# Publicatieblad C 68/2009

| | ISSN 1725-2474 |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | C 68 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Mededelingen en bekendmakingen | 52e jaargang21 maart 2009 |

ISSN 1725-2474

Publicatieblad

van de Europese Unie

C 68

Uitgave in de Nederlandse taal

Mededelingen en bekendmakingen

52e jaargang21 maart 2009

---

| Nummer | Inhoud | Bladzijde |
| --- | --- | --- |
| | I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen |
| | ADVIEZEN |
| | Raad |
| 2009/C 068/01 | Advies van de Raad van 10 maart 2009 over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Finland voor de periode 2008-2012 | 1 |
| 2009/C 068/02 | Advies van de Raad van 10 maart 2009 over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Ierland voor de periode 2008-2013 | 6 |
| 2009/C 068/03 | Advies van de Raad van 10 maart 2009 over het geactualiseerde convergentieprogramma van Letland voor de periode 2008-2011 | 12 |
| 2009/C 068/04 | Advies van de Raad van 10 maart 2009 over het geactualiseerde convergentieprogramma van Letland over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Spanje voor de periode 2008-2011 | 17 |
| 2009/C 068/05 | Advies van de Raad van 10 maart 2009 over het geactualiseerde convergentieprogramma van Zweden, voor de periode 2008-2011 | 23 |
| 2009/C 068/06 | Advies van de Raad van 10 maart 2009 over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Nederland voor de periode 2008-2011 | 28 |
| 2009/C 068/07 | Advies van de Raad van 10 maart 2009 over het geactualiseerde convergentieprogramma van het Verenigd Koninkrijk, 2008/2009-2013/2014 | 33 |

Nummer

Inhoud

Bladzijde

I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen

ADVIEZEN

Raad

2009/C 068/01

Advies van de Raad van 10 maart 2009 over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Finland voor de periode 2008-2012

1

2009/C 068/02

Advies van de Raad van 10 maart 2009 over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Ierland voor de periode 2008-2013

6

2009/C 068/03

Advies van de Raad van 10 maart 2009 over het geactualiseerde convergentieprogramma van Letland voor de periode 2008-2011

12

2009/C 068/04

Advies van de Raad van 10 maart 2009 over het geactualiseerde convergentieprogramma van Letland over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Spanje voor de periode 2008-2011

17

2009/C 068/05

Advies van de Raad van 10 maart 2009 over het geactualiseerde convergentieprogramma van Zweden, voor de periode 2008-2011

23

2009/C 068/06

Advies van de Raad van 10 maart 2009 over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Nederland voor de periode 2008-2011

28

2009/C 068/07

Advies van de Raad van 10 maart 2009 over het geactualiseerde convergentieprogramma van het Verenigd Koninkrijk, 2008/2009-2013/2014

33

| | II   Mededelingen |
| --- | --- |
| | MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN EN ORGANEN VAN DE EUROPESE UNIE |
| | Commissie |
| 2009/C 068/08 | Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak COMP/M.5456 — Antin Infrastructure Partners/BBEIF/BBI EUROPE/Euroports) (
  1
  ) | 39 |
| 2009/C 068/09 | Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak COMP/M.5474 — Lagardere/Sumitomo/HFG) (
  1
  ) | 39 |

II   Mededelingen

MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN EN ORGANEN VAN DE EUROPESE UNIE

Commissie

2009/C 068/08

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak COMP/M.5456 — Antin Infrastructure Partners/BBEIF/BBI EUROPE/Euroports) (
  1
  )

1

39

2009/C 068/09

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak COMP/M.5474 — Lagardere/Sumitomo/HFG) (
  1
  )

1

39

| | IV   Informatie |
| --- | --- |
| | INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN EN ORGANEN VAN DE EUROPESE UNIE |
| | Commissie |
| 2009/C 068/10 | Wisselkoersen van de euro | 40 |
| 2009/C 068/11 | Mededeling van de Commissie betreffende de thans bij terugvordering van staatssteun toe te passen rentepercentages en de referentie- en disconteringspercentages voor 27 lidstaten, zoals die vanaf 1 april 2009 gelden (Bekendgemaakt overeenkomstig artikel 10 van Verordening (EC) nr. 794/2004 van de Commissie (PB L 140 van 30.4.2004, blz. 1)) | 41 |

IV   Informatie

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN EN ORGANEN VAN DE EUROPESE UNIE

Commissie

2009/C 068/10

Wisselkoersen van de euro

40

2009/C 068/11

Mededeling van de Commissie betreffende de thans bij terugvordering van staatssteun toe te passen rentepercentages en de referentie- en disconteringspercentages voor 27 lidstaten, zoals die vanaf 1 april 2009 gelden (Bekendgemaakt overeenkomstig artikel 10 van Verordening (EC) nr. 794/2004 van de Commissie (PB L 140 van 30.4.2004, blz. 1))

(Bekendgemaakt overeenkomstig artikel 10 van Verordening (EC) nr. 794/2004 van de Commissie (PB L 140 van 30.4.2004, blz. 1))

41

| | V   Bekendmakingen |
| --- | --- |
| | PROCEDURES IN VERBAND MET DE UITVOERING VAN HET GEMEENSCHAPPELIJK MEDEDINGINGSBELEID |
| | Commissie |
| 2009/C 068/12 | Voorafgaande aanmelding van een concentratie (Zaak COMP/M.5493 — RBSK/DZ Bank/RZB/RBL JV) — Zaak die in aanmerking kan komen voor een vereenvoudigde procedure (
  1
  ) | 42 |
| | ANDERE BESLUITEN |
| | Commissie |
| 2009/C 068/13 | Kennisgeving aan de personen en entiteiten die zijn toegevoegd aan de lijst bedoeld in artikel 2 van Verordening (EG) nr. 1183/2005 tot vaststelling van bepaalde specifieke beperkende maatregelen tegen bepaalde personen die handelen in strijd met het wapenembargo tegen de Democratische Republiek Congo, op grond van Verordening (EG) nr. 242/2009 van de Commissie | 43 |

V   Bekendmakingen

PROCEDURES IN VERBAND MET DE UITVOERING VAN HET GEMEENSCHAPPELIJK MEDEDINGINGSBELEID

Commissie

2009/C 068/12

Voorafgaande aanmelding van een concentratie (Zaak COMP/M.5493 — RBSK/DZ Bank/RZB/RBL JV) — Zaak die in aanmerking kan komen voor een vereenvoudigde procedure (
  1
  )

1

42

ANDERE BESLUITEN

Commissie

2009/C 068/13

Kennisgeving aan de personen en entiteiten die zijn toegevoegd aan de lijst bedoeld in artikel 2 van Verordening (EG) nr. 1183/2005 tot vaststelling van bepaalde specifieke beperkende maatregelen tegen bepaalde personen die handelen in strijd met het wapenembargo tegen de Democratische Republiek Congo, op grond van Verordening (EG) nr. 242/2009 van de Commissie

43

| | |
| --- | --- |
| | (1)   Voor de EER relevante tekst |

---

(1)   Voor de EER relevante tekst

1

| NL | |
| --- | --- |

NL

---

I Resoluties, aanbevelingen en adviezen

ADVIEZEN

Raad

| 21.3.2009 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 68/1 |
| --- | --- | --- | --- |

21.3.2009

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 68/1

---

ADVIES VAN DE RAAD

van 10 maart 2009

over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Finland voor de periode 2008-2012

(2009/C 68/01)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid (1), en met name op artikel 5, lid 3,

Gezien de aanbeveling van de Commissie,

Na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité,

BRENGT HET VOLGENDE ADVIES UIT:

| (1) | Op 10 maart 2009 heeft de Raad het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Finland voor de periode 2008-2012 behandeld. |
| --- | --- |

(1)

Op 10 maart 2009 heeft de Raad het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Finland voor de periode 2008-2012 behandeld.

| (2) | In wezen zijn de Finse economie en de binnenlandse financiële sector gezond, maar de mondiale crisis heeft tot een scherpe daling van de productie van de sterk exportgeoriënteerde industriesectoren van het land geleid. Hoewel huishoudens in 2009 en 2010 van forse loonstijgingen, belastingverlagingen en een lagere inflatie zullen kunnen profiteren, is het consumenten- en ondernemersvertrouwen toch sterk teruggelopen, hetgeen een rem zet op de particuliere consumptie en investeringen. Volgens de tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie zal het BBP in 2009 met ruim 1 % krimpen en zal de economie zich in de loop van 2010 geleidelijk herstellen, naarmate de verwachte stabilisatie van de wereldmarkten zich ook daadwerkelijk voordoet. Ondanks het feit dat de economie snel in een recessie wegzinkt, hebben de belastingontvangsten zich in 2008 als geheel vrij goed gehouden, hetgeen de veerkracht van de arbeidsmarkt, met name in de eerste helft van het jaar, en een solide groei van het particuliere inkomen weerspiegelt. Verwacht wordt dat het overheidsoverschot in 2008 op 4,5 % van het BBP uitkomt. Aangezien de economische verzwakking in 2009 het gevolg is van een ineenstorting van de buitenlandse vraag en van het vertrouwen, maar de fundamentals van de Finse economie naar verwachting algemeen genomen solide zullen blijven, wordt in het programma voor 2009 een sterke fiscale stimulans ter ondersteuning van de binnenlandse vraag gepland met de bedoeling de werkgelegenheid tijdens de recessie op peil te houden. |
| --- | --- |

(2)

In wezen zijn de Finse economie en de binnenlandse financiële sector gezond, maar de mondiale crisis heeft tot een scherpe daling van de productie van de sterk exportgeoriënteerde industriesectoren van het land geleid. Hoewel huishoudens in 2009 en 2010 van forse loonstijgingen, belastingverlagingen en een lagere inflatie zullen kunnen profiteren, is het consumenten- en ondernemersvertrouwen toch sterk teruggelopen, hetgeen een rem zet op de particuliere consumptie en investeringen. Volgens de tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie zal het BBP in 2009 met ruim 1 % krimpen en zal de economie zich in de loop van 2010 geleidelijk herstellen, naarmate de verwachte stabilisatie van de wereldmarkten zich ook daadwerkelijk voordoet. Ondanks het feit dat de economie snel in een recessie wegzinkt, hebben de belastingontvangsten zich in 2008 als geheel vrij goed gehouden, hetgeen de veerkracht van de arbeidsmarkt, met name in de eerste helft van het jaar, en een solide groei van het particuliere inkomen weerspiegelt. Verwacht wordt dat het overheidsoverschot in 2008 op 4,5 % van het BBP uitkomt. Aangezien de economische verzwakking in 2009 het gevolg is van een ineenstorting van de buitenlandse vraag en van het vertrouwen, maar de fundamentals van de Finse economie naar verwachting algemeen genomen solide zullen blijven, wordt in het programma voor 2009 een sterke fiscale stimulans ter ondersteuning van de binnenlandse vraag gepland met de bedoeling de werkgelegenheid tijdens de recessie op peil te houden.

| (3) | Volgens het macro-economische scenario dat aan het programma ten grondslag ligt, zal de reële BBP-groei vertragen van 2,6 % in 2008 tot 0,6 % in 2009 en zich nadien herstellen tot iets meer dan 2 % gedurende de rest van de programmaperiode. Gezien de snelle versombering van de macro-economische vooruitzichten in de afgelopen maanden (2) lijkt dit scenario, dat in november 2008 in definitieve vorm is gegoten (3), thans op opmerkelijk optimistische groeihypothesen te zijn gebaseerd, met name wat 2009 betreft. Volgens de laatste ramingen van de regering, die in het stimuleringspakket en het bijbehorende voorstel voor een aanvullende begroting van 30 januari 2009 zijn opgenomen, zal het BBP in 2009 met ruim 2 % krimpen. De inflatieprognoses zijn al bij al realistisch. |
| --- | --- |

(3)

