# Publicatieblad C 486/2021

| | ISSN 1977-0995 |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | C 486 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Mededelingen en bekendmakingen | 64e jaargang3 december 2021 |

ISSN 1977-0995

Publicatieblad

van de Europese Unie

C 486

Uitgave in de Nederlandse taal

Mededelingen en bekendmakingen

64e jaargang3 december 2021

---

| Inhoud | Bladzijde |
| --- | --- |
| | II   Mededelingen |
| | MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE |
| | Europese Commissie |
| 2021/C 486/01 | Mededeling van de Commissie over de toepassing van de richtlijn betreffende de milieueffectbeoordeling (Richtlijn 2011/92/EU van het Europees Parlement en de Raad, zoals gewijzigd bij Richtlijn 2014/52/EU) op wijzigingen en uitbreidingen van projecten — bijlage I, punt 24, en bijlage II, punt 13, a) — alsmede de belangrijkste begrippen en beginselen die daarmee verband houden | 1 |
| 2021/C 486/02 | Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.10247 — CVC / COOPER) (
  1
  ) | 20 |
| 2021/C 486/03 | Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.10449 — KIA / ALMAVIVA) (
  1
  ) | 21 |

Inhoud

Bladzijde

II   Mededelingen

MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

2021/C 486/01

Mededeling van de Commissie over de toepassing van de richtlijn betreffende de milieueffectbeoordeling (Richtlijn 2011/92/EU van het Europees Parlement en de Raad, zoals gewijzigd bij Richtlijn 2014/52/EU) op wijzigingen en uitbreidingen van projecten — bijlage I, punt 24, en bijlage II, punt 13, a) — alsmede de belangrijkste begrippen en beginselen die daarmee verband houden

1

2021/C 486/02

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.10247 — CVC / COOPER) (
  1
  )

1

20

2021/C 486/03

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.10449 — KIA / ALMAVIVA) (
  1
  )

1

21

---

| | IV   Informatie |
| --- | --- |
| | INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE |
| | Raad |
| 2021/C 486/04 | Kennisgeving aan de personen die zijn onderworpen aan de beperkende maatregelen van Besluit 2012/642/GBVB van de Raad, als uitgevoerd bij Uitvoeringsbesluit (GBVB) 2021/2125 van de Raad, en van Verordening (EG) nr. 765/2006 van de Raad, als uitgevoerd bij Uitvoeringsverordening (EU) 2021/2124 van de Raad, betreffende beperkende maatregelen tegen Belarus | 22 |
| 2021/C 486/05 | Kennisgeving aan de betrokkenen op wie de beperkende maatregelen van Besluit 2012/642/GBVB van de Raad en Verordening (EG) nr. 765/2006 van de Raad betreffende beperkende maatregelen tegen Belarus van toepassing zijn | 23 |
| | Europese Commissie |
| 2021/C 486/06 | Wisselkoersen van de euro — 2 december 2021 | 25 |
| | INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE LIDSTATEN |
| 2021/C 486/07 | Bijwerking van de lijst van de richtbedragen voor het overschrijden van de buitengrenzen bedoeld in artikel 6, lid 4, van Verordening (EU) 2016/399 van het Europees Parlement en de Raad betreffende een Uniecode voor de overschrijding van de grenzen door personen (Schengengrenscode) | 26 |
| 2021/C 486/08 | Mededeling van de Commissie overeenkomstig de procedure van artikel 16, lid 4, van Verordening (EG) nr. 1008/2008 van het Europees Parlement en de Raad inzake gemeenschappelijke regels voor de exploitatie van luchtdiensten in de Gemeenschap — Intrekking van openbaredienstverplichtingen met betrekking tot geregelde luchtdiensten (
  1
  ) | 28 |

IV   Informatie

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Raad

2021/C 486/04

Kennisgeving aan de personen die zijn onderworpen aan de beperkende maatregelen van Besluit 2012/642/GBVB van de Raad, als uitgevoerd bij Uitvoeringsbesluit (GBVB) 2021/2125 van de Raad, en van Verordening (EG) nr. 765/2006 van de Raad, als uitgevoerd bij Uitvoeringsverordening (EU) 2021/2124 van de Raad, betreffende beperkende maatregelen tegen Belarus

22

2021/C 486/05

Kennisgeving aan de betrokkenen op wie de beperkende maatregelen van Besluit 2012/642/GBVB van de Raad en Verordening (EG) nr. 765/2006 van de Raad betreffende beperkende maatregelen tegen Belarus van toepassing zijn

23

Europese Commissie

2021/C 486/06

Wisselkoersen van de euro — 2 december 2021

25

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE LIDSTATEN

2021/C 486/07

Bijwerking van de lijst van de richtbedragen voor het overschrijden van de buitengrenzen bedoeld in artikel 6, lid 4, van Verordening (EU) 2016/399 van het Europees Parlement en de Raad betreffende een Uniecode voor de overschrijding van de grenzen door personen (Schengengrenscode)

26

2021/C 486/08

Mededeling van de Commissie overeenkomstig de procedure van artikel 16, lid 4, van Verordening (EG) nr. 1008/2008 van het Europees Parlement en de Raad inzake gemeenschappelijke regels voor de exploitatie van luchtdiensten in de Gemeenschap — Intrekking van openbaredienstverplichtingen met betrekking tot geregelde luchtdiensten (
  1
  )

1

28

---

| | V   Bekendmakingen |
| --- | --- |
| | ANDERE HANDELINGEN |
| | Europese Commissie |
| 2021/C 486/09 | Bekendmaking van een mededeling van de goedkeuring van een standaardwijziging van het productdossier voor een naam in de wijnsector als bedoeld in artikel 17, leden 2 en 3, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2019/33 van de Commissie | 29 |
| 2021/C 486/10 | Bekendmaking van een mededeling van de goedkeuring van een standaardwijziging van een productdossier voor een naam in de wijnsector als bedoeld in artikel 17, leden 2 en 3, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2019/33 van de Commissie | 39 |

V   Bekendmakingen

ANDERE HANDELINGEN

Europese Commissie

2021/C 486/09

Bekendmaking van een mededeling van de goedkeuring van een standaardwijziging van het productdossier voor een naam in de wijnsector als bedoeld in artikel 17, leden 2 en 3, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2019/33 van de Commissie

29

2021/C 486/10

Bekendmaking van een mededeling van de goedkeuring van een standaardwijziging van een productdossier voor een naam in de wijnsector als bedoeld in artikel 17, leden 2 en 3, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2019/33 van de Commissie

39

---

| | |
| --- | --- |
| | (1)   Voor de EER relevante tekst. |

---

(1)   Voor de EER relevante tekst.

1

| NL | |
| --- | --- |

NL

---

II Mededelingen

MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

| 3.12.2021 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 486/1 |
| --- | --- | --- | --- |

3.12.2021

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 486/1

---

Mededeling van de Commissie over de toepassing van de richtlijn betreffende de milieueffectbeoordeling (Richtlijn 2011/92/EU van het Europees Parlement en de Raad, zoals gewijzigd bij Richtlijn 2014/52/EU) op wijzigingen en uitbreidingen van projecten — bijlage I, punt 24, en bijlage II, punt 13, a) — alsmede de belangrijkste begrippen en beginselen die daarmee verband houden

(2021/C 486/01)

Inhoudsopgave

| 1 | Inleiding | 3 |
| --- | --- | --- |

1

| 1.1 Beschikbare informatiebronnen | 3 |
| --- | --- |

| 2 | Kernbeginselen en definities | 4 |
| --- | --- | --- |

2

| 2.1 | Milieueffectbeoordeling – toepassingsgebied | 4 |
| --- | --- | --- |

2.1

| 2.2 | Essentiële definities en bepalingen van de MEB-richtlijn | 4 |
| --- | --- | --- |

2.2

| 2.2.1 | Project | 5 |
| --- | --- | --- |

2.2.1

| 2.2.2 | Vergunning | 5 |
| --- | --- | --- |

2.2.2

| 2.2.3 | Opsplitsing van projecten | 7 |
| --- | --- | --- |

2.2.3

| 2.2.4 | Beoordeling van de algehele effecten van een project | 8 |
| --- | --- | --- |

2.2.4

| 2.2.5 | Herstel van het verzuim tot verrichting van een milieueffectbeoordeling | 8 |
| --- | --- | --- |

2.2.5

| 3 | Beheer van wijzigingen en uitbreidingen van projecten | 8 |
| --- | --- | --- |

3

| 3.1 | Achtergrond | 9 |
| --- | --- | --- |

3.1

| 3.2 | Het begrip “wijziging/uitbreiding” van een project | 10 |
| --- | --- | --- |

3.2

| 3.3 | Bijlage I bij de MEB-richtlijn — projectcategorie I, punt 24 | 10 |
| --- | --- | --- |

3.3

| 3.3.1 | Bijlage I — projecten met drempelwaarden | 11 |
| --- | --- | --- |

3.3.1

| 3.3.2 | Bijlage I — projecten zonder drempelwaarden | 11 |
| --- | --- | --- |

3.3.2

| 3.4 | Bijlage II bij de MEB-richtlijn — projectcategorie II, punt 13, a) | 12 |
| --- | --- | --- |

3.4

| 4 | Toepassing van de MEB-richtlijn op wijzigingen en uitbreidingen van kerncentrales | 13 |
| --- | --- | --- |

4

| Inleiding | 13 |
| --- | --- |

| 4.1 | Voorbeelden van werkzaamheden of fysieke ingrepen in verband met wijzigingen of uitbreidingen van de projectcategorie kerncentrale | 14 |
| --- | --- | --- |

4.1

| 4.2 | Vergunning voor wijzigingen of uitbreidingen van projecten inzake kerncentrales | 15 |
| --- | --- | --- |

4.2

| 4.2.1 De specifieke gevallen inzake de verlenging van de levensduur en langetermijnexploitatie | 16 |
| --- | --- |

| 4.3 | Uitgangspunten bij het beoordelen van wijzigingen of uitbreidingen van projecten inzake kerncentrales in het licht van het Doel-arrest | 16 |
| --- | --- | --- |

4.3

| 4.4 | Vaststelling van het risico en van de noodzaak van een MEB | 17 |
| --- | --- | --- |

4.4

| 4.5 | Benchmarking bij de uitvoering van de MEB-richtlijn op nucleair gebied | 18 |
| --- | --- | --- |

4.5

| 5 | Samenvatting van de hoofdpunten | 19 |
| --- | --- | --- |

5

1   INLEIDING

Deze richtsnoeren zijn bedoeld om de bevoegde instanties en belanghebbenden duidelijkheid te verschaffen over de toepassing van Richtlijn 2011/92/EU van het Europees Parlement en de Raad van 13 december 2011 betreffende de milieueffectbeoordeling van bepaalde openbare en particuliere projecten (1), zoals gewijzigd bij Richtlijn 2014/52/EU van het Europees Parlement en de Raad van 16 april 2014 tot wijziging van Richtlijn 2011/92/EU betreffende de milieueffectbeoordeling van bepaalde openbare en particuliere projecten (2) (de richtlijn betreffende de milieueffectbeoordeling of MEB-richtlijn), tegen de achtergrond van de meest recente jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ). In de richtsnoeren staan met name de in bijlage I en bijlage II bij de MEB-richtlijn vermelde wijzigingen en uitbreidingen centraal en er is een speciaal hoofdstuk gewijd aan de sector kernenergie.

Punt 24 van bijlage I en punt 13, a), van bijlage II hebben betrekking op wijzigingen en uitbreidingen van projecten en zijn ruim toepasbaar, want zij betreffen alle projectcategorieën die onder de MEB-richtlijn vallen. Een juiste toepassing van de MEB-richtlijn op wijzigingen en uitbreidingen van projecten is van cruciaal belang voor de uitvoering van die richtlijn in het algemeen.

Een deel van de meest recente jurisprudentie, en in het bijzonder het arrest van het Hof in zaak C-411/17 (3) over de verlenging van de levensduur van de in het Belgische Doel gelegen kerncentrale (hierna “het Doel-arrest”), heeft nieuwe aspecten opgeleverd die in ogenschouw moeten worden genomen bij wijzigingen van projecten in bijlage I en vormde een bevestiging van de voornaamste beginselen voor de toepassing van de MEB-richtlijn. Daarnaast is er ten aanzien van wijzigingen of uitbreidingen van projecten in beide projectcategorieën door bevoegde nationale autoriteiten en andere belanghebbenden talrijke malen verzocht om informatie over de toepassing ervan, wat mede te maken heeft met hun algemene procedurele aard.

Op grond van de bovenstaande overwegingen heeft de Commissie dan ook besloten deze richtsnoeren uit te vaardigen, met de bedoeling een omschrijving te geven van de uit de MEB-richtlijn voortvloeiende begrippen en beginselen, waaronder de definities en bepalingen van de MEB-richtlijn. Deze richtsnoeren beogen de uitvoering van de MEB-richtlijn te verbeteren met behulp van gecontextualiseerde toelichtingen op de verplichtingen uit hoofde van de MEB-richtlijn, door een samenhangende benadering te bevorderen en door vorm te geven aan de toepasselijke bepalingen inzake wijzigingen en uitbreidingen van projecten.

Aangezien er talrijke en vaak ingewikkelde praktijksituaties bestaan en omdat de MEB-richtlijn voor een groot scala sectoren en projecttypen geldt, is het niet mogelijk om een uitputtende lijst met voorbeelden te geven. De bevoegde nationale autoriteiten moeten de voorschriften van de MEB-richtlijn mogelijk per geval toepassen en alle gevallen evalueren, daarbij rekening houdend met de specifieke omstandigheden. Ten behoeve van een consistente uitvoering van de MEB-richtlijn moedigt de Commissie de lidstaten aan om met betrekking tot wijzigingen en uitbreidingen van projecten vrijwillig een benchmarkingexercitie op te zetten. Een dergelijke exercitie biedt de gelegenheid om deskundigheid te bundelen en voorbeelden uit alle lidstaten met elkaar te vergelijken; dit kan stapsgewijs leiden tot de ontwikkeling van gemeenschappelijke methoden op EU-niveau en in specifieke gevallen de praktische uitvoering vergemakkelijken.

1.1   Beschikbare informatiebronnen

Alleen het Hof van Justitie van de Europese Unie heeft de bevoegdheid om een bindende interpretatie van het Unierecht te geven. Bij het Hof zijn veel zaken over de MEB-richtlijn aanhangig gemaakt en in een aantal zaken is stilgestaan bij de in de bijlagen I en II vermelde definities, beschrijvingen of de reikwijdte van de afzonderlijke projectcategorieën.

De uitspraken van het Hof bevatten belangrijke algemene beginselen die als nuttige richtsnoer dienen bij het interpreteren van de in de MEB-richtlijn genoemde projectcategorieën en van andere begrippen, waaronder het begrip “project” zelf.

Naast deze richtsnoeren hebben de diensten van de Commissie ook een handleiding over de arresten van het Hof van Justitie opgesteld, “Environmental assessments of plans, programmes and projects — Rulings of the Court of Justice of the European Union”, dat door de diensten regelmatig wordt bijgewerkt (4).

In de MEB-richtlijn wordt uitdrukkelijk verwezen naar andere internationale overeenkomsten, zoals het Verdrag inzake milieueffectrapportage in grensoverschrijdend verband (het Verdrag van Espoo) (5) en het Verdrag betreffende toegang tot informatie, inspraak bij besluitvorming en toegang tot de rechter inzake milieuaangelegenheden (het Verdrag van Aarhus) (6). De MEB-richtlijn moet derhalve overeenkomstig die verdragen worden uitgelegd (7). Vanwege het brede scala sectoren dat onder de MEB-richtlijn valt, zijn er daarnaast tal van andere wetgevingsinstrumenten op EU-niveau met definities van begrippen uit de bijlagen I en II of die betrekking hebben op de activiteiten die onder die bijlagen vallen (8).

Bij het opstellen van deze richtsnoeren heeft de Commissie rekening gehouden met de richtsnoeren betreffende de toepassing van het Verdrag van Espoo op de verlenging van de levensduur van kerncentrales die zijn ontwikkeld in het kader van de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (ECE) (9).

2   KERNBEGINSELEN EN DEFINITIES

2.1   Milieueffectbeoordeling – toepassingsgebied

De MEB-richtlijn bevat procedureverplichtingen inzake openbare en particuliere projecten die onder het toepassingsgebied van de richtlijn vallen en die aanzienlijke gevolgen voor het milieu kunnen hebben. Voor die projecten geldt een vergunningsplicht en zij moeten, voordat die vergunning wordt afgegeven, worden onderworpen aan een milieueffectbeoordeling.

De onder het toepassingsgebied van de MEB-richtlijn vallende projecten zijn in categorieën verdeeld en worden vermeld en bijlage I en bijlage II. De in bijlage I vermelde projecten worden beschouwd als projecten die aanzienlijke milieueffecten hebben en moeten in de regel worden onderworpen aan een verplichte beoordeling (artikel 4, lid 1, van de MEB-richtlijn). Krachtens artikel 2, lid 1, en artikel 4, lid 1, van de MEB-richtlijn, en niettegenstaande de in artikel 2, lid 4, bedoelde uitzonderlijke gevallen, moeten de milieueffecten van onder bijlage I bij de richtlijn vallende projecten als zodanig en voorafgaande aan de vergunningverlening systematisch worden geëvalueerd (10). Wat dit betreft beschikken de lidstaten dus niet over enige speelruimte. Bovendien bevatten de meeste in bijlage I genoemde projectcategorieën drempelwaarden, die rechtstreeks verband houden met het toepassingsgebied. Wanneer in de nationale wetgeving drempelwaarden zijn toegewezen aan bijlage I-projectcategorieën waarvoor in bijlage I geen drempelwaarden zijn vastgesteld, beperkt dat het toepassingsgebied van de MEB-richtlijn (11).

De in bijlage II vermelde projecten hebben niet in alle gevallen noodzakelijkerwijs aanzienlijke milieueffecten. De projecten moeten een beoordelingsprocedure doorlopen — beter bekend als “screening” — om te bepalen of zij aanzienlijke milieueffecten kunnen hebben. Op grond van artikel 4, lid 2, van de MEB-richtlijn kunnen de eventuele aanzienlijke milieueffecten worden bepaald door middel van een onderzoek per geval, door het vaststellen van drempelwaarden of criteria of door een combinatie van beide methoden, rekening houdend met de in bijlage III bij de richtlijn bedoelde relevante selectiecriteria (kenmerken van de projecten, locatie van de projecten, soort en kenmerken van het potentiële effect).

Artikel 2, lid 1, van de MEB-richtlijn — een belangrijk uitgangspunt en fundamentele doelstelling — perkt de beoordelingsmarge van de lidstaten in, vooral bij bijlage II-projecten, door te verlangen dat projecten aan een effectbeoordeling moeten worden onderworpen als zij op grond van hun aard, omvang of ligging aanzienlijke milieueffecten kunnen hebben (12).

2.2   Essentiële definities en bepalingen van de MEB-richtlijn

In het hiernavolgende gedeelte worden de belangrijkste definities en bepalingen met betrekking tot de projecten en wijzigingen of uitbreidingen daarvan beschreven.

2.2.1   Project

| In artikel 1, lid 2, punt a), van de MEB-richtlijn wordt “project” omschreven als:






  “- | de uitvoering van bouwwerkzaamheden of de totstandbrenging van andere installaties of werkzaamheden, |
| --- | --- |

In artikel 1, lid 2, punt a), van de MEB-richtlijn wordt “project” omschreven als:

“-

de uitvoering van bouwwerkzaamheden of de totstandbrenging van andere installaties of werkzaamheden,

| - | andere ingrepen in natuurlijk milieu of landschap, inclusief de ingrepen voor de ontginning van bodemschatten.” |
| --- | --- |

-

andere ingrepen in natuurlijk milieu of landschap, inclusief de ingrepen voor de ontginning van bodemschatten.”

Bestaan van fysieke werkzaamheden

Bij diverse gelegenheden (13) heeft het Hof steeds bevestigd dat met het begrip “project” materiële werkzaamheden of ingrepen worden bedoeld. Tenzij er sprake is van werkzaamheden of ingrepen die de materiële toestand van de plaats veranderen, kan de verlenging van een bestaande vergunning (bijvoorbeeld voor de exploitatie van een luchthaven, zoals in zaak C-275/09, Brussels Hoofdstedelijk Gewest e.a., punt 24, of van een stortplaats, zoals in zaak C-121/11, Pro-Braine e.a., punt 31) niet worden aangemerkt als “project” in de zin van artikel 1, lid 2, punt a). Om een activiteit als “project” in de zin van de MEB-richtlijn te kunnen aanmerken, is het bestaan van materiële werkzaamheden of ingrepen derhalve een eerste vereiste.

In het Doel-arrest bracht het Hof in herinnering dat: “Uit de rechtspraak van het Hof blijkt dat het begrip “project”, met name gelet op de bewoordingen van artikel 1, lid 2, onder a), eerste streepje, van de MEB-richtlijn, ziet op werkzaamheden of ingrepen die de materiële toestand van de plaats veranderen” (punt 62).

Dit beginsel houdt tevens in dat, wanneer het wordt toegepast op bijlage I, punt 24 en bijlage II, punt 13, a), wijzigingen of uitbreidingen van bestaande projecten, willen zij onder het toepassingsgebied van de MEB-richtlijn en onder de definitie van “project” in de zin van artikel 1, lid 2, punt a), vallen, werkzaamheden of ingrepen veronderstellen die de materiële toestand van de oorspronkelijke projecten veranderen (14).

2.2.2   Vergunning

In artikel 1, lid 2, punt c), van de MEB-richtlijn wordt “vergunning” omschreven als:

| “c) | “vergunning”: het besluit van de bevoegde instantie of instanties waardoor de opdrachtgever het recht verkrijgt om het project uit te voeren”. |
| --- | --- |

“c)

“vergunning”: het besluit van de bevoegde instantie of instanties waardoor de opdrachtgever het recht verkrijgt om het project uit te voeren”.

De noodzaak van een vergunning

Het Hof heeft bij meerdere gelegenheden benadrukt dat de lidstaten richtlijn 85/337 dienen uit te voeren op een wijze die volledig strookt met de eisen die daarin worden gesteld met het oog op de essentiële doelstelling, welke, zoals blijkt uit artikel 2, lid 1, van die richtlijn, erin bestaat dat de projecten die een aanzienlijk milieueffect kunnen hebben, met name gezien hun aard, omvang of ligging, vóór de vergunningverlening worden onderworpen aan een beoordeling van die effecten (15).

Voor wijzigingen of uitbreidingen van projecten in de zin van punt 24 van bijlage I of punt 13, a), van bijlage II bij de MEB-richtlijn die aanzienlijke milieueffecten kunnen hebben, geldt derhalve een vergunningsplicht.

De vergunningsvorm

In de MEB-richtlijn wordt de vergunning omschreven als het besluit van de bevoegde instantie of instanties waardoor de opdrachtgever het recht verkrijgt om het project uit te voeren (16).

Het begrip “vergunning” slaat dus op een breed scala handelingen (d.w.z. besluiten, vergunningen en andere vergunningsinstrumenten), afhankelijk van de nationale procedures die in de lidstaten van toepassing zijn. Doorslaggevend is niet de benaming van de “vergunning” of de procedure waarmee zij overeenkomstig het nationale recht van een bepaalde lidstaat wordt verleend, maar de rechtsgevolgen ervan. Zoals door het Hof is opgemerkt, moet bij de kwalificatie van een besluit als “vergunning” in de zin van artikel 1, lid 2, punt c), van de MEB-richtlijn het nationale recht conform het EU-recht worden toegepast (17).

De MEB-richtlijn schrijft niet één enkele vergunningsprocedure voor (18) en overeenkomstig artikel 2, lid 2, van de MEB-richtlijn kan de milieueffectbeoordeling “worden geïntegreerd in de bestaande procedures van de lidstaten voor het verlenen van vergunningen voor projecten of, bij gebreke hiervan, in andere procedures of in de procedures die moeten worden ingesteld om aan de doelstellingen van deze richtlijn te voldoen”. Om die reden bestaan er op het gebied van vergunningen terminologische verschillen tussen de lidstaten. Behalve de benamingen (bv. bouwvergunning, besluit, goedkeuring) kunnen ook de procedures voor de vergunningverlening uiteenlopen. Mits aan de relevante bepalingen van de MEB-richtlijn wordt voldaan, kan de vergunningverlening via een administratieve procedure op lokaal, regionaal of nationaal niveau of via een wetgevingsprocedure geschieden (19). De vergunning als zodanig moet een definitief besluit zijn waarbij de opdrachtgever het recht verkrijgt om het project uit te voeren (hetzelfde beginsel gaat op in het geval van meerfasenprocedures, zie het hiernavolgende deel).

Wanneer via een wetgevingsprocedure wijzigingen of uitbreidingen van projecten in de zin van punt 24 van bijlage I of punt 13, a), van bijlage II bij de MEB-richtlijn worden goedgekeurd die aanzienlijke milieueffecten kunnen hebben, moeten deze op grond van artikel 2, lid 1, eveneens worden onderworpen aan een milieueffectbeoordeling (20).

