van de bijlage bij deze verordening is van toepassing met ingang van 25 mei 2028 voor wat betreft de wijziging van SPA.HEMS.110(e) van bijlage V bij Verordening (EU) nr. 965/2012;

| c) | punt 5, f), van de bijlage is pas met ingang van 25 mei 2028 van toepassing op medische noodhulpvluchten per helikopter die vallen onder punt 61, b), van bijlage I bij Verordening (EU) nr. 965/2012; |
| --- | --- |

c)

punt 5, f), van de bijlage is pas met ingang van 25 mei 2028 van toepassing op medische noodhulpvluchten per helikopter die vallen onder punt 61, b), van bijlage I bij Verordening (EU) nr. 965/2012;

| d) | punt 5, g), van de bijlage is pas met ingang van 25 mei 2026 van toepassing op noodhulpvluchten per helikopter die vallen onder punt 61, b), van bijlage I bij Verordening (EU) nr. 965/2012; |
| --- | --- |

d)

punt 5, g), van de bijlage is pas met ingang van 25 mei 2026 van toepassing op noodhulpvluchten per helikopter die vallen onder punt 61, b), van bijlage I bij Verordening (EU) nr. 965/2012;

| e) | de punten 6 en 7 van de bijlage zijn van toepassing met ingang van 14 juni 2023; |
| --- | --- |

e)

de punten 6 en 7 van de bijlage zijn van toepassing met ingang van 14 juni 2023;

| f) | de lidstaten mogen besluiten alleen gebruik te maken van het formulier dat is vastgesteld in aanhangsel II van bijlage II bij Verordening (EU) nr. 965/2012, zoals gewijzigd bij punt 2, b), van de bijlage bij de onderhavige verordening, wanneer zij nieuwe air operator certificates afgeven of bestaande wijzigen overeenkomstig ARO.GEN.310 of ARO.GEN.330 van bijlage II bij Verordening (EU) nr. 965/2012. |
| --- | --- |

f)

de lidstaten mogen besluiten alleen gebruik te maken van het formulier dat is vastgesteld in aanhangsel II van bijlage II bij Verordening (EU) nr. 965/2012, zoals gewijzigd bij punt 2, b), van de bijlage bij de onderhavige verordening, wanneer zij nieuwe air operator certificates afgeven of bestaande wijzigen overeenkomstig ARO.GEN.310 of ARO.GEN.330 van bijlage II bij Verordening (EU) nr. 965/2012.

Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat.

Gedaan te Brussel, 24 mei 2023.

Voor de Commissie

De voorzitter

Ursula VON DER LEYEN

---

(1)  
  PB L 212 van 22.8.2018, blz. 1.

1

(2)  Verordening (EU) nr. 965/2012 van de Commissie van 5 oktober 2012 tot vaststelling van technische eisen en administratieve procedures voor vluchtuitvoering, overeenkomstig Verordening (EG) nr. 216/2008 van het Europees Parlement en de Raad (PB L 296 van 25.10.2012, blz. 1).

2

(3)  Verordening (EG) nr. 216/2008 van het Europees Parlement en de Raad van 20 februari 2008 tot vaststelling van gemeenschappelijke regels op het gebied van burgerluchtvaart en tot oprichting van een Europees Agentschap voor de veiligheid van de luchtvaart, houdende intrekking van Richtlijn 91/670/EEG van de Raad, Verordening (EG) nr. 1592/2002 en Richtlijn 2004/36/EG (PB L 79 van 19.3.2008, blz. 1).

3

(4)  Richtlijn 2004/36/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21 april 2004 inzake de veiligheid van luchtvaartuigen uit derde landen die gebruikmaken van luchthavens in de Gemeenschap (PB L 143 van 30.4.2004, blz. 76).

4

(5)  Verordening (EG) nr. 768/2006 van de Commissie van 19 mei 2006 tot uitvoering van Richtlijn 2004/36/EG van het Europees Parlement en de Raad met betrekking tot de verzameling en uitwisseling van informatie over de veiligheid van luchtvaartuigen uit derde landen die gebruikmaken van luchthavens in de Gemeenschap en het beheer van het informatiesysteem (PB L 134 van 20.5.2006, blz. 16).

5

(6)  Verordening (EG) nr. 351/2008 van de Commissie van 16 april 2008 tot uitvoering van Richtlijn 2004/36/EG van het Europees Parlement en de Raad met betrekking tot het geven van prioriteit aan platforminspecties van luchtvaartuigen die gebruikmaken van luchthavens in de Gemeenschap (PB L 109 van 19.4.2008, blz. 7).

6

(7)  https://www.easa.europa.eu/document-library/opinions

7

---

BIJLAGE

De bijlagen I, II, III, IV, V, VII en VIII bij Verordening (EU) nr. 965/2012 worden als volgt gewijzigd:

| 1) | Bijlage I wordt als volgt gewijzigd:






  a) | punt 61 wordt vervangen door:






  “61. | “HEMS-vlucht”: een vlucht met een helikopter waarvoor een HEMS-goedkeuring is afgegeven, in gevallen waarin onmiddellijk en snel vervoer cruciaal is, en die tot doel heeft:






  a) | medische spoedhulp te vergemakkelijken door het vervoer van:






  i) | medisch personeel; |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |

1)

Bijlage I wordt als volgt gewijzigd:

a)

punt 61 wordt vervangen door:

“61.

“HEMS-vlucht”: een vlucht met een helikopter waarvoor een HEMS-goedkeuring is afgegeven, in gevallen waarin onmiddellijk en snel vervoer cruciaal is, en die tot doel heeft:

a)

medische spoedhulp te vergemakkelijken door het vervoer van:

i)

medisch personeel;

| ii) | medische benodigdheden (apparatuur, bloed, organen, geneesmiddelen), of |
| --- | --- |

ii)

medische benodigdheden (apparatuur, bloed, organen, geneesmiddelen), of

| iii) | zieken of gewonden en andere rechtstreeks betrokken personen; |
| --- | --- |

iii)

zieken of gewonden en andere rechtstreeks betrokken personen;

| b) | bijstand te verlenen aan een persoon die wordt geconfronteerd met een dreigend of verwacht gezondheidsrisico ten gevolge van de omgeving, en waarbij aan een van de volgende voorwaarden is voldaan:






  i) | die persoon moet worden gered of bevoorraad; |
| --- | --- | --- |

b)

bijstand te verlenen aan een persoon die wordt geconfronteerd met een dreigend of verwacht gezondheidsrisico ten gevolge van de omgeving, en waarbij aan een van de volgende voorwaarden is voldaan:

i)

die persoon moet worden gered of bevoorraad;

| ii) | personen, dieren of uitrusting moeten naar en van de HEMS-vluchtuitvoeringslocatie worden vervoerd;”; |
| --- | --- |

ii)

personen, dieren of uitrusting moeten naar en van de HEMS-vluchtuitvoeringslocatie worden vervoerd;”;

| b) | het volgende punt 61 bis wordt ingevoegd:






  “61 bis. | “HEMS-HEC-vluchtuitvoering”: lucht- en grondactiviteiten met het oog op het vervoer van een of meer personen als menselijke externe vracht (human external cargo, HEC) in het kader van een HEMS-vlucht;”; |
| --- | --- | --- |

b)

het volgende punt 61 bis wordt ingevoegd:

“61 bis.

“HEMS-HEC-vluchtuitvoering”: lucht- en grondactiviteiten met het oog op het vervoer van een of meer personen als menselijke externe vracht (human external cargo, HEC) in het kader van een HEMS-vlucht;”;

| c) | punt 62 wordt vervangen door:






  “62. | “HEMS-vluchtuitvoeringsbasis”: een luchtvaartterrein waarop de bemanningsleden en de HEMS-helikopter stand-by staan voor HEMS-vluchtuitvoeringen;”; |
| --- | --- | --- |

c)

punt 62 wordt vervangen door:

“62.

“HEMS-vluchtuitvoeringsbasis”: een luchtvaartterrein waarop de bemanningsleden en de HEMS-helikopter stand-by staan voor HEMS-vluchtuitvoeringen;”;

| d) | punt 63 wordt vervangen door:






  “63. | “HEMS-vluchtuitvoeringsgebied”: een gebied dat tijdens een HEMS-vlucht door de gezagvoerder is uitgekozen voor een HEMS-HEC-vluchtuitvoering, een landing of een start;”; |
| --- | --- | --- |

d)

punt 63 wordt vervangen door:

“63.

“HEMS-vluchtuitvoeringsgebied”: een gebied dat tijdens een HEMS-vlucht door de gezagvoerder is uitgekozen voor een HEMS-HEC-vluchtuitvoering, een landing of een start;”;

| e) | punt 118 wordt vervangen door:






  “118. | “Lid van het technisch personeel”: een bemanningslid bij commercieel luchtvervoer, HEMS-, HEMS-HEC-, HHO- of NVIS-vluchten dat niet tot de cockpit- of cabinebemanning behoort en dat door de exploitant werd aangesteld voor taken in het luchtvaartuig of op de grond ter ondersteuning van de piloot tijdens HEMS-, HEMS-HEC-, HHO- of NVIS-vluchten, die mogelijk de bediening vereisen van gespecialiseerde boordapparatuur;”; |
| --- | --- | --- |

e)

punt 118 wordt vervangen door:

“118.

“Lid van het technisch personeel”: een bemanningslid bij commercieel luchtvervoer, HEMS-, HEMS-HEC-, HHO- of NVIS-vluchten dat niet tot de cockpit- of cabinebemanning behoort en dat door de exploitant werd aangesteld voor taken in het luchtvaartuig of op de grond ter ondersteuning van de piloot tijdens HEMS-, HEMS-HEC-, HHO- of NVIS-vluchten, die mogelijk de bediening vereisen van gespecialiseerde boordapparatuur;”;

| f) | het volgende punt 129 wordt toegevoegd:






  “129. | “complex motoraangedreven luchtvaartuig”:






  a) | een vleugelvliegtuig:






  — | met een maximale gecertificeerde startmassa van meer dan 5 700 kg, of |
| --- | --- | --- | --- | --- |

f)

het volgende punt 129 wordt toegevoegd:

“129.

“complex motoraangedreven luchtvaartuig”:

a)

een vleugelvliegtuig:

—

met een maximale gecertificeerde startmassa van meer dan 5 700 kg, of

| — | dat gecertificeerd is voor een maximale configuratie van meer dan 19 passagierszitplaatsen, of |
| --- | --- |

—

dat gecertificeerd is voor een maximale configuratie van meer dan 19 passagierszitplaatsen, of

| — | dat gecertificeerd is voor vluchtuitvoering met een minimale bemanning van ten minste 2 piloten, of |
| --- | --- |

—

dat gecertificeerd is voor vluchtuitvoering met een minimale bemanning van ten minste 2 piloten, of

| — | dat is uitgerust met a) (een) turbinestraalmotor(en) of b) meer dan één schroefturbinemotor, of |
| --- | --- |

—

dat is uitgerust met a) (een) turbinestraalmotor(en) of b) meer dan één schroefturbinemotor, of

| b) | een helikopter die gecertificeerd is voor:






  i) | een maximale startmassa van meer dan 3 175 kg, of |
| --- | --- | --- |

b)

een helikopter die gecertificeerd is voor:

i)

een maximale startmassa van meer dan 3 175 kg, of

| ii) | een maximale configuratie van meer dan 9 passagierszitplaatsen, of |
| --- | --- |

ii)

een maximale configuratie van meer dan 9 passagierszitplaatsen, of

| iii) | vluchtuitvoeringen met een minimale bemanning van ten minste 2 piloten, of |
| --- | --- |

iii)

vluchtuitvoeringen met een minimale bemanning van ten minste 2 piloten, of

| c) | een luchtvaartuig met kantelrotor(s).”. |
| --- | --- |

c)

een luchtvaartuig met kantelrotor(s).”.

| 2) | Bijlage II wordt als volgt gewijzigd:






  a) | punt ARO.OPS.220 wordt vervangen door:






  “ARO.OPS.220 | Goedkeuring van vluchtuitvoeringen met helikopters van of naar een gebied van algemeen belang







  a) | Na ontvangst van een aanvraag voor de afgifte van of wijzigingen in een goedkeuring voor vluchtuitvoeringen met helikopters van of naar een gebied van algemeen belang, beoordeelt de bevoegde autoriteit de aanvraag overeenkomstig CAT.POL.H.225 van bijlage IV en voert zij alle noodzakelijk geachte aanvullende beoordelingen van de exploitant uit. |
| --- | --- | --- | --- | --- |

2)

Bijlage II wordt als volgt gewijzigd:

a)

punt ARO.OPS.220 wordt vervangen door:

“ARO.OPS.220

a)

Na ontvangst van een aanvraag voor de afgifte van of wijzigingen in een goedkeuring voor vluchtuitvoeringen met helikopters van of naar een gebied van algemeen belang, beoordeelt de bevoegde autoriteit de aanvraag overeenkomstig CAT.POL.H.225 van bijlage IV en voert zij alle noodzakelijk geachte aanvullende beoordelingen van de exploitant uit.

| b) | De in CAT.POL.H.225 van bijlage IV bedoelde goedkeuring omvat een lijst van de door de exploitant gespecificeerde gebieden van algemeen belang en het (de) type(s) helikopter(s) waarop de goedkeuring van toepassing is. |
| --- | --- |

b)

De in CAT.POL.H.225 van bijlage IV bedoelde goedkeuring omvat een lijst van de door de exploitant gespecificeerde gebieden van algemeen belang en het (de) type(s) helikopter(s) waarop de goedkeuring van toepassing is.

| c) | De goedkeuring geldt alleen voor gebieden van algemeen belang die vóór 1 juli 2002 zijn vastgesteld, of voor gebieden van algemeen belang die vóór 28 oktober 2014 zijn vastgesteld en waarvoor de Commissie en het Agentschap in kennis zijn gesteld van een krachtens artikel 6, lid 6, verleende afwijking van CAT.POL.H.225 van bijlage IV. |
| --- | --- |

c)

De goedkeuring geldt alleen voor gebieden van algemeen belang die vóór 1 juli 2002 zijn vastgesteld, of voor gebieden van algemeen belang die vóór 28 oktober 2014 zijn vastgesteld en waarvoor de Commissie en het Agentschap in kennis zijn gesteld van een krachtens artikel 6, lid 6, verleende afwijking van CAT.POL.H.225 van bijlage IV.

| d) | Indien wijzigingen van de hindernisomgeving in een gebied van algemeen belang worden gemeld of ontdekt, beoordeelt de bevoegde autoriteit of de goedkeuringen die zij heeft verleend voor vluchtuitvoeringen met helikopters van of naar dat gebied geldig blijven. Wanneer permanente veranderingen in de hindernisomgeving een aanzienlijk negatief effect op de veiligheid hebben, is het volgende van toepassing:






  1. | de bevoegde autoriteit beperkt de bevoegdheden van de relevante goedkeuringen die zijn verleend krachtens CAT.POL.H.225 van bijlage IV, teneinde helikoptervluchten van en naar dat gebied uit te sluiten en het gebied te schrappen van de lijst die overeenkomstig punt b) bij de goedkeuring is gevoegd; |
| --- | --- | --- |

d)

Indien wijzigingen van de hindernisomgeving in een gebied van algemeen belang worden gemeld of ontdekt, beoordeelt de bevoegde autoriteit of de goedkeuringen die zij heeft verleend voor vluchtuitvoeringen met helikopters van of naar dat gebied geldig blijven. Wanneer permanente veranderingen in de hindernisomgeving een aanzienlijk negatief effect op de veiligheid hebben, is het volgende van toepassing:

1.

de bevoegde autoriteit beperkt de bevoegdheden van de relevante goedkeuringen die zijn verleend krachtens CAT.POL.H.225 van bijlage IV, teneinde helikoptervluchten van en naar dat gebied uit te sluiten en het gebied te schrappen van de lijst die overeenkomstig punt b) bij de goedkeuring is gevoegd;

| 2. | het gebied komt niet langer in aanmerking voor een goedkeuring als gebied van algemeen belang overeenkomstig CAT.POL.H.225 van bijlage IV; |
| --- | --- |

2.

het gebied komt niet langer in aanmerking voor een goedkeuring als gebied van algemeen belang overeenkomstig CAT.POL.H.225 van bijlage IV;

| 3. | wanneer de nieuwe hinderissen worden weggenomen, kunnen exploitanten voor het desbetreffende gebied (opnieuw) een goedkeuring voor een helikoptervluchtuitvoering aanvragen overeenkomstig CAT.POL.H.225 van bijlage IV. |
| --- | --- |

3.

wanneer de nieuwe hinderissen worden weggenomen, kunnen exploitanten voor het desbetreffende gebied (opnieuw) een goedkeuring voor een helikoptervluchtuitvoering aanvragen overeenkomstig CAT.POL.H.225 van bijlage IV.

| e) | Na een verandering in de hindernisomgeving verleent de bevoegde autoriteit geen goedkeuring krachtens CAT.POL.H.225 van bijlage IV voor een gebied van algemeen belang dat voorheen werd geëxploiteerd in prestatieklasse 1.”; |
| --- | --- |

e)

Na een verandering in de hindernisomgeving verleent de bevoegde autoriteit geen goedkeuring krachtens CAT.POL.H.225 van bijlage IV voor een gebied van algemeen belang dat voorheen werd geëxploiteerd in prestatieklasse 1.”;

| b) | Aanhangsel II wordt vervangen door:


  “Aanhangsel II

















  (1) | Telefoonnummer van de bevoegde autoriteit, met de landcode; E-mail: en fax, indien beschikbaar. |
| --- | --- | --- |

b)

Aanhangsel II wordt vervangen door:

“Aanhangsel II

Image 1

Image 2

(1)

| (2) | Het nummer van het air operator certificate (AOC) invullen. |
| --- | --- |

(2)

| (3) | Geregistreerde naam en handelsnaam (indien verschillend) van de exploitant invullen. Voeg “Dba” (“Doing business as”) toe vóór de handelsnaam. |
| --- | --- |

(3)

| (4) | Datum van afgifte van de activiteitenspecificaties (dd-mm-jjjj) en handtekening van de vertegenwoordiger van de bevoegde autoriteit. |
| --- | --- |

(4)

| (5) | ICAO-aanduiding van het merk, model en (master)serienummer, indien er een serie is aangewezen, van het luchtvaartuig (bv. Boeing-737-3K2 of Boeing-777-232). |
| --- | --- |

(5)

| (6) | De registratiekentekens zijn opgenomen in de activiteitenspecificaties of in het vlieghandboek. In het laatste geval moeten de desbetreffende activiteitenspecificaties verwijzen naar de bijbehorende bladzijde in het vlieghandboek. Indien niet alle specifieke erkenningen van toepassing zijn op het luchtvaartuigmodel mogen de registratiekentekens van het luchtvaartuig worden ingevoerd in de kolom voor opmerkingen bij de desbetreffende specifieke erkenning. |
| --- | --- |

(6)

| (7) | Ander type vervoer (nader te specificeren; bijv. medische noodhulpvluchten). |
| --- | --- |

(7)

| (8) | Een lijst van de geografische gebieden waar de vluchten mogen worden uitgevoerd (met aanduiding van geografische coördinaten of specifieke routes, vluchtinformatieregio of nationale of regionale grenzen). |
| --- | --- |

(8)

| (9) | Opsomming van toepasselijke speciale beperkingen (bijv. enkel VFR, enkel overdag enz.). |
| --- | --- |

(9)

| (10) | Vermeld in deze kolom de meest permissieve criteria voor iedere erkenning of het erkenningstype (met de betreffende criteria). |
| --- | --- |

(10)

| (11) | Goedgekeurde minimale zichtbare baanlengte voor opstijgen invullen (in meter). Wanneer verschillende erkenningen worden afgegeven, mag één regel per erkenning worden gebruikt. |
| --- | --- |

(11)

| (12) | Toepasselijke categorie precisienadering invullen: CAT II of CAT III. De minimale RVR invullen in meter en de DH in voet; één regel per naderingscategorie. |
| --- | --- |

(12)

| (13) | Toepasselijke operationele credits: SA CAT I, SA CAT II, EFVS enz. De minimale RVR invullen in meter en de DH in voet; één regel per operationeel credit. |
| --- | --- |

(13)

| (14) | Het vakje “N.v.t.” mag alleen worden aangevinkt als de maximale wolkenbasis voor het luchtvaartuig lager is dan FL290. |
| --- | --- |

(14)

| (15) | ETOPS (Extended range operations) is op dit moment alleen van toepassing op tweemotorige vliegtuigen. Het vakje “N.v.t.” mag daarom worden aangevinkt als het luchtvaartuigmodel meer of minder dan twee motoren telt. |
| --- | --- |

(15)

| (16) | De drempelafstand mag ook worden vermeld (in NM), evenals het motortype. |
| --- | --- |

(16)

| (17) | PBN (Performance-based navigation): één regel per complexe PBN-specifieke goedkeuring (bijv. RNP AR APCH), met passende beperkingen vermeld in de kolommen “Specificaties” en/of “Opmerkingen”. Individuele goedkeuringen van specifieke RNP AR APCH-procedures kunnen worden opgenomen in de activiteitenspecificaties of in het vlieghandboek. In het laatste geval moeten de desbetreffende activiteitenspecificaties verwijzen naar de bijbehorende bladzijde in het vlieghandboek. |
| --- | --- |

(17)

| (18) | Geef aan of de specifieke erkenning is beperkt tot bepaalde baaneinden en/of luchtvaartterreinen. |
| --- | --- |

(18)

| (19) | Specifieke combinatie van casco of motor invullen. |
| --- | --- |

(19)

| (20) | Erkenning voor de verstrekking van de opleiding en examinering die aanvragers van een cabinebemanningsattest moeten voltooien, zoals aangegeven in bijlage V (deel-CC) bij Verordening (EU) nr. 1178/2011. |
| --- | --- |

(20)

| (21) | Erkenning voor de afgifte van cabinebemanningsattesten, zoals gespecificeerd in bijlage V (deel-CC) bij Verordening (EU) nr. 1178/2011. |
| --- | --- |

(21)

| (22) | De lijst van EFB-toepassingen type B toevoegen, samen met de referentie van de EFB-hardware (voor draagbare EFB’s). De lijst staat in de activiteitenspecificaties of in het vlieghandboek. In het laatste geval moeten de desbetreffende activiteitenspecificaties verwijzen naar de bijbehorende bladzijde in het vlieghandboek. |
| --- | --- |

(22)

| (23) | De naam van de persoon of organisatie die verantwoordelijk is voor het behoud van de permanente luchtwaardigheid van het luchtvaartuig en een verwijzing naar de regelgeving waarbij die werkzaamheden worden vereist, d.w.z. bijlage I (deel-M), subdeel G, bij Verordening (EU) nr. 1321/2014. |
| --- | --- |

(23)

| (24) | Overige erkenningen of gegevens kunnen hier worden ingevuld. Gebruik één regel (of een blok met meerdere regels) per toestemming (bijv. korte landingen, steile nadering, beperkte vereiste landingsafstand, helikoptervluchten naar/van een gebied van algemeen belang, helikoptervluchten boven een vijandige omgeving buiten een agglomeratie, helikoptervluchten zonder capaciteit voor een veilige noodlanding, activiteiten met verhoogde dwarshellingshoeken, maximale afstand van een adequaat luchtvaartterrein voor tweemotorige vleugelvliegtuigen zonder ETOPS-erkenning). |
| --- | --- |

(24)

EASA-FORMULIER 139 Versie 8

| 3) | Bijlage III wordt als volgt gewijzigd:






  a) | ORO.TC.110 wordt als volgt gewijzigd:






  i) | punt b) wordt vervangen door:






  “b) | Na voltooiing van de basisopleiding, conversieopleiding van de exploitant en verschillenopleiding, en na alle vereiste vertrouwdmakingsvluchten, wordt gecontroleerd of alle leden van het technisch personeel bekwaam zijn om normale en noodprocedures uit te voeren.”; |
| --- | --- | --- | --- | --- |

3)

Bijlage III wordt als volgt gewijzigd:

a)

ORO.TC.110 wordt als volgt gewijzigd:

i)

punt b) wordt vervangen door:

“b)

Na voltooiing van de basisopleiding, conversieopleiding van de exploitant en verschillenopleiding, en na alle vereiste vertrouwdmakingsvluchten, wordt gecontroleerd of alle leden van het technisch personeel bekwaam zijn om normale en noodprocedures uit te voeren.”;

| ii) | de volgende punten d) en e) worden toegevoegd:






  “d) | De controles die volgen op de conversieopleiding van de exploitant en alle vereiste vertrouwdmakingsvluchten moeten plaatsvinden alvorens te worden ingezet als vereist lid van het technisch personeel bij HEMS-, HHO- of NVIS-vluchtuitvoeringen. |
| --- | --- | --- |

ii)

de volgende punten d) en e) worden toegevoegd:

“d)

De controles die volgen op de conversieopleiding van de exploitant en alle vereiste vertrouwdmakingsvluchten moeten plaatsvinden alvorens te worden ingezet als vereist lid van het technisch personeel bij HEMS-, HHO- of NVIS-vluchtuitvoeringen.

| e) | De geldigheid van de controle of het lid van het technisch personeel bekwaam is om normale en noodprocedures uit te voeren, bedraagt 12 kalendermaanden.”; |
| --- | --- |

e)

De geldigheid van de controle of het lid van het technisch personeel bekwaam is om normale en noodprocedures uit te voeren, bedraagt 12 kalendermaanden.”;

| b) | punt ORO.TC.130 wordt vervangen door:








  “ORO.TC.130 | Vertrouwdmakingsvluchten

  Als de conversieopleiding van de exploitant geen opleiding in een luchtvaartuig/FSTD omvat, moet elk lid van het technisch personeel vertrouwdmakingsvluchten uitvoeren.”. |
| --- | --- | --- |

b)

punt ORO.TC.130 wordt vervangen door:

“ORO.TC.130

“ORO.TC.130

Vertrouwdmakingsvluchten

Als de conversieopleiding van de exploitant geen opleiding in een luchtvaartuig/FSTD omvat, moet elk lid van het technisch personeel vertrouwdmakingsvluchten uitvoeren.”.

| 4) | Bijlage IV wordt als volgt gewijzigd:






  a) | CAT.POL.H.215 wordt als volgt gewijzigd:






  i) | punt a) wordt vervangen door:






  “a) | De massa van de helikopter en het vliegpad op alle punten langs de route, met de kritieke motor buiten werking en onder de voor de vlucht verwachte weersomstandigheden, moeten het mogelijk maken de volgende punten na te leven:






  1) | wanneer het de bedoeling is dat de vlucht te allen tijde buiten het zicht vanaf de grond wordt uitgevoerd, staat de massa van de helikopter een stijgsnelheid van ten minste 50 ft per minuut toe met de kritieke motor buiten werking op een hoogte van ten minste 300 m (1 000 ft), of 600 m (2 000 ft) in bergachtige gebieden, boven alle relevante terreinen en hindernissen langs de route; |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |

4)

Bijlage IV wordt als volgt gewijzigd:

a)

CAT.POL.H.215 wordt als volgt gewijzigd:

i)

punt a) wordt vervangen door:

“a)

De massa van de helikopter en het vliegpad op alle punten langs de route, met de kritieke motor buiten werking en onder de voor de vlucht verwachte weersomstandigheden, moeten het mogelijk maken de volgende punten na te leven:

1)

wanneer het de bedoeling is dat de vlucht te allen tijde buiten het zicht vanaf de grond wordt uitgevoerd, staat de massa van de helikopter een stijgsnelheid van ten minste 50 ft per minuut toe met de kritieke motor buiten werking op een hoogte van ten minste 300 m (1 000 ft), of 600 m (2 000 ft) in bergachtige gebieden, boven alle relevante terreinen en hindernissen langs de route;

| 2) | wanneer het de bedoeling is dat de vlucht te allen tijde wordt uitgevoerd zonder dat de grond in zicht is, maakt het vliegpad het mogelijk dat de helikopter vanaf de kruishoogte doorvliegt naar een hoogte van 300 m (1 000 ft) boven een landingsplaats waar een landing kan worden uitgevoerd overeenkomstig CAT.POL.H.220; het vliegpad voorziet verticaal in een afstand van ten minste 300 m (1 000 ft) of 600 m (2 000 ft) in bergachtige gebieden, boven alle relevante terreinen en obstakels langs de route; er mag gebruik worden gemaakt van daalvluchttechnieken; |
| --- | --- |

2)

wanneer het de bedoeling is dat de vlucht te allen tijde wordt uitgevoerd zonder dat de grond in zicht is, maakt het vliegpad het mogelijk dat de helikopter vanaf de kruishoogte doorvliegt naar een hoogte van 300 m (1 000 ft) boven een landingsplaats waar een landing kan worden uitgevoerd overeenkomstig CAT.POL.H.220; het vliegpad voorziet verticaal in een afstand van ten minste 300 m (1 000 ft) of 600 m (2 000 ft) in bergachtige gebieden, boven alle relevante terreinen en obstakels langs de route; er mag gebruik worden gemaakt van daalvluchttechnieken;

| 3) | wanneer het de bedoeling is dat de vlucht wordt uitgevoerd onder zichtweersomstandigheden met de grond in zicht, maakt het vliegpad het mogelijk dat de helikopter vanaf de kruishoogte doorvliegt naar een hoogte van 300 m (1 000 ft) boven een landingsplaats waar een landing kan worden uitgevoerd overeenkomstig CAT.POL.H.220, zonder op enig moment onder de van toepassing zijnde minimumvlieghoogte te vliegen; binnen de voor het bepalen van de minimumvlieghoogte in VFR gespecificeerde afstand aan weerszijden van de route wordt rekening gehouden met hindernissen.”; |
| --- | --- |

3)

wanneer het de bedoeling is dat de vlucht wordt uitgevoerd onder zichtweersomstandigheden met de grond in zicht, maakt het vliegpad het mogelijk dat de helikopter vanaf de kruishoogte doorvliegt naar een hoogte van 300 m (1 000 ft) boven een landingsplaats waar een landing kan worden uitgevoerd overeenkomstig CAT.POL.H.220, zonder op enig moment onder de van toepassing zijnde minimumvlieghoogte te vliegen; binnen de voor het bepalen van de minimumvlieghoogte in VFR gespecificeerde afstand aan weerszijden van de route wordt rekening gehouden met hindernissen.”;

| ii) | punt c) wordt geschrapt; |
| --- | --- |

ii)

punt c) wordt geschrapt;

| b) | CAT.POL.H.225 wordt als volgt gewijzigd:






  i) | punt a), 1), wordt vervangen door:






  “1) | het gebied vóór 1 juli 2002 is vastgesteld als gebied van algemeen belang, of vóór 28 oktober 2014 is vastgesteld als gebied van algemeen belang en de Commissie en het Agentschap vóór 14 juni 2023 in kennis zijn gesteld van een krachtens artikel 6, lid 6, toegestane afwijking van dit punt;”; |
| --- | --- | --- | --- |

b)

CAT.POL.H.225 wordt als volgt gewijzigd:

i)

punt a), 1), wordt vervangen door:

“1)

het gebied vóór 1 juli 2002 is vastgesteld als gebied van algemeen belang, of vóór 28 oktober 2014 is vastgesteld als gebied van algemeen belang en de Commissie en het Agentschap vóór 14 juni 2023 in kennis zijn gesteld van een krachtens artikel 6, lid 6, toegestane afwijking van dit punt;”;

| ii) | punt c) wordt vervangen door:






  “c) | Het vlieghandboek bevat voor elk gebied van algemeen belang het volgende: een diagram of geannoteerde foto waarop de belangrijkste aspecten, de afmetingen, de niet-overeenstemming met de eisen van prestatieklasse 1, de belangrijkste risico’s en het noodplan in geval van een voorval worden weergegeven.”; |
| --- | --- | --- |

ii)

punt c) wordt vervangen door:

“c)

Het vlieghandboek bevat voor elk gebied van algemeen belang het volgende: een diagram of geannoteerde foto waarop de belangrijkste aspecten, de afmetingen, de niet-overeenstemming met de eisen van prestatieklasse 1, de belangrijkste risico’s en het noodplan in geval van een voorval worden weergegeven.”;

| iii) | het volgende punt d) wordt toegevoegd:






  “d) | De exploitant houdt de punt c) bedoelde informatie up-to-date en stelt de bevoegde autoriteit in kennis van eventuele wijzigingen daarvan. Wanneer vluchtuitvoeringen in een andere lidstaat plaatsvinden, stelt de exploitant ook de autoriteit van die staat daarvan in kennis.”; |
| --- | --- | --- |

iii)

het volgende punt d) wordt toegevoegd:

“d)

De exploitant houdt de punt c) bedoelde informatie up-to-date en stelt de bevoegde autoriteit in kennis van eventuele wijzigingen daarvan. Wanneer vluchtuitvoeringen in een andere lidstaat plaatsvinden, stelt de exploitant ook de autoriteit van die staat daarvan in kennis.”;

| c) | in CAT.POL.H.420 wordt punt b) vervangen door:






  “b) | Om deze toestemming te krijgen en te behouden:






  1) | mag de exploitant de punt a) bedoelde vluchten alleen uitvoeren in de gebieden en onder de omstandigheden die in de erkenning zijn gespecificeerd; |
| --- | --- | --- | --- |

c)

in CAT.POL.H.420 wordt punt b) vervangen door:

“b)

Om deze toestemming te krijgen en te behouden:

1)

mag de exploitant de punt a) bedoelde vluchten alleen uitvoeren in de gebieden en onder de omstandigheden die in de erkenning zijn gespecificeerd;

| 2) | MET OPZET BLANCO GELATEN |
| --- | --- |

2)

MET OPZET BLANCO GELATEN

| 3) | moet de exploitant aantonen dat de beperkingen van de helikopter of andere gerechtvaardigde overwegingen, het onmogelijk maken de toepasselijke prestatiecriteria toe te passen; |
| --- | --- |

3)

moet de exploitant aantonen dat de beperkingen van de helikopter of andere gerechtvaardigde overwegingen, het onmogelijk maken de toepasselijke prestatiecriteria toe te passen;

| 4) | moet de exploitant toestemming hebben gekregen overeenkomstig CAT.POL.H.305, punt b).”. |
| --- | --- |

4)

moet de exploitant toestemming hebben gekregen overeenkomstig CAT.POL.H.305, punt b).”.

| 5) | Bijlage V wordt als volgt gewijzigd:






  a) | in SPA.NVIS.110 wordt punt e) vervangen door:






  “e) | Alle vereiste nachtkijkers voor een NVIS-vlucht moeten van dezelfde filterklasse zijn en voldoende gelijkwaardige gezichtsscherpte bieden.”; |
| --- | --- | --- | --- |

5)

Bijlage V wordt als volgt gewijzigd:

a)

in SPA.NVIS.110 wordt punt e) vervangen door:

“e)

Alle vereiste nachtkijkers voor een NVIS-vlucht moeten van dezelfde filterklasse zijn en voldoende gelijkwaardige gezichtsscherpte bieden.”;

| b) | aan SPA.HEMS.100 wordt het volgende punt c) toegevoegd:






  “c) | Nachtvluchten naar niet vooraf in kaart gebracht HEMS-vluchtuitvoeringslocaties buiten een agglomeratie die voor voldoende kunstmatig omgevingslicht zorgt, worden uitgevoerd met een goedkeuring overeenkomstig SPA.NVIS.100.”; |
| --- | --- | --- |

b)

aan SPA.HEMS.100 wordt het volgende punt c) toegevoegd:

“c)

Nachtvluchten naar niet vooraf in kaart gebracht HEMS-vluchtuitvoeringslocaties buiten een agglomeratie die voor voldoende kunstmatig omgevingslicht zorgt, worden uitgevoerd met een goedkeuring overeenkomstig SPA.NVIS.100.”;

| c) | SPA.HEMS.105 wordt ingevoegd:








  “SPA.HEMS.105 | HEMS-HEC-vluchten







  a) | HEMS-HEC-vluchten mogen worden uitgevoerd met:






  1) | een helikoptertakeltoestel, onder de voorwaarden van subdeel I (Takeloperaties met een helikopter), of |
| --- | --- | --- | --- | --- |

c)

SPA.HEMS.105 wordt ingevoegd:

“SPA.HEMS.105

“SPA.HEMS.105

HEMS-HEC-vluchten

a)

HEMS-HEC-vluchten mogen worden uitgevoerd met:

1)

een helikoptertakeltoestel, onder de voorwaarden van subdeel I (Takeloperaties met een helikopter), of

| 2) | een draagband, onder de voorwaarden van punt b). |
| --- | --- |

2)

een draagband, onder de voorwaarden van punt b).

| b) | Voor HEMS-HEC-vluchten die met een draagband worden uitgevoerd, moet de exploitant:






  1) | voldoen aan de eisen van SPO.SPEC.HEC.105 van bijlage VIII; |
| --- | --- | --- |

b)

Voor HEMS-HEC-vluchten die met een draagband worden uitgevoerd, moet de exploitant:

1)

voldoen aan de eisen van SPO.SPEC.HEC.105 van bijlage VIII;

| 2) | een goedgekeurde dubbele vrachthaak gebruiken, of een vrachthaak die is goedgekeurd volgens een relevante luchtwaardigheidsnorm; |
| --- | --- |

2)

een goedgekeurde dubbele vrachthaak gebruiken, of een vrachthaak die is goedgekeurd volgens een relevante luchtwaardigheidsnorm;

| 3) | de activiteiten beperken tot de technische fase van de vlucht om gewonde, zieke of bedreigde personen te redden of personen te vervoeren die nodig zijn voor de missie; |
| --- | --- |

3)

de activiteiten beperken tot de technische fase van de vlucht om gewonde, zieke of bedreigde personen te redden of personen te vervoeren die nodig zijn voor de missie;

| 4) | ervoor zorgen dat de leden van het technisch personeel die de draagband bedienen passend zijn uitgerust, opgeleid, gecontroleerd en geïnstrueerd; |
| --- | --- |

4)

ervoor zorgen dat de leden van het technisch personeel die de draagband bedienen passend zijn uitgerust, opgeleid, gecontroleerd en geïnstrueerd;

| 5) | specifieke HEMS-HEC-standaardwerkwijzen opstellen, naar aanleiding van de in SPA.HEMS.140 bedoelde risicobeoordeling; |
| --- | --- |

5)

specifieke HEMS-HEC-standaardwerkwijzen opstellen, naar aanleiding van de in SPA.HEMS.140 bedoelde risicobeoordeling;

| 6) | ervoor zorgen dat alle cockpitbemanningsleden die betrokken zijn bij HEMS-HEC-vluchtuitvoeringen ervaren, opgeleid en gecontroleerd zijn voor HEMS-HEC-vluchten en recente ervaring met dergelijke activiteiten hebben.”; |
| --- | --- |

6)

ervoor zorgen dat alle cockpitbemanningsleden die betrokken zijn bij HEMS-HEC-vluchtuitvoeringen ervaren, opgeleid en gecontroleerd zijn voor HEMS-HEC-vluchten en recente ervaring met dergelijke activiteiten hebben.”;

| d) | SPA.HEMS.110 wordt vervangen door:








  “SPA.HEMS.110 | Uitrustingseisen voor HEMS-vluchtuitvoeringen







  a) | De installatie van alle speciaal daarvoor bestemde medische apparatuur in de helikopter, evenals alle latere wijzigingen daarvan, en indien van toepassing het gebruik ervan, dient te worden goedgekeurd in overeenstemming met Verordening (EU) nr. 748/2012. |
| --- | --- | --- | --- |

d)

SPA.HEMS.110 wordt vervangen door:

“SPA.HEMS.110

“SPA.HEMS.110

Uitrustingseisen voor HEMS-vluchtuitvoeringen

a)

De installatie van alle speciaal daarvoor bestemde medische apparatuur in de helikopter, evenals alle latere wijzigingen daarvan, en indien van toepassing het gebruik ervan, dient te worden goedgekeurd in overeenstemming met Verordening (EU) nr. 748/2012.

| b) | Voor VFR-vluchten via routes waarop wordt gevlogen onder verwijzing naar visuele oriëntatiepunten, moet de helikopter zijn uitgerust met een apparaat dat een bewegende kaart weergeeft waarop de eigen positie en de hindernissen zijn aangegeven. De kaart en hindernissengegevensbank(en) worden up-to-date gehouden. |
| --- | --- |

b)

Voor VFR-vluchten via routes waarop wordt gevlogen onder verwijzing naar visuele oriëntatiepunten, moet de helikopter zijn uitgerust met een apparaat dat een bewegende kaart weergeeft waarop de eigen positie en de hindernissen zijn aangegeven. De kaart en hindernissengegevensbank(en) worden up-to-date gehouden.

| c) | In afwijking van CAT.IDE.H.240 van bijlage IV moeten complexe helikopters zonder drukcabine die HEMS-vluchten uitvoeren met een maximale operationele passagiersconfiguratie van negen of minder voldoen aan de zuurstofvoorschriften die van toepassing zijn op andere dan complexe helikopters zonder drukcabine. |
| --- | --- |

c)

In afwijking van CAT.IDE.H.240 van bijlage IV moeten complexe helikopters zonder drukcabine die HEMS-vluchten uitvoeren met een maximale operationele passagiersconfiguratie van negen of minder voldoen aan de zuurstofvoorschriften die van toepassing zijn op andere dan complexe helikopters zonder drukcabine.

| d) | In afwijking van de punten CAT.OP.MPA.285 en CAT.IDE.H.240 van bijlage IV mogen bij dag korte uitwijkingen boven 13 000 voet zonder gebruik van aanvullende zuurstof worden uitgevoerd, mits de bevoegde autoriteit hiermee vooraf instemt en aan alle volgende voorwaarden is voldaan:






  1) | de uitwijking boven 13 000 voet is noodzakelijk voor het in- en ontschepen van personen of voor HEMS-HEC-operaties; |
| --- | --- | --- |

d)

In afwijking van de punten CAT.OP.MPA.285 en CAT.IDE.H.240 van bijlage IV mogen bij dag korte uitwijkingen boven 13 000 voet zonder gebruik van aanvullende zuurstof worden uitgevoerd, mits de bevoegde autoriteit hiermee vooraf instemt en aan alle volgende voorwaarden is voldaan:

1)

de uitwijking boven 13 000 voet is noodzakelijk voor het in- en ontschepen van personen of voor HEMS-HEC-operaties;

| 2) | de vlucht vindt niet plaats boven 16 000 voet; |
| --- | --- |

2)

de vlucht vindt niet plaats boven 16 000 voet;

| 3) | de duur van de uitwijking boven 10 000 voet zonder zuurstof is beperkt tot 30 minuten binnen een HEMS-missie; |
| --- | --- |

3)

de duur van de uitwijking boven 10 000 voet zonder zuurstof is beperkt tot 30 minuten binnen een HEMS-missie;

| 4) | de veiligheidsbriefing overeenkomstig CAT.OP.MPA.170 van bijlage IV omvat passende informatie voor bemanningsleden en passagiers over de gevolgen van hypoxie; |
| --- | --- |

4)

de veiligheidsbriefing overeenkomstig CAT.OP.MPA.170 van bijlage IV omvat passende informatie voor bemanningsleden en passagiers over de gevolgen van hypoxie;

| 5) | het vlieghandboek bevat standaardwerkwijzen met betrekking tot de punten 1) tot en met 4); |
| --- | --- |

5)

het vlieghandboek bevat standaardwerkwijzen met betrekking tot de punten 1) tot en met 4);

| 6) | de ervaring van de exploitant met het uitvoeren van vluchten op grote hoogte zonder gebruik van aanvullende zuurstof is passend voor de uit te voeren vluchten; |
| --- | --- |

6)

de ervaring van de exploitant met het uitvoeren van vluchten op grote hoogte zonder gebruik van aanvullende zuurstof is passend voor de uit te voeren vluchten;

| 7) | de ervaring van de individuele bemanningsleden en hun fysiologische aanpassing aan grote hoogte zijn toereikend voor de uit te voeren vluchten; |
| --- | --- |

7)

de ervaring van de individuele bemanningsleden en hun fysiologische aanpassing aan grote hoogte zijn toereikend voor de uit te voeren vluchten;

| 8) | alle bemanningsleden die bij de vluchtuitvoering zijn betrokken, hebben een initiële en periodieke opleiding met betrekking tot hypoxie gevolgd; |
| --- | --- |

8)

alle bemanningsleden die bij de vluchtuitvoering zijn betrokken, hebben een initiële en periodieke opleiding met betrekking tot hypoxie gevolgd;

| 9) | bij geen van de bij de vluchtuitvoeringen betrokken bemanningsleden is een medische aandoening vastgesteld die tot hypoxie kan leiden. |
| --- | --- |

9)

bij geen van de bij de vluchtuitvoeringen betrokken bemanningsleden is een medische aandoening vastgesteld die tot hypoxie kan leiden.

| e) | Voor éénpilootbediening bij nacht moet de helikopter als volgt zijn uitgerust:






  1) | voor een helikopter waarvoor het individuele bewijs van luchtwaardigheid voor het eerst is afgegeven vóór 25 mei 2024, met een geschikt systeem voor het verhogen van de stabiliteit of een automatische piloot; |
| --- | --- | --- |

e)

Voor éénpilootbediening bij nacht moet de helikopter als volgt zijn uitgerust:

1)

voor een helikopter waarvoor het individuele bewijs van luchtwaardigheid voor het eerst is afgegeven vóór 25 mei 2024, met een geschikt systeem voor het verhogen van de stabiliteit of een automatische piloot;

| 2) | voor een helikopter waarvoor het oorspronkelijke bewijs van luchtwaardigheid voor het eerst is afgegeven op of na 25 mei 2024, met een automatische piloot. |
| --- | --- |

2)

voor een helikopter waarvoor het oorspronkelijke bewijs van luchtwaardigheid voor het eerst is afgegeven op of na 25 mei 2024, met een automatische piloot.

| f) | Voor HEMS-vluchtuitvoeringen overdag moet de helikopter zijn uitgerust met de krachtens de punt a), 6) en 7), van CAT.IDE.H.130 van bijlage IV vereiste vluchtinstrumenten. |
| --- | --- |

f)

Voor HEMS-vluchtuitvoeringen overdag moet de helikopter zijn uitgerust met de krachtens de punt a), 6) en 7), van CAT.IDE.H.130 van bijlage IV vereiste vluchtinstrumenten.

| g) | De helikopter dient te zijn uitgerust met een radiohoogtemeter die in staat is een auditieve waarschuwing uit te zenden onder een vooraf vastgestelde hoogte en een visuele waarschuwing op een door de piloot te selecteren hoogte. |
| --- | --- |

g)

De helikopter dient te zijn uitgerust met een radiohoogtemeter die in staat is een auditieve waarschuwing uit te zenden onder een vooraf vastgestelde hoogte en een visuele waarschuwing op een door de piloot te selecteren hoogte.

| h) | De punt e) en g) vereiste instrumenten en apparatuur moeten worden goedgekeurd overeenkomstig de toepasselijke luchtwaardigheidsvoorschriften. |
| --- | --- |

h)

De punt e) en g) vereiste instrumenten en apparatuur moeten worden goedgekeurd overeenkomstig de toepasselijke luchtwaardigheidsvoorschriften.

| i) | De exploitant zorgt ervoor dat alle relevante informatie in de minimumuitrustingslijst wordt gedocumenteerd.”; |
| --- | --- |

i)

De exploitant zorgt ervoor dat alle relevante informatie in de minimumuitrustingslijst wordt gedocumenteerd.”;

| e) | SPA.HEMS.120 wordt vervangen door:








  “SPA.HEMS.120 | Vluchtuitvoeringsminima voor HEMS







  a) | HEMS-vluchten die onder VFR worden uitgevoerd, moeten voldoen aan de HEMS-specifieke weersminima voor de dispatch- en en-routefase van de HEMS-vlucht. |
| --- | --- | --- | --- |

e)

SPA.HEMS.120 wordt vervangen door:

“SPA.HEMS.120

“SPA.HEMS.120

Vluchtuitvoeringsminima voor HEMS

a)

HEMS-vluchten die onder VFR worden uitgevoerd, moeten voldoen aan de HEMS-specifieke weersminima voor de dispatch- en en-routefase van de HEMS-vlucht.

| b) | Indien tijdens de en-route-fase de weersomstandigheden onder de minima voor de wolkenbasis of zichtminima dalen, dienen helikopters die alleen zijn gecertificeerd voor vluchten onder zichtweersomstandigheden (VMC) de vlucht af te breken of terug te keren naar hun basis. Helikopters die zijn uitgerust en gecertificeerd voor vluchtuitvoeringen in instrumentweersomstandigheden (IMC) mogen de vlucht afbreken, terugkeren naar hun basis of in alle opzichten overschakelen op een vlucht op basis van instrumentvliegvoorschriften (IFR), mits de cockpitbemanning daarvoor voldoende gekwalificeerd is. |
| --- | --- |

b)

Indien tijdens de en-route-fase de weersomstandigheden onder de minima voor de wolkenbasis of zichtminima dalen, dienen helikopters die alleen zijn gecertificeerd voor vluchten onder zichtweersomstandigheden (VMC) de vlucht af te breken of terug te keren naar hun basis. Helikopters die zijn uitgerust en gecertificeerd voor vluchtuitvoeringen in instrumentweersomstandigheden (IMC) mogen de vlucht afbreken, terugkeren naar hun basis of in alle opzichten overschakelen op een vlucht op basis van instrumentvliegvoorschriften (IFR), mits de cockpitbemanning daarvoor voldoende gekwalificeerd is.

| c) | De VFR-vluchtuitvoeringsminima worden gedefinieerd door de toepasselijke luchtruimvereisten, behalve in de volgende gevallen, waarin lagere plafonds, zichtvoorschriften en verticale afstanden tot hindernissen mogen worden gebruikt:






  1) | vluchten met meerpilootbediening; |
| --- | --- | --- |

c)

De VFR-vluchtuitvoeringsminima worden gedefinieerd door de toepasselijke luchtruimvereisten, behalve in de volgende gevallen, waarin lagere plafonds, zichtvoorschriften en verticale afstanden tot hindernissen mogen worden gebruikt:

1)

vluchten met meerpilootbediening;

| 2) | vluchten met éénpilootbediening waarbij een lid van het technisch personeel dat naar behoren gekwalificeerd is en tot taak heeft het extra risico te beperken, plaatsneemt op een voorwaarts gerichte voorste stoel.”; |
| --- | --- |

2)

vluchten met éénpilootbediening waarbij een lid van het technisch personeel dat naar behoren gekwalificeerd is en tot taak heeft het extra risico te beperken, plaatsneemt op een voorwaarts gerichte voorste stoel.”;

| f) | SPA.HEMS.125 wordt vervangen door:








  “SPA.HEMS.125 | Prestatievereisten voor HEMS-vluchtuitvoeringen







  a) | Vluchten van prestatieklasse 3 boven een vijandige omgeving mogen alleen worden uitgevoerd als aan een van de volgende voorwaarden is voldaan:






  1) | Het HEMS-vluchtuitvoeringsgebied dat wordt gebruikt voor start-, landings- of HEMS-HEC-vluchtuitvoeringen bevindt zich boven 7 000 voet en de helikopter is gecertificeerd als categorie A of gelijkwaardig, zoals bepaald door het Agentschap; |
| --- | --- | --- | --- | --- |

f)

SPA.HEMS.125 wordt vervangen door:

“SPA.HEMS.125

“SPA.HEMS.125

Prestatievereisten voor HEMS-vluchtuitvoeringen

a)

Vluchten van prestatieklasse 3 boven een vijandige omgeving mogen alleen worden uitgevoerd als aan een van de volgende voorwaarden is voldaan:

1)

Het HEMS-vluchtuitvoeringsgebied dat wordt gebruikt voor start-, landings- of HEMS-HEC-vluchtuitvoeringen bevindt zich boven 7 000 voet en de helikopter is gecertificeerd als categorie A of gelijkwaardig, zoals bepaald door het Agentschap;

| 2) | Voor de geplande HEMS-vluchtuitvoering hoeven geen medisch personeel, medische benodigdheden of zieke of gewonde personen te worden vervoerd en de helikopter is gecertificeerd als categorie A of gelijkwaardig, zoals bepaald door het Agentschap, of voldoet aan alle onderstaande voorwaarden:






  i) | de helikopter is uitgerust met crashbestendige brandstofsystemen; |
| --- | --- | --- |

2)

Voor de geplande HEMS-vluchtuitvoering hoeven geen medisch personeel, medische benodigdheden of zieke of gewonde personen te worden vervoerd en de helikopter is gecertificeerd als categorie A of gelijkwaardig, zoals bepaald door het Agentschap, of voldoet aan alle onderstaande voorwaarden:

i)

de helikopter is uitgerust met crashbestendige brandstofsystemen;

| ii) | de helikopter is uitgerust met een veiligheidsgordel met een schoudersysteem op elke passagiersstoel voor elke passagier van 24 maanden of ouder; |
| --- | --- |

ii)

de helikopter is uitgerust met een veiligheidsgordel met een schoudersysteem op elke passagiersstoel voor elke passagier van 24 maanden of ouder;

| iii) | de hoogte van ten minste één van de HEMS-vluchtuitvoeringsgebieden die tijdens de HEMS-vlucht worden gebruikt, bedraagt minstens 3 000 voet; |
| --- | --- |

iii)

de hoogte van ten minste één van de HEMS-vluchtuitvoeringsgebieden die tijdens de HEMS-vlucht worden gebruikt, bedraagt minstens 3 000 voet;

| iv) | de exploitant is door de bevoegde autoriteit erkend overeenkomstig CAT.POL.H.420 van bijlage IV; |
| --- | --- |

iv)

de exploitant is door de bevoegde autoriteit erkend overeenkomstig CAT.POL.H.420 van bijlage IV;

| 3) | Ten minste één HEMS-vluchtuitvoeringsgebied dat wordt gebruikt voor start-, landings- of HEMS-HEC-activiteiten tijdens de HEMS-vluchtuitvoering bevindt zich op of boven een hoogte van 8 000 voet, en er is aan alle onderstaande voorwaarden voldaan:






  i) | de helikopter is uitgerust met crashbestendige brandstofsystemen; |
| --- | --- | --- |

3)

Ten minste één HEMS-vluchtuitvoeringsgebied dat wordt gebruikt voor start-, landings- of HEMS-HEC-activiteiten tijdens de HEMS-vluchtuitvoering bevindt zich op of boven een hoogte van 8 000 voet, en er is aan alle onderstaande voorwaarden voldaan:

i)

de helikopter is uitgerust met crashbestendige brandstofsystemen;

| ii) | de helikopter is uitgerust met een veiligheidsgordel met een schoudersysteem op elke passagiersstoel voor elke passagier van 24 maanden of ouder; |
| --- | --- |

ii)

de helikopter is uitgerust met een veiligheidsgordel met een schoudersysteem op elke passagiersstoel voor elke passagier van 24 maanden of ouder;

| iii) | een helikopter die is gecertificeerd als categorie A of gelijkwaardig, zoals bepaald door het Agentschap, is niet beschikbaar of niet geschikt voor de vluchtuitvoering om een van de volgende redenen:






  A) | onvoldoende prestatiemarges om in het HEMS-vluchtuitvoeringsgebied te werken, of geen capaciteit om HEMS-HEC-vluchtuitvoeringen te verrichten, indien van toepassing; |
| --- | --- | --- |

iii)

een helikopter die is gecertificeerd als categorie A of gelijkwaardig, zoals bepaald door het Agentschap, is niet beschikbaar of niet geschikt voor de vluchtuitvoering om een van de volgende redenen:

A)

onvoldoende prestatiemarges om in het HEMS-vluchtuitvoeringsgebied te werken, of geen capaciteit om HEMS-HEC-vluchtuitvoeringen te verrichten, indien van toepassing;

| B) | helikopters die zijn gecertificeerd als categorie A of gelijkwaardig, zoals bepaald door het Agentschap, en die anders zouden kunnen worden ingezet, zijn bezig met een HEMS-missie of zijn nog niet klaar voor de volgende missie, waardoor de interventie zodanig wordt vertraagd dat dit onverenigbaar is met de noodsituatie; |
| --- | --- |

B)

helikopters die zijn gecertificeerd als categorie A of gelijkwaardig, zoals bepaald door het Agentschap, en die anders zouden kunnen worden ingezet, zijn bezig met een HEMS-missie of zijn nog niet klaar voor de volgende missie, waardoor de interventie zodanig wordt vertraagd dat dit onverenigbaar is met de noodsituatie;

| iv) | de exploitant heeft een procedure vastgesteld om te voldoen aan punt iii); |
| --- | --- |

iv)

de exploitant heeft een procedure vastgesteld om te voldoen aan punt iii);

| v) | de exploitant is door de bevoegde autoriteit erkend overeenkomstig CAT.POL.H.420 van bijlage IV; |
| --- | --- |

v)

de exploitant is door de bevoegde autoriteit erkend overeenkomstig CAT.POL.H.420 van bijlage IV;

| vi) | de exploitant registreert alle vluchten met een helikopter die niet is gecertificeerd als categorie A of gelijkwaardig, zoals bepaald door het Agentschap. |
| --- | --- |

vi)

de exploitant registreert alle vluchten met een helikopter die niet is gecertificeerd als categorie A of gelijkwaardig, zoals bepaald door het Agentschap.

| b) | In afwijking van CAT.POL.H.400, punt d), 2), van bijlage IV mogen nachtvluchten met helikopters worden uitgevoerd in prestatieklasse 3 indien aan de criteria van punt a), 1), is voldaan. |
| --- | --- |

b)

In afwijking van CAT.POL.H.400, punt d), 2), van bijlage IV mogen nachtvluchten met helikopters worden uitgevoerd in prestatieklasse 3 indien aan de criteria van punt a), 1), is voldaan.

| c) | Opstijgen en landen






  1) | Helikopters die vluchten uitvoeren naar of vanuit een gebied voor eindnadering en opstijgen (FATO) bij een ziekenhuis in een vijandige agglomeratie dat wordt gebruikt als HEMS-operatiebasis, dienen te worden gebruikt in overeenstemming met prestatieklasse 1. |
| --- | --- | --- |

c)

Opstijgen en landen

1)

Helikopters die vluchten uitvoeren naar of vanuit een gebied voor eindnadering en opstijgen (FATO) bij een ziekenhuis in een vijandige agglomeratie dat wordt gebruikt als HEMS-operatiebasis, dienen te worden gebruikt in overeenstemming met prestatieklasse 1.

| 2) | Helikopters die vluchten uitvoeren naar of vanuit een gebied voor eindnadering en opstijgen (FATO) bij een ziekenhuis in een vijandige agglomeratie dat geen HEMS-operatiebasis is, dienen te worden gebruikt in overeenstemming met prestatieklasse 1, behalve wanneer de exploitant over een goedkeuring in overeenstemming met CAT.POL.H.225 beschikt. |
| --- | --- |

2)

Helikopters die vluchten uitvoeren naar of vanuit een gebied voor eindnadering en opstijgen (FATO) bij een ziekenhuis in een vijandige agglomeratie dat geen HEMS-operatiebasis is, dienen te worden gebruikt in overeenstemming met prestatieklasse 1, behalve wanneer de exploitant over een goedkeuring in overeenstemming met CAT.POL.H.225 beschikt.

| 3) | Helikopters die vluchten uitvoeren naar of vanuit een HEMS-vluchtuitvoeringsgebied in een vijandige omgeving moeten:






  i) | worden geëxploiteerd in overeenstemming met prestatieklasse 2 of, indien aan de voorwaarden van punt a) is voldaan,.prestatieklasse 3; |
| --- | --- | --- |

3)

Helikopters die vluchten uitvoeren naar of vanuit een HEMS-vluchtuitvoeringsgebied in een vijandige omgeving moeten:

i)

worden geëxploiteerd in overeenstemming met prestatieklasse 2 of, indien aan de voorwaarden van punt a) is voldaan,.prestatieklasse 3;

| ii) | worden vrijgesteld van de krachtens CAT.POL.H.305, punt a), van bijlage IV vereiste erkenning, mits is aangetoond dat is voldaan aan CAT.POL.H.305, punt b), 2) en 3), van bijlage IV. |
| --- | --- |

ii)

worden vrijgesteld van de krachtens CAT.POL.H.305, punt a), van bijlage IV vereiste erkenning, mits is aangetoond dat is voldaan aan CAT.POL.H.305, punt b), 2) en 3), van bijlage IV.

| 4) | De kenmerken van het HEMS-vluchtuitvoeringsgebied zorgen voor voldoende afstand ten opzichte van alle hindernissen en voor veilige vluchtuitvoeringen. Voor nachtvluchten moet het verlichtingssysteem van de helikopter de landingsplaats en de omliggende hindernissen voldoende verlichten.”; |
| --- | --- |

4)

De kenmerken van het HEMS-vluchtuitvoeringsgebied zorgen voor voldoende afstand ten opzichte van alle hindernissen en voor veilige vluchtuitvoeringen. Voor nachtvluchten moet het verlichtingssysteem van de helikopter de landingsplaats en de omliggende hindernissen voldoende verlichten.”;

| g) | SPA.HEMS.130 wordt vervangen door:






  “SPA.HEMS.130 | Eisen betreffende de bemanning







  a) | Selectie. De exploitant dient criteria vast te stellen voor de selectie van de leden van de cockpitbemanning voor de HEMS-taak, rekening houdend met de ervaring die zij eerder hebben opgedaan. |
| --- | --- | --- | --- |

g)

SPA.HEMS.130 wordt vervangen door:

“SPA.HEMS.130

SPA.HEMS.130

Eisen betreffende de bemanning

a)

Selectie. De exploitant dient criteria vast te stellen voor de selectie van de leden van de cockpitbemanning voor de HEMS-taak, rekening houdend met de ervaring die zij eerder hebben opgedaan.