Volgens het macro-economische scenario dat aan het programma ten grondslag ligt, zal de reële BBP-groei vertragen van 2,6 % in 2008 tot 0,6 % in 2009 en zich nadien herstellen tot iets meer dan 2 % gedurende de rest van de programmaperiode. Gezien de snelle versombering van de macro-economische vooruitzichten in de afgelopen maanden (2) lijkt dit scenario, dat in november 2008 in definitieve vorm is gegoten (3), thans op opmerkelijk optimistische groeihypothesen te zijn gebaseerd, met name wat 2009 betreft. Volgens de laatste ramingen van de regering, die in het stimuleringspakket en het bijbehorende voorstel voor een aanvullende begroting van 30 januari 2009 zijn opgenomen, zal het BBP in 2009 met ruim 2 % krimpen. De inflatieprognoses zijn al bij al realistisch.

| (4) | In de prognoses van de diensten van de Commissie wordt het overheidsoverschot voor 2008 op 4,5 % van het BBP geraamd, tegen een in het vorige geactualiseerde stabiliteitsprogramma gehanteerd streefcijfer van 3,7 % van het BBP. Het meevallende resultaat is grotendeels toe te schrijven aan een overloopeffect van het jaar voordien, toen de economische groei en de belastingontvangsten de verwachtingen overtroffen. Daarnaast heeft een wijziging in de boeking van de inkomsten uit de activa van de sociale zekerheid tot een opwaartse herziening van het overschot met bijna 0,4 % van het BBP bijgedragen. |
| --- | --- |

(4)

In de prognoses van de diensten van de Commissie wordt het overheidsoverschot voor 2008 op 4,5 % van het BBP geraamd, tegen een in het vorige geactualiseerde stabiliteitsprogramma gehanteerd streefcijfer van 3,7 % van het BBP. Het meevallende resultaat is grotendeels toe te schrijven aan een overloopeffect van het jaar voordien, toen de economische groei en de belastingontvangsten de verwachtingen overtroffen. Daarnaast heeft een wijziging in de boeking van de inkomsten uit de activa van de sociale zekerheid tot een opwaartse herziening van het overschot met bijna 0,4 % van het BBP bijgedragen.

| (5) | Volgens het programma zal het overheidsoverschot in 2009 met 2,3 procentpunt teruglopen tot 2,1 % van het BBP, wat nagenoeg overeenstemt met de projectie in de tussentijdse prognoses van de diensten van de Commissie (2,0 % van het BBP). Afgaande op de jaar-op-jaar daling van het structurele saldo, zoals herberekend door de diensten van de Commissie op basis van de in het programma voorkomende informatie, wordt er een expansief begrotingsbeleid gevoerd, waarbij de expansie naar schatting circa 1 % van het BBP vertegenwoordigt. Verwacht wordt dat het begrotingsoverschot onder invloed van het effect van de automatische stabilisatoren in 2009 met nog eens 1,5 % van het BBP zal teruglopen. De raming van de begrotingsexpansie stemt min of meer overeen met de omvang van het in het programma aangekondigde stimuleringspakket ter grootte van in totaal 1,2 % van het BBP in 2009. Ruim drie vierde van het pakket zijn belastingverlagingen ter ondersteuning van de koopkracht van de consumenten. Deze belastingverlagingen passen ook in het kader van de langetermijndoelstelling van de regering om de momenteel vrij hoge belastingdruk op arbeid te verminderen en werken aan te moedigen. De omvang van de rest van de in het geactualiseerde programma opgenomen stimuleringsmaatregelen is met ongeveer 0,3 % van het BBP vrij beperkt. Het betreft diverse investeringen in infrastructuur en maatregelen met het oog op het waarborgen van financiering voor ondernemingen. Op 30 januari 2009 heeft de regering een aanvullend stimuleringspakket aangekondigd. Dit pakket omvat een breed scala aan maatregelen om de investeringen in infrastructuur en woningen te stimuleren. Het is in het bijzonder bedoeld om de werkgelegenheid op peil te houden, de financiering voor onderwijs en onderzoek te verhogen en de loonkosten te verminderen door de socialezekerheidsbijdragen van werkgevers te verlagen. De budgettaire kosten van de aanvullende maatregelen worden in 2009 op 0,5 % van het BBP geraamd en zijn uiteraard niet in de programmadoelstelling meegenomen (4). |
| --- | --- |

(5)

Volgens het programma zal het overheidsoverschot in 2009 met 2,3 procentpunt teruglopen tot 2,1 % van het BBP, wat nagenoeg overeenstemt met de projectie in de tussentijdse prognoses van de diensten van de Commissie (2,0 % van het BBP). Afgaande op de jaar-op-jaar daling van het structurele saldo, zoals herberekend door de diensten van de Commissie op basis van de in het programma voorkomende informatie, wordt er een expansief begrotingsbeleid gevoerd, waarbij de expansie naar schatting circa 1 % van het BBP vertegenwoordigt. Verwacht wordt dat het begrotingsoverschot onder invloed van het effect van de automatische stabilisatoren in 2009 met nog eens 1,5 % van het BBP zal teruglopen. De raming van de begrotingsexpansie stemt min of meer overeen met de omvang van het in het programma aangekondigde stimuleringspakket ter grootte van in totaal 1,2 % van het BBP in 2009. Ruim drie vierde van het pakket zijn belastingverlagingen ter ondersteuning van de koopkracht van de consumenten. Deze belastingverlagingen passen ook in het kader van de langetermijndoelstelling van de regering om de momenteel vrij hoge belastingdruk op arbeid te verminderen en werken aan te moedigen. De omvang van de rest van de in het geactualiseerde programma opgenomen stimuleringsmaatregelen is met ongeveer 0,3 % van het BBP vrij beperkt. Het betreft diverse investeringen in infrastructuur en maatregelen met het oog op het waarborgen van financiering voor ondernemingen. Op 30 januari 2009 heeft de regering een aanvullend stimuleringspakket aangekondigd. Dit pakket omvat een breed scala aan maatregelen om de investeringen in infrastructuur en woningen te stimuleren. Het is in het bijzonder bedoeld om de werkgelegenheid op peil te houden, de financiering voor onderwijs en onderzoek te verhogen en de loonkosten te verminderen door de socialezekerheidsbijdragen van werkgevers te verlagen. De budgettaire kosten van de aanvullende maatregelen worden in 2009 op 0,5 % van het BBP geraamd en zijn uiteraard niet in de programmadoelstelling meegenomen (4).

| (6) | Evenals in het vorige programma is de Finse middellangetermijndoelstelling (MTD) voor de begrotingssituatie een structureel overheidsoverschot van 2 % van het BBP (structureel wil zeggen: conjunctuurgezuiverd, ongerekend eenmalige en andere tijdelijke maatregelen). In het programma wordt ervan uitgegaan dat de nominale, primaire en structurele overschotten in 2009 en 2010 scherp zullen dalen, maar zich nadien zullen stabiliseren. Volgens het programma zal het overeenkomstig de algemeen aanvaarde methode berekende structurele overschot in de laatste jaren van de programmaperiode onveranderd blijven op 1,5 % van het BBP en daarmee iets boven de MTD uitkomen. De vermindering van het nominale saldo in de periode 2008-2012 is toe te schrijven aan een daling van de ontvangstenquote met ongeveer 2 % van het BBP (grotendeels als gevolg van de geplande belastingverlagingen) in combinatie met een stijging van de uitgavenquote met 1,5 % van het BBP. Het geactualiseerde programma bevat geen budgettaire bezuinigingsmaatregelen voor de jaren na de economische neergang. |
| --- | --- |

(6)

Evenals in het vorige programma is de Finse middellangetermijndoelstelling (MTD) voor de begrotingssituatie een structureel overheidsoverschot van 2 % van het BBP (structureel wil zeggen: conjunctuurgezuiverd, ongerekend eenmalige en andere tijdelijke maatregelen). In het programma wordt ervan uitgegaan dat de nominale, primaire en structurele overschotten in 2009 en 2010 scherp zullen dalen, maar zich nadien zullen stabiliseren. Volgens het programma zal het overeenkomstig de algemeen aanvaarde methode berekende structurele overschot in de laatste jaren van de programmaperiode onveranderd blijven op 1,5 % van het BBP en daarmee iets boven de MTD uitkomen. De vermindering van het nominale saldo in de periode 2008-2012 is toe te schrijven aan een daling van de ontvangstenquote met ongeveer 2 % van het BBP (grotendeels als gevolg van de geplande belastingverlagingen) in combinatie met een stijging van de uitgavenquote met 1,5 % van het BBP. Het geactualiseerde programma bevat geen budgettaire bezuinigingsmaatregelen voor de jaren na de economische neergang.

| (7) | De in het programma voorspelde begrotingsresultaten zijn aan neerwaartse risico's onderhevig aangezien het macro-economische scenario op opmerkelijk optimistische groeihypothesen is gebaseerd. De negatieve risico's voor de begrotingsprognoses worden evenwel enigszins afgezwakt doordat sommige van de voornaamste belastinggrondslagen (met name particuliere consumptie en gezinsinkomen) naar verwachting van een grotere veerkracht blijk zullen geven, daar de economische krimp vooral aan een inzakkende buitenlandse vraag te wijten is. |
| --- | --- |

(7)

De in het programma voorspelde begrotingsresultaten zijn aan neerwaartse risico's onderhevig aangezien het macro-economische scenario op opmerkelijk optimistische groeihypothesen is gebaseerd. De negatieve risico's voor de begrotingsprognoses worden evenwel enigszins afgezwakt doordat sommige van de voornaamste belastinggrondslagen (met name particuliere consumptie en gezinsinkomen) naar verwachting van een grotere veerkracht blijk zullen geven, daar de economische krimp vooral aan een inzakkende buitenlandse vraag te wijten is.

| (8) | Van de vergrijzing gaat in Finland een groter langetermijneffect op de begroting uit dan het gemiddelde in de EU, maar de pensioenhervormingsmaatregelen hebben ertoe bijgedragen dat de voorspelde stijging van de pensioenuitgaven in de komende decennia in de hand kan worden gehouden. De in het programma geraamde begrotingssituatie voor 2008 draagt er met een hoog structureel overschot aanzienlijk toe bij dat de budgettaire gevolgen van de vergrijzing op lange termijn kunnen worden opgevangen. De stijging van de pensioenuitgaven zal deels gefinancierd kunnen worden uit de omvangrijke activa in de pensioenfondsen van de overheid. De in het programma voorspelde budgettaire ontwikkelingen kunnen evenwel aanleiding geven tot het ontstaan van een houdbaarheidstekort. Door de primaire overschotten op middellange termijn op een hoog niveau te houden en passende structurele hervormingen door te voeren, kunnen de momenteel beperkte risico's voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën deels worden ondervangen. |
| --- | --- |

(8)

Van de vergrijzing gaat in Finland een groter langetermijneffect op de begroting uit dan het gemiddelde in de EU, maar de pensioenhervormingsmaatregelen hebben ertoe bijgedragen dat de voorspelde stijging van de pensioenuitgaven in de komende decennia in de hand kan worden gehouden. De in het programma geraamde begrotingssituatie voor 2008 draagt er met een hoog structureel overschot aanzienlijk toe bij dat de budgettaire gevolgen van de vergrijzing op lange termijn kunnen worden opgevangen. De stijging van de pensioenuitgaven zal deels gefinancierd kunnen worden uit de omvangrijke activa in de pensioenfondsen van de overheid. De in het programma voorspelde budgettaire ontwikkelingen kunnen evenwel aanleiding geven tot het ontstaan van een houdbaarheidstekort. Door de primaire overschotten op middellange termijn op een hoog niveau te houden en passende structurele hervormingen door te voeren, kunnen de momenteel beperkte risico's voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën deels worden ondervangen.