In dit verband is het tevens van belang om het verschil aan te geven tussen een vergunning in de zin van de MEB-richtlijn en een exploitatievergunning (voor een installatie/faciliteit/locatie). Dergelijke in andere wetgevingsinstrumenten, zoals de richtlijn inzake industriële emissies (21) of de stortplaatsrichtlijn (22), omschreven of gebruikte “vergunningen” hebben betrekking op bepaalde exploitatiewijzen. Anderzijds verkrijgt de opdrachtgever op grond van de definitie van het begrip “vergunning”, zoals begrepen in de context van de MEB-richtlijn, het recht om het project uit te voeren (bv. bouwwerkzaamheden uitvoeren of andere installaties of werkzaamheden tot stand brengen, dan wel ingrijpen in het natuurlijke milieu of landschap (23)). Krachtens de desbetreffende wetgeving (24) is de exploitatievergunning veelal gekoppeld aan een machtiging inzake de exploitatie van een project en is vaak gebaseerd op en vormt de uitvoering van een eerder besluit in het kader van een meerfasenprocedure. Zoals in de voorgaande punten is aangegeven, moet onderscheid worden gemaakt tussen enerzijds verlenging van een exploitatievergunning, waarbij geen sprake is van werkzaamheden of ingrepen die de materiële toestand van een locatie veranderen, en anderzijds het begrip “vergunning” (25).

Wijzigingen en uitbreidingen van projecten in meerfasenprocedures

De goedkeuring van projecten vindt soms plaats middels ingewikkelde administratieve procedures met verschillende fasen en processen. Wanneer is vastgesteld dat het een wijziging of uitbreiding van een project betreft (26), is het cruciaal om te bepalen “wanneer” de MEB moet worden toegepast en “wat” in elke fase moet worden beoordeeld. Bij een vergunningsprocedure in verschillende fasen moet deze beoordeling in beginsel worden verricht zodra het mogelijk is alle milieueffecten die het project kan hebben, vast te stellen en te beoordelen (27).

In het Doel-arrest herinnerde het Hof aan de bestaande rechtspraak (28). Volgens artikel 2, lid 1, van de MEB-richtlijn moet de milieueffectbeoordeling worden verricht “alvorens een vergunning wordt verleend” voor projecten die aan een dergelijke beoordeling onderworpen zijn (punt 82). Ook merkte het Hof op dat “de milieueffectbeoordeling van een project, wanneer het nationale recht voorschrijft dat de vergunningprocedure in verschillende fasen verloopt, in beginsel [moet] worden verricht zodra het mogelijk is alle milieueffecten die het project kan hebben te bepalen en beoordelen” (punt 85).

Het Hof wees ook op situaties waarin de vergunningsprocedure uit meerdere fasen bestaat en een van die fasen bestaat in de vaststelling van een basisbesluit waarin de parameters van de overige uitvoeringsbesluiten worden vastgesteld. In die gevallen moet de milieubeoordeling het basisbesluit betreffen, tenzij sommige milieueffecten pas in een latere fase aan het licht komen en de uitvoeringsbesluiten betreffen. De beoordeling van de aanvullende effecten die in een latere fase aan het licht komen, kan dan in die latere fase worden verricht (29). Volgens het Hof is een “basisbesluit” het besluit waarin de “essentiële kenmerken” van een project worden gedefinieerd die in een latere fase niet meer ter discussie staan of worden gewijzigd (30). In die gevallen moeten de lidstaten erop toezien dat de milieueffectbeoordeling het basisbesluit betreft.

Het Hof stond ook stil bij de noodzaak om de effecten van dergelijke projecten in hun totaliteit te beoordelen. Bij een vergunningsprocedure in verschillende fasen, waarbij eerst een basisbesluit wordt genomen en vervolgens een uitvoeringsbesluit dat niet mag afwijken van de in het basisbesluit vastgelegde parameters, is de bevoegde instantie, in voorkomend geval zelfs nadat een bouwvergunning op voorontwerp is verleend, bij de latere goedkeuring van de voorbehouden punten verplicht het project op zijn milieueffecten te beoordelen (31). Het moet daarbij gaan om een globale beoordeling die betrekking heeft op alle aspecten van het project die nog niet zijn beoordeeld of die een nieuwe beoordeling vereisen. Het Hof heeft herhaald dat de MEB-richtlijn een algehele beoordeling van de effecten van projecten of wijzigingen daarvan voor het milieu beoogt; deze mag niet worden beperkt tot louter de rechtstreekse gevolgen van de geplande werkzaamheden zelf maar moet ook de milieueffecten omvatten die het gebruik en de exploitatie van de met deze werkzaamheden aangelegde installaties kunnen veroorzaken (32). Bij die beoordeling is het niet van belang of het eventueel een grensoverschrijdend project betreft (33).

2.2.3   Opsplitsing van projecten

De doelstelling van de MEB-richtlijn mag niet worden gefrustreerd door de opsplitsing van een project en het buiten beschouwing laten van het cumulatieve effect van verscheiden projecten mag in de praktijk niet tot gevolg hebben dat projecten, hoewel zij in onderlinge samenhang beschouwd aanzienlijke milieueffecten in de zin van artikel 2, lid 1, van de MEB-richtlijn kunnen hebben, volledig aan de beoordelingsverplichting worden onttrokken (34). Dit kan met name relevant zijn voor ingewikkelde projecten die in fasen worden ontwikkeld en waarvoor verdere vergunningsaanvragen nodig kunnen zijn.

Wanneer meerdere projecten samen beschouwd aanzienlijke milieueffecten kunnen hebben in de zin van artikel 2, lid 1, van de MEB-richtlijn, moeten die milieueffecten in hun geheel en op cumulatieve wijze worden beoordeeld. In zijn rechtspraak bepleit het Hof een ruime interpretatie van de MEB-richtlijn en heeft het benadrukt dat de richtlijn “een algemene milieueffectbeoordeling van projecten of van wijzigingen daarvan” (35) beoogt.

Over bijvoorbeeld de lengte stelde het Hof vast dat een project over lange afstand niet mag worden gesplitst in minder lange opeenvolgende gedeelten om zowel het gehele project als de door die splitsing ontstane gedeelten daarvan aan de werking van de richtlijn te onttrekken. Als dat wel mogelijk was, zou de nuttige werking van de richtlijn ernstig in het gedrang kunnen komen, aangezien de betrokken autoriteiten een project over lange afstand enkel zouden hoeven te splitsen in minder lange opeenvolgende gedeelten om dat aan de werking van de richtlijn te onttrekken (36).

Het Hof heeft ook benadrukt dat om te beslissen of een milieubeoordeling moet worden uitgevoerd een cumulatieve inaanmerkingneming van de effecten van projecten noodzakelijk kan blijken om te vermijden dat de Unieregeling wordt gefrustreerd door een opsplitsing van projecten die samen beschouwd een aanzienlijk milieueffect kunnen hebben. Het is aan de nationale autoriteiten om in het licht van deze rechtspraak te onderzoeken of, en in hoeverre, de milieueffecten van de projecten in kwestie en van de reeds eerder uitgevoerde projecten moeten worden beoordeeld (37).

2.2.4   Beoordeling van de algehele effecten van een project

In het Doel-arrest is nog een belangrijk beginsel van de MEB-richtlijn bevestigd, namelijk de verplichting tot het beoordelen van de algehele effecten van een project en tot het uitvoeren van een omvattende MEB. In de punten 64-72 oordeelde het Hof dat de maatregelen die voor de uitbreiding van een bestaand project waren getroffen (de maatregelen voor het heropstarten van een kerncentrale voor een periode van tien jaar of voor het uitstellen van het stopzetten daarvan met tien jaar, zoals beschreven in punt 59) niet kunnen worden losgekoppeld van de moderniseringswerkzaamheden waarmee zij onlosmakelijk verbonden zijn en derhalve één en hetzelfde project vormen. De in de wet van 2015 vervatte maatregelen (verlenging van de levensduur) kunnen namelijk niet kunstmatig worden losgekoppeld van de werkzaamheden die in technisch en financieel opzicht noodzakelijk zijn. Die werkzaamheden waren bij de wetgever bekend en hingen samen met de wet (zie de punten 67-69). Hoewel de toepassing van het beginsel aan de nationale rechter werd gelaten, oordeelde het Hof dat de maatregelen en de werkzaamheden deel uitmaken van hetzelfde project (punt 71).

Wanneer tijdens de exploitatie van een installatie tal van technische of operationele wijzigingen worden aangebracht, moet terdege worden stilgestaan bij de noodzaak om de algehele effecten van een project in zijn geheel te beoordelen. Hoewel het gebruikelijk is dat aan een faciliteit permanent onderhoud wordt gepleegd en allerlei verbeteringen van de veiligheid worden aangebracht die, indien zij afzonderlijk worden beschouwd, geen aanzienlijk milieurisico opleveren, moeten de cumulatieve milieueffecten daarvan in hun geheel worden beschouwd indien die activiteiten zodanig concreet met elkaar verbonden zijn dat zij een project vormen in de zin van de MEB-richtlijn.

Wanneer er tussen de verscheidene kleine wijzigingen een onlosmakelijk verband bestaat waaruit blijkt dat de kleine wijzigingen deel uitmaken van één complexe activiteit (die bijvoorbeeld wordt uitgevoerd met het aantoonbare voornemen om de levensduur van een kerncentrale of de exploitatie van een installatie te verlengen), kunnen die een project vormen in de zin van de MEB-richtlijn. Technische documentatie, beheerplannen, investeringsplannen, administratieve handelingen of wetgeving, alsmede toelichtingen op administratieve handelingen of wetgeving, kunnen nuttig zijn om te bepalen of opeenvolgende wijzigingen onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn en deel uitmaken van een dergelijke complexe activiteit (die wordt uitgevoerd met het aantoonbare voornemen om de levensduur van een kerncentrale of de exploitatie van een installatie te verlengen).

De noodzaak om het project in zijn geheel te beschouwen (zowel wat betreft de onderdelen als de effecten daarvan) is in de herziene MEB-richtlijn nogmaals bevestigd (38).

2.2.5   Herstel van het verzuim tot verrichting van een milieueffectbeoordeling

De lidstaten moeten de MEB-richtlijn uitvoeren op een wijze die volledig strookt met de eisen die daarin worden gesteld en de essentiële doelstelling van de richtlijn in het oog houden. Uit artikel 2, lid 1, blijkt dat een vergunning vereist is voor projecten die een aanzienlijk milieueffect kunnen hebben, onder meer gezien hun aard, omvang of ligging, en dat een beoordeling van hun effecten op het milieu moet plaatsvinden alvorens een vergunning wordt verleend (39). Dit basisbeginsel van de richtlijn houdt in dat voor de in de bijlagen I en II bij de richtlijn genoemde projecten respectievelijk een MEB of een screening moet worden uitgevoerd alvorens voor dat project een vergunning wordt verleend.

Anders kan de opdrachtgever niet “overgaan tot uitvoering van het betrokken project dan met schending van de vereisten van de [...] richtlijn.” (40)

De MEB-richtlijn voorziet niet in een MEB of screeningprocedure achteraf, en zij schrijft die evenmin voor als mogelijk juridisch middel om het verzuim bij de naleving van de MEB-richtlijn ongedaan te maken. Het achterwege blijven van een screening van de in bijlage II vermelde projecten of van een milieueffectbeoordeling van de in bijlage I vermelde projecten vormt een inbreuk op het Unierecht (41).

Krachtens het in artikel 4, lid 3, VEU neergelegde beginsel van loyale samenwerking zijn de lidstaten evenwel gehouden de gevolgen van een inbreuk op het Unierecht ongedaan te maken. De verplichting om het verzuim van een MEB ongedaan te maken is een uitvloeisel van het samenwerkingsbeginsel dat in het primaire EU-recht en in de vaste rechtspraak is bepaald (42). De bevoegde instanties behoren derhalve in het kader van hun bevoegdheden de nodige maatregelen te treffen om het verzuim van een MEB te herstellen, bijvoorbeeld door, binnen de grenzen van het beginsel van procesautonomie van de lidstaten, een reeds verleende vergunning in te trekken of op te schorten teneinde een dergelijke beoordeling alsnog te verrichten (43).

Het Hof heeft geoordeeld dat het EU-recht zich er niet tegen verzet dat bij nationale voorschriften verrichtingen of handelingen die naar EU-recht onregelmatig zijn in bepaalde gevallen kunnen worden geregulariseerd en heeft duidelijk gemaakt dat die mogelijkheid tot regularisering onderworpen behoort te zijn aan de voorwaarde dat zij de belanghebbenden niet in de gelegenheid stelt de regels van het EU-recht te omzeilen of buiten toepassing te laten, en dat zij een uitzondering blijft (44).

Een MEB achteraf is een mogelijke herstelmaatregel voor feitelijke niet-naleving van de MEB-richtlijn (bv. in situaties waarin, zonder dat een MEB was verricht, al een vergunning werd verleend en de werkzaamheden al zijn uitgevoerd of op het punt staan om te beginnen).

Het Hof heeft geoordeeld dat een beoordeling die na de verwezenlijking en de ingebruikneming van een project wordt uitgevoerd niet beperkt mag blijven tot de toekomstige milieueffecten van dat project, maar ook de milieueffecten die zich sinds de verwezenlijking van het project hebben voorgedaan in aanmerking dient te nemen. Wanneer in weerwil van de MEB-richtlijn voor een project geen milieueffectbeoordeling wordt uitgevoerd, verlangt het Unierecht dat de lidstaten de onrechtmatige gevolgen daarvan ongedaan maken, en er zich niet tegen verzet dat na de verwezenlijking en de inbedrijfneming van het betrokken project ter regularisatie een beoordeling van die gevolgen wordt uitgevoerd, mits:

| — | de nationale regels die voorzien in die regularisatiemogelijkheid de betrokkenen niet in de gelegenheid stellen de Unierechtelijke voorschriften te omzeilen of buiten toepassing te laten; en |
| --- | --- |

—

de nationale regels die voorzien in die regularisatiemogelijkheid de betrokkenen niet in de gelegenheid stellen de Unierechtelijke voorschriften te omzeilen of buiten toepassing te laten; en

| — | de ter regularisatie uitgevoerde beoordeling niet alleen ziet op de toekomstige milieueffecten van dat project, maar de milieueffecten die zich sinds de verwezenlijking ervan hebben voorgedaan eveneens in aanmerking neemt (45). |
| --- | --- |

—

de ter regularisatie uitgevoerde beoordeling niet alleen ziet op de toekomstige milieueffecten van dat project, maar de milieueffecten die zich sinds de verwezenlijking ervan hebben voorgedaan eveneens in aanmerking neemt (45).

MEB-procedures achteraf mogen alleen in uitzonderingsgevallen worden toegepast en bij wijze van herstelmaatregel om ervoor te zorgen dat ook wanneer de procedure niet formeel is doorlopen de doelstelling van de MEB-richtlijn toch wordt verwezenlijkt, maar lidstaten mogen die procedures niet toepassen om de vereisten van de MEB-richtlijn te omzeilen (46).

De op de lidstaten rustende verplichting tot het nemen van alle noodzakelijke maatregelen tot herstel van de onrechtmatige gevolgen van het ontbreken van een MEB geldt ook voor gevallen waarin is nagelaten een MEB uit te voeren voor wijzigingen of uitbreidingen van projecten.

3   BEHEER VAN WIJZIGINGEN EN UITBREIDINGEN VAN PROJECTEN

3.1   Achtergrond

Wijzigingen of uitbreidingen van bestaande projecten vielen in eerste instantie niet uitdrukkelijk onder Richtlijn 85/337/EEG van de Raad (47), met uitzondering van de in punt 12 van bijlage II genoemde “[w]ijzigingen in projecten van bijlage I en projecten van bijlage I die uitsluitend of hoofdzakelijk dienen voor het ontwikkelen en beproeven van nieuwe methoden of produkten en die niet langer dan één jaar worden gebruikt” (bijlage II, punt 12).

Twaalf jaar na de oorspronkelijke richtlijn werd als eerste projectcategorie inzake wijzigingen van projecten punt 13, a), van bijlage II ingevoegd, in bewoordingen die tot op heden niet zijn gewijzigd. Richtlijn 85/337/EEG werd bij Richtlijn 97/11/EG van de Raad (48) namelijk gewijzigd teneinde in bijlage II, punt 13, het volgende op te nemen: “[w]ijziging of uitbreiding van projecten van bijlage I of II waarvoor reeds een vergunning is afgegeven, die zijn of worden uitgevoerd en die aanzienlijke nadelige gevolgen voor het milieu kunnen hebben” (49).

Zes jaar na de opname van de eerste projectcategorie inzake projectwijzigingen werd punt 24 van bijlage I ingevoegd. Uit de wijzigingen die bij Richtlijn 2003/35/EG van het Europees Parlement en de Raad (50) werden ingevoerd om de wetgeving van de Gemeenschap af te stemmen op de bepalingen van het Verdrag van Aarhus blijkt duidelijk dat een milieueffectbeoordeling verplicht is bij “[w]ijziging of uitbreiding van in deze bijlage opgenomen projecten, wanneer die wijziging of uitbreiding voldoet aan de in deze bijlage genoemde drempelwaarden, voorzover deze bestaan”.

Nadat punt 24 van bijlage I in de tekst van de richtlijn is opgenomen, heeft het Hof slechts één arrest gewezen waarin het uitleg gaf aan deze projectcategorie, te weten het arrest in zaak C-411/17.

3.2   Het begrip “wijziging/uitbreiding” van een project

De MEB-richtlijn bevat geen definitie van het begrip “wijziging of uitbreiding” en geeft geen voorbeelden. Wat precies een wijziging of uitbreiding vormt, is afhankelijk van het soort project. In de punten 3.3.1 en 3.3.2 hieronder staan enkele voorbeelden van zulke wijzigingen of uitbreidingen, gebaseerd op de rechtspraak van het Hof.

Punt 24 van bijlage I en punt 13, a), van bijlage II zijn specifieke projectcategorieën en hebben betrekking op wijzigingen en uitbreidingen van alle categorieën projecten binnen het toepassingsgebied van de MEB-richtlijn, met alle bijbehorende specifieke kenmerken.

3.3   Bijlage I bij de MEB-richtlijn — projectcategorie I, punt 24

| Bijlage I, punt 24 — Wijziging of uitbreiding van in deze bijlage opgenomen projecten, wanneer die wijziging of uitbreiding voldoet aan de in deze bijlage genoemde drempelwaarden, voor zover deze bestaan. |
| --- |

Bijlage I, punt 24 — Wijziging of uitbreiding van in deze bijlage opgenomen projecten, wanneer die wijziging of uitbreiding voldoet aan de in deze bijlage genoemde drempelwaarden, voor zover deze bestaan.

Punt 24 van bijlage I maakt uitdrukkelijk melding van wijzigingen of uitbreidingen van bijlage I-projecten wanneer die wijzigingen of uitbreidingen voldoen aan de in die bijlage genoemde drempelwaarden, voor zover deze bestaan (51).

In het Doel-arrest schiep het Hof ook meer duidelijkheid omtrent een kernbeginsel dat de verplichting doet ontstaan tot het verrichten van een milieueffectbeoordeling bij wijzigingen of uitbreidingen van bijlage I-projecten, op grond van het milieurisico van die wijziging.

Het Hof riep in herinnering dat voor in bijlage I bij de richtlijn vermelde projecten een milieueffectbeoordeling moet worden verricht wanneer zij gezien onder meer hun aard, omvang of ligging een aanzienlijk milieueffect kunnen hebben, daaraan toevoegend:

| “78. | Uit de opzet en de bewoordingen van punt 24 van bijlage I bij de MEB-richtlijn blijkt dat dit punt ziet op de wijzigingen of uitbreidingen van een project die, met name door hun aard of hun omvang, qua milieueffecten soortgelijke risico’s met zich meebrengen als het project zelf. |
| --- | --- |

“78.

Uit de opzet en de bewoordingen van punt 24 van bijlage I bij de MEB-richtlijn blijkt dat dit punt ziet op de wijzigingen of uitbreidingen van een project die, met name door hun aard of hun omvang, qua milieueffecten soortgelijke risico’s met zich meebrengen als het project zelf.

| 79. | De in het hoofdgeding aan de orde zijnde maatregelen, die tot gevolg hebben dat de duur van de vergunning voor de industriële elektriciteitsproductie van de twee centrales in kwestie — die voordien bij de wet van 31 januari 2003 was beperkt tot veertig jaar — met een aanzienlijke periode van tien jaar wordt verlengd, moeten in samenhang met de aanzienlijke renovatiewerkzaamheden die vereist zijn wegens de verouderde staat van deze centrales en met de verplichting om ze in overeenstemming te brengen met de veiligheidsvoorschriften, worden geacht risico’s op milieueffecten met zich mee te brengen die qua omvang vergelijkbaar zijn met de risico’s die zich voordeden bij de oorspronkelijke ingebruikname van die centrales.” |
| --- | --- |

79.

De in het hoofdgeding aan de orde zijnde maatregelen, die tot gevolg hebben dat de duur van de vergunning voor de industriële elektriciteitsproductie van de twee centrales in kwestie — die voordien bij de wet van 31 januari 2003 was beperkt tot veertig jaar — met een aanzienlijke periode van tien jaar wordt verlengd, moeten in samenhang met de aanzienlijke renovatiewerkzaamheden die vereist zijn wegens de verouderde staat van deze centrales en met de verplichting om ze in overeenstemming te brengen met de veiligheidsvoorschriften, worden geacht risico’s op milieueffecten met zich mee te brengen die qua omvang vergelijkbaar zijn met de risico’s die zich voordeden bij de oorspronkelijke ingebruikname van die centrales.”

In punt 78 van het Doel-arrest formuleerde het Hof het kernbeginsel dat de verplichting doet ontstaan tot het verrichten van een MEB bij wijzigingen of uitbreidingen van bijlage I-projecten. De beoordelingsmaat voor de desbetreffende criteria is het risico op milieueffecten. Als het risico dat gepaard gaat met de wijziging of uitbreiding van het project vergelijkbaar is met het risico dat de oorspronkelijke projectcategorie zelf met zich meebracht, valt het project onder punt 24 van bijlage I bij de MEB-richtlijn (52).

In de onderhavige zaak verwees het Hof naar zowel de maatregelen, die tot gevolg hebben dat de duur van de vergunning voor de opwekking van elektriciteit wordt verlengd, als naar de omvang van de werkzaamheden. In punt 79 verwees het Hof naar verlenging van de exploitatie van de kerncentrales met een aanzienlijke periode (tien jaar) en naar het feit dat aanzienlijke renovatiewerkzaamheden (53) vereist zijn. Het Hof concludeerde dat de milieurisico’s van het project qua omvang vergelijkbaar zijn met de risico’s die zich voordeden bij de oorspronkelijke ingebruikname van die centrales.

In het arrest worden de aard en omvang van de wijziging of uitbreiding van een project genoemd als niet-uitputtende voorbeelden van criteria op grond waarvan beoordeeld kan worden of de milieurisico’s vergelijkbaar zijn met die van het oorspronkelijke project. In het arrest wordt overigens niet gesteld dat cumulatief aan beide criteria moet worden voldaan. De doorslaggevende factor lijkt te zijn dat uit de algehele analyse van een bepaald project blijkt dat er sprake is van met het oorspronkelijke project vergelijkbare risico’s (in de onderhavige zaak kerncentrales en kernreactoren). Daaruit volgt dat de aard en omvang van de wijziging/uitbreiding van een project niet de enige mogelijke criteria zijn. Verder lijkt het niet noodzakelijk te zijn dat de risico’s voortkomen uit zowel de aard als de omvang van het project, zolang die risico’s per saldo maar vergelijkbaar zijn met die van het oorspronkelijke project. Het lijkt niet uitgesloten dat het risico ook gelegen kan zijn in louter de aard dan wel de omvang van het project (“met name door hun aard of hun omvang” (54)).

3.3.1   Bijlage I — projecten met drempelwaarden

Voor meer dan de helft van de projectcategorieën van bijlage I zijn drempelwaarden vastgesteld. Bijgevolg moet bij wijzigingen of uitbreidingen van dergelijke projecten die op of boven die drempelwaarden uitkomen een MEB worden uitgevoerd, aangezien die wijzigingen of uitbreidingen risico’s met zich meebrengen die vergelijkbaar zijn met die van de oorspronkelijke projectcategorie (55).

Desondanks is het belangrijk om op te merken dat bij werkzaamheden tot wijziging van onderdelen van bestaande projecten waarvoor in bijlage I drempelwaarden zijn vastgesteld, volgens de vaste rechtspraak zorgvuldig moet worden gekeken naar de omstandigheden waaronder die drempelwaarden worden bereikt. In zaak C-2/07, Abraham e.a. oordeelde het Hof dat “werkzaamheden tot wijziging van een vliegveld dat over een start- en landingsbaan van ten minste 2 100 meter beschikt, dus niet enkel werkzaamheden tot verlenging van de baan omvatten, maar alle werkzaamheden (56)
  met betrekking tot de gebouwen, de installaties of de uitrusting van dit vliegveld voor zover deze gezien hun aard, omvang en kenmerken als een wijziging van het vliegveld zelf kunnen worden beschouwd. Dit is in het bijzonder het geval bij werkzaamheden die ertoe strekken de luchthavenactiviteit en het luchtverkeer op significante wijze uit te breiden” (punt 36). (57)

3.3.2   Bijlage I — projecten zonder drempelwaarden

Voor bijlage I-projecten zonder drempelwaarden geldt dat wijzigingen of uitbreidingen van bijlage I-projecten zonder drempelwaarden die, met name door hun aard of hun omvang, qua milieueffecten soortgelijke risico’s met zich meebrengen als het project zelf, beschouwd moeten worden als projecten die onder punt 24 van bijlage I vallen. Een dergelijk project levert immers door zijn aard een risico op een aanzienlijk milieueffect in de zin van artikel 2, lid 1, van deze richtlijn op en moet krachtens artikel 4, lid 1, van de MEB-richtlijn worden onderworpen aan een milieueffectbeoordeling (58).