Selectie

| b) | MET OPZET BLANCO GELATEN |
| --- | --- |

b)

MET OPZET BLANCO GELATEN

| c) | Operationele opleiding. De bemanningsleden moeten de operationele opleiding met succes hebben voltooid overeenkomstig de in het vlieghandboek beschreven HEMS-procedures. |
| --- | --- |

c)

Operationele opleiding. De bemanningsleden moeten de operationele opleiding met succes hebben voltooid overeenkomstig de in het vlieghandboek beschreven HEMS-procedures.

Operationele opleiding

| d) | Vliegopleiding uitsluitend op basis van instrumenten. Cockpitbemanningsleden die HEMS-vluchten uitvoeren zonder geldige bevoegdverklaring instrumentvliegen, dienen de vliegopleiding in een helikopter of in een FSTD uitsluitend op basis van instrumenten te voltooien tot zij voldoende vaardigheden bezitten om aan onbedoelde IMC-omstandigheden te ontsnappen. De vliegopleiding is 6 kalendermaanden geldig. |
| --- | --- |

d)

Vliegopleiding uitsluitend op basis van instrumenten. Cockpitbemanningsleden die HEMS-vluchten uitvoeren zonder geldige bevoegdverklaring instrumentvliegen, dienen de vliegopleiding in een helikopter of in een FSTD uitsluitend op basis van instrumenten te voltooien tot zij voldoende vaardigheden bezitten om aan onbedoelde IMC-omstandigheden te ontsnappen. De vliegopleiding is 6 kalendermaanden geldig.

Vliegopleiding uitsluitend op basis van instrumenten

| e) | Samenstelling van de bemanning







  (1) | Dagvluchten. De minimale samenstelling van de bemanning moet ten minste aan de volgende eisen voldoen:






  i) | bestaan uit twee piloten of één piloot en één lid van het technisch personeel voor HEMS-vluchten; |
| --- | --- | --- | --- |

e)

Samenstelling van de bemanning

Samenstelling van de bemanning

(1)

Dagvluchten. De minimale samenstelling van de bemanning moet ten minste aan de volgende eisen voldoen:

Dagvluchten

i)

bestaan uit twee piloten of één piloot en één lid van het technisch personeel voor HEMS-vluchten;

| ii) | alleen wanneer zich een van de onderstaande situaties voordoet, mag de bemanning tot één piloot worden teruggebracht; zodra de bemanning is teruggebracht tot één piloot mag de gezagvoerder alleen vluchten van of naar HEMS-vluchtuitvoeringsgebieden verrichten als hij eerder met twee bemanningsleden een vluchtverkenning tijdens dezelfde HEMS-missie heeft uitgevoerd:






  A) | de gezagvoerder moet extra medische benodigdheden halen, bijtanken of de helikopter verplaatsen, terwijl het lid van het technisch personeel voor HEMS-vluchten medische bijstand verleent op het terrein; |
| --- | --- | --- |

ii)

alleen wanneer zich een van de onderstaande situaties voordoet, mag de bemanning tot één piloot worden teruggebracht; zodra de bemanning is teruggebracht tot één piloot mag de gezagvoerder alleen vluchten van of naar HEMS-vluchtuitvoeringsgebieden verrichten als hij eerder met twee bemanningsleden een vluchtverkenning tijdens dezelfde HEMS-missie heeft uitgevoerd:

A)

de gezagvoerder moet extra medische benodigdheden halen, bijtanken of de helikopter verplaatsen, terwijl het lid van het technisch personeel voor HEMS-vluchten medische bijstand verleent op het terrein;

| B) | de medische passagier heeft tijdens de vlucht hulp nodig van het lid van het technisch personeel voor HEMS-vluchten; |
| --- | --- |

B)

de medische passagier heeft tijdens de vlucht hulp nodig van het lid van het technisch personeel voor HEMS-vluchten;

| C) | het lid van het technisch personeel voor HEMS-vluchten stapt uit om van buiten de helikopter toezicht te houden op een HEMS-HEC-draagbandoperatie; |
| --- | --- |

C)

het lid van het technisch personeel voor HEMS-vluchten stapt uit om van buiten de helikopter toezicht te houden op een HEMS-HEC-draagbandoperatie;

| 2) | Nachtvluchten. De bemanning moet minimaal bestaan uit:






  i) | twee piloten of één piloot en één lid van het technisch personeel voor HEMS-vluchten; |
| --- | --- | --- |

2)

Nachtvluchten. De bemanning moet minimaal bestaan uit:

Nachtvluchten

i)

twee piloten of één piloot en één lid van het technisch personeel voor HEMS-vluchten;

| ii) | één piloot, mits aan de volgende voorwaarden is voldaan:






  A) | de medische passagier heeft tijdens de vlucht hulp nodig van het lid van het technisch personeel voor HEMS-vluchten; |
| --- | --- | --- |

ii)

één piloot, mits aan de volgende voorwaarden is voldaan:

A)

de medische passagier heeft tijdens de vlucht hulp nodig van het lid van het technisch personeel voor HEMS-vluchten;

| B) | noch het vertrek, noch de bestemming is een HEMS-vluchtuitvoeringsgebied. |
| --- | --- |

B)

noch het vertrek, noch de bestemming is een HEMS-vluchtuitvoeringsgebied.

| 3) | De exploitant zorgt ervoor dat de continuïteit van het bemanningsconcept gedurende de gehele HEMS-missie wordt gehandhaafd. |
| --- | --- |

3)

De exploitant zorgt ervoor dat de continuïteit van het bemanningsconcept gedurende de gehele HEMS-missie wordt gehandhaafd.

| f) | Opleiding en toetsing van cockpit- en technische bemanning






  1) | De opleiding en toetsing worden uitgevoerd door voldoende gekwalificeerd personeel overeenkomstig een gedetailleerde syllabus die in het vlieghandboek is opgenomen en door de bevoegde autoriteit is goedgekeurd. |
| --- | --- | --- |

f)

Opleiding en toetsing van cockpit- en technische bemanning

1)

De opleiding en toetsing worden uitgevoerd door voldoende gekwalificeerd personeel overeenkomstig een gedetailleerde syllabus die in het vlieghandboek is opgenomen en door de bevoegde autoriteit is goedgekeurd.

| 2) | Bemanningsleden






  i) | Alle relevante elementen van de opleidingsprogramma’s voor bemanningsleden zoals gedefinieerd in subdelen FC en TC van bijlage III (Deel-ORO), met inbegrip van de opleiding in helikopters/FSTD, moeten de kennis van de bemanning over de HEMS-werkomgeving en -uitrusting verbeteren, de coördinatie van de bemanning verbeteren en maatregelen omvatten om de risico’s in verband met en-routetransit bij slechtzichtomstandigheden, de selectie van HEMS-vluchtuitvoeringsgebieden en naderings- en vertrekprofielen tot een minimum te beperken. |
| --- | --- | --- |

2)

Bemanningsleden

i)

Alle relevante elementen van de opleidingsprogramma’s voor bemanningsleden zoals gedefinieerd in subdelen FC en TC van bijlage III (Deel-ORO), met inbegrip van de opleiding in helikopters/FSTD, moeten de kennis van de bemanning over de HEMS-werkomgeving en -uitrusting verbeteren, de coördinatie van de bemanning verbeteren en maatregelen omvatten om de risico’s in verband met en-routetransit bij slechtzichtomstandigheden, de selectie van HEMS-vluchtuitvoeringsgebieden en naderings- en vertrekprofielen tot een minimum te beperken.

| ii) | De punt i) bedoelde maatregelen worden beoordeeld tijdens:






  A) | overdag uitgevoerde vaardigheidstests bij zichtweersomstandigheden (VMC), of ’s nachts uitgevoerde vaardigheidstests bij zichtweersomstandigheden, indien de exploitant HEMS-vluchten bij nacht uitvoert, en |
| --- | --- | --- |

ii)

De punt i) bedoelde maatregelen worden beoordeeld tijdens:

A)

overdag uitgevoerde vaardigheidstests bij zichtweersomstandigheden (VMC), of ’s nachts uitgevoerde vaardigheidstests bij zichtweersomstandigheden, indien de exploitant HEMS-vluchten bij nacht uitvoert, en

| B) | lijntests. |
| --- | --- |

B)

lijntests.

| iii) | de HEMS-onderdelen van de in punt ii) bedoelde bekwaamheidsproeven en lijntests hebben een geldigheidsduur van 12 kalendermaanden.”; |
| --- | --- |

iii)

de HEMS-onderdelen van de in punt ii) bedoelde bekwaamheidsproeven en lijntests hebben een geldigheidsduur van 12 kalendermaanden.”;

| h) | SPA.HEMS.140 wordt vervangen door:








  “SPA.HEMS.140 | Informatie, procedures en documentatie







  a) | De exploitant moet de risico’s in verband met de HEMS-omgeving beoordelen en tot een minimum beperken in het kader van zijn risicoanalyse- en beheersproces. De exploitant beschrijft de risicobeperkende maatregelen, met inbegrip van de vluchtuitvoeringsprocedures, in het vlieghandboek. |
| --- | --- | --- | --- |

h)

SPA.HEMS.140 wordt vervangen door:

“SPA.HEMS.140

“SPA.HEMS.140

Informatie, procedures en documentatie

a)

De exploitant moet de risico’s in verband met de HEMS-omgeving beoordelen en tot een minimum beperken in het kader van zijn risicoanalyse- en beheersproces. De exploitant beschrijft de risicobeperkende maatregelen, met inbegrip van de vluchtuitvoeringsprocedures, in het vlieghandboek.

| b) | De exploitant zorgt ervoor dat de HEMS-gezagvoerder specifieke risico’s in verband met de specifieke HEMS-missie beoordeelt. |
| --- | --- |

b)

De exploitant zorgt ervoor dat de HEMS-gezagvoerder specifieke risico’s in verband met de specifieke HEMS-missie beoordeelt.

| c) | Niettegenstaande CAT.OP.MPA.175 van bijlage IV hoeft de exploitant geen operationeel vluchtplan op te stellen als de HEMS-missie een vlucht naar of van een niet vooraf in kaart gebracht HEMS-vluchtuitvoeringsgebied omvat. |
| --- | --- |

c)

Niettegenstaande CAT.OP.MPA.175 van bijlage IV hoeft de exploitant geen operationeel vluchtplan op te stellen als de HEMS-missie een vlucht naar of van een niet vooraf in kaart gebracht HEMS-vluchtuitvoeringsgebied omvat.

| d) | Relevante uittreksels van het vlieghandboek worden ter beschikking gesteld van de organisatie waarvoor de exploitant HEMS-vluchten uitvoert.”; |
| --- | --- |

d)

Relevante uittreksels van het vlieghandboek worden ter beschikking gesteld van de organisatie waarvoor de exploitant HEMS-vluchten uitvoert.”;

| i) | SPA.HEMS.151 wordt ingevoegd:








  “SPA.HEMS.151 | Systeem voor het traceren van luchtvaartuigen

  De exploitant zorgt voor het opzetten en onderhouden van een gemonitord systeem voor het traceren van luchtvaartuigen voor HEMS-vluchten tijdens de gehele duur van de HEMS-missie.”; |
| --- | --- | --- |

i)

SPA.HEMS.151 wordt ingevoegd:

“SPA.HEMS.151

“SPA.HEMS.151

Systeem voor het traceren van luchtvaartuigen

De exploitant zorgt voor het opzetten en onderhouden van een gemonitord systeem voor het traceren van luchtvaartuigen voor HEMS-vluchten tijdens de gehele duur van de HEMS-missie.”;

| j) | in SPA.PINS-VFR.100 wordt punt a) vervangen door:






  “a) | De exploitant mag slechts beperkte VFR-vluchtuitvoeringsminima gebruiken als de volgende voorwaarden allebei zijn vervuld:






  1) | de vluchtuitvoeringen worden niet uitgevoerd in het kader van een HEMS-goedkeuring; |
| --- | --- | --- | --- |

j)

in SPA.PINS-VFR.100 wordt punt a) vervangen door:

“a)

De exploitant mag slechts beperkte VFR-vluchtuitvoeringsminima gebruiken als de volgende voorwaarden allebei zijn vervuld:

1)

de vluchtuitvoeringen worden niet uitgevoerd in het kader van een HEMS-goedkeuring;

| 2) | de exploitant is erkend door de bevoegde autoriteit.”. |
| --- | --- |

2)

de exploitant is erkend door de bevoegde autoriteit.”.

| 6) | In bijlage VII wordt NCO.IDE.H.170, punt b), vervangen door:






  “b) | Helikopters die zijn gecertificeerd voor een maximale passagiersconfiguratie van hoogstens zes worden uitgerust met een plaatsaanduidende noodzender voor overlevenden (ELT(S)) of een persoonlijk noodbaken (PLB), meegenomen door een bemanningslid of een passagier, of met een automatische noodzender voor overlevenden.”. |
| --- | --- | --- |

6)

In bijlage VII wordt NCO.IDE.H.170, punt b), vervangen door:

“b)

Helikopters die zijn gecertificeerd voor een maximale passagiersconfiguratie van hoogstens zes worden uitgerust met een plaatsaanduidende noodzender voor overlevenden (ELT(S)) of een persoonlijk noodbaken (PLB), meegenomen door een bemanningslid of een passagier, of met een automatische noodzender voor overlevenden.”.

| 7) | In bijlage VIII wordt SPO.IDE.H.190, punt b), vervangen door:






  “b) | Helikopters die zijn gecertificeerd voor maximaal zes zitplaatsen worden uitgerust met een plaatsaanduidende noodzender voor overlevenden (ELT(S)) of een persoonlijk noodbaken (PLB), meegenomen door een bemanningslid of een taakspecialist, of met een automatische noodzender voor overlevenden.”. |
| --- | --- | --- |

7)

In bijlage VIII wordt SPO.IDE.H.190, punt b), vervangen door:

“b)

Helikopters die zijn gecertificeerd voor maximaal zes zitplaatsen worden uitgerust met een plaatsaanduidende noodzender voor overlevenden (ELT(S)) of een persoonlijk noodbaken (PLB), meegenomen door een bemanningslid of een taakspecialist, of met een automatische noodzender voor overlevenden.”.

---

| 25.5.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 137/16 |
| --- | --- | --- | --- |

25.5.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 137/16

---

UITVOERINGSVERORDENING (EU) 2023/1021 VAN DE COMMISSIE

van 24 mei 2023

tot verlenging van de goedkeuring van de werkzame stof Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1107/2009 van het Europees Parlement en de Raad, en tot wijziging van Uitvoeringsverordening (EU) nr. 540/2011 van de Commissie

(Voor de EER relevante tekst)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EG) nr. 1107/2009 van het Europees Parlement en de Raad van 21 oktober 2009 betreffende het op de markt brengen van gewasbeschermingsmiddelen en tot intrekking van de Richtlijnen 79/117/EEG en 91/414/EEG van de Raad (1), en met name artikel 20, lid 1,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | Bij Richtlijn 2008/113/EG van de Commissie (2) is in bijlage I bij Richtlijn 91/414/EEG van de Raad (3) een vermelding van de goedkeuring van Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 als werkzame stof opgenomen. |
| --- | --- |

(1)

Bij Richtlijn 2008/113/EG van de Commissie (2) is in bijlage I bij Richtlijn 91/414/EEG van de Raad (3) een vermelding van de goedkeuring van Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 als werkzame stof opgenomen.

| (2) | De in bijlage I bij Richtlijn 91/414/EEG opgenomen werkzame stoffen worden geacht te zijn goedgekeurd krachtens Verordening (EG) nr. 1107/2009 overeenkomstig artikel 78, lid 3, van die verordening en zijn opgenomen in deel A van de bijlage bij Uitvoeringsverordening (EU) nr. 540/2011 van de Commissie (4). |
| --- | --- |

(2)

De in bijlage I bij Richtlijn 91/414/EEG opgenomen werkzame stoffen worden geacht te zijn goedgekeurd krachtens Verordening (EG) nr. 1107/2009 overeenkomstig artikel 78, lid 3, van die verordening en zijn opgenomen in deel A van de bijlage bij Uitvoeringsverordening (EU) nr. 540/2011 van de Commissie (4).

| (3) | De goedkeuring van de in deel A van de bijlage bij Uitvoeringsverordening (EU) nr. 540/2011 opgenomen werkzame stof Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 vervalt op 15 augustus 2024. |
| --- | --- |

(3)

De goedkeuring van de in deel A van de bijlage bij Uitvoeringsverordening (EU) nr. 540/2011 opgenomen werkzame stof Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 vervalt op 15 augustus 2024.

| (4) | Op 30 april 2016 is overeenkomstig artikel 1 van Uitvoeringsverordening (EU) nr. 844/2012 van de Commissie (5) bij Denemarken, de lidstaat-rapporteur, en Nederland, de lidstaat-corapporteur, binnen de in dat artikel vastgestelde termijn een aanvraag tot verlenging van de goedkeuring van de werkzame stof Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 ingediend. |
| --- | --- |

(4)

Op 30 april 2016 is overeenkomstig artikel 1 van Uitvoeringsverordening (EU) nr. 844/2012 van de Commissie (5) bij Denemarken, de lidstaat-rapporteur, en Nederland, de lidstaat-corapporteur, binnen de in dat artikel vastgestelde termijn een aanvraag tot verlenging van de goedkeuring van de werkzame stof Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 ingediend.

| (5) | De aanvrager heeft ook de overeenkomstig artikel 6 van Uitvoeringsverordening (EU) nr. 844/2012 vereiste aanvullende dossiers ingediend bij de lidstaat-rapporteur, de lidstaat-corapporteur, de Commissie en de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA). De lidstaat-rapporteur heeft vastgesteld dat de aanvraag ontvankelijk was. |
| --- | --- |

(5)

De aanvrager heeft ook de overeenkomstig artikel 6 van Uitvoeringsverordening (EU) nr. 844/2012 vereiste aanvullende dossiers ingediend bij de lidstaat-rapporteur, de lidstaat-corapporteur, de Commissie en de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA). De lidstaat-rapporteur heeft vastgesteld dat de aanvraag ontvankelijk was.

| (6) | De lidstaat-rapporteur heeft in overleg met de lidstaat-corapporteur een ontwerpbeoordelingsverslag over de verlenging opgesteld en dit verslag op 28 juni 2019 bij de EFSA en de Commissie ingediend. In het ontwerpbeoordelingsverslag over de verlenging stelt de lidstaat-rapporteur voor de goedkeuring van de werkzame stof Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 te verlengen. |
| --- | --- |

(6)

De lidstaat-rapporteur heeft in overleg met de lidstaat-corapporteur een ontwerpbeoordelingsverslag over de verlenging opgesteld en dit verslag op 28 juni 2019 bij de EFSA en de Commissie ingediend. In het ontwerpbeoordelingsverslag over de verlenging stelt de lidstaat-rapporteur voor de goedkeuring van de werkzame stof Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 te verlengen.

| (7) | De EFSA heeft het ontwerpbeoordelingsverslag over de verlenging voor opmerkingen aan de aanvrager en de lidstaten meegedeeld, een openbare raadpleging gehouden en de ontvangen opmerkingen doorgestuurd naar de Commissie. De EFSA heeft het aanvullende beknopte dossier ook toegankelijk gemaakt voor het publiek. |
| --- | --- |

(7)

De EFSA heeft het ontwerpbeoordelingsverslag over de verlenging voor opmerkingen aan de aanvrager en de lidstaten meegedeeld, een openbare raadpleging gehouden en de ontvangen opmerkingen doorgestuurd naar de Commissie. De EFSA heeft het aanvullende beknopte dossier ook toegankelijk gemaakt voor het publiek.

| (8) | Op 2 maart 2021 heeft de EFSA de Commissie haar conclusie (6) meegedeeld, waarin staat dat Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 naar verwachting zal voldoen aan de goedkeuringscriteria van artikel 4 van Verordening (EG) nr. 1107/2009. |
| --- | --- |

(8)

Op 2 maart 2021 heeft de EFSA de Commissie haar conclusie (6) meegedeeld, waarin staat dat Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 naar verwachting zal voldoen aan de goedkeuringscriteria van artikel 4 van Verordening (EG) nr. 1107/2009.

| (9) | De Commissie heeft op 14 oktober 2022 en op 25 januari 2023 respectievelijk een verslag over de verlenging voor Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 en een ontwerp van deze verordening bij het Permanent Comité voor planten, dieren, levensmiddelen en diervoeders ingediend. |
| --- | --- |

(9)

De Commissie heeft op 14 oktober 2022 en op 25 januari 2023 respectievelijk een verslag over de verlenging voor Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 en een ontwerp van deze verordening bij het Permanent Comité voor planten, dieren, levensmiddelen en diervoeders ingediend.

| (10) | De Commissie heeft de aanvrager verzocht zijn opmerkingen in te dienen over de conclusie van de EFSA en, overeenkomstig artikel 14, lid 1, derde alinea, van Uitvoeringsverordening (EU) nr. 844/2012, over het verslag over de verlenging. De aanvrager heeft zijn opmerkingen ingediend, die zorgvuldig zijn onderzocht en in aanmerking zijn genomen. |
| --- | --- |

(10)

De Commissie heeft de aanvrager verzocht zijn opmerkingen in te dienen over de conclusie van de EFSA en, overeenkomstig artikel 14, lid 1, derde alinea, van Uitvoeringsverordening (EU) nr. 844/2012, over het verslag over de verlenging. De aanvrager heeft zijn opmerkingen ingediend, die zorgvuldig zijn onderzocht en in aanmerking zijn genomen.

| (11) | Er is met betrekking tot een of meer representatieve toepassingen van minstens één gewasbeschermingsmiddel dat de werkzame stof Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 bevat, vastgesteld dat aan de goedkeuringscriteria van artikel 4 van Verordening (EG) nr. 1107/2009 is voldaan. |
| --- | --- |

(11)

Er is met betrekking tot een of meer representatieve toepassingen van minstens één gewasbeschermingsmiddel dat de werkzame stof Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 bevat, vastgesteld dat aan de goedkeuringscriteria van artikel 4 van Verordening (EG) nr. 1107/2009 is voldaan.

| (12) | Het is derhalve passend om de goedkeuring van Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 te verlengen. |
| --- | --- |

(12)

Het is derhalve passend om de goedkeuring van Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 te verlengen.

| (13) | Er moeten echter bepaalde voorwaarden worden vastgesteld op grond van artikel 14, lid 1, in samenhang met artikel 6, van Verordening (EG) nr. 1107/2009. Bij wijze van voorzorgsbenadering voor de bescherming van de voeding van de consument is het met name passend te voorzien in een minimumperiode tussen de toepassing van gewasbeschermingsmiddelen die Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 bevatten en de oogst van eetbare gewassen die voor verse consumptie worden gebruikt, tenzij uit gegevens betreffende residuen blijkt dat het gehalte aan Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 bij de oogst minder dan 105 kve/g bedraagt. |
| --- | --- |

(13)

Er moeten echter bepaalde voorwaarden worden vastgesteld op grond van artikel 14, lid 1, in samenhang met artikel 6, van Verordening (EG) nr. 1107/2009. Bij wijze van voorzorgsbenadering voor de bescherming van de voeding van de consument is het met name passend te voorzien in een minimumperiode tussen de toepassing van gewasbeschermingsmiddelen die Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 bevatten en de oogst van eetbare gewassen die voor verse consumptie worden gebruikt, tenzij uit gegevens betreffende residuen blijkt dat het gehalte aan Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 bij de oogst minder dan 105 kve/g bedraagt.

| (14) | Om het vertrouwen in de conclusie dat Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 geen gevolgen heeft voor de menselijke gezondheid te vergroten, moet de aanvrager bovendien verdere gegevens verstrekken over de afname van de dichtheid van levensvatbare sporen van Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 op eetbare plantendelen vanaf het moment van toepassing van een gewasbeschermingsmiddel dat die werkzame stof bevat tot het moment van de oogst of totdat de gehalten lager zijn dan 105 kve/g. |
| --- | --- |

(14)

Om het vertrouwen in de conclusie dat Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 geen gevolgen heeft voor de menselijke gezondheid te vergroten, moet de aanvrager bovendien verdere gegevens verstrekken over de afname van de dichtheid van levensvatbare sporen van Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 op eetbare plantendelen vanaf het moment van toepassing van een gewasbeschermingsmiddel dat die werkzame stof bevat tot het moment van de oogst of totdat de gehalten lager zijn dan 105 kve/g.

| (15) | Voorts moet worden geëist dat de lidstaten bij de beoordeling van aanvragen voor toelatingen voor gewasbeschermingsmiddelen die Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 bevatten, bijzondere aandacht besteden aan de bescherming van toedieners en werknemers. |
| --- | --- |

(15)

Voorts moet worden geëist dat de lidstaten bij de beoordeling van aanvragen voor toelatingen voor gewasbeschermingsmiddelen die Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 bevatten, bijzondere aandacht besteden aan de bescherming van toedieners en werknemers.

| (16) | Uitvoeringsverordening (EU) nr. 540/2011 moet daarom dienovereenkomstig worden gewijzigd. |
| --- | --- |

(16)

Uitvoeringsverordening (EU) nr. 540/2011 moet daarom dienovereenkomstig worden gewijzigd.

| (17) | Bij Uitvoeringsverordening (EU) 2023/689 van de Commissie (7) is de geldigheidsduur van de goedkeuring van Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 verlengd tot en met 15 augustus 2024, opdat de verlengingsprocedure vóór het verstrijken van de geldigheidsduur van de goedkeuring van die werkzame stof kan worden voltooid. Aangezien er echter voor de vervaldatum van de verlengde geldigheidsduur een besluit is genomen over de verlenging, moet deze verordening voor die datum in werking treden. |
| --- | --- |

(17)

Bij Uitvoeringsverordening (EU) 2023/689 van de Commissie (7) is de geldigheidsduur van de goedkeuring van Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 verlengd tot en met 15 augustus 2024, opdat de verlengingsprocedure vóór het verstrijken van de geldigheidsduur van de goedkeuring van die werkzame stof kan worden voltooid. Aangezien er echter voor de vervaldatum van de verlengde geldigheidsduur een besluit is genomen over de verlenging, moet deze verordening voor die datum in werking treden.

| (18) | De in deze verordening vervatte maatregelen zijn in overeenstemming met het advies van het Permanent Comité voor planten, dieren, levensmiddelen en diervoeders, |
| --- | --- |

(18)

De in deze verordening vervatte maatregelen zijn in overeenstemming met het advies van het Permanent Comité voor planten, dieren, levensmiddelen en diervoeders,

HEEFT DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD:

Artikel 1

Verlenging van de goedkeuring van de werkzame stof

De goedkeuring van de in bijlage I gespecificeerde werkzame stof Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 wordt onder de in die bijlage vastgestelde voorwaarden verlengd.

Bacillus thuringiensis

kurstaki

Artikel 2

Wijziging van Uitvoeringsverordening (EU) nr. 540/2011

De bijlage bij Uitvoeringsverordening (EU) nr. 540/2011 wordt gewijzigd overeenkomstig bijlage II bij deze verordening.

Artikel 3

Inwerkingtreding en toepassing

Deze verordening treedt in werking op de twintigste dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie.

Publicatieblad van de Europese Unie

Zij is van toepassing met ingang van 1 juli 2023.

Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat.

Gedaan te Brussel, 24 mei 2023.

Voor de Commissie

De voorzitter

Ursula VON DER LEYEN

---

(1)  
  PB L 309 van 24.11.2009, blz. 1.

1

(2)  Richtlijn 2008/113/EG van de Commissie van 8 december 2008 tot wijziging van Richtlijn 91/414/EEG van de Raad teneinde verscheidene micro-organismen op te nemen als werkzame stoffen (PB L 330 van 9.12.2008, blz. 6).

2

(3)  Richtlijn 91/414/EEG van de Raad van 15 juli 1991 betreffende het op de markt brengen van gewasbeschermingsmiddelen (PB L 230 van 19.8.1991, blz. 1).

3

(4)  Uitvoeringsverordening (EU) nr. 540/2011 van de Commissie van 25 mei 2011 tot uitvoering van Verordening (EG) nr. 1107/2009 van het Europees Parlement en de Raad wat de lijst van goedgekeurde werkzame stoffen betreft (PB L 153 van 11.6.2011, blz. 1).

4

(5)  Uitvoeringsverordening (EU) nr. 844/2012 van de Commissie van 18 september 2012 tot vaststelling van de nodige bepalingen voor de uitvoering van de verlengingsprocedure voor werkzame stoffen, als bedoeld in Verordening (EG) nr. 1107/2009 van het Europees Parlement en de Raad betreffende het op de markt brengen van gewasbeschermingsmiddelen (PB L 252 van 19.9.2012, blz. 26). Deze verordening is vervangen door Uitvoeringsverordening (EU) 2020/1740 van de Commissie (PB L 392 van 23.11.2020, blz. 20), maar blijft overeenkomstig artikel 17 van die verordening van toepassing op de procedure voor de verlenging van de goedkeuring van werkzame stoffen waarvan de geldigheidsduur van de goedkeuring voor 27 maart 2024 verstrijkt of waarvan de geldigheidsduur van de goedkeuring bij een op of na 27 maart 2021 overeenkomstig artikel 17 van Verordening (EG) nr. 1107/2009 vastgestelde verordening wordt verlengd tot en met 27 maart 2024 of een latere datum.

5

(6)  
  EFSA Journal DOI: https://doi.org/10.2903/j.efsa.2021.6496. Online beschikbaar op: www.efsa.europa.eu

6

EFSA Journal

(7)  Uitvoeringsverordening (EU) 2023/689 van de Commissie van 20 maart 2023 tot wijziging van Uitvoeringsverordening (EU) nr. 540/2011 wat betreft de verlenging van de geldigheidsduur van de goedkeuring voor de werkzame stoffen Bacillus subtilis (Cohn 1872) stam QST 713, Bacillus thuringiensis subsp. aizawai stammen ABTS-1857 en GC-91, Bacillus thuringiensis subsp. israeliensis (serotype H-14) stam AM65-52, Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki stammen ABTS 351, PB 54, SA 11, SA12 en EG 2348, Beauveria bassiana stammen ATCC 74040 en GHA, clodinafop, Cydia pomonella Granulovirus (CpGV), cyprodinil, dichloorprop-P, fenpyroximaat, fosetyl, malathion, mepanipyrim, metconazool, metrafenon, pirimicarb, pyridaben, pyrimethanil, rimsulfuron, spinosad, Trichoderma asperellum (vroeger T. harzianum) stammen ICC012, T25 en TV1, Trichoderma atroviride (vroeger T. harzianum) stam T11, Trichoderma gamsii (vroeger T. viride) stam ICC080, Trichoderma harzianum stammen T-22 en ITEM 908, triclopyr, trinexapac, triticonazool en ziram (PB L 91 van 29.3.2023, blz. 1).

7

Bacillus subtilis

Bacillus thuringiensis

Bacillus thuringiensis

Bacillus thuringiensis

Beauveria bassiana

Cydia pomonella

Trichoderma asperellum

T. harzianum

Trichoderma atroviride

T. harzianum

Trichoderma gamsii

T. viride

Trichoderma harzianum

---

BIJLAGE I

| Benaming, Identificatienummers | IUPAC-benaming | Zuiverheid (1) | Datum van goedkeuring | Geldigheidsduur | Specifieke bepalingen |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 | n.v.t. | Geen relevante onzuiverheden | 1 juli 2023 | 30 juni 2038 | Voor de toepassing van de in artikel 29, lid 6, van Verordening (EG) nr. 1107/2009 bedoelde uniforme beginselen wordt rekening gehouden met de conclusies van het beoordelingsverslag over Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54, en met name met de aanhangsels I en II daarvan.
  Bij deze algemene beoordeling moeten de lidstaten bijzondere aandacht besteden aan:






  — | de bescherming van de toedieners en werknemers, rekening houdend met het feit dat micro-organismen sowieso als potentieel sensibiliserende stoffen worden beschouwd en ervoor zorgend dat geschikte persoonlijke beschermingsmiddelen als een gebruiksvoorwaarde worden opgenomen; |

Benaming, Identificatienummers

IUPAC-benaming

Zuiverheid (1)

Datum van goedkeuring

Geldigheidsduur

Specifieke bepalingen

Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54

n.v.t.

Geen relevante onzuiverheden

1 juli 2023

30 juni 2038

Voor de toepassing van de in artikel 29, lid 6, van Verordening (EG) nr. 1107/2009 bedoelde uniforme beginselen wordt rekening gehouden met de conclusies van het beoordelingsverslag over Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54, en met name met de aanhangsels I en II daarvan.

Bij deze algemene beoordeling moeten de lidstaten bijzondere aandacht besteden aan:

—

de bescherming van de toedieners en werknemers, rekening houdend met het feit dat micro-organismen sowieso als potentieel sensibiliserende stoffen worden beschouwd en ervoor zorgend dat geschikte persoonlijke beschermingsmiddelen als een gebruiksvoorwaarde worden opgenomen;

| — | de garantie van de producent op de strikte handhaving van de omgevingsomstandigheden en de analyse van de kwaliteitscontrole tijdens het productieproces om ervoor te zorgen dat de grenswaarden inzake microbiologische besmetting als bedoeld in het werkdocument SANCO/12116/2012 (2) niet worden overschreden. |
| --- | --- |

—

de garantie van de producent op de strikte handhaving van de omgevingsomstandigheden en de analyse van de kwaliteitscontrole tijdens het productieproces om ervoor te zorgen dat de grenswaarden inzake microbiologische besmetting als bedoeld in het werkdocument SANCO/12116/2012 (2) niet worden overschreden.

De gebruiksvoorwaarden moeten de volgende risicobeperkende maatregelen omvatten:

| — | tussen de toepassing van gewasbeschermingsmiddelen die Bacillus thuringiensis subsp kurstaki PB 54 bevatten en de oogst van eetbare gewassen die voor verse consumptie worden gebruikt, wordt een minimumperiode van twee dagen in acht genomen, tenzij uit de beschikbare gemeten of geschatte gegevens betreffende residuen blijkt dat het gehalte aan Bacillus thuringiensis subsp kurstaki PB 54 bij de oogst minder dan 105 kve/g bedraagt. |
| --- | --- |

—

tussen de toepassing van gewasbeschermingsmiddelen die Bacillus thuringiensis subsp kurstaki PB 54 bevatten en de oogst van eetbare gewassen die voor verse consumptie worden gebruikt, wordt een minimumperiode van twee dagen in acht genomen, tenzij uit de beschikbare gemeten of geschatte gegevens betreffende residuen blijkt dat het gehalte aan Bacillus thuringiensis subsp kurstaki PB 54 bij de oogst minder dan 105 kve/g bedraagt.

De aanvrager dient bij de Commissie, de lidstaten en de EFSA aanvullende informatie in over:

| — | gegevens over ten minste één representatief eetbaar gewas (d.w.z. steenvruchten en tomaten) met betrekking tot de afname van de dichtheid van levensvatbare sporen van Bacillus thuringiensis subsp kurstaki PB 54 op eetbare plantendelen vanaf het moment van toepassing van een gewasbeschermingsmiddel dat die werkzame stof bevat tot het moment van de oogst of totdat de gehalten lager zijn dan 105 kve/g, met inbegrip van gegevens over de stabiliteit bij opslag van de micro-organismen tussen de bemonstering en de analyse van het aantal sporen. Tegen 14 december 2025 stellen de aanvrager en de lidstaat-rapporteur in onderling overleg de desbetreffende te volgen methoden en protocollen vast. |
| --- | --- |

—

gegevens over ten minste één representatief eetbaar gewas (d.w.z. steenvruchten en tomaten) met betrekking tot de afname van de dichtheid van levensvatbare sporen van Bacillus thuringiensis subsp kurstaki PB 54 op eetbare plantendelen vanaf het moment van toepassing van een gewasbeschermingsmiddel dat die werkzame stof bevat tot het moment van de oogst of totdat de gehalten lager zijn dan 105 kve/g, met inbegrip van gegevens over de stabiliteit bij opslag van de micro-organismen tussen de bemonstering en de analyse van het aantal sporen. Tegen 14 december 2025 stellen de aanvrager en de lidstaat-rapporteur in onderling overleg de desbetreffende te volgen methoden en protocollen vast.

---

(1)  Het verslag over de verlenging bevat nadere gegevens over de identiteit en de specificatie van de werkzame stof.

(2)  pesticides_ppp_app-proc_guide_phys-chem-ana_microbial-contaminant-limits.pdf (europa.eu)

---

BIJLAGE II

De bijlage bij Uitvoeringsverordening (EU) nr. 540/2011 wordt als volgt gewijzigd:

| 1) | In deel A wordt vermelding 195 geschrapt. |
| --- | --- |

1)

In deel A wordt vermelding 195 geschrapt.

| 2) | In deel B wordt de volgende vermelding toegevoegd:











  Nummer | Benaming, Identificatienummers | IUPAC-benaming | Zuiverheid  (1) | Datum van goedkeuring | Geldigheidsduur | Specifieke bepalingen |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| “164 | Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54 | n.v.t. | Geen relevante onzuiverheden | 1 juli 2023 | 30 juni 2038 | Voor de toepassing van de in artikel 29, lid 6, van Verordening (EG) nr. 1107/2009 bedoelde uniforme beginselen wordt rekening gehouden met de conclusies van het beoordelingsverslag over Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54, en met name met de aanhangsels I en II daarvan.
  Bij deze algemene beoordeling moeten de lidstaten bijzondere aandacht besteden aan:






  — | de bescherming van de toedieners en werknemers, rekening houdend met het feit dat micro-organismen sowieso als potentieel sensibiliserende stoffen worden beschouwd en ervoor zorgend dat geschikte persoonlijke beschermingsmiddelen als een gebruiksvoorwaarde worden opgenomen; |

2)

In deel B wordt de volgende vermelding toegevoegd:

Nummer

Benaming, Identificatienummers

IUPAC-benaming

Zuiverheid  (1)

Datum van goedkeuring

Geldigheidsduur

Specifieke bepalingen

“164

Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54

n.v.t.

Geen relevante onzuiverheden

1 juli 2023

30 juni 2038

Voor de toepassing van de in artikel 29, lid 6, van Verordening (EG) nr. 1107/2009 bedoelde uniforme beginselen wordt rekening gehouden met de conclusies van het beoordelingsverslag over Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki PB 54, en met name met de aanhangsels I en II daarvan.

Bij deze algemene beoordeling moeten de lidstaten bijzondere aandacht besteden aan:

—

de bescherming van de toedieners en werknemers, rekening houdend met het feit dat micro-organismen sowieso als potentieel sensibiliserende stoffen worden beschouwd en ervoor zorgend dat geschikte persoonlijke beschermingsmiddelen als een gebruiksvoorwaarde worden opgenomen;

| — | de garantie van de producent op de strikte handhaving van de omgevingsomstandigheden en de analyse van de kwaliteitscontrole tijdens het productieproces om ervoor te zorgen dat de grenswaarden inzake microbiologische besmetting als bedoeld in het werkdocument SANCO/12116/2012  (2) niet worden overschreden. |
| --- | --- |

—

de garantie van de producent op de strikte handhaving van de omgevingsomstandigheden en de analyse van de kwaliteitscontrole tijdens het productieproces om ervoor te zorgen dat de grenswaarden inzake microbiologische besmetting als bedoeld in het werkdocument SANCO/12116/2012  (2) niet worden overschreden.

De gebruiksvoorwaarden moeten de volgende risicobeperkende maatregelen omvatten:

| — | tussen de toepassing van gewasbeschermingsmiddelen die Bacillus thuringiensis subsp kurstaki PB 54 bevatten en de oogst van eetbare gewassen die voor verse consumptie worden gebruikt, wordt een minimumperiode van twee dagen in acht genomen, tenzij uit de beschikbare gemeten of geschatte gegevens betreffende residuen blijkt dat het gehalte aan Bacillus thuringiensis subsp kurstaki PB 54 minder dan 105 kve/g bedraagt, zoals aanbevolen door de EFSA. |
| --- | --- |

—

tussen de toepassing van gewasbeschermingsmiddelen die Bacillus thuringiensis subsp kurstaki PB 54 bevatten en de oogst van eetbare gewassen die voor verse consumptie worden gebruikt, wordt een minimumperiode van twee dagen in acht genomen, tenzij uit de beschikbare gemeten of geschatte gegevens betreffende residuen blijkt dat het gehalte aan Bacillus thuringiensis subsp kurstaki PB 54 minder dan 105 kve/g bedraagt, zoals aanbevolen door de EFSA.

De aanvrager dient bij de Commissie, de lidstaten en de EFSA aanvullende informatie in over:

| — | gegevens over ten minste één representatief eetbaar gewas (d.w.z. steenvruchten en tomaten) met betrekking tot de afname van de dichtheid van levensvatbare sporen van Bacillus thuringiensis subsp kurstaki PB 54 op eetbare plantendelen vanaf het moment van toepassing van een gewasbeschermingsmiddel dat die werkzame stof bevat tot het moment van de oogst of totdat de gehalten lager zijn dan 105 kve/g, met inbegrip van gegevens over de stabiliteit bij opslag van de micro-organismen tussen de bemonstering en de analyse van het aantal sporen. Tegen 14 december 2025 stellen de aanvrager en de lidstaat-rapporteur in onderling overleg de desbetreffende te volgen methoden en protocollen vast. |
| --- | --- |

—

gegevens over ten minste één representatief eetbaar gewas (d.w.z. steenvruchten en tomaten) met betrekking tot de afname van de dichtheid van levensvatbare sporen van Bacillus thuringiensis subsp kurstaki PB 54 op eetbare plantendelen vanaf het moment van toepassing van een gewasbeschermingsmiddel dat die werkzame stof bevat tot het moment van de oogst of totdat de gehalten lager zijn dan 105 kve/g, met inbegrip van gegevens over de stabiliteit bij opslag van de micro-organismen tussen de bemonstering en de analyse van het aantal sporen. Tegen 14 december 2025 stellen de aanvrager en de lidstaat-rapporteur in onderling overleg de desbetreffende te volgen methoden en protocollen vast.

---

(1)  Het verslag over de verlenging bevat nadere gegevens over de identiteit en de specificatie van de werkzame stof.

(2)  pesticides_ppp_app-proc_guide_phys-chem-ana_microbial-contaminant-limits.pdf (europa.eu)”

---

BESLUITEN

| 25.5.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 137/21 |
| --- | --- | --- | --- |

25.5.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 137/21

---

BESLUIT (EU) 2023/1022 VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

van 10 mei 2023

betreffende de beschikbaarstelling van middelen uit het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering voor ontslagen werknemers naar aanleiding van een aanvraag van Spanje (EGF/2022/003 ES/Alu Ibérica)

HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) 2021/691 van het Europees Parlement en de Raad van 28 april 2021 betreffende het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering voor ontslagen werknemers (EFG) en tot wijziging van Verordening (EU) nr. 1309/2013 (1), en met name artikel 15, lid 1, eerste alinea,

Gezien het Interinstitutioneel Akkoord van 16 december 2020 tussen het Europees Parlement, de Raad van de Europese Unie en de Europese Commissie betreffende begrotingsdiscipline, samenwerking in begrotingszaken en goed financieel beheer, alsmede betreffende nieuwe eigen middelen, met inbegrip van een routekaart voor de invoering van nieuwe eigen middelen (2), en met name punt 9,

Gezien het voorstel van de Europese Commissie,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering voor ontslagen werknemers (EFG) heeft tot doel solidariteit te betonen en fatsoenlijke en duurzame werkgelegenheid in de Unie te bevorderen door steun te verlenen aan ontslagen werknemers en zelfstandigen die hun werkzaamheden hebben beëindigd als gevolg van grote herstructureringen en hen te helpen zo snel mogelijk weer fatsoenlijk en duurzaam werk te vinden. |
| --- | --- |

(1)

het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering voor ontslagen werknemers (EFG) heeft tot doel solidariteit te betonen en fatsoenlijke en duurzame werkgelegenheid in de Unie te bevorderen door steun te verlenen aan ontslagen werknemers en zelfstandigen die hun werkzaamheden hebben beëindigd als gevolg van grote herstructureringen en hen te helpen zo snel mogelijk weer fatsoenlijk en duurzaam werk te vinden.

| (2) | Zoals vastgesteld in artikel 8 van Verordening (EU, Euratom) 2020/2093 van de Raad (3), mag het EFG een jaarlijks maximumbedrag van 186 miljoen EUR (in prijzen van 2018) niet overschrijden. |
| --- | --- |

(2)

Zoals vastgesteld in artikel 8 van Verordening (EU, Euratom) 2020/2093 van de Raad (3), mag het EFG een jaarlijks maximumbedrag van 186 miljoen EUR (in prijzen van 2018) niet overschrijden.

| (3) | Op 30 november 2022 heeft Spanje een aanvraag ingediend om middelen uit het EFG ter beschikking te stellen voor ontslagen bij Alu Ibérica LC S.L. in Spanje. Met betrekking tot deze aanvraag zijn overeenkomstig artikel 8, lid 5, van Verordening (EU) 2021/691 aanvullende gegevens verstrekt. De aanvraag voldoet aan de voorwaarden van artikel 13 van Verordening (EU) 2021/691 voor een financiële bijdrage uit het EFG. |
| --- | --- |

(3)

Op 30 november 2022 heeft Spanje een aanvraag ingediend om middelen uit het EFG ter beschikking te stellen voor ontslagen bij Alu Ibérica LC S.L. in Spanje. Met betrekking tot deze aanvraag zijn overeenkomstig artikel 8, lid 5, van Verordening (EU) 2021/691 aanvullende gegevens verstrekt. De aanvraag voldoet aan de voorwaarden van artikel 13 van Verordening (EU) 2021/691 voor een financiële bijdrage uit het EFG.

| (4) | Er moeten dan ook middelen uit het EFG beschikbaar worden gesteld om een financiële bijdrage van 1 275 000 EUR te leveren in het kader van de door Spanje ingediende aanvraag. |
| --- | --- |

(4)

Er moeten dan ook middelen uit het EFG beschikbaar worden gesteld om een financiële bijdrage van 1 275 000 EUR te leveren in het kader van de door Spanje ingediende aanvraag.

| (5) | Teneinde zo snel mogelijk middelen uit het EFG ter beschikking te stellen, moet dit besluit van toepassing zijn vanaf de datum waarop het wordt vastgesteld, |
| --- | --- |

(5)

Teneinde zo snel mogelijk middelen uit het EFG ter beschikking te stellen, moet dit besluit van toepassing zijn vanaf de datum waarop het wordt vastgesteld,

HEBBEN HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

Ten laste van de algemene begroting van de Unie voor het begrotingsjaar 2023 wordt een bedrag van 1 275 000 EUR aan vastleggings- en betalingskredieten beschikbaar gesteld uit het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering voor ontslagen werknemers.

Artikel 2

Dit besluit treedt in werking op de dag van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie. Het is van toepassing vanaf 10 mei 2023.

Gedaan te Straatsburg, 10 mei 2023.

Voor het Europees Parlement

De voorzitter

R. METSOLA

Voor de Raad

De voorzitter

J. ROSWALL

---

(1)  
  PB L 153 van 3.5.2021, blz. 48.

1

(2)  
  PB L 433 I van 22.12.2020, blz. 28.

2

(3)  Verordening (EU, Euratom) 2020/2093 van de Raad van 17 december 2020 tot bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2021-2027 (PB L 433 I van 22.12.2020, blz. 11).

3

---

| 25.5.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 137/23 |
| --- | --- | --- | --- |

25.5.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 137/23

---

BESLUIT VAN HET POLITIEK EN VEILIGHEIDSCOMITÉ (GBVB) 2023/1023

van 16 mei 2023

betreffende de benoeming van het hoofd van de GVDB-missie van de Europese Unie in Niger (EUCAP Sahel Niger) (EUCAP Sahel Niger/1/2023)

HET POLITIEK EN VEILIGHEIDSCOMITÉ,

Gezien het Verdrag betreffende de Europese Unie, en met name artikel 38, derde alinea,

Gezien Besluit 2012/392/GBVB van de Raad van 16 juli 2012 betreffende de GVDB-missie van de Europese Unie in Niger (EUCAP Sahel Niger) (1), en met name artikel 9, lid 1,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | Krachtens Besluit 2012/392/GBVB is het Politiek en Veiligheidscomité (PVC) overeenkomstig artikel 38, derde alinea, van het Verdrag gemachtigd de passende besluiten te nemen met het oog op de uitoefening van de politieke controle en de strategische leiding van de GVDB-missie van de Europese Unie in Niger (EUCAP Sahel Niger), met inbegrip van het besluit een missiehoofd te benoemen. |
| --- | --- |

(1)

Krachtens Besluit 2012/392/GBVB is het Politiek en Veiligheidscomité (PVC) overeenkomstig artikel 38, derde alinea, van het Verdrag gemachtigd de passende besluiten te nemen met het oog op de uitoefening van de politieke controle en de strategische leiding van de GVDB-missie van de Europese Unie in Niger (EUCAP Sahel Niger), met inbegrip van het besluit een missiehoofd te benoemen.

| (2) | Op 9 september 2022 heeft de Raad Besluit (GBVB) 2022/1505 (2) vastgesteld tot wijziging van Besluit 2012/392/GBVB en tot verlenging van het mandaat van EUCAP Sahel Niger tot en met 30 september 2024. |
| --- | --- |

(2)

Op 9 september 2022 heeft de Raad Besluit (GBVB) 2022/1505 (2) vastgesteld tot wijziging van Besluit 2012/392/GBVB en tot verlenging van het mandaat van EUCAP Sahel Niger tot en met 30 september 2024.

| (3) | Op 20 september 2022 heeft het PVC Besluit (GBVB) 2022/1649 (3) vastgesteld, waarbij het mandaat van mevrouw Antje PITTELKAU als hoofd van de missie EUCAP Sahel Niger werd verlengd van 1 oktober 2022 tot en met 30 september 2023. |
| --- | --- |

(3)

Op 20 september 2022 heeft het PVC Besluit (GBVB) 2022/1649 (3) vastgesteld, waarbij het mandaat van mevrouw Antje PITTELKAU als hoofd van de missie EUCAP Sahel Niger werd verlengd van 1 oktober 2022 tot en met 30 september 2023.

| (4) | Op 11 februari 2023 heeft mevrouw Antje PITTELKAU met ingang van 21 mei 2023 ontslag genomen als hoofd van de missie EUCAP Sahel Niger. |
| --- | --- |

(4)

Op 11 februari 2023 heeft mevrouw Antje PITTELKAU met ingang van 21 mei 2023 ontslag genomen als hoofd van de missie EUCAP Sahel Niger.

| (5) | Op 24 april 2023 heeft de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid voorgesteld mevrouw Katja DOMINIK te benoemen tot hoofd van de missie van EUCAP Sahel Niger met ingang van 4 juni 2023 tot en met 30 september 2024, |
| --- | --- |

(5)

Op 24 april 2023 heeft de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid voorgesteld mevrouw Katja DOMINIK te benoemen tot hoofd van de missie van EUCAP Sahel Niger met ingang van 4 juni 2023 tot en met 30 september 2024,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

Mevrouw Katja DOMINIK wordt met ingang van 4 juni 2023 tot en met 30 september 2024 benoemd tot hoofd van de GVDB-missie van de Europese Unie in Niger (EUCAP Sahel Niger).