| (9) | De afgelopen jaren is het bestaande begrotingskader voor de centrale overheid een betrouwbaar instrument gebleken voor het vermijden van uitgavenoverschrijdingen. De voorbije jaren heeft Finland ook diverse structurele hervormingen doorgevoerd om de kwaliteit van de openbare financiën te verbeteren en de uitgavendruk op lange termijn te reduceren. |
| --- | --- |

(9)

De afgelopen jaren is het bestaande begrotingskader voor de centrale overheid een betrouwbaar instrument gebleken voor het vermijden van uitgavenoverschrijdingen. De voorbije jaren heeft Finland ook diverse structurele hervormingen doorgevoerd om de kwaliteit van de openbare financiën te verbeteren en de uitgavendruk op lange termijn te reduceren.

| (10) | In reactie op de financiële crisis heeft de Finse regering maatregelen genomen om de financiële markten te stabiliseren. Deze maatregelen bieden commerciële banken toegang tot aanzienlijke kredietgaranties (voor een maximumbedrag van ongeveer 25 % van het BBP) en kapitaalinvesteringen van de overheid (voor een maximumbedrag van ongeveer 3 % van het BBP). Daarnaast is het maximumbedrag van de depositogarantie verdubbeld tot 50 000 EUR. Aangezien de Finse financiële sector relatief minder sterk door de wereldwijde crisis lijkt te zijn geraakt, kan het feitelijke beroep op de staatsmiddelen evenwel beperkt uitvallen. |
| --- | --- |

(10)

In reactie op de financiële crisis heeft de Finse regering maatregelen genomen om de financiële markten te stabiliseren. Deze maatregelen bieden commerciële banken toegang tot aanzienlijke kredietgaranties (voor een maximumbedrag van ongeveer 25 % van het BBP) en kapitaalinvesteringen van de overheid (voor een maximumbedrag van ongeveer 3 % van het BBP). Daarnaast is het maximumbedrag van de depositogarantie verdubbeld tot 50 000 EUR. Aangezien de Finse financiële sector relatief minder sterk door de wereldwijde crisis lijkt te zijn geraakt, kan het feitelijke beroep op de staatsmiddelen evenwel beperkt uitvallen.

| (11) | Conform het Europees economisch herstelplan waarover de Europese Raad in december overeenstemming heeft bereikt, heeft Finland diverse fiscale stimuleringsmaatregelen voor 2009 genomen. Deze maatregelen moeten als een algemeen genomen adequate reactie op de economische neergang worden aangemerkt. In het licht van de sterke budgettaire uitgangspositie en de solide basisparameters van de economie lijken de in het programma vervatte stimuleringsmaatregelen en de in januari 2009 aangekondigde maatregelen passend, op voorwaarde dat op middellange termijn ook budgettaire bezuinigingen worden doorgevoerd om de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn te waarborgen. Het stimuleringspakket sluit in grote lijnen aan bij de algemene beginselen van het Europees economisch herstelplan. De maatregelen komen op tijd, aangezien het merendeel ervan vanaf begin 2009 effect begint te sorteren. Zij lijken er tevens vooral op gericht de interne economische uitdagingen aan te pakken. In tegenspraak met de algemene beginselen zijn de meeste fiscale stimuleringsmaatregelen permanente belastingverlagingen, die volgens de plannen niet zullen worden teruggedraaid. Dit kan ten dele gerechtvaardigd worden geacht in het licht van de aanzienlijke manoeuvreerruimte die de openbare financiën bieden en de fiscale beleidsdoelstellingen van de regering op lange termijn. De maatregelen ter bestrijding van de huidige economische crisis zijn er hoofdzakelijk op gericht de totale vraag en de werkgelegenheid te ondersteunen en het concurrentievermogen te versterken. De maatregelen hangen samen met de hervormingsagenda op middellange termijn voor Finland, die op 28 januari 2009 door de Commissie is beoordeeld. Met name de maatregelen ter bevordering van de investeringen zijn er ook op gericht de energie-efficiëntie te verbeteren, terwijl de belastingverlagingen zowel de vraag naar als het aanbod van arbeid stimuleren. |
| --- | --- |

(11)

Conform het Europees economisch herstelplan waarover de Europese Raad in december overeenstemming heeft bereikt, heeft Finland diverse fiscale stimuleringsmaatregelen voor 2009 genomen. Deze maatregelen moeten als een algemeen genomen adequate reactie op de economische neergang worden aangemerkt. In het licht van de sterke budgettaire uitgangspositie en de solide basisparameters van de economie lijken de in het programma vervatte stimuleringsmaatregelen en de in januari 2009 aangekondigde maatregelen passend, op voorwaarde dat op middellange termijn ook budgettaire bezuinigingen worden doorgevoerd om de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn te waarborgen. Het stimuleringspakket sluit in grote lijnen aan bij de algemene beginselen van het Europees economisch herstelplan. De maatregelen komen op tijd, aangezien het merendeel ervan vanaf begin 2009 effect begint te sorteren. Zij lijken er tevens vooral op gericht de interne economische uitdagingen aan te pakken. In tegenspraak met de algemene beginselen zijn de meeste fiscale stimuleringsmaatregelen permanente belastingverlagingen, die volgens de plannen niet zullen worden teruggedraaid. Dit kan ten dele gerechtvaardigd worden geacht in het licht van de aanzienlijke manoeuvreerruimte die de openbare financiën bieden en de fiscale beleidsdoelstellingen van de regering op lange termijn. De maatregelen ter bestrijding van de huidige economische crisis zijn er hoofdzakelijk op gericht de totale vraag en de werkgelegenheid te ondersteunen en het concurrentievermogen te versterken. De maatregelen hangen samen met de hervormingsagenda op middellange termijn voor Finland, die op 28 januari 2009 door de Commissie is beoordeeld. Met name de maatregelen ter bevordering van de investeringen zijn er ook op gericht de energie-efficiëntie te verbeteren, terwijl de belastingverlagingen zowel de vraag naar als het aanbod van arbeid stimuleren.

| (12) | In 2009 en 2010 lijkt er van een expansief begrotingsbeleid sprake te zijn, gelet op de jaarlijkse daling van het structurele saldo met ongeveer 1 procentpunt in zowel 2009 als 2010. Daarna wordt er volgens het programma een neutrale budgettaire beleidskoers gevolgd. De in het programma uitgestippelde begrotingsstrategie lijkt grotendeels in overeenstemming te zijn met het stabiliteits- en groeipact. Terecht wordt tijdens een recessie een fiscale impuls gegeven, maar zodra wordt aangenomen dat de economie zich heeft hersteld tot groeicijfers die in de buurt van de geraamde potentiële groei liggen, wordt een neutraal begrotingsbeleid gevoerd. De aan het einde van de programmaperiode gevolgde begrotingsstrategie verschaft een veiligheidsmarge die ruim genoeg is om te voorkomen dat het tekort de drempel van 3 % van het BBP overschrijdt. |
| --- | --- |

(12)

In 2009 en 2010 lijkt er van een expansief begrotingsbeleid sprake te zijn, gelet op de jaarlijkse daling van het structurele saldo met ongeveer 1 procentpunt in zowel 2009 als 2010. Daarna wordt er volgens het programma een neutrale budgettaire beleidskoers gevolgd. De in het programma uitgestippelde begrotingsstrategie lijkt grotendeels in overeenstemming te zijn met het stabiliteits- en groeipact. Terecht wordt tijdens een recessie een fiscale impuls gegeven, maar zodra wordt aangenomen dat de economie zich heeft hersteld tot groeicijfers die in de buurt van de geraamde potentiële groei liggen, wordt een neutraal begrotingsbeleid gevoerd. De aan het einde van de programmaperiode gevolgde begrotingsstrategie verschaft een veiligheidsmarge die ruim genoeg is om te voorkomen dat het tekort de drempel van 3 % van het BBP overschrijdt.

| (13) | Wat de in de gedragscode voor stabiliteits- en convergentieprogramma's gespecificeerde gegevensvereisten betreft, vertoont het programma enkele lacunes in de verplichte en facultatieve gegevens (5). |
| --- | --- |

(13)

Wat de in de gedragscode voor stabiliteits- en convergentieprogramma's gespecificeerde gegevensvereisten betreft, vertoont het programma enkele lacunes in de verplichte en facultatieve gegevens (5).

De algemene conclusie luidt dat de overheidsfinanciën solide blijven, al wordt er in het programma van uitgegaan dat de huidige hoge begrotingsoverschotten aanzienlijk zullen teruglopen. Gezien de begrotingssituatie lijken de stimuleringsmaatregelen die in het geactualiseerde programma zijn vervat en de recente maatregelen die in januari 2009 zijn aangekondigd terecht en welkom. Het stimuleringspakket sluit in grote lijnen aan bij de algemene beginselen van het Europees economisch herstelplan. De in het programma voorspelde begrotingsresultaten zijn aan neerwaartse risico's onderhevig en er dienen maatregelen te worden overwogen om de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn te waarborgen.

Gezien de bovenstaande evaluatie wordt Finland verzocht om:

| i) | het geplande begrotingsbeleid voor 2009 in overeenstemming met het Europees economisch herstelplan en in het kader van het stabiliteits- en groeipact uit te voeren; |
| --- | --- |

i)

het geplande begrotingsbeleid voor 2009 in overeenstemming met het Europees economisch herstelplan en in het kader van het stabiliteits- en groeipact uit te voeren;

| ii) | vervolgens het negatieve effect van de fiscale stimuleringsmaatregelen op de begroting om te buigen door terug te keren naar zijn middellangetermijndoelstelling en passende structurele hervormingen door te voeren teneinde de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn te waarborgen. |
| --- | --- |

ii)

vervolgens het negatieve effect van de fiscale stimuleringsmaatregelen op de begroting om te buigen door terug te keren naar zijn middellangetermijndoelstelling en passende structurele hervormingen door te voeren teneinde de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn te waarborgen.

Vergelijking van de belangrijkste macro-economische en budgettaire prognoses

| | | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Reëel BBP
  (verandering in %) | SP jan 2009 | 4,5 | 2,6 | 0,6 | 1,8 | 2,4 | 2,2 |
| COM jan 2009 | 4,5 | 1,5 | – 1,2 | 1,2 | n.b. | n.b. |
| SP nov 2007 | 4,4 | 3,3 | 3,0 | 2,5 | 2,1 | n.b. |
| HICP-inflatie
  (%) | SP jan 2009 | 1,6 | 4,0 | 2,3 | 1,9 | 2,0 | 2,0 |
| COM jan 2009 | 1,6 | 3,9 | 1,8 | 1,8 | n.b. | n.b. |
| SP nov 2007 | 2,4 | 2,4 | 2,2 | 2,0 | 2 | n.b. |
| Output gap (6)