In de MEB-richtlijn wordt geen procedure genoemd waarmee het risiconiveau van de milieueffecten van het project moet worden bepaald en bijgevolg is het aan de opdrachtgevers en de bevoegde instanties om het desbetreffende project te analyseren. Voor de opdrachtgevers en de bevoegde instanties die verantwoordelijk zijn voor de milieueffectbeoordeling is het belangrijk om vast te stellen op welk moment een wijziging of uitbreiding van een project een milieueffectbeoordeling moet ondergaan. De “Guidance on Scoping” (59) en de “Guidance on the preparation of the Environmental Impact Assessment Report” (60) bieden de MEB-beroepsgroep advies over de diverse methoden die kunnen worden gebruikt om het risico op aanzienlijke milieueffecten te bepalen.

Zoals in punt 2.2.2 is aangegeven, moeten de lidstaten er in alle gevallen op toezien dat zij de MEB-richtlijn uitvoeren op een wijze die volledig strookt met de eisen die daarin worden gesteld met het oog op de essentiële doelstelling, welke, zoals blijkt uit artikel 2, lid 1, van die richtlijn, erin bestaat dat de projecten die een aanzienlijk milieueffect kunnen hebben, met name gezien hun aard, omvang of ligging, vóór de vergunningverlening worden onderworpen aan een beoordeling van die effecten (61).

Bijlage I bevat 16 projectcategorieën zonder drempelwaarde die kunnen worden onderverdeeld in drie groepen: projecten op het gebied van kernenergie (bijlage I, punt 2, b), en bijlage I, punt 3), industriële installaties (bijlage I, punten 4, 6, 9, punt 18, a), en punt 22), en gefaseerde projecten, zoals de aanleg van spoorlijnen voor spoorverkeer over lange afstand, autosnelwegen en autowegen (bijlage I, punt 7, a) — spoorverkeer over lange afstand (62) en bijlage I, punt 7, b)).

In zaak C-411/17 concludeerde het Hof in deel 1 van het dictum dat maatregelen die bestaan in het heropstarten van de industriële elektriciteitsproductie van een buiten werking gestelde kerncentrale voor een periode van bijna tien jaar – waardoor het aanvankelijk door de nationale wetgever vastgestelde tijdstip voor de deactivering en het stopzetten van de activiteiten van die kerncentrale met tien jaar wordt uitgesteld — en in het uitstel, eveneens met tien jaar, van de aanvankelijk door die wetgever vastgestelde termijn voor de deactivering en het stopzetten van de industriële elektriciteitsproductie van een in gebruik zijnde kerncentrale, welke maatregelen gepaard gaan met aanzienlijke (63) werkzaamheden voor de modernisering van de centrales in kwestie die gevolgen kunnen hebben voor de materiële toestand van de betrokken plaatsen, een “project” in de zin van de MEB-richtlijn vormen en dat dit project in beginsel aan een milieueffectbeoordeling moet worden onderworpen voordat de betreffende maatregelen worden vastgesteld.

Naar analogie daarvan moeten wijzigingen of uitbreidingen van bijlage I-projecten waarvoor geen drempelwaarde is vastgesteld en die met name door hun aard of hun omvang qua milieueffecten soortgelijke risico’s met zich meebrengen als het oorspronkelijke project zelf, aan een beoordeling worden onderworpen.

3.4   Bijlage II bij de MEB-richtlijn — projectcategorie II, punt 13, a)

| Bijlage II, punt 13, a) — Wijziging of uitbreiding van projecten opgesomd in bijlage I of in deze bijlage waarvoor reeds een vergunning is afgegeven, die zijn of worden uitgevoerd en die aanzienlijke nadelige gevolgen voor het milieu kunnen hebben (niet in bijlage I opgenomen wijziging of uitbreiding). |
| --- |

Bijlage II, punt 13, a) — Wijziging of uitbreiding van projecten opgesomd in bijlage I of in deze bijlage waarvoor reeds een vergunning is afgegeven, die zijn of worden uitgevoerd en die aanzienlijke nadelige gevolgen voor het milieu kunnen hebben (niet in bijlage I opgenomen wijziging of uitbreiding).

De bepaling verwijst naar wijzigingen of uitbreidingen die aanzienlijke nadelige milieueffecten kunnen hebben.

De screening van projecten in deze categorie dient te geschieden overeenkomstig de uitvoerige voorschriften en criteria van artikel 4 van de MEB-richtlijn en bijlage IIA en bijlage III daarbij. Artikel 4, lid 3, schrijft voor dat de bevoegde instanties bij hun besluit over de eventuele noodzaak van een MEB rekening moeten houden met de relevante selectiecriteria, te weten de kenmerken van projecten (waaronder de omvang en het ontwerp van het gehele project), de locatie van het project en het soort en de kenmerken van het potentiële effect. Deze criteria worden opgesomd in bijlage III bij de MEB-richtlijn. De bevoegde instantie moet haar besluit over de vraag of een voorgenomen bijlage II-project al dan niet aan de MEB-procedure moet worden onderworpen, baseren op de informatie die door de opdrachtgever overeenkomstig de uitvoerige voorschriften van bijlage IIA is verstrekt (met de beschrijving van de fysieke kenmerken van het gehele project). De autoriteit moet ook rekening houden met andere relevante beoordelingen van de milieueffecten die uit hoofde van andere EU-wetgeving dan de MEB-richtlijn zijn uitgevoerd. Het screeningbesluit moet worden gemotiveerd, openbaar gemaakt (artikel 5, lid 4) en, zoals in de rechtspraak is bepaald, worden opengesteld voor beroep (64). Ten slotte moet de bevoegde instantie haar besluit over de eventuele noodzaak van een MEB nemen binnen de in artikel 4, lid 6, genoemde termijn.

In de MEB-richtlijn wordt geen definitie van “aanzienlijke nadelige” effecten gegeven. Met “aanzienlijk” wordt in de regel bedoeld dat het om bijzondere of belangrijke effecten gaat. Met “negatief” wordt aangegeven dat die effecten ongunstig of schadelijk zijn. De in bijlage III bij de MEB-richtlijn opgesomde criteria bieden wat dat betreft algemene richtsnoeren die kunnen fungeren als een passend kader om te bepalen hoe aanzienlijk de nadelige effecten zijn.

Zoals in punt 2.1 reeds is opgemerkt, moeten de bevoegde instanties wanneer zij bepalen of wijzigingen of uitbreidingen van bepaalde bijlage I- of bijlage II-projecten aan een beoordeling moeten worden onderworpen, rekening houden met de fundamentele doelstelling van de MEB-richtlijn, die erin bestaat dat de projecten die een aanzienlijk milieueffect kunnen hebben, met name gezien hun aard, omvang of ligging, vóór de vergunningverlening worden onderworpen aan een beoordeling van die effecten, alsook met de ruime werkingssfeer en een breed doel van de richtlijn.

4   TOEPASSING VAN DE MEB-RICHTLIJN OP WIJZIGINGEN EN UITBREIDINGEN VAN KERNCENTRALES

Inleiding

In de MEB-richtlijn worden kerncentrales (65) en andere kernreactoren, met inbegrip van de ontmanteling of buitengebruikstelling van dergelijke centrales of reactoren, vermeld in punt 2, b), van bijlage I. Bijkomende projectcategorieën in punt 3, a) en b), van bijlage I zijn onder meer installaties voor de productie of de verrijking van splijtstoffen of de verwerking, opslag of verwijdering van bestraalde splijtstoffen of radioactief afval. Dit gedeelte is bedoeld om in het licht van de meest recente rechtspraak van het Hof betreffende de sector kernenergie na te gaan wanneer en op welke wijze milieueffectbeoordelingen van toepassing zijn op wijzigingen of uitbreidingen van bestaande projecten in de categorie kernenergie.

In deze richtsnoeren wordt ook stilgestaan bij de meest recente ontwikkelingen die zich dienaangaande in het kader van het Verdrag van Espoo inzake milieueffectrapportage in grensoverschrijdend verband hebben voorgedaan en worden die ontwikkelingen geïntroduceerd in het licht van de bepalingen van de MEB-richtlijn en van de meest recente rechtspraak van het Hof. Meer bepaald hebben de partijen bij het Verdrag van Espoo in december 2020 richtsnoeren inzake de toepasbaarheid van het verdrag op de verlenging van de levensduur van kerncentrales goedgekeurd (“Guidance on the applicability of the Convention to the lifetime extension of nuclear power plants” (66)). Dergelijke verlengingen van de levensduur kunnen ook wijzigingen of uitbreidingen van onder de MEB-richtlijn vallende projecten inhouden en daarom zijn zij voor deze richtsnoeren relevant.

Terminologie

Hoewel de in de MEB-richtlijn en het Verdrag van Espoo gebruikte terminologie op bepaalde punten verschilt, zijn de begrippen aan elkaar verwant en moet de richtlijn in het licht van het Verdrag van Espoo worden uitgelegd. Zo geeft de MEB-richtlijn bijvoorbeeld een definitie van het begrip “project”, terwijl in het Verdrag van Espoo van 1991 het begrip “voorgenomen activiteit” wordt gebruikt. Voor het begrip “wijzigingen en uitbreidingen” uit de MEB-richtlijn geldt dat daaronder in het Verdrag van Espoo nieuwe of geplande activiteiten alsook “ingrijpende wijzigingen van een activiteit” worden begrepen. Zoals in punt 3.2 is opgemerkt, wordt in de MEB-richtlijn het begrip “wijziging of uitbreiding” van bestaande projecten niet gedefinieerd; in het Verdrag van Espoo wordt evenmin omschreven wat een “ingrijpende wijziging” van een activiteit is. Ondanks terminologische verschillen bestaan er inhoudelijke overeenkomsten.

Terminologisch gesproken kan ook met tal van begrippen worden verwezen naar de voortgezette exploitatie van een centrale na het verstrijken van de oorspronkelijk vastgestelde levensduur, afhankelijk van bijvoorbeeld het vergunningsstelsel en het regelgevingskader. Dat kan bijvoorbeeld worden aangeduid met verlenging van de levensduur, voortgezette of langetermijnexploitatie (67) enz.

In de Espoo-richtsnoeren wordt het begrip “verlenging van de levensduur” van kerncentrales pragmatisch gebruikt, uitgaande van een gemeenschappelijke interpretatie van dit begrip door de partijen, en wordt een beschrijving gegeven van de meest voorkomende situaties. Ook in deze richtsnoeren wordt naar het begrip “langetermijnexploitatie” verwezen, een begrip waarvan de Europese Commissie en het Hof zich doorgaans bedienen (evenals andere internationale gremia, zoals de Internationale Organisatie voor Atoomenergie (IAEA)).

De MEB-richtlijn en Euratom-wetgeving

De MEB-richtlijn is gebaseerd op het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU). Het Hof merkte in zijn recente rechtspraak op dat “het Euratom-Verdrag en het VWEU dezelfde juridische waarde hebben, zoals blijkt uit artikel 106 bis, lid 3, van het Euratom-Verdrag, volgens hetwelk de bepalingen van het VEU en het VWEU niet afwijken van de bepalingen van het Euratom-Verdrag. [...] Uit de vaststelling dat het Euratom-Verdrag een sectoraal verdrag is dat gericht is op de ontwikkeling van de kernenergie, terwijl het VWEU veel ruimere doelstellingen heeft en aan de Unie ruime bevoegdheden toekent op een groot aantal gebieden en sectoren, [volgt] dat de regels van het VWEU van toepassing zijn op de kernenergiesector wanneer het Euratom-Verdrag geen specifiekere regels bevat” (68). Bijgevolg verzet het Euratom-Verdrag zich er niet tegen dat de Unierechtelijke milieuvoorschriften op deze sector worden toegepast en is de MEB-richtlijn van toepassing op kerncentrales en andere kernreactoren (69).

Het Euratom-Verdrag en de MEB-richtlijn zijn in elk geval parallel toepasselijk. Artikel 37 van het Euratom-Verdrag bevat specifieke bepalingen inzake de veiligheid en de bescherming tegen ioniserende straling, met inbegrip van radioactieve besmetting van het water, de bodem of het luchtruim. De MEB-richtlijn schrijft voor dat wanneer een project aanzienlijke milieueffecten kan hebben de directe en indirecte aanzienlijke effecten op de bevolking en de menselijke gezondheid, de biodiversiteit, land, bodem, water, lucht en klimaat, materiële goederen, het cultureel erfgoed en het landschap en de samenhang tussen deze factoren op passende wijze geïdentificeerd, beschreven en beoordeeld moeten worden.

Bij de toepassing van de bepalingen van de MEB-richtlijn moeten de bevoegde instanties rekening houden met de “nuttige werking” van de procedures waarin het Euratom-Verdrag voorziet, evenals met het specifieke pakket rechten en plichten dat op grond van het Euratom-Verdrag aan zowel de Commissie als de lidstaten is toegekend en opgelegd (70).

4.1   Voorbeelden van werkzaamheden of fysieke ingrepen in verband met wijzigingen of uitbreidingen van de projectcategorie kerncentrale

De MEB-richtlijn bevat geen nadere definitie van het begrip “wijzigingen of uitbreidingen van bestaande projecten” en geeft daar evenmin voorbeelden van. Zoals in de voorgaande gedeelten is opgemerkt, is volgens de rechtspraak van het Hof het bestaan van werkzaamheden of andere fysieke ingrepen een eerste voorwaarde om van een project in de zin van de richtlijn te kunnen spreken. Omdat er geen uitgebreidere definitie bestaat, geven en rubriceren deze richtsnoeren verhelderende voorbeelden van diverse mogelijke werkzaamheden of fysieke ingrepen bij een kerncentrale, bestaande uit de modernisering, aanpassing of vervanging van apparatuur en systemen die bij een centrale kan plaatshebben.

Het aantal en de complexiteit van de technische systemen die in een kerncentrale zijn geïnstalleerd, is bijzonder groot en het is ondoenlijk om een opsomming te geven van alle mogelijke ingrepen. De voorbeelden van werkzaamheden of fysieke ingrepen die bij kerncentrales worden uitgevoerd en leiden tot het aanpassen of vervangen van gebouwen, systemen en onderdelen van centrales, kunnen echter wel in de vorm van de onderstaande drie categorieën worden samengevat:

| — | Verbetering van de prestaties/rentabiliteit van centrales
  Aangezien kerncentrales worden gebouwd en geëxploiteerd voor het opwekken en met winst verkopen van elektriciteit, bestaat er voor de vergunninghouders van een kerncentrale een prikkel om de prestaties van de centrale te verhogen door de capaciteit voor elektriciteitsopwekking op te voeren of de exploitatiekosten te drukken. Verbeteringen aan de centrale waardoor de behoefte aan onderhoud of aan handmatige werkzaamheden daalt, dragen bij aan het verlagen van de exploitatiekosten. Grotere hoeveelheden opgewekte elektriciteit zijn veelal te danken aan een grotere opwekcapaciteit van de reactor of aan een kortere stilstandtijd. Bij moderniseringsprojecten inzake centrales kan het gaan om: renovatie of vervanging van turbines, generatoren, transformators of condensators; wijzigingen in het ontwerp van splijtstof (bv. een hogere verrijkingsgraad) teneinde het thermisch vermogen van de reactor te vergroten of de verblijftijd van splijtstof in de reactor te verlengen (wat zorgt voor minder/kortere onderbrekingen om de splijtstof aan te vullen); wijzigingen in de regeling van de waterchemie (bv. om het ontstaan van corrosieproducten te verminderen); de renovatie van bepaalde “balance of plant”-systemen om de efficiëntie van de calorische cyclus te verhogen; de modernisering van stuursystemen en mens/machine-interfaces (bv. het hoofdcontrolecentrum) om de betrouwbaarheid en beschikbaarheid van de centrale te vergroten; enz. Deze aanpassingen kunnen op elk moment tijdens de levensduur van de centrale worden doorgevoerd. |
| --- | --- |

—

Verbetering van de prestaties/rentabiliteit van centrales

Aangezien kerncentrales worden gebouwd en geëxploiteerd voor het opwekken en met winst verkopen van elektriciteit, bestaat er voor de vergunninghouders van een kerncentrale een prikkel om de prestaties van de centrale te verhogen door de capaciteit voor elektriciteitsopwekking op te voeren of de exploitatiekosten te drukken. Verbeteringen aan de centrale waardoor de behoefte aan onderhoud of aan handmatige werkzaamheden daalt, dragen bij aan het verlagen van de exploitatiekosten. Grotere hoeveelheden opgewekte elektriciteit zijn veelal te danken aan een grotere opwekcapaciteit van de reactor of aan een kortere stilstandtijd. Bij moderniseringsprojecten inzake centrales kan het gaan om: renovatie of vervanging van turbines, generatoren, transformators of condensators; wijzigingen in het ontwerp van splijtstof (bv. een hogere verrijkingsgraad) teneinde het thermisch vermogen van de reactor te vergroten of de verblijftijd van splijtstof in de reactor te verlengen (wat zorgt voor minder/kortere onderbrekingen om de splijtstof aan te vullen); wijzigingen in de regeling van de waterchemie (bv. om het ontstaan van corrosieproducten te verminderen); de renovatie van bepaalde “balance of plant”-systemen om de efficiëntie van de calorische cyclus te verhogen; de modernisering van stuursystemen en mens/machine-interfaces (bv. het hoofdcontrolecentrum) om de betrouwbaarheid en beschikbaarheid van de centrale te vergroten; enz. Deze aanpassingen kunnen op elk moment tijdens de levensduur van de centrale worden doorgevoerd.

| — | Staat van onderhoud van de centrale die beantwoordt aan de technische specificaties/vergunningsgrondslag
  Werkzaamheden of fysieke ingrepen die aan een kerncentrale worden uitgevoerd met het oog op een staat van onderhoud die beantwoordt aan de technische specificaties of vergunningsgrondslag kunnen uiteenlopen van regelmatige onderhoudswerkzaamheden (zoals het installeren van reserveonderdelen), ingrijpende renovaties van systemen, gebouwen en onderdelen tot het vervangen van onderdelen, met inbegrip van belangrijke onderdelen zoals stoomgeneratoren, deksels van reactordrukvaten, aandrijfmechanismen voor de regelstaven of inwendige delen van reactoren. Onderdelen kunnen aan vervanging toe zijn omdat ze oud, versleten, beschadigd of verouderd zijn (vervanging van verouderde analoge I&C-systemen door moderne digitale systemen enz.). In veel gevallen gaat het daarbij om vervanging door identieke onderdelen, hoewel sommige onderdelen dankzij verbeteringen in het ontwerp of het gebruik van modernere technologie voor een grotere mate van veiligheid of betrouwbaarheid zorgen.
  Op elk moment tijdens de levensduur van een kernreactor kan het nodig zijn dergelijke werkzaamheden uit te voeren (71). |
| --- | --- |

—

Staat van onderhoud van de centrale die beantwoordt aan de technische specificaties/vergunningsgrondslag

Werkzaamheden of fysieke ingrepen die aan een kerncentrale worden uitgevoerd met het oog op een staat van onderhoud die beantwoordt aan de technische specificaties of vergunningsgrondslag kunnen uiteenlopen van regelmatige onderhoudswerkzaamheden (zoals het installeren van reserveonderdelen), ingrijpende renovaties van systemen, gebouwen en onderdelen tot het vervangen van onderdelen, met inbegrip van belangrijke onderdelen zoals stoomgeneratoren, deksels van reactordrukvaten, aandrijfmechanismen voor de regelstaven of inwendige delen van reactoren. Onderdelen kunnen aan vervanging toe zijn omdat ze oud, versleten, beschadigd of verouderd zijn (vervanging van verouderde analoge I&C-systemen door moderne digitale systemen enz.). In veel gevallen gaat het daarbij om vervanging door identieke onderdelen, hoewel sommige onderdelen dankzij verbeteringen in het ontwerp of het gebruik van modernere technologie voor een grotere mate van veiligheid of betrouwbaarheid zorgen.

Op elk moment tijdens de levensduur van een kernreactor kan het nodig zijn dergelijke werkzaamheden uit te voeren (71).

| — | Verbeteringen van de veiligheid
  Met verbeteringen van de veiligheid worden doorgaans problemen aangepakt die zijn geconstateerd in het kader van een procedure voor continue verbetering van de nucleaire veiligheid, zoals periodieke veiligheidsbeoordelingen of feedback naar aanleiding van de ervaringen die met de exploitatie zijn opgedaan. Op elk moment tijdens de levensduur van een centrale kunnen dergelijke verbeteringen noodzakelijk zijn.
  Typische voorbeelden van dergelijke verbeteringen van de veiligheid zijn onder meer: de bouw van nieuwe faciliteiten die benodigd zijn voor de verdere exploitatie van de kerncentrale; elektrische stroomvoorzieningen/generatoren; gefilterde systemen voor ontluchting van de insluiting; installatie van systemen (bv. passieve autokatalytische recombinatoren en/of waterstofbranders) voor de beheersing van waterstof die ontstaat bij ernstige ongevallen; systemen, gebouwen en onderdelen aardbevingsbestendig(er) maken; extra alternatieve koelcircuits voor kernreactoren of een ander veiligheidssysteem; installatie van een alternatieve allerlaatste koellichaam (bv. een koeltoren) of aanleg van alternatieve methoden voor watertoevoer (bv. putten); beschermingssystemen tegen overdruk in het primaire circuit; betere bescherming tegen overstromingen (bijvoorbeeld nieuwe dijken, aanpassingen in de drainage of vergelijkbare werkzaamheden om bestand te zijn tegen hogere waterstanden); aanpassingen in de regeling van de waterchemie; extra maatregelen voor branddetectie en -beveiliging; enz. |
| --- | --- |

—

Verbeteringen van de veiligheid

Met verbeteringen van de veiligheid worden doorgaans problemen aangepakt die zijn geconstateerd in het kader van een procedure voor continue verbetering van de nucleaire veiligheid, zoals periodieke veiligheidsbeoordelingen of feedback naar aanleiding van de ervaringen die met de exploitatie zijn opgedaan. Op elk moment tijdens de levensduur van een centrale kunnen dergelijke verbeteringen noodzakelijk zijn.

Typische voorbeelden van dergelijke verbeteringen van de veiligheid zijn onder meer: de bouw van nieuwe faciliteiten die benodigd zijn voor de verdere exploitatie van de kerncentrale; elektrische stroomvoorzieningen/generatoren; gefilterde systemen voor ontluchting van de insluiting; installatie van systemen (bv. passieve autokatalytische recombinatoren en/of waterstofbranders) voor de beheersing van waterstof die ontstaat bij ernstige ongevallen; systemen, gebouwen en onderdelen aardbevingsbestendig(er) maken; extra alternatieve koelcircuits voor kernreactoren of een ander veiligheidssysteem; installatie van een alternatieve allerlaatste koellichaam (bv. een koeltoren) of aanleg van alternatieve methoden voor watertoevoer (bv. putten); beschermingssystemen tegen overdruk in het primaire circuit; betere bescherming tegen overstromingen (bijvoorbeeld nieuwe dijken, aanpassingen in de drainage of vergelijkbare werkzaamheden om bestand te zijn tegen hogere waterstanden); aanpassingen in de regeling van de waterchemie; extra maatregelen voor branddetectie en -beveiliging; enz.

De werkzaamheden of fysieke ingrepen waarvan in de drie bovenstaande categorieën voorbeelden zijn gegeven, kunnen los van elkaar of in combinatie plaatsvinden en moeten overeenkomstig de bepalingen van de MEB-richtlijn en de vaste rechtspraak van het Hof per geval worden bekeken. Afhankelijk van de aard of omvang van de ingrepen in kwestie, kunnen die ingrepen, wanneer zij kunnen worden aangemerkt als wijzigingen of uitbreidingen van een “project” in de zin van de MEB-richtlijn, aanleiding zijn voor een MEB (bijlage I, punt 24) of een screening (op grond van bijlage II, punt 13, a)); in bepaalde gevallen kunnen de ingrepen buiten de werkingssfeer van de MEB-richtlijn vallen. Het is aan de bevoegde instanties om te bepalen of werkzaamheden een project in de zin van de MEB-richtlijn zijn en hoe zij op grond van de beginselen van de MEB-richtlijn moeten worden beoordeeld.