Artikel 2

Dit besluit treedt in werking op de datum van de vaststelling ervan.

Het is van toepassing met ingang van 4 juni 2023.

Gedaan te Brussel, 16 mei 2023.

Voor het Politiek en Veiligheidscomité

De voorzitter

D. PRONK

---

(1)  
  PB L 187 van 17.7.2012, blz. 48.

1

(2)  Besluit (GBVB) 2022/1505 van de Raad van 9 september 2022 tot wijziging van Besluit 2012/392/GBVB betreffende de GVDB-missie van de Europese Unie in Niger (EUCAP Sahel Niger) (PB L 235 van 12.9.2022, blz. 28).

2

(3)  Besluit van het Politiek en Veiligheidscomité (GBVB) 2022/1649 van 20 september 2022 tot verlenging van het mandaat van het hoofd van de GVDB-missie van de Europese Unie in Niger (EUCAP Sahel Niger/1/2022) (PB L 248 van 26.9.2022, blz. 57).

3

---

| 25.5.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 137/25 |
| --- | --- | --- | --- |

25.5.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 137/25

---

BESLUIT VAN HET POLITIEK EN VEILIGHEIDSCOMITÉ (GBVB) 2023/1024

van 16 mei 2023

tot de benoeming van het hoofd van de adviesmissie van de Europese Unie voor de hervorming van de civiele veiligheidssector in Oekraïne (EUAM Ukraine) (EUAM Ukraine/1/2023)

HET POLITIEK EN VEILIGHEIDSCOMITÉ,

Gezien het Verdrag betreffende de Europese Unie, en met name artikel 38, derde alinea,

Gezien Besluit 2014/486/GBVB van de Raad van 22 juli 2014 betreffende de adviesmissie van de Europese Unie voor de hervorming van de civiele veiligheidssector in Oekraïne (EUAM Ukraine) (1), en met name artikel 7,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | Op grond van artikel 7 van Besluit 2014/486/GBVB is het Politiek en Veiligheidscomité gemachtigd om de passende besluiten te nemen overeenkomstig artikel 38 van het Verdrag, met het oog op de uitoefening van de politieke controle en de strategische leiding van de adviesmissie van de Europese Unie voor de hervorming van de civiele veiligheidssector in Oekraïne (EUAM Ukraine), met inbegrip van, met name, het besluit om een hoofd van de missie te benoemen. |
| --- | --- |

(1)

Op grond van artikel 7 van Besluit 2014/486/GBVB is het Politiek en Veiligheidscomité gemachtigd om de passende besluiten te nemen overeenkomstig artikel 38 van het Verdrag, met het oog op de uitoefening van de politieke controle en de strategische leiding van de adviesmissie van de Europese Unie voor de hervorming van de civiele veiligheidssector in Oekraïne (EUAM Ukraine), met inbegrip van, met name, het besluit om een hoofd van de missie te benoemen.

| (2) | De Raad heeft op 20 mei 2021 Besluit (GBVB) 2021/813 (2) vastgesteld, waarbij het mandaat van EUAM Ukraine is verlengd tot en met 31 mei 2024. |
| --- | --- |

(2)

De Raad heeft op 20 mei 2021 Besluit (GBVB) 2021/813 (2) vastgesteld, waarbij het mandaat van EUAM Ukraine is verlengd tot en met 31 mei 2024.

| (3) | Het Politiek en Veiligheidscomité heeft op 10 mei 2022 bij Besluit (GBVB) 2022/744 (3) het mandaat van de heer Antti HARTIKAINEN als hoofd van de missie verlengd tot en met 31 mei 2023. |
| --- | --- |

(3)

Het Politiek en Veiligheidscomité heeft op 10 mei 2022 bij Besluit (GBVB) 2022/744 (3) het mandaat van de heer Antti HARTIKAINEN als hoofd van de missie verlengd tot en met 31 mei 2023.

| (4) | Op 24 april 2023 heeft de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid voorgesteld om de heer Rolf Michael Hay Pereira HOLMBOE tot hoofd van de missie EUAM Ukraine te benoemen, |
| --- | --- |

(4)

Op 24 april 2023 heeft de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid voorgesteld om de heer Rolf Michael Hay Pereira HOLMBOE tot hoofd van de missie EUAM Ukraine te benoemen,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

De heer Rolf Michael Hay Pereira HOLMBOE wordt benoemd tot hoofd van de adviesmissie van de Europese Unie voor de hervorming van de civiele veiligheidssector in Oekraïne (EUAM Ukraine) voor de periode van 12 juni 2023 tot en met 31 mei 2024.

Artikel 2

Dit besluit treedt in werking op de datum van de vaststelling ervan.

Gedaan te Brussel, 16 mei 2023.

Voor het Politiek en Veiligheidscomité

De voorzitter

D. PRONK

---

(1)  
  PB L 217 van 23.7.2014, blz. 42.

1

(2)  Besluit (GBVB) 2021/813 van de Raad van 20 mei 2021 tot wijziging van Besluit 2014/486/GBVB betreffende de adviesmissie van de Europese Unie voor de hervorming van de civiele veiligheidssector in Oekraïne (EUAM Ukraine) (PB L 180 van 21.5.2021, blz. 149).

2

(3)  Besluit van het Politiek en Veiligheidscomité (GBVB) 2022/744 van 10 mei 2022 tot verlenging van het mandaat van het hoofd van de adviesmissie van de Europese Unie voor de hervorming van de civiele veiligheidssector in Oekraïne (EUAM Ukraine) (EUAM UKRAINE/1/2022) (PB L 137 van 16.5.2022, blz. 82).

3

---

| 25.5.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 137/26 |
| --- | --- | --- | --- |

25.5.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 137/26

---

UITVOERINGSBESLUIT (EU) 2023/1025 VAN DE RAAD

van 22 mei 2023

waarbij Hongarije wordt gemachtigd een bijzondere maatregel toe te passen die afwijkt van artikel 287 van Richtlijn 2006/112/EG betreffende het gemeenschappelijke stelsel van belasting over de toegevoegde waarde, en tot intrekking van Uitvoeringsbesluit (EU) 2018/1490

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Richtlijn 2006/112/EG van de Raad van 28 november 2006 betreffende het gemeenschappelijke stelsel van belasting over de toegevoegde waarde (1), en met name artikel 395, lid 1, eerste alinea,

Gezien het voorstel van de Europese Commissie,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | Artikel 287, punt 12, van Richtlijn 2006/112/EG bepaalt dat Hongarije vrijstelling van belasting over de toegevoegde waarde (btw) kan verlenen aan belastingplichtigen met een jaaromzet die niet hoger is dan de tegenwaarde van 35 000 EUR in de nationale munteenheid tegen de op de dag van zijn toetreding geldende omrekeningskoers. |
| --- | --- |

(1)

Artikel 287, punt 12, van Richtlijn 2006/112/EG bepaalt dat Hongarije vrijstelling van belasting over de toegevoegde waarde (btw) kan verlenen aan belastingplichtigen met een jaaromzet die niet hoger is dan de tegenwaarde van 35 000 EUR in de nationale munteenheid tegen de op de dag van zijn toetreding geldende omrekeningskoers.

| (2) | Krachtens Uitvoeringsbesluit (EU) 2022/73 van de Raad (2) is Hongarije gemachtigd om tot en met 31 december 2024 een bijzondere maatregel te blijven toepassen die afwijkt van artikel 287, punt 12, van Richtlijn 2006/112/EG, en zodoende belastingplichtigen met een jaaromzet die niet hoger is dan de tegenwaarde van 48 000 EUR in de nationale munteenheid tegen de op de dag van zijn toetreding tot de Unie geldende omrekeningskoers van de btw vrij te stellen (de “bijzondere maatregel”). |
| --- | --- |

(2)

Krachtens Uitvoeringsbesluit (EU) 2022/73 van de Raad (2) is Hongarije gemachtigd om tot en met 31 december 2024 een bijzondere maatregel te blijven toepassen die afwijkt van artikel 287, punt 12, van Richtlijn 2006/112/EG, en zodoende belastingplichtigen met een jaaromzet die niet hoger is dan de tegenwaarde van 48 000 EUR in de nationale munteenheid tegen de op de dag van zijn toetreding tot de Unie geldende omrekeningskoers van de btw vrij te stellen (de “bijzondere maatregel”).

| (3) | Bij brief, ingekomen bij de Commissie op 15 december 2022, heeft Hongarije verzocht om de drempel van de bestaande bijzondere maatregel te mogen verhogen tot 71 500 EUR voor het resterende deel van de toegestane periode. |
| --- | --- |

(3)

Bij brief, ingekomen bij de Commissie op 15 december 2022, heeft Hongarije verzocht om de drempel van de bestaande bijzondere maatregel te mogen verhogen tot 71 500 EUR voor het resterende deel van de toegestane periode.

| (4) | Krachtens artikel 395, lid 2, tweede alinea, van Richtlijn 2006/112/EG heeft de Commissie de overige lidstaten van het verzoek van Hongarije in kennis gesteld bij brief van 11 januari 2023. Bij brief van 12 januari 2023 heeft de Commissie Hongarije ervan in kennis gesteld dat zij over alle gegevens beschikte die nodig zijn voor de beoordeling van het verzoek. |
| --- | --- |

(4)

Krachtens artikel 395, lid 2, tweede alinea, van Richtlijn 2006/112/EG heeft de Commissie de overige lidstaten van het verzoek van Hongarije in kennis gesteld bij brief van 11 januari 2023. Bij brief van 12 januari 2023 heeft de Commissie Hongarije ervan in kennis gesteld dat zij over alle gegevens beschikte die nodig zijn voor de beoordeling van het verzoek.

| (5) | De door Hongarije gevraagde bijzondere maatregel is in overeenstemming met Richtlijn (EU) 2020/285 van de Raad (3), die tot doel heeft de nalevingskosten voor kleine ondernemingen te verminderen en concurrentieverstoringen op de interne markt te voorkomen. |
| --- | --- |

(5)

De door Hongarije gevraagde bijzondere maatregel is in overeenstemming met Richtlijn (EU) 2020/285 van de Raad (3), die tot doel heeft de nalevingskosten voor kleine ondernemingen te verminderen en concurrentieverstoringen op de interne markt te voorkomen.

| (6) | De bijzondere maatregel zal facultatief blijven voor de belastingplichtigen, aangezien zij krachtens artikel 290 van Richtlijn 2006/112/EG nog altijd voor het normale btw-stelsel kunnen kiezen. |
| --- | --- |

(6)

De bijzondere maatregel zal facultatief blijven voor de belastingplichtigen, aangezien zij krachtens artikel 290 van Richtlijn 2006/112/EG nog altijd voor het normale btw-stelsel kunnen kiezen.

| (7) | Volgens de door Hongarije verstrekte gegevens zal de bijzondere maatregel geen noemenswaardige invloed hebben op de totale belastingopbrengst in het stadium van het eindverbruik in Hongarije. |
| --- | --- |

(7)

Volgens de door Hongarije verstrekte gegevens zal de bijzondere maatregel geen noemenswaardige invloed hebben op de totale belastingopbrengst in het stadium van het eindverbruik in Hongarije.

| (8) | Met de inwerkingtreding van Verordening (EU, Euratom) 2021/769 van de Raad (4) hoeft Hongarije geen compensatieberekening meer te verrichten met betrekking tot het overzicht van de eigen btw-middelen vanaf het begrotingsjaar 2021. |
| --- | --- |

(8)

Met de inwerkingtreding van Verordening (EU, Euratom) 2021/769 van de Raad (4) hoeft Hongarije geen compensatieberekening meer te verrichten met betrekking tot het overzicht van de eigen btw-middelen vanaf het begrotingsjaar 2021.

| (9) | Aangezien de bijzondere maatregel een positief effect heeft gehad op de vereenvoudiging van de btw-verplichtingen door de administratieve lasten en nalevingskosten voor kleine ondernemingen en de belastingautoriteiten te verminderen, en aangezien hij geen grote gevolgen heeft voor de totale btw-inkomsten, moet Hongarije worden gemachtigd om de bijzondere maatregel toe te passen. |
| --- | --- |

(9)

Aangezien de bijzondere maatregel een positief effect heeft gehad op de vereenvoudiging van de btw-verplichtingen door de administratieve lasten en nalevingskosten voor kleine ondernemingen en de belastingautoriteiten te verminderen, en aangezien hij geen grote gevolgen heeft voor de totale btw-inkomsten, moet Hongarije worden gemachtigd om de bijzondere maatregel toe te passen.

| (10) | De toepassing van de bijzondere maatregel moet in de tijd worden beperkt. De periode moet lang genoeg zijn om de Commissie in staat te stellen te evalueren of de drempel doeltreffend en passend is. Bovendien moeten de lidstaten krachtens artikel 3, lid 1, van Richtlijn (EU) 2020/285 uiterlijk op 31 december 2024 de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen vaststellen en bekendmaken om aan artikel 1, punt 12, van die richtlijn te voldoen en moeten zij die bepalingen met ingang van 1 januari 2025 toepassen. Het is derhalve passend Hongarije te machtigen de bijzondere maatregel toe te passen tot en met 31 december 2024. |
| --- | --- |

(10)

De toepassing van de bijzondere maatregel moet in de tijd worden beperkt. De periode moet lang genoeg zijn om de Commissie in staat te stellen te evalueren of de drempel doeltreffend en passend is. Bovendien moeten de lidstaten krachtens artikel 3, lid 1, van Richtlijn (EU) 2020/285 uiterlijk op 31 december 2024 de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen vaststellen en bekendmaken om aan artikel 1, punt 12, van die richtlijn te voldoen en moeten zij die bepalingen met ingang van 1 januari 2025 toepassen. Het is derhalve passend Hongarije te machtigen de bijzondere maatregel toe te passen tot en met 31 december 2024.

| (11) | Uitvoeringsbesluit (EU) 2018/1490 van de Raad (5) moet daarom worden ingetrokken, |
| --- | --- |

(11)

Uitvoeringsbesluit (EU) 2018/1490 van de Raad (5) moet daarom worden ingetrokken,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

In afwijking van artikel 287, punt 12, van Richtlijn 2006/112/EG wordt Hongarije gemachtigd een vrijstelling van btw toe te kennen aan belastingplichtigen met een jaaromzet die ten hoogste gelijk is aan de tegenwaarde van 71 500 EUR in de nationale munteenheid tegen de op de dag van toetreding geldende omrekeningskoers.

Artikel 2

Uitvoeringsbesluit (EU) 2018/1490 wordt ingetrokken.

Artikel 3

Dit besluit wordt van kracht op de datum van kennisgeving ervan.

Het is van toepassing tot en met 31 december 2024.

Artikel 4

Dit besluit is gericht tot Hongarije.

Gedaan te Brussel, 22 mei 2023.

Voor de Raad

De voorzitter

J. BORRELL FONTELLES

---

(1)  
  PB L 347 van 11.12.2006, blz. 1.

1

(2)  Uitvoeringsbesluit (EU) 2022/73 van de Raad van 18 januari 2022 tot wijziging van Uitvoeringsbesluit (EU) 2018/1490 waarbij Hongarije wordt gemachtigd de bijzondere maatregel die afwijkt van artikel 287 van Richtlijn 2006/112/EG betreffende het gemeenschappelijke stelsel van belasting over de toegevoegde waarde gedurende een nieuwe periode toe te passen (PB L 12 van 19.1.2022, blz. 148).

2

(3)  Richtlijn (EU) 2020/285 van de Raad van 18 februari 2020 tot wijziging van Richtlijn 2006/112/EG betreffende het gemeenschappelijke stelsel van belasting over de toegevoegde waarde wat betreft de bijzondere regeling voor kleine ondernemingen en Verordening (EU) nr. 904/2010 betreffende de administratieve samenwerking en uitwisseling van inlichtingen voor doeleinden van toezicht op de juiste uitvoering van de bijzondere regeling voor kleine ondernemingen (PB L 62 van 2.3.2020, blz. 13).

3

(4)  Verordening (EU, Euratom) 2021/769 van de Raad van 30 april 2021 tot wijziging van Verordening (EEG, Euratom) nr. 1553/89 betreffende de definitieve uniforme regeling voor de inning van de eigen middelen uit de belasting over de toegevoegde waarde (PB L 165 van 11.5.2021, blz. 9).

4

(5)  Uitvoeringsbesluit (EU) 2018/1490 van de Raad van 2 oktober 2018 waarbij Hongarije wordt gemachtigd een bijzondere maatregel te treffen die afwijkt van artikel 287 van Richtlijn 2006/112/EG betreffende het gemeenschappelijke stelsel van belasting over de toegevoegde waarde (PB L 252 van 8.10.2018, blz. 38).

5

---

III Andere handelingen

EUROPESE ECONOMISCHE RUIMTE

| 25.5.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 137/28 |
| --- | --- | --- | --- |

25.5.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 137/28

---

BESLUIT VAN DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA Nr. 230/22/COL

van 15 december 2022

tot wijziging van de materiële regels op het gebied van staatssteun door de invoering van nieuwe richtsnoeren inzake staatssteun voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie [2023/1026]

DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA (“DE AUTORITEIT”),

Gezien de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (hierna “de EER-overeenkomst”), en met name de artikelen 61, 62 en 63 en Protocol nr. 26,

Gezien de Overeenkomst tussen de EVA-staten betreffende de oprichting van een Toezichthoudende Autoriteit en een Hof van Justitie (hierna “de Toezichtovereenkomst”), en met name artikel 24 en artikel 5, lid 2, punt b),

Gezien Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst (hierna “Protocol nr. 3”), en met name artikel 1, lid 1, van deel I,

Overwegende hetgeen volgt:

Overeenkomstig artikel 24 van de Toezichtovereenkomst geeft de Autoriteit uitvoering aan de staatssteunbepalingen van de EER-overeenkomst.

Overeenkomstig artikel 5, lid 2, punt b), van de Toezichtovereenkomst maakt de Autoriteit mededelingen en richtsnoeren bekend over aangelegenheden waarop de EER-overeenkomst betrekking heeft, indien de EER-overeenkomst of de Toezichtovereenkomst daarin uitdrukkelijk voorziet of indien de Autoriteit zulks nodig acht.

Overeenkomstig artikel 1, lid 1, van deel I van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst dient de Autoriteit alle in de EVA-staten bestaande steunregelingen aan een voortdurend onderzoek te onderwerpen en dienstige maatregelen (1) voor te stellen, welke de geleidelijke ontwikkeling of de werking van de EER-overeenkomst vereist.

Richtsnoeren van de Autoriteit inzake staatssteun voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie (2), zoals gewijzigd (3), stemmen overeen met de kaderregeling van de Europese Commissie betreffende staatssteun voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie (“O&O&I-kaderregeling van de Commissie van 2014”) (4), zoals gewijzigd op 8 juli 2020
   (5).

Op 19 oktober 2022 heeft de Commissie een herziene kaderregeling inzake staatssteun voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie (hierna “O&O&I-kaderregeling van 2022” genoemd) vastgesteld (6).

De O&O&I-kaderregeling van 2022 is ook van belang voor de Europese Economische Ruimte (“EER”).

Overeenkomstig de homogeniteitsdoelstelling die in artikel 1 van de EER-overeenkomst is vastgesteld, moet een eenvormige toepassing van de EER-staatssteunregels in de hele Europese Economische Ruimte worden verzekerd.

De Autoriteit dient, ingevolge punt II onder de titel “ALGEMEEN” op bladzijde 11 van bijlage XV bij de EER-overeenkomst, na overleg met de Commissie, besluiten vast te stellen die met de besluiten van de Commissie overeenstemmen,

In de O&O&I-kaderregeling van 2022 kan worden verwezen naar bepaalde beleidsinstrumenten van de Europese Unie en naar bepaalde rechtshandelingen van de Europese Unie die niet in de EER-overeenkomst zijn opgenomen. Wanneer de Autoriteit nagaat of steun verenigbaar is met de werking van de EER-overeenkomst, zal zij over het algemeen dezelfde vergelijkingspunten hanteren als de Commissie met het oog op een eenvormige toepassing van de bepalingen inzake staatssteun en gelijke mededingingsvoorwaarden in de hele EER.

Na raadpleging van de Commissie,

Na raadpleging van de EVA-staten,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

1.   De materiële regels op het gebied van staatssteun worden gewijzigd door de invoering van nieuwe richtsnoeren inzake van staatssteun voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie (hierna “de O&O&I-richtsnoeren”). De O&O&I-richtsnoeren, in de vorm van de O&O&I-kaderregeling van 2022, zijn aan dit besluit gehecht en maken er integrerend deel van uit.

2.   De Autoriteit zal de in de O&O&I-richtsnoeren uiteengezette beginselen en richtsnoeren volgen bij de verenigbaarheidsbeoordeling van alle aangemelde O&O&I-steun waarover zij een besluit moet nemen na 15 december 2022. Onrechtmatige O&O&I-steun zal worden beoordeeld volgens de op het tijdstip van de toekenning van de steun toepasselijke regels.

Artikel 2

De Autoriteit past de O&O&I-kaderregeling van 2022 in voorkomend geval toe met onder andere de volgende aanpassingen:

| a) | een verwijzing naar “lidstaat”/“lidstaten” wordt door de Autoriteit gelezen als een verwijzing naar “EVA-staat”/“EVA-staten” (7), of, in voorkomend geval, “EER-staat”/“EER-staten”; |
| --- | --- |

a)

een verwijzing naar “lidstaat”/“lidstaten” wordt door de Autoriteit gelezen als een verwijzing naar “EVA-staat”/“EVA-staten” (7), of, in voorkomend geval, “EER-staat”/“EER-staten”;

| b) | een verwijzing naar de “Europese Commissie” wordt door de Autoriteit in voorkomend geval gelezen als een verwijzing naar de “Toezichthoudende Autoriteit van de EVA”; |
| --- | --- |

b)

een verwijzing naar de “Europese Commissie” wordt door de Autoriteit in voorkomend geval gelezen als een verwijzing naar de “Toezichthoudende Autoriteit van de EVA”;

| c) | een verwijzing naar “het Verdrag” of “VWEU” wordt door de Autoriteit gelezen als een verwijzing naar “de EER-overeenkomst”; |
| --- | --- |

c)

een verwijzing naar “het Verdrag” of “VWEU” wordt door de Autoriteit gelezen als een verwijzing naar “de EER-overeenkomst”;

| d) | een verwijzing naar “EU-regels inzake staatssteun” wordt door de Autoriteit gelezen als een verwijzing naar “EER-regels inzake staatssteun”; |
| --- | --- |

d)

een verwijzing naar “EU-regels inzake staatssteun” wordt door de Autoriteit gelezen als een verwijzing naar “EER-regels inzake staatssteun”;

| e) | een verwijzing naar artikel 107 VWEU of naar delen van dat artikel wordt door de Autoriteit gelezen als een verwijzing naar artikel 61 van de EER-overeenkomst en de overeenkomstige delen van dat artikel; |
| --- | --- |

e)

een verwijzing naar artikel 107 VWEU of naar delen van dat artikel wordt door de Autoriteit gelezen als een verwijzing naar artikel 61 van de EER-overeenkomst en de overeenkomstige delen van dat artikel;

| f) | een verwijzing naar artikel 108 VWEU of naar delen van dat artikel wordt door de Autoriteit gelezen als een verwijzing naar artikel 1 van deel I van Protocol nr. 3 van de Toezichtovereenkomst en de overeenkomstige delen van dat artikel; |
| --- | --- |

f)

een verwijzing naar artikel 108 VWEU of naar delen van dat artikel wordt door de Autoriteit gelezen als een verwijzing naar artikel 1 van deel I van Protocol nr. 3 van de Toezichtovereenkomst en de overeenkomstige delen van dat artikel;

| g) | een verwijzing naar Verordening (EU) 2015/1589 van de Raad (8) wordt door de Autoriteit gelezen als een verwijzing naar deel II van Protocol nr. 3 van de Toezichtovereenkomst; |
| --- | --- |

g)

een verwijzing naar Verordening (EU) 2015/1589 van de Raad (8) wordt door de Autoriteit gelezen als een verwijzing naar deel II van Protocol nr. 3 van de Toezichtovereenkomst;

| h) | een verwijzing naar Verordening (EG) nr. 794/2004 van de Commissie (9) wordt door de Autoriteit gelezen als een verwijzing naar Besluit nr. 195/04/COL van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA; |
| --- | --- |

h)

een verwijzing naar Verordening (EG) nr. 794/2004 van de Commissie (9) wordt door de Autoriteit gelezen als een verwijzing naar Besluit nr. 195/04/COL van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA;

| i) | “(on)verenigbaar met de interne markt” wordt door de Autoriteit gelezen als “(on)verenigbaar met de werking van de EER-overeenkomst”; |
| --- | --- |

i)

“(on)verenigbaar met de interne markt” wordt door de Autoriteit gelezen als “(on)verenigbaar met de werking van de EER-overeenkomst”;

| j) | “binnen (of buiten) de Unie” wordt door de Autoriteit gelezen als “binnen (of buiten) de EER”; |
| --- | --- |

j)

“binnen (of buiten) de Unie” wordt door de Autoriteit gelezen als “binnen (of buiten) de EER”;

| k) | “handel binnen de Unie” wordt door de Autoriteit gelezen als “handel binnen de EER”; |
| --- | --- |

k)

“handel binnen de Unie” wordt door de Autoriteit gelezen als “handel binnen de EER”;

| l) | indien in de O&O&I-kaderregeling van 2022 is bepaald dat zij op alle economische sectoren zullen worden toegepast, past de Autoriteit de richtsnoeren toe op alle economische sectoren of delen van economische sectoren die binnen het toepassingsgebied van de EER-overeenkomst vallen; |
| --- | --- |

l)

indien in de O&O&I-kaderregeling van 2022 is bepaald dat zij op alle economische sectoren zullen worden toegepast, past de Autoriteit de richtsnoeren toe op alle economische sectoren of delen van economische sectoren die binnen het toepassingsgebied van de EER-overeenkomst vallen;

| m) | een verwijzing naar mededelingen van de Commissie, bekendmakingen of richtsnoeren wordt door de Autoriteit gelezen als een verwijzing naar de overeenkomstige richtsnoeren van de Autoriteit. |
| --- | --- |

m)

een verwijzing naar mededelingen van de Commissie, bekendmakingen of richtsnoeren wordt door de Autoriteit gelezen als een verwijzing naar de overeenkomstige richtsnoeren van de Autoriteit.

Artikel 3

1.   Punt 156 van de kaderregeling 2022 wordt vervangen door:

“Overeenkomstig artikel 1, lid 1, van deel I van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst stelt de Autoriteit de EVA-Staten voor om, waar nodig, hun bestaande O&O&I-steunregelingen te wijzigen om uiterlijk zes maanden na de inwerkingtreding van deze O&O&I-richtsnoeren de naleving ervan te garanderen.”.

2.   Punt 157 van de kaderregeling 2022 wordt vervangen door:

“De EVA-staten wordt verzocht uiterlijk op 17 februari 2023 hun uitdrukkelijke en onvoorwaardelijke instemming met de in punt 156 genoemde maatregelen mee te delen. Zonder een antwoord van de EVA-staten zal de Autoriteit aannemen dat deze niet met de voorgestelde maatregelen instemmen.”.

Gedaan te Brussel, 15 december 2022.

Voor de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA

Arne RØKSUND

Voorzitter

Verantwoordelijk lid van het College

Stefan BARRIGA

Lid van het College

Árni Páll ÁRNASON

Lid van het College

Melpo-Menie JOSÉPHIDÈS

Medeondertekenaar, directeur

van de Juridische en Uitvoerende Dienst

---

(1)  Artikel 1, punt b), van de Toezichtovereenkomst bepaalt dat onder “EVA-staten” wordt verstaan “de Republiek IJsland en het Koninkrijk Noorwegen en, onder de voorwaarden van artikel 1, lid 2, van het Protocol tot aanpassing van de Overeenkomst tussen de EVA-staten betreffende de oprichting van een Toezichthoudende Autoriteit en een Hof van Justitie, het Vorstendom Liechtenstein”.

1

(2)  Richtsnoeren van de Autoriteit inzake staatssteun voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie (PB L 209 van 6.8.2015, blz. 17) en EER-supplement nr. 44 van 6.8.2015, blz. 1.

2

(3)  Besluit van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA nr. 90/20/COL van 15 juli 2020 houdende de honderdenzevende wijziging van de formele en materiële regels op het gebied van staatssteun door wijziging en verlenging van een aantal staatssteunrichtsnoeren [2020/1576] (PB L 359 van 29.10.2020, blz. 16).

3

(4)  Mededeling van de Commissie — Kaderregeling betreffende staatssteun voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie (PB C 198 van 27.6.2014, blz. 1).

4

(5)  Mededeling van de Commissie betreffende de verlenging van en wijzigingen in de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen 2014-2020, de richtsnoeren inzake staatssteun ter bevordering van risicofinancieringsinvesteringen, de richtsnoeren inzake staatssteun ten behoeve van milieubescherming en energie 2014-2020, de richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden, de mededeling inzake criteria voor de beoordeling van de verenigbaarheid met de interne markt van staatssteun ter bevordering van de verwezenlijking van belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang, de mededeling van de Commissie over de kaderregeling betreffende staatssteun voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie, en de mededeling van de Commissie aan de lidstaten inzake de toepassing van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie op kortlopende exportkredietverzekering 2020/C 224/02 (PB C 224 van 8.7.2020, blz. 2).

5

(6)  C(2022) 7388 final, nog niet bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie.

6

Publicatieblad van de Europese Unie

(7)  Met “EVA-staten” wordt verwezen naar IJsland, Liechtenstein en Noorwegen.

7

(8)  Verordening (EU) 2015/1589 van de Raad van 13 juli 2015 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (PB L 248 van 24.9.2015, blz. 9).

8

(9)  Verordening (EG) nr. 794/2004 van de Commissie van 21 april 2004 tot uitvoering van Verordening (EU) 2015/1589 van de Raad tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (PB L 140 van 30.4.2004, blz. 1).

9

---

BIJLAGE

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE

Kaderregeling betreffende staatssteun voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie

Inleiding

Inleiding

| 1. | Volgens artikel 107, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (“het Verdrag”) is staatssteun in beginsel verboden. Dit moet beletten dat overheidssubsidies de mededinging op de interne markt verstoren en het handelsverkeer tussen lidstaten ongunstig beïnvloeden. In bepaalde gevallen kan staatssteun echter met de interne markt verenigbaar zijn op grond van artikel 107, leden 2 en 3, van het Verdrag. |
| --- | --- |

1.

Volgens artikel 107, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (“het Verdrag”) is staatssteun in beginsel verboden. Dit moet beletten dat overheidssubsidies de mededinging op de interne markt verstoren en het handelsverkeer tussen lidstaten ongunstig beïnvloeden. In bepaalde gevallen kan staatssteun echter met de interne markt verenigbaar zijn op grond van artikel 107, leden 2 en 3, van het Verdrag.

| 2. | Dit steunkader biedt richtsnoeren op basis van een verenigbaarheidsbeoordeling die de Commissie heeft verricht met betrekking tot steun ter bevordering van onderzoek, ontwikkeling en innovatie (“O&O&I”) in het kader van artikel 107, lid 3, punt c), van het Verdrag. Krachtens artikel 107, lid 3, punt c), van het Verdrag kan een steunmaatregel verenigbaar met de interne markt worden verklaard indien aan twee voorwaarden, een positieve en een negatieve, is voldaan. Volgens de positieve voorwaarde moet de steunmaatregel de ontwikkeling van een economische bedrijvigheid vergemakkelijken. Volgens de negatieve voorwaarde mag de steun de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt, niet zodanig beïnvloeden dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. |
| --- | --- |

2.

Dit steunkader biedt richtsnoeren op basis van een verenigbaarheidsbeoordeling die de Commissie heeft verricht met betrekking tot steun ter bevordering van onderzoek, ontwikkeling en innovatie (“O&O&I”) in het kader van artikel 107, lid 3, punt c), van het Verdrag. Krachtens artikel 107, lid 3, punt c), van het Verdrag kan een steunmaatregel verenigbaar met de interne markt worden verklaard indien aan twee voorwaarden, een positieve en een negatieve, is voldaan. Volgens de positieve voorwaarde moet de steunmaatregel de ontwikkeling van een economische bedrijvigheid vergemakkelijken. Volgens de negatieve voorwaarde mag de steun de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt, niet zodanig beïnvloeden dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad.

| 3. | Hoewel algemeen wordt erkend dat concurrerende markten gewoonlijk efficiënte resultaten opleveren wat prijzen, output en gebruik van hulpbronnen betreft, kan, wanneer marktfalen (1) speelt, overheidsinterventie noodzakelijk zijn ter vergemakkelijking of bevordering van de ontwikkeling van bepaalde activiteiten die zonder steun niet of niet in hetzelfde tempo of onder dezelfde voorwaarden tot ontwikkeling zouden komen en dus bijdragen tot slimme, duurzame en inclusieve groei. In het geval van O&O&I kan marktfalen bijvoorbeeld spelen omdat marktspelers niet noodzakelijk of ten minste niet spontaan rekening houden met de ruimere positieve effecten voor de Europese economie, het bereiken van een positief economisch resultaat buitensporig riskant achten en daarom, zonder staatssteun, uit maatschappelijk oogpunt een te laag niveau van O&O&I-activiteiten zouden ontplooien. Ook kunnen O&O&I-projecten bij uitblijven van staatssteun te maken krijgen met onvoldoende toegang tot financiering, als gevolg van informatieasymmetrie, of met problemen inzake coördinatie tussen bedrijven. |
| --- | --- |

3.

Hoewel algemeen wordt erkend dat concurrerende markten gewoonlijk efficiënte resultaten opleveren wat prijzen, output en gebruik van hulpbronnen betreft, kan, wanneer marktfalen (1

| 4. | Daarom kan staatssteun noodzakelijk zijn om het O&O&I-aandeel te verhogen in een situatie waarin de markt er zelf niet in slaagt een doelmatige uitkomst te genereren en dus de ontwikkeling van bepaalde economische activiteiten te bevorderen. Het O&O&I-kader is van toepassing op alle technologieën (2), industrieën en sectoren, om ervoor te zorgen dat de regels niet vooraf voorschrijven welke onderzoekstrajecten tot nieuwe oplossingen voor producten, processen en diensten zullen leiden en de prikkels voor marktdeelnemers om innovatieve technologische oplossingen te ontwikkelen niet verstoren, zelfs wanneer er sprake is van grote risico’s. Voorts kan uit hoofde van het O&O&I-kader toegekende steun ook bijdragen tot een duurzaam herstel na ernstige economische verstoringen, en inspanningen ondersteunen om de sociale en economische veerkracht van de Unie te versterken. Daarnaast levert steun voor O&O&I waarschijnlijk ruimere positieve effecten op dan de voordelen die alleen de begunstigde van de steun ten goede komen. |
| --- | --- |

4.

Daarom kan staatssteun noodzakelijk zijn om het O&O&I-aandeel te verhogen in een situatie waarin de markt er zelf niet in slaagt een doelmatige uitkomst te genereren en dus de ontwikkeling van bepaalde economische activiteiten te bevorderen. Het O&O&I-kader is van toepassing op alle technologieën (2

| 5. | Staatssteun voor O&O&I kan bijvoorbeeld positieve effecten opleveren zoals vastgesteld in de doelstellingen of strategieën van de Unie zoals de Europese Green Deal (3), de digitale strategie (4), het digitale decennium (5) en de Europese datastrategie (6), de nieuwe industriestrategie voor Europa (7) en de actualisering daarvan (8), NextGenerationEU (9), de Europese gezondheidsunie (10), de nieuwe Europese ruimte van onderzoek en innovatie (11), het nieuwe actieplan voor een circulaire economie (12) of de doelstelling van de Unie om tegen 2050 klimaatneutraal te worden. In de Europese Green Deal benadrukt de Commissie dat nieuwe technologieën, duurzame oplossingen en disruptieve innovatie cruciaal zijn om de doelstellingen daarvan te verwezenlijken. |
| --- | --- |

5.

Staatssteun voor O&O&I kan bijvoorbeeld positieve effecten opleveren zoals vastgesteld in de doelstellingen of strategieën van de Unie zoals de Europese Green Deal (3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

| 6. | In de onlangs aangenomen mededeling over de Europese onderzoeksruimte wordt O&I aangemerkt als een belangrijke aanjager om het herstel van Europa te stimuleren en de groene en digitale transitie te versnellen. De mededeling heeft tot doel de efficiëntie, excellentie en impact van het Europese O&I-systeem te vergroten en ondersteunt innovatie. Met dat doel heeft de Commissie voorgesteld dat de lidstaten het streefcijfer van 3 % van het bbp van de EU voor investeringen in O&O (13) opnieuw bevestigen en dit aanpassen aan nieuwe EU-prioriteiten, waaronder een nieuw streefcijfer van 1,25 % van het bbp van de EU voor overheidsinspanningen dat de lidstaten tegen 2030 op gecoördineerde wijze moeten halen, teneinde particuliere investeringen te mobiliseren en te stimuleren. |
| --- | --- |

6.

In de onlangs aangenomen mededeling over de Europese onderzoeksruimte wordt O&I aangemerkt als een belangrijke aanjager om het herstel van Europa te stimuleren en de groene en digitale transitie te versnellen. De mededeling heeft tot doel de efficiëntie, excellentie en impact van het Europese O&I-systeem te vergroten en ondersteunt innovatie. Met dat doel heeft de Commissie voorgesteld dat de lidstaten het streefcijfer van 3 % van het bbp van de EU voor investeringen in O&O (13

| 7. | Volgens de mededelingen over het vormgeven van de digitale toekomst van Europa en een Europese datastrategie moet ervoor worden gezorgd dat “digitale oplossingen Europa helpen zijn eigen weg te gaan naar een digitale transformatie die ten goede komt aan mensen doordat zij de Europese waarden respecteert”. |
| --- | --- |

7.

Volgens de mededelingen over het vormgeven van de digitale toekomst van Europa en een Europese datastrategie moet ervoor worden gezorgd dat “digitale oplossingen Europa helpen zijn eigen weg te gaan naar een digitale transformatie die ten goede komt aan mensen doordat zij de Europese waarden respecteert”.

| 8. | Volgens de nieuwe industriestrategie voor Europa wordt heeft Europa behoefte aan “onderzoeksprestaties en technologieën en een sterke eengemaakte markt met minder belemmeringen en minder administratieve rompslomp”. Verder wordt het volgende erkend: “Meer investeren in onderzoek, innovatie en de uitrol van de laatste technologie en infrastructuur brengt de ontwikkeling van nieuwe productieprocessen dichterbij en zorgt voor nieuwe banen.” |
| --- | --- |

8.

Volgens de nieuwe industriestrategie voor Europa wordt heeft Europa behoefte aan “onderzoeksprestaties en technologieën en een sterke eengemaakte markt met minder belemmeringen en minder administratieve rompslomp”. Verder wordt het volgende erkend: “Meer investeren in onderzoek, innovatie en de uitrol van de laatste technologie en infrastructuur brengt de ontwikkeling van nieuwe productieprocessen dichterbij en zorgt voor nieuwe banen.”

1.   Toepassingsgebied en definities

Toepassingsgebied en definities

1.1.   Toepassingsgebied

Toepassingsgebied

| 9. | De in dit steunkader uiteengezette beginselen hebben betrekking op staatssteun voor O&O&I in alle sectoren die onder het Verdrag vallen (14). Het kader heeft dus ook betrekking op de sectoren waarvoor bijzondere Unieregels inzake staatssteun van toepassing zijn, tenzij in die regels anders is bepaald. |
| --- | --- |

9.

De in dit steunkader uiteengezette beginselen hebben betrekking op staatssteun voor O&O&I in alle sectoren die onder het Verdrag vallen (14

| 10. | Uniefinanciering die centraal wordt beheerd door instellingen, agentschappen, gemeenschappelijke ondernemingen of andere instanties van de Unie en niet direct of indirect onder de controle van de lidstaten valt (15), vormt geen staatssteun. Wanneer dit soort Uniefinanciering met staatssteun wordt gecombineerd, zal alleen die staatssteun in aanmerking worden genomen om te bepalen of de aanmeldingsdrempels en de maximale steunintensiteiten in acht zijn genomen, of, in het raam van dit steunkader, op zijn verenigbaarheid worden getoetst. |
| --- | --- |

10.

Uniefinanciering die centraal wordt beheerd door instellingen, agentschappen, gemeenschappelijke ondernemingen of andere instanties van de Unie en niet direct of indirect onder de controle van de lidstaten valt (15

| 11. | O&O&I-steun voor ondernemingen in moeilijkheden, zoals gedefinieerd voor de toepassing van dit steunkader door de communautaire richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (16), zoals gewijzigd of vervangen, is van het toepassingsgebied van dit steunkader uitgesloten. |
| --- | --- |

11.

O&O&I-steun voor ondernemingen in moeilijkheden, zoals gedefinieerd voor de toepassing van dit steunkader door de communautaire richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (16

| 12. | Bij het beoordelen van O&O&I-steun ten behoeve van een begunstigde ten aanzien waarvan een bevel tot terugvordering uitstaat ingevolge een eerder besluit van de Commissie waarin steun onrechtmatig en onverenigbaar met de interne markt is verklaard, zal de Commissie rekening houden met het bedrag aan steun dat nog moet worden teruggevorderd (17). |
| --- | --- |

12.

Bij het beoordelen van O&O&I-steun ten behoeve van een begunstigde ten aanzien waarvan een bevel tot terugvordering uitstaat ingevolge een eerder besluit van de Commissie waarin steun onrechtmatig en onverenigbaar met de interne markt is verklaard, zal de Commissie rekening houden met het bedrag aan steun dat nog moet worden teruggevorderd (17

1.2.   Onder het steunkader vallende steunmaatregelen

Onder het steunkader vallende steunmaatregelen

| 13. | De Commissie heeft een aantal O&O&I-maatregelen vastgesteld die, onder specifieke voorwaarden, verenigbaar kunnen worden verklaard met de interne markt:






  a) | steun voor O&O-projecten, wanneer het gesteunde deel van het onderzoeksproject volledig binnen de categorieën fundamenteel onderzoek en toegepast onderzoek valt, waarbij die laatste categorie kan worden opgesplitst in industrieel onderzoek en experimentele ontwikkeling (18). Dit soort steun is vooral toegespitst op marktfalen in verband met positieve externaliteiten (kennisspillover), maar kan ook marktfalen aanpakken dat het gevolg is van imperfecte en asymmetrische informatie of (vooral in het geval van samenwerkingsprojecten) falende coördinatie; |
| --- | --- | --- |

13.

De Commissie heeft een aantal O&O&I-maatregelen vastgesteld die, onder specifieke voorwaarden, verenigbaar kunnen worden verklaard met de interne markt:

a)

steun voor O&O-projecten, wanneer het gesteunde deel van het onderzoeksproject volledig binnen de categorieën fundamenteel onderzoek en toegepast onderzoek valt, waarbij die laatste categorie kan worden opgesplitst in industrieel onderzoek en experimentele ontwikkeling (18). Dit soort steun is vooral toegespitst op marktfalen in verband met positieve externaliteiten (kennisspillover), maar kan ook marktfalen aanpakken dat het gevolg is van imperfecte en asymmetrische informatie of (vooral in het geval van samenwerkingsprojecten) falende coördinatie;

steun voor O&O-projecten

18

| b) | steun voor haalbaarheidsstudies in verband met O&O-projecten: steun die marktfalen helpt weg te werken dat in de eerste plaats verband houdt met imperfecte en asymmetrische informatie; |
| --- | --- |

b)

steun voor haalbaarheidsstudies in verband met O&O-projecten: steun die marktfalen helpt weg te werken dat in de eerste plaats verband houdt met imperfecte en asymmetrische informatie;

steun voor haalbaarheidsstudies

| c) | steun voor de bouw of het upgraden van onderzoeksinfrastructuur: steun waarmee vooral marktfalen wordt aangepakt dat het gevolg is van coördinatieproblemen, maar ook van imperfecte en asymmetrische informatie. Hoogkwalitatieve onderzoeksinfrastructuur is in toenemende mate noodzakelijk voor baanbrekend onderzoek, omdat daarmee internationaal talent wordt aangetrokken, en is van wezenlijk belang voor bijvoorbeeld nieuwe informatie- en communicatietechnologie (ICT) en sleuteltechnologieën (19). Hoge initiële investeringskosten voor de verwerving van geavanceerde wetenschappelijke faciliteiten en apparatuur die worden gebruikt voor onderzoeksactiviteiten in een vroeg stadium, hoofdzakelijk door de wetenschappelijke gemeenschap, maken het vaak onmogelijk om de nodige financiering op de markt te vinden; |
| --- | --- |

c)

steun voor de bouw of het upgraden van onderzoeksinfrastructuur: steun waarmee vooral marktfalen wordt aangepakt dat het gevolg is van coördinatieproblemen, maar ook van imperfecte en asymmetrische informatie. Hoogkwalitatieve onderzoeksinfrastructuur is in toenemende mate noodzakelijk voor baanbrekend onderzoek, omdat daarmee internationaal talent wordt aangetrokken, en is van wezenlijk belang voor bijvoorbeeld nieuwe informatie- en communicatietechnologie (ICT) en sleuteltechnologieën (19). Hoge initiële investeringskosten voor de verwerving van geavanceerde wetenschappelijke faciliteiten en apparatuur die worden gebruikt voor onderzoeksactiviteiten in een vroeg stadium, hoofdzakelijk door de wetenschappelijke gemeenschap, maken het vaak onmogelijk om de nodige financiering op de markt te vinden;

steun voor de bouw of het upgraden van onderzoeksinfrastructuur

19

| d) | steun voor het bouwen en upgraden van test- en experimenteerinfrastructuur biedt vooral een oplossing voor marktfalen als gevolg van imperfecte en asymmetrische informatie of van coördinatiefalen. Voor het bouwen of upgraden van test- en experimenteerinfrastructuur volgens de huidige stand van de techniek zijn hoge initiële investeringskosten nodig, die, in combinatie met een onzeker klantenbestand, de toegang tot financiering moeilijk kunnen maken; toegang tot door de overheid gefinancierde test- en experimenteerinfrastructuur moet op transparante en niet-discriminerende wijze en op marktvoorwaarden worden toegekend aan meerdere gebruikers. Om de toegang van gebruikers tot test- en experimenteerinfrastructuur te vergemakkelijken, kunnen de gebruikersvergoedingen worden verlaagd met inachtneming van andere bepalingen van dit kader of van Verordening (EU) nr. 651/2014 van de Commissie (20) of de de-minimisverordening (Verordening (EU) nr. 1407/2013 van de Commissie) (21); |
| --- | --- |

d)

steun voor het bouwen en upgraden van test- en experimenteerinfrastructuur biedt vooral een oplossing voor marktfalen als gevolg van imperfecte en asymmetrische informatie of van coördinatiefalen. Voor het bouwen of upgraden van test- en experimenteerinfrastructuur volgens de huidige stand van de techniek zijn hoge initiële investeringskosten nodig, die, in combinatie met een onzeker klantenbestand, de toegang tot financiering moeilijk kunnen maken; toegang tot door de overheid gefinancierde test- en experimenteerinfrastructuur moet op transparante en niet-discriminerende wijze en op marktvoorwaarden worden toegekend aan meerdere gebruikers. Om de toegang van gebruikers tot test- en experimenteerinfrastructuur te vergemakkelijken, kunnen de gebruikersvergoedingen worden verlaagd met inachtneming van andere bepalingen van dit kader of van Verordening (EU) nr. 651/2014 van de Commissie (20) of de de-minimisverordening (Verordening (EU) nr. 1407/2013 van de Commissie) (21);

steun voor het bouwen en upgraden van test- en experimenteerinfrastructuur

20

21

| e) | steun voor innovatieactiviteiten: steun die vooral is toegespitst op marktfalen in verband met positieve externaliteiten (kennisspillover), coördinatieproblemen en, in mindere mate, asymmetrische informatie. In het geval van kleine en middelgrote ondernemingen (kmo's) kan dit soort innovatiesteun worden toegekend voor het verkrijgen, valideren en verdedigen van octrooien en andere immateriële activa, voor het uitlenen van hooggekwalificeerd personeel en voor het inkopen van diensten inzake innovatieadvies en innovatieondersteuning, die bijvoorbeeld worden verleend door organisaties voor onderzoek en kennisverspreiding, onderzoeksinfrastructuren, test- en experimenteerinfrastructuur of innovatieclusters; |
| --- | --- |

e)

steun voor innovatieactiviteiten: steun die vooral is toegespitst op marktfalen in verband met positieve externaliteiten (kennisspillover), coördinatieproblemen en, in mindere mate, asymmetrische informatie. In het geval van kleine en middelgrote ondernemingen (kmo's) kan dit soort innovatiesteun worden toegekend voor het verkrijgen, valideren en verdedigen van octrooien en andere immateriële activa, voor het uitlenen van hooggekwalificeerd personeel en voor het inkopen van diensten inzake innovatieadvies en innovatieondersteuning, die bijvoorbeeld worden verleend door organisaties voor onderzoek en kennisverspreiding, onderzoeksinfrastructuren, test- en experimenteerinfrastructuur of innovatieclusters;

steun voor innovatieactiviteiten

| f) | steun voor proces- en organisatie-innovatie, die vooral is toegespitst op marktfalen in verband met positieve externaliteiten (kennisspillover), coördinatieproblemen en, in mindere mate, asymmetrische informatie. Deze steunmaatregelen kunnen voornamelijk aan kmo’s worden toegekend. Steun aan grote ondernemingen is alleen verenigbaar indien zij bij de gesteunde activiteit daadwerkelijk met ten minste één kmo samenwerken; |
| --- | --- |

f)

steun voor proces- en organisatie-innovatie, die vooral is toegespitst op marktfalen in verband met positieve externaliteiten (kennisspillover), coördinatieproblemen en, in mindere mate, asymmetrische informatie. Deze steunmaatregelen kunnen voornamelijk aan kmo’s worden toegekend. Steun aan grote ondernemingen is alleen verenigbaar indien zij bij de gesteunde activiteit daadwerkelijk met ten minste één kmo samenwerken;

steun voor proces- en organisatie-innovatie

| g) | steun voor innovatieclusters: steun die bedoeld is om marktfalen te verhelpen in geval van coördinatieproblemen die de ontwikkeling van clusters in de weg staan en de wisselwerking en kennisstromen binnen en tussen clusters beperken. Staatssteun zou dit probleem kunnen helpen op te lossen, in de eerste plaats door investeringen in open en gedeelde infrastructuur voor innovatieclusters te ondersteunen, en ten tweede door de exploitatie van clusters aan te moedigen met het oog op de verbetering van samenwerking, netwerking en kennis. Exploitatiesteun voor clusters moet door de lidstaat naar behoren worden gemotiveerd, met name wanneer deze meer dan tien jaar bedraagt. De vergoedingen voor het gebruik van de faciliteiten van de innovatiecluster en voor de deelname aan de activiteiten van de innovatiecluster moeten overeenstemmen met de marktprijs of moeten een afspiegeling zijn van de kosten daarvan (met inbegrip van een redelijke marge). Om het gebruik van de faciliteiten van de innovatiecluster of de deelname aan de activiteiten ervan te bevorderen, kan toegang tegen verlaagde prijzen worden geboden in overeenstemming met andere bepalingen van dit kader of van Verordening (EU) nr. 651/2014 of van de de-minimisverordening die van toepassing zijn voor de gebruikers van de door de innovatiecluster verstrekte diensten. |
| --- | --- |

g)

steun voor innovatieclusters: steun die bedoeld is om marktfalen te verhelpen in geval van coördinatieproblemen die de ontwikkeling van clusters in de weg staan en de wisselwerking en kennisstromen binnen en tussen clusters beperken. Staatssteun zou dit probleem kunnen helpen op te lossen, in de eerste plaats door investeringen in open en gedeelde infrastructuur voor innovatieclusters te ondersteunen, en ten tweede door de exploitatie van clusters aan te moedigen met het oog op de verbetering van samenwerking, netwerking en kennis. Exploitatiesteun voor clusters moet door de lidstaat naar behoren worden gemotiveerd, met name wanneer deze meer dan tien jaar bedraagt. De vergoedingen voor het gebruik van de faciliteiten van de innovatiecluster en voor de deelname aan de activiteiten van de innovatiecluster moeten overeenstemmen met de marktprijs of moeten een afspiegeling zijn van de kosten daarvan (met inbegrip van een redelijke marge). Om het gebruik van de faciliteiten van de innovatiecluster of de deelname aan de activiteiten ervan te bevorderen, kan toegang tegen verlaagde prijzen worden geboden in overeenstemming met andere bepalingen van dit kader of van Verordening (EU) nr. 651/2014 of van de de-minimisverordening die van toepassing zijn voor de gebruikers van de door de innovatiecluster verstrekte diensten.

steun voor innovatieclusters

| 14. | De lidstaten moeten O&O&I-steun aanmelden overeenkomstig artikel 108, lid 3, van het Verdrag, met uitzondering van maatregelen die voldoen aan de voorwaarden van een groepsvrijstellingsverordening die de Commissie heeft vastgesteld op grond van artikel 1 van Verordening (EU) 2015/1588 van de Raad (22). |
| --- | --- |

14.

De lidstaten moeten O&O&I-steun aanmelden overeenkomstig artikel 108, lid 3, van het Verdrag, met uitzondering van maatregelen die voldoen aan de voorwaarden van een groepsvrijstellingsverordening die de Commissie heeft vastgesteld op grond van artikel 1 van Verordening (EU) 2015/1588 van de Raad (22

| 15. | In dit steunkader worden de criteria uiteengezet voor de verenigbaarheid van O&O&I-steunregelingen en individuele steun waarvoor de aanmeldingsverplichting geldt en die moeten worden getoetst aan artikel 107, lid 3, punt c), van het Verdrag (23). |
| --- | --- |

15.

In dit steunkader worden de criteria uiteengezet voor de verenigbaarheid van O&O&I-steunregelingen en individuele steun waarvoor de aanmeldingsverplichting geldt en die moeten worden getoetst aan artikel 107, lid 3, punt c), van het Verdrag (23

1.3.   Definities

Definities

| 16. | Voor de toepassing van dit steunkader wordt verstaan onder:






  a) | “ad-hocsteun”
  : steun die niet op grond van een steunregeling wordt verleend; |
| --- | --- | --- |

16.