  (% van het potentiële BBP) | SP jan 2009 | 1,7 | 1,3 | – 0,6 | – 1,0 | – 1,2 | – 1,3 |
| COM jan 2009 (7) | 2,9 | 1,7 | – 1,4 | – 2,1 | n.b. | n.b. |
| SP nov 2007 | 0,6 | 0,7 | 0,5 | – 0,1 | – 0,7 | n.b. |
| Netto financieringsoverschot/-tekort t.o.v. het buitenland
  (% van het BBP) | SP jan 2009 | 5,4 | 4,0 | 3,6 | 3,7 | 3,9 | 3,9 |
| COM jan 2009 | 6,4 | 5,2 | 3,7 | 3,3 | n.b. | n.b. |
| SP nov 2007 | 4,9 | 4,6 | 5,0 | 5,0 | 4,8 | n.b. |
| Overheidsontvangsten
  (% van het BBP) | SP jan 2009 | 52,6 | 51,4 | 50,3 | 49,7 | 49,4 | 49,4 |
| COM jan 2009 | 52,6 | 52,3 | 52,0 | 51,3 | n.b. | n.b. |
| SP nov 2007 | 51,9 | 51,0 | 50,6 | 49,8 | 49,6 | n.b. |
| Overheidsuitgaven
  (% van het BBP) | SP jan 2009 | 47,3 | 47,0 | 48,2 | 48,6 | 48,4 | 48,5 |
| COM jan 2009 | 47,3 | 47,8 | 50,1 | 50,9 | n.b. | n.b. |
| SP nov 2007 | 47,4 | 47,3 | 47,0 | 47,0 | 47,2 | n.b. |
| Overheidssaldo
  (% van het BBP) | SP jan 2009 | 5,3 | 4,4 | 2,1 | 1,1 | 1,0 | 0,9 |
| COM jan 2009 | 5,3 | 4,5 | 2,0 | 0,5 | n.b. | n.b. |
| SP nov 2007 | 4,5 | 3,7 | 3,6 | 2,8 | 2,4 | n.b. |
| Primair saldo
  (% van het BBP) | SP jan 2009 | 6,8 | 5,8 | 3,4 | 2,4 | 2,2 | 2,3 |
| COM jan 2009 | 6,8 | 6,0 | 3,3 | 1,8 | n.b. | n.b. |
| SP nov 2007 | 6,0 | 5,2 | 5,0 | 4,1 | 3,6 | n.b. |
| Conjunctuurgezuiverd saldo (6)

  (% van het BBP) | SP jan 2009 | 4,5 | 3,7 | 2,4 | 1,7 | 1,6 | 1,6 |
| COM jan 2009 | 3,9 | 3,6 | 2,7 | 1,5 | n.b. | n.b. |
| SP nov 2007 | 4,2 | 3,3 | 3,3 | 2,8 | 2,8 | n.b. |
| Structureel saldo (8)

  (% van het BBP) | SP jan 2009 | 4,5 | 3,7 | 2,4 | 1,7 | 1,6 | 1,6 |
| COM jan 2009 | 3,9 | 3,6 | 2,7 | 1,7 | n.b. | n.b. |
| SP nov 2007 | 4,2 | 3,3 | 3,3 | 2,8 | 2,8 | n.b. |
| Bruto overheidsschuld
  (% van het BBP) | SP jan 2009 | 35,1 | 32,4 | 33,0 | 33,7 | 34,1 | 34,6 |
| COM jan 2009 | 35,1 | 32,8 | 34,5 | 36,1 | n.b. | n.b. |
| SP nov 2007 | 35,3 | 32,8 | 30,4 | 29,0 | 27,9 | n.b. |
| Stabiliteitsprogramma (SP); tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie. |

2007

2008

2009

2010

2011

2012

Reëel BBP

(verandering in %)

SP jan 2009

4,5

2,6

0,6

1,8

2,4

2,2

COM jan 2009

4,5

1,5

– 1,2

1,2

n.b.

n.b.

SP nov 2007

4,4

3,3

3,0

2,5

2,1

n.b.

HICP-inflatie

(%)

SP jan 2009

1,6

4,0

2,3

1,9

2,0

2,0

COM jan 2009

1,6

3,9

1,8

1,8

n.b.

n.b.

SP nov 2007

2,4

2,4

2,2

2,0

2

n.b.

Output gap (6)

(% van het potentiële BBP)

SP jan 2009

1,7

1,3

– 0,6

– 1,0

– 1,2

– 1,3

COM jan 2009 (7)

2,9

1,7

– 1,4

– 2,1

n.b.

n.b.

SP nov 2007

0,6

0,7

0,5

– 0,1

– 0,7

n.b.

Netto financieringsoverschot/-tekort t.o.v. het buitenland

(% van het BBP)

SP jan 2009

5,4

4,0

3,6

3,7

3,9

3,9

COM jan 2009

6,4

5,2

3,7

3,3

n.b.

n.b.

SP nov 2007

4,9

4,6

5,0

5,0

4,8

n.b.

Overheidsontvangsten

(% van het BBP)

SP jan 2009

52,6

51,4

50,3

49,7

49,4

49,4

COM jan 2009

52,6

52,3

52,0

51,3

n.b.

n.b.

SP nov 2007

51,9

51,0

50,6

49,8

49,6

n.b.

Overheidsuitgaven

(% van het BBP)

SP jan 2009

47,3

47,0

48,2

48,6

48,4

48,5

COM jan 2009

47,3

47,8

50,1

50,9

n.b.

n.b.

SP nov 2007

47,4

47,3

47,0

47,0

47,2

n.b.

Overheidssaldo

(% van het BBP)

SP jan 2009

5,3

4,4

2,1

1,1

1,0

0,9

COM jan 2009

5,3

4,5

2,0

0,5

n.b.

n.b.

SP nov 2007

4,5

3,7

3,6

2,8

2,4

n.b.

Primair saldo

(% van het BBP)

SP jan 2009

6,8

5,8

3,4

2,4

2,2

2,3

COM jan 2009

6,8

6,0

3,3

1,8

n.b.

n.b.

SP nov 2007

6,0

5,2

5,0

4,1

3,6

n.b.

Conjunctuurgezuiverd saldo (6)

(% van het BBP)

SP jan 2009

4,5

3,7

2,4

1,7

1,6

1,6

COM jan 2009

3,9

3,6

2,7

1,5

n.b.

n.b.

SP nov 2007

4,2

3,3

3,3

2,8

2,8

n.b.

Structureel saldo (8)

(% van het BBP)

SP jan 2009

4,5

3,7

2,4

1,7

1,6

1,6

COM jan 2009

3,9

3,6

2,7

1,7

n.b.

n.b.

SP nov 2007

4,2

3,3

3,3

2,8

2,8

n.b.

Bruto overheidsschuld

(% van het BBP)

SP jan 2009

35,1

32,4

33,0

33,7

34,1

34,6

COM jan 2009

35,1

32,8

34,5

36,1

n.b.

n.b.

SP nov 2007

35,3

32,8

30,4

29,0

27,9

n.b.

Stabiliteitsprogramma (SP); tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie.

---

(1)  PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1. Alle documenten waarnaar in deze tekst wordt verwezen, zijn te vinden op:

http://ec.europa.eu/economy_finance/about/activities/sgp/main_en.htm

(2)  In de beoordeling wordt met name rekening gehouden met de prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie, maar ook met andere informatie die door Finland is verstrekt.

(3)  Na de indiening van het programma is geen addendum aan de diensten van de Commissie toegezonden.

(4)  Indien ook met de op 30 januari 2009 aangekondigde maatregelen rekening wordt gehouden, bedraagt de totale omvang van het stimuleringspakket 1,7 % van het BBP. Volgens de begrotingsprognoses van de regering, die in het stimuleringspakket en het bijbehorende voorstel voor een aanvullende begroting van 30 januari 2009 zijn opgenomen, zal het overheidssaldo in 2009 omslaan in een tekort van 0,4 % van het BBP. In dit percentage is het effect van de stimuleringsmaatregelen meegenomen.

(5)  Het programma hanteert met name een enigszins andere indeling van de uitgavencomponenten, die niet direct in overeenstemming is met de gegevensstandaarden van tabel 2. Voorts wordt in de tabellen niet uitdrukkelijk melding gemaakt van de verplichte gegevens over „eenmalige en andere tijdelijke maatregelen”. Voor de laatste programmajaren ontbreken de externe hypothesen. Voor de periode 2007-2011 bevat het stabiliteitsprogramma geen facultatieve gegevens over „liquide financiële activa”, als bedoeld in bijlage 2, tabel 4, punt 6, van de gedragscode.

(6)  In de programma's vermelde output gaps en conjunctuurgezuiverde saldi, zoals herberekend door de diensten van de Commissie op basis van de in de programma's voorkomende informatie.

(7)  Op basis van een geraamde potentiële groei van achtereenvolgens 2,8 %, 2,6 %, 2,0 % en 1,9 % in de periode 2007-2010.

(8)  Conjunctuurgezuiverd saldo, ongerekend eenmalige en andere tijdelijke maatregelen. Volgens het meest recente programma zijn er in geen enkel jaar van de programmaperiode eenmalige en andere tijdelijke maatregelen voorgekomen. Volgens de tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie is er in 2010 echter sprake van een tekortverhogende eenmalige maatregel ter grootte van 0,2 % van het BBP; het betreft een tijdelijke derving van btw-inkomsten als gevolg van wijzigingen in de beginselen van de belastinginning.

Bronnen:

Stabiliteitsprogramma (SP); tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie.

---

| 21.3.2009 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 68/6 |
| --- | --- | --- | --- |

21.3.2009

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 68/6

---

ADVIES VAN DE RAAD

van 10 maart 2009

over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Ierland voor de periode 2008-2013

(2009/C 68/02)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid (1), en met name op artikel 5, lid 3,

Gezien de aanbeveling van de Commissie,

Na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité,

BRENGT HET VOLGENDE ADVIES UIT:

| (1) | Op 10 maart 2009 heeft de Raad het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Ierland (2) voor de periode 2008-2013 behandeld. |
| --- | --- |

(1)

Op 10 maart 2009 heeft de Raad het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Ierland (2) voor de periode 2008-2013 behandeld.

| (2) | Na meer dan tien jaar een sterke economische groei te hebben gekend die steeds meer door de binnenlandse vraag werd aangedreven, maakt Ierland momenteel een zware recessie door. De neergang vloeide voort uit een scherpe correctie op de woningmarkt en is sindsdien naar de ruimere economie uitgedijd. De neergang werd nog verergerd door de mondiale financiële crisis en de recessie die de voornaamste handelspartners van Ierland treft.
  Door deze ontwikkelingen zijn ook de overheidsfinanciën fors verslechterd (het overheidssaldo is omgeslagen van een klein overschot in 2007 naar een tekort van 6,3 % van het BBP in 2008). Derhalve heeft de overheid vanaf medio 2008 meerdere keren consolidatiemaatregelen aangenomen. In deze context zijn tevens maatregelen getroffen om de koopkracht te versterken en een ordelijke aanpassing op de vastgoedmarkt te ondersteunen, en daarbij openbare investeringen te herbestemmen voor belangrijke projecten. De komende jaren komt het er vooral op aan een geloofwaardige en duurzame strategie voor begrotingsconsolidatie te voeren die gericht is op herstel van het marktvertrouwen, en tegelijkertijd middelen te heroriënteren van de bouwnijverheid naar productievere sectoren en concurrentievermogen terug te winnen met maatregelen ter bevordering van de productiviteitsgroei en een passend loonbeleid. De aanhoudende kwetsbaarheid van de financiële sector zou het aanpassingsproces op korte termijn in de weg kunnen staan en de overheidsfinanciën verder onder druk kunnen zetten. Een andere belangrijke uitdaging is het hervormen van het pensioenstelsel om de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn te verbeteren. |
| --- | --- |

(2)

Na meer dan tien jaar een sterke economische groei te hebben gekend die steeds meer door de binnenlandse vraag werd aangedreven, maakt Ierland momenteel een zware recessie door. De neergang vloeide voort uit een scherpe correctie op de woningmarkt en is sindsdien naar de ruimere economie uitgedijd. De neergang werd nog verergerd door de mondiale financiële crisis en de recessie die de voornaamste handelspartners van Ierland treft.