4.2   Vergunning voor wijzigingen of uitbreidingen van projecten inzake kerncentrales

Alle kerncentrales vallen onder een vergunningsstelsel en kunnen alleen worden gebouwd en geëxploiteerd op basis van een besluit dat is uitgevaardigd door een bevoegde instantie. In de lidstaten bestaan verschillende benaderingen voor het verlenen van exploitatievergunningen voor kerncentrales, hoofdzakelijk omdat dergelijke exploitatievergunningen voor hetzij een vastgestelde periode worden verleend (voor bijvoorbeeld tien jaar) dan wel voor onbepaalde duur.

Eenmaal in bedrijf worden kerncentrales gedurende hun gehele levenscyclus onderworpen aan continue veiligheidsbeoordelingen, monitoring (onder meer milieumonitoring) en inspecties, onder toezicht van de desbetreffende bevoegde instantie(s). Het is ook de verantwoordelijkheid van de bevoegde instanties om na te gaan of de exploitatie van een kerncentrale voldoet aan de vergunningsvoorwaarden en of de exploitanten alle benodigde maatregelen treffen om die naleving en de nucleaire veiligheid te waarborgen (72). Afhankelijk van de specifieke nationale procedure moet de exploitant die onder het toezicht van een bevoegde instantie valt aanvullende beoordelingen uitvoeren en het functioneren van een kerncentrale op verschillende momenten evalueren, onder andere in het kader van periodieke veiligheidsbeoordelingen, thematische evaluaties (gevaren van buitenaf, specifieke feedback naar aanleiding van de ervaringen die met de exploitatie zijn opgedaan) of bij verlenging van de levensduur (73). Bij die afweging spelen hoogstwaarschijnlijk de volgende vragen: mag de centrale in ongewijzigde vorm (of zonder ingrijpende wijzigingen) in bedrijf blijven; is een ingreep nodig om de exploitatie te kunnen voortzetten, zoals maatregelen ter vergroting van de nucleaire veiligheid; moet de centrale definitief worden stilgelegd (bv. omdat de benodigde verbeteringen van de veiligheid uiteindelijk niet kunnen worden doorgevoerd of omdat de exploitant op grond van zijn exploitatiestrategie voor de toekomst dergelijke maatregelen niet gerechtvaardigd acht)?

Dankzij een omvattend samenstel van inspecties en veiligheidsbeoordelingen en het beginsel van continue verbetering uit de richtlijn nucleaire veiligheid worden regelmatig veiligheidsgerelateerde verbeterpunten vastgesteld waarvan de uitvoering tijdig wordt gepland. Doorgaans beantwoorden de verbeteringen van de veiligheid aan de bestaande voorwaarden in de exploitatievergunning van een kerncentrale (veelal samengebracht in de vergunning van de kerncentrale).

Indien de benodigde wijzigingen een project vormen in de zin van de MEB-richtlijn en reeds aan een MEB onderworpen zijn geweest, hoeft die beoordeling niet te worden herhaald, tenzij de omstandigheden in de tussentijd zijn veranderd (zie punt 4.4 hieronder).

Het is de verantwoordelijkheid van de autoriteiten van de lidstaten om te beoordelen welke handelingen volgens hun nationale recht een vergunning — d.w.z. het besluit waarbij de exploitant het recht wordt toegekend om het project uit te voeren — voor het wijzigen of verlengen van de levensduur van een kerncentrale inhouden, zodat wordt voldaan aan de bepalingen van de MEB-richtlijn (zie hiertoe punt 2.2.2).

Bij het beantwoorden van de vraag wat als vergunning geldt, doet niet de benaming (bijvoorbeeld “licentie” of “vergunning”) ertoe, maar veeleer het effect van de vergunning op de rechten en plichten van de exploitant. Een interne procedure of een afweging door een bevoegde instantie waarna een vergunning voor uitvoering van de werkzaamheden uitblijft, wordt bijvoorbeeld niet als vergunning in de zin van de MEB-richtlijn beschouwd.

4.2.1   De specifieke gevallen inzake de verlenging van de levensduur en langetermijnexploitatie

Deze richtsnoeren hebben betrekking op alle categorieën wijzigingen en uitbreidingen. Bij verlenging van de levensduur en langetermijnexploitatie gaat het om specifieke gevallen. In theorie kunnen beide voorkomen zonder dat er sprake is van werkzaamheden, maar aangenomen mag worden dat zij in de EU-lidstaten wel gepaard gaan met werkzaamheden.

De richtsnoeren over de toepasbaarheid van het Verdrag van Espoo op de verlenging van de levensduur van kerncentrales bevatten nuttige voorbeelden en factoren waarmee rekening moet worden gehouden.

Het voorbeeld van de periodieke veiligheidsbeoordeling

Exploitanten kunnen lopende procedures gebruiken om te bepalen of er sprake is van een project en of een vergunning in de zin van de MEB-richtlijn is vereist. Kerncentrales in de EU vallen overeenkomstig de desbetreffende Euratom-wetgeving onder een speciale regeling voor de toetsing van nucleaire veiligheid, ook wel een periodieke veiligheidsbeoordeling genoemd. Artikel 8 quater van Richtlijn 2009/71/Euratom van de Raad (74) verlangt van de exploitant dat deze “systematisch en regelmatig, en ten minste om de tien jaar, de veiligheid van de kerninstallatie opnieuw beoordeelt”. Die periodieke veiligheidsbeoordeling “heeft tot doel, te waarborgen dat aan de huidige ontwerpbasis wordt voldaan en nieuwe veiligheidsverbeteringen aan het licht te brengen, waarbij rekening wordt gehouden met de veroudering, operationele ervaring, de meest recente onderzoeksresultaten en ontwikkelingen in internationale normen”. De periodieke veiligheidsbeoordeling is dus een grondige evaluatie waarin de veiligheidsrelevantie wordt vastgesteld en beoordeeld van afwijkingen van de geldende actuele veiligheidsnormen en internationaal erkende goede praktijken, waarbij rekening wordt gehouden met operationele ervaring, relevante onderzoeksresultaten en de huidige stand van de technologie. Mede met behulp van deze procedure kan worden vastgesteld of de kerncentrale op veilige wijze in bedrijf kan blijven en hoe het veiligheidsniveau kan worden verhoogd. Op grond van de analyse van de uitkomsten van de beoordeling door de exploitant kan de bevoegde instantie bijvoorbeeld een vergunning verlenen voor verdere exploitatie van de centrale tot aan het einde van de volgende cyclus van periodieke veiligheidsbeoordelingen (doorgaans tien jaar).

Het is belangrijk om op te merken dat de periodieke veiligheidsbeoordeling zelf, omwille van haar aard en doel, over het algemeen niet noodzakelijk een besluit inhoudt tot verlenging of wijziging van de exploitatiewijze (bv. langetermijnexploitatie). In bepaalde gevallen kunnen de bevindingen van de beoordeling voor een bevoegde instantie echter aanleiding vormen om een besluit uit te vaardigen, om zo gevolg te geven aan de bevindingen van die beoordeling (zoals de noodzaak tot verbeteringen van de veiligheid in de centrale voordat de exploitatie kan worden voortgezet of gelijktijdig daaraan). In sommige gevallen dient een periodieke veiligheidsbeoordeling ook ter onderbouwing van het besluitvormingsproces omtrent de verlenging of vernieuwing van een vergunning of is zij onderdeel van een meerfasige besluitvormingsprocedure (zie ook punt 2.2.2). Voor een periodieke veiligheidsbeoordeling is als zodanig evenwel geen MEB vereist.

Indien de uitkomsten van een periodieke veiligheidsbeoordeling aanleiding zijn voor werkzaamheden, kunnen voor die werkzaamheden een MEB en een vergunning nodig zijn indien zij een wijziging of uitbreiding in de zin van bijlage I, punt 24, van de MEB-richtlijn vormen of een wijziging of uitbreiding in de zin van bijlage II, punt 13, a), van de MEB-richtlijn en de lidstaten overeenkomstig artikel 2, lid 1, en artikel 4, lid 2, van de MEB-richtlijn hebben bepaald dat een MEB moet worden uitgevoerd.

4.3   Uitgangspunten bij het beoordelen van wijzigingen of uitbreidingen van projecten inzake kerncentrales in het licht van het Doel-arrest

Zoals is opgemerkt in punt 3.3 heeft het Hof geconcludeerd dat de MEB-richtlijn aldus moet worden uitgelegd dat het opnieuw opstarten of het uitstellen van het stopzetten van een kerncentrale (75), beide voor de duur van tien jaar (“maatregelen”), welke maatregelen gepaard gaan met werkzaamheden ten belope van ongeveer 700 miljoen EUR (76) voor de modernisering van de centrales in kwestie die gevolgen kunnen hebben voor de materiële toestand van de betrokken plaatsen, een “project” in de zin van die richtlijn vormen dat in beginsel aan een milieueffectbeoordeling moet worden onderworpen voordat de betreffende maatregelen (77) worden vastgesteld. Om tot die conclusie te komen, had het Hof geoordeeld dat dergelijke werkzaamheden (78) gevolgen kunnen hebben voor de materiële toestand van de betrokken plaatsen, zoals bedoeld in de rechtspraak van het Hof, en dat bij de beoordeling of er sprake is van een project in de zin van de richtlijn de maatregelen derhalve niet kunstmatig kunnen worden losgekoppeld van de werkzaamheden waarmee zij onlosmakelijk verbonden zijn. Het Hof oordeelde bijgevolg dat de maatregelen en de werkzaamheden samen deel uitmaken van één en hetzelfde project in de zin van die bepaling (79).

In punt 78 van het Doel-arrest is het kernbeginsel vastgelegd dat de verplichting doet ontstaan tot het verrichten van een MEB bij wijzigingen of uitbreidingen van bijlage I-projecten. De beoordelingsmaat voor de desbetreffende criteria is het risico op milieueffecten. Als het risico dat gepaard gaat met de wijziging of uitbreiding van het project vergelijkbaar is met het risico dat de oorspronkelijke projectcategorie zelf met zich meebrengt, valt het project onder punt 24 van bijlage I bij de MEB-richtlijn. Uit de formulering van het arrest blijkt dat de aard en omvang van de wijziging of uitbreiding van een project niet-uitputtende voorbeelden zijn van criteria aan de hand waarvan beoordeeld kan worden of de milieurisico’s vergelijkbaar zijn met die van het oorspronkelijke project en waaraan niet noodzakelijkerwijs cumulatief hoeft te worden voldaan.

Uit het arrest kan bijgevolg worden opgemaakt dat de maatregelen die tot gevolg hebben dat de duur van de vergunning voor de elektriciteitsproductie van de kerncentrales met een aanzienlijke periode wordt verlengd en die gepaard gaan met aanzienlijke renovatiewerkzaamheden die onlosmakelijk verbonden zijn met de maatregelen voor de modernisering/aanpassing van de centrales in kwestie en die gevolgen kunnen hebben voor de materiële toestand van de betrokken plaatsen, onder punt 24 van bijlage I bij de MEB-richtlijn vallen, aangezien zij risico’s op milieueffecten met zich meebrengen die vergelijkbaar zijn met de risico’s die zich voordeden bij de oorspronkelijke ingebruikname van die centrales. Dit geldt met name wanneer de langdurige verlenging van de exploitatieperiode en de renovatiewerkzaamheden van een vergelijkbaar belang zijn als in zaak C-411/17.

Behalve het bovengenoemde uitgangspunt zijn door het Doel-arrest andere belangrijke beginselen van de MEB-richtlijn bevestigd die eveneens relevant zijn bij de toepassing van de richtlijn op wijzigingen en uitbreidingen van kerncentrales (zie de gedeelten hierboven over het beoordelen van de algehele effecten van een project en de meerfasige besluitvorming).

4.4   Vaststelling van het risico en van de noodzaak van een MEB

Hoewel de MEB-richtlijn geen criteria bevat voor het beoordelen van het risico van werkzaamheden die als wijzigingen of uitbreidingen van projecten kunnen worden aangemerkt en evenmin voorbeelden geeft van werkzaamheden die als wijzigingen of uitbreidingen van bijlage II-projecten kunnen worden aangemerkt, bevat de richtlijn wel criteria om vast te stellen of die werkzaamheden aan een milieueffectbeoordeling moeten worden onderworpen (de in artikel 4, lid 3, van de MEB-richtlijn bedoelde selectiecriteria en de voorschriften van bijlage IIA en bijlage III bij de richtlijn, zoals uiteengezet in punt 3.4). Deze selectiecriteria kunnen dus worden gebruikt om het eventuele risico en vervolgens de noodzaak van een MEB vast te stellen. Indien de werkzaamheden of fysieke ingrepen niet een zodanige omvang hebben dat zij een milieurisico opleveren dat vergelijkbaar is met het milieurisico van de activiteit zelf maar het wijzigingen of uitbreidingen van een kerncentrale betreft waarvoor reeds een vergunning is afgegeven, of die zijn of worden uitgevoerd en die aanzienlijke nadelige milieueffecten kunnen hebben, vallen die werkzaamheden onder punt 13, a), van bijlage II bij de MEB-richtlijn en worden zij onderworpen aan een screening.

Daarbij moet ook rekening worden gehouden met de Espoo-richtsnoeren over de verlenging van de levensduur van kerncentrales. Een van de parameters waarnaar volgens het Verdrag van Espoo gekeken moet worden om een wijziging van een activiteit aan een grensoverschrijdende milieueffectbeoordeling te onderwerpen, is of deze als ingrijpende wijziging van een activiteit is aangemerkt. Om die reden bevat het Espoo-richtsnoer een niet-uitputtende lijst verhelderende factoren (80) die voor de bevoegde instanties mogelijk relevant zijn wanneer zij bepalen of verlenging van de levensduur neerkomt op een ingrijpende wijziging. Het gaat om de volgende factoren:

| — | groter verbruik van natuurlijke hulpbronnen ten opzichte van de grenswaarden waarin de oorspronkelijke vergunning voorzag; |
| --- | --- |

—

groter verbruik van natuurlijke hulpbronnen ten opzichte van de grenswaarden waarin de oorspronkelijke vergunning voorzag;

| — | hogere productie van afvalstoffen of meer verbruikte splijtstof ten opzichte van de grenswaarden waarin de oorspronkelijke vergunning voorzag; |
| --- | --- |

—

hogere productie van afvalstoffen of meer verbruikte splijtstof ten opzichte van de grenswaarden waarin de oorspronkelijke vergunning voorzag;

| — | hogere emissies, onder meer van radionucliden, en grotere lozing van koelwater ten opzichte van de grenswaarden waarin de oorspronkelijke vergunning voorzag; |
| --- | --- |

—

hogere emissies, onder meer van radionucliden, en grotere lozing van koelwater ten opzichte van de grenswaarden waarin de oorspronkelijke vergunning voorzag;

| — | de omvang van moderniseringswerkzaamheden en/of verbeteringen van de veiligheid, met name indien daarvoor aanzienlijke ingrepen in de materiële toestand van de plaats nodig zijn of indien oude onderdelen of veroudering nopen tot aanzienlijke verbeteringen; |
| --- | --- |

—

de omvang van moderniseringswerkzaamheden en/of verbeteringen van de veiligheid, met name indien daarvoor aanzienlijke ingrepen in de materiële toestand van de plaats nodig zijn of indien oude onderdelen of veroudering nopen tot aanzienlijke verbeteringen;

| — | veranderingen in het omgevingsmilieu, bijvoorbeeld ten gevolge van klimaatverandering; |
| --- | --- |

—

veranderingen in het omgevingsmilieu, bijvoorbeeld ten gevolge van klimaatverandering;

| — | aanpassing aan klimaatverandering en verzachtende maatregelen. |
| --- | --- |

—

aanpassing aan klimaatverandering en verzachtende maatregelen.

Een andere belangrijke factor waarmee rekening moet worden gehouden, is de vraag of de verlenging van de levensduur in kwestie, gelet op de specifieke kenmerken daarvan, aanzienlijke nadelige grensoverschrijdende milieueffecten kan veroorzaken (81).

De mogelijke effecten van de werkzaamheden of fysieke ingrepen op de milieufactoren zijn een ander selectiecriterium om het eventuele risico en de noodzaak van een MEB te bepalen. Indien een project moet worden onderworpen aan een screening of een MEB, moet volgens artikel 3 van de MEB-richtlijn rekening worden gehouden met diverse milieufactoren (82). De effecten op de verschillende milieufactoren kunnen qua omvang en duur uiteenlopen, afhankelijk van de eventuele wijzigingen of uitbreidingen van een kerncentrale met het oog op de exploitatie daarvan (zie hiervoor de in punt 4.1 beschreven categorieën werkzaamheden).

Verbeteringen van de veiligheid van kerncentrales en onderhoudswerkzaamheden teneinde de staat van de centrale te doen beantwoorden aan de technische specificaties of de vergunningsgrondslag worden in de meeste gevallen uitgevoerd vanwege de per saldo positieve milieueffecten, want de onderliggende reden is om het risico op ongevallen te verlagen, de normale operationele emissies terug te dringen of de productie van radioactief afval te verkleinen. De meeste verbeteringen worden uitgevoerd om ervoor te zorgen dat er tijdens de normale werking en/of bij ongevallen minder radiologische of andersoortige emissies in het milieu terechtkomen en/of om de stralingsbelasting waaraan medewerkers in de loop der tijd beroepsmatig blootstaan te verlagen (83).

Verbeteringen kunnen echter ook leiden tot negatieve milieueffecten tijdens de normale werking van een centrale, zoals een groter verbruik van hulpbronnen als water of energie, of meer klassieke emissies, bv. door het uitvoeren van testen of het nu en dan inschakelen van extra dieselgestookte noodaggregaten. Andere verbeteringen van de veiligheid kunnen onder bepaalde omstandigheden ook effecten op het milieu hebben, zoals verbeterde bescherming tegen overstromingen (bv. nieuwe dijken, aanpassingen in de drainage of vergelijkbare werkzaamheden) waardoor bij overstromingen de natuurlijke stroming van het water kan veranderen, met mogelijk gevolgen voor de omvang van overstromingen in stroomafwaarts gelegen gebieden, waar het water door en nabij bewoonde gebieden stroomt of plaatsen van bijzonder belang treft. Bovendien kan niet worden uitgesloten dat sommige veiligheidsgerelateerde verbeteringen gedurende de bouw- of installatiefase voor negatieve effecten zorgen (zoals lawaai, hinder, een tijdelijk hogere productie van stralings- en/of klassiek afval, industriële/radiologische emissies, verbruik van hulpbronnen, zoals bouwmaterialen, water, energie).

Wijzigingen in de regeling van de waterchemie (84) in kernreactoren zijn in zeker zes opzichten van belang: materiaalintegriteit, stralingsniveau van de centrale, neerslagvorming, splijtstofprestaties, milieueffecten en veiligheid. Dergelijke wijzigingen kunnen verbeteringen met zich meebrengen, bijvoorbeeld op het gebied van veiligheid, veroudering en degradatie van onderdelen, of zij kunnen zorgen voor het beheersen of verlagen van de corrosiesnelheid (waardoor de stralingsbelasting van medewerkers mogelijk afneemt en het onderhoud eenvoudiger wordt). Een wijziging in één parameter van de waterchemie ter vergroting van de veiligheid kan andere gevaren of risico’s echter doen toenemen en dit moet zorgvuldig tegen elkaar worden afgewogen. Wanneer er veiligheidsgerelateerde verbeteringen worden doorgevoerd die per saldo een positief effect op het milieu hebben, is het mogelijk dat er ook enkele negatieve milieueffecten optreden.

De kans dat een centrale aanzienlijke milieueffecten veroorzaakt, is groter bij werkzaamheden of fysieke ingrepen in verband met het verhogen van het rendement van reactoren dan bij verbeteringen van de veiligheid, zowel wat betreft effecten ten gevolge van straling (bijvoorbeeld wegens een andere stralingsinventaris van de reactorkern) als wat betreft andere effecten (bijvoorbeeld een hoger debiet of hogere temperatuur van koelwaterlozingen).

4.5   Benchmarking bij de uitvoering van de MEB-richtlijn op nucleair gebied

Ruim twintig jaar geleden is begonnen met regelmatige benchmarking op het gebied van nucleaire veiligheid, wat vruchten heeft afgeworpen met betrekking tot de harmonisatie van de praktische toepassing van veiligheidsbeginselen. In de richtlijn nucleaire veiligheid (85) werd onderschreven dat deze benchmarking een cruciale rol speelt bij het waarborgen van een hoog, op EU-niveau geharmoniseerd veiligheidsniveau, in het bijzonder dankzij de bepaling inzake thematische collegiale toetsingen.

Wanneer de lidstaten vrijwillig een dergelijke benchmarkexercitie op touw zetten met betrekking tot wijzigingen en uitbreidingen van kerncentrales, kan dat bijdragen aan de toepassing van deze richtsnoeren en de uitvoering van de MEB-richtlijn. De benchmarking kan gemeenschappelijke methodieken op EU-niveau opleveren en in bepaalde gevallen de praktische uitvoering vergemakkelijken. Tegen de achtergrond van punt 4.2 of wanneer bijvoorbeeld wijzigingen of uitbreidingen van een kerncentrale worden overwogen, kan benchmarking belangrijk zijn om te beoordelen of er veranderingen zijn opgetreden in het vrijkomen van straling tijdens de normale werking of bij ongevallen en in hoeverre dat noopt tot herziening van een MEB (indien er een MEB is uitgevoerd). Een dergelijke benchmarkingexercitie kan ook helpen nagaan of de wijzigingen en uitbreidingen van projecten extra risico’s op milieueffecten opleveren voor naburige lidstaten en welke lidstaten dat zijn.

5   SAMENVATTING VAN DE HOOFDPUNTEN

| — | Wanneer bouwwerkzaamheden of ingrepen die de materiële toestand veranderen van de in bijlage I of bijlage II van de richtlijn betreffende de milieueffectbeoordeling genoemde oorspronkelijke projecten voldoen aan de vereisten van bijlage I, punt 24, of bijlage II, punt 13, a), bij die richtlijn, vormen zij “projecten” in de zin van de MEB-richtlijn en moeten zij worden onderworpen aan een screening of een MEB. |
| --- | --- |

—

Wanneer bouwwerkzaamheden of ingrepen die de materiële toestand veranderen van de in bijlage I of bijlage II van de richtlijn betreffende de milieueffectbeoordeling genoemde oorspronkelijke projecten voldoen aan de vereisten van bijlage I, punt 24, of bijlage II, punt 13, a), bij die richtlijn, vormen zij “projecten” in de zin van de MEB-richtlijn en moeten zij worden onderworpen aan een screening of een MEB.

| — | Voor projecten die aanzienlijke milieueffecten kunnen hebben, moet een vergunningsplicht gelden. |
| --- | --- |

—

Voor projecten die aanzienlijke milieueffecten kunnen hebben, moet een vergunningsplicht gelden.

| — | Een wijziging of uitbreiding van projecten in de zin van bijlage I, punt 24, van de richtlijn betreffende de milieueffectbeoordeling veronderstelt dat er sprake is van risico’s die qua milieueffecten vergelijkbaar zijn met die van het oorspronkelijke project. Het voor lange tijd verlengen van een vergunning voor oorspronkelijke projecten alsook het belang van de werkzaamheden die onlosmakelijk verbonden zijn met de omvang van de wijzigingen of uitbreidingen van projecten, zijn in dat kader belangrijke criteria die door de bevoegde instanties moeten worden toepast. |
| --- | --- |

—

Een wijziging of uitbreiding van projecten in de zin van bijlage I, punt 24, van de richtlijn betreffende de milieueffectbeoordeling veronderstelt dat er sprake is van risico’s die qua milieueffecten vergelijkbaar zijn met die van het oorspronkelijke project. Het voor lange tijd verlengen van een vergunning voor oorspronkelijke projecten alsook het belang van de werkzaamheden die onlosmakelijk verbonden zijn met de omvang van de wijzigingen of uitbreidingen van projecten, zijn in dat kader belangrijke criteria die door de bevoegde instanties moeten worden toepast.

---

(1)  PB L 26 van 28.1.2012, blz. 1.

(2)  PB L 124 van 25.4.2014, blz. 1.

(3)  C-411/17, Inter-Environnement Wallonie en Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen, ECLI:EU:C:2019:622.

(4)  https://ec.europa.eu/environment/eia/pdf/EIA_rulings_web.pdfhttps://ec.europa.eu/environment/eia/pdf/EIA_rulings_web.pdf (dit document geeft niet het officiële standpunt van de Commissie weer, is voor de Commissie niet bindend en wordt door deze mededeling niet bekrachtigd).

(5)  PB C 104 van 24.4.1992, blz. 7.

(6)  PB L 124 van 17.05.2005, blz. 4.

(7)  Zie in die zin de conclusie van advocaat-generaal Kokott in zaak C-411/17, punt 105 (“Aangezien de MEB-richtlijn grotendeels bedoeld is om uitvoering te geven aan de verdragen [van Espoo] is het echter wenselijk haar uit te leggen in overeenstemming met deze verdragen. Tevens moeten de bevoegdheden van de Unie met inachtneming van het internationale recht worden uitgeoefend, zodat de uitlegging van het afgeleide recht van de Unie in beginsel moet stroken met haar internationaalrechtelijke verplichtingen.”).