Voor de toepassing van dit steunkader wordt verstaan onder:

a)

“ad-hocsteun”
  : steun die niet op grond van een steunregeling wordt verleend;

“ad-hocsteun”

| b) | “steun” of “steunmaatregel”
  : elke maatregel die aan de criteria van artikel 107, lid 1, van het Verdrag voldoet; |
| --- | --- |

b)

“steun” of “steunmaatregel”
  : elke maatregel die aan de criteria van artikel 107, lid 1, van het Verdrag voldoet;

“steun” of “steunmaatregel”

| c) | “steunintensiteit”
  : het brutosteunbedrag, uitgedrukt als een percentage van de in aanmerking komende kosten, vóór aftrek van belastingen of andere heffingen. Wanneer steun in een andere vorm dan een subsidie wordt verleend, is het steunbedrag het subsidie-equivalent van de steun. Steun die in meerdere tranches wordt betaald, dient te worden gedisconteerd tot de waarde ervan op het tijdstip van de toekenning ervan. De rentevoet die daartoe moet worden gehanteerd, is de disconteringsvoet (24) die op het tijdstip van de toekenning van de steun van toepassing is. De steunintensiteit wordt per begunstigde berekend; |
| --- | --- |

c)

“steunintensiteit”
  : het brutosteunbedrag, uitgedrukt als een percentage van de in aanmerking komende kosten, vóór aftrek van belastingen of andere heffingen. Wanneer steun in een andere vorm dan een subsidie wordt verleend, is het steunbedrag het subsidie-equivalent van de steun. Steun die in meerdere tranches wordt betaald, dient te worden gedisconteerd tot de waarde ervan op het tijdstip van de toekenning ervan. De rentevoet die daartoe moet worden gehanteerd, is de disconteringsvoet (24) die op het tijdstip van de toekenning van de steun van toepassing is. De steunintensiteit wordt per begunstigde berekend;

“steunintensiteit”

24

| d) | “steunregeling”
  : elke regeling op grond waarvan aan ondernemingen die in de regeling op algemene en abstracte wijze zijn omschreven, individuele steun kan worden toegekend zonder dat hiervoor nog uitvoeringsmaatregelen vereist zijn, alsmede elke regeling op grond waarvan steun die niet aan een bepaald project is gebonden, aan een of meer ondernemingen kan worden toegekend; |
| --- | --- |

d)

“steunregeling”
  : elke regeling op grond waarvan aan ondernemingen die in de regeling op algemene en abstracte wijze zijn omschreven, individuele steun kan worden toegekend zonder dat hiervoor nog uitvoeringsmaatregelen vereist zijn, alsmede elke regeling op grond waarvan steun die niet aan een bepaald project is gebonden, aan een of meer ondernemingen kan worden toegekend;

“steunregeling”

| e) | “toegepast onderzoek”
  : industrieel onderzoek, experimentele ontwikkeling, of een combinatie van beide; |
| --- | --- |

e)

“toegepast onderzoek”
  : industrieel onderzoek, experimentele ontwikkeling, of een combinatie van beide;

“toegepast onderzoek”

| f) | “op arm’s length”
  : de voorwaarden van de transactie tussen de contractpartijen wijken niet af van die welke zouden zijn overeengekomen tussen onafhankelijke ondernemingen, en behelzen geen enkele vorm van heimelijke verstandhouding. Iedere transactie die voortvloeit uit een open, transparante en niet-discriminerende procedure, wordt geacht te voldoen aan het arm's length-beginsel; |
| --- | --- |

f)

“op arm’s length”
  : de voorwaarden van de transactie tussen de contractpartijen wijken niet af van die welke zouden zijn overeengekomen tussen onafhankelijke ondernemingen, en behelzen geen enkele vorm van heimelijke verstandhouding. Iedere transactie die voortvloeit uit een open, transparante en niet-discriminerende procedure, wordt geacht te voldoen aan het arm's length-beginsel;

“op arm’s length”

| g) | “tijdstip van toekenning van de steun”
  : het tijdstip waarop de wettelijke aanspraak om steun te ontvangen, krachtens de nationale wettelijke regeling aan de begunstigde wordt verleend; |
| --- | --- |

g)

“tijdstip van toekenning van de steun”
  : het tijdstip waarop de wettelijke aanspraak om steun te ontvangen, krachtens de nationale wettelijke regeling aan de begunstigde wordt verleend;

“tijdstip van toekenning van de steun”

| h) | “daadwerkelijke samenwerking”
  : samenwerking tussen ten minste twee onafhankelijke partijen om kennis of technologie uit te wisselen of om een gemeenschappelijke doelstelling op basis van een taakverdeling te bereiken, waarbij de partijen samen de omvang van het samenwerkingsproject bepalen, bijdragen aan de uitvoering ervan, en de risico’s en de resultaten ervan delen. Een of meer partijen kunnen de volledige kosten van het project dragen en zodoende de andere partijen bevrijden van de aan het project verbonden financiële risico's. Contractonderzoek en het verrichten van onderzoeksdiensten worden niet als vormen van samenwerking beschouwd; |
| --- | --- |

h)

“daadwerkelijke samenwerking”
  : samenwerking tussen ten minste twee onafhankelijke partijen om kennis of technologie uit te wisselen of om een gemeenschappelijke doelstelling op basis van een taakverdeling te bereiken, waarbij de partijen samen de omvang van het samenwerkingsproject bepalen, bijdragen aan de uitvoering ervan, en de risico’s en de resultaten ervan delen. Een of meer partijen kunnen de volledige kosten van het project dragen en zodoende de andere partijen bevrijden van de aan het project verbonden financiële risico's. Contractonderzoek en het verrichten van onderzoeksdiensten worden niet als vormen van samenwerking beschouwd;

“daadwerkelijke samenwerking”

| i) | “evaluatieplan”
  : een document dat een of meer steunregelingen bestrijkt en ten minste de volgende elementen bevat: de te evalueren doelstellingen, de evaluatievragen, de resultaatindicatoren, de geplande methode voor de uitvoering van de evaluatie, de vereisten inzake gegevensverzameling, het voorgestelde tijdschema voor de evaluatie met inbegrip van de datum van indiening van de tussentijdse en de definitieve evaluatieverslagen, de beschrijving van de onafhankelijke instantie die de evaluatie zal uitvoeren of de criteria die zullen worden gebruikt voor de selectie ervan, en de nadere bepalingen om de evaluatie openbaar te maken; |
| --- | --- |

i)

“evaluatieplan”
  : een document dat een of meer steunregelingen bestrijkt en ten minste de volgende elementen bevat: de te evalueren doelstellingen, de evaluatievragen, de resultaatindicatoren, de geplande methode voor de uitvoering van de evaluatie, de vereisten inzake gegevensverzameling, het voorgestelde tijdschema voor de evaluatie met inbegrip van de datum van indiening van de tussentijdse en de definitieve evaluatieverslagen, de beschrijving van de onafhankelijke instantie die de evaluatie zal uitvoeren of de criteria die zullen worden gebruikt voor de selectie ervan, en de nadere bepalingen om de evaluatie openbaar te maken;

“evaluatieplan”

| j) | “exclusieve ontwikkeling”
  : het inkopen door de overheid van onderzoeks- en ontwikkelingsdiensten waarvan de resultaten in hun geheel toekomen aan de aanbestedende dienst of de aanbestedende instantie voor gebruik ervan in de uitoefening van zijn of haar eigen werkzaamheden, mits de dienstverlening volledig door deze aanbestedende dienst of aanbestedende instantie wordt betaald; |
| --- | --- |

j)

“exclusieve ontwikkeling”
  : het inkopen door de overheid van onderzoeks- en ontwikkelingsdiensten waarvan de resultaten in hun geheel toekomen aan de aanbestedende dienst of de aanbestedende instantie voor gebruik ervan in de uitoefening van zijn of haar eigen werkzaamheden, mits de dienstverlening volledig door deze aanbestedende dienst of aanbestedende instantie wordt betaald;

“exclusieve ontwikkeling”

| k) | “experimentele ontwikkeling”
  : het verwerven, combineren, vormgeven en gebruiken van bestaande wetenschappelijke, technologische, zakelijke en andere relevante kennis en vaardigheden, gericht op het ontwikkelen van nieuwe of verbeterde producten, procedés of diensten, daaronder begrepen digitale producten, procédés of diensten, ongeacht domein, technologie, bedrijfstak of sector (met inbegrip van, doch niet beperkt tot digitale bedrijfstakken en technologieën, zoals supercomputers, kwantumtechnologie, blockchaintechnologie, artificiële intelligentie, cyberbeveiliging, big data en cloudtechnologie). Dit kan bijvoorbeeld ook activiteiten inhouden die gericht zijn op de conceptuele formulering, planning en documentering van alternatieve producten, procedés of diensten. Experimentele ontwikkeling kan prototyping, demonstraties, pilotontwikkeling, testing en validatie omvatten van nieuwe of verbeterde producten, procedés of diensten in omgevingen die representatief zijn voor het functioneren onder reële omstandigheden, met als hoofddoel verdere technische verbeteringen aan te brengen aan producten, procedés of diensten die nog niet grotendeels vast staan. Dit kan de ontwikkeling omvatten van commercieel bruikbare prototypes of pilots die noodzakelijkerwijs het commerciële eindproduct zijn en te duur zijn om alleen ten behoeve van gebruik voor demonstratie- en validatiedoeleinden te produceren. Onder experimentele ontwikkeling wordt niet verstaan routinematige of periodieke wijziging van bestaande producten, productielijnen, fabricageprocessen, diensten en andere courante activiteiten, zelfs indien deze wijzigingen verbeteringen kunnen inhouden; |
| --- | --- |

k)

“experimentele ontwikkeling”
  : het verwerven, combineren, vormgeven en gebruiken van bestaande wetenschappelijke, technologische, zakelijke en andere relevante kennis en vaardigheden, gericht op het ontwikkelen van nieuwe of verbeterde producten, procedés of diensten, daaronder begrepen digitale producten, procédés of diensten, ongeacht domein, technologie, bedrijfstak of sector (met inbegrip van, doch niet beperkt tot digitale bedrijfstakken en technologieën, zoals supercomputers, kwantumtechnologie, blockchaintechnologie, artificiële intelligentie, cyberbeveiliging, big data en cloudtechnologie). Dit kan bijvoorbeeld ook activiteiten inhouden die gericht zijn op de conceptuele formulering, planning en documentering van alternatieve producten, procedés of diensten. Experimentele ontwikkeling kan prototyping, demonstraties, pilotontwikkeling, testing en validatie omvatten van nieuwe of verbeterde producten, procedés of diensten in omgevingen die representatief zijn voor het functioneren onder reële omstandigheden, met als hoofddoel verdere technische verbeteringen aan te brengen aan producten, procedés of diensten die nog niet grotendeels vast staan. Dit kan de ontwikkeling omvatten van commercieel bruikbare prototypes of pilots die noodzakelijkerwijs het commerciële eindproduct zijn en te duur zijn om alleen ten behoeve van gebruik voor demonstratie- en validatiedoeleinden te produceren. Onder experimentele ontwikkeling wordt niet verstaan routinematige of periodieke wijziging van bestaande producten, productielijnen, fabricageprocessen, diensten en andere courante activiteiten, zelfs indien deze wijzigingen verbeteringen kunnen inhouden;

“experimentele ontwikkeling”

| l) | “haalbaarheidsstudie”
  : het onderzoek en de analyse van het potentieel van een project, met als doel de besluitvorming te ondersteunen door objectief en rationeel de sterke en zwakke punten en de kansen en risico's van een project in kaart te brengen, waarbij ook wordt aangegeven welke middelen nodig zijn om het project te kunnen doorvoeren en wat uiteindelijk de slaagkansen zijn; |
| --- | --- |

l)

“haalbaarheidsstudie”
  : het onderzoek en de analyse van het potentieel van een project, met als doel de besluitvorming te ondersteunen door objectief en rationeel de sterke en zwakke punten en de kansen en risico's van een project in kaart te brengen, waarbij ook wordt aangegeven welke middelen nodig zijn om het project te kunnen doorvoeren en wat uiteindelijk de slaagkansen zijn;

“haalbaarheidsstudie”

| m) | “volledige toekenning”
  : de onderzoeksorganisatie, onderzoeksinfrastructuur of inkopende overheid geniet het volledige economische voordeel van intellectuele-eigendomsrechten doordat deze het recht behoudt om daarvan onbeperkt gebruik te maken, met name het eigendomsrecht en het recht tot licentiëring. Dit kan ook het geval zijn wanneer de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur (of de inkopende overheid) besluit verdere contracten in verband met die rechten te sluiten, waaronder licentiëring aan de partner (of de ondernemingen) waarmee wordt samengewerkt; |
| --- | --- |

m)

“volledige toekenning”
  : de onderzoeksorganisatie, onderzoeksinfrastructuur of inkopende overheid geniet het volledige economische voordeel van intellectuele-eigendomsrechten doordat deze het recht behoudt om daarvan onbeperkt gebruik te maken, met name het eigendomsrecht en het recht tot licentiëring. Dit kan ook het geval zijn wanneer de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur (of de inkopende overheid) besluit verdere contracten in verband met die rechten te sluiten, waaronder licentiëring aan de partner (of de ondernemingen) waarmee wordt samengewerkt;

“volledige toekenning”

| n) | “fundamenteel onderzoek”
  : experimentele of theoretische werkzaamheden die voornamelijk worden verricht om nieuwe kennis te verwerven over de fundamentele aspecten van verschijnselen en waarneembare feiten, zonder dat hiermee een directe commerciële toepassing of een direct commercieel gebruik wordt beoogd; |
| --- | --- |

n)

“fundamenteel onderzoek”
  : experimentele of theoretische werkzaamheden die voornamelijk worden verricht om nieuwe kennis te verwerven over de fundamentele aspecten van verschijnselen en waarneembare feiten, zonder dat hiermee een directe commerciële toepassing of een direct commercieel gebruik wordt beoogd;

“fundamenteel onderzoek”

| o) | “bruto-subsidie-equivalent” (BSE): het bedrag van de steun indien deze in de vorm van een subsidie aan de begunstigde was toegekend, vóór aftrek van belastingen of andere heffingen; |
| --- | --- |

o)

“bruto-subsidie-equivalent” (BSE): het bedrag van de steun indien deze in de vorm van een subsidie aan de begunstigde was toegekend, vóór aftrek van belastingen of andere heffingen;

“bruto-subsidie-equivalent” (BSE)

| p) | “hooggekwalificeerd personeel”
  : personeel met een tertiaire opleiding en ten minste vijf jaar relevante beroepservaring, waarin ook doctoraatsopleidingen kunnen meetellen; |
| --- | --- |

p)

“hooggekwalificeerd personeel”
  : personeel met een tertiaire opleiding en ten minste vijf jaar relevante beroepservaring, waarin ook doctoraatsopleidingen kunnen meetellen;

“hooggekwalificeerd personeel”

| q) | “individuele steun”
  : steun die niet wordt toegekend op grond van een steunregeling, alsook steun die op grond van een steunregeling wordt toegekend en moet worden aangemeld; |
| --- | --- |

q)

“individuele steun”
  : steun die niet wordt toegekend op grond van een steunregeling, alsook steun die op grond van een steunregeling wordt toegekend en moet worden aangemeld;

“individuele steun”

| r) | “industrieel onderzoek”
  : planmatig of kritisch onderzoek dat is gericht op het opdoen van nieuwe kennis en vaardigheden met het oog op de ontwikkeling van nieuwe producten, procedés of diensten, of om bestaande producten, procedés of diensten aanmerkelijk te verbeteren, daaronder begrepen digitale producten, procédés of diensten, ongeacht domein, technologie, bedrijfstak of sector (met inbegrip van, doch niet beperkt tot digitale bedrijfstakken en technologieën, zoals supercomputers, kwantumtechnologie, blockchaintechnologie, artificiële intelligentie, cyberbeveiliging, big data en cloudtechnologie). Industrieel onderzoek omvat de creatie van onderdelen voor complexe systemen en kan ook de bouw omvatten van prototypes in een laboratoriumomgeving of in een omgeving met gesimuleerde interfaces voor bestaande systemen, alsmede pilotlijnen, wanneer dat nodig is voor het industriële onderzoek en met name voor de validering van generieke technologie; |
| --- | --- |

r)

“industrieel onderzoek”
  : planmatig of kritisch onderzoek dat is gericht op het opdoen van nieuwe kennis en vaardigheden met het oog op de ontwikkeling van nieuwe producten, procedés of diensten, of om bestaande producten, procedés of diensten aanmerkelijk te verbeteren, daaronder begrepen digitale producten, procédés of diensten, ongeacht domein, technologie, bedrijfstak of sector (met inbegrip van, doch niet beperkt tot digitale bedrijfstakken en technologieën, zoals supercomputers, kwantumtechnologie, blockchaintechnologie, artificiële intelligentie, cyberbeveiliging, big data en cloudtechnologie). Industrieel onderzoek omvat de creatie van onderdelen voor complexe systemen en kan ook de bouw omvatten van prototypes in een laboratoriumomgeving of in een omgeving met gesimuleerde interfaces voor bestaande systemen, alsmede pilotlijnen, wanneer dat nodig is voor het industriële onderzoek en met name voor de validering van generieke technologie;

“industrieel onderzoek”

| s) | “innovatieadviesdiensten”
  : consulting, bijstand of opleiding op het gebied van kennisoverdracht, verwerving, bescherming of exploitatie van immateriële activa of het gebruik van normen en regels waarin deze zijn vastgelegd, alsmede consulting, bijstand of opleiding met het oog op de invoering of het gebruik van innovatieve technologieën en oplossingen (daaronder begrepen digitale technologieën en oplossingen); |
| --- | --- |

s)

“innovatieadviesdiensten”
  : consulting, bijstand of opleiding op het gebied van kennisoverdracht, verwerving, bescherming of exploitatie van immateriële activa of het gebruik van normen en regels waarin deze zijn vastgelegd, alsmede consulting, bijstand of opleiding met het oog op de invoering of het gebruik van innovatieve technologieën en oplossingen (daaronder begrepen digitale technologieën en oplossingen);

“innovatieadviesdiensten”

| t) | “innovatieclusters”
  : structuren of georganiseerde groeperingen van onafhankelijke partijen (zoals innovatieve start-ups, kleine, middelgrote en grote ondernemingen, evenals organisaties voor onderzoek en kennisverspreiding, onderzoeksinfrastructuur, test- en experimenteerinfrastructuur, hubs voor digitale innovatie, niet-commerciële organisaties en andere verwante economische spelers) die zijn opgezet om innovatieve activiteiten en nieuwe vormen van samenwerking te stimuleren, bijvoorbeeld door digitale middelen, door het promoten en/of delen van faciliteiten en de uitwisseling van kennis en deskundigheid te bevorderen, en door daadwerkelijk bij te dragen aan kennisoverdracht, netwerking, informatieverspreiding en samenwerking tussen de ondernemingen en andere organisaties binnen het cluster (25); |
| --- | --- |

t)

“innovatieclusters”
  : structuren of georganiseerde groeperingen van onafhankelijke partijen (zoals innovatieve start-ups, kleine, middelgrote en grote ondernemingen, evenals organisaties voor onderzoek en kennisverspreiding, onderzoeksinfrastructuur, test- en experimenteerinfrastructuur, hubs voor digitale innovatie, niet-commerciële organisaties en andere verwante economische spelers) die zijn opgezet om innovatieve activiteiten en nieuwe vormen van samenwerking te stimuleren, bijvoorbeeld door digitale middelen, door het promoten en/of delen van faciliteiten en de uitwisseling van kennis en deskundigheid te bevorderen, en door daadwerkelijk bij te dragen aan kennisoverdracht, netwerking, informatieverspreiding en samenwerking tussen de ondernemingen en andere organisaties binnen het cluster (25);

“innovatieclusters”

25

| u) | “innovatieondersteuningsdiensten”
  : het verschaffen van kantoorruimte, databanken, cloud- en gegevensopslagdiensten, bibliotheken, marktonderzoek, laboratoria, diensten in verband met kwaliteitslabels, test- en experimenteer- en certificatiediensten of andere diensten, daaronder begrepen diensten verricht door organisaties voor onderzoek en kennisverspreiding, onderzoeksinfrastructuur, en test- en experimenteerinfrastructuur of innovatieclusters, met het oog op de ontwikkeling van doeltreffendere of technologisch geavanceerde producten, procedés of diensten, met inbegrip van de toepassing van innovatieve technologieën en oplossingen (waaronder digitale technologieën en oplossingen); |
| --- | --- |

u)

“innovatieondersteuningsdiensten”
  : het verschaffen van kantoorruimte, databanken, cloud- en gegevensopslagdiensten, bibliotheken, marktonderzoek, laboratoria, diensten in verband met kwaliteitslabels, test- en experimenteer- en certificatiediensten of andere diensten, daaronder begrepen diensten verricht door organisaties voor onderzoek en kennisverspreiding, onderzoeksinfrastructuur, en test- en experimenteerinfrastructuur of innovatieclusters, met het oog op de ontwikkeling van doeltreffendere of technologisch geavanceerde producten, procedés of diensten, met inbegrip van de toepassing van innovatieve technologieën en oplossingen (waaronder digitale technologieën en oplossingen);

“innovatieondersteuningsdiensten”

| v) | “immateriële activa”
  : fysiek of financieel niet-tastbare activa, zoals octrooien, licenties, knowhow of andere intellectuele-eigendomsrechten; |
| --- | --- |

v)

“immateriële activa”
  : fysiek of financieel niet-tastbare activa, zoals octrooien, licenties, knowhow of andere intellectuele-eigendomsrechten;

“immateriële activa”

| w) | “kennisoverdracht”
  : een proces voor het verwerven, verzamelen en delen van expliciete en impliciete kennis, met inbegrip van vaardigheden en competenties voor zowel economische als niet-economische activiteiten zoals onderzoekssamenwerking, consultancy, licentiëring, het creëren van spin-offs, publicaties en mobiliteit van onderzoekers en andere bij die activiteiten betrokken medewerkers. Naast wetenschappelijke en technologische kennis omvat dit ook andere vormen van kennis zoals kennis over het gebruik van normen en regels waarin deze zijn vastgelegd, en over voorwaarden voor het functioneren onder reële omstandigheden en methoden voor organisatie-innovatie, alsmede het beheer van kennis met betrekking tot het identificeren, verwerven, beschermen, verdedigen en exploiteren van immateriële activa; |
| --- | --- |

w)

“kennisoverdracht”
  : een proces voor het verwerven, verzamelen en delen van expliciete en impliciete kennis, met inbegrip van vaardigheden en competenties voor zowel economische als niet-economische activiteiten zoals onderzoekssamenwerking, consultancy, licentiëring, het creëren van spin-offs, publicaties en mobiliteit van onderzoekers en andere bij die activiteiten betrokken medewerkers. Naast wetenschappelijke en technologische kennis omvat dit ook andere vormen van kennis zoals kennis over het gebruik van normen en regels waarin deze zijn vastgelegd, en over voorwaarden voor het functioneren onder reële omstandigheden en methoden voor organisatie-innovatie, alsmede het beheer van kennis met betrekking tot het identificeren, verwerven, beschermen, verdedigen en exploiteren van immateriële activa;

“kennisoverdracht”

| x) | “grote ondernemingen”
  : ondernemingen die niet onder de definitie van kleine en middelgrote ondernemingen vallen; |
| --- | --- |

x)

“grote ondernemingen”
  : ondernemingen die niet onder de definitie van kleine en middelgrote ondernemingen vallen;

“grote ondernemingen”

| y) | “netto extrakosten”
  : het verschil tussen de verwachte netto contante waarden van het gesteunde project of de gesteunde activiteit en een levensvatbare (counterfactual) investering die de begunstigde zou hebben uitgevoerd zonder de steun (nulscenario); |
| --- | --- |

y)

“netto extrakosten”
  : het verschil tussen de verwachte netto contante waarden van het gesteunde project of de gesteunde activiteit en een levensvatbare (counterfactual) investering die de begunstigde zou hebben uitgevoerd zonder de steun (nulscenario);

“netto extrakosten”

| z) | “organisatie-innovatie”
   (26): de toepassing van een nieuwe organisatiemethode op het niveau van de onderneming (op groepsniveau in de betrokken industriesector in de EER), in de organisatie op de werkvloer of in de externe betrekkingen van een onderneming, bijvoorbeeld door gebruikmaking van nieuwe of innovatieve digitale technologieën, Deze definitie geldt niet voor veranderingen die zijn gebaseerd op organisatiemethoden die reeds in gebruik zijn in de onderneming, veranderingen in de managementstrategie, fusies en overnames, de stopzetting van een procedé, eenvoudige vervangings- of uitbreidingsinvesteringen, veranderingen die louter het gevolg zijn van prijswijzigingen voor productiefactoren, aanpassingen op maat, lokalisatie, gebruikelijke seizoens- en andere cyclische veranderingen en het verhandelen van nieuwe of sterk verbeterde producten; |
| --- | --- |

z)

“organisatie-innovatie”
   (26): de toepassing van een nieuwe organisatiemethode op het niveau van de onderneming (op groepsniveau in de betrokken industriesector in de EER), in de organisatie op de werkvloer of in de externe betrekkingen van een onderneming, bijvoorbeeld door gebruikmaking van nieuwe of innovatieve digitale technologieën, Deze definitie geldt niet voor veranderingen die zijn gebaseerd op organisatiemethoden die reeds in gebruik zijn in de onderneming, veranderingen in de managementstrategie, fusies en overnames, de stopzetting van een procedé, eenvoudige vervangings- of uitbreidingsinvesteringen, veranderingen die louter het gevolg zijn van prijswijzigingen voor productiefactoren, aanpassingen op maat, lokalisatie, gebruikelijke seizoens- en andere cyclische veranderingen en het verhandelen van nieuwe of sterk verbeterde producten;

“organisatie-innovatie”

26

| aa) | “personeelskosten”
  : de kosten van onderzoekers, technici en ander ondersteunend personeel voor zover zij zich met het betrokken project of de betrokken activiteit bezighouden; |
| --- | --- |

aa)

“personeelskosten”
  : de kosten van onderzoekers, technici en ander ondersteunend personeel voor zover zij zich met het betrokken project of de betrokken activiteit bezighouden;

“personeelskosten”

| bb) | “precommerciële inkoop”
  : het inkopen door de overheid van onderzoeksdiensten waarbij de aanbestedende dienst of de aanbestedende instantie niet alle resultaten en voordelen van de opdracht uitsluitend voor zichzelf voorbehoudt voor gebruik ervan in de uitoefening van zijn of haar eigen werkzaamheden, maar deze op marktvoorwaarden deelt met de verrichters van die diensten. De opdracht, waarvan het onderwerp onder een of meer in dit steunkader omschreven categorieën van onderzoek en ontwikkeling valt, moet beperkt zijn in de tijd en kan de ontwikkeling van prototypes of beperkte hoeveelheden eerste producten of diensten in de vorm van een testserie omvatten. De aanschaf van commerciële hoeveelheden producten of diensten mag niet onder dezelfde opdracht vallen; |
| --- | --- |

bb)

“precommerciële inkoop”
  : het inkopen door de overheid van onderzoeksdiensten waarbij de aanbestedende dienst of de aanbestedende instantie niet alle resultaten en voordelen van de opdracht uitsluitend voor zichzelf voorbehoudt voor gebruik ervan in de uitoefening van zijn of haar eigen werkzaamheden, maar deze op marktvoorwaarden deelt met de verrichters van die diensten. De opdracht, waarvan het onderwerp onder een of meer in dit steunkader omschreven categorieën van onderzoek en ontwikkeling valt, moet beperkt zijn in de tijd en kan de ontwikkeling van prototypes of beperkte hoeveelheden eerste producten of diensten in de vorm van een testserie omvatten. De aanschaf van commerciële hoeveelheden producten of diensten mag niet onder dezelfde opdracht vallen;

“precommerciële inkoop”

| cc) | “procesinnovatie”
   (27): de toepassing van een nieuwe of sterk verbeterde productie- of leveringsmethode (daaronder begrepen aanzienlijke veranderingen in technieken, uitrusting of software), op het niveau van de onderneming (op groepsniveau in de betrokken industriesector in de EER), bijvoorbeeld door gebruikmaking van nieuwe of innovatieve digitale technologieën of oplossingen. Deze definitie geldt niet voor geringe veranderingen of verbeteringen, verhogingen van de productie- of dienstverleningscapaciteit door de toevoeging van productie- of logistieke systemen die sterk gelijken op die welke reeds in gebruik zijn, de stopzetting van een procedé, eenvoudige vervangings- en uitbreidingsinvesteringen, veranderingen die louter het gevolg zijn van prijswijzigingen voor productiefactoren, aanpassingen op maat, lokalisatie, gebruikelijke seizoens- en andere cyclische veranderingen en het verhandelen van nieuwe of sterk verbeterde producten; |
| --- | --- |

cc)

“procesinnovatie”
   (27): de toepassing van een nieuwe of sterk verbeterde productie- of leveringsmethode (daaronder begrepen aanzienlijke veranderingen in technieken, uitrusting of software), op het niveau van de onderneming (op groepsniveau in de betrokken industriesector in de EER), bijvoorbeeld door gebruikmaking van nieuwe of innovatieve digitale technologieën of oplossingen. Deze definitie geldt niet voor geringe veranderingen of verbeteringen, verhogingen van de productie- of dienstverleningscapaciteit door de toevoeging van productie- of logistieke systemen die sterk gelijken op die welke reeds in gebruik zijn, de stopzetting van een procedé, eenvoudige vervangings- en uitbreidingsinvesteringen, veranderingen die louter het gevolg zijn van prijswijzigingen voor productiefactoren, aanpassingen op maat, lokalisatie, gebruikelijke seizoens- en andere cyclische veranderingen en het verhandelen van nieuwe of sterk verbeterde producten;

“procesinnovatie”

27

| dd) | “O&O-project”
  : een actie met een reeks activiteiten die een of meer categorieën onderzoek en ontwikkeling in de zin van dit steunkader bestrijkt en die bedoeld is om een ondeelbare taak van nauwkeurig omschreven economische, wetenschappelijke of technische aard, met vooraf duidelijk omschreven doelen, te vervullen. Een O&O-project kan bestaan uit meerdere werkpakketten, activiteiten of diensten en omvat duidelijke doelstellingen, activiteiten die voor het bereiken van die doelstellingen moeten worden uitgevoerd (met inbegrip van de verwachte kosten ervan) en concrete deliverables om de uitkomsten van die activiteiten in beeld te krijgen en deze aan de desbetreffende doelstellingen te kunnen aftoetsen. Wanneer twee of meer O&O-projecten niet duidelijk van elkaar te scheiden zijn, en met name wanneer zij onafhankelijk van elkaar geen kansen op technologisch succes hebben, worden deze projecten als één project beschouwd; |
| --- | --- |

dd)

“O&O-project”
  : een actie met een reeks activiteiten die een of meer categorieën onderzoek en ontwikkeling in de zin van dit steunkader bestrijkt en die bedoeld is om een ondeelbare taak van nauwkeurig omschreven economische, wetenschappelijke of technische aard, met vooraf duidelijk omschreven doelen, te vervullen. Een O&O-project kan bestaan uit meerdere werkpakketten, activiteiten of diensten en omvat duidelijke doelstellingen, activiteiten die voor het bereiken van die doelstellingen moeten worden uitgevoerd (met inbegrip van de verwachte kosten ervan) en concrete deliverables om de uitkomsten van die activiteiten in beeld te krijgen en deze aan de desbetreffende doelstellingen te kunnen aftoetsen. Wanneer twee of meer O&O-projecten niet duidelijk van elkaar te scheiden zijn, en met name wanneer zij onafhankelijk van elkaar geen kansen op technologisch succes hebben, worden deze projecten als één project beschouwd;

“O&O-project”

| ee) | “terugbetaalbaar voorschot”
  : een lening voor een project die in een of meer tranches wordt betaald en waarbij de voorwaarden voor terugbetaling afhangen van de uitkomst van het project; |
| --- | --- |

ee)

“terugbetaalbaar voorschot”
  : een lening voor een project die in een of meer tranches wordt betaald en waarbij de voorwaarden voor terugbetaling afhangen van de uitkomst van het project;

“terugbetaalbaar voorschot”

| ff) | “organisatie voor onderzoek en kennisverspreiding”
  of “onderzoeksorganisatie”: een entiteit (zoals universiteiten of onderzoeksinstellingen, agentschappen voor technologieoverdracht, innovatie-intermediairs, entiteiten voor fysieke of virtuele onderzoeksgerichte samenwerking), ongeacht haar rechtsvorm (publiek- of privaatrechtelijke organisatie) of financieringswijze, die zich in hoofdzaak bezighoudt met het onafhankelijk verrichten van fundamenteel onderzoek, industrieel onderzoek of experimentele ontwikkeling, of met het breed verspreiden van de resultaten van die activiteiten door middel van onderwijs, publicaties of kennisoverdracht. Wanneer dit soort entiteit ook economische activiteiten uitoefent, moet met betrekking tot de financiering van, de kosten van en de inkomsten uit die economische activiteiten een gescheiden boekhouding worden gevoerd. Ondernemingen die een beslissende invloed op dit soort entiteit kunnen uitoefenen in hun hoedanigheid van bijvoorbeeld aandeelhouder of lid van de organisatie, mogen geen preferente toegang tot de door deze entiteit verkregen onderzoeksresultaten genieten; |
| --- | --- |

ff)

“organisatie voor onderzoek en kennisverspreiding”
  of “onderzoeksorganisatie”: een entiteit (zoals universiteiten of onderzoeksinstellingen, agentschappen voor technologieoverdracht, innovatie-intermediairs, entiteiten voor fysieke of virtuele onderzoeksgerichte samenwerking), ongeacht haar rechtsvorm (publiek- of privaatrechtelijke organisatie) of financieringswijze, die zich in hoofdzaak bezighoudt met het onafhankelijk verrichten van fundamenteel onderzoek, industrieel onderzoek of experimentele ontwikkeling, of met het breed verspreiden van de resultaten van die activiteiten door middel van onderwijs, publicaties of kennisoverdracht. Wanneer dit soort entiteit ook economische activiteiten uitoefent, moet met betrekking tot de financiering van, de kosten van en de inkomsten uit die economische activiteiten een gescheiden boekhouding worden gevoerd. Ondernemingen die een beslissende invloed op dit soort entiteit kunnen uitoefenen in hun hoedanigheid van bijvoorbeeld aandeelhouder of lid van de organisatie, mogen geen preferente toegang tot de door deze entiteit verkregen onderzoeksresultaten genieten;

“organisatie voor onderzoek en kennisverspreiding”

| gg) | “onderzoeksinfrastructuur”
  : faciliteiten, middelen en verwante diensten die door de wetenschappelijke gemeenschap worden gebruikt om op hun respectieve vakgebied onderzoek te verrichten, zoals wetenschappelijke uitrusting of sets wetenschappelijke instrumenten, kennisgebaseerde hulpbronnen zoals verzamelingen, archieven of gestructureerde wetenschappelijke informatie, ICT-gebaseerde enabling infrastructuur zoals gridnetwerken, computers, software en communicatie, of iedere andere entiteit met een uniek karakter die essentieel is om onderzoek te kunnen verrichten. Dit soort infrastructuur kan zich op één enkele locatie bevinden (single-sited) dan wel verspreid zijn (distributed) (een georganiseerd netwerk van middelen) (28); |
| --- | --- |

gg)

“onderzoeksinfrastructuur”
  : faciliteiten, middelen en verwante diensten die door de wetenschappelijke gemeenschap worden gebruikt om op hun respectieve vakgebied onderzoek te verrichten, zoals wetenschappelijke uitrusting of sets wetenschappelijke instrumenten, kennisgebaseerde hulpbronnen zoals verzamelingen, archieven of gestructureerde wetenschappelijke informatie, ICT-gebaseerde enabling infrastructuur zoals gridnetwerken, computers, software en communicatie, of iedere andere entiteit met een uniek karakter die essentieel is om onderzoek te kunnen verrichten. Dit soort infrastructuur kan zich op één enkele locatie bevinden (single-sited) dan wel verspreid zijn (distributed) (een georganiseerd netwerk van middelen) (28);

“onderzoeksinfrastructuur”

28

| hh) | “detachering”
  : de tijdelijke indienstneming van personeel door een begunstigde, waarna het personeel het recht heeft naar zijn vorige werkgever terug te keren; |
| --- | --- |

hh)

“detachering”
  : de tijdelijke indienstneming van personeel door een begunstigde, waarna het personeel het recht heeft naar zijn vorige werkgever terug te keren;

“detachering”

| ii) | “kleine en middelgrote ondernemingen”
  (“kmo's”), “kleine ondernemingen” en “middelgrote ondernemingen”: ondernemingen die voldoen aan de criteria die zijn vastgesteld in de aanbeveling van de Commissie betreffende de definitie van kleine, middelgrote en micro-ondernemingen (29); |
| --- | --- |

ii)

“kleine en middelgrote ondernemingen”
  (“kmo's”), “kleine ondernemingen” en “middelgrote ondernemingen”: ondernemingen die voldoen aan de criteria die zijn vastgesteld in de aanbeveling van de Commissie betreffende de definitie van kleine, middelgrote en micro-ondernemingen (29);

“kleine en middelgrote ondernemingen”

29

| jj) | “aanvang van de werkzaamheden”
  of
  “aanvang van het project”
  : hetzij de aanvang van de O&O&I-werkzaamheden, hetzij het eerste akkoord tussen de begunstigde en de aannemers om het project uit te voeren, als dat eerder is. Voorbereidende werkzaamheden zoals het verkrijgen van vergunningen en de uitvoering van haalbaarheidsstudies worden niet als aanvang van de werkzaamheden beschouwd; |
| --- | --- |

jj)

“aanvang van de werkzaamheden”
  of
  “aanvang van het project”
  : hetzij de aanvang van de O&O&I-werkzaamheden, hetzij het eerste akkoord tussen de begunstigde en de aannemers om het project uit te voeren, als dat eerder is. Voorbereidende werkzaamheden zoals het verkrijgen van vergunningen en de uitvoering van haalbaarheidsstudies worden niet als aanvang van de werkzaamheden beschouwd;

“aanvang van de werkzaamheden”

“aanvang van het project”

| kk) | “materiële activa”
  : activa bestaande uit gronden, gebouwen en installaties, machines en uitrusting; |
| --- | --- |

kk)

“materiële activa”
  : activa bestaande uit gronden, gebouwen en installaties, machines en uitrusting;

“materiële activa”

| ll) | “test- en experimenteerinfrastructuur”
   (30): faciliteiten, uitrusting, capaciteiten en middelen, zoals proefbanken, pilotlijnen, demonstratiemodellen, testfaciliteiten of levende laboratoria, en aanverwante ondersteunende diensten die voornamelijk worden gebruikt door ondernemingen, met name kmo’s, die steun zoeken voor testen en experimenten met het oog op de ontwikkeling van nieuwe of verbeterde producten, procédés en diensten en het testen en opschalen van technologieën, om vooruitgang te boeken door industrieel onderzoek en experimentele ontwikkeling. Toegang tot door de overheid gefinancierde test- en experimenteerinfrastructuur staat open voor meerdere gebruikers en moet op transparante en niet-discriminerende wijze en op marktvoorwaarden worden toegekend. |
| --- | --- |

ll)

“test- en experimenteerinfrastructuur”
   (30): faciliteiten, uitrusting, capaciteiten en middelen, zoals proefbanken, pilotlijnen, demonstratiemodellen, testfaciliteiten of levende laboratoria, en aanverwante ondersteunende diensten die voornamelijk worden gebruikt door ondernemingen, met name kmo’s, die steun zoeken voor testen en experimenten met het oog op de ontwikkeling van nieuwe of verbeterde producten, procédés en diensten en het testen en opschalen van technologieën, om vooruitgang te boeken door industrieel onderzoek en experimentele ontwikkeling. Toegang tot door de overheid gefinancierde test- en experimenteerinfrastructuur staat open voor meerdere gebruikers en moet op transparante en niet-discriminerende wijze en op marktvoorwaarden worden toegekend.

“test- en experimenteerinfrastructuur”

30

2.   Staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU

Staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU

| 17. | In de regel vormt iedere maatregel die aan de criteria van artikel 107, lid 1, van het Verdrag voldoet, staatssteun. Terwijl een afzonderlijke mededeling van de Commissie (31) over het begrip “staatssteun” verduidelijkt hoe de Commissie dit begrip in het algemeen uitlegt, komen in dit deel situaties aan bod die zich doorgaans voordoen op het gebied van O&O&I-activiteiten, onverlet de uitlegging die het Hof van Justitie van de Europese Unie geeft. |
| --- | --- |

17.

In de regel vormt iedere maatregel die aan de criteria van artikel 107, lid 1, van het Verdrag voldoet, staatssteun. Terwijl een afzonderlijke mededeling van de Commissie (31

2.1.   Organisaties voor onderzoek en kennisverspreiding en onderzoeksinfrastructuren als ontvangers van staatssteun

Organisaties voor onderzoek en kennisverspreiding en onderzoeksinfrastructuren als ontvangers van staatssteun

| 18. | Organisaties voor onderzoek en kennisverspreiding (“onderzoeksorganisaties”) en onderzoeksinfrastructuren zijn ontvangers van staatssteun indien de overheidsfinanciering die zij ontvangen, aan alle voorwaarden van artikel 107, lid 1, van het Verdrag voldoet. Overeenkomstig de mededeling betreffende het begrip “staatssteun” en de rechtspraak van het Hof van Justitie moet de begunstigde als onderneming kwalificeren, maar hangt die kwalificatie niet af van de rechtsvorm (publiek- of privaatrechtelijke organisatie) of het economische karakter (al dan niet met winstoogmerk). Doorslaggevend voor de kwalificatie als onderneming is veeleer de vraag of de organisatie een economische activiteit uitoefent, bestaande in het aanbieden van producten of diensten op een bepaalde markt (32). |
| --- | --- |

18.

Organisaties voor onderzoek en kennisverspreiding (“onderzoeksorganisaties”) en onderzoeksinfrastructuren zijn ontvangers van staatssteun indien de overheidsfinanciering die zij ontvangen, aan alle voorwaarden van artikel 107, lid 1, van het Verdrag voldoet. Overeenkomstig de mededeling betreffende het begrip “staatssteun” en de rechtspraak van het Hof van Justitie moet de begunstigde als onderneming kwalificeren, maar hangt die kwalificatie niet af van de rechtsvorm (publiek- of privaatrechtelijke organisatie) of het economische karakter (al dan niet met winstoogmerk). Doorslaggevend voor de kwalificatie als onderneming is veeleer de vraag of de organisatie een economische activiteit uitoefent, bestaande in het aanbieden van producten of diensten op een bepaalde markt (32

2.1.1.   Overheidsfinanciering voor niet-economische activiteiten

Overheidsfinanciering voor niet-economische activiteiten

| 19. | Wanneer een en dezelfde entiteit zowel economische als niet-economische activiteiten uitoefent, valt de overheidsfinanciering van de niet-economische activiteiten niet onder artikel 107, lid 1, van het Verdrag indien beide soorten activiteiten en de kosten, financiering en inkomsten ervan duidelijk kunnen worden onderscheiden, zodat kruissubsidiëring van de economische activiteiten daadwerkelijk wordt vermeden. Het bewijs van een correcte toerekening van kosten, financiering en inkomsten kan worden geleverd door de financiële jaarrekeningen van de betrokken entiteit. |
| --- | --- |

19.

Wanneer een en dezelfde entiteit zowel economische als niet-economische activiteiten uitoefent, valt de overheidsfinanciering van de niet-economische activiteiten niet onder artikel 107, lid 1, van het Verdrag indien beide soorten activiteiten en de kosten, financiering en inkomsten ervan duidelijk kunnen worden onderscheiden, zodat kruissubsidiëring van de economische activiteiten daadwerkelijk wordt vermeden. Het bewijs van een correcte toerekening van kosten, financiering en inkomsten kan worden geleverd door de financiële jaarrekeningen van de betrokken entiteit.

| 20. | De Commissie is van mening dat de volgende activiteiten doorgaans geen economisch karakter hebben:






  a) | primaire activiteiten van onderzoeksorganisaties en onderzoeksinfrastructuren, en met name:






  i) | opleiding met het oog op meer en beter gekwalificeerde menselijke hulpbronnen. In lijn met de rechtspraak (33) en de besluitvormingspraktijk van de Commissie (34), en zoals uiteengezet in de mededeling over het begrip “staatssteun” en de mededeling betreffende diensten van algemeen economische belang (DAEB's) (35), wordt openbaar onderwijs dat binnen het nationale onderwijsstelsel in hoofdzaak of volledig wordt gefinancierd door de staat en onder staatstoezicht staat, als een niet-economische activiteit beschouwd (36), |
| --- | --- | --- | --- |

20.

De Commissie is van mening dat de volgende activiteiten doorgaans geen economisch karakter hebben:

a)

primaire activiteiten van onderzoeksorganisaties en onderzoeksinfrastructuren, en met name:

i)

opleiding met het oog op meer en beter gekwalificeerde menselijke hulpbronnen. In lijn met de rechtspraak (33) en de besluitvormingspraktijk van de Commissie (34), en zoals uiteengezet in de mededeling over het begrip “staatssteun” en de mededeling betreffende diensten van algemeen economische belang (DAEB's) (35), wordt openbaar onderwijs dat binnen het nationale onderwijsstelsel in hoofdzaak of volledig wordt gefinancierd door de staat en onder staatstoezicht staat, als een niet-economische activiteit beschouwd (36),

33

34

35

36

| ii) | onafhankelijke O&O met het oog op meer kennis en een beter inzicht, met inbegrip van O&O in samenwerkingsverband, wanneer de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur bij daadwerkelijke samenwerking betrokken is (37), |
| --- | --- |

ii)

onafhankelijke O&O met het oog op meer kennis en een beter inzicht, met inbegrip van O&O in samenwerkingsverband, wanneer de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur bij daadwerkelijke samenwerking betrokken is (37),

37

| iii) | brede verspreiding van onderzoeksresultaten op een niet-exclusieve en niet-discriminerende basis, via bijvoorbeeld onderwijs, open access-databases, open access-publicaties of opensource-software; |
| --- | --- |

iii)

brede verspreiding van onderzoeksresultaten op een niet-exclusieve en niet-discriminerende basis, via bijvoorbeeld onderwijs, open access-databases, open access-publicaties of opensource-software;

| b) | activiteiten inzake kennisoverdracht, wanneer deze worden uitgevoerd door de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur (met inbegrip van afdelingen of dochterondernemingen daarvan) of samen met, of namens andere dergelijke entiteiten, en alle winst uit deze activiteiten opnieuw in de primaire activiteiten van de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur wordt geïnvesteerd. Aan het niet-economische karakter van die activiteiten wordt niet afgedaan door het feit dat het verrichten van de overeenkomstige diensten via openbare tenders wordt ingekocht bij derden. |
| --- | --- |

b)

activiteiten inzake kennisoverdracht, wanneer deze worden uitgevoerd door de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur (met inbegrip van afdelingen of dochterondernemingen daarvan) of samen met, of namens andere dergelijke entiteiten, en alle winst uit deze activiteiten opnieuw in de primaire activiteiten van de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur wordt geïnvesteerd. Aan het niet-economische karakter van die activiteiten wordt niet afgedaan door het feit dat het verrichten van de overeenkomstige diensten via openbare tenders wordt ingekocht bij derden.

| 21. | Wanneer een onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur voor zowel economische als niet-economische activiteiten wordt gebruikt, valt de overheidsfinanciering alleen onder de staatssteunregels voor zover daarmee kosten worden gedekt die met de economische activiteiten verband houden (38). Wanneer de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur bijna uitsluitend voor een niet-economische activiteit wordt ingezet, kan de financiering ervan volledig buiten het toepassingsgebied van de staatssteunregels vallen (39), mits dat economische gebruik zuiver ondersteunend blijft, d.w.z. overeenstemt met een activiteit die rechtstreeks verband houdt met en noodzakelijk is voor het functioneren van de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur of intrinsiek verband houdt met het niet-economische hoofdgebruik ervan, en die beperkt is in omvang. Voor de toepassing van dit steunkader zal de Commissie oordelen dat dit het geval is wanneer de economische activiteiten precies dezelfde input verbruiken (zoals materiaal, uitrusting, arbeid en vast kapitaal) als de niet-economische activiteiten en de jaarlijks voor die economische activiteiten uitgetrokken capaciteit ten hoogste 20 % bedraagt van de totale jaarcapaciteit van de betrokken entiteit. |
| --- | --- |

21.

Wanneer een onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur voor zowel economische als niet-economische activiteiten wordt gebruikt, valt de overheidsfinanciering alleen onder de staatssteunregels voor zover daarmee kosten worden gedekt die met de economische activiteiten verband houden (38

39

2.1.2.   Overheidsfinanciering voor economische activiteiten van onderzoeksorganisaties en onderzoeksinfrastructuren

Overheidsfinanciering voor economische activiteiten van onderzoeksorganisaties en onderzoeksinfrastructuren

| 22. | Onverminderd punt 21 zal overheidsfinanciering voor dit soort economische activiteiten, wanneer onderzoeksorganisaties of onderzoeksinfrastructuren economische activiteiten verrichten — zoals de verhuur van uitrusting of laboratoria aan ondernemingen, dienstverlening aan ondernemingen of uitvoering van contractonderzoek — doorgaans als staatssteun worden beschouwd. |
| --- | --- |

22.

Onverminderd punt 21 zal overheidsfinanciering voor dit soort economische activiteiten, wanneer onderzoeksorganisaties of onderzoeksinfrastructuren economische activiteiten verrichten — zoals de verhuur van uitrusting of laboratoria aan ondernemingen, dienstverlening aan ondernemingen of uitvoering van contractonderzoek — doorgaans als staatssteun worden beschouwd.

| 23. | Indien de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur echter alleen als intermediair fungeert die de volledige overheidsfinanciering en eventuele via die financiering verkregen voordelen aan de uiteindelijke ontvangers doorgeeft, zal de Commissie die onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur niet beschouwen als een begunstigde van staatssteun. Dit is doorgaans het geval wanneer:






  a) | zowel de overheidsfinanciering als via die financiering verkregen voordelen kwantificeerbaar en aantoonbaar zijn, en er een passend mechanisme is dat ervoor zorgt dat de financiering en eventueel daarmee verkregen voordelen volledig worden doorgegeven aan de uiteindelijke ontvangers, bijvoorbeeld via verlaagde tarieven, en |
| --- | --- | --- |

23.

Indien de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur echter alleen als intermediair fungeert die de volledige overheidsfinanciering en eventuele via die financiering verkregen voordelen aan de uiteindelijke ontvangers doorgeeft, zal de Commissie die onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur niet beschouwen als een begunstigde van staatssteun. Dit is doorgaans het geval wanneer:

a)

zowel de overheidsfinanciering als via die financiering verkregen voordelen kwantificeerbaar en aantoonbaar zijn, en er een passend mechanisme is dat ervoor zorgt dat de financiering en eventueel daarmee verkregen voordelen volledig worden doorgegeven aan de uiteindelijke ontvangers, bijvoorbeeld via verlaagde tarieven, en

| b) | geen verder voordeel wordt toegekend aan de tussenpersoon omdat deze werd geselecteerd via een openbare tenderprocedure of omdat de overheidsfinanciering beschikbaar is voor alle entiteiten die voldoen aan de noodzakelijke objectieve voorwaarden, zodat klanten als uiteindelijke ontvangers het recht hebben om gelijkwaardige diensten te betrekken bij eender welke betrokken intermediair. |
| --- | --- |

b)

geen verder voordeel wordt toegekend aan de tussenpersoon omdat deze werd geselecteerd via een openbare tenderprocedure of omdat de overheidsfinanciering beschikbaar is voor alle entiteiten die voldoen aan de noodzakelijke objectieve voorwaarden, zodat klanten als uiteindelijke ontvangers het recht hebben om gelijkwaardige diensten te betrekken bij eender welke betrokken intermediair.

| 24. | Wanneer de voorwaarden van punt 23 zijn vervuld, zijn de staatssteunregels van toepassing op het niveau van de uiteindelijke begunstigden. |
| --- | --- |

24.

Wanneer de voorwaarden van punt 23 zijn vervuld, zijn de staatssteunregels van toepassing op het niveau van de uiteindelijke begunstigden.

| 2.2. | Indirecte staatssteun aan ondernemingen via door de overheid gefinancierde organisaties voor onderzoek en kennisverspreiding en onderzoeksinfrastructuur |
| --- | --- |

2.2.

Indirecte staatssteun aan ondernemingen via door de overheid gefinancierde organisaties voor onderzoek en kennisverspreiding en onderzoeksinfrastructuur

| 25. | De vraag of en in welke omstandigheden ondernemingen een voordeel in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag verkrijgen in het geval van contractonderzoek of onderzoeksdiensten verricht door een onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur, alsmede in gevallen van samenwerking met een onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur, moet worden beantwoord aan de hand van de algemene beginselen inzake staatssteun. In dat verband kan het, zoals aangegeven in de mededeling over het begrip “staatssteun”, met name nodig zijn om na te gaan of de gedragingen van de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur aan de staat zijn toe te rekenen (40). |
| --- | --- |

25.

De vraag of en in welke omstandigheden ondernemingen een voordeel in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag verkrijgen in het geval van contractonderzoek of onderzoeksdiensten verricht door een onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur, alsmede in gevallen van samenwerking met een onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur, moet worden beantwoord aan de hand van de algemene beginselen inzake staatssteun. In dat verband kan het, zoals aangegeven in de mededeling over het begrip “staatssteun”, met name nodig zijn om na te gaan of de gedragingen van de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur aan de staat zijn toe te rekenen (40

2.2.1.   Onderzoek namens ondernemingen (contractonderzoek of onderzoeksdiensten)

Onderzoek namens ondernemingen (contractonderzoek of onderzoeksdiensten)

| 26. | Wanneer een onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur wordt ingezet om contractonderzoek te verrichten of een onderzoeksdienst te leveren aan een onderneming, die doorgaans de voorwaarden van de opdracht vaststelt, de eigenaar van de resultaten van de onderzoekswerkzaamheden is en het risico op mislukking draagt, zal gewoonlijk geen staatssteun aan de onderneming worden doorgegeven indien de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur een afdoende vergoeding ontvangt voor haar diensten, met name wanneer een van de volgende voorwaarden vervuld is:






  a) | de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur verricht haar onderzoeksdienst of haar contractonderzoek tegen het markttarief (41), of |
| --- | --- | --- |

26.

Wanneer een onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur wordt ingezet om contractonderzoek te verrichten of een onderzoeksdienst te leveren aan een onderneming, die doorgaans de voorwaarden van de opdracht vaststelt, de eigenaar van de resultaten van de onderzoekswerkzaamheden is en het risico op mislukking draagt, zal gewoonlijk geen staatssteun aan de onderneming worden doorgegeven indien de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur een afdoende vergoeding ontvangt voor haar diensten, met name wanneer een van de volgende voorwaarden vervuld is:

a)

de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur verricht haar onderzoeksdienst of haar contractonderzoek tegen het markttarief (41), of

41

| b) | wanneer er geen markttarief is: de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur verricht haar onderzoeksdienst of contractonderzoek tegen een tarief dat:






  — | de volledige kosten van de dienst weergeeft en doorgaans een marge omvat vastgesteld aan de hand van de marges die doorgaans worden gehanteerd door ondernemingen die in de sector van de betrokken dienst actief zijn, of |
| --- | --- | --- |

b)

wanneer er geen markttarief is: de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur verricht haar onderzoeksdienst of contractonderzoek tegen een tarief dat:

—

de volledige kosten van de dienst weergeeft en doorgaans een marge omvat vastgesteld aan de hand van de marges die doorgaans worden gehanteerd door ondernemingen die in de sector van de betrokken dienst actief zijn, of

| — | de uitkomst van onderhandelingen op arm's length is, waarbij de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur, in haar hoedanigheid van dienstverrichter, onderhandelt om het maximale economische voordeel binnen te halen op het tijdstip dat het contract wordt gesloten en ten minste haar marginale kosten dekt. |
| --- | --- |

—

de uitkomst van onderhandelingen op arm's length is, waarbij de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur, in haar hoedanigheid van dienstverrichter, onderhandelt om het maximale economische voordeel binnen te halen op het tijdstip dat het contract wordt gesloten en ten minste haar marginale kosten dekt.

| 27. | Wanneer de eigendom van of de toegangsrechten tot intellectuele-eigendomsrechten bij de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur blijven berusten, mag de marktwaarde daarvan in mindering worden gebracht op de voor de betrokken diensten verschuldigde prijs. |
| --- | --- |

27.