Door deze ontwikkelingen zijn ook de overheidsfinanciën fors verslechterd (het overheidssaldo is omgeslagen van een klein overschot in 2007 naar een tekort van 6,3 % van het BBP in 2008). Derhalve heeft de overheid vanaf medio 2008 meerdere keren consolidatiemaatregelen aangenomen. In deze context zijn tevens maatregelen getroffen om de koopkracht te versterken en een ordelijke aanpassing op de vastgoedmarkt te ondersteunen, en daarbij openbare investeringen te herbestemmen voor belangrijke projecten. De komende jaren komt het er vooral op aan een geloofwaardige en duurzame strategie voor begrotingsconsolidatie te voeren die gericht is op herstel van het marktvertrouwen, en tegelijkertijd middelen te heroriënteren van de bouwnijverheid naar productievere sectoren en concurrentievermogen terug te winnen met maatregelen ter bevordering van de productiviteitsgroei en een passend loonbeleid. De aanhoudende kwetsbaarheid van de financiële sector zou het aanpassingsproces op korte termijn in de weg kunnen staan en de overheidsfinanciën verder onder druk kunnen zetten. Een andere belangrijke uitdaging is het hervormen van het pensioenstelsel om de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn te verbeteren.

| (3) | Volgens het macro-economische scenario dat aan het programma ten grondslag ligt, zal de krimp van het reële BBP met 1,4 % in 2008 gevolgd worden door een daling met 4,0 % in 2009 en met 0,9 % in 2010 en daarna omslaan naar een gemiddelde groei van 2,9 % gedurende de rest van de programmaperiode. Afgaande op de thans beschikbare informatie (3) lijken deze groeihypothesen over het geheel genomen tot 2010 plausibel. Vanaf 2011 lijkt de verwachte economische groei nogal optimistisch. De inflatieprognoses van het programma lijken realistisch. Dat geldt ook voor de vooruitzichten betreffende het externe tekort en het concurrentievermogen. |
| --- | --- |

(3)

Volgens het macro-economische scenario dat aan het programma ten grondslag ligt, zal de krimp van het reële BBP met 1,4 % in 2008 gevolgd worden door een daling met 4,0 % in 2009 en met 0,9 % in 2010 en daarna omslaan naar een gemiddelde groei van 2,9 % gedurende de rest van de programmaperiode. Afgaande op de thans beschikbare informatie (3) lijken deze groeihypothesen over het geheel genomen tot 2010 plausibel. Vanaf 2011 lijkt de verwachte economische groei nogal optimistisch. De inflatieprognoses van het programma lijken realistisch. Dat geldt ook voor de vooruitzichten betreffende het externe tekort en het concurrentievermogen.

| (4) | Het overheidstekort over 2008 wordt in de tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie geraamd op 6,3 % van het BBP, tegen een in het vorige geactualiseerde stabiliteitsprogramma gehanteerd streefcijfer van 0,9 % van het BBP (4). Dit veel slechter dan verwachte resultaat is zowel te wijten aan aanzienlijke belastingtegenvallers als aan enkele uitgavenoverschrijdingen (5). De doelstellingen voor belastinginkomsten werden niet gehaald vanwege het duurzame verlies van aan de vastgoedhausse gerelateerde inkomsten en meer in het algemeen de lager dan verwachte economische bedrijvigheid. Hoewel in juli 2008 enkele maatregelen zijn genomen ter beperking van de uitgavenstijging, was de toename van de uitgaven groter dan gepland, vooral wat betreft de sociale overdrachten, rente-uitgaven en overheidsinvesteringen. Sociale overdrachten vervullen hun rol als automatische stabilisatoren, getuige de toegenomen werkloosheidsgerelateerde uitgaven. |
| --- | --- |

(4)

Het overheidstekort over 2008 wordt in de tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie geraamd op 6,3 % van het BBP, tegen een in het vorige geactualiseerde stabiliteitsprogramma gehanteerd streefcijfer van 0,9 % van het BBP (4). Dit veel slechter dan verwachte resultaat is zowel te wijten aan aanzienlijke belastingtegenvallers als aan enkele uitgavenoverschrijdingen (5). De doelstellingen voor belastinginkomsten werden niet gehaald vanwege het duurzame verlies van aan de vastgoedhausse gerelateerde inkomsten en meer in het algemeen de lager dan verwachte economische bedrijvigheid. Hoewel in juli 2008 enkele maatregelen zijn genomen ter beperking van de uitgavenstijging, was de toename van de uitgaven groter dan gepland, vooral wat betreft de sociale overdrachten, rente-uitgaven en overheidsinvesteringen. Sociale overdrachten vervullen hun rol als automatische stabilisatoren, getuige de toegenomen werkloosheidsgerelateerde uitgaven.

| (5) | Verwacht wordt dat het overheidstekort in 2009 zal toenemen tot 9,5 % van het BBP, wat vooral aan de economische neergang te wijten is. De overheid heeft discretionaire bezuinigingsmaatregelen genomen ten belope van nagenoeg 3 % van het BBP. Tegelijkertijd zijn er als reactie op de neergang maatregelen in de orde van grootte van 0,5 % van het BBP aangenomen ter ondersteuning van de economie. Samen beschouwd betekent dit een algemene bezuiniging van circa 2,5 % van het BBP. Tot deze bezuiniging behoort ook een in het addendum aangekondigd pakket. Omdat hierbij geen nadere informatie is verstrekt, is dit niet in de tussentijdse prognoses van de diensten van de Commissie opgenomen. Volgens de Commissie worden hiermee in 2009 nettobesparingen ten belope van 0,8 % van het BBP gerealiseerd, hetgeen iets minder is dan 1 % van het BBP zoals door de regering aangekondigd (6). Ondanks de bezuinigingsmaatregelen zal volgens de ramingen het structurele tekort (zoals door de diensten van de Commissie herberekend op basis van de informatie in het programma) met 2 procentpunten van het BBP stijgen als gevolg van het verlies aan belastinginkomsten in combinatie met de aan de gang zijnde aanpassing op de woningmarkt, de moeilijkheden om de uitgavenstijging snel genoeg terug te dringen en een scherpe neerwaartse bijstelling van de potentiële groei. |
| --- | --- |

(5)

Verwacht wordt dat het overheidstekort in 2009 zal toenemen tot 9,5 % van het BBP, wat vooral aan de economische neergang te wijten is. De overheid heeft discretionaire bezuinigingsmaatregelen genomen ten belope van nagenoeg 3 % van het BBP. Tegelijkertijd zijn er als reactie op de neergang maatregelen in de orde van grootte van 0,5 % van het BBP aangenomen ter ondersteuning van de economie. Samen beschouwd betekent dit een algemene bezuiniging van circa 2,5 % van het BBP. Tot deze bezuiniging behoort ook een in het addendum aangekondigd pakket. Omdat hierbij geen nadere informatie is verstrekt, is dit niet in de tussentijdse prognoses van de diensten van de Commissie opgenomen. Volgens de Commissie worden hiermee in 2009 nettobesparingen ten belope van 0,8 % van het BBP gerealiseerd, hetgeen iets minder is dan 1 % van het BBP zoals door de regering aangekondigd (6). Ondanks de bezuinigingsmaatregelen zal volgens de ramingen het structurele tekort (zoals door de diensten van de Commissie herberekend op basis van de informatie in het programma) met 2 procentpunten van het BBP stijgen als gevolg van het verlies aan belastinginkomsten in combinatie met de aan de gang zijnde aanpassing op de woningmarkt, de moeilijkheden om de uitgavenstijging snel genoeg terug te dringen en een scherpe neerwaartse bijstelling van de potentiële groei.

| (6) | De budgettaire middellangetermijnstrategie van de regering is erop gericht het nominale tekort tegen 2013 terug te dringen tot onder de referentiewaarde van 3 % van het BBP. De daling van het tekort zou in 2010 inzetten en vanaf 2011 versnellen. In het programma wordt niet aangegeven wanneer de middellangetermijndoelstelling (MTD) moet worden gehaald (7). Hoewel aangekondigd wordt dat vanaf 2010 zal worden gestreefd naar een jaarlijkse consolidatie ten belope van een gecumuleerde inspanning van circa 7 % van het nominale BBP, worden geen specifieke maatregelen beschreven. Volgens de indicatieve prognoses in het addendum zal vooral een uitgavengerichte consolidatiestrategie worden gevoerd. Verwacht wordt dat de ontvangstenquote gedurende de programmaperiode licht zal stijgen (met 0,75 procentpunt van het BBP), terwijl een aanmerkelijke daling van de primaire-uitgavenquote wordt voorspeld (met ongeveer 5,25 procentpunten), vooral wat sociale overdrachten en overheidsconsumptie betreft. Naar verwachting zullen de rente-uitgaven als percentage van het BBP gedurende de programmaperiode verdrievoudigen en 3,5 % van het BBP bedragen. De snelle stijging van het tekort, het dalende nominale BBP en de aanzienlijke stock-flow adjustment in 2008 die verband hield met een doelbewuste liquiditeitsopbouw, dragen ertoe bij dat de schuldquote tussen 2007 en 2009 verdubbelt en dat de referentiewaarde van 60 % van het BBP vanaf 2010 wordt overschreden. |
| --- | --- |

(6)

De budgettaire middellangetermijnstrategie van de regering is erop gericht het nominale tekort tegen 2013 terug te dringen tot onder de referentiewaarde van 3 % van het BBP. De daling van het tekort zou in 2010 inzetten en vanaf 2011 versnellen. In het programma wordt niet aangegeven wanneer de middellangetermijndoelstelling (MTD) moet worden gehaald (7). Hoewel aangekondigd wordt dat vanaf 2010 zal worden gestreefd naar een jaarlijkse consolidatie ten belope van een gecumuleerde inspanning van circa 7 % van het nominale BBP, worden geen specifieke maatregelen beschreven. Volgens de indicatieve prognoses in het addendum zal vooral een uitgavengerichte consolidatiestrategie worden gevoerd. Verwacht wordt dat de ontvangstenquote gedurende de programmaperiode licht zal stijgen (met 0,75 procentpunt van het BBP), terwijl een aanmerkelijke daling van de primaire-uitgavenquote wordt voorspeld (met ongeveer 5,25 procentpunten), vooral wat sociale overdrachten en overheidsconsumptie betreft. Naar verwachting zullen de rente-uitgaven als percentage van het BBP gedurende de programmaperiode verdrievoudigen en 3,5 % van het BBP bedragen. De snelle stijging van het tekort, het dalende nominale BBP en de aanzienlijke stock-flow adjustment in 2008 die verband hield met een doelbewuste liquiditeitsopbouw, dragen ertoe bij dat de schuldquote tussen 2007 en 2009 verdubbelt en dat de referentiewaarde van 60 % van het BBP vanaf 2010 wordt overschreden.

| (7) | De begrotingsresultaten zijn tijdens de hele programmaperiode aan neerwaartse risico's onderhevig. Ten eerste bestaan er aanmerkelijke risico's vanwege het gebrek aan informatie over de consolidatiestrategie die na 2009 zal worden gevoerd, met name wat het uitgaven- en inkomstentraject betreft, vooral gelet op het belang dat aan de beperking van de uitgaven wordt gehecht (8). Ten tweede zijn de groeiprognoses in het economische scenario wellicht optimistisch, vooral in de laatste programmajaren. Gelet op de negatieve risico's voor de tekortdoelstellingen zal de schuldquote zich waarschijnlijk ook minder gunstig ontwikkelen dan in het programma wordt voorspeld. Daarnaast zijn er specifieke risico's verbonden aan uit de financiële crisis voortvloeiende verplichtingen, met name vanwege mogelijke verdere kapitaalinjecties in banken (voor de schuld) en bankgaranties van de overheid (voor het tekort en de schuld, indien zij worden aangesproken). |
| --- | --- |

(7)

De begrotingsresultaten zijn tijdens de hele programmaperiode aan neerwaartse risico's onderhevig. Ten eerste bestaan er aanmerkelijke risico's vanwege het gebrek aan informatie over de consolidatiestrategie die na 2009 zal worden gevoerd, met name wat het uitgaven- en inkomstentraject betreft, vooral gelet op het belang dat aan de beperking van de uitgaven wordt gehecht (8). Ten tweede zijn de groeiprognoses in het economische scenario wellicht optimistisch, vooral in de laatste programmajaren. Gelet op de negatieve risico's voor de tekortdoelstellingen zal de schuldquote zich waarschijnlijk ook minder gunstig ontwikkelen dan in het programma wordt voorspeld. Daarnaast zijn er specifieke risico's verbonden aan uit de financiële crisis voortvloeiende verplichtingen, met name vanwege mogelijke verdere kapitaalinjecties in banken (voor de schuld) en bankgaranties van de overheid (voor het tekort en de schuld, indien zij worden aangesproken).