(8)  Met verschillende wetten kunnen verschillende doelstellingen worden nagestreefd, wat weer van invloed kan zijn op de reikwijdte en betekenis van de daarin vervatte projectclassificaties en -definities. Een bepaalde projectclassificatie in de ene richtlijn hoeft dus niet noodzakelijk een nauwkeurige beschrijving te bevatten van de wijze waarop eenzelfde projecttype moet worden geïnterpreteerd in het kader van een andere richtlijn. Zoals het Hof heeft verklaard (zie bijvoorbeeld zaak C-227/01, Commissie/Spanje), moet het EU-recht worden uitgelegd met inachtneming van de algemene opzet en de doelstelling van de regeling waarvan het onderdeel uitmaakt.

(9)  https://unece.org/sites/default/files/2021-02/Guidance_on_Conventions%20applicability_to_LTE%20of%20NPPs_As%20endorsed%20and%20edited.pdf

(10)  Zie in die zin zaak C-486/04, Commissie/Italië, punt 45, en zaak C-255/05, Commissie/Italië, punt 52.

(11)  Zie zaak C-435/09, Commissie/België, punten 86 en 88.

(12)  C-72/95, Kraaijeveld e.a., punt 50; C-2/07, Abraham e.a., punt 37; C-75/08, Mellor, punt 50; C-427/07, Commissie/Ierland, punt 41.

(13)  Zaak C-2/07, Abraham e.a., punt 23; zaak C-275/09, Brussels Hoofdstedelijk Gewest e.a., punt 24; C-121/11, Pro-Braine e.a., punt 31.

(14)  Naar analogie zaak C-275/09, Brussels Hoofdstedelijk Gewest e.a., punt 24; zaak C-121/11, Pro-Braine e.a., punt 32.

(15)  C-287/98, Linster, punt 52; C-486/04, Commissie/Italië, punt 36; C-215/06, Commissie/Ierland, punt 49; C-329/17, Prenninger e.a., punt 35.

(16)  Op grond van de richtlijn is voor die “vergunning” geen aanvullende “instemming” benodigd (zie C-332/04, Commissie/Spanje, punt 53).

(17)  C-290/03, Barker/Bromley EU:C:2014:2250, punten 40 en 41.

(18)  C-50/09, Commissie/Ierland, punten 73-75. “[Artikel 2, lid 2,] impliceert dat de aan de lidstaten gelaten vrijheid zich uitstrekt tot de vaststelling van de procedureregels en de voorwaarden voor de verlening van de desbetreffende vergunning. Die vrijheid kan evenwel slechts worden uitgeoefend binnen de door die richtlijn gestelde grenzen en voor zover de door de lidstaten gemaakte keuzes de volledige inachtneming van de hierin vastgelegde doelstellingen garanderen.”

(19)  Zie voor meer informatie deel 4 van de richtsnoeren van de Commissie betreffende de toepassing van vrijstellingen op grond van de richtlijn milieueffectbeoordeling (EUR-Lex - 52019XC1114(02) - NL - EUR-Lex (europa.eu)).

(20)  Zie de zaak-Doel, punten 103-114.

(21)  Volgens artikel 3, lid 7, van Richtlijn 2010/75/EU van het Europees Parlement en de Raad van 24 november 2010 inzake industriële emissies (geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging) (PB L 334 van 17.12.2010, blz. 17) is een “vergunning” een schriftelijke machtiging om een installatie, een stookinstallatie, een afvalverbrandingsinstallatie of een afvalmeeverbrandingsinstallatie, dan wel een deel daarvan, te exploiteren.

(22)  Richtlijn 1999/31/EG van de Raad van 26 april 1999 betreffende het storten van afvalstoffen (PB L 182 van 16.7.1999, blz. 1).

(23)  De kwalificatie “vergunning” in de zin van artikel 1, lid 2, punt c), van de richtlijn is niet afhankelijk van de benaming (voorbeelden van begrippen die in nationale werkwijzen worden gebruikt zijn: bouwvergunning, bestemmingsvergunning, omgevingsvergunning, (geïntegreerde) milieuvergunning, locatievergunning), maar veeleer van de vraag of aan de voorwaarden van de richtlijn wordt voldaan.

(24)  Behalve in de richtlijn inzake industriële emissies zijn vergunningsstelsels te vinden in bijvoorbeeld de afvalstoffenwetgeving (Richtlijn 2008/98/EG van het Europees Parlement en de Raad van 19 november 2008 betreffende afvalstoffen of Richtlijn 1999/31/EG van 26 april 1999 betreffende het storten van afvalstoffen). Een voorbeeld van een andersoortig vergunningstelsel staat in onder meer Richtlijn 2013/30/EU van het Europees Parlement en de Raad van 12 juni 2013 betreffende de veiligheid van offshore olie- en gasactiviteiten en tot wijziging van Richtlijn 2004/35/EG.

(25)  C-275/09, Brussels Hoofdstedelijk Gewest e.a.

(26)  Het beginsel in dit deel geldt ook voor nieuwe projecten.

(27)  C-201/02, Wells, punten 52-53, dictum 1.

(28)  Zaak C-201/02, Wells; zaak C-508/03, Commissie/Verenigd Koninkrijk; Zaak C-290/03, Barker.

(29)  C-201/02, Wells, en C-2/07, Abraham e.a.

(30)  Zie punt 88 van het Doel-arrest: “88. Hieruit volgt dat de tenuitvoerlegging van deze maatregelen weliswaar noopt tot de vaststelling van verdere handelingen in het kader van een complex en gereglementeerd proces — die met name tot doel hebben de voorschriften inzake beveiliging en veiligheid die van toepassing zijn op de industriële elektriciteitsproductie van nucleaire oorsprong te waarborgen — en dat die maatregelen weliswaar met name onderworpen zijn aan een voorafgaande goedkeuring van het FANC, zoals blijkt uit de memorie van toelichting bij de wet van 28 juni 2015, maar dat zij vanaf hun vaststelling door de nationale wetgever de essentiële kenmerken van het project definiëren en a priori niet meer worden geacht besproken of ter discussie gesteld te worden.”

(31)  In zaak C-50/09 concludeerde het Hof dat “[o]m te voldoen aan de bij voornoemd artikel 3 opgelegde verplichting, de bevoegde milieu-instantie zich niet [kan] beperken tot het identificeren en beschrijven van de directe en indirecte effecten van een project op bepaalde factoren, maar moet zij deze ook per geval op passende wijze beoordelen” (punt 37). Zie zaak C-508/03, Commissie/Verenigd Koninkrijk, punten 103 tot en met 106.

(32)  C-2/07, Abraham e.a./Luchthaven Luik, punten 42-43; C-142/07, Ecologistas en Acción-CODA, punt 39.

(33)  C-205/08, Umweltanwalt von Kärnten, punt 51.

(34)  C-392/96, Commissie/Ierland, punten 76 en 82; C-142/07, Ecologistas en Acción-CODA, punt 44; C-205/08, Umweltanwalt von Kärnten, punt 53; C-2/07, Abraham e.a./Luchthaven Luik, punt 27; C-275/09, Brussels Hoofdstedelijk Gewest e.a., punt 36; Case C-244/12, Salzburger Flughafen, punt 37.

(35)  ZaakC-2/07, Abraham e.a./Luchthaven Luik, punt 42.

(36)  Zaak C-227/01, Commissie/Spanje, punt 53.

(37)  Case C-244/12, Salzburger Flughafen, punt 37. In deze zaak hadden de projecten in kwestie betrekking op de bouw van bijgebouwen voor een luchthaven (d.w.z. opbergloodsen, de uitbreiding van parkeerterreinen en vliegtuigplatformen) waarmee rekening gehouden had moeten worden toen eerder goedkeuring voor andere projecten (d.w.z. de bouw van een extra terminal) werd verleend.

(38)  Zie bijlage II, deel A, punt 1, a), bijlage III, punt 1, a), en bijlage IV, punt 1, b), alsook overweging 22 van Richtlijn 2014/52/EU (“Teneinde een hoog niveau van bescherming van het milieu en de menselijke gezondheid te waarborgen, moet bij screeningprocedures en milieueffectbeoordelingen
  rekening worden gehouden met de gevolgen van het

  gehele

  project in kwestie, met inbegrip van voor zover relevant de (diepe) ondergrond, tijdens de bouw-, bedrijfs- en voor zover relevant de sloopfase”).

(39)  C-287/98, Linster, punt 52; C-486/04, Commissie/Italië, punt 36; C-215/06, Commissie/Ierland, punt 49.

(40)  Zaak C-215/06, Commissie/Ierland, punt 51. “[...] artikel 2, lid 1, van deze richtlijn [moet] noodzakelijkerwijze aldus worden opgevat dat de aanvrager die niet de vereiste vergunning heeft aangevraagd en verkregen en vooraf geen milieueffectbeoordeling heeft verricht waar zij wordt vereist, niet kan overgaan tot uitvoering van het betrokken project dan met schending van de vereisten van de [...] richtlijn”.

(41)  Indien een milieueffectbeoordeling of een screening achterwege is gebleven, staat het bovendien aan de nationale rechter om na te gaan of is voldaan aan de Unierechtelijke vereisten voor het recht op schadevergoeding, met name het bestaan van een rechtstreeks causaal verband tussen de aangevoerde schending en de geleden schade (zaak C-420/11, Leth, punt 48).

(42)  Zaak C-201/02, Wells, punten 66-70.

(43)  Zaak C-215/06, Commissie/Ierland, punt 59: “[...] De bevoegde autoriteiten behoren derhalve de nodige maatregelen te treffen om het verzuim van een milieueffectbeoordeling te herstellen, bijvoorbeeld door, binnen de grenzen van het beginsel van procesautonomie van de lidstaten, een reeds verleende vergunning in te trekken of op te schorten teneinde een dergelijke beoordeling alsnog te verrichten”.

(44)  Zaak C-215/06, Commissie/Ierland, punt 57; C-416/10, Križan e.a., punt 87; C-348/15, Stadt WienerNeustadt, punt 36; C-411/17, Inter-Environnement Wallonie en Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen, punt 174.

(45)  Gevoegde zaken C-196/16 en C-197/16, Comune di Corridonia, punten 35-41 en 43; C-117/17, Castelbellino, punt 30, C-411/17, Inter-Environnement Wallonie en Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen, punt 175.

(46)  C-215/06, Commissie/Ierland, punt 57; C-416/10, Križan e.a., punt 87; C-348/15, Stadt WienerNeustadt, punt 36.

(47)  Richtlijn 85/337/EEG van de Raad van 27 juni 1985 betreffende milieu-effectbeoordeling van bepaalde openbare en particuliere projecten (PB L 175 van 5.7.1985, blz. 40).

(48)  Richtlijn 97/1 1 /EG van de Raad van 3 maart 1997 tot wijziging van Richtlijn 85/337/EEG betreffende de milieu-effectbeoordeling van bepaalde openbare en particuliere projecten(PB L 73 van 14.3.1997, blz. 5).

(49)  Als voorafschaduwing van de invoeging van de projectcategorie van bijlage II, punt 13, a), in de tekst van de richtlijn, oordeelde het Hof in zaak C-72/95, Kraaijeveld e.a., dat de richtlijn ook geldt voor wijzigingen van projecten. Het Hof stelde vast dat de uitdrukking “werkzaamheden inzake kanalisering en regulering van waterwegen” als bedoeld in bijlage II, punt 10, e), van richtlijn 85/337/EEG (vóór de wijzigingen bij Richtlijn 97/11/EG) aldus moet worden uitgelegd dat daaronder niet alleen valt het aanleggen van een nieuwe dijk, doch ook de wijziging van een bestaande dijk, door deze te verleggen, te versterken en/of te verbreden, en het op dezelfde plaats vervangen van een dijk al dan niet sterker en/of breder dan de verwijderde dijk, of een combinatie van één of meer van deze gevallen (punt 42).

(50)  Richtlijn 2003/35/EG van het Europees Parlement en de Raad van 26 mei 2003 tot voorziening in inspraak van het publiek in de opstelling van bepaalde plannen en programma’s betreffende het milieu en, met betrekking tot inspraak van het publiek en toegang tot de rechter, tot wijziging van de Richtlijnen 85/337/EEG en 96/61/EG van de Raad (PB L 156 van 25.6.2003, blz. 17).

(51)  Zie punt 13, a), van bijlage II wat betreft wijzigingen/uitbreidingen van bijlage I-projecten die onder de drempelwaarde vallen maar aanzienlijke nadelige milieueffecten met zich meebrengen.

(52)  Zaak C-411/17, punten 79 en 80.

(53)  De omvang van de renovatie bleek uit het feit dat voor die werkzaamheden financiële middelen ten belope van 700 miljoen EUR werden uitgetrokken (zaak C-411/17, punt 64).

(54)  Ibidem, punt 78.

(55)  Verder is op grond van bijlage I, punt 24, een MEB nodig bij een “[w]ijziging of uitbreiding van in deze bijlage opgenomen projecten, wanneer die wijziging of uitbreiding voldoet aan de in deze bijlage genoemde drempelwaarden, voor zover deze bestaan.”

(56)  Het voorgenomen project betrof de wijziging van infrastructuur van het vliegveld, de bouw van een controletoren, nieuwe afslagen en nieuwe parkeerzones, en werkzaamheden voor de hernieuwde aanleg en verbreding van de start- en landingsbanen zonder die te verlengen.

(57)  Deze methode werd bevestigd in zaak C-275/09, Brussels Hoofdstedelijk Gewest e.a., en in zaak C-244/12, Salzburger Flughafen.

(58)  Naar analogie zaak C-411/17, Doel, punt 78.

(59)  https://ec.europa.eu/environment/eia/pdf/EIA_guidance_Scoping_final.pdf (dit document geeft niet het officiële standpunt van de Commissie weer, is voor de Commissie niet bindend en wordt door deze mededeling niet bekrachtigd).

(60)  https://ec.europa.eu/environment/eia/pdf/EIA_guidance_EIA_report_final.pdf (dit document geeft niet het officiële standpunt van de Commissie weer, is voor de Commissie niet bindend en wordt door deze mededeling niet bekrachtigd).

(61)  Zaak C-287/98, Linster, punt 52; C-486/04, Commissie/Italië, punt 36; en C-215/06, Commissie/Ierland, punt 49.

(62)  Deze categorie bestaat uit projecttypen met en zonder drempelwaarden.

(63)  Zaak C-411/17, Doel, punt 79.

(64)  Zaak C-570/13, punten 44 en 50.

(65)  Oorspronkelijke Engelse voetnoot niet relevant voor het Nederlands.

(66)  https://unece.org/sites/default/files/2021-02/Guidance_on_Conventions%20applicability_to_LTE%20of%20NPPs_As%20endorsed%20and%20edited.pdf

(67)  Langetermijnexploitatie van een kerncentrale duidt op de exploitatie na het verstrijken van een vastgestelde periode die wordt bepaald door de vergunningsvoorwaarden, het oorspronkelijke ontwerp van de centrale, relevante normen of nationale regelgeving. (Ageing Management and development of a Programme for Long Term Operation of Nuclear Power Plants, IAEA Specific Safety Guide SSG-48, IAEA, 2018).

(68)  Zie punt 32 van het arrest van 22 september 2020, Oostenrijk/Commissie, C-594/18 P (ECLI:EU:C:2020:742).

(69)  Zie de punten 41 en 43 van het arrest van 22 september 2020, Oostenrijk/Commissie, C-594/18 P (ECLI:EU:C:2020:742).

(70)  Zie onder meer hoofdstuk 3 van het Euratom-Verdrag (“Bescherming van de gezondheid”) alsook de punten 40, 41 en 43 van het arrest van het Hof van 22 september 2020, Oostenrijk/Commissie, C-594/18 P (ECLI:EU:C:2020:742).

(71)  Zulke ingrepen worden niet noodzakelijkerwijs ondernomen met het oog op langetermijnexploitatie, ook niet wanneer zonder vervanging van onderdelen een langere operationele levensduur niet mogelijk was geweest (voorbeeld: een besluit tot verlenging van de operationele levensduur na het verstrijken van de veertigjarige ontwerplevensduur van een kerncentrale was wellicht niet mogelijk geweest indien de stoomgeneratoren niet na een exploitatieperiode van dertig jaar waren vervangen).

(72)  Richtlijn 2009/71/Euratom van de Raad van 25 juni 2009 (PB L 172 van 2.7.2009, blz. 18) houdende wijziging van Richtlijn 2014/87/Euratom van 8 juli 2014 (PB L 219 van 25.7.2014, blz. 42) tot vaststelling van een communautair kader voor de nucleaire veiligheid van kerninstallaties. Het algemene beginsel betreffende de vereiste tot continue verbetering luidt dat de exploitant, onder toezicht van de nationale veiligheidsinstanties, op permanente basis alle geconstateerde redelijke verbeterpunten op het gebied van de veiligheid uitvoert. Deze aanpak gaat vergezeld van inspecties, periodieke speciale veiligheidsanalyses (zoals stresstests, menselijke tussenkomst ...) of periodieke veiligheidsevaluaties waarin de veiligheidssituatie grondig wordt beoordeeld.

(73)  Aanvankelijk werden kerncentrales veelal ontworpen voor een bepaalde levensduur (bijvoorbeeld dertig of veertig jaar in het geval van de zogeheten generatie II-kerncentrales die thans in bedrijf zijn en waarvan er vele hun oorspronkelijke ontwerplevensduur naderen of reeds hebben overschreden). Die oorspronkelijke levensduur kan door tal van factoren worden beïnvloed (zoals permanent onderhoud en vervanging van onderdelen) en het is gebruikelijk dat een centrale langer in bedrijf blijft dan de oorspronkelijke levensduur wanneer structureel en grondig wordt aangetoond dat dat veilig is.

(74)  Richtlijn 2009/71/Euratom van de Raad van 25 juni 2009 tot vaststelling van een communautair kader voor de nucleaire veiligheid van kerninstallaties (PB L 172 van 2.7.2009, blz. 18) houdende wijziging van Richtlijn 2014/87/Euratom van de Raad van 8 juli 2014 (PB L 219 van 25.7.2014, blz. 42).

(75)  Op grond van de Belgische wet hadden de kerncentrales veertig jaar na de datum van hun industriële ingebruikname moeten worden gedeactiveerd.

(76)  Het is goed er nog eens op te wijzen dat met de kerncentrales in Doel investeringen ter waarde van ongeveer 700 miljoen EUR gemoeid waren. Bovendien benadrukte het Hof dat de omvang of aard van de werkzaamheden doorslaggevend is.

(77)  C-411/17, Inter-Environnement Wallonie en Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen, ECLI:EU:C:2019:622, punt 94.

(78)  Ibidem, punt 66: “[...] betrekking hebben op de modernisering van de koepels van de centrales Doel 1 en Doel 2, op de vernieuwing van de bassins voor de opslag van gebruikte splijtstof, op de plaatsing van een nieuwe pompinstallatie en op de aanpassing van de onderbouw om die centrales beter te beschermen tegen overstromingen. Met de werkzaamheden worden niet enkel verbeteringen aangebracht aan de bestaande structuren, maar worden tevens drie gebouwen opgericht. Twee daarvan zouden worden bestemd voor het onderbrengen van de ventilatiesystemen en het derde voor een brandbestrijdingsinstallatie”.

(79)  Ibidem, punt 71.

(80)  Espoo-richtsnoeren, bijlage II.

(81)  Espoo-richtsnoeren, deel C, Verlenging van de levensduur als ingrijpende activiteit.

(82)  Bevolking en menselijke gezondheid, biodiversiteit, land, bodem, water, lucht, klimaat, materiële goederen, cultureel erfgoed, landschap en de samenhang daartussen.

(83)  Opgemerkt moet worden dat wijzigingen of uitbreidingen van een kerncentrale die tot verhoogde radiologische emissies kunnen leiden, aanleiding zijn voor een kennisgeving aan de Europese Commissie krachtens artikel 37 van het Euratom-Verdrag, waarin is voorgeschreven dat iedere lidstaat aan de Commissie de algemene gegevens moet verstrekken van elk plan voor de lozing van radioactieve afvalstoffen, in welke vorm ook, om vast te kunnen stellen of de uitvoering van dat plan een radioactieve besmetting van het water, de bodem of de lucht van een andere lidstaat ten gevolge kan hebben.

(84)  De regeling van de waterchemie is cruciaal om een kerncentrale veilig te laten functioneren en kan met het oog op de verlenging van de levensduur van de centrale worden gebruikt om de schadelijke effecten van chemicaliën, chemische onzuiverheden en corrosie van installaties en onderdelen van de centrale tot een minimum te beperken.

(85)  Richtlijn 2009/71/Euratom van de Raad van 25 juni 2009 tot vaststelling van een communautair kader voor de nucleaire veiligheid van kerninstallaties (PB L 172 van 2.7.2009, blz. 18) houdende wijziging van Richtlijn 2014/87/Euratom van de Raad van 8 juli 2014 (PB L 219 van 25.7.2014, blz. 42).

---

| 3.12.2021 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 486/20 |
| --- | --- | --- | --- |

3.12.2021

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 486/20

---

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie

(Zaak M.10247 — CVC / COOPER)

(Voor de EER relevante tekst)

(2021/C 486/02)

Op 22 oktober 2021 heeft de Commissie besloten zich niet te verzetten tegen bovenvermelde aangemelde concentratie en deze verenigbaar met de interne markt te verklaren. Dit besluit is gebaseerd op artikel 6, lid 1, punt b), van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (1). De volledige tekst van het besluit is slechts beschikbaar in het Engels en zal openbaar worden gemaakt na verwijdering van eventuele bedrijfsgeheimen. De tekst is beschikbaar:

| — | op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector; |
| --- | --- |

—

op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector;

| — | in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32021M10247. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving. |
| --- | --- |

—

in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32021M10247. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving.

---

(1)  PB L 24 van 29.1.2004, blz. 1.

---

| 3.12.2021 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 486/21 |
| --- | --- | --- | --- |

3.12.2021

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 486/21

---

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie

(Zaak M.10449 — KIA / ALMAVIVA)

(Voor de EER relevante tekst)

(2021/C 486/03)

Op 19 november 2021 heeft de Commissie besloten zich niet te verzetten tegen bovenvermelde aangemelde concentratie en deze verenigbaar met de interne markt te verklaren. Dit besluit is gebaseerd op artikel 6, lid 1, punt b), van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (1). De volledige tekst van het besluit is slechts beschikbaar in het Engels en zal openbaar worden gemaakt na verwijdering van eventuele bedrijfsgeheimen. De tekst is beschikbaar:

| — | op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector; |
| --- | --- |

—

op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector;

| — | in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32021M10449. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving. |
| --- | --- |

—

in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32021M10449. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving.

---

(1)  PB L 24 van 29.1.2004, blz. 1.

---

IV Informatie

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Raad

| 3.12.2021 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 486/22 |
| --- | --- | --- | --- |

3.12.2021

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 486/22

---

Kennisgeving aan de personen die zijn onderworpen aan de beperkende maatregelen van Besluit 2012/642/GBVB van de Raad, als uitgevoerd bij Uitvoeringsbesluit (GBVB) 2021/2125 van de Raad, en van Verordening (EG) nr. 765/2006 van de Raad, als uitgevoerd bij Uitvoeringsverordening (EU) 2021/2124 van de Raad, betreffende beperkende maatregelen tegen Belarus

(2021/C 486/04)

De volgende informatie wordt ter kennis gebracht van de personen die worden genoemd in de bijlage bij Besluit 2012/642/GBVB van de Raad (1), uitgevoerd bij Uitvoeringsbesluit (GBVB) 2021/2125 (2) van de Raad, en in bijlage I bij Verordening (EG) nr. 765/2006 van de Raad (3), uitgevoerd bij Uitvoeringsverordening (EU) 2021/2124 (4) van de Raad betreffende beperkende maatregelen tegen Belarus.

De Raad van de Europese Unie heeft besloten dat die personen moeten worden opgenomen in de lijsten van personen die onderworpen zijn aan de beperkende maatregelen van Besluit 2012/642/GBVB en van Verordening (EG) nr. 765/2006. De redenen voor plaatsing van die personen op de lijst staan in de betreffende vermeldingen in die bijlagen.

De betrokken personen worden erop geattendeerd dat zij tot de bevoegde instanties van de betrokken lidstaat (lidstaten), vermeld op de websites in bijlage II bij Verordening (EG) nr. 765/2006, een verzoek kunnen richten om een machtiging te verkrijgen voor het gebruik van bevroren tegoeden voor basisbehoeften of specifieke betalingen (zie artikel 3 van de verordening).

De betrokken personen kunnen, onder overlegging van bewijsstukken, vóór 31 december 2021 op onderstaand adres een verzoek bij de Raad indienen tot heroverweging van het besluit om hen op bovengenoemde lijst te plaatsen:

| Raad van de Europese Unie |
| --- |
| Secretariaat-generaal |
| RELEX.1.C |
| Wetstraat/Rue de la Loi 175 |
| 1048 Brussel/Bruxelles |
| BELGIË/BELGIQUE |

Raad van de Europese Unie

Secretariaat-generaal

RELEX.1.C

Wetstraat/Rue de la Loi 175

1048 Brussel/Bruxelles

BELGIË/BELGIQUE

E-mail: sanctions@consilium.europa.eu

Met eventuele ontvangen opmerkingen zal rekening worden gehouden bij de periodieke toetsing door de Raad, overeenkomstig artikel 8, lid 2, van Besluit 2012/642/GBVB en artikel 8 bis, lid 4, van Verordening (EG) nr. 765/2006, van de lijst van aangewezen personen en entiteiten.