Wanneer de eigendom van of de toegangsrechten tot intellectuele-eigendomsrechten bij de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur blijven berusten, mag de marktwaarde daarvan in mindering worden gebracht op de voor de betrokken diensten verschuldigde prijs.

2.2.2.   Samenwerking met ondernemingen

Samenwerking met ondernemingen

| 28. | Een project geldt als een project dat wordt uitgevoerd in daadwerkelijke samenwerking tussen ten minste twee onafhankelijke partijen die, op basis van een taakverdeling, een gemeenschappelijke doelstelling nastreven en samen de reikwijdte van het samenwerkingsproject bepalen, bijdragen aan de uitvoering ervan en delen in de daaraan verbonden financiële, technologische, wetenschappelijke en andere risico's, alsmede in de projectresultaten. Een of meer partijen kunnen de volledige kosten van het project dragen en zodoende de andere partijen bevrijden van de aan het project verbonden financiële risico's. De voorwaarden van een samenwerkingsproject, met name wat betreft de bijdrage in de kosten, het delen in de risico's en uitkomsten, de verspreiding van de uitkomsten en de toegang tot en de regels voor de toewijzing van intellectuele-eigendomsrechten moeten vóór de aanvang van het project zijn overeengekomen (42). Contractonderzoek en het verrichten van onderzoeksdiensten worden niet als vormen van samenwerking beschouwd. |
| --- | --- |

28.

Een project geldt als een project dat wordt uitgevoerd in daadwerkelijke samenwerking tussen ten minste twee onafhankelijke partijen die, op basis van een taakverdeling, een gemeenschappelijke doelstelling nastreven en samen de reikwijdte van het samenwerkingsproject bepalen, bijdragen aan de uitvoering ervan en delen in de daaraan verbonden financiële, technologische, wetenschappelijke en andere risico's, alsmede in de projectresultaten. Een of meer partijen kunnen de volledige kosten van het project dragen en zodoende de andere partijen bevrijden van de aan het project verbonden financiële risico's. De voorwaarden van een samenwerkingsproject, met name wat betreft de bijdrage in de kosten, het delen in de risico's en uitkomsten, de verspreiding van de uitkomsten en de toegang tot en de regels voor de toewijzing van intellectuele-eigendomsrechten moeten vóór de aanvang van het project zijn overeengekomen (42

| 29. | Wanneer samenwerkingsprojecten gezamenlijk door ondernemingen en onderzoeksorganisaties of onderzoeksinfrastructuren worden uitgevoerd, is de Commissie van oordeel dat met de gunstige samenwerkingsvoorwaarden via die entiteiten geen indirecte staatssteun aan de deelnemende ondernemingen wordt verleend (43) indien aan een van de volgende voorwaarden is voldaan:






  a) | de deelnemende ondernemingen dragen de volledige kosten van het project, of |
| --- | --- | --- |

29.

Wanneer samenwerkingsprojecten gezamenlijk door ondernemingen en onderzoeksorganisaties of onderzoeksinfrastructuren worden uitgevoerd, is de Commissie van oordeel dat met de gunstige samenwerkingsvoorwaarden via die entiteiten geen indirecte staatssteun aan de deelnemende ondernemingen wordt verleend (43

a)

de deelnemende ondernemingen dragen de volledige kosten van het project, of

| b) | de resultaten van de samenwerking die geen intellectuele-eigendomsrechten opleveren, kunnen breed worden verspreid en alle intellectuele-eigendomsrechten die de activiteiten van de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur opleveren, worden volledig toegekend aan die entiteiten, of |
| --- | --- |

b)

de resultaten van de samenwerking die geen intellectuele-eigendomsrechten opleveren, kunnen breed worden verspreid en alle intellectuele-eigendomsrechten die de activiteiten van de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur opleveren, worden volledig toegekend aan die entiteiten, of

| c) | uit het project ontstane intellectuele-eigendomsrechten, alsmede daarmee verband houdende toegangsrechten, worden aan de verschillende samenwerkende partners toegekend op een wijze die een passende afspiegeling is van hun werkpakketten, bijdragen en respectieve belangen, of |
| --- | --- |

c)

uit het project ontstane intellectuele-eigendomsrechten, alsmede daarmee verband houdende toegangsrechten, worden aan de verschillende samenwerkende partners toegekend op een wijze die een passende afspiegeling is van hun werkpakketten, bijdragen en respectieve belangen, of

| d) | de onderzoeksorganisaties of onderzoeksinfrastructuren ontvangen een vergoeding die gelijkwaardig is aan de marktprijs voor de intellectuele-eigendomsrechten die uit hun activiteiten ontstaan en die worden toegewezen aan de deelnemende ondernemingen, of waarvoor de deelnemende ondernemingen toegangsrechten krijgen. Het absolute bedrag van — financiële en niet-financiële — bijdragen van de deelnemende ondernemingen in de kosten van de activiteiten van de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur die de betrokken intellectuele-eigendomsrechten hebben opgeleverd, kan op die vergoeding in mindering worden gebracht. |
| --- | --- |

d)

de onderzoeksorganisaties of onderzoeksinfrastructuren ontvangen een vergoeding die gelijkwaardig is aan de marktprijs voor de intellectuele-eigendomsrechten die uit hun activiteiten ontstaan en die worden toegewezen aan de deelnemende ondernemingen, of waarvoor de deelnemende ondernemingen toegangsrechten krijgen. Het absolute bedrag van — financiële en niet-financiële — bijdragen van de deelnemende ondernemingen in de kosten van de activiteiten van de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur die de betrokken intellectuele-eigendomsrechten hebben opgeleverd, kan op die vergoeding in mindering worden gebracht.

| 30. | Voor de toepassing van punt 29, d), zal de Commissie de ontvangen vergoeding beschouwen als gelijkwaardig met de marktprijs indien de betrokken onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur daardoor het volledige economische voordeel van die rechten geniet, wanneer een van de volgende voorwaarden is vervuld:






  a) | het bedrag van de vergoeding is vastgesteld via een open, transparante en niet-discriminerende concurrerende verkoopprocedure, of |
| --- | --- | --- |

30.

Voor de toepassing van punt 29, d), zal de Commissie de ontvangen vergoeding beschouwen als gelijkwaardig met de marktprijs indien de betrokken onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur daardoor het volledige economische voordeel van die rechten geniet, wanneer een van de volgende voorwaarden is vervuld:

a)

het bedrag van de vergoeding is vastgesteld via een open, transparante en niet-discriminerende concurrerende verkoopprocedure, of

| b) | een taxatie van een onafhankelijke deskundige bevestigt dat het bedrag van de vergoeding ten minste gelijk is aan de marktprijs, of |
| --- | --- |

b)

een taxatie van een onafhankelijke deskundige bevestigt dat het bedrag van de vergoeding ten minste gelijk is aan de marktprijs, of

| c) | de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur kan, als verkoper, aantonen dat zij daadwerkelijk, op arm's length-voorwaarden, heeft onderhandeld over de vergoeding, om, rekening houdend met haar statutaire doelstellingen, het maximale economische voordeel binnen te halen op het tijdstip dat het contract werd gesloten, of |
| --- | --- |

c)

de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur kan, als verkoper, aantonen dat zij daadwerkelijk, op arm's length-voorwaarden, heeft onderhandeld over de vergoeding, om, rekening houdend met haar statutaire doelstellingen, het maximale economische voordeel binnen te halen op het tijdstip dat het contract werd gesloten, of

| d) | in gevallen waarin de samenwerkingsovereenkomst de samenwerkende onderneming een voorkeurrecht geeft ten aanzien van door de samenwerkende onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur gegenereerde intellectuele-eigendomsrechten, wanneer die entiteiten een wederzijds recht hebben om derden te verzoeken om economisch meer voordelige aanbiedingen zodat de samenwerkende onderneming haar aanbod daaraan moet aanpassen. |
| --- | --- |

d)

in gevallen waarin de samenwerkingsovereenkomst de samenwerkende onderneming een voorkeurrecht geeft ten aanzien van door de samenwerkende onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur gegenereerde intellectuele-eigendomsrechten, wanneer die entiteiten een wederzijds recht hebben om derden te verzoeken om economisch meer voordelige aanbiedingen zodat de samenwerkende onderneming haar aanbod daaraan moet aanpassen.

| 31. | Indien geen van de voorwaarden van punt 29 is vervuld, zal de volledige waarde van de bijdrage van de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur aan het project worden beschouwd als een voordeel voor de samenwerkende ondernemingen, waarvoor de regels inzake staatssteun gelden. |
| --- | --- |

31.

Indien geen van de voorwaarden van punt 29 is vervuld, zal de volledige waarde van de bijdrage van de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur aan het project worden beschouwd als een voordeel voor de samenwerkende ondernemingen, waarvoor de regels inzake staatssteun gelden.

2.3.   Overheidsopdrachten voor O&O-diensten

Overheidsopdrachten voor O&O-diensten

| 32. | Inkopende overheden kunnen onderzoeks- en ontwikkelingsdiensten inkopen bij ondernemingen, via zowel inkoopprocedures voor exclusieve ontwikkeling als precommerciële inkoopprocedures (44). |
| --- | --- |

32.

Inkopende overheden kunnen onderzoeks- en ontwikkelingsdiensten inkopen bij ondernemingen, via zowel inkoopprocedures voor exclusieve ontwikkeling als precommerciële inkoopprocedures (44

| 33. | Zolang voor overheidsopdrachten een openbare aanbestedingsprocedure plaatsvindt in overeenstemming met de toepasselijke richtlijnen (45), zal de Commissie in de regel oordelen dat geen staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag wordt verleend aan de ondernemingen die de betrokken diensten leveren (46). |
| --- | --- |

33.

Zolang voor overheidsopdrachten een openbare aanbestedingsprocedure plaatsvindt in overeenstemming met de toepasselijke richtlijnen (45

46

| 34. | In alle overige gevallen, met inbegrip van precommerciële inkoop, zal de Commissie oordelen dat geen staatssteun wordt verleend aan ondernemingen wanneer de prijs die voor de betrokken diensten wordt betaald, de marktwaarde van de door de inkopende overheid ontvangen voordelen en de door de deelnemende dienstverrichter genomen risico’s volledig weergeeft, met name wanneer aan elk van de volgende voorwaarden is voldaan:






  a) | de selectieprocedure is openbaar, transparant en niet-discriminerend en is gebaseerd op objectieve selectie- en gunningscriteria die vóór de biedprocedures zijn vastgesteld; |
| --- | --- | --- |

34.

In alle overige gevallen, met inbegrip van precommerciële inkoop, zal de Commissie oordelen dat geen staatssteun wordt verleend aan ondernemingen wanneer de prijs die voor de betrokken diensten wordt betaald, de marktwaarde van de door de inkopende overheid ontvangen voordelen en de door de deelnemende dienstverrichter genomen risico’s volledig weergeeft, met name wanneer aan elk van de volgende voorwaarden is voldaan:

a)

de selectieprocedure is openbaar, transparant en niet-discriminerend en is gebaseerd op objectieve selectie- en gunningscriteria die vóór de biedprocedures zijn vastgesteld;

| b) | de voorgenomen contractuele regelingen met een beschrijving van alle rechten en verplichtingen van de partijen — ook wat betreft de intellectuele-eigendomsrechten — worden vóór de biedprocedure beschikbaar gesteld aan alle geïnteresseerde bieders; |
| --- | --- |

b)

de voorgenomen contractuele regelingen met een beschrijving van alle rechten en verplichtingen van de partijen — ook wat betreft de intellectuele-eigendomsrechten — worden vóór de biedprocedure beschikbaar gesteld aan alle geïnteresseerde bieders;

| c) | de inkoop levert geen van de deelnemende dienstverrichters een voorkeursbehandeling op bij de levering van commerciële volumes van de eindproducten of einddiensten aan een inkopende overheid in de betrokken lidstaat (47), en |
| --- | --- |

c)

de inkoop levert geen van de deelnemende dienstverrichters een voorkeursbehandeling op bij de levering van commerciële volumes van de eindproducten of einddiensten aan een inkopende overheid in de betrokken lidstaat (47), en

47

| d) | een van de volgende voorwaarden is vervuld:






  — | alle resultaten die geen intellectuele-eigendomsrechten opleveren, kunnen breed worden verspreid, bijvoorbeeld via publicatie, onderwijs of bijdragen aan normalisatie-instanties, zodat andere ondernemingen ze kunnen reproduceren, en alle intellectuele-eigendomsrechten worden volledig toegewezen aan de inkopende overheid, of |
| --- | --- | --- |

d)

een van de volgende voorwaarden is vervuld:

—

alle resultaten die geen intellectuele-eigendomsrechten opleveren, kunnen breed worden verspreid, bijvoorbeeld via publicatie, onderwijs of bijdragen aan normalisatie-instanties, zodat andere ondernemingen ze kunnen reproduceren, en alle intellectuele-eigendomsrechten worden volledig toegewezen aan de inkopende overheid, of

| — | een dienstverrichter aan wie de resultaten die intellectuele-eigendomsrechten opleveren, worden toegewezen, is verplicht om de inkopende overheid onbeperkte kosteloze toegang te geven tot die resultaten, en om derden op marktvoorwaarden toegang te geven, bijvoorbeeld via niet-exclusieve licenties. |
| --- | --- |

—

een dienstverrichter aan wie de resultaten die intellectuele-eigendomsrechten opleveren, worden toegewezen, is verplicht om de inkopende overheid onbeperkte kosteloze toegang te geven tot die resultaten, en om derden op marktvoorwaarden toegang te geven, bijvoorbeeld via niet-exclusieve licenties.

| 35. | Wanneer de voorwaarden van punt 34 niet zijn vervuld, kunnen de lidstaten gebruikmaken van een individuele beoordeling van de voorwaarden van het contract tussen de inkopende overheid en de onderneming, onverminderd de algemene verplichting om O&O&I-steun overeenkomstig artikel 108, lid 3, van het Verdrag aan te melden. |
| --- | --- |

35.

Wanneer de voorwaarden van punt 34 niet zijn vervuld, kunnen de lidstaten gebruikmaken van een individuele beoordeling van de voorwaarden van het contract tussen de inkopende overheid en de onderneming, onverminderd de algemene verplichting om O&O&I-steun overeenkomstig artikel 108, lid 3, van het Verdrag aan te melden.

3.   Verenigbaarheidsbeoordeling van O&O&I-steun

Verenigbaarheidsbeoordeling van O&O&I-steun

| 36. | Op grond van artikel 107, lid 3, punt c), van het Verdrag kan de Commissie steun als verenigbaar met de interne markt aanmerken wanneer deze is bedoeld om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid binnen de Europese Unie te vergemakkelijken, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. |
| --- | --- |

36.

Op grond van artikel 107, lid 3, punt c), van het Verdrag kan de Commissie steun als verenigbaar met de interne markt aanmerken wanneer deze is bedoeld om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid binnen de Europese Unie te vergemakkelijken, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad.

| 37. | In dit deel maakt de Commissie duidelijk hoe zij de beginselen voor de beoordeling van de verenigbaarheid zal toepassen en stelt zij, in voorkomend geval, specifieke voorwaarden vast voor steunregelingen en bijkomende voorwaarden voor individuele steun waarvoor de aanmeldingsverplichting geldt (48). |
| --- | --- |

37.

In dit deel maakt de Commissie duidelijk hoe zij de beginselen voor de beoordeling van de verenigbaarheid zal toepassen en stelt zij, in voorkomend geval, specifieke voorwaarden vast voor steunregelingen en bijkomende voorwaarden voor individuele steun waarvoor de aanmeldingsverplichting geldt (48

| 38. | Om te beoordelen of staatssteun voor O&O&I verenigbaar met de interne markt kan worden geacht, zal de Commissie onderzoeken of de steunmaatregel de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde economieën vergemakkelijkt en of hij de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt zodanig verandert dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. |
| --- | --- |

38.

Om te beoordelen of staatssteun voor O&O&I verenigbaar met de interne markt kan worden geacht, zal de Commissie onderzoeken of de steunmaatregel de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde economieën vergemakkelijkt en of hij de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt zodanig verandert dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad.

| 39. | Om de in punt 39 bedoelde beoordeling te kunnen uitvoeren, zal de Commissie de volgende aspecten in aanmerking nemen:






  a) | Eerste voorwaarde: O&O&I-steun vergemakkelijkt de ontwikkeling van een economische activiteit







  i) | vaststelling van de economische activiteit (deel 3.1.1); |
| --- | --- | --- | --- |

39.

Om de in punt 39 bedoelde beoordeling te kunnen uitvoeren, zal de Commissie de volgende aspecten in aanmerking nemen:

a)

Eerste voorwaarde: O&O&I-steun vergemakkelijkt de ontwikkeling van een economische activiteit

Eerste voorwaarde: O&O&I-steun vergemakkelijkt de ontwikkeling van een economische activiteit

i)

vaststelling van de economische activiteit (deel 3.1.1);

| ii) | stimulerend effect: nagaan of de steun het gedrag van de betrokken onderneming(en) zodanig verandert dat deze bijkomende activiteiten onderneemt (ondernemen) die zonder de steun niet zouden worden verricht, dan wel in beperktere mate of op een andere wijze of locatie (deel 3.1.2); |
| --- | --- |

ii)

stimulerend effect: nagaan of de steun het gedrag van de betrokken onderneming(en) zodanig verandert dat deze bijkomende activiteiten onderneemt (ondernemen) die zonder de steun niet zouden worden verricht, dan wel in beperktere mate of op een andere wijze of locatie (deel 3.1.2);

stimulerend effect:

| iii) | de steun is niet in strijd met relevante bepalingen en beginselen van het EU-recht (deel 3.1.3). |
| --- | --- |

iii)

de steun is niet in strijd met relevante bepalingen en beginselen van het EU-recht (deel 3.1.3).

| b) | Tweede voorwaarde: de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt, worden door de O&O&I-steun niet zodanig veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad







  i) | noodzaak van overheidsmaatregelen: de steunmaatregel moet zorgen voor een wezenlijke verbetering die de markt zelf niet tot stand kan brengen, door bijvoorbeeld een oplossing te bieden voor marktfalen of door in voorkomend geval iets te doen aan een rechtvaardigheids- of cohesieprobleem (deel 3.2.1); |
| --- | --- | --- |

b)

Tweede voorwaarde: de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt, worden door de O&O&I-steun niet zodanig veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad

Tweede voorwaarde: de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt, worden door de O&O&I-steun niet zodanig veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad

i)

noodzaak van overheidsmaatregelen: de steunmaatregel moet zorgen voor een wezenlijke verbetering die de markt zelf niet tot stand kan brengen, door bijvoorbeeld een oplossing te bieden voor marktfalen of door in voorkomend geval iets te doen aan een rechtvaardigheids- of cohesieprobleem (deel 3.2.1);

noodzaak van overheidsmaatregelen:

| ii) | geschiktheid van de steunmaatregel: de voorgenomen steunmaatregel moet een geschikt beleidsinstrument zijn om de ontwikkeling van de economische activiteit te vergemakkelijken (deel 3.2.2); |
| --- | --- |

ii)

geschiktheid van de steunmaatregel: de voorgenomen steunmaatregel moet een geschikt beleidsinstrument zijn om de ontwikkeling van de economische activiteit te vergemakkelijken (deel 3.2.2);

geschiktheid van de steunmaatregel:

| iii) | evenredigheid van de steun (steun beperkt tot het minimum): het steunbedrag moet beperkt blijven tot het minimum dat nodig is om de onderneming(en) aan te zetten tot de bijkomende investering of activiteit in het betrokken gebied (deel 3.2.3); |
| --- | --- |

iii)

evenredigheid van de steun (steun beperkt tot het minimum): het steunbedrag moet beperkt blijven tot het minimum dat nodig is om de onderneming(en) aan te zetten tot de bijkomende investering of activiteit in het betrokken gebied (deel 3.2.3);

evenredigheid van de steun (steun beperkt tot het minimum):

| iv) | transparantie van de steun: de lidstaten, de Commissie, de marktdeelnemers en het publiek moeten gemakkelijk toegang kunnen krijgen tot alle desbetreffende besluiten en relevante informatie over de op grond van die besluiten verleende steun (deel 3.2.4); |
| --- | --- |

iv)

transparantie van de steun: de lidstaten, de Commissie, de marktdeelnemers en het publiek moeten gemakkelijk toegang kunnen krijgen tot alle desbetreffende besluiten en relevante informatie over de op grond van die besluiten verleende steun (deel 3.2.4);

transparantie van de steun:

| v) | de negatieve effecten die de O&O&I-steun kan hebben op de mededinging en het handelsverkeer tussen de lidstaten, moeten tot een minimum worden beperkt of worden vermeden: (deel 3.2.5); |
| --- | --- |

v)

de negatieve effecten die de O&O&I-steun kan hebben op de mededinging en het handelsverkeer tussen de lidstaten, moeten tot een minimum worden beperkt of worden vermeden: (deel 3.2.5);

| vi) | afweging van de positieve en negatieve effecten van de steun (deel 3.2.6). |
| --- | --- |

vi)

afweging van de positieve en negatieve effecten van de steun (deel 3.2.6).

3.1.   Eerste voorwaarde: O&O&I-steun vergemakkelijkt de ontwikkeling van een economische activiteit

Eerste voorwaarde: O&O&I-steun vergemakkelijkt de ontwikkeling van een economische activiteit

3.1.1.   Vaststelling van de ondersteunde economische activiteit

Vaststelling van de ondersteunde economische activiteit

| 40. | De Commissie zal op basis van de door de lidstaat verstrekte informatie beoordelen welke economische activiteit door de aangemelde maatregelen zal worden ondersteund. |
| --- | --- |

40.

De Commissie zal op basis van de door de lidstaat verstrekte informatie beoordelen welke economische activiteit door de aangemelde maatregelen zal worden ondersteund.

3.1.2.   Stimulerend effect

Stimulerend effect

3.1.2.1.   Algemene voorwaarden

Algemene voorwaarden

| 41. | O&O&I-steun kan met de interne markt verenigbaar worden verklaard indien deze een stimulerend effect heeft. De Commissie is van oordeel dat steun zonder stimulerend effect de ontwikkeling van een economische activiteit niet vergemakkelijkt. |
| --- | --- |

41.

O&O&I-steun kan met de interne markt verenigbaar worden verklaard indien deze een stimulerend effect heeft. De Commissie is van oordeel dat steun zonder stimulerend effect de ontwikkeling van een economische activiteit niet vergemakkelijkt.

| 42. | Een stimulerend effect speelt wanneer de steun het gedrag van een onderneming zodanig verandert dat zij bijkomende activiteiten onderneemt die zij zonder de steun niet zou uitvoeren, dan wel in beperktere mate of op een andere wijze zou uitvoeren. De steun mag echter niet de kosten van een activiteit subsidiëren die een onderneming sowieso zou moeten maken, noch mag deze een vergoeding zijn voor het normale zakelijke risico van een economische activiteit (49). |
| --- | --- |

42.

Een stimulerend effect speelt wanneer de steun het gedrag van een onderneming zodanig verandert dat zij bijkomende activiteiten onderneemt die zij zonder de steun niet zou uitvoeren, dan wel in beperktere mate of op een andere wijze zou uitvoeren. De steun mag echter niet de kosten van een activiteit subsidiëren die een onderneming sowieso zou moeten maken, noch mag deze een vergoeding zijn voor het normale zakelijke risico van een economische activiteit (49

| 43. | De Commissie is van oordeel dat de steun voor de begunstigde geen stimulerend effect heeft wanneer de betrokken O&O&I-activiteiten (50) reeds zijn aangevat vóór het indienen van de steunaanvraag bij de nationale autoriteiten (51). Wanneer de werkzaamheden aanvangen voordat de steunaanvraag door de begunstigde bij de nationale autoriteiten is ingediend, zal het project niet voor steun in aanmerking komen. |
| --- | --- |

43.

De Commissie is van oordeel dat de steun voor de begunstigde geen stimulerend effect heeft wanneer de betrokken O&O&I-activiteiten (50

51

| 44. | De steunaanvraag moet ten minste het volgende bevatten: de naam van de begunstigde en de grootte van zijn bedrijf; een beschrijving van het project, met inbegrip van de locatie en de aanvangs- en einddatum; het bedrag aan overheidssteun dat nodig is om het project te kunnen uitvoeren, en een lijst van in aanmerking komende kosten. |
| --- | --- |

44.

De steunaanvraag moet ten minste het volgende bevatten: de naam van de begunstigde en de grootte van zijn bedrijf; een beschrijving van het project, met inbegrip van de locatie en de aanvangs- en einddatum; het bedrag aan overheidssteun dat nodig is om het project te kunnen uitvoeren, en een lijst van in aanmerking komende kosten.

| 45. | Voor zover fiscale maatregelen staatssteun vormen, kan de Commissie, uitgaande van de door de lidstaten verschafte evaluatiestudies (52), oordelen dat die maatregelen een stimulerend effect hebben omdat ze ondernemingen aanzetten tot hogere O&O&I-uitgaven. |
| --- | --- |

45.

Voor zover fiscale maatregelen staatssteun vormen, kan de Commissie, uitgaande van de door de lidstaten verschafte evaluatiestudies (52

3.1.2.2.   Bijkomende voorwaarden voor individuele steun

Bijkomende voorwaarden voor individuele steun

| 46. | Voor aan te melden individuele steun moeten de lidstaten aan de Commissie aantonen dat de steun een stimulerend effect heeft en moeten zij dus duidelijk aantonen dat de steun een positieve impact heeft op het besluit van de onderneming om O&O&I-activiteiten te verrichten die deze anders niet had verricht. Om de Commissie in staat te stellen een omvattende beoordeling te maken van de desbetreffende steunmaatregel, moet de lidstaat niet alleen informatie over het gesteunde project verschaffen maar ook, voor zover mogelijk, een omvattende beschrijving van hetgeen zonder de steun zou zijn gebeurd of naar verwachting redelijkerwijs had kunnen gebeuren, d.w.z. het (counterfactual) nulscenario. Het nulscenario kan bestaan in het ontbreken van een alternatief project, wanneer dit met bewijsmateriaal wordt gestaafd, of in een helder omschreven en voldoende voorspelbaar alternatief project waarmee de begunstigde bij zijn interne besluitvorming rekening heeft gehouden, en kan betrekking hebben op een alternatief project dat geheel of ten dele buiten de Unie wordt uitgevoerd. |
| --- | --- |

46.

Voor aan te melden individuele steun moeten de lidstaten aan de Commissie aantonen dat de steun een stimulerend effect heeft en moeten zij dus duidelijk aantonen dat de steun een positieve impact heeft op het besluit van de onderneming om O&O&I-activiteiten te verrichten die deze anders niet had verricht. Om de Commissie in staat te stellen een omvattende beoordeling te maken van de desbetreffende steunmaatregel, moet de lidstaat niet alleen informatie over het gesteunde project verschaffen maar ook, voor zover mogelijk, een omvattende beschrijving van hetgeen zonder de steun zou zijn gebeurd of naar verwachting redelijkerwijs had kunnen gebeuren, d.w.z. het (counterfactual) nulscenario. Het nulscenario kan bestaan in het ontbreken van een alternatief project, wanneer dit met bewijsmateriaal wordt gestaafd, of in een helder omschreven en voldoende voorspelbaar alternatief project waarmee de begunstigde bij zijn interne besluitvorming rekening heeft gehouden, en kan betrekking hebben op een alternatief project dat geheel of ten dele buiten de Unie wordt uitgevoerd.

| 47. | Bij die beoordeling zal de Commissie naar de volgende elementen kijken:






  a) | precieze omschrijving van de beoogde verandering: de van de staatssteun verwachte gedragswijziging, d.w.z. het ontstaan van een nieuw project of het vergroten van de omvang, de reikwijdte of de uitvoeringssnelheid van een project, moet duidelijk worden omschreven; |
| --- | --- | --- |

47.

Bij die beoordeling zal de Commissie naar de volgende elementen kijken:

a)

precieze omschrijving van de beoogde verandering: de van de staatssteun verwachte gedragswijziging, d.w.z. het ontstaan van een nieuw project of het vergroten van de omvang, de reikwijdte of de uitvoeringssnelheid van een project, moet duidelijk worden omschreven;

precieze omschrijving van de beoogde verandering

| b) | analyse van het nulscenario: de gedragswijziging moet in kaart worden gebracht door de verwachte uitkomst en het beoogde activiteitenvolume mét en zonder steun met elkaar te vergelijken. Het verschil tussen beide scenario’s geeft aan welke impact de steunmaatregel heeft en wat het stimulerende effect ervan is; |
| --- | --- |

b)

analyse van het nulscenario: de gedragswijziging moet in kaart worden gebracht door de verwachte uitkomst en het beoogde activiteitenvolume mét en zonder steun met elkaar te vergelijken. Het verschil tussen beide scenario’s geeft aan welke impact de steunmaatregel heeft en wat het stimulerende effect ervan is;

analyse van het nulscenario

| c) | mate van winstgevendheid: wanneer een project of een investering op zich voor een particuliere onderneming niet winstgevend is om uit te voeren, maar wel belangrijke voordelen zou opleveren voor de samenleving, is de kans groter dat de steun een stimulerend effect heeft; |
| --- | --- |

c)

mate van winstgevendheid: wanneer een project of een investering op zich voor een particuliere onderneming niet winstgevend is om uit te voeren, maar wel belangrijke voordelen zou opleveren voor de samenleving, is de kans groter dat de steun een stimulerend effect heeft;

mate van winstgevendheid

| d) | investeringsbedrag en tijdpad van de kasstromen: hoge aanloopinvesteringen, weinig onmiddellijk beschikbare kasstromen en een aanzienlijk deel van de kasstromen die pas in de zeer verre toekomst ontstaan of hoogst onzeker zijn, zullen als positieve elementen worden beschouwd bij de beoordeling van het stimulerende effect; |
| --- | --- |

d)

investeringsbedrag en tijdpad van de kasstromen: hoge aanloopinvesteringen, weinig onmiddellijk beschikbare kasstromen en een aanzienlijk deel van de kasstromen die pas in de zeer verre toekomst ontstaan of hoogst onzeker zijn, zullen als positieve elementen worden beschouwd bij de beoordeling van het stimulerende effect;

investeringsbedrag en tijdpad van de kasstromen

| e) | risicograad: bij de beoordeling van het risico zal met name rekening worden gehouden met de onomkeerbaarheid van de investering, de kansen op een commerciële mislukking, het risico dat het project minder productief is dan verwacht, het risico dat het project ten koste gaat van andere activiteiten van de begunstigde van de steun en het risico dat de kosten van het project de financiële levensvatbaarheid van de begunstigde in gevaar brengen. |
| --- | --- |

e)

risicograad: bij de beoordeling van het risico zal met name rekening worden gehouden met de onomkeerbaarheid van de investering, de kansen op een commerciële mislukking, het risico dat het project minder productief is dan verwacht, het risico dat het project ten koste gaat van andere activiteiten van de begunstigde van de steun en het risico dat de kosten van het project de financiële levensvatbaarheid van de begunstigde in gevaar brengen.

risicograad

| 48. | De lidstaten wordt met name gevraagd zich te baseren op documenten van de raad van bestuur, risicobeoordelingen, financiële verslagen, interne businessplannen, adviezen van deskundigen en andere studies met betrekking tot het project dat ter beoordeling voorligt. Documenten die informatie bevatten over vraagprognoses, kostenprognoses en financiële prognoses, documenten die aan een investeringscomité worden overgelegd en waarin verschillende investeringsscenario's nader zijn beschreven, of documenten die aan financiële instellingen worden verstrekt, kunnen de lidstaten helpen het stimulerende effect aan te tonen. |
| --- | --- |

48.

De lidstaten wordt met name gevraagd zich te baseren op documenten van de raad van bestuur, risicobeoordelingen, financiële verslagen, interne businessplannen, adviezen van deskundigen en andere studies met betrekking tot het project dat ter beoordeling voorligt. Documenten die informatie bevatten over vraagprognoses, kostenprognoses en financiële prognoses, documenten die aan een investeringscomité worden overgelegd en waarin verschillende investeringsscenario's nader zijn beschreven, of documenten die aan financiële instellingen worden verstrekt, kunnen de lidstaten helpen het stimulerende effect aan te tonen.

| 49. | Om te garanderen dat het stimulerende effect op objectieve basis wordt vastgesteld, kan de Commissie bij haar beoordeling een vergelijking maken tussen ondernemingsspecifieke gegevens en gegevens over de bedrijfstak waarin de begunstigde van de steun actief is. Met name dienen de lidstaten, voor zover mogelijk, sectorale gegevens te verschaffen waaruit blijkt dat het nulscenario van de begunstigde, zijn vereiste winstgevendheidsniveau en zijn verwachte kasstromen redelijk zijn. |
| --- | --- |

49.

Om te garanderen dat het stimulerende effect op objectieve basis wordt vastgesteld, kan de Commissie bij haar beoordeling een vergelijking maken tussen ondernemingsspecifieke gegevens en gegevens over de bedrijfstak waarin de begunstigde van de steun actief is. Met name dienen de lidstaten, voor zover mogelijk, sectorale gegevens te verschaffen waaruit blijkt dat het nulscenario van de begunstigde, zijn vereiste winstgevendheidsniveau en zijn verwachte kasstromen redelijk zijn.

| 50. | In dat verband kan de rentabiliteit worden beoordeeld aan de hand van methoden waarvan door de begunstigde onderneming aantoonbaar is gebruikgemaakt of die in de betrokken sector algemeen gangbaar zijn, bijvoorbeeld methoden om de netto contante waarde (NPV) van het project (53), de interne opbrengstvoet (IRR) (54) of de gemiddelde Return on Capital Employed (ROCE) vast te stellen. |
| --- | --- |

50.

In dat verband kan de rentabiliteit worden beoordeeld aan de hand van methoden waarvan door de begunstigde onderneming aantoonbaar is gebruikgemaakt of die in de betrokken sector algemeen gangbaar zijn, bijvoorbeeld methoden om de netto contante waarde (NPV) van het project (53

54

| 51. | Voorts zal de Commissie, in het geval van investeringssteun voor grensoverschrijdende O&O-activiteiten, onderzoeksinfrastructuren, test- en experimenteerinfrastructuur en innovatieclusters, investeringen die grensoverschrijdende samenwerking vergemakkelijken of door meer dan één lidstaat worden gefinancierd, beschouwen als een element dat het stimulerende effect van de steun kan versterken, In dergelijke gevallen kan er een sterk vermoeden bestaan dat de steun O&O&I-activiteiten van grotere omvang of reikwijdte stimuleert of de snelheid ervan bevordert, of dat de totale kosten van het project hoger worden (zie punt 142 hieronder) vanwege de grotere omvang van de activiteiten, in vergelijking met een project dat alleen bedoeld is om te voorzien in nationale behoeften. |
| --- | --- |

51.

Voorts zal de Commissie, in het geval van investeringssteun voor grensoverschrijdende O&O-activiteiten, onderzoeksinfrastructuren, test- en experimenteerinfrastructuur en innovatieclusters, investeringen die grensoverschrijdende samenwerking vergemakkelijken of door meer dan één lidstaat worden gefinancierd, beschouwen als een element dat het stimulerende effect van de steun kan versterken, In dergelijke gevallen kan er een sterk vermoeden bestaan dat de steun O&O&I-activiteiten van grotere omvang of reikwijdte stimuleert of de snelheid ervan bevordert, of dat de totale kosten van het project hoger worden (zie punt 142 hieronder) vanwege de grotere omvang van de activiteiten, in vergelijking met een project dat alleen bedoeld is om te voorzien in nationale behoeften.

| 52. | Daarom zal steun niet als verenigbaar met de interne markt worden beschouwd wanneer blijkt dat dezelfde activiteiten zelfs zonder steun konden en zouden plaatsvinden. |
| --- | --- |

52.

Daarom zal steun niet als verenigbaar met de interne markt worden beschouwd wanneer blijkt dat dezelfde activiteiten zelfs zonder steun konden en zouden plaatsvinden.

3.1.3.   Geen schending van de relevante EU-wetgeving

Geen schending van de relevante EU-wetgeving

| 53. | Indien een steunmaatregel, de daaraan gekoppelde voorwaarden (zoals de financieringsmethode wanneer die integrerend deel uitmaakt van de staatssteunmaatregel) of de activiteit die ermee wordt gefinancierd, leiden tot een schending van het toepasselijke Unierecht, kan de steun niet met de interne markt verenigbaar worden verklaard (55). |
| --- | --- |

53.

Indien een steunmaatregel, de daaraan gekoppelde voorwaarden (zoals de financieringsmethode wanneer die integrerend deel uitmaakt van de staatssteunmaatregel) of de activiteit die ermee wordt gefinancierd, leiden tot een schending van het toepasselijke Unierecht, kan de steun niet met de interne markt verenigbaar worden verklaard (55

| 54. | Wanneer de Commissie individuele steun op zijn verenigbaarheid met de interne markt beoordeelt, zal zij rekening houden met procedures in verband met de schending van de artikel 101 of 102 van het Verdrag die de begunstigde van de steun kunnen betreffen en die van belang kunnen zijn bij de toetsing van die steun aan artikel 107, lid 3, van het Verdrag (56). |
| --- | --- |

54.

Wanneer de Commissie individuele steun op zijn verenigbaarheid met de interne markt beoordeelt, zal zij rekening houden met procedures in verband met de schending van de artikel 101 of 102 van het Verdrag die de begunstigde van de steun kunnen betreffen en die van belang kunnen zijn bij de toetsing van die steun aan artikel 107, lid 3, van het Verdrag (56

3.2.   Tweede voorwaarde: de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt, worden door de O&O&I-steun niet zodanig veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad

Tweede voorwaarde: de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt, worden door de O&O&I-steun niet zodanig veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad

| 55. | Overeenkomstig artikel 107, lid 3, punt c), van het Verdrag kan steun om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën te vergemakkelijken, verenigbaar met de interne markt worden verklaard “mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad”. |
| --- | --- |

55.

Overeenkomstig artikel 107, lid 3, punt c), van het Verdrag kan steun om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën te vergemakkelijken, verenigbaar met de interne markt worden verklaard “mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad”.

| 56. | Het onderzoek naar de negatieve effecten op de interne markt houdt complexe economische en sociale beoordelingen in. In dit deel wordt uiteengezet hoe de Commissie haar discretionaire bevoegdheid uitoefent bij de beoordeling volgens de tweede voorwaarde van de in punt 39, b), bedoelde verenigbaarheidsbeoordeling. |
| --- | --- |

56.

Het onderzoek naar de negatieve effecten op de interne markt houdt complexe economische en sociale beoordelingen in. In dit deel wordt uiteengezet hoe de Commissie haar discretionaire bevoegdheid uitoefent bij de beoordeling volgens de tweede voorwaarde van de in punt 39, b), bedoelde verenigbaarheidsbeoordeling.

| 57. | Elke steunmaatregel veroorzaakt per definitie concurrentievervalsing en beïnvloedt het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig. Om vast te stellen of de verstorende effecten van de steun tot het minimum beperkt blijven, zal de Commissie echter nagaan of de steun noodzakelijk, passend, evenredig en transparant is. |
| --- | --- |

57.

Elke steunmaatregel veroorzaakt per definitie concurrentievervalsing en beïnvloedt het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig. Om vast te stellen of de verstorende effecten van de steun tot het minimum beperkt blijven, zal de Commissie echter nagaan of de steun noodzakelijk, passend, evenredig en transparant is.

| 58. | De Commissie zal dan het verstorende effect van de desbetreffende O&O&I-steun op de mededingings- en handelsvoorwaarden beoordelen. Meer in het bijzonder kan steun op het gebied van O&O&I specifieke verstoringen van productmarkten en locatiegebonden effecten teweegbrengen. De positieve effecten van de steun zullen dan worden afgewogen tegen de negatieve effecten op de mededinging en het handelsverkeer. Wanneer de positieve effecten opwegen tegen de negatieve effecten, zal de Commissie de steun verenigbaar verklaren. |
| --- | --- |

58.

De Commissie zal dan het verstorende effect van de desbetreffende O&O&I-steun op de mededingings- en handelsvoorwaarden beoordelen. Meer in het bijzonder kan steun op het gebied van O&O&I specifieke verstoringen van productmarkten en locatiegebonden effecten teweegbrengen. De positieve effecten van de steun zullen dan worden afgewogen tegen de negatieve effecten op de mededinging en het handelsverkeer. Wanneer de positieve effecten opwegen tegen de negatieve effecten, zal de Commissie de steun verenigbaar verklaren.

3.2.1.   Noodzaak van overheidsmaatregelen

Noodzaak van overheidsmaatregelen

| 59. | Een staatssteunmaatregel moet gericht zijn op situaties waar steun kan zorgen voor een wezenlijke ontwikkeling die de markt niet zelf tot stand kan brengen, door bijvoorbeeld een oplossing te bieden voor marktfalen in de betrokken O&O&I-activiteit of -investering. |
| --- | --- |

59.

Een staatssteunmaatregel moet gericht zijn op situaties waar steun kan zorgen voor een wezenlijke ontwikkeling die de markt niet zelf tot stand kan brengen, door bijvoorbeeld een oplossing te bieden voor marktfalen in de betrokken O&O&I-activiteit of -investering.

3.2.1.1.   Algemene voorwaarden

Algemene voorwaarden

| 60. | Staatssteun kan noodzakelijk zijn om het aandeel O&O&I in de economie te verhogen voor zover de markt er zelf niet in slaagt een doelmatige uitkomst te genereren. Om te beoordelen of staatssteun doeltreffend is voor het bereiken van de beoogde uitkomst, moet in de eerste plaats het aan te pakken probleem in kaart worden gebracht. Staatssteun moet gericht zijn op situaties waar die steun kan zorgen voor een wezenlijke ontwikkeling die de markt niet op eigen kracht tot stand kan brengen. De lidstaten moeten uitleggen hoe de steunmaatregel het vastgestelde marktfalen, dat een belemmering vormt voor de verwezenlijking van de betrokken O&O&I-activiteit of -investering door de markt alleen, effectief kan beperken. |
| --- | --- |

60.

Staatssteun kan noodzakelijk zijn om het aandeel O&O&I in de economie te verhogen voor zover de markt er zelf niet in slaagt een doelmatige uitkomst te genereren. Om te beoordelen of staatssteun doeltreffend is voor het bereiken van de beoogde uitkomst, moet in de eerste plaats het aan te pakken probleem in kaart worden gebracht. Staatssteun moet gericht zijn op situaties waar die steun kan zorgen voor een wezenlijke ontwikkeling die de markt niet op eigen kracht tot stand kan brengen. De lidstaten moeten uitleggen hoe de steunmaatregel het vastgestelde marktfalen, dat een belemmering vormt voor de verwezenlijking van de betrokken O&O&I-activiteit of -investering door de markt alleen, effectief kan beperken.

| 61. | O&O&I verloopt via een reeks activiteiten die doorgaans upstream ten opzichte van een aantal productmarkten plaatsvinden en gebruikmaken van beschikbare capaciteiten voor het ontwikkelen van nieuwe of verbeterde producten, diensten en procedés op die productmarkten, of van volledig nieuwe producten, diensten en procedés, waardoor de groei van de economie wordt gestimuleerd en wordt bijgedragen aan de territoriale en sociale cohesie of het algemene consumentenbelang wordt bevorderd. In het licht van de beschikbare O&O&I-capaciteit kan marktfalen evenwel een hinderpaal zijn om optimale uitkomsten te bereiken en kan het om de volgende redenen tot een ondoelmatige uitkomst leiden:






  a) | positieve externaliteiten of kennisspillover: O&O&I genereert vaak voordelen voor de samenleving in de vorm van positieve overloopeffecten, bijvoorbeeld kennisspillover of betere kansen voor andere economische spelers om aanvullende producten en diensten te ontwikkelen. Sommige projecten kunnen echter, indien zij aan de markt worden overgelaten, een onaantrekkelijk rendement uit particulier oogpunt hebben, zelfs indien zij de samenleving ten goede zouden komen, omdat op winst gerichte ondernemingen zich de voordelen van hun activiteiten onvoldoende kunnen toe-eigenen wanneer zij beslissen hoeveel O&O&I-activiteiten zij zullen uitvoeren. Staatssteun kan dus bijdragen tot de tenuitvoerlegging van projecten die een algemeen maatschappelijk of economisch voordeel opleveren en die anders niet zouden worden uitgevoerd.
  Toch zijn niet alle voordelen van O&O&I-activiteiten externaliteiten, en de aanwezigheid van externaliteiten op zich impliceert niet automatisch dat staatssteun verenigbaar is met de interne markt. Over het algemeen zijn consumenten bereid te betalen voor het directe voordeel van nieuwe producten en diensten, terwijl bedrijven zich de voordelen van hun investering kunnen toe-eigenen via andere bestaande instrumenten, zoals intellectuele-eigendomsrechten. In sommige gevallen zijn die middelen echter imperfect en kan het resterende marktfalen met staatssteun worden gecorrigeerd. Zoals met betrekking tot fundamenteel onderzoek vaak wordt aangevoerd, kan het bijvoorbeeld moeilijk zijn om anderen de toegang te beletten tot de resultaten van bepaalde activiteiten, die daardoor het karakter van een collectief goed kunnen hebben. Daartegenover staat dat meer specifieke kennis met betrekking tot productie vaak goed kan worden beschermd, bijvoorbeeld via octrooien, waardoor de uitvinder een hoger rendement op de uitvinding kan krijgen; |
| --- | --- | --- |

61.

O&O&I verloopt via een reeks activiteiten die doorgaans upstream ten opzichte van een aantal productmarkten plaatsvinden en gebruikmaken van beschikbare capaciteiten voor het ontwikkelen van nieuwe of verbeterde producten, diensten en procedés op die productmarkten, of van volledig nieuwe producten, diensten en procedés, waardoor de groei van de economie wordt gestimuleerd en wordt bijgedragen aan de territoriale en sociale cohesie of het algemene consumentenbelang wordt bevorderd. In het licht van de beschikbare O&O&I-capaciteit kan marktfalen evenwel een hinderpaal zijn om optimale uitkomsten te bereiken en kan het om de volgende redenen tot een ondoelmatige uitkomst leiden:

a)

positieve externaliteiten of kennisspillover: O&O&I genereert vaak voordelen voor de samenleving in de vorm van positieve overloopeffecten, bijvoorbeeld kennisspillover of betere kansen voor andere economische spelers om aanvullende producten en diensten te ontwikkelen. Sommige projecten kunnen echter, indien zij aan de markt worden overgelaten, een onaantrekkelijk rendement uit particulier oogpunt hebben, zelfs indien zij de samenleving ten goede zouden komen, omdat op winst gerichte ondernemingen zich de voordelen van hun activiteiten onvoldoende kunnen toe-eigenen wanneer zij beslissen hoeveel O&O&I-activiteiten zij zullen uitvoeren. Staatssteun kan dus bijdragen tot de tenuitvoerlegging van projecten die een algemeen maatschappelijk of economisch voordeel opleveren en die anders niet zouden worden uitgevoerd.

positieve externaliteiten of kennisspillover

Toch zijn niet alle voordelen van O&O&I-activiteiten externaliteiten, en de aanwezigheid van externaliteiten op zich impliceert niet automatisch dat staatssteun verenigbaar is met de interne markt. Over het algemeen zijn consumenten bereid te betalen voor het directe voordeel van nieuwe producten en diensten, terwijl bedrijven zich de voordelen van hun investering kunnen toe-eigenen via andere bestaande instrumenten, zoals intellectuele-eigendomsrechten. In sommige gevallen zijn die middelen echter imperfect en kan het resterende marktfalen met staatssteun worden gecorrigeerd. Zoals met betrekking tot fundamenteel onderzoek vaak wordt aangevoerd, kan het bijvoorbeeld moeilijk zijn om anderen de toegang te beletten tot de resultaten van bepaalde activiteiten, die daardoor het karakter van een collectief goed kunnen hebben. Daartegenover staat dat meer specifieke kennis met betrekking tot productie vaak goed kan worden beschermd, bijvoorbeeld via octrooien, waardoor de uitvinder een hoger rendement op de uitvinding kan krijgen;

| b) | imperfecte en asymmetrische informatie: O&O&I-activiteiten worden gekenmerkt door een hoge mate van onzekerheid. In bepaalde omstandigheden zijn particuliere investeerders, als gevolg van imperfecte en/of asymmetrische informatie, niet gauw geneigd om waardevolle projecten te financieren, en is hooggekwalificeerd personeel mogelijk niet op de hoogte van de mogelijkheden om door innovatieve ondernemingen in dienst te worden genomen. Hierdoor is de allocatie van personele en financiële middelen op deze markten mogelijk niet adequaat en worden projecten die waardevol kunnen zijn voor de samenleving of de economie, mogelijk niet uitgevoerd.
  In bepaalde gevallen kan imperfecte en asymmetrische informatie ook de toegang tot financiering belemmeren. Imperfecte informatie en de aanwezigheid van risico rechtvaardigen echter niet automatisch de behoefte aan staatssteun. Het feit dat projecten met een lager particulier rendement op investeringen geen financiering vinden, kan wel degelijk een teken van marktefficiëntie zijn. Bovendien maakt risico deel uit van het ondernemen en is het op zich geen marktfalen. In een context van asymmetrische informatie kan risico echter wel de financieringsproblemen versterken; |
| --- | --- |

b)

imperfecte en asymmetrische informatie: O&O&I-activiteiten worden gekenmerkt door een hoge mate van onzekerheid. In bepaalde omstandigheden zijn particuliere investeerders, als gevolg van imperfecte en/of asymmetrische informatie, niet gauw geneigd om waardevolle projecten te financieren, en is hooggekwalificeerd personeel mogelijk niet op de hoogte van de mogelijkheden om door innovatieve ondernemingen in dienst te worden genomen. Hierdoor is de allocatie van personele en financiële middelen op deze markten mogelijk niet adequaat en worden projecten die waardevol kunnen zijn voor de samenleving of de economie, mogelijk niet uitgevoerd.

imperfecte en asymmetrische informatie

In bepaalde gevallen kan imperfecte en asymmetrische informatie ook de toegang tot financiering belemmeren. Imperfecte informatie en de aanwezigheid van risico rechtvaardigen echter niet automatisch de behoefte aan staatssteun. Het feit dat projecten met een lager particulier rendement op investeringen geen financiering vinden, kan wel degelijk een teken van marktefficiëntie zijn. Bovendien maakt risico deel uit van het ondernemen en is het op zich geen marktfalen. In een context van asymmetrische informatie kan risico echter wel de financieringsproblemen versterken;

| c) | falen van coördinatie en netwerken: het vermogen van ondernemingen om onderling een coördinatie of wisselwerking tot stand te brengen met het oog op O&O&I, kan om uiteenlopende redenen worden doorkruist, onder meer door moeilijkheden bij de coördinatie van een groot aantal samenwerkende partners met soms uiteenlopende belangen, problemen bij het opstellen van contracten en moeilijkheden bij de coördinatie van de samenwerking omdat bijvoorbeeld gevoelige informatie wordt gedeeld. |
| --- | --- |

c)

falen van coördinatie en netwerken: het vermogen van ondernemingen om onderling een coördinatie of wisselwerking tot stand te brengen met het oog op O&O&I, kan om uiteenlopende redenen worden doorkruist, onder meer door moeilijkheden bij de coördinatie van een groot aantal samenwerkende partners met soms uiteenlopende belangen, problemen bij het opstellen van contracten en moeilijkheden bij de coördinatie van de samenwerking omdat bijvoorbeeld gevoelige informatie wordt gedeeld.

falen van coördinatie en netwerken:

3.2.1.2.   Bijkomende voorwaarden voor individuele steun

Bijkomende voorwaarden voor individuele steun

| 62. | Hoewel bepaalde vormen van marktfalen het totale O&O&I-volume in het algemeen kunnen afremmen, hebben niet alle ondernemingen en sectoren daar in dezelfde mate mee te kampen. Daarom dienen de lidstaten voor aan te melden individuele steun afdoende informatie te verschaffen over de vraag of met de steun algemeen marktfalen op het gebied van O&O&I wordt aangepakt, dan wel specifiek marktfalen op het gebied van O&O&I in bijvoorbeeld een bepaalde bedrijfstak of bij een bepaalde zakelijke activiteit. |
| --- | --- |

62.

Hoewel bepaalde vormen van marktfalen het totale O&O&I-volume in het algemeen kunnen afremmen, hebben niet alle ondernemingen en sectoren daar in dezelfde mate mee te kampen. Daarom dienen de lidstaten voor aan te melden individuele steun afdoende informatie te verschaffen over de vraag of met de steun algemeen marktfalen op het gebied van O&O&I wordt aangepakt, dan wel specifiek marktfalen op het gebied van O&O&I in bijvoorbeeld een bepaalde bedrijfstak of bij een bepaalde zakelijke activiteit.

| 63. | De Commissie zal naar de volgende elementen kijken:






  a) | kennisspillover: het beoogde niveau van kennisverspreiding; de specificiteit van de verkregen kennis; de mogelijkheid tot bescherming van de intellectuele-eigendomsrechten; de mate van complementariteit met andere producten en diensten; |
| --- | --- | --- |

63.

De Commissie zal naar de volgende elementen kijken:

a)

kennisspillover: het beoogde niveau van kennisverspreiding; de specificiteit van de verkregen kennis; de mogelijkheid tot bescherming van de intellectuele-eigendomsrechten; de mate van complementariteit met andere producten en diensten;

kennisspillover

| b) | imperfecte en asymmetrische informatie: het risiconiveau en de complexiteit van de O&O&I-activiteiten; de behoefte aan externe financiering; de kenmerken van de begunstigde van de steun wat betreft toegang tot externe financiering; |
| --- | --- |

b)

imperfecte en asymmetrische informatie: het risiconiveau en de complexiteit van de O&O&I-activiteiten; de behoefte aan externe financiering; de kenmerken van de begunstigde van de steun wat betreft toegang tot externe financiering;

imperfecte en asymmetrische informatie

| c) | coördinatiefalen: het aantal samenwerkende ondernemingen; de intensiteit van de samenwerking; de uiteenlopende belangen van de samenwerkende partners; problemen bij het opstellen van contracten; problemen bij de coördinatie van de samenwerking. |
| --- | --- |

c)

coördinatiefalen: het aantal samenwerkende ondernemingen; de intensiteit van de samenwerking; de uiteenlopende belangen van de samenwerkende partners; problemen bij het opstellen van contracten; problemen bij de coördinatie van de samenwerking.

coördinatiefalen

| 64. | Bij de analyse van een beweerd marktfalen dat de door de steunmaatregel op gang te brengen O&O&I-activiteiten zou belemmeren, zal de Commissie met name rekening houden met beschikbare sectorale vergelijkingen en andere studies, die door de betrokken lidstaat moeten worden overgelegd. |
| --- | --- |

64.