| (8) | In Ierland gaat van de vergrijzing een veel groter langetermijneffect op de begroting uit dan gemiddeld in de EU het geval is. Dit komt met name doordat de pensioenuitgaven naar verwachting de komende decennia fors zullen stijgen. De in het programma geraamde begrotingssituatie voor 2008 is aanmerkelijk slechter dan de uitgangspositie van het vorige programma. Deze ontwikkeling draagt bij tot de begrotingseffecten van de vergrijzing op het houdbaarheidstekort. Indien de in de tussentijdse prognoses van de diensten van de Commissie voorspelde begrotingssituatie voor 2009 als uitgangspunt wordt genomen, zou het houdbaarheidstekort aanzienlijk toenemen. Hoewel er in het nationale pensioenreservefonds (NPRF) activa zijn opgebouwd om een deel van de toekomstige pensioenuitgaven te voorfinancieren, wordt ervan uitgegaan dat de brutoschuld de in het Verdrag vastgelegde referentiewaarde tijdens de programmaperiode zal overschrijden. Als het hoge primaire tekort op middellange termijn wordt teruggedrongen, zoals in het programma voorzien wordt, en hervormingen worden doorgevoerd om de aanmerkelijke stijging van leeftijdsgebonden uitgaven te beteugelen, zou dit ertoe bijdragen dat de hoge risico's voor de houdbaarheid van de openbare financiën afnemen. De bovengenoemde risico's die uit de door Ierland getroffen stabilisatieregelingen voor de financiële sector voortvloeien, kunnen met name via het effect ervan op de overheidsschuld hun weerslag hebben op de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn, indien de kosten van de overheidssteun in de toekomst niet volledig worden terugverdiend. |
| --- | --- |

(8)

In Ierland gaat van de vergrijzing een veel groter langetermijneffect op de begroting uit dan gemiddeld in de EU het geval is. Dit komt met name doordat de pensioenuitgaven naar verwachting de komende decennia fors zullen stijgen. De in het programma geraamde begrotingssituatie voor 2008 is aanmerkelijk slechter dan de uitgangspositie van het vorige programma. Deze ontwikkeling draagt bij tot de begrotingseffecten van de vergrijzing op het houdbaarheidstekort. Indien de in de tussentijdse prognoses van de diensten van de Commissie voorspelde begrotingssituatie voor 2009 als uitgangspunt wordt genomen, zou het houdbaarheidstekort aanzienlijk toenemen. Hoewel er in het nationale pensioenreservefonds (NPRF) activa zijn opgebouwd om een deel van de toekomstige pensioenuitgaven te voorfinancieren, wordt ervan uitgegaan dat de brutoschuld de in het Verdrag vastgelegde referentiewaarde tijdens de programmaperiode zal overschrijden. Als het hoge primaire tekort op middellange termijn wordt teruggedrongen, zoals in het programma voorzien wordt, en hervormingen worden doorgevoerd om de aanmerkelijke stijging van leeftijdsgebonden uitgaven te beteugelen, zou dit ertoe bijdragen dat de hoge risico's voor de houdbaarheid van de openbare financiën afnemen. De bovengenoemde risico's die uit de door Ierland getroffen stabilisatieregelingen voor de financiële sector voortvloeien, kunnen met name via het effect ervan op de overheidsschuld hun weerslag hebben op de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn, indien de kosten van de overheidssteun in de toekomst niet volledig worden terugverdiend.

| (9) | Het Ierse begrotingskader voor de middellange termijn vertoont een aantal zwakke punten. Met name kunnen de begrotingsdoelstellingen voor de jaren na het begrotingsjaar, vooral wat de uitgaven betreft, in de volgende begrotingen wijzigingen ondergaan. Zoals de recente ervaring heeft aangetoond, wordt het daardoor voor beleidsmakers moeilijker om bij (voortdurende) inkomstenmeevallers een voorzichtige begrotingskoers aan te houden. Tegelijk is het mogelijk dat zij zich daardoor in slechte tijden ook minder geloofwaardig tot een consolidatiestrategie kunnen engageren. Hoewel deze kwesties niet rechtstreeks in het programma aan bod komen, heeft de regering een commissie voor belastingzaken en een bijzondere werkgroep ter evaluatie van de uitgaven en de personeelsaantallen in de openbare diensten opgericht, die aanbevelingen moeten doen voor het verbeteren van respectievelijk het belastingstelsel en de programma's voor overheidsuitgaven. De rapporten van deze instanties worden in de loop van 2009 verwacht en de nationale overheid heeft te kennen gegeven dat met de aanbevelingen rekening zal worden gehouden in het besluitvormingsproces voor de begrotingen van 2010 en daarna. |
| --- | --- |

(9)

Het Ierse begrotingskader voor de middellange termijn vertoont een aantal zwakke punten. Met name kunnen de begrotingsdoelstellingen voor de jaren na het begrotingsjaar, vooral wat de uitgaven betreft, in de volgende begrotingen wijzigingen ondergaan. Zoals de recente ervaring heeft aangetoond, wordt het daardoor voor beleidsmakers moeilijker om bij (voortdurende) inkomstenmeevallers een voorzichtige begrotingskoers aan te houden. Tegelijk is het mogelijk dat zij zich daardoor in slechte tijden ook minder geloofwaardig tot een consolidatiestrategie kunnen engageren. Hoewel deze kwesties niet rechtstreeks in het programma aan bod komen, heeft de regering een commissie voor belastingzaken en een bijzondere werkgroep ter evaluatie van de uitgaven en de personeelsaantallen in de openbare diensten opgericht, die aanbevelingen moeten doen voor het verbeteren van respectievelijk het belastingstelsel en de programma's voor overheidsuitgaven. De rapporten van deze instanties worden in de loop van 2009 verwacht en de nationale overheid heeft te kennen gegeven dat met de aanbevelingen rekening zal worden gehouden in het besluitvormingsproces voor de begrotingen van 2010 en daarna.

| (10) | Ierland heeft verschillende maatregelen aangenomen om de stabiliteit van de financiële sector veilig te stellen. Het wettelijke plafond voor het depositogarantiestelsel werd opgetrokken tot 100 000 EUR per deposant. Ten behoeve van de banken die onder deze regeling vallen, werden garanties gesteld voor een geraamd bedrag van 400 miljard EUR. In december werd voor drie belangrijke banken een herkapitalisatieprogramma van 10 miljard EUR (5 % van het BBP) aangekondigd, dat althans gedeeltelijk uit het National Pensions Reserve Fund (NPRF) zou worden gefinancierd. Later is een van de betrokken banken evenwel door de overheid overgenomen. De kapitaalinjecties (7 miljard EUR voor de twee resterende banken als aangekondigd op 11 februari) moeten worden gefinancierd uit het NPRF en toekomstige bijdragen daaraan. |
| --- | --- |

(10)

Ierland heeft verschillende maatregelen aangenomen om de stabiliteit van de financiële sector veilig te stellen. Het wettelijke plafond voor het depositogarantiestelsel werd opgetrokken tot 100 000 EUR per deposant. Ten behoeve van de banken die onder deze regeling vallen, werden garanties gesteld voor een geraamd bedrag van 400 miljard EUR. In december werd voor drie belangrijke banken een herkapitalisatieprogramma van 10 miljard EUR (5 % van het BBP) aangekondigd, dat althans gedeeltelijk uit het National Pensions Reserve Fund (NPRF) zou worden gefinancierd. Later is een van de betrokken banken evenwel door de overheid overgenomen. De kapitaalinjecties (7 miljard EUR voor de twee resterende banken als aangekondigd op 11 februari) moeten worden gefinancierd uit het NPRF en toekomstige bijdragen daaraan.

| (11) | Met het in 2009 gevoerde begrotingsbeleid wordt de begroting in het algemeen geconsolideerd. Dit is, gelet op het hoge tekort en de fors stijgende overheidsschuld, opportuun en conform het Europees economisch herstelplan waarover de Europese Raad in december 2008 overeenstemming heeft bereikt. Bovendien heeft Ierland in overeenstemming met het Europees economisch herstelplan een aantal maatregelen genomen ter ondersteuning van de economie en ter bevordering van structurele hervormingen. Dit pakket vormt een passende reactie op de macrobudgettaire situatie. De maatregelen van de Ierse overheid zijn in de eerste plaats afgestemd op het ondersteunen van de koopkracht van huishoudens en investeringen en zijn tijdig en doelgericht. Er zijn specifieke maatregelen genomen ter ondersteuning van het aanpassingsproces op de woningmarkt, waar de huidige economische neergang ontstaan is. Daarnaast zijn ook maatregelen zoals een socialebijstandspakket genomen die specifiek gericht zijn op de kwetsbaarste groepen die waarschijnlijk het hardst door de crisis zullen worden getroffen. De maatregelen zijn permanent en niet tijdelijk, wat echter in samenhang moet worden gezien met het feit dat de algehele begrotingsstrategie gericht is op het terugdringen van het tekort. Voorts zou het herstel ook worden ondersteund door structurele maatregelen zoals de langdurige grote overheidsinvesteringen in het kader van het Ierse meerjarige nationale ontwikkelingsplan (voor ongeveer 4,5 % van het BBP gedurende elk jaar van de programmaperiode) en belastingvoordelen voor O & O-activiteiten en kleine startende bedrijven. Deze maatregelen houden verband met de hervormingsagenda voor de middellange termijn en de landenspecifieke aanbevelingen die de Commissie op 28 januari 2009 in het kader van de Lissabonstrategie voor groei en werkgelegenheid heeft uitgebracht. |
| --- | --- |

(11)

Met het in 2009 gevoerde begrotingsbeleid wordt de begroting in het algemeen geconsolideerd. Dit is, gelet op het hoge tekort en de fors stijgende overheidsschuld, opportuun en conform het Europees economisch herstelplan waarover de Europese Raad in december 2008 overeenstemming heeft bereikt. Bovendien heeft Ierland in overeenstemming met het Europees economisch herstelplan een aantal maatregelen genomen ter ondersteuning van de economie en ter bevordering van structurele hervormingen. Dit pakket vormt een passende reactie op de macrobudgettaire situatie. De maatregelen van de Ierse overheid zijn in de eerste plaats afgestemd op het ondersteunen van de koopkracht van huishoudens en investeringen en zijn tijdig en doelgericht. Er zijn specifieke maatregelen genomen ter ondersteuning van het aanpassingsproces op de woningmarkt, waar de huidige economische neergang ontstaan is. Daarnaast zijn ook maatregelen zoals een socialebijstandspakket genomen die specifiek gericht zijn op de kwetsbaarste groepen die waarschijnlijk het hardst door de crisis zullen worden getroffen. De maatregelen zijn permanent en niet tijdelijk, wat echter in samenhang moet worden gezien met het feit dat de algehele begrotingsstrategie gericht is op het terugdringen van het tekort. Voorts zou het herstel ook worden ondersteund door structurele maatregelen zoals de langdurige grote overheidsinvesteringen in het kader van het Ierse meerjarige nationale ontwikkelingsplan (voor ongeveer 4,5 % van het BBP gedurende elk jaar van de programmaperiode) en belastingvoordelen voor O & O-activiteiten en kleine startende bedrijven. Deze maatregelen houden verband met de hervormingsagenda voor de middellange termijn en de landenspecifieke aanbevelingen die de Commissie op 28 januari 2009 in het kader van de Lissabonstrategie voor groei en werkgelegenheid heeft uitgebracht.

| (12) | Verwacht wordt dat het tekort na de verdere verslechtering in 2009 geleidelijk aan zal afnemen. Om, zoals in het programma is gepland, het nominale tekort tegen 2013 tot minder dan 3 % van het BBP terug te dringen, zullen de bovenvermelde aanmerkelijke risico's voor de begrotingsdoelstellingen echter moeten worden aangepakt en zal de overheid klaar moeten staan om, zo nodig, aanvullende maatregelen te nemen. Bovendien moeten de plannen voor begrotingsconsolidatie door maatregelen worden ondersteund. |
| --- | --- |

(12)

Verwacht wordt dat het tekort na de verdere verslechtering in 2009 geleidelijk aan zal afnemen. Om, zoals in het programma is gepland, het nominale tekort tegen 2013 tot minder dan 3 % van het BBP terug te dringen, zullen de bovenvermelde aanmerkelijke risico's voor de begrotingsdoelstellingen echter moeten worden aangepakt en zal de overheid klaar moeten staan om, zo nodig, aanvullende maatregelen te nemen. Bovendien moeten de plannen voor begrotingsconsolidatie door maatregelen worden ondersteund.

| (13) | Wat de in de gedragscode voor stabiliteits- en convergentieprogramma's gespecificeerde gegevensvereisten betreft, vertoont het programma enkele lacunes in de verplichte en facultatieve gegevens (9). |
| --- | --- |

(13)

Wat de in de gedragscode voor stabiliteits- en convergentieprogramma's gespecificeerde gegevensvereisten betreft, vertoont het programma enkele lacunes in de verplichte en facultatieve gegevens (9).