---

(1)  PB L 285 van 17.10.2012, blz. 1.

(2)  PB L 430 I van 2.12.2021, blz. 16.

(3)  PB L 134 van 20.5.2006, blz. 1.

(4)  PB L 430 I van 2.12.2021, blz. 1.

---

| 3.12.2021 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 486/23 |
| --- | --- | --- | --- |

3.12.2021

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 486/23

---

Kennisgeving aan de betrokkenen op wie de beperkende maatregelen van Besluit 2012/642/GBVB van de Raad en Verordening (EG) nr. 765/2006 van de Raad betreffende beperkende maatregelen tegen Belarus van toepassing zijn

(2021/C 486/05)

De aandacht van de betrokkenen wordt gevestigd op onderstaande informatie, overeenkomstig artikel 16 van Verordening (EU) 2018/1725 van het Europees Parlement en de Raad (1).

De rechtsgronden voor deze verwerking zijn Besluit 2012/642/GBVB van de Raad (2), als uitgevoerd bij Uitvoeringsbesluit (GBVB) 2021/2125 van de Raad (3), en Verordening (EG) nr. 765/2006 van de Raad (4), als uitgevoerd bij Uitvoeringsverordening (EU) 2021/2124 van de Raad (5).

De verwerkingsverantwoordelijke is de Raad van de Europese Unie, die wordt vertegenwoordigd door de directeur-generaal Relex (Externe betrekkingen) van het secretariaat-generaal van de Raad. RELEX.1.C, de dienst die met de verwerking is belast, is bereikbaar op het volgende adres:

| Raad van de Europese Unie |
| --- |
| Secretariaat-generaal |
| RELEX.1.C |
| Wetstraat/Rue de la Loi 175 |
| 1048 Brussel/Bruxelles |
| BELGIË/BELGIQUE |

Raad van de Europese Unie

Secretariaat-generaal

RELEX.1.C

Wetstraat/Rue de la Loi 175

1048 Brussel/Bruxelles

BELGIË/BELGIQUE

E-mail: sanctions@consilium.europa.eu

Er kan met de functionaris voor gegevensbescherming van het SGR contact worden opgenomen op:

Functionaris voor gegevensbescherming

data.protection@consilium.europa.eu

Het doel van de verwerking is het opstellen en actualiseren van de lijst van personen op wie beperkende maatregelen van toepassing zijn in overeenstemming met Besluit 2012/642/GBVB, als uitgevoerd bij Uitvoeringsbesluit (GBVB) 2021/2125, en Verordening (EG) nr. 765/2006, als uitgevoerd bij Uitvoeringsverordening (EU) 2021/2124.

De betrokkenen zijn de natuurlijke personen die voldoen aan de criteria voor plaatsing op de lijst als vastgesteld in Besluit 2012/642/GBVB en Verordening (EG) nr. 765/2006.

De verzamelde persoonsgegevens omvatten gegevens die nodig zijn voor de correcte identificatie van de betrokken persoon, de motivering en eventuele andere daarmee verband houdende gegevens.

De verzamelde persoonsgegevens kunnen zo nodig worden uitgewisseld met de Europese Dienst voor extern optreden en de Commissie.

Onverminderd de beperkingen uit hoofde van artikel 25 van Verordening (EU) 2018/1725 worden de rechten van de betrokkenen, waaronder het recht van inzage, het recht op rectificatie en het recht van bezwaar, uitgeoefend overeenkomstig Verordening (EU) 2018/1725.

De persoonsgegevens worden bewaard gedurende 5 jaar vanaf het moment waarop de betrokkene is geschrapt van de lijst van personen op wie de beperkende maatregelen van toepassing zijn of totdat de geldigheidsduur van de maatregel is verstreken, of voor de duur van eventueel begonnen gerechtelijke procedures.

Onverminderd een eventueel rechterlijk, administratief of buitengerechtelijk beroep, kunnen betrokkenen bij de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming een klacht indienen overeenkomstig Verordening (EU) 2018/1725 (edps@edps.europa.eu).

---

(1)  PB L 295 van 21.11.2018, blz. 39.

(2)  PB L 285 van 17.10.2012, blz. 1.

(3)  PB L 430 I van 2.12.2021, blz. 16.

(4)  PB L 134 van 20.5.2006, blz. 1.

(5)  PB L 430 I van 2.12.2021, blz. 1.

---

Europese Commissie

| 3.12.2021 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 486/25 |
| --- | --- | --- | --- |

3.12.2021

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 486/25

---

Wisselkoersen van de euro (1)

2 december 2021

(2021/C 486/06)

1 euro =

| | Munteenheid | Koers |
| --- | --- | --- |
| USD | US-dollar | 1,1339 |
| JPY | Japanse yen | 127,94 |
| DKK | Deense kroon | 7,4362 |
| GBP | Pond sterling | 0,85135 |
| SEK | Zweedse kroon | 10,2658 |
| CHF | Zwitserse frank | 1,0414 |
| ISK | IJslandse kroon | 146,80 |
| NOK | Noorse kroon | 10,2962 |
| BGN | Bulgaarse lev | 1,9558 |
| CZK | Tsjechische koruna | 25,420 |
| HUF | Hongaarse forint | 362,44 |
| PLN | Poolse zloty | 4,5953 |
| RON | Roemeense leu | 4,9488 |
| TRY | Turkse lira | 15,2937 |
| AUD | Australische dollar | 1,5975 |
| CAD | Canadese dollar | 1,4526 |
| HKD | Hongkongse dollar | 8,8375 |
| NZD | Nieuw-Zeelandse dollar | 1,6662 |
| SGD | Singaporese dollar | 1,5501 |
| KRW | Zuid-Koreaanse won | 1 333,57 |
| ZAR | Zuid-Afrikaanse rand | 17,9652 |
| CNY | Chinese yuan renminbi | 7,2297 |
| HRK | Kroatische kuna | 7,5245 |
| IDR | Indonesische roepia | 16 342,16 |
| MYR | Maleisische ringgit | 4,7964 |
| PHP | Filipijnse peso | 57,320 |
| RUB | Russische roebel | 83,5138 |
| THB | Thaise baht | 38,413 |
| BRL | Braziliaanse real | 6,3935 |
| MXN | Mexicaanse peso | 24,1963 |
| INR | Indiase roepie | 85,0520 |

Munteenheid

Koers

USD

US-dollar

1,1339

JPY

Japanse yen

127,94

DKK

Deense kroon

7,4362

GBP

Pond sterling

0,85135

SEK

Zweedse kroon

10,2658

CHF

Zwitserse frank

1,0414

ISK

IJslandse kroon

146,80

NOK

Noorse kroon

10,2962

BGN

Bulgaarse lev

1,9558

CZK

Tsjechische koruna

25,420

HUF

Hongaarse forint

362,44

PLN

Poolse zloty

4,5953

RON

Roemeense leu

4,9488

TRY

Turkse lira

15,2937

AUD

Australische dollar

1,5975

CAD

Canadese dollar

1,4526

HKD

Hongkongse dollar

8,8375

NZD

Nieuw-Zeelandse dollar

1,6662

SGD

Singaporese dollar

1,5501

KRW

Zuid-Koreaanse won

1 333,57

ZAR

Zuid-Afrikaanse rand

17,9652

CNY

Chinese yuan renminbi

7,2297

HRK

Kroatische kuna

7,5245

IDR

Indonesische roepia

16 342,16

MYR

Maleisische ringgit

4,7964

PHP

Filipijnse peso

57,320

RUB

Russische roebel

83,5138

THB

Thaise baht

38,413

BRL

Braziliaanse real

6,3935

MXN

Mexicaanse peso

24,1963

INR

Indiase roepie

85,0520

---

(1)  Bron: door de Europese Centrale Bank gepubliceerde referentiekoers.

---

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE LIDSTATEN

| 3.12.2021 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 486/26 |
| --- | --- | --- | --- |

3.12.2021

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 486/26

---

Bijwerking van de lijst van de richtbedragen voor het overschrijden van de buitengrenzen bedoeld in artikel 6, lid 4, van Verordening (EU) 2016/399 van het Europees Parlement en de Raad betreffende een Uniecode voor de overschrijding van de grenzen door personen (Schengengrenscode)

(2021/C 486/07)

De publicatie van de richtbedragen voor het overschrijden van de buitengrenzen bedoeld in artikel 6, lid 4, van Verordening (EU) 2016/399 van het Europees Parlement en de Raad van 9 maart 2016 betreffende een Uniecode voor de overschrijding van de grenzen door personen (Schengengrenscode) is gebaseerd op de informatie die door de lidstaten aan de Commissie wordt verstrekt overeenkomstig artikel 39 van de Schengengrenscode.

Naast de publicatie in het Publicatieblad wordt de lijst regelmatig bijgewerkt op de website van het directoraat-generaal Binnenlandse Zaken.

DOOR DE NATIONALE AUTORITEITEN VASTGESTELDE RICHTBEDRAGEN VOOR HET OVERSCHRIJDEN VAN DE BUITENGRENZEN

SPANJE

Vervanging van de informatie die is gepubliceerd in PB C 102 van 24.3.2021, blz. 8.

Artikel 1 van besluit PRE/1282/2007 van 10 mei 2007 betreffende de financiële middelen waarover vreemdelingen moeten beschikken om Spanje binnen te komen, bepaalt dat het te bewijzen bedrag ten minste 10 % bedraagt van het wettelijke bruto minimumloon in euro of een wettelijk gelijkwaardig bedrag in buitenlandse munt, vermenigvuldigd met het aantal dagen van het geplande verblijf in Spanje en met het aantal reizigers dat ten laste van de aanvrager komt.

Koninklijk besluit 817/2021 van 28 september 2021 tot vaststelling van het wettelijk minimumloon, bekendgemaakt in Staatsblad nr. 233 van 29 september 2021, stelt met ingang van 1 september 2021 het minimumloon vast op 32,17 EUR per dag of 965 EUR per maand, naargelang het loon per dag of per maand wordt vastgesteld.

Overeenkomstig de bijwerking van het bedrag van het minimumloon bij Koninklijk Besluit 817/2021 van 28 september 2021 moeten vreemdelingen die voornemens zijn het nationale grondgebied binnen te komen, steeds bewijzen dat zij beschikken over een minimumbedrag van 96,50 EUR per persoon per dag dat zij voornemens zijn in Spanje te verblijven, met een minimum van 868,50 EUR of het wettelijk gelijkwaardig bedrag in buitenlandse munt, op voorwaarde dat de ambtenaren die belast zijn met de controle op de binnenkomst op het Spaanse grondgebied hun daarom verzoeken, en onder de voorwaarden van voornoemd besluit.

Lijst van eerdere publicaties

PB C 247 van 13.10.2006, blz. 19.

PB C 77 van 5.4.2007, blz. 11.

PB C 153 van 6.7.2007, blz. 22.

PB C 164 van 18.7.2007, blz. 45.

PB C 182 van 4.8. 2007, blz. 18.

PB C 57 van 1.3.2008, blz. 38.

PB C 134 van 31.5.2008, blz. 19.

PB C 331 van 31.12.2008, blz. 13.

PB C 33 van 10.2.2009, blz. 1.

PB C 36 van 13.2. 2009, blz. 100.

PB C 37 van 14.2.2009, blz. 8.

PB C 98 van 29.4.2009, blz. 11.

PB C 35 van 12.2.2010, blz. 7.

PL C 304 van 10 november 2010, blz. 5.

PB C 24 van 26.1.2011, blz. 6.

PB C 157 van 27.5.2011, blz. 8.

PB C 203 van 9.7.2011, blz. 16.

PB C 11 van 13.1.2012, blz. 13.

PB C 72 van 10.3.2012, blz. 44.

PB C 199 van 7.7.2012, blz. 8.

PB C 298 van 4.10.2012, blz. 3.

PB C 56 van 26.2.2013, blz. 13.

PB C 98 van 5.4.2013, blz. 3.

PB C 269 van 18.9.2013, blz. 2.

PB C 57 van 28.2.2014, blz. 2.

PB C 152 van 20.5.2014, blz. 25.

PB C 224 van 15.7.2014, blz. 31.

PB C 434 van 4.12.2014, blz. 3.

PB C 447 van 13.12.2014, blz. 32.

PB C 38 van 4.2.2015, blz. 20.

PB C 96 van 11.3.2016, blz. 7.

PB C 146 van 26.4.2016, blz. 12.

PB C 248 van 8.7.2016, blz. 12.

PB C 111 van 8.4.2017, blz. 11.

PB C 21 van 20.1.2018, blz. 3.

PB C 93 van 12.3.2018, blz. 4.

PB C 153 van 2.5.2018, blz. 8.

PB C 186 van 31.5.2018, blz. 10.

PB C 264 van 26.7.2018, blz. 6.

PB C 366 van 10.10.2018, blz. 12.

PB C 459 van 20.12.2018, blz. 38.

PB C 140 van 16.4.2019, blz. 7.

PB C 178 van 28.5.2020, blz. 3.

PB C 102 van 24.3.2021, blz. 8.

---

| 3.12.2021 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 486/28 |
| --- | --- | --- | --- |

3.12.2021

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 486/28

---

Mededeling van de Commissie overeenkomstig de procedure van artikel 16, lid 4, van Verordening (EG) nr. 1008/2008 van het Europees Parlement en de Raad inzake gemeenschappelijke regels voor de exploitatie van luchtdiensten in de Gemeenschap

Intrekking van openbaredienstverplichtingen met betrekking tot geregelde luchtdiensten

(Voor de EER relevante tekst)

(2021/C 486/08)

| Lidstaat | Italië |
| --- | --- |
| Betrokken routes | Comiso – Roma Fiumicino en vice versa
  Comiso – Milano Linate en vice versa
  (de openbaredienstverplichting op de routes Comiso – Milano Malpensa en vice versa en Comiso – Bergamo Orio al Serio en vice versa is vervallen) |
| Oorspronkelijke datum waarop de openbaredienstverplichtingen van kracht zijn geworden | PB C 69 van 3.3.2020


  PB C 204 van 18.6.2020 |
| Datum van intrekking | 18 oktober 2021 |
| Adres waar de tekst en alle relevante informatie en/of documentatie met betrekking tot de openbaredienstverplichting kunnen worden verkregen | Ministero delle infrastrutture e della mobilità sostenibili
  Dipartimento per la mobilità sostenibile





  Direzione generale per gli aeroporti, il trasporto aereo e i servizi satellitari |
| Via Giuseppe Caraci, 36 |
| 00157 Roma |
| ITALIË |

Lidstaat

Italië

Betrokken routes

Comiso – Roma Fiumicino en vice versa

Comiso – Milano Linate en vice versa

(de openbaredienstverplichting op de routes Comiso – Milano Malpensa en vice versa en Comiso – Bergamo Orio al Serio en vice versa is vervallen)

Oorspronkelijke datum waarop de openbaredienstverplichtingen van kracht zijn geworden

PB C 69 van 3.3.2020

PB C 204 van 18.6.2020

Datum van intrekking

18 oktober 2021

Adres waar de tekst en alle relevante informatie en/of documentatie met betrekking tot de openbaredienstverplichting kunnen worden verkregen

Ministero delle infrastrutture e della mobilità sostenibili

Dipartimento per la mobilità sostenibile

Direzione generale per gli aeroporti, il trasporto aereo e i servizi satellitari

Via Giuseppe Caraci, 36

00157 Roma

ITALIË

Tel. +39 0644127190

E-mail: dg.ta@pec.mit.gov.it

Website: http://www.mit.gov.it

---

V Bekendmakingen

ANDERE HANDELINGEN

Europese Commissie

| 3.12.2021 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 486/29 |
| --- | --- | --- | --- |

3.12.2021

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 486/29

---

Bekendmaking van een mededeling van de goedkeuring van een standaardwijziging van het productdossier voor een naam in de wijnsector als bedoeld in artikel 17, leden 2 en 3, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2019/33 van de Commissie

(2021/C 486/09)

Deze mededeling wordt bekendgemaakt overeenkomstig artikel 17, lid 5, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2019/33 van de Commissie (1).

MEDEDELING VAN EEN STANDAARDWIJZIGING WAARBIJ HET ENIG DOCUMENT WORDT GEWIJZIGD

“Murfatlar”

PDO-RO-A0030-AM01

Datum van mededeling: 14 september 2021

BESCHRIJVING VAN EN REDENEN VOOR DE GOEDGEKEURDE WIJZIGING

1.   Invoering van nieuwe wijndruivenrassen als belangrijkste productierassen

Het productdossier is gewijzigd om de volgende wijndruivenrassen op te nemen: traminer roz voor witte wijnen en mamaia voor rode wijnen.

Dankzij de bodem- en klimaatomstandigheden in het gebied van de BOB Murfatlar, waarbij vooral de bodemkwaliteit en de overvloedige zonnestraling van belang zijn, worden in traminer roz-druiven grote hoeveelheden suiker opgestapeld. Dit verbetert de kwaliteit van de specifieke aroma’s van dit ras.

De wijn is intens aromatisch, suggereert een aroma van rozenblaadjes en is romig en fluweelachtig, met een licht kruidige smaak die doet denken aan verschillende specerijen. De wijn is evenwichtig, met een duidelijke mineraliteit, en kan in kleur variëren tussen geelachtig wit en roze.

Het mamaia-ras, een nieuwere druivensoort die in 1991 is goedgekeurd bij SCDVV Murfatlar, wordt gekenmerkt door een hoge opstapeling van suikers (210 – 230 g/l), een gemiddelde zuurgraad en een goede kleurintensiteit.

Dankzij de interacties tussen temperatuur/vochtigheid/zonnestraling en terrein/bodem (carbonaatchernozems op lössiale substraten) produceert het mamaia-ras een aromatische, fluweelachtige, volle wijn met een licht kruidige smaak die doet denken aan verschillende specerijen.

Met de introductie van deze twee rassen in het Murfatlar-gebied wordt het assortiment producten uitgebreid, wordt de productie van in het gebied verkregen wijnen die afkomstig zijn van goed aan het klimaat aangepaste inheemse wijnrassen, gediversifieerd en wordt de reputatie van het Murfatlar-gebied versterkt.

Hoofdstuk IV van het productdossier en de punten 5.2 en 7 van het enig document zijn gewijzigd.

2.   Wijziging van het geografische productiegebied, overeenstemming met de administratieve indeling

Wij vragen dat het afgebakende gebied voor het verkrijgen van wijnen met de BOB Murfatlar wordt aangevuld met de gemeente Cobadin en het dorp Viișoara, beide gelegen in het district Constanța.

De gemeente Cobadin en het dorp Viișoara grenzen in het noorden aan de plaatsen Peștera en Ciocârlia en in het zuiden aan Chirnogeni (plaatsen die tot het Murfatlar-gebied behoren).

Klimaatomstandigheden in Cobadin en Viișoara: de zee, het zout, de zonnestraling en de lichtenergie (de belangrijkste bron voor de synthese van organische stoffen) leiden tot een hoge concentratie suikers in de druiven en dus in de most, waardoor niet-mousserende wijnen worden geproduceerd die vol en rijk, maar tegelijkertijd ook fris, rond en fluweelachtig zijn, met een complex aroma en organoleptische kenmerken die vergelijkbaar zijn met die van de niet-mousserende wijnen van de BOB Murfatlar.

De wijngaarden liggen in blootgestelde gebieden, meestal op hellingen, met een zeer goede blootstelling aan de zon, waar de druiven worden gestreeld door het zonlicht.

De bodem- en klimaatomstandigheden in Cobadin en Viișoara zijn identiek aan die in het afgebakende gebied van de BOB Murfatlar en zijn specifiek voor de productie van frisse, niet-mousserende wijnen met diverse aroma’s, fruitig of bloemig, vol, met nuances die specifiek zijn voor de aromatische rassen.

Wat het afgebakende geografische gebied betreft, moet er een correctie worden gemaakt met betrekking tot het dorp Cuza Vodă, dat deel uitmaakt van de gemeente Cuza Vodă en niet van de gemeente Castelu. Dit komt doordat het dorp Cuza Vodă nu, na de administratieve reorganisatie van de indeling van de regio’s, behoort tot een gemeente met dezelfde naam, die slechts uit dat ene dorp bestaat.

Hoofdstuk III van het productdossier en punt 6 van het enig document zijn gewijzigd.

3.   Aanvullende informatie over het verband van het product met het geografisch gebied

Het productdossier is aangevuld met informatie over het verband met het geografisch gebied. Om dit voldoende te kunnen aantonen, moesten gegevens worden toegevoegd over het gebied, het product en het oorzakelijk verband tussen het product en het gebied.

Hoofdstuk II van het productdossier en punt 8 van het enig document zijn gewijzigd.

4.   Invoering van een nieuw type wijn – ijswijn

Het productdossier is aangevuld met een nieuw type wijn – ijswijn die in het kader van de BOB Murfatlar wordt geproduceerd: een niet-mousserende wijn die wordt verkregen door een hoge opstapeling van suikers wanneer de druiven laat worden geoogst, voor rassen met een geaccentueerd aromatisch profiel, waarbij de klimaatomstandigheden (vochtigheid, overrijping) in het gebied gunstig zijn voor de opstapeling van suikers tijdens de late oogstperiode.

De hoofdstukken V, VI, X en XI van het productdossier zijn gewijzigd. Het enig document is niet gewijzigd.

5.   Vermelding van de analytische/organoleptische kenmerken van de ijswijn

Samen met de opneming van dit type niet-mousserende wijn in het productdossier zijn de analytische en organoleptische kenmerken ervan nader uitgewerkt om de naleving van de wetgeving in het geval van een BOB te waarborgen.

Artikel XI van het productdossier is gewijzigd.

6.   Toevoeging van specifieke technologische praktijken voor bepaalde wijnen

In het productdossier zijn voorwaarden opgenomen met betrekking tot bepaalde technologische procedures (praktijken) voor de productie van roséwijnen, oranje wijnen op basis van witte druiven, witte wijnen die door maceratie zijn verkregen, rode wijnen die door witte vinificatie zijn verkregen en ijswijn.

Hoofdstuk X van het productdossier is gewijzigd. Het enig document is niet gewijzigd.

7.   Verduidelijking van bepaalde aspecten van de voorwaarden voor het in de handel brengen

Met het oog op de naleving van de wetgeving zijn bepaalde aspecten van het productdossier met betrekking tot de etikettering van wijn en de omstandigheden waarin de wijn wordt gebotteld (voor de productie van druiven in het gebied) gesystematiseerd/verduidelijkt.

Hoofdstuk XII van het productdossier is gewijzigd. Het enig document is niet gewijzigd.

8.   Duidelijke vermelding van de productieomstandigheden bij niet-conformiteit

Het productdossier is gewijzigd wat betreft de omstandigheden waarin de wijnproductie mogelijk niet-conform is. Nu wordt duidelijk aangegeven in welke situaties aan de wijnen een passende kwaliteitsaanduiding kan worden toegekend.

Hoofdstuk XIV van het productdossier is gewijzigd. Het enig document is niet gewijzigd.

ENIG DOCUMENT

1.   Na(a)m(en)

Murfatlar

2.   Type geografische aanduiding

BOB – beschermde oorsprongsbenaming

3.   Categorieën wijnbouwproducten

| 1. | Wijn |
| --- | --- |

1.

Wijn

4.   Beschrijving van de wijn(en)

1.   Analytische en organoleptische kenmerken – witte wijnen/roséwijnen

BEKNOPTE OMSCHRIJVING

De niet-mousserende Murfatlar-wijnen zijn vol en romig; de wijnen die worden verkregen van aromatische en semi-aromatische witte rassen bevatten uitgesproken kenmerken van dit ras, terwijl de rode wijnen fluweelachtige tannines bevatten, die de wijnen van dit ras minder wrang en scherp maken.

Aangename wijnen, met veel rijp (geel of rood) fruit, dicht en vlezig, met een gedurfde expressie, bijna “exhibitionistisch”, een goed geïntegreerde zuurgraad en een glycerisch alcoholvolume, dat de wijnen lichtzoete sensaties geeft.

De niet-mousserende witte wijnen zijn geel-groenig tot goudgeel van kleur en bevatten geurige aroma’s van exotisch fruit, citrusvruchten, bloemenaroma’s van de bloesems van de wijnstok, gemaaid hooi, jasmijn en acacia. De smaak van de wijnen is fris, fruitig en fluweelachtig, en tijdens de rijping verandert het aroma van sommige rassen in een complex bouquet.

De niet-mousserende roséwijnen zijn roze van kleur (ingetogen of intens), bevatten aroma’s van exotisch fruit en citrusvruchten, geven een frisse, verkwikkende smaak, zijn uitgebalanceerd en hebben een fruitige afdronk.