Bij de analyse van een beweerd marktfalen dat de door de steunmaatregel op gang te brengen O&O&I-activiteiten zou belemmeren, zal de Commissie met name rekening houden met beschikbare sectorale vergelijkingen en andere studies, die door de betrokken lidstaat moeten worden overgelegd.

| 65. | Wanneer de lidstaten investerings- of exploitatiesteun voor clusters aanmelden, moeten zij informatie verschaffen over de beoogde of verwachte specialisatie van het innovatiecluster, het bestaande regionale potentieel en de aanwezigheid binnen de Unie van clusters met vergelijkbare doelstellingen. In voorkomend geval moeten de lidstaten ook uitleggen hoe de cluster een positief effect kan hebben op de technologische vooruitgang en de digitale transformatie van de economie van de Unie. Wanneer het ondersteunde innovatiecluster een hub voor digitale innovatie is, kan de Commissie uitgaan van een dergelijke positief effect. In haar analyse zal de Commissie nagaan of de samenwerking die door de activiteiten van het innovatiecluster zou worden gestimuleerd of bevorderd, onder meer tot doel kan hebben de tijdspanne tussen het creëren van nieuwe kennis en de omzetting ervan in innovatieve toepassingen in te korten. Het kan daarbij gaan om nieuwe producten, diensten, procedés of oplossingen, ook op basis van digitale technologieën, of om bij te dragen tot de transformatie van de economie van de Unie in overeenstemming met onder meer de Green Deal en de mededeling over een digitaal Europa. |
| --- | --- |

65.

Wanneer de lidstaten investerings- of exploitatiesteun voor clusters aanmelden, moeten zij informatie verschaffen over de beoogde of verwachte specialisatie van het innovatiecluster, het bestaande regionale potentieel en de aanwezigheid binnen de Unie van clusters met vergelijkbare doelstellingen. In voorkomend geval moeten de lidstaten ook uitleggen hoe de cluster een positief effect kan hebben op de technologische vooruitgang en de digitale transformatie van de economie van de Unie. Wanneer het ondersteunde innovatiecluster een hub voor digitale innovatie is, kan de Commissie uitgaan van een dergelijke positief effect. In haar analyse zal de Commissie nagaan of de samenwerking die door de activiteiten van het innovatiecluster zou worden gestimuleerd of bevorderd, onder meer tot doel kan hebben de tijdspanne tussen het creëren van nieuwe kennis en de omzetting ervan in innovatieve toepassingen in te korten. Het kan daarbij gaan om nieuwe producten, diensten, procedés of oplossingen, ook op basis van digitale technologieën, of om bij te dragen tot de transformatie van de economie van de Unie in overeenstemming met onder meer de Green Deal en de mededeling over een digitaal Europa.

| 66. | Wanneer de lidstaten investeringssteun voor test- en experimenteerinfrastructuur aanmelden, moeten zij gedetailleerde en nauwkeurige informatie verstrekken over de geplande of verwachte specialisatie daarvan, het geavanceerde karakter en de rol die de de test- en experimenteerinfrastructuur kan spelen om op regionaal, nationaal of Unieniveau de digitale en groene transitie van de economie van de Unie te faciliteren. De lidstaten moeten ook informatie verstrekken over de vraag of er in de Unie vergelijkbare, al dan niet met publieke middelen gefinancierde test- en experimenteerinfrastructuur bestaat. Daarnaast moeten de lidstaten informatie verstrekken over het profiel van de gebruikers, zoals omvang, sector en andere relevante informatie. De Commissie zal bij haar beoordeling nagaan in welke mate de capaciteit van de infrastructuur zou worden toegewezen aan diensten voor kmo’s, zodat deze ondernemingen mogelijkheden krijgen om de efficiëntie van hun eigen productieprocédés en hun vermogen tot innovatie van producten en bedrijfsmodellen te verbeteren, wat met name wordt vergemakkelijkt door toegang tot digitale technologieën. |
| --- | --- |

66.

Wanneer de lidstaten investeringssteun voor test- en experimenteerinfrastructuur aanmelden, moeten zij gedetailleerde en nauwkeurige informatie verstrekken over de geplande of verwachte specialisatie daarvan, het geavanceerde karakter en de rol die de de test- en experimenteerinfrastructuur kan spelen om op regionaal, nationaal of Unieniveau de digitale en groene transitie van de economie van de Unie te faciliteren. De lidstaten moeten ook informatie verstrekken over de vraag of er in de Unie vergelijkbare, al dan niet met publieke middelen gefinancierde test- en experimenteerinfrastructuur bestaat. Daarnaast moeten de lidstaten informatie verstrekken over het profiel van de gebruikers, zoals omvang, sector en andere relevante informatie. De Commissie zal bij haar beoordeling nagaan in welke mate de capaciteit van de infrastructuur zou worden toegewezen aan diensten voor kmo’s, zodat deze ondernemingen mogelijkheden krijgen om de efficiëntie van hun eigen productieprocédés en hun vermogen tot innovatie van producten en bedrijfsmodellen te verbeteren, wat met name wordt vergemakkelijkt door toegang tot digitale technologieën.

| 67. | Met betrekking tot staatssteun voor projecten of activiteiten die ook — direct of indirect — worden gefinancierd door de Unie (d.w.z. door de Commissie zelf, door haar uitvoerende agentschappen, door gemeenschappelijke ondernemingen opgericht op grond van de artikelen 185 en 187 van het Verdrag, of door andere uitvoeringsinstanties wanneer de Uniefinanciering niet direct of indirect onder de controle van de lidstaten staat), zal de Commissie de behoefte aan overheidsmaatregelen als vaststaand beschouwen. |
| --- | --- |

67.

Met betrekking tot staatssteun voor projecten of activiteiten die ook — direct of indirect — worden gefinancierd door de Unie (d.w.z. door de Commissie zelf, door haar uitvoerende agentschappen, door gemeenschappelijke ondernemingen opgericht op grond van de artikelen 185 en 187 van het Verdrag, of door andere uitvoeringsinstanties wanneer de Uniefinanciering niet direct of indirect onder de controle van de lidstaten staat), zal de Commissie de behoefte aan overheidsmaatregelen als vaststaand beschouwen.

| 68. | Daartegenover staat dat wanneer staatssteun wordt toegekend voor projecten of activiteiten die, wat hun technologische inhoud, risicograad en omvang betreft, vergelijkbaar zijn met projecten of activiteiten die binnen de Unie al op marktvoorwaarden plaatsvinden, de Commissie in beginsel zal aannemen dat geen marktfalen speelt, en verdere bewijsstukken en verantwoording zal verlangen om de noodzaak van overheidsmaatregelen aan te tonen. Met name moeten de lidstaten in het geval van test- en experimenteerinfrastructuur en innovatieclusters aantonen dat de overheidssteun niet zal leiden tot duplicatie van diensten die reeds worden aangeboden door bestaande structuren die binnen de Unie actief zijn, hetgeen zou kunnen leiden tot onbenutte capaciteit en de economische levensvatbaarheid van de gesteunde investering in gevaar zou kunnen brengen. |
| --- | --- |

68.

Daartegenover staat dat wanneer staatssteun wordt toegekend voor projecten of activiteiten die, wat hun technologische inhoud, risicograad en omvang betreft, vergelijkbaar zijn met projecten of activiteiten die binnen de Unie al op marktvoorwaarden plaatsvinden, de Commissie in beginsel zal aannemen dat geen marktfalen speelt, en verdere bewijsstukken en verantwoording zal verlangen om de noodzaak van overheidsmaatregelen aan te tonen. Met name moeten de lidstaten in het geval van test- en experimenteerinfrastructuur en innovatieclusters aantonen dat de overheidssteun niet zal leiden tot duplicatie van diensten die reeds worden aangeboden door bestaande structuren die binnen de Unie actief zijn, hetgeen zou kunnen leiden tot onbenutte capaciteit en de economische levensvatbaarheid van de gesteunde investering in gevaar zou kunnen brengen.

3.2.2.   Geschiktheid van de steunmaatregel

Geschiktheid van de steunmaatregel

| 69. | De voorgenomen steunmaatregel moet een geschikt beleidsinstrument zijn om de beoogde doelstelling van de steun te bereiken, dat wil zeggen dat er geen beter geplaatst en minder verstorend beleids- en steuninstrument mag zijn waarmee dezelfde resultaten kunnen worden bereikt. |
| --- | --- |

69.

De voorgenomen steunmaatregel moet een geschikt beleidsinstrument zijn om de beoogde doelstelling van de steun te bereiken, dat wil zeggen dat er geen beter geplaatst en minder verstorend beleids- en steuninstrument mag zijn waarmee dezelfde resultaten kunnen worden bereikt.

3.2.2.1.   Geschiktheid ten opzichte van alternatieve beleidsinstrumenten

Geschiktheid ten opzichte van alternatieve beleidsinstrumenten

| 70. | Staatssteun is niet het enige beleidsinstrument waarover de lidstaten beschikken om O&O&I-activiteiten te stimuleren. Belangrijk is daarbij voor ogen te houden dat er misschien andere, beter geschikte maatregelen zijn zoals maatregelen aan de vraagzijde op het gebied van wet- en regelgeving, overheidsopdrachten of normalisatie, alsook een verhoging van de financiering van publiek onderzoek en onderwijs en algemene fiscale maatregelen. Of een beleidsinstrument in een bepaalde situatie geschikt is, houdt gewoonlijk verband met de aard van het probleem dat moet worden aangepakt. Zo kan bijvoorbeeld het afbouwen van marktdrempels een geschikter instrument zijn dan staatssteun om de moeilijkheden weg te nemen die een nieuwkomer ondervindt bij de toegang tot passende O&O&I-resultaten. Meer investeren in onderwijs kan voor het verhelpen van een gebrek aan gekwalificeerd personeel een geschiktere methode zijn dan het toekennen van staatssteun. |
| --- | --- |

70.

Staatssteun is niet het enige beleidsinstrument waarover de lidstaten beschikken om O&O&I-activiteiten te stimuleren. Belangrijk is daarbij voor ogen te houden dat er misschien andere, beter geschikte maatregelen zijn zoals maatregelen aan de vraagzijde op het gebied van wet- en regelgeving, overheidsopdrachten of normalisatie, alsook een verhoging van de financiering van publiek onderzoek en onderwijs en algemene fiscale maatregelen. Of een beleidsinstrument in een bepaalde situatie geschikt is, houdt gewoonlijk verband met de aard van het probleem dat moet worden aangepakt. Zo kan bijvoorbeeld het afbouwen van marktdrempels een geschikter instrument zijn dan staatssteun om de moeilijkheden weg te nemen die een nieuwkomer ondervindt bij de toegang tot passende O&O&I-resultaten. Meer investeren in onderwijs kan voor het verhelpen van een gebrek aan gekwalificeerd personeel een geschiktere methode zijn dan het toekennen van staatssteun.

| 71. | In afwijking van het algemene verbod op staatssteun kan O&O&I-steun worden toegestaan wanneer deze noodzakelijk is om de desbetreffende O&O&I te faciliteren. Een belangrijk punt in dat verband is dus de vraag of en in hoeverre O&O&I-steun als een geschikt instrument kan worden beschouwd om de O&O&I-activiteiten op te voeren, wanneer ook met andere, minder verstorende instrumenten dezelfde resultaten kunnen worden bereikt. |
| --- | --- |

71.

In afwijking van het algemene verbod op staatssteun kan O&O&I-steun worden toegestaan wanneer deze noodzakelijk is om de desbetreffende O&O&I te faciliteren. Een belangrijk punt in dat verband is dus de vraag of en in hoeverre O&O&I-steun als een geschikt instrument kan worden beschouwd om de O&O&I-activiteiten op te voeren, wanneer ook met andere, minder verstorende instrumenten dezelfde resultaten kunnen worden bereikt.

| 72. | In haar verenigbaarheidstoets houdt de Commissie met name rekening met de effectbeoordeling die de lidstaat voor de voorgenomen maatregel heeft verricht. Maatregelen waarvoor de lidstaat andere beleidsopties heeft overwogen en waarvoor de voordelen van een selectief instrument zoals staatssteun zijn vastgesteld en ter beoordeling aan de Commissie zijn voorgelegd, worden geacht een geschikt instrument te zijn. |
| --- | --- |

72.

In haar verenigbaarheidstoets houdt de Commissie met name rekening met de effectbeoordeling die de lidstaat voor de voorgenomen maatregel heeft verricht. Maatregelen waarvoor de lidstaat andere beleidsopties heeft overwogen en waarvoor de voordelen van een selectief instrument zoals staatssteun zijn vastgesteld en ter beoordeling aan de Commissie zijn voorgelegd, worden geacht een geschikt instrument te zijn.

| 73. | Met betrekking tot staatssteun voor projecten of activiteiten die ook — direct of indirect — worden gefinancierd door de Unie (d.w.z. door de Europese Commissie zelf, door haar uitvoerende agentschappen, door gemeenschappelijke ondernemingen opgericht op grond van de artikelen 185 en 187 van het Verdrag, of door andere uitvoeringsinstanties wanneer de Uniefinanciering niet direct of indirect onder de controle van de lidstaten staat), zal de Commissie de geschiktheid van de steunmaatregel als vaststaand beschouwen. De lidstaten moeten aantonen dat de staatssteun voor de beoordeelde projecten of activiteiten synergieën zou creëren met financiering of medefinanciering uit programma’s van de Unie. |
| --- | --- |

73.

Met betrekking tot staatssteun voor projecten of activiteiten die ook — direct of indirect — worden gefinancierd door de Unie (d.w.z. door de Europese Commissie zelf, door haar uitvoerende agentschappen, door gemeenschappelijke ondernemingen opgericht op grond van de artikelen 185 en 187 van het Verdrag, of door andere uitvoeringsinstanties wanneer de Uniefinanciering niet direct of indirect onder de controle van de lidstaten staat), zal de Commissie de geschiktheid van de steunmaatregel als vaststaand beschouwen. De lidstaten moeten aantonen dat de staatssteun voor de beoordeelde projecten of activiteiten synergieën zou creëren met financiering of medefinanciering uit programma’s van de Unie.

3.2.2.2.   Geschiktheid ten opzichte van alternatieve beleidsinstrumenten

Geschiktheid ten opzichte van alternatieve beleidsinstrumenten

| 74. | Staatssteun ten behoeve van O&O&I kan in verschillende vormen worden verleend. De lidstaten moeten er dan ook voor zorgen dat de steun wordt toegekend in de vorm die naar verwachting het minste risico op verstoringen van de mededinging en het handelsverkeer oplevert. In dat verband moet de betrokken lidstaat, wanneer de steun wordt toegekend in een vorm die een direct financieel voordeel oplevert (zoals rechtstreekse subsidies, vrijstellingen of verlagingen van belastingen of andere verplichte bijdragen, of de terbeschikkingstelling van gronden, producten of diensten tegen voordelige prijzen), een analyse van andere opties bijvoegen en uitleggen waarom of hoe andere, potentieel minder verstorende vormen van steun zoals terugbetaalbare voorschotten of vormen van steun die gebaseerd zijn op schuld- of eigenvermogensinstrumenten (zoals overheidsgaranties, de verwerving van een belang of een andere vorm van kapitaalverschaffing tegen gunstige voorwaarden) minder geschikt zijn. |
| --- | --- |

74.

Staatssteun ten behoeve van O&O&I kan in verschillende vormen worden verleend. De lidstaten moeten er dan ook voor zorgen dat de steun wordt toegekend in de vorm die naar verwachting het minste risico op verstoringen van de mededinging en het handelsverkeer oplevert. In dat verband moet de betrokken lidstaat, wanneer de steun wordt toegekend in een vorm die een direct financieel voordeel oplevert (zoals rechtstreekse subsidies, vrijstellingen of verlagingen van belastingen of andere verplichte bijdragen, of de terbeschikkingstelling van gronden, producten of diensten tegen voordelige prijzen), een analyse van andere opties bijvoegen en uitleggen waarom of hoe andere, potentieel minder verstorende vormen van steun zoals terugbetaalbare voorschotten of vormen van steun die gebaseerd zijn op schuld- of eigenvermogensinstrumenten (zoals overheidsgaranties, de verwerving van een belang of een andere vorm van kapitaalverschaffing tegen gunstige voorwaarden) minder geschikt zijn.

| 75. | De keuze van het steuninstrument moet gebaseerd zijn op het marktfalen dat het beoogt aan te pakken. Wanneer bijvoorbeeld het onderliggende marktfalen een probleem is van toegang tot externe schuldfinanciering als gevolg van asymmetrische informatie, moeten de lidstaten normaliter gebruik te maken van steun in de vorm van liquiditeitssteun — zoals een lening of garantie — en niet van een subsidie. Wanneer het ook nodig is de onderneming een zekere mate van risicodeling te verschaffen, dient normaal gesproken te worden gekozen voor een terugbetaalbaar voorschot. Met name wanneer de steun in een andere vorm dan liquiditeitssteun of terugbetaalbare voorschotten wordt toegekend voor activiteiten die dicht bij de markt staan, moeten de lidstaten verantwoorden waarom het gekozen instrument geschikt is om het desbetreffende specifieke marktfalen aan te pakken. Voor steunregelingen waarmee de doelstellingen en prioriteiten van operationele programma's ten uitvoer worden gelegd, wordt het in die programma's gekozen financieringsinstrument in beginsel geacht een geschikt instrument te zijn. |
| --- | --- |

75.

De keuze van het steuninstrument moet gebaseerd zijn op het marktfalen dat het beoogt aan te pakken. Wanneer bijvoorbeeld het onderliggende marktfalen een probleem is van toegang tot externe schuldfinanciering als gevolg van asymmetrische informatie, moeten de lidstaten normaliter gebruik te maken van steun in de vorm van liquiditeitssteun — zoals een lening of garantie — en niet van een subsidie. Wanneer het ook nodig is de onderneming een zekere mate van risicodeling te verschaffen, dient normaal gesproken te worden gekozen voor een terugbetaalbaar voorschot. Met name wanneer de steun in een andere vorm dan liquiditeitssteun of terugbetaalbare voorschotten wordt toegekend voor activiteiten die dicht bij de markt staan, moeten de lidstaten verantwoorden waarom het gekozen instrument geschikt is om het desbetreffende specifieke marktfalen aan te pakken. Voor steunregelingen waarmee de doelstellingen en prioriteiten van operationele programma's ten uitvoer worden gelegd, wordt het in die programma's gekozen financieringsinstrument in beginsel geacht een geschikt instrument te zijn.

3.2.3.   Evenredigheid van de steun

Evenredigheid van de steun

3.2.3.1.   Algemene voorwaarden

Algemene voorwaarden

| 76. | Om als evenredig te worden beschouwd, moet het bedrag van O&O&I-steun beperkt blijven tot het minimum dat nodig is om de gesteunde activiteit uit te voeren. |
| --- | --- |

76.

Om als evenredig te worden beschouwd, moet het bedrag van O&O&I-steun beperkt blijven tot het minimum dat nodig is om de gesteunde activiteit uit te voeren.

3.2.3.1.1.   Maximale steunintensiteiten

| 77. | Om te verzekeren dat het steunniveau evenredig is aan het te verhelpen marktfalen, dat de verwezenlijking van de door de betrokken steunmaatregel op gang te brengen O&O&I-activiteiten belemmert, moet de steun worden vastgesteld aan de hand van een vooraf bepaalde reeks in aanmerking komende kosten en beperkt blijven tot een bepaald percentage van die in aanmerking komende kosten (steunintensiteit). De steunintensiteit moet voor elke steunbegunstigde worden vastgesteld, ook in het geval van een samenwerkingsproject. |
| --- | --- |

77.

Om te verzekeren dat het steunniveau evenredig is aan het te verhelpen marktfalen, dat de verwezenlijking van de door de betrokken steunmaatregel op gang te brengen O&O&I-activiteiten belemmert, moet de steun worden vastgesteld aan de hand van een vooraf bepaalde reeks in aanmerking komende kosten en beperkt blijven tot een bepaald percentage van die in aanmerking komende kosten (steunintensiteit). De steunintensiteit moet voor elke steunbegunstigde worden vastgesteld, ook in het geval van een samenwerkingsproject.

| 78. | Met het oog op voorspelbaarheid en een gelijk speelveld past de Commissie voor O&O&I-steun maximale steunintensiteiten toe, die worden vastgesteld aan de hand van drie criteria: i) de nabijheid van de steun tot de markt, als maatstaf voor de van de steun verwachte negatieve effecten en de noodzaak van de steun, rekening houdend met de potentieel hogere inkomsten die van de gesteunde activiteiten kunnen worden verwacht; ii) de omvang van de begunstigde onderneming, als maatstaf voor de grotere problemen die kleinere ondernemingen doorgaans ondervinden om een risicovol project gefinancierd te krijgen, en iii) de omvang van het marktfalen, zoals de verwachte externaliteiten in termen van kennisverspreiding. Daarom dienen steunintensiteiten over het algemeen lager te zijn voor activiteiten op het gebied van ontwikkeling en innovatie dan voor onderzoeksactiviteiten. Deze overwegingen zijn ook van toepassing op de intensiteit van steun voor test- en experimenteerinfrastructuur, waarmee per definitie hoofdzakelijk diensten aan ondernemingen worden aangeboden voor O&O-activiteiten die dichter bij de markt staan. |
| --- | --- |

78.

Met het oog op voorspelbaarheid en een gelijk speelveld past de Commissie voor O&O&I-steun maximale steunintensiteiten toe, die worden vastgesteld aan de hand van drie criteria: i) de nabijheid van de steun tot de markt, als maatstaf voor de van de steun verwachte negatieve effecten en de noodzaak van de steun, rekening houdend met de potentieel hogere inkomsten die van de gesteunde activiteiten kunnen worden verwacht; ii) de omvang van de begunstigde onderneming, als maatstaf voor de grotere problemen die kleinere ondernemingen doorgaans ondervinden om een risicovol project gefinancierd te krijgen, en iii) de omvang van het marktfalen, zoals de verwachte externaliteiten in termen van kennisverspreiding. Daarom dienen steunintensiteiten over het algemeen lager te zijn voor activiteiten op het gebied van ontwikkeling en innovatie dan voor onderzoeksactiviteiten. Deze overwegingen zijn ook van toepassing op de intensiteit van steun voor test- en experimenteerinfrastructuur, waarmee per definitie hoofdzakelijk diensten aan ondernemingen worden aangeboden voor O&O-activiteiten die dichter bij de markt staan.

| 79. | In bijlage I wordt voor elke onder dit steunkader vallende steunmaatregel een overzicht gegeven van de in aanmerking komende kosten. Wanneer een O&O-project verschillende opdrachten omvat, moet elk van de in aanmerking komende opdrachten onder een van de volgende categorieën vallen: fundamenteel onderzoek, industrieel onderzoek of experimenteel onderzoek (57). Bij de indeling van de verschillende activiteiten in de desbetreffende categorie (58) zal de Commissie steunen op haar eigen praktijk en op de specifieke voorbeelden en toelichtingen in het Frascati-handboek van de OESO (59). |
| --- | --- |

79.

In bijlage I wordt voor elke onder dit steunkader vallende steunmaatregel een overzicht gegeven van de in aanmerking komende kosten. Wanneer een O&O-project verschillende opdrachten omvat, moet elk van de in aanmerking komende opdrachten onder een van de volgende categorieën vallen: fundamenteel onderzoek, industrieel onderzoek of experimenteel onderzoek (57

58

59

| 80. | De in aanmerking komende O&O&I-kosten moeten worden gestaafd met de meest recente beschikbare bewijsstukken, die duidelijk en specifiek moeten zijn. Bijkomende algemene kosten en andere operationele kosten, waaronder die voor materiaal, leveranties en dergelijke producten, die rechtstreeks uit het project voortvloeien, kunnen alternatief worden berekend op basis van een vereenvoudigde kostenbenadering in de vorm van een forfaitair percentage van maximaal 20 %, toegepast op de totale in aanmerking komend directe O&O-kosten van het project als bepaald in bijlage I, punten a) tot en met d), en punt g), voor gezondheidsrelevante/-gerelateerde O&O-projecten. In dit geval worden de voor de berekening van de indirecte kosten gebruikte O&O-kosten van het project vastgesteld op basis van de normale boekhoudpraktijken en omvatten zij alleen de in bijlage I, punten a) tot en met d), en punt g), vermelde in aanmerking komende projectkosten voor gezondheidsrelevante/-gerelateerde O&O-projecten. Voor projecten met medefinanciering in het kader van het programma Horizon Europa kunnen de lidstaten de vereenvoudigde kostenmethode van Horizon Europa gebruiken om de indirecte kosten van O&O-projecten te berekenen. |
| --- | --- |

80.

De in aanmerking komende O&O&I-kosten moeten worden gestaafd met de meest recente beschikbare bewijsstukken, die duidelijk en specifiek moeten zijn. Bijkomende algemene kosten en andere operationele kosten, waaronder die voor materiaal, leveranties en dergelijke producten, die rechtstreeks uit het project voortvloeien, kunnen alternatief worden berekend op basis van een vereenvoudigde kostenbenadering in de vorm van een forfaitair percentage van maximaal 20 %, toegepast op de totale in aanmerking komend directe O&O-kosten van het project als bepaald in bijlage I, punten a) tot en met d), en punt g), voor gezondheidsrelevante/-gerelateerde O&O-projecten. In dit geval worden de voor de berekening van de indirecte kosten gebruikte O&O-kosten van het project vastgesteld op basis van de normale boekhoudpraktijken en omvatten zij alleen de in bijlage I, punten a) tot en met d), en punt g), vermelde in aanmerking komende projectkosten voor gezondheidsrelevante/-gerelateerde O&O-projecten. Voor projecten met medefinanciering in het kader van het programma Horizon Europa kunnen de lidstaten de vereenvoudigde kostenmethode van Horizon Europa gebruiken om de indirecte kosten van O&O-projecten te berekenen.

| 81. | In bijlage II wordt een overzicht gegeven van de maximale steunintensiteiten die in de regel gelden voor alle in aanmerking komende O&O&I-maatregelen (60).Tenzij in de kaderregeling anders is bepaald, zullen alle steunintensiteiten die op grond van de algemene groepsvrijstellingsverordening van toepassing zijn, als leidraad dienen voor de beoordeling door de Commissie van de categorieën aan te melden maatregelen. |
| --- | --- |

81.

In bijlage II wordt een overzicht gegeven van de maximale steunintensiteiten die in de regel gelden voor alle in aanmerking komende O&O&I-maatregelen (60

| 82. | In het geval van staatssteun voor een project waarbij onderzoeksorganisaties en ondernemingen samenwerken, mogen het gecumuleerde steunbedrag van rechtstreekse overheidssteun en bijdragen van onderzoeksorganisaties voor datzelfde project, voor zover deze steun inhouden, niet hoger uitkomen dan de voor elke begunstigde onderneming geldende steunintensiteiten. |
| --- | --- |

82.

In het geval van staatssteun voor een project waarbij onderzoeksorganisaties en ondernemingen samenwerken, mogen het gecumuleerde steunbedrag van rechtstreekse overheidssteun en bijdragen van onderzoeksorganisaties voor datzelfde project, voor zover deze steun inhouden, niet hoger uitkomen dan de voor elke begunstigde onderneming geldende steunintensiteiten.

3.2.3.1.2.   Terug te betalen voorschot

| 83. | Indien een lidstaat een terugbetaalbaar voorschot toekent dat staatssteun vormt in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag, gelden de in dit deel vastgestelde regels. |
| --- | --- |

83.

Indien een lidstaat een terugbetaalbaar voorschot toekent dat staatssteun vormt in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag, gelden de in dit deel vastgestelde regels.

| 84. | Wanneer een lidstaat, aan de hand van een valide, op voldoende verifieerbare gegevens gebaseerde methodiek kan aantonen dat het mogelijk is het bruto-subsidie-equivalent van een terugbetaalbaar voorschot te berekenen, mag die lidstaat een regeling en de daarbij gehanteerde methodiek bij de Commissie aanmelden. Indien de Commissie de methodiek accepteert en de regeling verenigbaar met de interne markt acht, mag de steun worden toegekend op basis van het bruto-subsidie-equivalent van het terugbetaalbare voorschot, tot maximaal de in bijlage II vastgestelde steunintensiteiten. |
| --- | --- |

84.

Wanneer een lidstaat, aan de hand van een valide, op voldoende verifieerbare gegevens gebaseerde methodiek kan aantonen dat het mogelijk is het bruto-subsidie-equivalent van een terugbetaalbaar voorschot te berekenen, mag die lidstaat een regeling en de daarbij gehanteerde methodiek bij de Commissie aanmelden. Indien de Commissie de methodiek accepteert en de regeling verenigbaar met de interne markt acht, mag de steun worden toegekend op basis van het bruto-subsidie-equivalent van het terugbetaalbare voorschot, tot maximaal de in bijlage II vastgestelde steunintensiteiten.

| 85. | In alle overige gevallen wordt het terugbetaalbare voorschot uitgedrukt als een percentage van de in aanmerking komende kosten en mag het de toepasselijke maximale steunintensiteiten met tien procentpunten overschrijden, mits de volgende voorwaarden zijn vervuld:






  a) | in het geval van een succesvolle uitkomst moet in de maatregel zijn bepaald dat het voorschot moet worden terugbetaald, vermeerderd met een rente die ten minste gelijk is aan de disconteringsvoet zoals die resulteert uit de toepassing van de mededeling van de Commissie over de methode waarmee de referentie- en disconteringspercentages worden vastgesteld (61); |
| --- | --- | --- |

85.

In alle overige gevallen wordt het terugbetaalbare voorschot uitgedrukt als een percentage van de in aanmerking komende kosten en mag het de toepasselijke maximale steunintensiteiten met tien procentpunten overschrijden, mits de volgende voorwaarden zijn vervuld:

a)

in het geval van een succesvolle uitkomst moet in de maatregel zijn bepaald dat het voorschot moet worden terugbetaald, vermeerderd met een rente die ten minste gelijk is aan de disconteringsvoet zoals die resulteert uit de toepassing van de mededeling van de Commissie over de methode waarmee de referentie- en disconteringspercentages worden vastgesteld (61);

61

| b) | ingeval het welslagen verder gaat dan hetgeen als succesvol werd omschreven, dient de betrokken lidstaat betalingen te eisen die verder gaan dan de terugbetaling van het voorschot vermeerderd met rente tegen de toepasselijke disconteringsvoet; |
| --- | --- |

b)

ingeval het welslagen verder gaat dan hetgeen als succesvol werd omschreven, dient de betrokken lidstaat betalingen te eisen die verder gaan dan de terugbetaling van het voorschot vermeerderd met rente tegen de toepasselijke disconteringsvoet;

| c) | ingeval het project mislukt, hoeft het voorschot niet volledig te worden terugbetaald. Bij gedeeltelijk welslagen dient de terugbetaling evenredig te zijn aan de mate waarin succes is behaald. |
| --- | --- |

c)

ingeval het project mislukt, hoeft het voorschot niet volledig te worden terugbetaald. Bij gedeeltelijk welslagen dient de terugbetaling evenredig te zijn aan de mate waarin succes is behaald.

| 86. | Wil de Commissie de maatregel kunnen beoordelen, dan moet deze nadere bepalingen bevatten inzake terugbetaling in geval van succes, waarbij helder omschreven is wat als succesvolle uitkomst wordt beschouwd, op basis van redelijke en voorzichtige aannames. |
| --- | --- |

86.

Wil de Commissie de maatregel kunnen beoordelen, dan moet deze nadere bepalingen bevatten inzake terugbetaling in geval van succes, waarbij helder omschreven is wat als succesvolle uitkomst wordt beschouwd, op basis van redelijke en voorzichtige aannames.

3.2.3.1.3.   Fiscale maatregelen

| 87. | Voor zover een fiscale maatregel staatssteun vormt, kan de steunintensiteit van die maatregel — hetzij op basis van individuele projecten, hetzij op het niveau van een onderneming — worden berekend als de verhouding tussen het totale belastingvoordeel en het totaal van alle in aanmerking komende O&O&I-kosten die in een periode van ten hoogste drie opeenvolgende belastingjaren zijn gemaakt. In dat laatste geval kan de fiscale steunmaatregel zonder onderscheid van toepassing zijn op alle in aanmerking komende activiteiten, maar mag de voor experimentele ontwikkeling geldende steunintensiteit niet worden overschreden (62). |
| --- | --- |

87.

Voor zover een fiscale maatregel staatssteun vormt, kan de steunintensiteit van die maatregel — hetzij op basis van individuele projecten, hetzij op het niveau van een onderneming — worden berekend als de verhouding tussen het totale belastingvoordeel en het totaal van alle in aanmerking komende O&O&I-kosten die in een periode van ten hoogste drie opeenvolgende belastingjaren zijn gemaakt. In dat laatste geval kan de fiscale steunmaatregel zonder onderscheid van toepassing zijn op alle in aanmerking komende activiteiten, maar mag de voor experimentele ontwikkeling geldende steunintensiteit niet worden overschreden (62

3.2.3.1.4.   Cumulering van steun

| 88. | Steun mag gelijktijdig op grond van meerdere steunregelingen worden toegekend of mag met ad-hocsteun worden gecumuleerd, mits het totale bedrag aan steun voor een activiteit of project de in dit steunkader vastgestelde steunplafonds niet overschrijdt. Zoals opgemerkt in punt 10 vormt centraal door de instellingen, agentschappen, gemeenschappelijke ondernemingen of andere instanties van de Unie beheerde Uniefinanciering die niet direct of indirect onder de controle van de lidstaten staat, geen staatssteun en dient deze niet in aanmerking te worden genomen. Wanneer dit soort Uniefinanciering wordt gecombineerd met staatssteun, mag het totale bedrag aan overheidsfinanciering dat voor dezelfde in aanmerking komende kosten wordt toegekend, niet hoger uitkomen dan het gunstigste financieringspercentage dat in de toepasselijke regels van het Unierecht is vastgesteld. |
| --- | --- |

88.

Steun mag gelijktijdig op grond van meerdere steunregelingen worden toegekend of mag met ad-hocsteun worden gecumuleerd, mits het totale bedrag aan steun voor een activiteit of project de in dit steunkader vastgestelde steunplafonds niet overschrijdt. Zoals opgemerkt in punt 10 vormt centraal door de instellingen, agentschappen, gemeenschappelijke ondernemingen of andere instanties van de Unie beheerde Uniefinanciering die niet direct of indirect onder de controle van de lidstaten staat, geen staatssteun en dient deze niet in aanmerking te worden genomen. Wanneer dit soort Uniefinanciering wordt gecombineerd met staatssteun, mag het totale bedrag aan overheidsfinanciering dat voor dezelfde in aanmerking komende kosten wordt toegekend, niet hoger uitkomen dan het gunstigste financieringspercentage dat in de toepasselijke regels van het Unierecht is vastgesteld.

| 89. | Test- en experimenteerinfrastructuur die wordt medegefinancierd door de Unie, agentschappen, gemeenschappelijke ondernemingen of andere organen van de Unie, kan overheidssteun krijgen tot 100 % van de in aanmerking komende investeringskosten, mits het noodzakelijke bedrag van de totale overheidsfinanciering (d.w.z. staatssteun en andere bronnen van overheidsfinanciering) voor het project wordt aangetoond op basis van een geloofwaardige beoordeling van de financieringskloof om ervoor te zorgen dat het totale bedrag aan overheidsfinanciering niet tot overcompensatie leidt (63). |
| --- | --- |

89.

Test- en experimenteerinfrastructuur die wordt medegefinancierd door de Unie, agentschappen, gemeenschappelijke ondernemingen of andere organen van de Unie, kan overheidssteun krijgen tot 100 % van de in aanmerking komende investeringskosten, mits het noodzakelijke bedrag van de totale overheidsfinanciering (d.w.z. staatssteun en andere bronnen van overheidsfinanciering) voor het project wordt aangetoond op basis van een geloofwaardige beoordeling van de financieringskloof om ervoor te zorgen dat het totale bedrag aan overheidsfinanciering niet tot overcompensatie leidt (63

| 90. | Wanneer de voor O&O&I-steun in aanmerking komende uitgaven potentieel ook volledig of gedeeltelijk in aanmerking komen voor steun ten behoeve van andere doeleinden, zal voor het overlappende gedeelte het krachtens de desbetreffende regels gunstigste plafond van toepassing zijn. |
| --- | --- |

90.

Wanneer de voor O&O&I-steun in aanmerking komende uitgaven potentieel ook volledig of gedeeltelijk in aanmerking komen voor steun ten behoeve van andere doeleinden, zal voor het overlappende gedeelte het krachtens de desbetreffende regels gunstigste plafond van toepassing zijn.

| 91. | O&O&I-steun mag niet worden gecumuleerd met de-minimissteun met betrekking tot dezelfde in aanmerking komende uitgaven indien dat een steunintensiteit zou opleveren die de in dit steunkader vastgestelde intensiteiten overschrijdt. |
| --- | --- |

91.

O&O&I-steun mag niet worden gecumuleerd met de-minimissteun met betrekking tot dezelfde in aanmerking komende uitgaven indien dat een steunintensiteit zou opleveren die de in dit steunkader vastgestelde intensiteiten overschrijdt.

3.2.3.2.   Bijkomende voorwaarden voor individuele steun

Bijkomende voorwaarden voor individuele steun

| 92. | Voor aan te melden individuele steun is de loutere inachtneming niet voldoende om de evenredigheid te verzekeren. |
| --- | --- |

92.

Voor aan te melden individuele steun is de loutere inachtneming niet voldoende om de evenredigheid te verzekeren.

| 93. | Als algemene regel, en om te bepalen of de steun evenredig is, zal de Commissie zich ervan vergewissen dat het steunbedrag niet hoger uitkomt dan het minimum dat voor het gesteunde project noodzakelijk is om voldoende winstgevend te zijn, doordat daarmee bijvoorbeeld een interne opbrengstvoet (IRR) kan worden behaald die overeenstemt met de sectorale of ondernemingsspecifieke benchmark of hurdle rate. Voor dat doel kan ook worden gebruikgemaakt van normale rendementspercentages die de begunstigde in andere O&O&I-projecten verlangt, van zijn kapitaalkosten als geheel of van de rendementspercentages die doorgaans in de betrokken sector zijn waar te nemen. Alle desbetreffende verwachte kosten en baten moeten voor de hele levensduur van het project in aanmerking worden genomen, met inbegrip van de kosten voor en de inkomsten uit de resultaten van O&O&I-activiteiten. |
| --- | --- |

93.

Als algemene regel, en om te bepalen of de steun evenredig is, zal de Commissie zich ervan vergewissen dat het steunbedrag niet hoger uitkomt dan het minimum dat voor het gesteunde project noodzakelijk is om voldoende winstgevend te zijn, doordat daarmee bijvoorbeeld een interne opbrengstvoet (IRR) kan worden behaald die overeenstemt met de sectorale of ondernemingsspecifieke benchmark of hurdle rate. Voor dat doel kan ook worden gebruikgemaakt van normale rendementspercentages die de begunstigde in andere O&O&I-projecten verlangt, van zijn kapitaalkosten als geheel of van de rendementspercentages die doorgaans in de betrokken sector zijn waar te nemen. Alle desbetreffende verwachte kosten en baten moeten voor de hele levensduur van het project in aanmerking worden genomen, met inbegrip van de kosten voor en de inkomsten uit de resultaten van O&O&I-activiteiten.

| 94. | Wanneer wordt aangetoond (bv. aan de hand van bedrijfsinterne documenten) dat de begunstigde van de steun een duidelijke keuze heeft om óf een project met steun óf een alternatief project zonder steun uit te voeren, zal de steun alleen geacht worden tot het noodzakelijke minimum beperkt te zijn indien het bedrag ervan niet méér bedraagt dan de nettomeerkosten voor de uitvoering van de betrokken activiteiten, vergeleken met het nulscenario dat zou plaatsvinden zonder steun. Om de nettomeerkosten vast te stellen, zal de Commissie de verwachte netto contante waarde van de investering in het gesteunde project vergelijken met die in het nulscenario, waarbij rekening wordt gehouden met de waarschijnlijkheid dat zich verschillende zakelijke scenario’s voordoen (64). |
| --- | --- |

94.

Wanneer wordt aangetoond (bv. aan de hand van bedrijfsinterne documenten) dat de begunstigde van de steun een duidelijke keuze heeft om óf een project met steun óf een alternatief project zonder steun uit te voeren, zal de steun alleen geacht worden tot het noodzakelijke minimum beperkt te zijn indien het bedrag ervan niet méér bedraagt dan de nettomeerkosten voor de uitvoering van de betrokken activiteiten, vergeleken met het nulscenario dat zou plaatsvinden zonder steun. Om de nettomeerkosten vast te stellen, zal de Commissie de verwachte netto contante waarde van de investering in het gesteunde project vergelijken met die in het nulscenario, waarbij rekening wordt gehouden met de waarschijnlijkheid dat zich verschillende zakelijke scenario’s voordoen (64

| 95. | Wanneer steun wordt toegekend voor O&O-projecten of voor het bouwen of upgraden van onderzoeksinfrastructuur of voor het bouwen of upgraden van test- en experimenteerinfrastructuur en de Commissie, op basis van de in punt 93 of 94 vastgestelde methodiek, kan vaststellen dat de steun strikt beperkt blijft tot het noodzakelijke minimum, kunnen hogere maximale steunintensiteiten dan die in bijlage II worden toegestaan, tot de niveaus in de onderstaande tabel. | Kleine onderneming | Middelgrote onderneming | Grote onderneming |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Steun voor O&O-projecten | | | |
| Fundamenteel onderzoek | 100 % | 100 % | 100 % |
| Toegepast onderzoek | 80  % | 70  % | 60  % |
| — | bij daadwerkelijke samenwerking tussen ondernemingen (voor grote ondernemingen: grensoverschrijdende samenwerking of met ten minste één kmo) of tussen een onderneming en een onderzoeksorganisatie, of |

95.

Wanneer steun wordt toegekend voor O&O-projecten of voor het bouwen of upgraden van onderzoeksinfrastructuur of voor het bouwen of upgraden van test- en experimenteerinfrastructuur en de Commissie, op basis van de in punt 93 of 94 vastgestelde methodiek, kan vaststellen dat de steun strikt beperkt blijft tot het noodzakelijke minimum, kunnen hogere maximale steunintensiteiten dan die in bijlage II worden toegestaan, tot de niveaus in de onderstaande tabel.

Kleine onderneming

Middelgrote onderneming

Grote onderneming

Steun voor O&O-projecten

Steun voor O&O-projecten

Fundamenteel onderzoek

Fundamenteel onderzoek

100 %

100 %

100 %

Toegepast onderzoek

Toegepast onderzoek

80  %

70  %

60  %

—

bij daadwerkelijke samenwerking tussen ondernemingen (voor grote ondernemingen: grensoverschrijdende samenwerking of met ten minste één kmo) of tussen een onderneming en een onderzoeksorganisatie, of

| — | indien de resultaten breed worden verspreid, of |
| --- | --- |

—

indien de resultaten breed worden verspreid, of

90  %

80  %

70  %

| — | indien het O&O-project wordt uitgevoerd in steungebieden die aan de voorwaarden van artikel 107, lid 3, punt a), van het Verdrag voldoen, of |
| --- | --- |

—

indien het O&O-project wordt uitgevoerd in steungebieden die aan de voorwaarden van artikel 107, lid 3, punt a), van het Verdrag voldoen, of

| — | indien het O&O-project wordt uitgevoerd in steungebieden die aan de voorwaarden van artikel 107, lid 3, punt c), van het Verdrag voldoen |
| --- | --- |

—

indien het O&O-project wordt uitgevoerd in steungebieden die aan de voorwaarden van artikel 107, lid 3, punt c), van het Verdrag voldoen

90  %

of

85  %

80  %

of

75  %

70  %

of

65  %

Steun voor het bouwen en upgraden van onderzoeksinfrastructuren

Steun voor het bouwen en upgraden van onderzoeksinfrastructuren

60  %

| — | indien ten minste twee lidstaten overheidsfinanciering verstrekken, of |
| --- | --- |

—

indien ten minste twee lidstaten overheidsfinanciering verstrekken, of

| — | voor op EU-niveau geëvalueerde en geselecteerde onderzoeksinfrastructuren |
| --- | --- |

—

voor op EU-niveau geëvalueerde en geselecteerde onderzoeksinfrastructuren

70  %

Steun voor het bouwen en upgraden van test- en experimenteerinfrastructuur

Steun voor het bouwen en upgraden van test- en experimenteerinfrastructuur

55  %

45  %

35  %

| — | indien ten minste twee lidstaten de overheidsfinanciering verstrekken, of |
| --- | --- |

—

indien ten minste twee lidstaten de overheidsfinanciering verstrekken, of

| — | voor op EU-niveau geëvalueerde en geselecteerde TEI’s (met medefinanciering of volgens het scenario van een “excellentiekeurmerk”), en/of |
| --- | --- |

—

voor op EU-niveau geëvalueerde en geselecteerde TEI’s (met medefinanciering of volgens het scenario van een “excellentiekeurmerk”), en/of

65  %

55  %

45  %

| — | indien de test- en experimenteerinfrastructuur de diensten hoofdzakelijk aan kmo’s verleent (ten minste 80 % van haar capaciteit) |
| --- | --- |

—

indien de test- en experimenteerinfrastructuur de diensten hoofdzakelijk aan kmo’s verleent (ten minste 80 % van haar capaciteit)

70  % (65 +5 )

of

60  % (55 +5 )

60  % (55 +5 )

of

50  % (45 +5 )

50  % (45 +5 )

of

40  % (35 +5 )

| 96. | Om aan te tonen dat de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt is, moeten de lidstaten toelichten hoe het steunbedrag is vastgesteld. Documentatie en berekeningen die voor de analyse van het stimulerende effect zijn gebruikt, kunnen ook worden gebruikt om na te gaan of de steun evenredig is. Voor zover de vastgestelde behoefte aan steun vooral verband houdt met moeilijkheden om schuldfinanciering op de markt aan te trekken — in plaats van met een gebrek aan winstgevendheid — kan een bijzonder geschikte manier om te verzekeren dat de steun tot het minimum beperkt blijft, erin bestaan de steun te verlenen in de vorm van een lening, garantie of terugbetaalbaar voorschot — in plaats van in een niet-terugbetaalbare vorm zoals een subsidie. |
| --- | --- |

96.

Om aan te tonen dat de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt is, moeten de lidstaten toelichten hoe het steunbedrag is vastgesteld. Documentatie en berekeningen die voor de analyse van het stimulerende effect zijn gebruikt, kunnen ook worden gebruikt om na te gaan of de steun evenredig is. Voor zover de vastgestelde behoefte aan steun vooral verband houdt met moeilijkheden om schuldfinanciering op de markt aan te trekken — in plaats van met een gebrek aan winstgevendheid — kan een bijzonder geschikte manier om te verzekeren dat de steun tot het minimum beperkt blijft, erin bestaan de steun te verlenen in de vorm van een lening, garantie of terugbetaalbaar voorschot — in plaats van in een niet-terugbetaalbare vorm zoals een subsidie.

| 97. | Wanneer er meerdere potentiële kandidaten zijn om de gesteunde activiteit uit te voeren, is het waarschijnlijker dat aan het evenredigheidsvereiste wordt voldaan als de steun op basis van transparante, objectieve en niet-discriminerende criteria wordt toegekend. |
| --- | --- |

97.

Wanneer er meerdere potentiële kandidaten zijn om de gesteunde activiteit uit te voeren, is het waarschijnlijker dat aan het evenredigheidsvereiste wordt voldaan als de steun op basis van transparante, objectieve en niet-discriminerende criteria wordt toegekend.

| 98. | Om daadwerkelijke of potentiële directe of indirecte verstoringen van het internationale handelsverkeer aan te pakken, kunnen hogere intensiteiten worden toegestaan dan op grond van dit steunkader indien buiten de Unie gevestigde concurrenten — direct of indirect — voor vergelijkbare projecten in de voorbije drie jaar steun met een gelijkwaardige intensiteit hebben ontvangen of zullen ontvangen. Wanneer verstoringen van het internationale handelsverkeer zich echter waarschijnlijk pas na meer dan drie jaar voordoen, kan, gelet op het specifieke karakter van de betrokken sector, de referentieperiode dienovereenkomstig worden verlengd. Voor zover mogelijk, moet de betrokken lidstaat de Commissie voldoende informatie verschaffen om haar in staat te stellen de situatie te beoordelen, met name wat betreft de noodzaak om rekening te houden met het concurrentievoordeel dat een concurrent in een derde land geniet. Wanneer de Commissie niet over bewijsmateriaal betreffende de toegekende of voorgenomen steun beschikt, kan zij haar besluit ook op indirect bewijsmateriaal baseren. |
| --- | --- |

98.

Om daadwerkelijke of potentiële directe of indirecte verstoringen van het internationale handelsverkeer aan te pakken, kunnen hogere intensiteiten worden toegestaan dan op grond van dit steunkader indien buiten de Unie gevestigde concurrenten — direct of indirect — voor vergelijkbare projecten in de voorbije drie jaar steun met een gelijkwaardige intensiteit hebben ontvangen of zullen ontvangen. Wanneer verstoringen van het internationale handelsverkeer zich echter waarschijnlijk pas na meer dan drie jaar voordoen, kan, gelet op het specifieke karakter van de betrokken sector, de referentieperiode dienovereenkomstig worden verlengd. Voor zover mogelijk, moet de betrokken lidstaat de Commissie voldoende informatie verschaffen om haar in staat te stellen de situatie te beoordelen, met name wat betreft de noodzaak om rekening te houden met het concurrentievoordeel dat een concurrent in een derde land geniet. Wanneer de Commissie niet over bewijsmateriaal betreffende de toegekende of voorgenomen steun beschikt, kan zij haar besluit ook op indirect bewijsmateriaal baseren.

| 99. | Voor het vergaren van bewijsmateriaal kan de Commissie gebruikmaken van haar onderzoeksbevoegdheden (65). |
| --- | --- |

99.

Voor het vergaren van bewijsmateriaal kan de Commissie gebruikmaken van haar onderzoeksbevoegdheden (65

3.2.4.   Transparantie

Transparantie

| 100. | De lidstaten moeten in de “transparency award module” van de Europese Commissie (66) of op een uitgebreide staatssteunwebsite, op nationaal of regionaal niveau, bekendmaken:






  a) | de volledige tekst van het besluit tot individuele steunverlening of de goedgekeurde steunregeling en de uitvoeringsbepalingen daarvan, of een link daarnaar; |
| --- | --- | --- |

100.

De lidstaten moeten in de “transparency award module” van de Europese Commissie (66

a)

de volledige tekst van het besluit tot individuele steunverlening of de goedgekeurde steunregeling en de uitvoeringsbepalingen daarvan, of een link daarnaar;

| b) | de volgende informatie over elke afzonderlijke steun die ad hoc is toegekend of volgens een steunregeling die op basis van deze kaderregeling is goedgekeurd en meer dan 100 000 EUR bedraagt:






  — | identiteit van de afzonderlijke begunstigde (67):






  — | naam, |
| --- | --- | --- | --- |

b)

de volgende informatie over elke afzonderlijke steun die ad hoc is toegekend of volgens een steunregeling die op basis van deze kaderregeling is goedgekeurd en meer dan 100 000 EUR bedraagt:

—

identiteit van de afzonderlijke begunstigde (67):

67

—

naam,

| — | identificator van de begunstigde; |
| --- | --- |

—

identificator van de begunstigde;

| — | soort begunstigde onderneming op het tijdstip van de steunverlening:






  — | kmo, |
| --- | --- | --- |

—

soort begunstigde onderneming op het tijdstip van de steunverlening:

—

kmo,

| — | grote onderneming; |
| --- | --- |

—

grote onderneming;

| — | regio waar de begunstigde is gevestigd, op NUTS 2-niveau of lager; |
| --- | --- |

—

regio waar de begunstigde is gevestigd, op NUTS 2-niveau of lager;

| — | de voornaamste economische sector waarin de begunstigde zijn activiteiten heeft, op NACE-groepsniveau (68); |
| --- | --- |

—

de voornaamste economische sector waarin de begunstigde zijn activiteiten heeft, op NACE-groepsniveau (68);

68

| — | steunelement en, als dat verschillend is, het nominale bedrag van de steun, uitgedrukt in hele bedragen, in nationale valuta (69); |
| --- | --- |

—

steunelement en, als dat verschillend is, het nominale bedrag van de steun, uitgedrukt in hele bedragen, in nationale valuta (69);

69

| — | steuninstrument (70):






  — | subsidie/rentesubsidie/kwijtschelding van schuld, |
| --- | --- | --- |

—

steuninstrument (70):

70

—

subsidie/rentesubsidie/kwijtschelding van schuld,

| — | lening/terugbetaalbaar voorschot/terugbetaalbare subsidie, |
| --- | --- |

—

lening/terugbetaalbaar voorschot/terugbetaalbare subsidie,

| — | garantie, |
| --- | --- |

—

garantie,

| — | belastingvoordeel of belastingvrijstelling, |
| --- | --- |

—

belastingvoordeel of belastingvrijstelling,

| — | risicofinanciering, |
| --- | --- |

—

risicofinanciering,

| — | overige (graag specificeren); |
| --- | --- |

—

overige (graag specificeren);

| — | datum van toekenning en datum van bekendmaking; |
| --- | --- |

—

datum van toekenning en datum van bekendmaking;

| — | doel van de steun; |
| --- | --- |

—

doel van de steun;

| — | identiteit van de steunverlenende autoriteit of autoriteiten; |
| --- | --- |

—

identiteit van de steunverlenende autoriteit of autoriteiten;

| — | waar van toepassing, de naam van de met het beheer belaste entiteit en de namen van de geselecteerde financiële intermediairs; |
| --- | --- |

—

waar van toepassing, de naam van de met het beheer belaste entiteit en de namen van de geselecteerde financiële intermediairs;

| — | referentie van de steunmaatregel (71). |
| --- | --- |

—

referentie van de steunmaatregel (71).

71

| 101. | De lidstaten moeten hun uitgebreide staatssteunwebsites als bedoeld in punt 100 zo opzetten dat die informatie gemakkelijk toegankelijk is. De informatie moet worden gepubliceerd in een open spreadsheetformaat waarmee gegevens effectief kunnen worden doorzocht, opgehaald, gedownload en gemakkelijk op het internet kunnen worden bekendgemaakt, bv. in CSV- of XML-formaat. Deze website moet toegankelijk zijn voor het publiek zonder beperkingen, dus ook zonder voorafgaande registratie. |
| --- | --- |

101.

De lidstaten moeten hun uitgebreide staatssteunwebsites als bedoeld in punt 100 zo opzetten dat die informatie gemakkelijk toegankelijk is. De informatie moet worden gepubliceerd in een open spreadsheetformaat waarmee gegevens effectief kunnen worden doorzocht, opgehaald, gedownload en gemakkelijk op het internet kunnen worden bekendgemaakt, bv. in CSV- of XML-formaat. Deze website moet toegankelijk zijn voor het publiek zonder beperkingen, dus ook zonder voorafgaande registratie.

| 102. | Voor regelingen in de vorm van belastingvoordelen worden de in punt 100, b), vastgestelde voorwaarden geacht te zijn vervuld als de lidstaten de vereiste informatie over individuele steunbedragen publiceren volgens de onderstaande tranches (in miljoen EUR): [0,1-0,5]; [0,5-1]; [1-2]; [2-5]; [5-10]; [10-30]; [30-60]; [60-100]; [100-250], en [250 en meer]. |
| --- | --- |

102.

Voor regelingen in de vorm van belastingvoordelen worden de in punt 100, b), vastgestelde voorwaarden geacht te zijn vervuld als de lidstaten de vereiste informatie over individuele steunbedragen publiceren volgens de onderstaande tranches (in miljoen EUR): [0,1-0,5]; [0,5-1]; [1-2]; [2-5]; [5-10]; [10-30]; [30-60]; [60-100]; [100-250], en [250 en meer].

| 103. | De in punt 100, b), bedoelde informatie moet worden bekendgemaakt binnen zes maanden vanaf de datum waarop de steun is verleend, of, in het geval van steun in de vorm van een belastingvoordeel, binnen één jaar vanaf de datum voor het indienen van de belastingaangifte (72). In het geval van onrechtmatige maar uiteindelijk wel met de interne markt verenigbare steun moeten de lidstaten deze informatie bekendmaken binnen een termijn van uiterlijk zes maanden vanaf de datum van het besluit van de Commissie dat de steun verenigbaar met de interne markt verklaarde. Om de handhaving van de staatssteunregels krachtens het Verdrag mogelijk te maken, moet de informatie gedurende ten minste tien jaar vanaf de datum waarop de steun is verleend, beschikbaar blijven. |
| --- | --- |

103.