De algemene conclusie luidt dat het overheidstekort na een forse verslechtering in 2008 in 2009 verder zal toenemen tot 9,5 % van het BBP. De maatregelen voor begrotingsconsolidatie en de maatregelen ter ondersteuning van de economie kunnen gelet op het hoge tekort en de sterk oplopende schuldsituatie als opportuun en geschikt worden aangemerkt. Zij zijn in overeenstemming met het Europees economisch herstelplan. Na de budgettaire verslechtering in 2009 mikt het programma op het terugdringen van het tekort tot onder de referentiewaarde van 3 % van het BBP tegen 2013. Voorts zou de schuld vanaf 2010 de referentiewaarde van 60 % van het BBP overschrijden. Daarbij zou de economische activiteit zich vanaf 2010 snel herstellen. De begrotingsresultaten zijn tijdens de hele programmaperiode aan neerwaartse risico's onderhevig, vooral vanwege i) het gebrek aan informatie over de na 2009 geplande consolidatiemaatregelen en ii) de optimistisch voorgestelde macro-economische vooruitzichten, met name in de laatste programmajaren. Andere risico's houden verband met de maatregelen die genomen zijn ter ondersteuning van de financiële sector. Het concurrentievermogen moet worden hersteld met maatregelen ter bevordering van de productiviteitsgroei en een passend loonbeleid. Om, zoals in het programma is gepland, het nominale tekort tegen 2013 tot minder dan 3 % van het BBP terug te dringen, zullen de bovenvermelde aanmerkelijke risico's voor de begrotingsdoelstellingen moeten worden aangepakt en zal de overheid klaar moeten staan om, zo nodig, aanvullende maatregelen te nemen. Ook om de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn te verbeteren, moeten de plannen voor begrotingsconsolidatie door maatregelen worden ondersteund.

Gelet op de bovenstaande beoordeling wordt Ierland verzocht om:

| i) | de toename van het tekort in 2009 te beperken en aanzienlijke jaarlijkse inspanningen in het kader van een breed begrotingsconsolidatieprogramma voor 2010 en daarna vast te stellen en nauwgezet uit te voeren; |
| --- | --- |

i)

de toename van het tekort in 2009 te beperken en aanzienlijke jaarlijkse inspanningen in het kader van een breed begrotingsconsolidatieprogramma voor 2010 en daarna vast te stellen en nauwgezet uit te voeren;

| ii) | om de risico's voor de aanpassing te beperken, het bindende karakter van het begrotingskader voor de middellange termijn te versterken en tegelijk het hele jaar door nauw toe te zien op de naleving van de begrotingsdoelstellingen; |
| --- | --- |

ii)

om de risico's voor de aanpassing te beperken, het bindende karakter van het begrotingskader voor de middellange termijn te versterken en tegelijk het hele jaar door nauw toe te zien op de naleving van de begrotingsdoelstellingen;

| iii) | gezien de voorspelde aanmerkelijke stijging van leeftijdsgerelateerde uitgaven en de verwachte stijging van de schuld — zij het vanaf een laag niveau — tijdens de programmaperiode, de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn te verbeteren door de nagestreefde begrotingsconsolidatie vergezeld te laten gaan van verdere pensioenhervormingsmaatregelen. |
| --- | --- |

iii)

gezien de voorspelde aanmerkelijke stijging van leeftijdsgerelateerde uitgaven en de verwachte stijging van de schuld — zij het vanaf een laag niveau — tijdens de programmaperiode, de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn te verbeteren door de nagestreefde begrotingsconsolidatie vergezeld te laten gaan van verdere pensioenhervormingsmaatregelen.

Vergelijking van de voornaamste macro-economische en budgettaire prognoses

| | | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Reëel BBP
  (verandering in %) | SP jan 2009 | 6,0 | – 1,4 | – 4,0 | – 0,9 | 2,3 | 3,4 | 3,0 |
| COM jan 2009 | 6,0 | – 2,0 | – 5,0 | 0,0 | n.b. | n.b. | n.b. |
| SP nov 2007 | 4,8 | 3,0 | 3,5 | 4,1 | n.b. | n.b. | n.b. |
| HICP-inflatie
  (%) | SP jan 2009 | 2,8 | 3,1 | 0,5 | 1,5 | 1,8 | 1,8 | 1,8 |
| COM jan 2009 | 2,9 | 3,1 | 0,7 | 1,8 | n.b. | n.b. | n.b. |
| SP nov 2007 | 2,8 | 2,4 | 2,0 | 1,8 | n.b. | n.b. | n.b. |
| Output gap (10)

  (% van het potentiële BBP) | SP jan 2009 | 4,4 | 0,5 | – 3,5 | – 4,1 | – 3,4 | – 1,6 | – 0,5 |
| COM januari 2009 (12) | 4,4 | 0,1 | – 4,5 | – 4,2 | n.b. | n.b. | n.b. |
| SP nov 2007 | – 0,5 | – 1,3 | – 1,5 | – 0,7 | n.b. | n.b. | n.b. |
| Netto financieringsoverschot/-tekort t.o.v. het buitenland
  (% van het BBP) | SP jan 2009 | – 5,4 | – 6,3 | – 4,2 | – 3,5 | – 3,4 | – 3,0 | – 2,8 |
| COM jan 2009 | – 5,4 | – 5,7 | – 3,3 | – 3,2 | n.b. | n.b. | n.b. |
| SP nov 2007 | – 4,4 | – 3,9 | – 3,5 | – 3,1 | n.b. | n.b. | n.b. |
| Overheidsontvangsten
  (% van het BBP) | SP jan 2009 | 35,7 | 33,6 | 33,7 | 34,4 | 34,6 | 33,9 | 34,4 |
| COM jan 2009 | 35,7 | 33,7 | 33,7 | 33,9 | n.b. | n.b. | n.b. |
| SP nov 2007 | 36,6 | 36,1 | 35,8 | 35,4 | n.b. | n.b. | n.b. |
| Overheidsuitgaven
  (% van het BBP) | SP jan 2009 | 35,4 | 39,9 | 43,3 | 43,4 | 41,0 | 38,7 | 37,0 |
| COM jan 2009 | 35,4 | 40,0 | 44,7 | 46,9 | n.b. | n.b. | n.b. |
| SP nov 2007 | 36,1 | 37,0 | 36,9 | 36,5 | n.b. | n.b. | n.b. |
| Overheidssaldo
  (% van het BBP) | SP januari 2009 (11) | 0,2 | – 6,3 | – 9,5 | – 9,0 | – 6,4 | – 4,8 | – 2,6 |
| COM jan 2009 | 0,2 | – 6,3 | – 11,0 | – 13,0 | n.b. | n.b. | n.b. |
| SP nov 2007 | 0,5 | – 0,9 | – 1,1 | – 1,0 | n.b. | n.b. | n.b. |
| Primair saldo
  (% van het BBP) | SP jan 2009 | 1,2 | – 5,2 | – 7,3 | – 6,4 | – 3,5 | – 1,7 | 0,7 |
| COM jan 2009 | 1,2 | – 5,2 | – 8,7 | – 10,3 | n.b. | n.b. | n.b. |
| SP nov 2007 | 1,4 | 0,0 | – 0,1 | 0,0 | n.b. | n.b. | n.b. |
| Conjunctuurgezuiverd saldo (10)

  (% van het BBP) | SP jan 2009 | – 1,5 | – 6,5 | – 8,1 | – 7,4 | – 5,0 | – 4,1 | – 2,4 |
| COM jan 2009 | – 1,5 | – 6,3 | – 9,1 | – 11,3 | n.b. | n.b. | n.b. |
| SP nov 2007 | 0,7 | – 0,4 | – 0,5 | – 0,7 | n.b. | n.b. | n.b. |
| Structureel saldo (13)

  (% van het BBP) | SP jan 2009 | – 1,7 | – 6,2 | – 8,1 | – 7,4 | – 5,0 | – 4,1 | – 2,4 |
| COM jan 2009 | – 1,5 | – 6,3 | – 9,4 | – 11,3 | n.b. | n.b. | n.b. |
| SP nov 2007 | 0,5 | – 0,4 | – 0,5 | – 0,7 | n.b. | n.b. | n.b. |
| Bruto overheidsschuld
  (% van het BBP) | SP jan 2009 | 24,8 | 40,6 | 52,7 | 62,3 | 65,7 | 66,2 | 64,5 |
| COM jan 2009 | 24,8 | 40,8 | 54,8 | 68,2 | n.b. | n.b. | n.b. |
| SP nov 2007 | 25,1 | 25,9 | 27,6 | 28,7 | n.b. | n.b. | n.b. |
| Stabiliteitsprogramma (SP); tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie. |

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Reëel BBP

(verandering in %)

SP jan 2009

6,0

– 1,4

– 4,0

– 0,9

2,3

3,4

3,0

COM jan 2009

6,0

– 2,0

– 5,0

0,0

n.b.

n.b.

n.b.

SP nov 2007

4,8

3,0

3,5

4,1

n.b.

n.b.

n.b.

HICP-inflatie

(%)

SP jan 2009

2,8

3,1

0,5

1,5

1,8

1,8

1,8

COM jan 2009

2,9

3,1

0,7

1,8

n.b.

n.b.

n.b.

SP nov 2007

2,8

2,4

2,0

1,8

n.b.

n.b.

n.b.

Output gap (10)

(% van het potentiële BBP)

SP jan 2009

4,4

0,5

– 3,5

– 4,1

– 3,4

– 1,6

– 0,5

COM januari 2009 (12)

4,4

0,1

– 4,5

– 4,2

n.b.

n.b.

n.b.

SP nov 2007

– 0,5

– 1,3

– 1,5

– 0,7

n.b.

n.b.

n.b.

Netto financieringsoverschot/-tekort t.o.v. het buitenland

(% van het BBP)

SP jan 2009

– 5,4

– 6,3

– 4,2

– 3,5

– 3,4

– 3,0

– 2,8

COM jan 2009

– 5,4

– 5,7

– 3,3

– 3,2

n.b.

n.b.

n.b.

SP nov 2007

– 4,4

– 3,9

– 3,5

– 3,1

n.b.

n.b.

n.b.

Overheidsontvangsten

(% van het BBP)

SP jan 2009

35,7

33,6

33,7

34,4

34,6

33,9

34,4

COM jan 2009

35,7

33,7

33,7

33,9

n.b.

n.b.

n.b.

SP nov 2007

36,6

36,1

35,8

35,4

n.b.

n.b.

n.b.