ALGEMENE ANALYTISCHE KENMERKEN

Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent)

15,00

Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent)

11,00

Minimale totale zuurgraad

3,5 g/l, uitgedrukt in wijnsteenzuur

Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter)

18

Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter)

350

2.   Analytische en organoleptische kenmerken – rode wijnen

BEKNOPTE OMSCHRIJVING

De niet-mousserende rode wijnen zijn fluweelachtig, complex, met kleuren variërend van robijnrood tot felrood. Identificeerbare aroma’s zijn die van rijpe rode vruchten, pruimen, zwarte bosvruchten, met een volle smaak, royaal, met goed geïntegreerde zuurgraad en tannines. Tijdens de rijping verwerven de wijnen geurnuances van specerijen en chocolade.

ALGEMENE ANALYTISCHE KENMERKEN

Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent)

15,00

Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent)

11,00

Minimale totale zuurgraad

3,5 g/l, uitgedrukt in wijnsteenzuur

Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter)

20

Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter)

200

3.   Analytische en organoleptische kenmerken – ijswijn

BEKNOPTE OMSCHRIJVING

De witte ijswijn is helder, met een kristallijne glans, goudgeel van kleur, gekenmerkt door een frisse geur, de geur van overrijpe en sappige witvlezige vruchten en een romige smaak van sinaasappelen, abrikozen, gekonfijte exotische vruchten en ananas.

De rosé-ijswijn is helder, met een heldere kristallijne glans, roze van kleur, gekenmerkt door een frisse geur van bessen, overrijpe appels en een romige smaak.

De rode ijswijn is helder, met een kristallijne glans, mauverood van kleur, gekenmerkt door een geur van rijpe bosvruchten en een volle, romige smaak.

ALGEMENE ANALYTISCHE KENMERKEN

Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent)

15,00

Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent)

11,00

Minimale totale zuurgraad

4,50 g/l, uitgedrukt in wijnsteenzuur

Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter)

20

Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter)

350

5.   Wijnbereidingsprocedés

5.1.   Specifieke wijnbereidingsprocedés

Specifiek wijnbereidingsprocedé

Productie van witte wijnen van rode rassen

Technologische diversificatie – het verkrijgen van witte wijnen van rode druiven waarvan het resultaat “blanc de noirs” wordt genoemd – is een technologie voor de witte vinificatie van rode druiven waarbij wordt gebruikgemaakt van het potentieel van rode druivenrassen die volle wijnen opleveren, gekenmerkt door een fijne, licht plantaardige, elegante smaak met bloemige en fruitige accenten. De zuurgraad van de wijnen accentueert hun frisheid en het minerale accent maakt ze complexer.

Niet-mousserende witte wijnen die met behulp van maceratie worden geproduceerd; roséwijnen van witte druiven.

Van pinot gris- en traminer roz-druiven, waarvan de schil mauve, mauvegrijs en grijsblauw (pinot gris) of parelroze en grijsroze (traminer roz) van kleur is, worden niet-mousserende wijnen met een kristallijn voorkomen en een geelwitte, strogele tot roze kleur geproduceerd. Afhankelijk van de keuze van de wijnmaker kunnen zowel niet-mousserende witte wijnen als roséwijnen worden verkregen.

Niet-mousserende oranje wijn van witte druiven – met aantrekkelijke kleuren, van geeloranje tot amberkleurig, met een complexe structuur, een fris en expressief aromatisch bouquet, met accenten van walnoot, honing, honingraat en veel rijker aan tannines dan niet-mousserende witte wijnen.

De technologie voor het verkrijgen van deze wijnen verschilt van de gebruikelijke technologie voor het verkrijgen van niet-mousserende witte wijnen door maceratie van witte druivenmost op de schil, waarbij de maceratieperiode afhangt van de door de wijnmaker gewenste kleurintensiteit.

Specifiek wijnbereidingsprocedé

IJswijn

De bodem- en klimaatomstandigheden in het gebied (grote hoeveelheid zonnestraling, temperatuurverschil tussen nacht en dag, late nevels, hoge luchtvochtigheid) leiden tot een hoge opstapeling van suikers in de druiven, zelfs tot overrijping, en zijn optimaal voor de productie van ijswijn. De wijn wordt geproduceerd zonder additieven, van gezonde druiven die niet door ziekte of edele rotting zijn aangetast, die aan de wijnstokken blijven hangen zodat zij verschillende dagen na elkaar bevriezen en die eind november/december worden geoogst.

Als het door de klimaatomstandigheden niet mogelijk is de druiven op natuurlijke wijze op de wijnstok te laten bevriezen zonder dat de druiven door schimmels worden aangetast, mogen zij manueel worden geoogst en in kratten in een koelcel worden bewaard bij een negatieve temperatuur.

Chardonnay-, pinot gris-, riesling italian-, muscat ottonel-, tămâioasă românească-, traminer roz-druiven en rode pinot noir-druiven staan in het gebied van de BOB Murfatlar bekend om hun hoge opstapeling van suikers en hun aromatische profiel, waardoor zij kunnen worden gebruikt om ijswijn te verkrijgen.

Door de druiven uit te drogen, te bevriezen en te ontdooien (op natuurlijke wijze op de wijnstok of kunstmatig in een koelcel) verdwijnt het water en neemt het suikergehalte toe. Door de druiven te bevriezen en te ontdooien krijgen zij aroma’s van appels, abrikozen, mango’s, citrusvruchten, vijgen, frambozen en bessen, en accumuleren zij meer zoetheid, die behouden blijft als zij in bevroren toestand worden geperst.

5.2.   Maximumopbrengsten

1.   volrijp bij oogst – sauvignon, riesling italian, riesling de rhin, fetească regală, fetească albă

15 000 kilogram druiven per hectare

2.   volrijp bij oogst – tămâioasă românească, crâmpoșie, columna, traminer roz

15 000 kilogram druiven per hectare

3.   volrijp bij oogst – muscat ottonel, pinot noir, syrah, burgund mare

14 300 kilogram druiven per hectare

4.   volrijp bij oogst – chardonnay, pinot gris

13 600 kilogram druiven per hectare

5.   volrijp bij oogst – cabernet sauvignon

12 900 kilogram druiven per hectare

6.   volrijp bij oogst – mamaia

12 000 kilogram druiven per hectare

7.   ijswijn

6 000 kilogram druiven per hectare

8.   volrijp bij oogst – sauvignon, riesling italian, riesling de rhin, fetească regală, fetească albă

105 hectoliter per hectare

9.   volrijp bij oogst – tămâioasă românească, crâmpoșie, columna, traminer roz

105 hectoliter per hectare

10.   volrijp bij oogst – merlot, fetească neagră

105 hectoliter per hectare

11.   volrijp bij oogst – muscat ottonel, pinot noir, syrah, burgund mare

100 hectoliter per hectare

12.   volrijp bij oogst – chardonnay, pinot gris

95 hectoliter per hectare

13.   volrijp bij oogst – cabernet sauvignon

90 hectoliter per hectare

14.   volrijp bij oogst – mamaia

84 hectoliter per hectare

15.   ijswijn

18 hectoliter per hectare

6.   Afgebakend geografisch gebied

Het gebied dat is afgebakend voor de wijnbouw, het verpakken en het bottelen van wijnen met de gecontroleerde oorsprongsbenaming Murfatlar bestaat uit de volgende plaatsen in het district Constanța:

Gecontroleerde oorsprongsbenaming “Murfatlar”:

| — | Stad Murfatlar – dorpen Murfatlar, Siminoc; |
| --- | --- |

—

Stad Murfatlar – dorpen Murfatlar, Siminoc;

| — | Gemeente Valu lui Traian – dorp Valu lui Traian; |
| --- | --- |

—

Gemeente Valu lui Traian – dorp Valu lui Traian;

| — | Gemeente Poarta Albă – dorpen Poarta Albă, Nazarcea; |
| --- | --- |

—

Gemeente Poarta Albă – dorpen Poarta Albă, Nazarcea;

| — | Stad Ovidiu – gemeente Ovidiu, dorp Poiana; |
| --- | --- |

—

Stad Ovidiu – gemeente Ovidiu, dorp Poiana;

| — | Gemeente Ciocârlia – dorp Ciocârlia; |
| --- | --- |

—

Gemeente Ciocârlia – dorp Ciocârlia;

| — | Gemeente Cobadin – dorp Viișoara. |
| --- | --- |

—

Gemeente Cobadin – dorp Viișoara.

Sub-oorsprongsbenaming “Medgidia”, die al dan niet wordt gecombineerd met de gecontroleerde oorsprongsbenaming:

| — | Stad Medgidia – plaatsen Medgidia, Remus Opreanu, Valea Dacilor; |
| --- | --- |

—

Stad Medgidia – plaatsen Medgidia, Remus Opreanu, Valea Dacilor;

| — | Gemeente Castelu – dorpen Castelu, Nisipari; |
| --- | --- |

—

Gemeente Castelu – dorpen Castelu, Nisipari;

| — | Gemeente Cuza Vodă – dorp Cuza Vodă; |
| --- | --- |

—

Gemeente Cuza Vodă – dorp Cuza Vodă;

| — | Gemeente Siliştea – dorp Siliştea; |
| --- | --- |

—

Gemeente Siliştea – dorp Siliştea;

| — | Gemeente Tortoman – dorp Tortoman; |
| --- | --- |

—

Gemeente Tortoman – dorp Tortoman;

| — | Gemeente Peștera – dorpen Peștera, Ivrinezu Mic; |
| --- | --- |

—

Gemeente Peștera – dorpen Peștera, Ivrinezu Mic;

| — | Gemeente Mircea Vodă – dorpen Mircea Vodă, Satu Nou, Ţibrinu, Gherghina; |
| --- | --- |

—

Gemeente Mircea Vodă – dorpen Mircea Vodă, Satu Nou, Ţibrinu, Gherghina;

| — | Gemeente Saligny – dorpen Saligny, Ștefan Cel Mare. |
| --- | --- |

—

Gemeente Saligny – dorpen Saligny, Ștefan Cel Mare.

Sub-oorsprongsbenaming “Cernavodă”, die al dan niet wordt gecombineerd met de gecontroleerde oorsprongsbenaming:

| — | Stad Cernavodă – Gemeente Cernavodă; |
| --- | --- |

—

Stad Cernavodă – Gemeente Cernavodă;

| — | Gemeente Seimeni – dorpen Seimeni, Seimenii Mici; |
| --- | --- |

—

Gemeente Seimeni – dorpen Seimeni, Seimenii Mici;

| — | Gemeente Rasova – Rasova, Cochirleni. |
| --- | --- |

—

Gemeente Rasova – Rasova, Cochirleni.

7.   Voornaamste wijndruivenras(sen)

Burgund mare N – grosser burgunder, grossburgunder, blaufrankisch, kekfrankos, frankovka, limberger

Cabernet sauvignon N – petit vidure, burdeos tinto

Chardonnay B – gentil blanc, pinot blanc chardonnay

Columna B

Crâmpoșie B

Fetească albă B – păsărească albă, poama fetei, mädchentraube, leanyka, leanka

Fetească neagră N – schwarze mädchentraube, poama fetei neagră, păsărească neagră, coada rândunicii

Fetească regală B – königliche mädchentraube, königsast, kiralyleanka, dănășană, galbenă de ardeal

Mamaia N

Merlot N – bigney rouge

Muscat ottonel B – muscat ottonel blanc

Pinot gris G – affumé, grauer burgunder, grauburgunder, grauer mönch, pinot cendré, pinot grigio, ruländer

Pinot noir N – blauer spätburgunder, burgund mic, burgunder roter, klävner morillon noir

Riesling de rhin B – weisser riesling, white riesling

Riesling italian B – olasz riesling, olaszriesling, welschriesling

Sauvignon B – green sauvignon

Syrah N – shiraz, petit syrah

Traminer rose Rs – rosetraminer, savagnin rose, gewürztraminer

Tămâioasă românească B – rumänische weihrauchtraube, tamianka

8.   Beschrijving van het (de) verband(en)

8.1.   Bijzonderheden over het geografische gebied

Het Murfatlar-gebied bevindt zich op het plateau van Zuid-Dobrogea, aan beide zijden van de Carasuvallei en van de breedtecirkel 44°15’ N. Geografisch ligt het afgebakende geografische gebied Murfatlar in het zuidoosten van Roemenië, tussen de Donau en de Zwarte Zee, in het centrum van het Dobrogea-plateau.

Het gebied profiteert van veel zonneschijn en rijke heliothermische hulpbronnen, terwijl de gemiddelde neerslag de laagste in het land is. De bodem, die voornamelijk bestaat uit schelpkalksteen, rijk aan calciumcarbonaat, is een belangrijke factor die de kwaliteit van de wijnen bepaalt.

Alle omstandigheden van de natuurlijke omgeving, met name de pedologische en heliothermische omstandigheden, zijn uitermate gunstig voor de wijnbouw en voor de productie van producten van hoge kwaliteit. Het vochttekort kan worden opgevangen door een goed georganiseerd irrigatiesysteem.

Het geologische substraat bestaat uit löss en lössiale sedimenten die de Mesozoïsche en tertiaire kalksteen en kalkzandsteen van het Zuid-Dobrogea-plateau bedekken, en uit diluviale-colluviale materialen.

Het reliëf is tabulair-structureel, met absolute hoogten van 100–130 m, voornamelijk samengesteld uit kalksteen uit het Krijt en sarmatische kalksteen die bovenop een precambrische basis rusten en bedekt zijn met een 400 meter dikke laag quartaire löss. Het landschap is doorsneden met valleien met zeer steile hellingen (15°–30°) van het cuesta-type (de linkerhelling van de asymmetrische vallei van Carasu) of met relatief symmetrische valleien van het canyontype, waar de intense hellingwerking lokaal wordt tegengegaan door de aanleg van terrassen en andere erosiewerende antropogene maatregelen ten behoeve van de landbouw (met name de wijnbouw).

Er heerst een continentaal klimaat, met verzengende en droge zomers, gematigde winters, een vroege lente en een late herfst, ideaal voor de rijping en overrijping van druiven. Het heliothermisch potentieel behoort tot het hoogste van Roemenië, met een zonnestraling van 130 kcal/cm2, 2 220-2 300 uur zonneschijn en een som van positieve temperaturen van 4 200 °C/jaar.

Het subklimaat wordt voornamelijk beïnvloed door het Donau-Zwarte Zeekanaal, dat in de richting west-oost door de wijngaard loopt en het zonlicht weerkaatst, en door thermische inertie die naar de aangrenzende gebieden wordt overgebracht. De hellingen van het Donau-Zwarte Zeekanaal en de temperatuurverschillen tussen de bodem en de watermassa zorgen voor luchtstromen die overlappen met de beweging van de wind uit Centraal-Dobrogea. De jaarlijkse gemiddelde dagelijkse maximumtemperaturen liggen rond 0 °C in de winter en stijgen tot zo’n 28 °C in de zomer.

De voor dit gebied representatieve bodems zijn chernozem-mollisols van het steppetype (carbonaatchernozems, typische chernozems) op lössiale substraten, typische en lithische rendzinas, regosolen en erodisolen op hellingen die op natuurlijke wijze of door antropogene en zoögene werking sterk zijn gedegradeerd.

8.2.   Productgegevens

Afhankelijk van het ras, de specifieke omstandigheden van het wijnoogstjaar en het moment waarop de druiven worden geoogst, kan onder de beschermde oorsprongsbenaming Murfatlar een verscheidenheid aan wijnen worden verkregen, variërend van droog tot zoet, wat een beeld geeft van de kwalitatieve diversiteit van de wijnproductie. Wijnen met de gecontroleerde oorsprongsbenaming “Murfatlar” kunnen wit, rood of rosé zijn.

De witte wijnen hebben een helder, glanzend voorkomen en zijn groengeel tot goudgeel van kleur. Ze hebben een fluwelige smaak en een geur die typisch is voor de rassen waaruit zij worden geproduceerd.

De rode wijnen hebben een helder, glanzend voorkomen en zijn robijnrood tot intens paars van kleur. Ze hebben een volle smaak en een geur die typisch is voor de rassen waaruit zij worden geproduceerd. Afhankelijk van het suikergehalte op het moment van de druivenoogst kunnen voor de wijnen de traditionele aanduidingen worden gebruikt die wettelijk zijn toegestaan (volledig rijp geoogst, late oogst, geoogst bij edele rotting van de druiven).

De specificiteit van de wijn met de BOB Murfatlar komt voort uit de kenmerken van de druivenmost waaruit hij wordt bereid. Deze kenmerken houden verband met de wijnstokrassen, die profiteren van lange perioden van zonneschijn, met heliothermische hulpbronnen die tot de rijkste in het land behoren en met weinig regenval. Deze factoren dragen bij tot een betere rijping van de druiven, wat resulteert in een suikerrijke most. In dit gebied is de invloed van de zee voelbaar. De zee biedt vooral voordelen in de herfst omdat zij als een thermische regulator fungeert. De Donau heeft ook invloed op Cernavodă, met name in de naburige aanplantingen. De bodem, die rijk is aan calciumcarbonaat, is een belangrijke factor die de kwaliteit van de wijnen bepaalt.

8.3.   Oorzakelijke interactie

In het gebied van de BOB Murfatlar worden rassen zorgvuldig geselecteerd om wijnen van hoge kwaliteit te produceren. Het doel van de teeltmethoden is enerzijds het zonlicht maximaal te benutten door de trossen uit te dunnen en anderzijds de oogstkwaliteit efficiënt te beheren door het suikergehalte, de zuurgraad en het aromagehalte te controleren. Door de gebruikte wijnbereidingsprocedés, de vakkundigheid van de wijnmaker en de combinatie van bodem en klimaat kunnen kwaliteitswijnen worden geproduceerd. Het resultaat zijn volle, fruitige en makkelijk te herkennen wijnen – vooral de witte wijnen met aroma’s van rijp fruit en verse citrusvruchten, de lichtroze roséwijnen en de rode wijnen met hun milde tannines.

De combinatie van klimaat (frisheid en rijping), bodem (carbonaatchernozems en typische chernozems op lössiale substraten, voor een goed evenwicht tussen de nutriënten), teelt (selectie van rassen, wijnstokdichtheid, loofbeheer, beslissingen inzake de oogst), wijnbereidingsprocedés en vaardigheden van de wijnmaker zorgt voor frisheid en een vol, fruitig aroma bij de witte en roséwijnen, en milde tannines en een vol, fluwelig aroma bij de rode wijnen.

De droge bodems op basis van kalksteen (die op veel plaatsen zichtbaar is), het uitgesproken continentale klimaat met een bloedhete zomer, een lange herfst en schaarse en ongelijk verdeelde regenval (het regent in het voorjaar en het late najaar), maar vooral de zon die zeer veel warmte en licht geeft, zorgen ervoor dat dit gebied een paradijs is voor de teelt van nobele wijnstokrassen. In sommige jaren kunnen de druiven hierdoor zelfs overrijp worden en verder veredelen onder invloed van de Botrytis cinerea-schimmel (edele rotting).

8.4.   Menselijke factoren die meespelen

Er bestaan documenten over de traditie van de wijnproductie in Murfatlar, geschreven door de beroemde Romeinse dichter Publius Ovidius Naso, die tussen 9 en 17 na Christus in ballingschap leefde in Tomis.

Volgens Vasile Pârvan staan op een aantal seculiere en religieuze monumenten in dit gebied mythische figuren afgebeeld met een krans van wijnstokscheuten en druiven, hetgeen erop wijst dat Dionysos (Bacchus) hier werd verheerlijkt.

In de middeleeuwen bleven wijngaarden een grote en waardevolle troef voor de Roemeense vorstendommen en uit documenten uit die tijd blijkt dat de wijnbouwers en keldermeesters als een superieure categorie landbouwers werden beschouwd. Dit verklaart de bijzondere aandacht die de adel aan de wijnstokken en de wijnbereiding gaf. Wijnbouwers die hun wijngaarden niet bewerkten, werden gestraft.

In het dorp Viișoara zijn nieuwe wijnstokken aangeplant als beloning voor de welwillende lokale bevolking, die lovend sprak over het nobele beroep van wijnbouwer. De mensen zijn het vak, dat zich vóór de communistische periode aan het ontwikkelen was, niet verleerd. Viișoara werd daarom opnieuw precies wat het vroeger was: het dorp tussen de wijnstokken. Het dorp kreeg in 1926 de naam “Viișoara”. Tot dan heette het Valea Caceamac, een naam die dateert uit de tijd dat Dobrogea onder Ottomaanse heerschappij stond. Afhankelijk van het dialect zijn er twee mogelijke Turkse vertalingen van de naam.

Na de Eerste Wereldoorlog liet de Roemeense staat de wegen herstellen in het hele land, maar vooral in Dobrogea. De wegen waren immers vernield en droegen nog steeds de bloederige sporen van het oorlogsgeweld. Tijdens deze renovatie werd ook de Romeinse weg die van de stad Tomis (nu Constanța) naar Tropaeum Traiani (in Adamclisi) liep, hersteld. Vanwege de nieuwe weg verhuisden de dorpelingen van Caceamac twee kilometer verder naar het oosten, aan weerszijden van de Romeinse weg. Het dorp stond ook een tijd bekend als Satul dintre Vii (het dorp tussen de wijnstokken), waar ook de nieuwe naam Viișoara vandaan komt, aangezien de belangrijkste bezigheid van de dorpelingen wijnbouw was.

In de streek rond Murfatlar werden in 1907, op initiatief van Gheorghe Nicoleanu en Vasile Brezeanu, twee Roemeense wijnproducenten, bij wijze van experiment een aantal wijnstokrassen geplant, zoals chardonnay, pinot gris, pinot noir en muscat ottonel. De resultaten waren verbluffend.

Bovendien werden later ook inheemse Roemeense rassen (zoals fetească regală en fetească neagră) in de wijngaarden geplant, nadat de experimentele onderzoeksinstituten op basis van enten van Roemeense rassen robuuste hybriden hadden geselecteerd en ontwikkeld die het potentieel hadden om hoge kwaliteit te leveren. Hier vonden deze rassen een optimaal gebied om zich te ontwikkelen, met minder regenval en meer zonnige dagen, waardoor een betere opstapeling van suikers en aroma’s werd gewaarborgd. De oprichting van het onderzoeks- en ontwikkelingsstation Murfatlar Wine in 1927 resulteerde in een aanzienlijke uitbreiding van de rassen: sauvignon, muscat ottonel, traminer roz, riesling italian, cabernet sauvignon en merlot.

9.   Andere essentiële voorwaarden (verpakking, etikettering, andere vereisten)

Voorwaarden voor het in de handel brengen

Rechtskader:

Nationale wetgeving

Type aanvullende voorwaarde:

Aanvullende bepalingen betreffende de etikettering

Beschrijving van de voorwaarde:

Afhankelijk van de wensen van de producenten mag een van de volgende wijngaardnamen aan de beschermde oorsprongsbenaming “Murfatlar” worden toegevoegd:

| a) | voor de gecontroleerde oorsprongsbenaming “Murfatlar”: BASARABI, VALUL ROMAN, BISERICA VECHE, POARTA ALBĂ, SIMINOC, CIOCÂRLIA, PIATRA ROŞIE, NAZARCEA; |
| --- | --- |

a)

voor de gecontroleerde oorsprongsbenaming “Murfatlar”: BASARABI, VALUL ROMAN, BISERICA VECHE, POARTA ALBĂ, SIMINOC, CIOCÂRLIA, PIATRA ROŞIE, NAZARCEA;

| b) | voor de sub-oorsprongsbenaming “Medgidia”: VALEA DACILOR, CETATE, MIRCEA VODĂ, SATU NOU, CUZA VODĂ, TORTOMAN, SILIŞTEA, ŢIBRINU; |
| --- | --- |

b)

voor de sub-oorsprongsbenaming “Medgidia”: VALEA DACILOR, CETATE, MIRCEA VODĂ, SATU NOU, CUZA VODĂ, TORTOMAN, SILIŞTEA, ŢIBRINU;

| c) | voor de sub-oorsprongsbenaming “Cernavodă”: DEALU VIFORUL, DEALU HINOG, COCHIRLENI, RASOVA, SEIMENI. |
| --- | --- |

c)

voor de sub-oorsprongsbenaming “Cernavodă”: DEALU VIFORUL, DEALU HINOG, COCHIRLENI, RASOVA, SEIMENI.

Link naar het productdossier

https://www.onvpv.ro/sites/default/files/caiet_de_sarcini_doc_murfatlar_modif_cf_cererii_683_19.04.2021_no_track_changes_4.pdf

---

(1)  PB L 9 van 11.1.2019, blz. 2.

---

| 3.12.2021 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 486/39 |
| --- | --- | --- | --- |

3.12.2021

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 486/39

---

Bekendmaking van een mededeling van de goedkeuring van een standaardwijziging van een productdossier voor een naam in de wijnsector als bedoeld in artikel 17, leden 2 en 3, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2019/33 van de Commissie

(2021/C 486/10)

Deze mededeling wordt bekendgemaakt overeenkomstig artikel 17, lid 5, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2019/33 van de Commissie (1).