De in punt 100, b), bedoelde informatie moet worden bekendgemaakt binnen zes maanden vanaf de datum waarop de steun is verleend, of, in het geval van steun in de vorm van een belastingvoordeel, binnen één jaar vanaf de datum voor het indienen van de belastingaangifte (72

| 104. | De Commissie publiceert op haar website de link naar de in punt 101 bedoelde staatssteunwebsite. |
| --- | --- |

104.

De Commissie publiceert op haar website de link naar de in punt 101 bedoelde staatssteunwebsite.

3.2.5.   Verificatie of specifieke negatieve effecten van O&O&I-steun op de mededinging en de handelsvoorwaarden tot een minimum worden beperkt of vermeden

Verificatie of specifieke negatieve effecten van O&O&I-steun op de mededinging en de handelsvoorwaarden tot een minimum worden beperkt of vermeden

3.2.5.1.   Algemene overwegingen

Algemene overwegingen

| 105. | De Commissie zal bepalen welke markten door de steun worden beïnvloed, rekening houdend met de door de lidstaat verstrekte informatie over de betrokken productmarkten, dat wil zeggen de markten die worden beïnvloed door de gedragsverandering van de begunstigde van de steun. Voor zover een specifieke O&O&I-activiteit met meerdere toekomstige productmarkten verband houdt, zullen de effecten van staatsteun worden onderzocht voor de verschillende betrokken markten. De Commissie zal ook de betrokken geografische markt aanwijzen, die overeenstemt met het gebied waarin de ondernemingen van de betrokken productmarkten opereren en waarvoor de mededingingsvoorwaarden voldoende homogeen zijn en duidelijk kunnen worden onderscheiden van die van aangrenzende gebieden. |
| --- | --- |

105.

De Commissie zal bepalen welke markten door de steun worden beïnvloed, rekening houdend met de door de lidstaat verstrekte informatie over de betrokken productmarkten, dat wil zeggen de markten die worden beïnvloed door de gedragsverandering van de begunstigde van de steun. Voor zover een specifieke O&O&I-activiteit met meerdere toekomstige productmarkten verband houdt, zullen de effecten van staatsteun worden onderzocht voor de verschillende betrokken markten. De Commissie zal ook de betrokken geografische markt aanwijzen, die overeenstemt met het gebied waarin de ondernemingen van de betrokken productmarkten opereren en waarvoor de mededingingsvoorwaarden voldoende homogeen zijn en duidelijk kunnen worden onderscheiden van die van aangrenzende gebieden.

| 106. | De Commissie zal de verstoringen van de mededinging verder beoordelen op basis van de voorzienbare effecten van de O&O&I-steun op de mededinging tussen ondernemingen op de betrokken product- en geografische markten (73), die waarschijnlijk negatief zullen worden beïnvloed door de steun, ook rekening houdend met de informatie die de lidstaten hebben verstrekt over de betrokken concurrenten en afnemers of consumenten. Daarbij kan de Commissie, in voorkomend geval, ook de concurrentiële interacties (substituten, complementen, ook op upstream- of downstreammarkten) aangeven wanneer de door een steunmaatregel veroorzaakte verstoringen waarschijnlijker zijn. |
| --- | --- |

106.

De Commissie zal de verstoringen van de mededinging verder beoordelen op basis van de voorzienbare effecten van de O&O&I-steun op de mededinging tussen ondernemingen op de betrokken product- en geografische markten (73

| 107. | Dankzij de steun is de begunstigde van de steun in de regel in staat een concurrentievoordeel te behalen door onder meer i) lagere productiekosten, ii) een grotere productiecapaciteit of iii) de ontwikkeling van nieuwe producten. De Commissie is van oordeel dat de negatieve effecten van de steun eerst uitwerking zullen hebben op de concurrenten. Om die reden moet zij op de eerste plaats vaststellen wie de daadwerkelijke of potentiële concurrenten van de begunstigde van de steun zijn die negatieve effecten van de steun dreigen te ondervinden. |
| --- | --- |

107.

Dankzij de steun is de begunstigde van de steun in de regel in staat een concurrentievoordeel te behalen door onder meer i) lagere productiekosten, ii) een grotere productiecapaciteit of iii) de ontwikkeling van nieuwe producten. De Commissie is van oordeel dat de negatieve effecten van de steun eerst uitwerking zullen hebben op de concurrenten. Om die reden moet zij op de eerste plaats vaststellen wie de daadwerkelijke of potentiële concurrenten van de begunstigde van de steun zijn die negatieve effecten van de steun dreigen te ondervinden.

| 108. | De Commissie ziet vooral twee potentiële door O&O&I-steun veroorzaakte verstoringen van de mededinging en het handelsverkeer tussen de lidstaten: verstoringen van de productmarkt en locatiegebonden effecten. Beide soorten verstoringen kunnen leiden tot allocatieve inefficiënties die de economische slagkracht van de interne markt aantasten, en tot spreidingsproblemen met invloed op de verdeling van economische activiteiten over de verschillende regio's. |
| --- | --- |

108.

De Commissie ziet vooral twee potentiële door O&O&I-steun veroorzaakte verstoringen van de mededinging en het handelsverkeer tussen de lidstaten: verstoringen van de productmarkt en locatiegebonden effecten. Beide soorten verstoringen kunnen leiden tot allocatieve inefficiënties die de economische slagkracht van de interne markt aantasten, en tot spreidingsproblemen met invloed op de verdeling van economische activiteiten over de verschillende regio's.

| 109. | Wat verstoringen van de productmarkten betreft, kan O&O&I-steun invloed hebben op concurrentie bij innovatieprocessen en op de productmarkten waar de resultaten van de O&O&I-activiteiten worden geëxploiteerd. |
| --- | --- |

109.

Wat verstoringen van de productmarkten betreft, kan O&O&I-steun invloed hebben op concurrentie bij innovatieprocessen en op de productmarkten waar de resultaten van de O&O&I-activiteiten worden geëxploiteerd.

3.2.5.1.1.   Effecten op productmarkten

| 110. | O&O&I-steun kan de mededinging bij innovatieprocessen en op productmarkten op drie manieren verstoren, namelijk door het verstoren van de processen waarbij concurrenten de markt betreden of verlaten, het verstoren van dynamische investeringsprikkels en het creëren of handhaven van marktmacht. |
| --- | --- |

110.

O&O&I-steun kan de mededinging bij innovatieprocessen en op productmarkten op drie manieren verstoren, namelijk door het verstoren van de processen waarbij concurrenten de markt betreden of verlaten, het verstoren van dynamische investeringsprikkels en het creëren of handhaven van marktmacht.

a)   Verstoring van de processen waarbij concurrenten de markt betreden of verlaten

Verstoring van de processen waarbij concurrenten de markt betreden of verlaten

| 111. | O&O&I-steun kan beletten dat marktwerking de meest doelmatige producenten beloont en de minst doelmatige producenten onder druk zet om beter te doen, te herstructureren of de markt te verlaten. Dit kan een situatie doen ontstaan waar, als gevolg van de toekenning van de steun, concurrenten die anders op de markt zouden kunnen blijven, uit de markt worden gedrukt of de markt zelfs nooit betreden. Evenzo kan staatsteun beletten dat inefficiënte ondernemingen de markt verlaten of hen er zelfs toe aanzetten de markt te betreden en marktaandeel te verwerven van anderszins efficiëntere concurrenten. Indien O&O&I-steun niet doelgericht is, kan deze dus inefficiënte ondernemingen ondersteunen en zo marktstructuren tot stand brengen waarin vele marktspelers sterk onder het efficiëntieniveau actief zijn. Op de lange termijn kan deze verstoring van de processen waarbij concurrenten de markt betreden of verlaten, innovatie afremmen en sectorbrede productiviteitsverbeteringen vertragen. |
| --- | --- |

111.

O&O&I-steun kan beletten dat marktwerking de meest doelmatige producenten beloont en de minst doelmatige producenten onder druk zet om beter te doen, te herstructureren of de markt te verlaten. Dit kan een situatie doen ontstaan waar, als gevolg van de toekenning van de steun, concurrenten die anders op de markt zouden kunnen blijven, uit de markt worden gedrukt of de markt zelfs nooit betreden. Evenzo kan staatsteun beletten dat inefficiënte ondernemingen de markt verlaten of hen er zelfs toe aanzetten de markt te betreden en marktaandeel te verwerven van anderszins efficiëntere concurrenten. Indien O&O&I-steun niet doelgericht is, kan deze dus inefficiënte ondernemingen ondersteunen en zo marktstructuren tot stand brengen waarin vele marktspelers sterk onder het efficiëntieniveau actief zijn. Op de lange termijn kan deze verstoring van de processen waarbij concurrenten de markt betreden of verlaten, innovatie afremmen en sectorbrede productiviteitsverbeteringen vertragen.

b)   Verstoring van dynamische prikkels

Verstoring van dynamische prikkels

| 112. | O&O&I-steun kan de dynamische investeringsprikkels voor concurrenten van de begunstigde van de steun verstoren. Wanneer een onderneming steun ontvangt, neemt doorgaans de kans toe dat deze onderneming succesvolle O&O&I-activiteiten kan ontplooien, hetgeen leidt tot een grotere aanwezigheid op de betrokken productmarkt(en) in de toekomst. Die versterkte aanwezigheid kan concurrenten ertoe aanzetten de omvang van hun oorspronkelijke investeringsplannen terug te schroeven (verdringingseffect). |
| --- | --- |

112.

O&O&I-steun kan de dynamische investeringsprikkels voor concurrenten van de begunstigde van de steun verstoren. Wanneer een onderneming steun ontvangt, neemt doorgaans de kans toe dat deze onderneming succesvolle O&O&I-activiteiten kan ontplooien, hetgeen leidt tot een grotere aanwezigheid op de betrokken productmarkt(en) in de toekomst. Die versterkte aanwezigheid kan concurrenten ertoe aanzetten de omvang van hun oorspronkelijke investeringsplannen terug te schroeven (verdringingseffect).

| 113. | Voorts kan de beschikbaarheid van steun er ook voor zorgen dat mogelijke begunstigden zelfgenoegzaam worden of meer risico zoeken. Het langetermijneffect op de algemene prestaties van de sector kan in dit geval negatief zijn. Indien O&O&I-steun onvoldoende doelgericht is, kan hij dus ondoelmatige ondernemingen ondersteunen en zo marktstructuren tot stand brengen waarbij vele marktspelers sterk onder het efficiëntieniveau actief zijn. |
| --- | --- |

113.

Voorts kan de beschikbaarheid van steun er ook voor zorgen dat mogelijke begunstigden zelfgenoegzaam worden of meer risico zoeken. Het langetermijneffect op de algemene prestaties van de sector kan in dit geval negatief zijn. Indien O&O&I-steun onvoldoende doelgericht is, kan hij dus ondoelmatige ondernemingen ondersteunen en zo marktstructuren tot stand brengen waarbij vele marktspelers sterk onder het efficiëntieniveau actief zijn.

c)   Creëren of in stand houden van marktmacht

Creëren of in stand houden van marktmacht

| 114. | O&O&I-steun kan ook als verstorend effect hebben dat de marktmacht op bepaalde productmarkten wordt versterkt of in stand wordt gehouden. Marktmacht is de mogelijkheid om marktprijzen, productie, aanbod of kwaliteit van producten en diensten, of andere concurrentieparameters op de markt gedurende een aanzienlijke periode te beïnvloeden — ten koste van de consument. Zelfs wanneer de steun de marktmacht niet direct versterkt, kan dit indirect gebeuren, doordat de steun de uitbreiding van bestaande concurrenten ontmoedigt, hen aanzet de markt te verlaten of ontradend werkt voor de markttoetreding van nieuwe concurrenten. |
| --- | --- |

114.

O&O&I-steun kan ook als verstorend effect hebben dat de marktmacht op bepaalde productmarkten wordt versterkt of in stand wordt gehouden. Marktmacht is de mogelijkheid om marktprijzen, productie, aanbod of kwaliteit van producten en diensten, of andere concurrentieparameters op de markt gedurende een aanzienlijke periode te beïnvloeden — ten koste van de consument. Zelfs wanneer de steun de marktmacht niet direct versterkt, kan dit indirect gebeuren, doordat de steun de uitbreiding van bestaande concurrenten ontmoedigt, hen aanzet de markt te verlaten of ontradend werkt voor de markttoetreding van nieuwe concurrenten.

3.2.5.1.2.   Gevolgen voor het handelsverkeer en voor de locatiekeuze

| 115. | O&O&I-steun kan ook concurrentieverstoringen veroorzaken wanneer de steun de locatiekeuze beïnvloedt. Die verstoringen kunnen spelen tussen lidstaten, wanneer ondernemingen over de grenzen heen concurreren of verschillende locaties afwegen. Steun die erop gericht is een activiteit over te brengen naar een andere regio binnen de interne markt, zal wellicht niet direct tot een verstoring van de productmarkt leiden, maar verplaatst activiteiten of investeringen van één regio naar een andere. |
| --- | --- |

115.

O&O&I-steun kan ook concurrentieverstoringen veroorzaken wanneer de steun de locatiekeuze beïnvloedt. Die verstoringen kunnen spelen tussen lidstaten, wanneer ondernemingen over de grenzen heen concurreren of verschillende locaties afwegen. Steun die erop gericht is een activiteit over te brengen naar een andere regio binnen de interne markt, zal wellicht niet direct tot een verstoring van de productmarkt leiden, maar verplaatst activiteiten of investeringen van één regio naar een andere.

3.2.5.1.3.   Duidelijke negatieve effecten

| 116. | In beginsel moet een steunmaatregel, evenals de context waarbinnen deze wordt toegepast, worden onderzocht om na te gaan in hoeverre deze als verstorend kan worden aangemerkt. In bepaalde omstandigheden kunnen de negatieve effecten echter duidelijk opwegen tegen de mogelijke positieve effecten, waardoor de steun niet met de interne markt verenigbaar kan worden verklaard. |
| --- | --- |

116.

In beginsel moet een steunmaatregel, evenals de context waarbinnen deze wordt toegepast, worden onderzocht om na te gaan in hoeverre deze als verstorend kan worden aangemerkt. In bepaalde omstandigheden kunnen de negatieve effecten echter duidelijk opwegen tegen de mogelijke positieve effecten, waardoor de steun niet met de interne markt verenigbaar kan worden verklaard.

| 117. | Met name kan, overeenkomstig de algemene Verdragsbeginselen, staatssteun niet als met de interne markt verenigbaar worden beschouwd indien de steunmaatregel discriminerend is in een mate die niet kan worden gerechtvaardigd door het feit dat de maatregel staatssteun inhoudt. Zoals uiteengezet in deel 3.1.3, zal de Commissie dus geen maatregel goedkeuren wanneer die maatregel of de daaraan verbonden voorwaarden tot een schending van het toepasselijke Unierecht leiden (74). Dit is met name het geval bij steunmaatregelen waar de toekenning van steun afhankelijk wordt gesteld van de verplichting voor de begunstigde om zijn hoofdkantoor in de betrokken lidstaat te hebben (of om overwegend in die lidstaat te zijn gevestigd) of om binnenlandse producten of diensten te gebruiken, alsmede wanneer steunmaatregelen beperkingen stellen aan de mogelijkheden voor de begunstigden om de O&O&I-resultaten in andere lidstaten te exploiteren (75). |
| --- | --- |

117.

Met name kan, overeenkomstig de algemene Verdragsbeginselen, staatssteun niet als met de interne markt verenigbaar worden beschouwd indien de steunmaatregel discriminerend is in een mate die niet kan worden gerechtvaardigd door het feit dat de maatregel staatssteun inhoudt. Zoals uiteengezet in deel 3.1.3, zal de Commissie dus geen maatregel goedkeuren wanneer die maatregel of de daaraan verbonden voorwaarden tot een schending van het toepasselijke Unierecht leiden (74

75

3.2.5.2.   Steunregelingen

Steunregelingen

| 118. | Om met de interne markt verenigbaar te zijn, mogen aan te melden steunregelingen geen aanzienlijke verstoringen van de mededinging en het handelsverkeer opleveren. Met name kunnen steunregelingen, zelfs wanneer verstoringen op een individueel niveau als beperkt kunnen worden beschouwd (mits de steun noodzakelijk is en evenredig om de gemeenschappelijke doelstelling te bereiken), op cumulatieve basis nog steeds leiden tot sterke niveaus van verstoring. Dit soort verstoringen kan bijvoorbeeld voortvloeien uit het feit dat steun negatief uitwerkt op dynamische prikkels voor concurrenten om te innoveren. In het geval van een regeling die op bepaalde sectoren is gericht, is het risico op dit soort verstoringen nog meer uitgesproken. |
| --- | --- |

118.

Om met de interne markt verenigbaar te zijn, mogen aan te melden steunregelingen geen aanzienlijke verstoringen van de mededinging en het handelsverkeer opleveren. Met name kunnen steunregelingen, zelfs wanneer verstoringen op een individueel niveau als beperkt kunnen worden beschouwd (mits de steun noodzakelijk is en evenredig om de gemeenschappelijke doelstelling te bereiken), op cumulatieve basis nog steeds leiden tot sterke niveaus van verstoring. Dit soort verstoringen kan bijvoorbeeld voortvloeien uit het feit dat steun negatief uitwerkt op dynamische prikkels voor concurrenten om te innoveren. In het geval van een regeling die op bepaalde sectoren is gericht, is het risico op dit soort verstoringen nog meer uitgesproken.

| 119. | Onverminderd punt 145 moeten lidstaten daarom aantonen dat negatieve effecten tot een minimum beperkt zullen zijn, rekening houdend met bijvoorbeeld de omvang van de betrokken projecten, de individuele en gecumuleerde steunbedragen, het verwachte aantal begunstigden en de kenmerken van de beoogde sectoren. Om de Commissie in staat te stellen de van aan te melden steunregelingen verwachte negatieve effecten te beoordelen, kunnen de lidstaten effectbeoordelingen meedelen, alsmede doorlichtingen achteraf die zijn uitgevoerd voor vergelijkbare eerdere regelingen. |
| --- | --- |

119.

Onverminderd punt 145 moeten lidstaten daarom aantonen dat negatieve effecten tot een minimum beperkt zullen zijn, rekening houdend met bijvoorbeeld de omvang van de betrokken projecten, de individuele en gecumuleerde steunbedragen, het verwachte aantal begunstigden en de kenmerken van de beoogde sectoren. Om de Commissie in staat te stellen de van aan te melden steunregelingen verwachte negatieve effecten te beoordelen, kunnen de lidstaten effectbeoordelingen meedelen, alsmede doorlichtingen achteraf die zijn uitgevoerd voor vergelijkbare eerdere regelingen.

3.2.5.3.   Bijkomende voorwaarden voor individuele steun

Bijkomende voorwaarden voor individuele steun

3.2.5.3.1.   Verstoringen op productmarkten

| 120. | Wil de Commissie voor aan te melden individuele steun potentiële verstoringen van de mededinging en het handelsverkeer in kaart kunnen brengen en beoordelen, dan dienen de lidstaten informatie te verschaffen over: i) de betrokken productmarkten, d.w.z. de markten die worden beïnvloed door de gedragswijziging van de begunstigde van de steun, en ii) de betrokken concurrenten en afnemers of consumenten. |
| --- | --- |

120.

Wil de Commissie voor aan te melden individuele steun potentiële verstoringen van de mededinging en het handelsverkeer in kaart kunnen brengen en beoordelen, dan dienen de lidstaten informatie te verschaffen over: i) de betrokken productmarkten, d.w.z. de markten die worden beïnvloed door de gedragswijziging van de begunstigde van de steun, en ii) de betrokken concurrenten en afnemers of consumenten.

| 121. | Bij de beoordeling van de negatieve effecten van de steunmaatregel zal de Commissie haar analyse van de verstoringen van de mededinging toespitsen op de voorzienbare gevolgen van de O&O&I-steun voor de concurrentie tussen ondernemingen op de betrokken productmarkten. De Commissie zal risico's voor de mededinging en het handelsverkeer die zich in de nabije toekomst en met een bijzondere waarschijnlijkheid zullen voordoen, zwaarder laten meewegen. |
| --- | --- |

121.

Bij de beoordeling van de negatieve effecten van de steunmaatregel zal de Commissie haar analyse van de verstoringen van de mededinging toespitsen op de voorzienbare gevolgen van de O&O&I-steun voor de concurrentie tussen ondernemingen op de betrokken productmarkten. De Commissie zal risico's voor de mededinging en het handelsverkeer die zich in de nabije toekomst en met een bijzondere waarschijnlijkheid zullen voordoen, zwaarder laten meewegen.

| 122. | Voor zover een specifieke innovatieve activiteit met meerdere toekomstige productmarkten verband houdt, zullen de effecten van staatsteun worden onderzocht voor de verschillende betrokken markten. In bepaalde gevallen worden de resultaten van O&O&I-activiteiten zelf (bijvoorbeeld in de vorm van intellectuele-eigendomsrechten) verhandeld op technologiemarkten, bijvoorbeeld via licentiëring of verhandeling van octrooien. In die gevallen kan de Commissie ook het effect van de steun op de mededinging op de technologiemarkten in aanmerking nemen. |
| --- | --- |

122.

Voor zover een specifieke innovatieve activiteit met meerdere toekomstige productmarkten verband houdt, zullen de effecten van staatsteun worden onderzocht voor de verschillende betrokken markten. In bepaalde gevallen worden de resultaten van O&O&I-activiteiten zelf (bijvoorbeeld in de vorm van intellectuele-eigendomsrechten) verhandeld op technologiemarkten, bijvoorbeeld via licentiëring of verhandeling van octrooien. In die gevallen kan de Commissie ook het effect van de steun op de mededinging op de technologiemarkten in aanmerking nemen.

| 123. | De Commissie zal uiteenlopende criteria hanteren voor het beoordelen van de potentiële verstoringen van de mededinging, met name de verstoring van dynamische prikkels, het creëren of in stand houden van marktmacht en het behoud van ondoelmatige marktstructuren. |
| --- | --- |

123.

De Commissie zal uiteenlopende criteria hanteren voor het beoordelen van de potentiële verstoringen van de mededinging, met name de verstoring van dynamische prikkels, het creëren of in stand houden van marktmacht en het behoud van ondoelmatige marktstructuren.

a)   Verstoring van dynamische prikkels

Verstoring van dynamische prikkels

| 124. | Bij haar beoordeling van de potentiële verstoring van dynamische prikkels zal de Commissie de volgende elementen onderzoeken:






  i) | marktgroei: hoe meer de verwachting is dat de markt in de toekomst groeit, des te geringer zal het risico zijn dat de prikkels van concurrenten ongunstig worden beïnvloed door de steun, aangezien er nog voldoende kansen overblijven om winstgevende zakelijke activiteiten te ontwikkelen; |
| --- | --- | --- |

124.

Bij haar beoordeling van de potentiële verstoring van dynamische prikkels zal de Commissie de volgende elementen onderzoeken:

i)

marktgroei: hoe meer de verwachting is dat de markt in de toekomst groeit, des te geringer zal het risico zijn dat de prikkels van concurrenten ongunstig worden beïnvloed door de steun, aangezien er nog voldoende kansen overblijven om winstgevende zakelijke activiteiten te ontwikkelen;

marktgroei:

| ii) | steunbedrag: bij steunmaatregelen met aanzienlijke steunbedragen is de kans groter dat er aanzienlijke verdringingseffecten optreden. In hoeverre het steunbedrag aanzienlijk is, zal vooral worden gemeten aan de hand van het bedrag dat de belangrijkste marktspelers besteden aan vergelijkbare projecten; |
| --- | --- |

ii)

steunbedrag: bij steunmaatregelen met aanzienlijke steunbedragen is de kans groter dat er aanzienlijke verdringingseffecten optreden. In hoeverre het steunbedrag aanzienlijk is, zal vooral worden gemeten aan de hand van het bedrag dat de belangrijkste marktspelers besteden aan vergelijkbare projecten;

steunbedrag:

| iii) | afstand tot de markt/steuncategorie: naarmate de steunmaatregel meer gericht is op activiteiten dicht bij de markt, is de kans groter dat er aanzienlijke verdringingseffecten optreden; |
| --- | --- |

iii)

afstand tot de markt/steuncategorie: naarmate de steunmaatregel meer gericht is op activiteiten dicht bij de markt, is de kans groter dat er aanzienlijke verdringingseffecten optreden;

afstand tot de markt/steuncategorie:

| iv) | open selectieprocedure: wanneer de steun wordt toegekend op basis van transparante, objectieve en niet-discriminerende criteria, zal de Commissie een positiever standpunt innemen; |
| --- | --- |

iv)

open selectieprocedure: wanneer de steun wordt toegekend op basis van transparante, objectieve en niet-discriminerende criteria, zal de Commissie een positiever standpunt innemen;

open selectieprocedure:

| v) | uittredingsbarrières: concurrenten zullen eerder geneigd zijn hun investeringsplannen te handhaven (of zelfs uit te breiden) wanneer de barrières om uit het innovatieproces te stappen, hoog zijn. Dat kan het geval zijn wanneer een groot deel van de vroegere investeringen van de concurrenten “vastzit” in een bepaald O&O&I-traject; |
| --- | --- |

v)

uittredingsbarrières: concurrenten zullen eerder geneigd zijn hun investeringsplannen te handhaven (of zelfs uit te breiden) wanneer de barrières om uit het innovatieproces te stappen, hoog zijn. Dat kan het geval zijn wanneer een groot deel van de vroegere investeringen van de concurrenten “vastzit” in een bepaald O&O&I-traject;

uittredingsbarrières:

| vi) | prikkels om op een toekomstige markt te concurreren: O&O&I-steun kan ertoe leiden dat concurrenten van de begunstigde van de steun ervan afzien op een toekomstige “winner-takes-all”-markt te gaan concurreren, omdat het uit de steun voortvloeiende voordeel (wat betreft technologische vooruitgang, schaalvoordelen, netwerkeffecten of timing) hun kansen op een potentieel succesvolle toetreding tot deze toekomstige markt verkleint; |
| --- | --- |

vi)

prikkels om op een toekomstige markt te concurreren: O&O&I-steun kan ertoe leiden dat concurrenten van de begunstigde van de steun ervan afzien op een toekomstige “winner-takes-all”-markt te gaan concurreren, omdat het uit de steun voortvloeiende voordeel (wat betreft technologische vooruitgang, schaalvoordelen, netwerkeffecten of timing) hun kansen op een potentieel succesvolle toetreding tot deze toekomstige markt verkleint;

prikkels om op een toekomstige markt te concurreren:

| vii) | productdifferentiatie en intensiteit van de concurrentie: wanneer het bij de productinnovatie veeleer gaat om de ontwikkeling van gedifferentieerde producten (bijvoorbeeld ten opzichte van andere merken, normen, technologieën of consumentengroepen), is de kans kleiner dat concurrenten daar nadeel van ondervinden. Hetzelfde geldt wanneer er veel daadwerkelijke concurrenten op de markt aanwezig zijn. |
| --- | --- |

vii)

productdifferentiatie en intensiteit van de concurrentie: wanneer het bij de productinnovatie veeleer gaat om de ontwikkeling van gedifferentieerde producten (bijvoorbeeld ten opzichte van andere merken, normen, technologieën of consumentengroepen), is de kans kleiner dat concurrenten daar nadeel van ondervinden. Hetzelfde geldt wanneer er veel daadwerkelijke concurrenten op de markt aanwezig zijn.

productdifferentiatie en intensiteit van de concurrentie:

b)   Creëren of in stand houden van marktmacht

Creëren of in stand houden van marktmacht

| 125. | De Commissie let vooral op O&O&I-maatregelen waarmee de begunstigde van de steun zijn marktmacht op de bestaande productmarkten kan versterken of overdragen naar toekomstige productmarkten. De kans is derhalve klein dat de Commissie mededingingsbezwaren in verband met marktmacht vaststelt in gevallen waarin de begunstigde van de steun een aandeel van minder dan 25 % heeft, en op markten waar de marktconcentratie, gemeten volgens de Herfindahl-Hirschman Index (HHI), minder dan 2 000 bedraagt. |
| --- | --- |

125.

De Commissie let vooral op O&O&I-maatregelen waarmee de begunstigde van de steun zijn marktmacht op de bestaande productmarkten kan versterken of overdragen naar toekomstige productmarkten. De kans is derhalve klein dat de Commissie mededingingsbezwaren in verband met marktmacht vaststelt in gevallen waarin de begunstigde van de steun een aandeel van minder dan 25 % heeft, en op markten waar de marktconcentratie, gemeten volgens de Herfindahl-Hirschman Index (HHI), minder dan 2 000 bedraagt.

| 126. | Bij haar analyse van marktmacht zal de Commissie naar de volgende elementen kijken:






  i) | marktmacht van de begunstigde van de steun en marktstructuur: wanneer de begunstigde van de steun reeds dominant is op een productmarkt, kan de steunmaatregel deze dominantie versterken door de concurrentiedruk die concurrenten op de begunstigde onderneming kunnen uitoefenen, nog verder te verzwakken. Ook kunnen steunmaatregelen aanzienlijke gevolgen hebben voor oligopolide markten waar slechts een paar spelers actief zijn; |
| --- | --- | --- |

126.

Bij haar analyse van marktmacht zal de Commissie naar de volgende elementen kijken:

i)

marktmacht van de begunstigde van de steun en marktstructuur: wanneer de begunstigde van de steun reeds dominant is op een productmarkt, kan de steunmaatregel deze dominantie versterken door de concurrentiedruk die concurrenten op de begunstigde onderneming kunnen uitoefenen, nog verder te verzwakken. Ook kunnen steunmaatregelen aanzienlijke gevolgen hebben voor oligopolide markten waar slechts een paar spelers actief zijn;

marktmacht van de begunstigde van de steun en marktstructuur

| ii) | hoogte van de toegangsdrempels: op O&O&I-gebied kunnen er aanzienlijke toegangsdrempels voor nieuwkomers zijn. Bij die drempels kan het gaan om juridische drempels (in het bijzonder in verband met intellectuele-eigendomsrechten), schaal- en toepassingsvoordelen, drempels voor de toegang tot netwerken en infrastructuur en andere strategische drempels voor toegang of uitbreiding; |
| --- | --- |

ii)

hoogte van de toegangsdrempels: op O&O&I-gebied kunnen er aanzienlijke toegangsdrempels voor nieuwkomers zijn. Bij die drempels kan het gaan om juridische drempels (in het bijzonder in verband met intellectuele-eigendomsrechten), schaal- en toepassingsvoordelen, drempels voor de toegang tot netwerken en infrastructuur en andere strategische drempels voor toegang of uitbreiding;

hoogte van de toegangsdrempels:

| iii) | kopersmacht: de marktmacht van een onderneming kan ook worden beperkt door de marktpositie van de afnemers. De aanwezigheid van sterke afnemers kan, wanneer een sterke marktpositie blijkt te bestaan, een tegenwicht vormen indien er een gerede kans is dat de afnemers voldoende concurrentie op de markt zullen trachten te behouden; |
| --- | --- |

iii)

kopersmacht: de marktmacht van een onderneming kan ook worden beperkt door de marktpositie van de afnemers. De aanwezigheid van sterke afnemers kan, wanneer een sterke marktpositie blijkt te bestaan, een tegenwicht vormen indien er een gerede kans is dat de afnemers voldoende concurrentie op de markt zullen trachten te behouden;

kopersmacht:

| iv) | selectieproces: steunmaatregelen die ondernemingen met een sterke marktpositie in staat stellen het selectieproces te beïnvloeden (doordat zij bijvoorbeeld het recht hebben bepaalde ondernemingen tijdens de selectieprocedure aan te bevelen of het onderzoekstraject zodanig te beïnvloeden dat alternatieve onderzoekstrajecten ten onrechte worden benadeeld), kunnen op bezwaren van de Commissie stuiten. |
| --- | --- |

iv)

selectieproces: steunmaatregelen die ondernemingen met een sterke marktpositie in staat stellen het selectieproces te beïnvloeden (doordat zij bijvoorbeeld het recht hebben bepaalde ondernemingen tijdens de selectieprocedure aan te bevelen of het onderzoekstraject zodanig te beïnvloeden dat alternatieve onderzoekstrajecten ten onrechte worden benadeeld), kunnen op bezwaren van de Commissie stuiten.

selectieproces:

c)   Instandhouden van ondoelmatige marktstructuren

Instandhouden van ondoelmatige marktstructuren

| 127. | De Commissie zal bij haar analyse van marktstructuren nagaan of de steun wordt toegekend op markten met overcapaciteit of in krimpende sectoren. In situaties waarin de markt groeit of waarin O&O&I-steun waarschijnlijk zal leiden tot een verandering van de algemene groeidynamiek van de sector of in het bijzonder de broeikasgasvoetafdruk daarvan (overeenkomstig de mededelingen betreffende de Europese Green Deal en de Europese digitale strategie), met name door de invoering van nieuwe technologieën, bijvoorbeeld om te komen tot een koolstofvrije productie of de digitalisering daarvan, of allebei, zonder verhoging van de capaciteit, geeft deze steun waarschijnlijk geen aanleiding tot bezorgdheid. |
| --- | --- |

127.

De Commissie zal bij haar analyse van marktstructuren nagaan of de steun wordt toegekend op markten met overcapaciteit of in krimpende sectoren. In situaties waarin de markt groeit of waarin O&O&I-steun waarschijnlijk zal leiden tot een verandering van de algemene groeidynamiek van de sector of in het bijzonder de broeikasgasvoetafdruk daarvan (overeenkomstig de mededelingen betreffende de Europese Green Deal en de Europese digitale strategie), met name door de invoering van nieuwe technologieën, bijvoorbeeld om te komen tot een koolstofvrije productie of de digitalisering daarvan, of allebei, zonder verhoging van de capaciteit, geeft deze steun waarschijnlijk geen aanleiding tot bezorgdheid.

3.2.5.3.2.   Locatiegebonden effecten

| 128. | Met name wanneer O&O&I-steun dicht bij de markt staat, kan deze ertoe leiden dat bepaalde gebieden profiteren van gunstigere voorwaarden ten aanzien van de verdere productie, met name omdat als gevolg van de steun de productiekosten verhoudingsgewijs lager liggen of er dankzij de steun meer O&O&I-activiteiten plaatsvinden. Een en ander kan ertoe leiden dat ondernemingen naar die gebieden verhuizen. |
| --- | --- |

128.

Met name wanneer O&O&I-steun dicht bij de markt staat, kan deze ertoe leiden dat bepaalde gebieden profiteren van gunstigere voorwaarden ten aanzien van de verdere productie, met name omdat als gevolg van de steun de productiekosten verhoudingsgewijs lager liggen of er dankzij de steun meer O&O&I-activiteiten plaatsvinden. Een en ander kan ertoe leiden dat ondernemingen naar die gebieden verhuizen.

| 129. | Locatiegebonden effecten kunnen ook van belang zijn voor onderzoeksinfrastucturen en test- en experimenteerinfrastructuren. Indien steun vooral wordt gebruikt om infrastructuur aan te trekken naar een bepaalde regio — ten koste van een andere regio — zal dit niet bijdragen tot het bevorderen van verdere O&O&I-activiteiten in de Unie. |
| --- | --- |

129.

Locatiegebonden effecten kunnen ook van belang zijn voor onderzoeksinfrastucturen en test- en experimenteerinfrastructuren. Indien steun vooral wordt gebruikt om infrastructuur aan te trekken naar een bepaalde regio — ten koste van een andere regio — zal dit niet bijdragen tot het bevorderen van verdere O&O&I-activiteiten in de Unie.

| 130. | Bij haar onderzoek van aan te melden individuele steun zal de Commissie dan ook rekening houden met bewijsmateriaal waaruit blijkt dat de begunstigde van de steun alternatieve locaties heeft overwogen. |
| --- | --- |

130.

Bij haar onderzoek van aan te melden individuele steun zal de Commissie dan ook rekening houden met bewijsmateriaal waaruit blijkt dat de begunstigde van de steun alternatieve locaties heeft overwogen.

| 131. | Evenzo zal steun die alleen leidt tot een verandering van locatie van de O&O&I-activiteiten binnen de interne markt, zonder de aard, omvang of reikwijdte van het project te veranderen, niet als verenigbaar met de interne markt worden beschouwd. |
| --- | --- |

131.

Evenzo zal steun die alleen leidt tot een verandering van locatie van de O&O&I-activiteiten binnen de interne markt, zonder de aard, omvang of reikwijdte van het project te veranderen, niet als verenigbaar met de interne markt worden beschouwd.

3.2.6.   Afweging van de positieve en negatieve effecten van de steun

Afweging van de positieve en negatieve effecten van de steun

| 132. | De Commissie beoordeelt of de vastgestelde negatieve effecten van de steunmaatregel op de mededinging en de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt, opwegen tegen de positieve effecten van de voorgenomen steun. |
| --- | --- |

132.

De Commissie beoordeelt of de vastgestelde negatieve effecten van de steunmaatregel op de mededinging en de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt, opwegen tegen de positieve effecten van de voorgenomen steun.

3.2.6.1.   Vaststelling van de in aanmerking te nemen positieve effecten

Vaststelling van de in aanmerking te nemen positieve effecten

| 133. | Er is een correlatie tussen economische groei en O&O&I-investeringen. O&O&I-activiteit leidt tot een verhoging van de productiviteit en stimuleert de economische ontwikkeling. O&O&I is derhalve een belangrijke factor voor ondernemingen in de Unie om economische ontwikkeling te garanderen door nieuwe producten, technologieën, diensten of productieprocessen te ontwikkelen. |
| --- | --- |

133.

Er is een correlatie tussen economische groei en O&O&I-investeringen. O&O&I-activiteit leidt tot een verhoging van de productiviteit en stimuleert de economische ontwikkeling. O&O&I is derhalve een belangrijke factor voor ondernemingen in de Unie om economische ontwikkeling te garanderen door nieuwe producten, technologieën, diensten of productieprocessen te ontwikkelen.

| 134. | Investeringen in O&O&I zijn van zeer groot belang voor de ontwikkeling van alle sectoren van de economie omdat ze nauw verbonden zijn met productiviteit. |
| --- | --- |

134.

Investeringen in O&O&I zijn van zeer groot belang voor de ontwikkeling van alle sectoren van de economie omdat ze nauw verbonden zijn met productiviteit.

| 135. | Als eerste stap van de afwegingstoets zal de Commissie de positieve effecten van de steun op de ondersteunde economische activiteit beoordelen, terdege rekening houdend met de O&O&I-activiteit die door de betrokken steunmaatregel op gang wordt gebracht, of met de omvang, de reikwijdte of de snelheid van het O&O&I-project dat door de steunmaatregel moet worden versterkt. |
| --- | --- |

135.

Als eerste stap van de afwegingstoets zal de Commissie de positieve effecten van de steun op de ondersteunde economische activiteit beoordelen, terdege rekening houdend met de O&O&I-activiteit die door de betrokken steunmaatregel op gang wordt gebracht, of met de omvang, de reikwijdte of de snelheid van het O&O&I-project dat door de steunmaatregel moet worden versterkt.

| 136. | Daarnaast kan de Commissie ook beoordelen of de steun bredere positieve O&O&I-gerelateerde effecten teweegbrengt. Wanneer dergelijke bredere positieve effecten een afspiegeling zijn van die in de beleidslijnen van de Unie, zoals de mededelingen betreffende de nieuwe EOR voor onderzoek en innovatie, de Europese Green Deal, de Europese digitale strategie en de nieuwe industriestrategie voor Europa, kan worden aangenomen dat O&O&I-steun die op die beleidslijnen van de Unie is afgestemd, dergelijke bredere positieve effecten zal hebben. |
| --- | --- |

136.

Daarnaast kan de Commissie ook beoordelen of de steun bredere positieve O&O&I-gerelateerde effecten teweegbrengt. Wanneer dergelijke bredere positieve effecten een afspiegeling zijn van die in de beleidslijnen van de Unie, zoals de mededelingen betreffende de nieuwe EOR voor onderzoek en innovatie, de Europese Green Deal, de Europese digitale strategie en de nieuwe industriestrategie voor Europa, kan worden aangenomen dat O&O&I-steun die op die beleidslijnen van de Unie is afgestemd, dergelijke bredere positieve effecten zal hebben.

| 137. | De Commissie erkent dat zowel particuliere als publieke investeringen nodig zijn om O&O&I-activiteiten te ondersteunen en te versnellen in kritieke technologieën, die, wanneer zij op de markt worden ingezet, de digitale transformatie van de bedrijfswereld van de Unie en de overgang van de Unie naar een koolstofarme of koolstofneutrale economie en een circulaire economie zonder vervuiling mogelijk maken en waar het natuurlijk kapitaal wordt beschermd. De Commissie staat positief tegenover door de lidstaten gesteunde O&O&I-activiteiten die in overeenstemming zijn met Verordening (EU) 2020/852 van het Europees Parlement en de Raad (76): deze laatste vormt een van de mogelijke methoden om O&O&I-activiteiten voor technologieën, producten of andere oplossingen voor ecologisch duurzame economische activiteiten vast te stellen. |
| --- | --- |

137.

De Commissie erkent dat zowel particuliere als publieke investeringen nodig zijn om O&O&I-activiteiten te ondersteunen en te versnellen in kritieke technologieën, die, wanneer zij op de markt worden ingezet, de digitale transformatie van de bedrijfswereld van de Unie en de overgang van de Unie naar een koolstofarme of koolstofneutrale economie en een circulaire economie zonder vervuiling mogelijk maken en waar het natuurlijk kapitaal wordt beschermd. De Commissie staat positief tegenover door de lidstaten gesteunde O&O&I-activiteiten die in overeenstemming zijn met Verordening (EU) 2020/852 van het Europees Parlement en de Raad (76

| 138. | Lidstaten die overwegen om O&O&I-steun toe te kennen, moeten de nagestreefde doelstelling nauwkeurig omschrijven, en met name uitleggen hoe de maatregel O&O&I beoogt te bevorderen. Voor maatregelen met cofinanciering van de Europese structuur- en investeringsfondsen kunnen de lidstaten zich op de argumentatie in de desbetreffende operationele programma's baseren. |
| --- | --- |

138.

Lidstaten die overwegen om O&O&I-steun toe te kennen, moeten de nagestreefde doelstelling nauwkeurig omschrijven, en met name uitleggen hoe de maatregel O&O&I beoogt te bevorderen. Voor maatregelen met cofinanciering van de Europese structuur- en investeringsfondsen kunnen de lidstaten zich op de argumentatie in de desbetreffende operationele programma's baseren.

| 139. | De Commissie stelt zich positief op tegenover steunmaatregelen die integrerend deel uitmaken van een omvattend programma of actieplan om O&O&I-activiteiten of strategieën voor slimme specialisatie te bevorderen, en die worden ondersteund door strenge doorlichtingen van vergelijkbare steunmaatregelen uit het verleden die hun doeltreffendheid aantonen. |
| --- | --- |

139.

De Commissie stelt zich positief op tegenover steunmaatregelen die integrerend deel uitmaken van een omvattend programma of actieplan om O&O&I-activiteiten of strategieën voor slimme specialisatie te bevorderen, en die worden ondersteund door strenge doorlichtingen van vergelijkbare steunmaatregelen uit het verleden die hun doeltreffendheid aantonen.

| 140. | Met betrekking tot staatssteun voor projecten of activiteiten die ook — direct of indirect — worden gefinancierd door de Unie (d.w.z. door de Commissie, door haar uitvoerende agentschappen, door gemeenschappelijke ondernemingen opgericht overeenkomstig de artikelen 185 en 187 van het Verdrag, of door andere uitvoeringsinstanties wanneer de Uniefinanciering niet direct of indirect onder de controle van de lidstaten staat), zal de Commissie de gerelateerde positieve effecten als vaststaand beschouwen. |
| --- | --- |

140.

Met betrekking tot staatssteun voor projecten of activiteiten die ook — direct of indirect — worden gefinancierd door de Unie (d.w.z. door de Commissie, door haar uitvoerende agentschappen, door gemeenschappelijke ondernemingen opgericht overeenkomstig de artikelen 185 en 187 van het Verdrag, of door andere uitvoeringsinstanties wanneer de Uniefinanciering niet direct of indirect onder de controle van de lidstaten staat), zal de Commissie de gerelateerde positieve effecten als vaststaand beschouwen.

3.2.6.1.1.   Bijkomende argumenten voor individuele steun

| 141. | Om aan te tonen dat individuele steun waarvoor de aanmeldingsverplichting geldt (“aan te melden individuele steun”), bijdraagt aan een toename van O&O&I-activiteiten, kunnen de lidstaten gebruikmaken van de volgende indicatoren, naast andere relevante kwantitatieve of kwalitatieve elementen:






  a) | verruiming van de projectomvang: toename van de totale projectkosten (zonder dat de begunstigde zijn uitgaven vermindert ten opzichte van een situatie zonder steun). uitbreiding van het aantal personen dat voor O&O&I-activiteiten wordt ingezet; |
| --- | --- | --- |

141.

Om aan te tonen dat individuele steun waarvoor de aanmeldingsverplichting geldt (“aan te melden individuele steun”), bijdraagt aan een toename van O&O&I-activiteiten, kunnen de lidstaten gebruikmaken van de volgende indicatoren, naast andere relevante kwantitatieve of kwalitatieve elementen:

a)

verruiming van de projectomvang: toename van de totale projectkosten (zonder dat de begunstigde zijn uitgaven vermindert ten opzichte van een situatie zonder steun). uitbreiding van het aantal personen dat voor O&O&I-activiteiten wordt ingezet;

verruiming van de projectomvang:

| b) | uitbreiding van de reikwijdte: toename van het aantal van het project verwachte eindresultaten; hoger ambitieniveau van het project, dat blijkt uit een hoger aantal betrokken partners; uitbreiding van de grensoverschrijdende O&O&I-activiteiten; grotere kans op een wetenschappelijke of technologische doorbraak of hoger risico op mislukking (met name in verband met het feit dat het een langlopend project betreft en de resultaten onzeker zijn); |
| --- | --- |

b)

uitbreiding van de reikwijdte: toename van het aantal van het project verwachte eindresultaten; hoger ambitieniveau van het project, dat blijkt uit een hoger aantal betrokken partners; uitbreiding van de grensoverschrijdende O&O&I-activiteiten; grotere kans op een wetenschappelijke of technologische doorbraak of hoger risico op mislukking (met name in verband met het feit dat het een langlopend project betreft en de resultaten onzeker zijn);

uitbreiding van de reikwijdte:

| c) | verhoging van de snelheid: de afronding van het project vergt minder tijd vergeleken met de tijd die nodig is om hetzelfde project zonder steun af te ronden; |
| --- | --- |

c)

verhoging van de snelheid: de afronding van het project vergt minder tijd vergeleken met de tijd die nodig is om hetzelfde project zonder steun af te ronden;

verhoging van de snelheid:

| d) | stijging van de totale uitgaven: stijging van de totale O&O&I-uitgaven van de begunstigde van de steun, in absolute termen of als aandeel van de omzet; veranderingen in het voor het project vastgelegde budget (zonder een overeenkomstige daling in het budget dat voor andere projecten is uitgetrokken). |
| --- | --- |

d)

stijging van de totale uitgaven: stijging van de totale O&O&I-uitgaven van de begunstigde van de steun, in absolute termen of als aandeel van de omzet; veranderingen in het voor het project vastgelegde budget (zonder een overeenkomstige daling in het budget dat voor andere projecten is uitgetrokken).

stijging van de totale uitgaven:

| 142. | Om te kunnen concluderen dat de steun bijdraagt aan een verhoging van het volume O&O&I-activiteiten in de Unie, zal de Commissie niet alleen rekening houden met de nettotoename van de door de onderneming uitgevoerde O&O&I, maar ook met de bijdrage van de steun aan de totale toename van O&O&I-uitgaven in de betrokken sector, de toename van de grensoverschrijdende O&O&I-activiteiten in de Unie en de verbetering van de O&O&I-positie van de Unie in internationaal verband. Voorts zal zij een positief standpunt innemen tegenover steunmaatregelen waarvoor een publiek toegankelijke doorlichting achteraf van de positieve effecten gepland staat. |
| --- | --- |

142.

Om te kunnen concluderen dat de steun bijdraagt aan een verhoging van het volume O&O&I-activiteiten in de Unie, zal de Commissie niet alleen rekening houden met de nettotoename van de door de onderneming uitgevoerde O&O&I, maar ook met de bijdrage van de steun aan de totale toename van O&O&I-uitgaven in de betrokken sector, de toename van de grensoverschrijdende O&O&I-activiteiten in de Unie en de verbetering van de O&O&I-positie van de Unie in internationaal verband. Voorts zal zij een positief standpunt innemen tegenover steunmaatregelen waarvoor een publiek toegankelijke doorlichting achteraf van de positieve effecten gepland staat.

3.2.6.2.   Afweging van de positieve en de negatieve effecten van de steun

Afweging van de positieve en de negatieve effecten van de steun

| 143. | Ten slotte zal de Commissie de vastgestelde negatieve effecten van de steunmaatregel wat concurrentieverstoring en beïnvloeding van het handelsverkeer tussen de lidstaten betreft (zie de punten 3.2.1 tot en met 3.2.5) afwegen tegenover de positieve effecten van de voorgenomen steun (zie punt 3.2.6.1) op de ontwikkeling van de economische activiteiten en de economie en/of samenleving van de Unie, en zal zij slechts concluderen tot verenigbaarheid van de steunmaatregel met de interne markt wanneer de positieve effecten opwegen tegen de negatieve. |
| --- | --- |

143.

Ten slotte zal de Commissie de vastgestelde negatieve effecten van de steunmaatregel wat concurrentieverstoring en beïnvloeding van het handelsverkeer tussen de lidstaten betreft (zie de punten 3.2.1 tot en met 3.2.5) afwegen tegenover de positieve effecten van de voorgenomen steun (zie punt 3.2.6.1) op de ontwikkeling van de economische activiteiten en de economie en/of samenleving van de Unie, en zal zij slechts concluderen tot verenigbaarheid van de steunmaatregel met de interne markt wanneer de positieve effecten opwegen tegen de negatieve.

| 144. | In gevallen waarin de voorgenomen steunmaatregel een welomschreven marktfalen niet op passende en evenredige wijze aanpakt, zullen de negatieve verstorende effecten op de mededinging opwegen tegen de positieve effecten van de maatregel en zal de Commissie dan ook geneigd zijn te concluderen dat de voorgenomen steunmaatregel onverenigbaar is met de interne markt. |
| --- | --- |

144.

In gevallen waarin de voorgenomen steunmaatregel een welomschreven marktfalen niet op passende en evenredige wijze aanpakt, zullen de negatieve verstorende effecten op de mededinging opwegen tegen de positieve effecten van de maatregel en zal de Commissie dan ook geneigd zijn te concluderen dat de voorgenomen steunmaatregel onverenigbaar is met de interne markt.

| 145. | De volledige afwegingstoets kan voor bepaalde categorieën steunregelingen verder afhankelijk worden gesteld van de eis dat een doorlichting achteraf wordt uitgevoerd, zoals bedoeld in deel 4. In dergelijke gevallen kan de Commissie de looptijd van die regelingen beperken tot vier jaar of minder, met de mogelijkheid om de verlenging daarvan nadien opnieuw aan te melden. |
| --- | --- |

145.

De volledige afwegingstoets kan voor bepaalde categorieën steunregelingen verder afhankelijk worden gesteld van de eis dat een doorlichting achteraf wordt uitgevoerd, zoals bedoeld in deel 4. In dergelijke gevallen kan de Commissie de looptijd van die regelingen beperken tot vier jaar of minder, met de mogelijkheid om de verlenging daarvan nadien opnieuw aan te melden.

4.   Evaluatie

Evaluatie

| 146. | Als verdere garantie dat de verstoring van de mededinging en het handelsverkeer beperkt blijft, kan de Commissie eisen dat de in punt 147 bedoelde steunregelingen worden onderworpen aan een evaluatie achteraf. Er zullen evaluaties worden verricht voor regelingen waarvan de potentiële verstoring van de mededinging en het handelsverkeer zeer groot is, d.w.z. regelingen die de mededinging aanzienlijk dreigen te beperken of te verstoren als de tenuitvoerlegging niet tijdig wordt geëvalueerd. |
| --- | --- |

146.

Als verdere garantie dat de verstoring van de mededinging en het handelsverkeer beperkt blijft, kan de Commissie eisen dat de in punt 147 bedoelde steunregelingen worden onderworpen aan een evaluatie achteraf. Er zullen evaluaties worden verricht voor regelingen waarvan de potentiële verstoring van de mededinging en het handelsverkeer zeer groot is, d.w.z. regelingen die de mededinging aanzienlijk dreigen te beperken of te verstoren als de tenuitvoerlegging niet tijdig wordt geëvalueerd.

| 147. | Een ex-postevaluatie kan vereist zijn voor regelingen waarvoor omvangrijke steunmiddelen zijn uitgetrokken of die nieuwe kenmerken bevatten, of wanneer aanzienlijke veranderingen van de markt, de technologie of de regelgeving worden verwacht. In ieder geval zal een evaluatie vereist zijn voor regelingen waarvan de jaarlijkse begroting voor staatssteun of de uitgavenrekeningen in een jaar meer bedragen dan 150 miljoen EUR of meer dan 750 miljoen EUR over hun totale looptijd, d.w.z. de gecombineerde looptijd van de regeling en alle voorgaande regelingen die een soortgelijk doel en geografisch gebied bestrijken, vanaf 1 januari 2022. Gezien de doelstellingen van de evaluatie, en om lidstaten niet onevenredig te belasten, is de evaluatie achteraf enkel vereist voor steunregelingen met een totale looptijd van meer dan drie jaar, vanaf 1 januari 2022. |
| --- | --- |

147.

Een ex-postevaluatie kan vereist zijn voor regelingen waarvoor omvangrijke steunmiddelen zijn uitgetrokken of die nieuwe kenmerken bevatten, of wanneer aanzienlijke veranderingen van de markt, de technologie of de regelgeving worden verwacht. In ieder geval zal een evaluatie vereist zijn voor regelingen waarvan de jaarlijkse begroting voor staatssteun of de uitgavenrekeningen in een jaar meer bedragen dan 150 miljoen EUR of meer dan 750 miljoen EUR over hun totale looptijd, d.w.z. de gecombineerde looptijd van de regeling en alle voorgaande regelingen die een soortgelijk doel en geografisch gebied bestrijken, vanaf 1 januari 2022. Gezien de doelstellingen van de evaluatie, en om lidstaten niet onevenredig te belasten, is de evaluatie achteraf enkel vereist voor steunregelingen met een totale looptijd van meer dan drie jaar, vanaf 1 januari 2022.

| 148. | Van de vereiste ex-postevaluatie kan worden afgezien voor steunregelingen die een onmiddellijke opvolger zijn van een regeling voor een soortgelijk doel en geografisch gebied dat aan een evaluatie is onderworpen, waarvoor een eindevaluatieverslag is opgesteld overeenkomstig het door de Commissie goedgekeurde evaluatieplan en waarvoor geen negatieve zaken zijn gevonden. Als het eindevaluatieverslag van een regeling niet in overeenstemming is met het goedgekeurde evaluatieplan, moet die regeling onmiddellijk worden opgeschort. |
| --- | --- |

148.

Van de vereiste ex-postevaluatie kan worden afgezien voor steunregelingen die een onmiddellijke opvolger zijn van een regeling voor een soortgelijk doel en geografisch gebied dat aan een evaluatie is onderworpen, waarvoor een eindevaluatieverslag is opgesteld overeenkomstig het door de Commissie goedgekeurde evaluatieplan en waarvoor geen negatieve zaken zijn gevonden. Als het eindevaluatieverslag van een regeling niet in overeenstemming is met het goedgekeurde evaluatieplan, moet die regeling onmiddellijk worden opgeschort.

| 149. | De evaluatie moet erop gericht zijn na te gaan of is voldaan aan de veronderstellingen en de voorwaarden die aan de verenigbaarheid van de regeling ten grondslag liggen en of de steunmaatregel in het licht van de algemene en de specifieke doelstellingen ervan nodig en doeltreffend is. Zij moet ook indicaties geven over de gevolgen van de regeling voor de mededinging en de handel. |
| --- | --- |

149.

De evaluatie moet erop gericht zijn na te gaan of is voldaan aan de veronderstellingen en de voorwaarden die aan de verenigbaarheid van de regeling ten grondslag liggen en of de steunmaatregel in het licht van de algemene en de specifieke doelstellingen ervan nodig en doeltreffend is. Zij moet ook indicaties geven over de gevolgen van de regeling voor de mededinging en de handel.

| 150. | Voor steunregelingen die overeenkomstig punt 147 onderworpen zijn aan het evaluatievereiste, moeten lidstaten een ontwerp-evaluatieplan opstellen, dat integrerend deel uitmaakt van de beoordeling door de Commissie van de regeling:






  a) | tegelijk met de steunregeling indien de begroting voor staatssteun van de regeling meer bedraagt dan 150 miljoen EUR in een bepaald jaar of meer dan 750 miljoen EUR over de totale looptijd ervan; |
| --- | --- | --- |

150.

Voor steunregelingen die overeenkomstig punt 147 onderworpen zijn aan het evaluatievereiste, moeten lidstaten een ontwerp-evaluatieplan opstellen, dat integrerend deel uitmaakt van de beoordeling door de Commissie van de regeling:

a)

tegelijk met de steunregeling indien de begroting voor staatssteun van de regeling meer bedraagt dan 150 miljoen EUR in een bepaald jaar of meer dan 750 miljoen EUR over de totale looptijd ervan;

| b) | uiterlijk 30 werkdagen dagen na een aanzienlijke wijziging die de begroting van de regeling verhoogt tot meer dan 150 miljoen EUR in een bepaald jaar of tot meer dan 750 miljoen EUR over de totale looptijd van de regeling; |
| --- | --- |

b)

uiterlijk 30 werkdagen dagen na een aanzienlijke wijziging die de begroting van de regeling verhoogt tot meer dan 150 miljoen EUR in een bepaald jaar of tot meer dan 750 miljoen EUR over de totale looptijd van de regeling;

| c) | uiterlijk 30 werkdagen na de vastlegging in de officiële boekhouding van uitgaven in het kader van de regeling die meer dan 150 miljoen EUR bedragen in een jaar. |
| --- | --- |

c)

uiterlijk 30 werkdagen na de vastlegging in de officiële boekhouding van uitgaven in het kader van de regeling die meer dan 150 miljoen EUR bedragen in een jaar.

| 151. | Het ontwerpevaluatieplan moet in overeenstemming zijn met de door de Commissie verstrekte gemeenschappelijke methodologische beginselen (77). De lidstaten moeten het door de Commissie goedgekeurde evaluatieplan publiceren. |
| --- | --- |

151.

Het ontwerpevaluatieplan moet in overeenstemming zijn met de door de Commissie verstrekte gemeenschappelijke methodologische beginselen (77

| 152. | De evaluatie achteraf moet worden uitgevoerd door een van de steunverlenende autoriteit onafhankelijke deskundige, op basis van het evaluatieplan. Elke evaluatie moet ten minste één tussentijds en één eindevaluatieverslag omvatten. De lidstaten moeten beide verslagen publiceren. |
| --- | --- |

152.

De evaluatie achteraf moet worden uitgevoerd door een van de steunverlenende autoriteit onafhankelijke deskundige, op basis van het evaluatieplan. Elke evaluatie moet ten minste één tussentijds en één eindevaluatieverslag omvatten. De lidstaten moeten beide verslagen publiceren.

| 153. | Het eindevaluatieverslag moet tijdig bij de Commissie worden ingediend zodat zij de eventuele verlenging van de steunregeling kan beoordelen, en uiterlijk negen maanden voordat de regeling afloopt. Deze periode kan worden verkort voor regelingen waarvoor het evaluatievereiste in werking treedt in de loop van de laatste twee jaren van de uitvoering. De precieze reikwijdte en de methode waarmee deze evaluatie moet plaatsvinden, zullen worden vastgesteld in het besluit waarbij de steunregeling wordt goedgekeurd. Bij de aanmelding van een eventuele latere steunmaatregel met een soortgelijke doelstelling moet worden beschreven hoe met de uitkomsten van de evaluatie rekening is gehouden. |
| --- | --- |

153.

Het eindevaluatieverslag moet tijdig bij de Commissie worden ingediend zodat zij de eventuele verlenging van de steunregeling kan beoordelen, en uiterlijk negen maanden voordat de regeling afloopt. Deze periode kan worden verkort voor regelingen waarvoor het evaluatievereiste in werking treedt in de loop van de laatste twee jaren van de uitvoering. De precieze reikwijdte en de methode waarmee deze evaluatie moet plaatsvinden, zullen worden vastgesteld in het besluit waarbij de steunregeling wordt goedgekeurd. Bij de aanmelding van een eventuele latere steunmaatregel met een soortgelijke doelstelling moet worden beschreven hoe met de uitkomsten van de evaluatie rekening is gehouden.

5.   Verslaglegging en toezicht

Verslaglegging en toezicht

| 154. | Overeenkomstig Verordening (EG) nr. 2015/1589 van de Raad (78) en Verordening (EG) nr. 794/2004 van de Commissie (79) moeten de lidstaten jaarlijks verslagen indienen bij de Commissie. |
| --- | --- |

154.

Overeenkomstig Verordening (EG) nr. 2015/1589 van de Raad (78

79

| 155. | De lidstaten moeten voor alle steunmaatregelen gedetailleerde dossiers bijhouden. Die dossiers moeten alle informatie bevatten die nodig is om te bepalen of de voorwaarden met betrekking tot de in aanmerking komende kosten en de maximaal toegestane steunintensiteit zijn vervuld. Ze moeten worden bijgehouden gedurende tien jaar vanaf het tijdstip waarop de steun werd verleend, en moeten desgevraagd aan de Commissie worden overgelegd. |
| --- | --- |

155.

De lidstaten moeten voor alle steunmaatregelen gedetailleerde dossiers bijhouden. Die dossiers moeten alle informatie bevatten die nodig is om te bepalen of de voorwaarden met betrekking tot de in aanmerking komende kosten en de maximaal toegestane steunintensiteit zijn vervuld. Ze moeten worden bijgehouden gedurende tien jaar vanaf het tijdstip waarop de steun werd verleend, en moeten desgevraagd aan de Commissie worden overgelegd.

6.   Toepasbaarheid

Toepasbaarheid

| 156. | De Commissie zal de in deze mededeling uiteengezette beginselen en richtsnoeren volgen bij de verenigbaarheidsbeoordeling van alle aangemelde O&O&I-steun waarover zij een besluit moet nemen na 19 oktober 2022. Onrechtmatige O&O&I-steun zal worden beoordeeld volgens de op het tijdstip van de toekenning van de steun toepasselijke regels. |
| --- | --- |

156.

De Commissie zal de in deze mededeling uiteengezette beginselen en richtsnoeren volgen bij de verenigbaarheidsbeoordeling van alle aangemelde O&O&I-steun waarover zij een besluit moet nemen na 19 oktober 2022. Onrechtmatige O&O&I-steun zal worden beoordeeld volgens de op het tijdstip van de toekenning van de steun toepasselijke regels.

| 157. | Overeenkomstig artikel 108, lid 1, van het Verdrag stelt de Commissie voor dat de lidstaten, waar nodig, hun bestaande O&O&I-regelingen wijzigen om ze uiterlijk zes maanden na de inwerkingtreding van dit steunkader daarmee in overeenstemming te brengen. |
| --- | --- |

157.

Overeenkomstig artikel 108, lid 1, van het Verdrag stelt de Commissie voor dat de lidstaten, waar nodig, hun bestaande O&O&I-regelingen wijzigen om ze uiterlijk zes maanden na de inwerkingtreding van dit steunkader daarmee in overeenstemming te brengen.

| 158. | De lidstaten wordt verzocht binnen twee maanden na de datum van bekendmaking van dit steunkader in het Publicatieblad van de Europese Unie hun uitdrukkelijke en onvoorwaardelijke instemming met de in punt 157 bedoelde dienstige maatregelen mee te delen. Zonder een antwoord van de lidstaten zal de Commissie aannemen dat de betrokken lidstaat niet met de voorgestelde maatregelen instemt. |
| --- | --- |

158.

De lidstaten wordt verzocht binnen twee maanden na de datum van bekendmaking van dit steunkader in het Publicatieblad van de Europese Unie

7.   Herziening

Herziening

| 159. | De Commissie kan te allen tijde besluiten dit steunkader te herzien of te wijzigen wanneer zulks noodzakelijk mocht zijn om met het mededingingsbeleid verband houdende redenen of om rekening te houden met andere takken van Uniebeleid en met internationale verplichtingen, of om iedere andere gerechtvaardigde reden. |
| --- | --- |

159.

De Commissie kan te allen tijde besluiten dit steunkader te herzien of te wijzigen wanneer zulks noodzakelijk mocht zijn om met het mededingingsbeleid verband houdende redenen of om rekening te houden met andere takken van Uniebeleid en met internationale verplichtingen, of om iedere andere gerechtvaardigde reden.

---

(1)  Met “marktfalen” worden situaties bedoeld waarin markten, indien zij zelfstandig functioneren, waarschijnlijk geen doelmatige uitkomsten zullen opleveren.

1

(2)  De regels zijn onder meer gericht op de ondersteuning van O&O&I voor digitaliseringsactiviteiten die voor de toepassing van dit kader worden opgevat als de introductie van innovatieve technologieën gebaseerd op elektronische apparaten en/of systemen die het mogelijk maken de functionaliteit van producten te vergroten, onlinediensten te ontwikkelen, processen te moderniseren of te migreren naar bedrijfsmodellen die gebaseerd zijn op de uitschakeling van de tussenhandel bij de productie van goederen en het verrichten van diensten, hetgeen uiteindelijk een transformerend effect zal opleveren. O&O&I voor digitaliseringsactiviteiten in het raam van deze kaderregeling komt voor staatssteun in aanmerking, tenzij het louter vervangingsinvesteringen betreft, in welk geval de noodzaak en het stimulerende effect van de steun twijfelachtig zijn.

2

(3)  Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Europese Raad, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — De Europese Green Deal, COM(2019) 640 final van 11 december 2019.

3

(4)  Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — De digitale toekomst van Europa vormgeven, COM(2020) 67 final van 19 februari 2020.

4

(5)  Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Digitaal kompas 2030: de Europese aanpak voor het digitale decennium, COM(2021) 118 final van 9 maart 2021.

5

(6)  Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's — Een Europese datastrategie, COM(2020) 66 final van 19 februari 2020.

6

(7)  Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Europese Raad, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Een nieuwe industriestrategie voor Europa, COM(2020) 102 final van 10 maart 2020.

7

(8)  Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Europese Raad, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Actualisering van de nieuwe industriestrategie van 2020: een sterkere eengemaakte markt tot stand brengen voor het herstel van Europa, COM(2021) 350 final van 5 mei 2021.

8

(9)  Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Europese Raad, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Het moment van Europa: herstel en voorbereiding voor de volgende generatie, COM(2020) 456 final van 27 mei 2020.

9

(10)  Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Europese Raad, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Bouwen aan een Europese gezondheidsunie: de veerkracht van de EU bij grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid versterken, COM(2020) 724 final van 11 november 2020.

10

(11)  Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's — Een nieuwe EOR voor onderzoek en innovatie, COM(2020) 628 final van 30 september 2020.

11

(12)  Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Een nieuw actieplan voor een circulaire economie — Voor een schoner en concurrerender Europa, COM(2020) 98 final van 11 maart 2020.

12

(13)  Dit streefcijfer werd bekrachtigd in de conclusies van de Raad (Concurrentievermogen) van 1 december 2020.

13

(14)  Dit kader is niet van toepassing op octrooiboxregelingen.

14

(15)  Met inbegrip van financiering in het kader van Horizon Europa of het programma Digitaal Europa.

15

(16)  Mededeling van de Commissie — Communautaire richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (PB C 244 van 1.10.2004, blz. 2).

16

(17)  Zie arrest van het Gerecht van 13 september 1995, TWD/Commissie, gevoegde zaken T-244/93 en T-486/93, ECLI:EU:T:1995:160.

17

(18)  De Commissie acht het zinvol om verschillende categorieën O&O-activiteiten te handhaven, ongeacht of deze activiteiten op een interactief model dan wel op een lineair model zijn gebaseerd.

18

(19)  Sleuteltechnologieën (“Key Enabling Technologies”) in de zin van en genoemd in de mededeling van de Commissie — Een Europese strategie voor sleuteltechnologieën — een brug naar groei en banen, COM(2012) 341 final van 26.6.2012.

19

(20)  Verordening (EU) nr. 651/2014 van de Commissie van 17 juni 2014 waarbij bepaalde categorieën steun op grond van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag met de interne markt verenigbaar worden verklaard (PB L 187 van 26.6.2014, blz. 1).

20

(21)  Verordening (EU) nr. 1407/2013 van de Commissie van 18 december 2013 betreffende de toepassing van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie op de-minimissteun (PB L 352 van 24.12.2013, blz. 1).

21

(22)  Verordening (EU) 2015/1588 van de Raad van 13 juli 2015 betreffende de toepassing van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie op bepaalde soorten van horizontale steunmaatregelen (PB L 248 van 24.9.2015, blz. 1), als gewijzigd bij Verordening (EU) 2018/1911 van de Raad van 26 november 2018 (PB L 311 van 7.12.2018, blz. 8).

22

(23)  De criteria voor de beoordeling van de verenigbaarheid met de interne markt van staatssteun ter bevordering van de verwezenlijking van belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang, met inbegrip van O&O&I-steun die aan artikel 107, lid 3, punt b), van het Verdrag wordt getoetst, zijn vastgesteld in een afzonderlijke mededeling van de Commissie.

23

(24)  Zie de mededeling van de Commissie over de herziening van de methode waarmee de referentie- en disconteringspercentages worden vastgesteld (PB C 14 van 19.1.2008, blz. 6).

24

(25)  Hubs voor digitale innovatie (waaronder ook Europese hubs voor digitale innovatie die worden ondersteund in het kader van het centraal beheerde programma Digitaal Europa — DEP) die tot doel hebben de brede toepassing van digitale technologieën te stimuleren, zoals, onder andere, artificiële intelligentie, high-performance computing en cyberbeveiliging door het bedrijfsleven (met name kmo’s) en organisaties uit de publieke sector, kunnen op zich als een innovatiecluster in de zin van dit steunkader worden aangemerkt, afhankelijk van de specifieke nagestreefde doelstellingen of activiteiten/functionaliteiten die door de hub voor digitale innovatie worden aangeboden.

25

(26)  Organisatie-innovatie kan ook sociale innovatie inhouden, op voorwaarde dat de activiteiten voor sociale innovatie onder de definitie vallen.

26

(27)  Procesinnovatie kan ook sociale innovatie inhouden, op voorwaarde dat de activiteiten voor sociale innovatie onder de definitie vallen.

27

(28)  Zie artikel 2, punt a), van Verordening (EG) nr. 723/2009 van de Raad van 25 juni 2009 betreffende een communautair rechtskader voor een Consortium voor een Europese onderzoeksinfrastructuur (ERIC) (PB L 206 van 8.8.2009, blz. 1).

28

(29)  Aanbeveling 2003/361/EG van de Commissie van 6 mei 2003 betreffende de definitie van micro-, kleine en middelgrote ondernemingen (PB L 124 van 20.5.2003, blz. 36).

29

(30)  Test- en experimenteerinfrastructuur kan ook bekend zijn onder de term technologie-infrastructuur. Zie het werkdocument van de diensten van de Commissie, “Technology Infrastructures”, SWD(2019) 158 final van 8.4.2019.

30

(31)  Mededeling van de Commissie betreffende het begrip “staatssteun” in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (PB C 262 van 19.7.2016, blz. 1).

31

(32)  Zie arrest van het Hof van 16 juni 1987, Commissie/Italië, C-3/85 en C-118/85, ECLI:EU:C:1987:283, punt 7; arrest van het Hof van 18 juni 1998, Commissie/Italië, C-35/96, ECLI:EU:C:1998:303, punt 36, en arrest van het Hof van 19 februari 2002, Wouters, C-309/99, ECLI:EU:C:2002:98, punt 46.

32

(33)  Zie arrest van het Hof van 27 september 1988, Humble en Edel, C-263/86, ECLI:EU:C:1988:451, punten 9, 10 en 15 tot en met 18; arrest van het Hof van 7 december 1993, Wirth, C-109/92, ECLI:EU:C:1993:916, punt 15.

33

(34)  Zie bv. besluit van 8 november 2006 betreffende steunmaatregel NN 54/2006 — Tsjechische Republiek — Vysoká škola logistiky ops (PB C 291 van 30.11.2006, blz. 18), en besluit van 26 november 2008 betreffende steunmaatregel N 343/2008 — Nyíregyházi Főiskola, Sóstói út 31./B, H-4400 Nyíregyháza (PB C 35 van 12.2.2009, blz. 4).

34

(35)  Zie de mededeling van de Commissie betreffende de toepassing van de staatssteunregels van de Europese Unie op voor het verrichten van diensten van algemeen economisch belang verleende compensatie (PB C 8 van 11.1.2012, blz. 4), punten 26 tot en met 29).

35

(36)  Opleiding van werknemers, in de zin van de staatssteunregels voor opleidingssteun, kwalificeert niet als niet-economische primaire activiteit van onderzoeksorganisaties.

36

(37)  Het verrichten van O&O-diensten en het uitvoeren van O&O namens ondernemingen wordt niet als onafhankelijke O&O beschouwd.

37

(38)  Wanneer een onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur zowel uit publieke als uit particuliere middelen wordt gefinancierd, zal de Commissie oordelen dat dit het geval is wanneer de voor een specifieke boekhoudkundige periode aan de betrokken entiteit toegewezen publieke financiering hoger is dan de kosten die in die periode met de niet-economische activiteiten worden gemaakt.

38

(39)  Aangezien de onderzoeksgemeenschap bij het verrichten van ondersteunende economische activiteiten meer en betere expertise en kennis verwerft die gebruikt kan worden om de primaire niet-economische activiteiten van de onderzoeksorganisatie of de onderzoeksinfrastructuur te realiseren ten behoeve van de samenleving.

39

(40)  Zie arrest van het Hof van Justitie van 16 mei 2002, Frankrijk/Commissie, C-482/99 P, ECLI:EU:C:2002:294, punt 24.

40

(41)  Wanneer de onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur een specifieke onderzoeksdienst levert of voor het eerst contractonderzoek uitvoert voor rekening van een bepaalde onderneming, op proefbasis en voor een duidelijk afgebakende periode, zal de Commissie het daarvoor aangerekende tarief normaliter als een markttarief beschouwen wanneer die onderzoeksdienst of dat contractonderzoek uniek is en kan worden aangetoond dat er geen markt voor is.

41

(42)  Hiervan uitgesloten zijn formele overeenkomsten over de marktwaarde van de ontstane intellectuele-eigendomsrechten en de waarde van de bijdragen aan het project.

42

(43)  Inclusief in de vorm van overeenkomsten inzake overdracht van materiaal wanneer een onderzoeksorganisatie of onderzoeksinfrastructuur materialen aan een onderneming overdraagt voor de eigen O&O-activiteiten van de ontvanger.

43

(44)  Zie de mededeling en het bijbehorende werkdocument van de diensten van de Commissie — Precommerciële inkoop: aansturen van innovatie voor het waarborgen van duurzame hoogkwalitatieve overheidsdiensten in Europa, COM(2007) 799 final van 14.12.2007.

44

(45)  Zie artikel 27 van Richtlijn 2014/24/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 februari 2014 betreffende het plaatsen van overheidsopdrachten en tot intrekking van Richtlijn 2004/18/EG (PB L 94 van 28.3.2014, blz. 65) en artikel 45 van Richtlijn 2014/25/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 februari 2014 betreffende het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en postdiensten en houdende intrekking van Richtlijn 2004/17/EG (PB L 94 van 28.3.2014, blz. 243). Evenzo zal de Commissie, in het geval van een niet-openbare procedure in de zin van onderscheidenlijk artikel 28 van Richtlijn 2014/24/EU en artikel 46 van Richtlijn 2014/25/EU, ook oordelen dat geen staatssteun wordt verleend aan ondernemingen, tenzij belangstellende dienstverrichters zonder geldige reden wordt belet een offerte in te dienen.

45

(46)  Dit zal ook het geval zijn wanneer inkopende overheden innoverende oplossingen inkopen die voortvloeien uit een vroegere O&O-inkoop, of andere dan O&O-producten en -diensten inkopen die moeten worden geleverd op een prestatieniveau dat product-, procedé- of organisatie-innovatie vereist.

46

(47)  Onverlet procedures die zowel de ontwikkeling als de aansluitende inkoop van unieke of gespecialiseerde producten of diensten behelzen.

47

(48)  De verenigbaarheidsvoorwaarden die in een groepsvrijstellingsverordening zijn vastgesteld, blijven onverkort gelden voor alle overige gevallen van individuele steunverlening, ook wanneer dit soort steun wordt toegekend op grond van een steunregeling die aan de aanmeldingsverplichting is onderworpen.

48

(49)  Zie arrest van het Hof van Justitie, HGA e.a./Commissie, gevoegde zaken C-630/11 P tot en met C-633/11 P, ECLI:EU:T:2013:387.

49

(50)  Indien de steunaanvraag een O&O-project betreft, sluit dit niet uit dat de potentiële begunstigde reeds haalbaarheidsstudies heeft uitgevoerd waarop de steunaanvraag geen betrekking heeft.

50

(51)  In het geval van steun voor projecten of activiteiten die worden uitgevoerd in opeenvolgende fasen waarvoor afzonderlijke procedures voor de toekenning van steun kunnen gelden, betekent dit dat de werkzaamheden niet mogen aanvangen voordat de eerste steunaanvraag is ingediend. Ingeval steun wordt toegekend in het kader van een automatische fiscale steunregeling, moet deze regeling zijn vastgesteld én van kracht zijn geworden voordat de werkzaamheden in het kader van het gesteunde project of de gesteunde activiteit van start gaan.

51

(52)  Ook al is dit voor een nieuw geïntroduceerde maatregel misschien niet mogelijk vooraf, toch zal van de lidstaten worden verwacht dat zij evaluatiestudies indienen met betrekking tot het stimulerende effect van hun eigen fiscale steunregelingen (zodat geplande of beoogde methodieken voor evaluaties achteraf normaliter onderdeel zijn van de opzet van dit soort maatregelen). Zonder evaluatiestudies kan het stimulerende effect van fiscale steunregelingen alleen voor incrementele maatregelen worden vermoed.

52

(53)  De netto contante waarde van een project is het verschil tussen de positieve en negatieve kasstromen gedurende de levensduur van de investering, contant gemaakt (op basis van de gewogen gemiddelde kapitaalkosten).

53

(54)  De IRR is niet gebaseerd op het boekhoudkundige rendement in een bepaald jaar, maar houdt rekening met de toekomstige kasstromen die de investeerder verwacht te ontvangen over de hele levensduur van de investering. Deze opbrengstvoet wordt omschreven als de disconteringsvoet waarbij de netto contante waarde van de kasstromen nul is.

54

(55)  Zie bijvoorbeeld arrest van het Hof van 19 september 2000, Duitsland/Commissie, C-156/98, ECLI:EU:C:2000:467, punt 78; arrest van het Hof van 22 december 2008, Regie Networks, C-333/07, ECLI:EU:C:2008:764, punten 94 tot en met 116; arrest van het Hof van 22 september 2020, Oostenrijk/Commissie, C-594/18 P, ECLI:EU:C:2020:742, punt 44, en arrest van het Hof van Justitie van 14 oktober 2010, Nuova Agricast/Commissie, C-67/09 P, ECLI:EU:C:2010:607, punt 51.

55

(56)  Zie arrest van het Hof van 15 juni 1993, Matra/Commissie, C-225/91 P, ECLI:EU:C:1993:239, punt 42.

56

(57)  Bij deze indeling hoeft niet noodzakelijk een chronologische aanpak in opeenvolgende fasen van fundamenteel onderzoek tot activiteiten dichter bij de markt te worden gevolgd. Bijgevolg zal niets eraan in de weg staan dat de Commissie een in een latere projectfase uitgevoerde opdracht als industrieel onderzoek aanmerkt, terwijl zij een activiteit uit een eerdere fase als experimentele ontwikkeling dan wel helemaal niet als onderzoek aanmerkt.

57

(58)  Praktisch gezien, en tenzij wordt aangetoond dat in individuele gevallen een andere schaal moet worden gehanteerd, kunnen de verschillende O&O-categorieën ook worden geacht overeen te komen met de Technology Readiness Levels (TLR’s) 1 (fundamenteel onderzoek), 2-4 (industrieel onderzoek) en 5-8 (experimentele ontwikkeling); zie de mededeling van de Commissie over een Europese strategie voor sleuteltechnologieën — een brug naar groei en banen, COM(2012) 341 final van 26.6.2012.

58

(59)  OESO, Frascati Manual 2015: Guidelines for Collecting and Reporting Data on Research and Experimental Development, zoals gewijzigd of vervangen.

59

(60)  Onverminderd specifieke bepalingen die gelden voor O&O-steun in de landbouw- en visserijsector, zoals vastgesteld in een groepsvrijstellingsverordening.

60

(61)  Mededeling van de Commissie over de herziening van de methode waarmee de referentie- en disconteringspercentages worden vastgesteld (PB C 14 van 19.1.2008, blz. 6).

61

(62)  Wanneer daarentegen bij een fiscale steunmaatregel onderscheid wordt gemaakt tussen verschillende O&O-categorieën, mogen de desbetreffende steunintensiteiten niet worden overschreden.

62

(63)  Als waarborg kan een terugvorderingsmechanisme worden toegepast.

63

(64)  In het specifieke geval dat de steun alleen een versnelde voltooiing van het project mogelijk maakt, dient die vergelijking vooral de verschillende tijdspaden in termen van kasstromen en vertraagde markttoetreding tot uiting te brengen.

64

(65)  Zie artikel 25 van Verordening (EU) 2015/1589 van de Raad van 13 juli 2015 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (PB L 248 van 24.9.2015, blz. 9).

65

(66)  State Aid Transparency — publieke zoekpagina, beschikbaar via https://webgate.ec.europa.eu/competition/transparency/public?lang=nl

66

(67)  Met uitzondering van bedrijfsgevoelige en andere vertrouwelijke informatie, in goed onderbouwde gevallen en na toestemming van de Commissie; zie mededeling van de Commissie van 1 december 2003, C(2003) 4582 over geheimhouding bij beschikkingen inzake staatssteun (PB C 297 van 9.12.2003, blz. 6).

67

(68)  Verordening (EG) nr. 1893/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 20 december 2006 tot vaststelling van de statistische classificatie van economische activiteiten NACE Rev. 2 en tot wijziging van Verordening (EEG) nr. 3037/90 en enkele EG-verordeningen op specifieke statistische gebieden (PB L 393 van 30.12.2006, blz. 1).

68

(69)  Brutosubsidie-equivalent of, indien van toepassing, het bedrag van de investering. Bij exploitatiesteun kan het jaarlijkse bedrag aan steun per begunstigde worden meegedeeld. Voor fiscale regelingen kan dit bedrag worden verstrekt volgens de in punt 143 vastgestelde tranches. Het bekend te maken bedrag is het maximaal toegestane belastingvoordeel en niet het jaarlijks afgetrokken bedrag (bv. in het kader van een belastingkrediet moet het maximaal toegestane belastingkrediet worden bekendgemaakt, en niet het daadwerkelijke bedrag, dat afhankelijk kan zijn van de belastbare inkomsten en dat van jaar tot jaar kan variëren).

69

(70)  Indien de steun wordt verleend via meerdere steuninstrumenten, wordt het steunbedrag per instrument vermeld.

70

(71)  Zoals verstrekt door de Commissie in het kader van de in punt bedoelde elektronische procedure 21.

71

(72)  Als er geen formeel vereiste voor een jaaraangifte bestaat, wordt 31 december van het jaar waarvoor de steun is verleend, ten behoeve van de codering ingevoerd als de datum waarop de steun is verleend.

72

(73)  Deze analyse kan in voorkomend geval betrekking hebben op zowel input- als outputmarkten.

73

(74)  Arrest van het Hof van 22 maart 1977, Iannelli / Meroni, C-74/76, ECLI:EU:C:1977:51.

74

(75)  Arrest van het Hof van 10 maart 2005, Laboratoires Fournier, C-39/04, ECLI:EU:C:2005:161.

75

(76)  Verordening (EU) 2020/852 van het Europees Parlement en de Raad van 18 juni 2020 betreffende de totstandbrenging van een kader ter bevordering van duurzame beleggingen en tot wijziging van Verordening (EU) 2019/2088 (PB L 198 van 22.6.2020, blz. 13).

76

(77)  Werkdocument van de diensten van de Commissie, Common methodology for State aid evaluation, Brussel, 28.5.2014, SWD(2014) 179 final of de opvolger ervan.

77

(78)  Verordening (EU) 2015/1589 van de Raad van 13 juli 2015 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (PB L 248 van 24.9.2015, blz. 9).

78

(79)  Verordening (EG) nr. 794/2004 van de Commissie van 21 april 2004 tot uitvoering van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag (PB L 140 van 30.4.2004, blz. 1).

79

---

BIJLAGE I

In aanmerking komende kosten

| Steun voor O&O-projecten | a) | Personeelskosten: onderzoekers, technici en ander ondersteunend personeel voor zover zij zich met het onderzoeksproject bezighouden. |
| --- | --- | --- |

Steun voor O&O-projecten

a)

Personeelskosten: onderzoekers, technici en ander ondersteunend personeel voor zover zij zich met het onderzoeksproject bezighouden.

| b) | Kosten voor apparatuur en uitrusting voor zover en zolang zij voor het project worden gebruikt. Indien deze apparatuur en uitrusting niet tijdens de volledige levensduur ervan voor het project worden gebruikt, worden alleen de met de looptijd van het project overeenstemmende afschrijvingskosten, berekend volgens een goede boekhoudpraktijk, als in aanmerking komende kosten beschouwd. |
| --- | --- |

b)

Kosten voor apparatuur en uitrusting voor zover en zolang zij voor het project worden gebruikt. Indien deze apparatuur en uitrusting niet tijdens de volledige levensduur ervan voor het project worden gebruikt, worden alleen de met de looptijd van het project overeenstemmende afschrijvingskosten, berekend volgens een goede boekhoudpraktijk, als in aanmerking komende kosten beschouwd.

| c) | Kosten van gebouwen en gronden voor zover en zolang zij voor het project worden gebruikt. Wat gebouwen betreft, worden alleen de met de looptijd van het project overeenstemmende afschrijvingskosten, berekend volgens een goede boekhoudpraktijk, als in aanmerking komende kosten beschouwd. Wat gronden betreft, komen de kosten voor de commerciële overdracht of de daadwerkelijk gemaakte kapitaalkosten in aanmerking. |
| --- | --- |

c)

Kosten van gebouwen en gronden voor zover en zolang zij voor het project worden gebruikt. Wat gebouwen betreft, worden alleen de met de looptijd van het project overeenstemmende afschrijvingskosten, berekend volgens een goede boekhoudpraktijk, als in aanmerking komende kosten beschouwd. Wat gronden betreft, komen de kosten voor de commerciële overdracht of de daadwerkelijk gemaakte kapitaalkosten in aanmerking.

| d) | Kosten van contractonderzoek, kennis en octrooien die op arm’s length-voorwaarden worden ingekocht bij of waarvoor een licentie wordt verleend door externe bronnen, alsmede kosten voor consultancy en gelijkwaardige diensten die uitsluitend voor het project worden gebruikt. |
| --- | --- |

d)

Kosten van contractonderzoek, kennis en octrooien die op arm’s length-voorwaarden worden ingekocht bij of waarvoor een licentie wordt verleend door externe bronnen, alsmede kosten voor consultancy en gelijkwaardige diensten die uitsluitend voor het project worden gebruikt.

| e) | Extra algemene vaste kosten die rechtstreeks uit het project voortvloeien. |
| --- | --- |

e)

Extra algemene vaste kosten die rechtstreeks uit het project voortvloeien.

| f) | Andere exploitatiekosten, waaronder die voor materiaal, leveranties en dergelijke producten, die rechtstreeks uit het project voortvloeien. |
| --- | --- |

f)

Andere exploitatiekosten, waaronder die voor materiaal, leveranties en dergelijke producten, die rechtstreeks uit het project voortvloeien.

| g) | Specifiek voor gezondheidsrelevante/-gerelateerde O&O-projecten (1): alle kosten die tijdens de looptijd van het O&O-project nodig zijn, onder meer personeelskosten, kosten voor digitale en computerapparatuur, voor diagnoseapparatuur, voor instrumenten voor gegevensverzameling en -verwerking, voor O&O-diensten, voor preklinische en klinische proeven (proeffasen I-IV); fase IV-proeven komen in aanmerking zolang zij verdere wetenschappelijke of technologische vooruitgang mogelijk maken. |
| --- | --- |

g)

Specifiek voor gezondheidsrelevante/-gerelateerde O&O-projecten (1): alle kosten die tijdens de looptijd van het O&O-project nodig zijn, onder meer personeelskosten, kosten voor digitale en computerapparatuur, voor diagnoseapparatuur, voor instrumenten voor gegevensverzameling en -verwerking, voor O&O-diensten, voor preklinische en klinische proeven (proeffasen I-IV); fase IV-proeven komen in aanmerking zolang zij verdere wetenschappelijke of technologische vooruitgang mogelijk maken.

Steun voor haalbaarheidsstudies

Kosten van de studie.

Steun voor het bouwen en upgraden van onderzoeksinfrastructuren

Kosten voor investeringen in materiële en immateriële activa.

Steun voor het bouwen en upgraden van test- en experimenteerinfrastructuur

Kosten van investeringen in materiële en immateriële activa.

Innovatiesteun voor kmo's

| a) | Kosten verbonden aan de verkrijging, validering en verdediging van octrooien en andere immateriële activa. |
| --- | --- |

a)

Kosten verbonden aan de verkrijging, validering en verdediging van octrooien en andere immateriële activa.

| b) | Kosten verbonden aan het detacheren van hooggekwalificeerd personeel van een organisatie voor onderzoek en kennisverspreiding of een grote onderneming, dat in een nieuw gecreëerde functie binnen de begunstigde onderneming werkzaam is in O&O&I-activiteiten en geen andere werknemers vervangt. |
| --- | --- |

b)

Kosten verbonden aan het detacheren van hooggekwalificeerd personeel van een organisatie voor onderzoek en kennisverspreiding of een grote onderneming, dat in een nieuw gecreëerde functie binnen de begunstigde onderneming werkzaam is in O&O&I-activiteiten en geen andere werknemers vervangt.

| c) | Kosten voor diensten op het gebied van innovatieadvies en innovatieondersteuning. |
| --- | --- |

c)

Kosten voor diensten op het gebied van innovatieadvies en innovatieondersteuning.

Steun voor proces- en organisatie-innovatie

| a) | Personeelskosten voor zover het personeel voor het project is ingezet. |
| --- | --- |

a)

Personeelskosten voor zover het personeel voor het project is ingezet.

| b) | Kosten voor apparatuur en uitrusting voor zover en zolang zij voor het project worden gebruikt. Indien deze apparatuur en uitrusting niet tijdens de volledige levensduur ervan voor het project worden gebruikt, worden alleen de met de looptijd van het project overeenstemmende afschrijvingskosten, berekend volgens een goede boekhoudpraktijk, als in aanmerking komende kosten beschouwd. |
| --- | --- |

b)

Kosten voor apparatuur en uitrusting voor zover en zolang zij voor het project worden gebruikt. Indien deze apparatuur en uitrusting niet tijdens de volledige levensduur ervan voor het project worden gebruikt, worden alleen de met de looptijd van het project overeenstemmende afschrijvingskosten, berekend volgens een goede boekhoudpraktijk, als in aanmerking komende kosten beschouwd.

| c) | Kosten van gebouwen en gronden voor zover en zolang zij voor het project worden gebruikt. Wat gebouwen betreft, worden alleen de met de looptijd van het project overeenstemmende afschrijvingskosten, berekend volgens een goede boekhoudpraktijk, als in aanmerking komende kosten beschouwd. Wat gronden betreft, komen de kosten voor de commerciële overdracht of de daadwerkelijk gemaakte kapitaalkosten in aanmerking. |
| --- | --- |

c)

Kosten van gebouwen en gronden voor zover en zolang zij voor het project worden gebruikt. Wat gebouwen betreft, worden alleen de met de looptijd van het project overeenstemmende afschrijvingskosten, berekend volgens een goede boekhoudpraktijk, als in aanmerking komende kosten beschouwd. Wat gronden betreft, komen de kosten voor de commerciële overdracht of de daadwerkelijk gemaakte kapitaalkosten in aanmerking.

| d) | Kosten van contractonderzoek, kennis en octrooien die op arm's length-voorwaarden worden ingekocht bij of waarvoor een licentie wordt verleend door externe bronnen, alsmede kosten voor consultancy en gelijkwaardige diensten die uitsluitend voor het project worden gebruikt. |
| --- | --- |

d)

Kosten van contractonderzoek, kennis en octrooien die op arm's length-voorwaarden worden ingekocht bij of waarvoor een licentie wordt verleend door externe bronnen, alsmede kosten voor consultancy en gelijkwaardige diensten die uitsluitend voor het project worden gebruikt.

| e) | Extra algemene vaste kosten die rechtstreeks uit het project voortvloeien. |
| --- | --- |

e)

Extra algemene vaste kosten die rechtstreeks uit het project voortvloeien.

| f) | Andere exploitatiekosten, waaronder die voor materiaal, leveranties en dergelijke producten, die rechtstreeks uit het project voortvloeien. |
| --- | --- |

f)

Andere exploitatiekosten, waaronder die voor materiaal, leveranties en dergelijke producten, die rechtstreeks uit het project voortvloeien.

Steun voor innovatieclusters

Investeringssteun

Kosten van investeringen in materiële en immateriële activa.

Exploitatiesteun

Personeelskosten en administratieve kosten (met inbegrip van de algemene kosten) in verband met:

| a) | het aansturen van het cluster ter bevordering van samenwerking, informatiedeling en het verschaffen of toeleiden van gespecialiseerde en op maat gemaakte zakelijke ondersteuningsdiensten; |
| --- | --- |

a)

het aansturen van het cluster ter bevordering van samenwerking, informatiedeling en het verschaffen of toeleiden van gespecialiseerde en op maat gemaakte zakelijke ondersteuningsdiensten;

| b) | de marketing van het cluster om nieuwe ondernemingen of organisaties aan te trekken en de zichtbaarheid te verhogen; |
| --- | --- |

b)

de marketing van het cluster om nieuwe ondernemingen of organisaties aan te trekken en de zichtbaarheid te verhogen;

| c) | het beheer van de faciliteiten van het cluster, en |
| --- | --- |

c)

het beheer van de faciliteiten van het cluster, en

| d) | de organisatie van opleidingsprogramma’s, workshops en conferenties ter ondersteuning van kennisdeling, netwerking en transnationale samenwerking. |
| --- | --- |

d)

de organisatie van opleidingsprogramma’s, workshops en conferenties ter ondersteuning van kennisdeling, netwerking en transnationale samenwerking.

---

(1)  Gezondheidsrelevant/-gerelateerd onderzoek omvat onderzoek naar vaccins, geneesmiddelen en behandelingen, medische hulpmiddelen en ziekenhuis- en medische apparatuur, desinfecteermiddelen, beschermende kleding en beschermingsmiddelen, en onderzoek naar relevante procesinnovaties voor een efficiënte productie van de nodige producten.

---

BIJLAGE II

Maximale steunintensiteiten

| | Kleine onderneming | Middelgrote onderneming | Grote onderneming |
| --- | --- | --- | --- |
| Steun voor O&O-projecten | | | |
| Fundamenteel onderzoek | 100  % | 100  % | 100  % |
| Industrieel onderzoek | 70  % | 60  % | 50  % |
| — | bij daadwerkelijke samenwerking tussen ondernemingen (voor grote ondernemingen: grensoverschrijdende samenwerking of met ten minste één kmo) of tussen een onderneming en een onderzoeksorganisatie, of |

Kleine onderneming

Middelgrote onderneming

Grote onderneming

Steun voor O&O-projecten

Fundamenteel onderzoek

100  %

100  %

100  %

Industrieel onderzoek

70  %

60  %

50  %

—

bij daadwerkelijke samenwerking tussen ondernemingen (voor grote ondernemingen: grensoverschrijdende samenwerking of met ten minste één kmo) of tussen een onderneming en een onderzoeksorganisatie, of

| — | indien de resultaten breed worden verspreid, of |
| --- | --- |

—

indien de resultaten breed worden verspreid, of

80  %

75  %

65  %

| — | indien het O&O-project wordt uitgevoerd in in steungebieden die aan de voorwaarden van artikel 107, lid 3, punt c), van het Verdrag voldoen, of |
| --- | --- |

—

indien het O&O-project wordt uitgevoerd in in steungebieden die aan de voorwaarden van artikel 107, lid 3, punt c), van het Verdrag voldoen, of

| — | indien het O&O-project wordt uitgevoerd in in steungebieden die aan de voorwaarden van artikel 107, lid 3, punt a), van het Verdrag voldoen, of |
| --- | --- |

—

indien het O&O-project wordt uitgevoerd in in steungebieden die aan de voorwaarden van artikel 107, lid 3, punt a), van het Verdrag voldoen, of

75  %

of

80  %

65  %

of

75  %

55  %

of

65  %

Experimentele ontwikkeling

45  %

35  %

25  %

| — | bij daadwerkelijke samenwerking tussen ondernemingen (voor grote ondernemingen: grensoverschrijdende samenwerking of met ten minste één kmo) of tussen een onderneming en een onderzoeksorganisatie, of |
| --- | --- |

—

bij daadwerkelijke samenwerking tussen ondernemingen (voor grote ondernemingen: grensoverschrijdende samenwerking of met ten minste één kmo) of tussen een onderneming en een onderzoeksorganisatie, of

| — | indien de resultaten breed worden verspreid, of |
| --- | --- |

—

indien de resultaten breed worden verspreid, of

60  %

50  %

40  %

| — | indien het O&O-project wordt uitgevoerd in in steungebieden die aan de voorwaarden van artikel 107, lid 3, punt c), van het Verdrag voldoen, of |
| --- | --- |

—

indien het O&O-project wordt uitgevoerd in in steungebieden die aan de voorwaarden van artikel 107, lid 3, punt c), van het Verdrag voldoen, of

| — | indien het O&O-project wordt uitgevoerd in in steungebieden die aan de voorwaarden van artikel 107, lid 3, punt a), van het Verdrag voldoen, of |
| --- | --- |

—

indien het O&O-project wordt uitgevoerd in in steungebieden die aan de voorwaarden van artikel 107, lid 3, punt a), van het Verdrag voldoen, of

50  %

of

60  %

40  %

of

50  %

30  %

of

40  %

Steun voor haalbaarheidsstudies

70  %

60  %

50  %

| — | in steungebieden die aan de voorwaarden van artikel 107, lid 3, punt c), van het Verdrag voldoen, of |
| --- | --- |

—

in steungebieden die aan de voorwaarden van artikel 107, lid 3, punt c), van het Verdrag voldoen, of

| — | in steungebieden die aan de voorwaarden van artikel 107, lid 3, punt a), van het Verdrag voldoen |
| --- | --- |

—

in steungebieden die aan de voorwaarden van artikel 107, lid 3, punt a), van het Verdrag voldoen

75  %

of

80  %

65  %

of

75  %

55  %

of

65  %

Steun voor het bouwen en upgraden van onderzoeksinfrastructuren

50  %

50  %

50  %

| — | indien ten minste twee lidstaten de overheidsfinanciering verstrekken, of |
| --- | --- |

—

indien ten minste twee lidstaten de overheidsfinanciering verstrekken, of

| — | voor op EU-niveau geëvalueerde en geselecteerde test- en experimenteerinfrastructuren |
| --- | --- |

—

voor op EU-niveau geëvalueerde en geselecteerde test- en experimenteerinfrastructuren

60  %

60  %

60  %

Steun voor het bouwen en ugraden van test- en experimenteerinfrastructuren

45  %

35  %

25  %

| — | indien ten minste twee lidstaten de overheidsfinanciering verstrekken, of
  de test- en experimenteerinfrastructuren is op EU-niveau geëvalueerd en geselecteerd,
  en/of |
| --- | --- |

—

indien ten minste twee lidstaten de overheidsfinanciering verstrekken, of

de test- en experimenteerinfrastructuren is op EU-niveau geëvalueerd en geselecteerd,

en/of

55  %

45  %

35  %

| — | indien de test- en experimenteerinfrastructuur de diensten hoofdzakelijk aan kmo’s verleent (ten minste 80 % van haar desbetreffende capaciteit) |
| --- | --- |

—

indien de test- en experimenteerinfrastructuur de diensten hoofdzakelijk aan kmo’s verleent (ten minste 80 % van haar desbetreffende capaciteit)

60  % (55 + 5 )

of

50  % (45 + 5 )

50  % (45 + 5 )

of

40  % (35 + +5 )

40  % (35 + +5 )

of

30  % (25 + +5 )

Innovatiesteun voor kmo's

50  %

50  %

—

Steun voor proces- en organisatie-innovatie

| — | steun voor grote ondernemingen is afhankelijk van daadwerkelijke samenwerking met ten minste één kmo |
| --- | --- |

—

steun voor grote ondernemingen is afhankelijk van daadwerkelijke samenwerking met ten minste één kmo

50  %

50  %

15  %

Steun voor innovatieclusters

Investeringssteun

50  %

50  %

50  %

| — | in steungebieden die aan de voorwaarden van artikel 107, lid 3, punt c), van het Verdrag voldoen, of |
| --- | --- |

—

in steungebieden die aan de voorwaarden van artikel 107, lid 3, punt c), van het Verdrag voldoen, of

| — | in steungebieden die aan de voorwaarden van artikel 107, lid 3, punt a), van het Verdrag voldoen |
| --- | --- |

—

in steungebieden die aan de voorwaarden van artikel 107, lid 3, punt a), van het Verdrag voldoen

55  %

of

65  %

55  %

of

65  %

55  %

of

65  %

Exploitatiesteun

50  %

50  %

50  %

---

Rectificaties

| 25.5.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 137/68 |
| --- | --- | --- | --- |

25.5.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 137/68

---

Rectificatie van Verordening (EU) 2023/195 van de Raad van 30 januari 2023 tot vaststelling, voor 2023, van de vangstmogelijkheden voor bepaalde bestanden en groepen visbestanden in de Middellandse Zee en de Zwarte Zee en tot wijziging van Verordening (EU) 2022/110 wat betreft de vangstmogelijkheden voor 2022 in de Middellandse Zee en de Zwarte Zee

(
  Publicatieblad van de Europese Unie L 28 van 31 januari 2023
  )

| 1. | Bladzijde 234, bijlage I, tabel 2, eerste rij, tweede kolom: |
| --- | --- |

1.

Bladzijde 234, bijlage I, tabel 2, eerste rij, tweede kolom:

in plaats van:

“Gebied: Wateren van de Unie in de Middellandse Zee — GDG’s 1 tot en met 27 COL/GF 1-27”,

lezen:

“Gebied: Wateren van de Unie in de Middellandse Zee — GDG’s 1 tot en met 27 (COL/GF1-27)”.

| 2. | Bladzijde 238, bijlage III, punt 2, a), in de tabel, eerste rij, tweede kolom: |
| --- | --- |

2.

Bladzijde 238, bijlage III, punt 2, a), in de tabel, eerste rij, tweede kolom:

in plaats van:

“Gebied: GDG’s 1-2-5-6-7 (ARA/GF 1-7))”,

lezen:

“Gebied: GDG’s 1-2-5-6-7 (ARA/GF1-7)”.

| 3. | Bladzijde 238, bijlage III, punt 2, b), eerste tabel, eerste rij, tweede kolom: |
| --- | --- |

3.

Bladzijde 238, bijlage III, punt 2, b), eerste tabel, eerste rij, tweede kolom:

in plaats van:

“Gebied: GDG’s 8-9-10-11 (ARA/GF 8-11)”,

lezen:

“Gebied: GDG’s 8-9-10-11 (ARA/GF8-11)”.

| 4. | Bladzijde 238, bijlage III, punt 2, b), tweede tabel, eerste rij, tweede kolom: |
| --- | --- |

4.

Bladzijde 238, bijlage III, punt 2, b), tweede tabel, eerste rij, tweede kolom:

in plaats van:

“Gebied: GDG’s 8-9-10-11 (ARS/GF 8-11)”,

lezen:

“Gebied: GDG’s 8-9-10-11 (ARS/GF8-11)”.

| 5. | Bladzijde 239, bijlage IV, punt 1, tabel “Maximumniveau van de vangsten (in ton levend gewicht)”, eerste rij, tweede kolom: |
| --- | --- |

5.

Bladzijde 239, bijlage IV, punt 1, tabel “Maximumniveau van de vangsten (in ton levend gewicht)”, eerste rij, tweede kolom:

in plaats van:

“Gebied: Wateren van de Unie en internationale wateren van de GFCM — GDG’s 17 en 18 (SP1/GF 17-18)”,

lezen:

“Gebied: Wateren van de Unie en internationale wateren van de GFCM — GDG’s 17 en 18 (SP1/GF1718)”.

| 6. | Bladzijde 241, bijlage V, punt 1, b), in de tabel, in de eerste rij van de twee betreffende “MLT” (Malta): |
| --- | --- |

6.

Bladzijde 241, bijlage V, punt 1, b), in de tabel, in de eerste rij van de twee betreffende “MLT” (Malta):

in plaats van:

| “MLT | OTB | T-11 | EFF4/MED4_OTB4 | 338” |
| --- | --- | --- | --- | --- |

“MLT

OTB

T-11

EFF4/MED4_OTB4

338”

lezen:

| “MLT | OTB | T-11 | EFF4/MED4_OTB3 | 338” |
| --- | --- | --- | --- | --- |

“MLT

OTB

T-11

EFF4/MED4_OTB3

338”

| 7. | Bladzijde 242, bijlage V, punt 1, c), in de tabel, eerste rij, tweede kolom: |
| --- | --- |

7.

Bladzijde 242, bijlage V, punt 1, c), in de tabel, eerste rij, tweede kolom:

in plaats van:

“Gebied: GDG’s 12-13-14-15-16 (DPS/GF 12-16)”,

lezen:

“Gebied: GDG’s 12-13-14-15-16 (DPS/GF12-16)”.

| 8. | Bladzijde 242, bijlage V, punt 2, a), in de tabel, in de rij betreffende Malta: |
| --- | --- |

8.

Bladzijde 242, bijlage V, punt 2, a), in de tabel, in de rij betreffende Malta:

in plaats van:

| “Malta | OTB | 15 | 2 007 | 5 562 ” |
| --- | --- | --- | --- | --- |

“Malta

OTB

15

2 007

5 562 ”

lezen:

| “Malta | OTB | 15 | 5 562 | 2 007 ” |
| --- | --- | --- | --- | --- |

“Malta

OTB

15

5 562

2 007 ”

| 9. | Bladzijde 242, bijlage V, punt 2, b), in de tabel, eerste rij, tweede kolom: |
| --- | --- |

9.

Bladzijde 242, bijlage V, punt 2, b), in de tabel, eerste rij, tweede kolom:

in plaats van:

“Gebied: GDG’s 12-13-14-15-16 (ARS/GF 12-16)”,

lezen:

“Gebied: GDG’s 12-13-14-15-16 (ARS/GF12-16)”.

| 10. | Bladzijde 242, bijlage V, punt 2, c), in de tabel, eerste rij, tweede kolom: |
| --- | --- |

10.

Bladzijde 242, bijlage V, punt 2, c), in de tabel, eerste rij, tweede kolom:

in plaats van:

“Gebied: GDG’s 12-13-14-15-16 (ARA/GF 12-16)”,

lezen:

“Gebied: GDG’s 12-13-14-15-16 (ARA/GF12-16)”.

| 11. | Bladzijde 243, bijlage VI, punt 1, b), in de tabel, eerste rij, tweede kolom: |
| --- | --- |

11.

Bladzijde 243, bijlage VI, punt 1, b), in de tabel, eerste rij, tweede kolom:

in plaats van:

“Gebied: GDG’s 19-20-21 (ARS/GF 19-21)”,

lezen:

“Gebied: GDG’s 19-20-21 (ARS/GF19-21)”.

| 12. | Bladzijde 243, bijlage VI, punt 1, c), in de tabel, eerste rij, tweede kolom: |
| --- | --- |

12.

Bladzijde 243, bijlage VI, punt 1, c), in de tabel, eerste rij, tweede kolom:

in plaats van:

“Gebied: GDG’s 19-20-21 (ARA/GF 19-21)”,

lezen:

“Gebied: GDG’s 19-20-21 (ARA/GF19-21)”.

| 13. | Bladzijde 244, bijlage VI, punt 2, b), in de tabel, eerste rij, tweede kolom: |
| --- | --- |

13.

Bladzijde 244, bijlage VI, punt 2, b), in de tabel, eerste rij, tweede kolom:

in plaats van:

“Gebied: GDG’s 24-25-26-27 (ARS/GF 24-27)”,

lezen:

“Gebied: GDG’s 24-25-26-27 (ARS/GF24-27)”.

| 14. | Bladzijde 244, bijlage VI, punt 2, c), in de tabel, eerste rij, tweede kolom: |
| --- | --- |

14.

Bladzijde 244, bijlage VI, punt 2, c), in de tabel, eerste rij, tweede kolom:

in plaats van:

“Gebied: GDG’s 24-25-26-27 (ARA/GF 24-27)”,

lezen:

“Gebied: GDG’s 24-25-26-27 (ARA/GF24-27)”.

| 15. | Bladzijde 245, bijlage VII, punt a), in de tabel, eerste rij, tweede kolom: |
| --- | --- |

15.

Bladzijde 245, bijlage VII, punt a), in de tabel, eerste rij, tweede kolom:

in plaats van:

“Gebied: Wateren van de Unie in de Zee van Alborán — GDG’s 1, 2 en 3 (SBR/GF 1-3)”,

lezen:

“Gebied: Wateren van de Unie in de Zee van Alborán — GDG’s 1, 2 en 3 (SBR/GF1-3)”.

---

| 25.5.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 137/71 |
| --- | --- | --- | --- |

25.5.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 137/71

---

Rectificatie van Verordening (EU) 2021/241 van het Europees Parlement en de Raad van 12 februari 2021 tot instelling van de herstel- en veerkrachtfaciliteit

(
  Publicatieblad van de Europese Unie L 57 van 18 februari 2021
  )

Bladzijde 46, artikel 24, lid 6:

in plaats van:

“6.   Indien de Commissie naar aanleiding van de in lid 5 bedoelde beoordeling vaststelt dat de mijlpalen en streefdoelen die zijn vastgelegd in het in artikel 20, lid 1, bedoelde uitvoeringsbesluit van de Raad niet op bevredigende wijze zijn verwezenlijkt, ...”,

lezen:

“6.   Indien de Commissie naar aanleiding van de in lid 3 bedoelde beoordeling vaststelt dat de mijlpalen en streefdoelen die zijn vastgelegd in het in artikel 20, lid 1, bedoelde uitvoeringsbesluit van de Raad niet op bevredigende wijze zijn verwezenlijkt, ...”.

---