MEDEDELING VAN EEN STANDAARDWIJZIGING WAARBIJ HET ENIG DOCUMENT WORDT GEWIJZIGD

“Côtes de Duras”

PDO-FR-A0165-AM01

Datum van mededeling: 1 oktober 2021

BESCHRIJVING VAN EN REDENEN VOOR DE GOEDGEKEURDE WIJZIGING

1.   Officiële geografische code

De informatie over de gemeenten van het geografische gebied en van het gebied in de onmiddellijke nabijheid is bijgewerkt op basis van de officiële geografische code.

De gebiedsgrenzen zijn ongewijzigd gebleven.

De punten 6 en 9 van het enig document zijn gewijzigd.

2.   Roséwijnen

De rassen sémillon B, sauvignon B, sauvignon gris G en muscadelle B zijn toegevoegd aan de lijst van aanvullende rassen die zijn toegestaan voor de bereiding van roséwijnen.

Het aandeel ervan blijft beperkt tot 20 % per bedrijf.

Bij de assemblage bedraagt het aandeel van alle aanvullende rassen tezamen ten hoogste 20 %, waarvan ten hoogste 10 % voor sauvignon B et sauvignon gris G tezamen en 10 % voor alleen muscadelle B.

De witte druivenrassen zijn toegevoegd om de frisheid en het organoleptische karakter veilig te stellen. Deze kunnen namelijk nadelig worden beïnvloed bij bepaalde klimatologische omstandigheden (met name hoge temperaturen na de rijping).

Deze toevoeging is niet van invloed op de kwaliteit van het product.

Deze wijziging heeft geen gevolgen voor het enig document.

3.   Gemiddelde maximale oogst per perceel

De gemiddelde maximale oogst per perceel voor droge witte wijnen is naar beneden bijgesteld om deze in overeenstemming te brengen met het niveau van de rode en roséwijnen, teneinde de controles te vergemakkelijken.

Deze wijziging heeft geen gevolgen voor het enig document.

4.   Houtskool voor oenologisch gebruik

Het voorheen verboden gebruik van houtskool is voortaan toegestaan onder de volgende voorwaarden en beperkingen: “Voor de bereiding van roséwijnen is het gebruik van houtskool voor oenologische doeleinden voor most toegestaan tot maximaal 20 % van het volume roséwijnen dat door de betrokken wijnmaker voor de betrokken oogst is bereid”. Het doel is het gebruik ervan te concentreren op partijen met een lagere organoleptische of analytische kwaliteit (bv. aromatische veranderingen in verband met oxidatie), zonder dat het typische karakter van het product evenwel wordt gewijzigd.

Door deze wijziging moet ook punt 5.1 van het enig document worden gewijzigd.

5.   Verwijzing naar de controlestructuur

De verwijzing naar de controlestructuur is herzien en in overeenstemming gebracht met de andere productdossiers voor oorsprongsbenamingen. Deze wijziging is van louter redactionele aard.

Deze wijziging heeft geen gevolgen voor het enig document.

ENIG DOCUMENT

1.   Naam van het product

Côtes de Duras

2.   Type geografische aanduiding

BOB – beschermde oorsprongsbenaming

3.   Categorie wijnbouwproducten

| 1. | Wijn |
| --- | --- |

1.

Wijn

4.   Beschrijving van de wijn(en)

1.   Rode en roséwijnen

KORTE BESCHRIJVING

De rode en roséwijnen zijn niet-mousserende, droge wijnen. Bij het bottelen hebben de rode wijnen een appelzuurgehalte van ten minste 0,4 gram per liter. De rode en roséwijnen hebben een gehalte aan fermenteerbare suikers (glucose en fructose) van ten hoogste 3 gram per liter.

Het totale alcoholvolumegehalte van de rode en roséwijnen mag na verrijking niet meer dan 13 % bedragen. Het gehalte aan vluchtige zuren en het totaalgehalte aan zwaveldioxide komen overeen met de in de Europese regelgeving vastgestelde gehalten. De rode en roséwijnen hebben een natuurlijk alcoholvolumegehalte van ten minste 10,5 %. De rode wijnen worden gewoonlijk gekenmerkt door de souplesse en rondheid van het druivenras merlot N en aanvullend van het druivenras cot N, in combinatie met het tanninegehalte van de variëteiten franc N en cabernet sauvignon N. Om hun natuurlijk zuurgehalte te beperken, moet de malolactische gisting gebeuren voordat de wijnen worden verpakt.

De roséwijnen zijn gewoonlijk assemblages. Het gaat om droge wijnen met een aangename fruitigheid en een interessante frisheid. Om de druiven voorafgaand aan de vinificatie te beschermen of de extractie van adstringente tannines te voorkomen, is het gebruik van bepaalde materialen verboden.

ALGEMENE ANALYTISCHE KENMERKEN

| Algemene analytische kenmerken |
| --- |
| Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent) | |
| Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent) | |
| Minimale totale zuurgraad | |
| Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter) | |
| Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter) | |

Algemene analytische kenmerken

Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent)

Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent)

Minimale totale zuurgraad

Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter)

Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter)

2.   Witte wijnen

KORTE BESCHRIJVING

Bij de niet-mousserende witte wijnen gaat het om droge, halfzoete of zoete wijnen.

De droge witte wijnen hebben een gehalte aan fermenteerbare suikers van ten hoogste 3 g/l. De andere witte wijnen hebben een gehalte aan fermenteerbare suikers van meer dan 12 g/l en een effectief alcoholvolumegehalte van ten minste 10,5 %. Bij droge witte wijnen mag het totale alcoholvolumegehalte niet meer dan 13 % bedragen en bij de andere witte wijnen niet meer dan 14 %.

De droge witte wijnen hebben een natuurlijk alcoholvolumegehalte van ten minste 10,5 % en voor de andere witte wijnen is dat percentage ten minste 11,5 %.

Het gehalte aan vluchtige zuren en het totaalgehalte aan zwaveldioxide komen overeen met de in de Europese regelgeving vastgestelde gehalten.

Bij de droge witte wijnen bevorderen de verscheidenheid aan druivenrassen en de assemblageregels de ontwikkeling van twee soorten wijn: een zeer fruitige en frisse droge witte wijn met overheersende aroma’s van buxus of zwartebessenknoppen, doorgaans gemaakt van sauvignon B, en een complexere en “vlezigere” droge witte wijn, waarin variëteiten zoals muscadelle B en sémillon B zorgen voor enige rondheid en vlezigheid. Voor beide soorten wijn is de vermelding “sec” (droog) op het etiket verplicht.

De halfzoete witte wijnen worden voornamelijk geproduceerd uit sémillon B, met muscadelle B als aanvullend druivenras. Het zijn over het algemeen vette en gemiddeld geconcentreerde wijnen met aroma’s van rijp fruit en soms van gekonfijte vruchten. De andere druivenrassen zorgen voor frisheid in de mond en daardoor ook voor een beter rijpingspotentieel.

ALGEMENE ANALYTISCHE KENMERKEN

| Algemene analytische kenmerken |
| --- |
| Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent) | |
| Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent) | |
| Minimale totale zuurgraad | |
| Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter) | |
| Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter) | |

Algemene analytische kenmerken

Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent)

Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent)

Minimale totale zuurgraad

Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter)

Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter)

5.   Wijnbereidingsprocedés

5.1.   Specifieke oenologische procedés

1.   Specifieke oenologische procedés

Voor de rode wijnen zijn subtractieve verrijkingstechnieken toegestaan binnen de grenzen van een maximale concentratie van 10 %. Het natuurlijke alcoholvolumegehalte van de behandelde partij mag met maximaal 1 % vol worden verhoogd. Voor de bereiding van roséwijnen is het gebruik van houtskool voor oenologische doeleinden voor most toegestaan tot maximaal 20 % van het volume roséwijnen dat door de betrokken wijnmaker voor de betrokken oogst is bereid. Het totale alcoholvolumegehalte mag na verrijking niet meer dan 13 % bedragen bij de rode en roséwijnen en de droge witte wijnen en niet meer dan 14 % bij de andere witte wijnen. Naast de bovengenoemde bepalingen moeten de wijnen, wat oenologische procedés betreft, voldoen aan de verplichtingen die op Europees niveau en in het Franse wetboek landbouw en zeevisserij zijn vastgesteld.

2.   Teeltwijze

De minimale beplantingsdichtheid bedraagt 4 000 wijnstokken per hectare. De afstand tussen de rijen mag niet meer dan 2,50 meter bedragen. Elke wijnstok moet beschikken over een oppervlakte van maximaal 2,50 vierkante meter. Deze oppervlakte wordt berekend door de afstand tussen de rijen te vermenigvuldigen met de ruimte tussen de wijnstokken binnen eenzelfde rij. Deze beplantingsdichtheid kan worden verminderd tot 3 300 wijnstokken per hectare voor aanplantingen van wijnstokken die zijn bestemd voor de productie van droge witte wijn. In dat geval mag de afstand tussen de rijen van de wijngaarden niet meer dan 3 meter bedragen en de afstand tussen de wijnstokken binnen eenzelfde rij niet minder dan 0,85 meter.

De wijnstokken worden gesnoeid met de volgende technieken:

| — | enkele of dubbele Guyot-snoei; |
| --- | --- |

—

enkele of dubbele Guyot-snoei;

| — | snoei met korte vruchttakken (korte snoei) in “cordon de Royat” of waaiervorm; |
| --- | --- |

—

snoei met korte vruchttakken (korte snoei) in “cordon de Royat” of waaiervorm;

| — | snoei met lange vruchttakken (“astes”). |
| --- | --- |

—

snoei met lange vruchttakken (“astes”).

Elke wijnstok heeft na het dieven maximaal 15 ogen (voor sauvignon B en sauvignon gris G) of 13 ogen (voor de andere variëteiten).

Bij de wijnstokken in een minimale beplantingsdichtheid van 4 000 wijnstokken per hectare heeft elke wijnstok na het dieven maximaal 18 ogen (voor sauvignon B en sauvignon gris G) of 15 ogen (voor de andere variëteiten).

Irrigatie is verboden.

5.2.   Maximumopbrengsten

1.   Rode en roséwijnen

66 hectoliter per hectare

2.   Droge witte wijnen

72 hectoliter per hectare

3.   Andere witte wijnen dan de droge

66 hectoliter per hectare

6.   Afgebakend geografisch gebied

De druivenoogst, de vinificatie en de bereiding van de wijnen vinden plaats op het grondgebied van de volgende gemeenten van het departement Lot-et-Garonne (op basis van de officiële geografische code van 26 februari 2020): Auriac-sur-Dropt, Baleyssagues, Duras, Esclottes, Loubès-Bernac, Moustier, Pardaillan, Saint-Astier, Saint-Jean-de-Duras, Saint-Sernin, Sainte-Colombe-de-Duras, Sauvetat-du-Dropt (La), Savignac-de-Duras, Soumensac en Villeneuve-de-Duras.

7.   Voornaamste wijndruivenras(sen)

| | Cabernet franc N |
| --- | --- |

Cabernet franc N

| | Cabernet-Sauvignon N |
| --- | --- |

Cabernet-Sauvignon N

| | Chenin B |
| --- | --- |

Chenin B

| | Colombard B |
| --- | --- |

Colombard B

| | Mauzac B |
| --- | --- |

Mauzac B

| | Merlot N |
| --- | --- |

Merlot N

| | Muscadelle B |
| --- | --- |

Muscadelle B

| | Ondenc B |
| --- | --- |

Ondenc B

| | Semillon B |
| --- | --- |

Semillon B

| | Ugni blanc B |
| --- | --- |

Ugni blanc B

8.   Beschrijving van het (de) verband(en)

8.1.   Beschrijving van de natuurlijke factoren die bijdragen tot het verband

Het geografische gebied wordt in het zuiden begrensd door de vallei van de Dropt en ligt in het verlengde van het plateau “l’Entre-Deux-Mers”, op 70 kilometer ten oosten van Bordeaux en halverwege de valleien van de Garonne en de Dordogne. Het noorden van het geografische gebied markeert de waterscheiding tussen het stroomgebied van de Dordogne en dat van de Garonne. Het pal op het zuiden georiënteerde plateau is sterk gemarkeerd door het hydrografische netwerk van beken dat bestaat uit de Dousset in het westen, de Dourdèze in het centrum en de Malromé en de Escourrou in het oosten. Het geografische gebied komt overeen met de 15 gemeenten van het kanton Duras.

Het landschap wordt gekenmerkt door een opeenvolging van heuvels en dalen van uiteenlopende diepte. De ruige topografie houdt verband met het broze karakter van de dagzomende molasse (fijnkorrelige zandsteen) en de karstificatie van de onderliggende kalksteen. Halverwege en ook bovenaan de heuvels vormt dagzomende harde kalksteen kleine kliffen die duidelijk zichtbaar zijn in het landschap.

De meest brosse geologische formaties zijn de molasses fronsadais onderaan de hellingen en de molasses agenais aan de toppen van de hellingen. Halverwege de hellingen verschijnt de kalksteen van Castillon, die wit en krijtachtig is en in meer of mindere mate barsten vertoont. Boven op de molasses agenais dagzoomt heel plaatselijk de witte kalksteen van de Agenais. Deze witte, harde en caverneuze kalksteen vindt zijn hoogste punt in het plateau met de gemeenten Loubès-Bernac en Soumensac en bevat klei afkomstig van ontkalking. De molasses fronsadais hebben bruine kleibodems en soms kleiachtige grindhoudende bodems opgeleverd, en alleen in de niet-vorstgevoelige delen van de vallei van de Dropt wordt die bodem gebruikt voor wijnbouw. Waar de kalksteen van Castillon dagzoomt, treffen we zeer schrale rendzina aan, waarop het moeilijk telen is. Daar liggen voornamelijk heiden met jeneverbes. Waar de bodem iets dikker is, kan de wijnstok profiteren van een schrale en uitstekend doorlaatbare grond. Op de molasses agenais liggen koolstofarme en vaak sterk uitgeloogde bodems. Door de afdekking met eolisch slib zijn boulbènes (zanderige leemgrond) gevormd. Met een oppervlakte van 9 871 hectare beslaat het afgebakend perceelgebied nauwelijks de helft van het geografische gebied.

Het oceaanklimaat zorgt voor een over het hele jaar gespreide neerslag, met pieken in de winter en in mei. De temperaturen in het voorjaar zijn mild en bevorderen een vroegtijdige start van de wijnstokcyclus. De nazomers zijn zonnig, na een soms regenachtige periode rond de equinox. De traditionele druivenrassen van Aquitanië hebben zich in dit gebied op natuurlijke wijze ontwikkeld door hun aanpassing aan de omgeving.

8.2.   Beschrijving van de menselijke factoren die bijdragen tot het verband

Ten tijde van de Engelse heerschappij over de historische provincie Guyenne, van de 11e tot de 14e eeuw, floreerde de economie van Duras dankzij de export naar Engeland van wijn uit de “Haut-Pays”, een term voor de stroomopwaarts van Bordeaux gelegen wijngaarden waarvan de wijn over de Dordogne en de Garonne werd verhandeld. Het protectionisme dat door de Bordelezen werd ingevoerd, werd onder het ancien régime enigszins versoepeld. Zo moest voor wijnen van de “Haut-Pays” een “double marque” worden betaald, terwijl voor wijnen van de regio Duras slechts een “demi-marque” voldeed. In de 17e eeuw kreeg de hertog van Duras zelfs een vergunning om jaarlijks duizend vaten wijn uit “Duras” in fusten van Bordeaux te laten gieten.

Aan het begin van de 20e eeuw was de productie van “Côtes de Duras” voornamelijk gericht op de productie van halfzoete witte wijnen, zoals die van “Bergerac”, waar men in de regio Parijs tuk op was. Na de Tweede Wereldoorlog verloren consumenten echter hun interesse voor dit soort product, waardoor de plaatselijke gemeenschap de productie liet evolueren.

In 1924 werd een vereniging voor wijnbescherming in het kanton Duras opgericht met het oog op de erkenning van de oorsprongsbenaming “Vin du canton de Duras”. Naar aanleiding van een betwisting van die benaming door een handelaar kwam de zaak op 28 juni 1927 voor de rechtbank voor civiele zaken van Agen. Het arrest luidde als volgt: “Het terroir van de wijngaarden van het kanton Duras schenkt de wijnen weliswaar niet de karakteristieke aroma’s van de grands crus, maar maakt het in ieder geval mogelijk om voortreffelijke wijnen te produceren die de unanieme waardering van consumenten genieten”. De rechter definieerde wijnen van “Duras” als “fruitige, gecorseerde wijnen met een stempel die hun herkomst aanduidt”. De gecontroleerde oorsprongsbenaming “Côtes de Duras” werd op 16 februari 1937 erkend, zowel voor de witte als voor de rode wijnen. Begin jaren zestig was de omschakeling op rode druivenrassen en de variëteit sauvignon B in de Bordeaux in volle gang, en de economie van Duras volgde dit voorbeeld, gezien de zich ontwikkelende economische vooruitzichten. Vanaf 1970 groeiden de droge witte wijnen van het druivenras sauvignon B uit tot het paradepaardje van de streek. Met de ontwikkeling van de temperatuurbeheersing voor de vinificatie, met name dankzij coöperatieve investeringen, werd het mogelijk wijnen uit sauvignon B te produceren met zeer karakteristieke aroma’s, die door de consument gemakkelijk kunnen worden herkend.

In deze periode werd de wijnbouwcoöperatie van Duras opgericht, terwijl een naburig wijnhuis in de Gironde al 20 % van de A.O.C.-wijnen produceerde. In 1985 begon de “Union interprofessionnelle” met de promotie van de wijnen en in 1998 fuseerden de twee wijnmakerijen. Tegelijkertijd trokken naburige marktdeelnemers in de regio Duras voordeel uit het meesterschap van de Bordelese oenologen inzake de vinificatie van rode wijn en ontwikkelde de productie van roséwijnen zich op natuurlijke wijze.

In 2009 bedroeg de gemiddelde productie van rode wijnen 65 000 hectoliter en die van roséwijnen 5 000 hectoliter. De productie van droge witte wijnen bedraagt 40 000 hectoliter, terwijl de productie van halfzoete witte wijnen beperkt is tot minder dan 2 000 hectoliter en direct in flessen wordt verkocht. Bij de droge witte wijnen bevorderen de verscheidenheid aan druivenrassen, de regels inzake het aandeel van de verschillende druivenrassen in de wijngaard en de assemblageregels de ontwikkeling van twee soorten wijn: een zeer fruitige en frisse droge witte wijn met overheersende aroma’s van buxus of zwartebessenknoppen, doorgaans uitsluitend gemaakt van sauvignon B, en een complexere en “vlezigere” droge witte wijn, waarin variëteiten zoals muscadelle B en sémillon B zorgen voor enige rondheid en vlezigheid. Voor beide soorten wijn is de vermelding “sec” (droog) op het etiket verplicht.

De halfzoete witte wijnen worden voornamelijk geproduceerd uit sémillon B, met muscadelle B als aanvullend druivenras. Het zijn over het algemeen vette en gemiddeld geconcentreerde wijnen met aroma’s van rijp fruit en soms van gekonfijte vruchten. De andere druivenrassen in de assemblage zorgen voor frisheid in de mond en daardoor ook voor een beter rijpingspotentieel.

De rode wijnen worden gewoonlijk gekenmerkt door de souplesse en rondheid van het druivenras merlot N en aanvullend van het druivenras cot N, in combinatie met het tanninegehalte van de variëteiten franc N en cabernet sauvignon N. Om hun natuurlijk zuurgehalte te beperken, moet de malolactische gisting gebeuren voordat de wijnen worden verpakt.

8.3.   Factoren

De roséwijnen zijn gewoonlijk assemblages. Het gaat om droge wijnen met een aangename fruitigheid en een interessante frisheid. Om de druiven voorafgaand aan de vinificatie te beschermen of de extractie van adstringente tannines te voorkomen, is het gebruik van bepaalde materialen verboden. De Dropt en haar zijrivieren hebben toppen uit het landschap gehouwen en de goed georiënteerde hellingen geaccentueerd. Het afgebakende perceelgebied houdt dus rekening met topografische criteria en de beste percelen ondervinden vaak concurrentie van de sterk aanwezige boomteelt. De productie van halfzoete witte wijn wordt gerechtvaardigd door het feit dat het ras sémillon B hier wordt geteeld in een oceaanklimaat, waarin de vochtigheid in de vroege ochtend en tijdens de zonnige middagen in het najaar bevorderlijk is voor de overrijpheid en voor de eventuele edele rotting door de inwerking van Botrytis cinerea.

De verschillende, in meer of mindere mate uitgeloogde molasseformaties, met een variabel kleigehalte in de boulbènes, bevorderen de teelt van de variëteit sauvignon B, die zo zijn aromatische potentieel ontwikkelt, wat essentieel is voor de productie van expressieve, droge witte wijnen.

De klei van ontkalking en de gunstige omstandigheden in de zonnige nazomers zijn bevorderlijk voor de rijping van de donkere druivenrassen, waardoor de rode wijnen een goede tanninestructuur bezitten.

De producenten hebben het potentieel van de grond optimaal tot zijn recht doen komen door de selectie van de meest geschikte percelen voor de wijnbouw en door de ontwikkeling van technieken voor temperatuurbeheersing bij de gisting voor witte wijnen en van tannine-extractietechnieken voor rode wijnen.

De vermelding “van Bordeaux” sloeg aan het begin van de zestiende eeuw zowel op wijnen van “Graves”, “Médoc”, “Blayais” enz. als op de wijnen van het “pays de nouvelle conquête” (“nieuw veroverd gebied”). Die “verovering” verwijst naar de bekering van de “verdorven zielen” en ging uit van verschillende invloedrijke parochies en jurisdicties, zoals die van Montravel, Sainte-Foy of Duché de Duras. Frans I stimuleerde de aanplant van wijnstokken op de heuvels van de regio Duras en het hof van Valois deed zich tegoed aan de wijn alsof die “nectar” was.

De opeenvolgende crises (oorlogen, handelsbelemmeringen, fylloxera, uitsluiting uit de “Haut-Pays”) hebben Duras niet gespaard, maar de wijnbouw heeft zich kunnen verweren en aanpassen. De productie is vrijwel gelijkelijk verdeeld tussen coöperaties en onafhankelijke wijnmakerijen. De ontwikkeling van het agrotoerisme heeft ervoor gezorgd dat de rechtstreekse verkoop de belangrijkste afzetmethode is geworden, goed voor 60 % van de afgezette hoeveelheden. Aangezien 15 % van de volumes in Noord-Europa wordt verkocht, reikt de reputatie van de wijnen van de gecontroleerde oorsprongsbenaming “Duras” veel verder dan de regio’s Aquitanië en Île-de-France.

9.   Andere essentiële voorwaarden (verpakking, etikettering, andere vereisten)

Rechtskader:

Nationale wetgeving

Soort aanvullende voorwaarde:

Aanvullende etiketteringsbepalingen

Beschrijving van de voorwaarde:

Op het etiket van witte wijnen met een gehalte aan fermenteerbare suikers (glucose + fructose) van ten hoogste 3 gram per liter moet “sec” (droog) staan.

Op het etiket van wijn met de gecontroleerde oorsprongsbenaming “Côtes de Duras” mag de grotere geografische eenheid “Sud-Ouest” worden vermeld. Deze grotere geografische eenheid mag eveneens worden vermeld in reclamefolders en op alle soorten verpakkingen. De lettertekens van de vermelding van de grotere geografische eenheid mogen hoger noch breder zijn dan de lettertekens van de naam van de gecontroleerde oorsprongsbenaming.

Rechtskader:

Nationale wetgeving

Soort aanvullende voorwaarde:

Afwijking betreffende de productie in het afgebakende geografische gebied

Beschrijving van de voorwaarde:

Het gebied in de onmiddellijke nabijheid waar de vinificatie en de bereiding van de wijnen bij wijze van uitzondering mogen plaatsvinden, bestaat uit het grondgebied van de volgende gemeenten (op basis van de officiële geografische code van 26 februari 2020):

| — | departement Dordogne: |
| --- | --- |

—

departement Dordogne:

de volledige gemeenten: Sadillac, Thénac.

Deel van de gemeente: Saint-Julien-Innocence-Eulalie: enkel het grondgebied van de voormalige gemeente Sainte-Eulalie-d’Eymet, die op 1 januari 2019 een deelgemeente van Saint-Julien-Innocence-Eulalie is geworden.

| — | departement Gironde: Dieulivol, Landerrouat, Lèves-et-Thoumeyragues (Les), Margueron, Monségur, Pellegrue, Riocaud, Saint-Avit-Saint-Nazaire. |
| --- | --- |

—

departement Gironde: Dieulivol, Landerrouat, Lèves-et-Thoumeyragues (Les), Margueron, Monségur, Pellegrue, Riocaud, Saint-Avit-Saint-Nazaire.

| — | departement Lot-et-Garonne: Lévignac-de-Guyenne, Mauvezin-sur-Gupie, Monteton, Roumagne. |
| --- | --- |

—

departement Lot-et-Garonne: Lévignac-de-Guyenne, Mauvezin-sur-Gupie, Monteton, Roumagne.

Link naar het productdossier

http://info.agriculture.gouv.fr/gedei/site/bo-agri/document_administratif-918e1e36-8c05-4755-8ea3-a2acdf360f18

---

(1)  PB L 9 van 11.1.2019, blz. 2.

---