Overheidsuitgaven

(% van het BBP)

SP jan 2009

35,4

39,9

43,3

43,4

41,0

38,7

37,0

COM jan 2009

35,4

40,0

44,7

46,9

n.b.

n.b.

n.b.

SP nov 2007

36,1

37,0

36,9

36,5

n.b.

n.b.

n.b.

Overheidssaldo

(% van het BBP)

SP januari 2009 (11)

0,2

– 6,3

– 9,5

– 9,0

– 6,4

– 4,8

– 2,6

COM jan 2009

0,2

– 6,3

– 11,0

– 13,0

n.b.

n.b.

n.b.

SP nov 2007

0,5

– 0,9

– 1,1

– 1,0

n.b.

n.b.

n.b.

Primair saldo

(% van het BBP)

SP jan 2009

1,2

– 5,2

– 7,3

– 6,4

– 3,5

– 1,7

0,7

COM jan 2009

1,2

– 5,2

– 8,7

– 10,3

n.b.

n.b.

n.b.

SP nov 2007

1,4

0,0

– 0,1

0,0

n.b.

n.b.

n.b.

Conjunctuurgezuiverd saldo (10)

(% van het BBP)

SP jan 2009

– 1,5

– 6,5

– 8,1

– 7,4

– 5,0

– 4,1

– 2,4

COM jan 2009

– 1,5

– 6,3

– 9,1

– 11,3

n.b.

n.b.

n.b.

SP nov 2007

0,7

– 0,4

– 0,5

– 0,7

n.b.

n.b.

n.b.

Structureel saldo (13)

(% van het BBP)

SP jan 2009

– 1,7

– 6,2

– 8,1

– 7,4

– 5,0

– 4,1

– 2,4

COM jan 2009

– 1,5

– 6,3

– 9,4

– 11,3

n.b.

n.b.

n.b.

SP nov 2007

0,5

– 0,4

– 0,5

– 0,7

n.b.

n.b.

n.b.

Bruto overheidsschuld

(% van het BBP)

SP jan 2009

24,8

40,6

52,7

62,3

65,7

66,2

64,5

COM jan 2009

24,8

40,8

54,8

68,2

n.b.

n.b.

n.b.

SP nov 2007

25,1

25,9

27,6

28,7

n.b.

n.b.

n.b.

Stabiliteitsprogramma (SP); tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie.

---

(1)  PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1. Alle documenten waarnaar in deze tekst wordt verwezen, zijn te vinden op:

http://ec.europa.eu/economy_finance/about/activities/sgp/main_en.htm

(2)  Inclusief het addendum dat op 9 januari 2009 is ingediend.

(3)  Bij de beoordeling wordt met name rekening gehouden met de prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie en ook met andere informatie die sindsdien beschikbaar is gekomen.

(4)  In het addendum wordt het feitelijke tekort over 2008 op 6,3 % van het BBP geraamd. Gelet op de gemelde overschrijding van de in het Verdrag vastgelegde referentiewaarde heeft de Commissie op 18 februari 2009 een verslag op grond van artikel 104, lid 3, van het Verdrag opgesteld.

(5)  De hoger dan verwachte uitgaven zijn toe te schrijven aan i) hoger dan geplande sociale overdrachten, ii) gestegen rente-uitgaven en iii) niet-gebudgetteerde kapitaalinvesteringen, waaronder de aankoop van de Westlink-tolbrug voor een bedrag ter grootte van 0,3 % van het BBP.

(6)  Begin februari heeft de regering het pakket nader gepreciseerd. Het bestaat uit een pensioenheffing op lonen in de openbare sector (voorzichtig geraamd op 0,5 % van het BBP op basis van een volledig jaar, rekening houdend met de fiscale aftrekbaarheid van de heffing), verdere besparingen in overheidsinvesteringen (0,2 % van het BBP) en andere kleinere uitgavenbesparende maatregelen (voor een totaal van 0,2 % van het BBP op basis van een volledig jaar).

(7)  Het programma bevat voor het eerst een kwantificering van de MTD, namelijk een structureel saldo (d.w.z. een conjunctuurgezuiverd begrotingssaldo, ongerekend eenmalige en andere tijdelijke maatregelen) in de orde van grootte van – 0,5 % tot 0 % van het BBP. In het vorige programma was sprake van een begrotingssituatie die „vrijwel in evenwicht” is.

(8)  De nationale overheid heeft aangekondigd dat de beleidsbesluiten over de verdeling tussen maatregelen aan de uitgaven- en aan de inkomstenzijde voor de geplande consolidatie in de volgende begrotingen zullen worden bekendgemaakt.

(9)  Wat de verplichte gegevens betreft, werden alleen de nominale effectieve wisselkoers, de BBP-groei van de EU en de groei van relevante buitenlandse markten niet meegedeeld. Bij de facultatieve gegevens vertonen de sectorale saldi en de overheidsuitgaven naar functie bepaalde lacunes.

(10)  In de programma's vermelde output gaps en conjunctuurgezuiverde saldi, zoals herberekend door de diensten van de Commissie op basis van de in de programma's voorkomende informatie.

(11)  Bij de doelstellingen voor het overheidssaldo is rekening gehouden met nog niet nader bepaalde jaarlijkse consolidatiemaatregelen van 2,25 % van het BBP in 2010, 2 % in 2011, 1,75 % in 2012, en 1,5 % in 2013. Momenteel worden de aanvullende consolidatiemaatregelen voor 2009 (1 % van het BBP) nader bepaald.

(12)  Op basis van een geraamde potentiële groei van achtereenvolgens 4,0 %, 2,2 %, – 0,4 % en – 0,4 % in de periode 2007-2010.

(13)  Conjunctuurgezuiverd saldo, ongerekend eenmalige en andere tijdelijke maatregelen. De eenmalige en andere tijdelijke maatregelen hebben volgens het meest recente programma een (tekortverhogend) effect van 0,3 % van het BBP in 2008 en volgens de tussentijdse prognoses van januari van de diensten van de Commissie een (tekortverminderend) effect van 0,3 % in 2009.

Bronnen:

Stabiliteitsprogramma (SP); tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie.

---

| 21.3.2009 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 68/12 |
| --- | --- | --- | --- |

21.3.2009

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 68/12

---

ADVIES VAN DE RAAD

van 10 maart 2009

over het geactualiseerde convergentieprogramma van Letland voor de periode 2008-2011

(2009/C 68/03)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid (1), en met name op artikel 9, lid 3,

Gezien de aanbeveling van de Commissie,

Na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité,

BRENGT HET VOLGENDE ADVIES UIT:

| (1) | Op 10 maart 2009 heeft de Raad het geactualiseerde convergentieprogramma van Letland voor de periode 2008-2011 behandeld. |
| --- | --- |

(1)

Op 10 maart 2009 heeft de Raad het geactualiseerde convergentieprogramma van Letland voor de periode 2008-2011 behandeld.

| (2) | Letland heeft in de periode 2005-2007 een jaarlijkse reële BBP-groei van meer dan 10 % geboekt, wat ruim boven het potentieel lag. Daarmee zette het land een sinds het eind van de jaren negentig ononderbroken periode van hoge groei voort, die grotendeels te danken was aan de binnenlandse vraag. De groei werd vooral gedragen door een forse stijging van de kredietverstrekking, die de particuliere consumptie en investeringen in vastgoed opstuwde, maar daaraan kwam medio 2007 een eind, toen de torenhoge vastgoedprijzen niet langer stand konden houden. In deze jaren heeft de hoge binnenlandse vraag geresulteerd in een ernstige oververhitting en heeft een structurele economische verschuiving plaatsgevonden van de sector verhandelbare, naar de sector niet-verhandelbare goederen en diensten, hetgeen de externe houdbaarheid van de economie heeft ondermijnd. Het schokeffect van de omslag in Letlands eigen krediet- en vastgoedhausse is versterkt door de mondiale financiële crisis, die tot kredietkrapte en verscherping van de kredietvoorwaarden heeft geleid. Dit heeft de forse daling van de binnenlandse vraag in 2008 nog verergerd. In het kader van de wisselkoerskoppeling zijn de monetaire en kredietvoorwaarden in 2008 verscherpt doordat het landenrisico hoger werd ingeschat en de reële effectieve wisselkoers bleef stijgen. De daarmee gepaard gaande terugval op de exportmarkten heeft de betrekkelijk kleine sector verhandelbare goederen en diensten getroffen, nadat die al verzwakt was door de zeer forse stijging van de binnenlandse kosten in de voorgaande jaren. Als gevolg van de zware economische neergang zijn de begrotingsinkomsten in 2008 fors teruggelopen, waardoor het begrotingssaldo met naar raming 4 procent van het BBP is gedaald. Doordat het marktsentiment jegens opkomende markten steeds slechter werd, zag de regering zich vanwege financieringsbeperkingen genoodzaakt een beroep te doen op internationale institutionele kredietverstrekking. De EU, het IMF en andere kredietverstrekkers hebben Letland zeer aanzienlijke internationale financiële bijstand verleend (tot een totaal bedrag van 7,5 miljard EUR over de periode tot het eerste kwartaal van 2011) (2), mits een overeengekomen beleidsprogramma wordt uitgevoerd. Overeenkomstig de toezeggingen die aan de internationale bijstandverleners zijn gedaan, is het Letse begrotingsbeleid gericht op het ondersteunen van de aanpassing die noodzakelijk is vanwege's lands grote onevenwichtigheden. |
| --- | --- |

(2)

Letland heeft in de periode 2005-2007 een jaarlijkse reële BBP-groei van meer dan 10 % geboekt, wat ruim boven het potentieel lag. Daarmee zette het land een sinds het eind van de jaren negentig ononderbroken periode van hoge groei voort, die grotendeels te danken was aan de binnenlandse vraag. De groei werd vooral gedragen door een forse stijging van de kredietverstrekking, die de particuliere consumptie en investeringen in vastgoed opstuwde, maar daaraan kwam medio 2007 een eind, toen de torenhoge vastgoedprijzen niet langer stand konden houden. In deze jaren heeft de hoge binnenlandse vraag geresulteerd in een ernstige oververhitting en heeft een structurele economische verschuiving plaatsgevonden van de sector verhandelbare, naar de sector niet-verhandelbare goederen en diensten, hetgeen de externe houdbaarheid van de economie heeft ondermijnd. Het schokeffect van de omslag in Letlands eigen krediet- en vastgoedhausse is versterkt door de mondiale financiële crisis, die tot kredietkrapte en verscherping van de kredietvoorwaarden heeft geleid. Dit heeft de forse daling van de binnenlandse vraag in 2008 nog verergerd. In het kader van de wisselkoerskoppeling zijn de monetaire en kredietvoorwaarden in 2008 verscherpt doordat het landenrisico hoger werd ingeschat en de reële effectieve wisselkoers bleef stijgen. De daarmee gepaard gaande terugval op de exportmarkten heeft de betrekkelijk kleine sector verhandelbare goederen en diensten getroffen, nadat die al verzwakt was door de zeer forse stijging van de binnenlandse kosten in de voorgaande jaren. Als gevolg van de zware economische neergang zijn de begrotingsinkomsten in 2008 fors teruggelopen, waardoor het begrotingssaldo met naar raming 4 procent van het BBP is gedaald. Doordat het marktsentiment jegens opkomende markten steeds slechter werd, zag de regering zich vanwege financieringsbeperkingen genoodzaakt een beroep te doen op internationale institutionele kredietverstrekking. De EU, het IMF en andere kredietverstrekkers hebben Letland zeer aanzienlijke internationale financiële bijstand verleend (tot een totaal bedrag van 7,5 miljard EUR over de periode tot het eerste kwartaal van 2011) (2), mits een overeengekomen beleidsprogramma wordt uitgevoerd. Overeenkomstig de toezeggingen die aan de internationale bijstandverleners zijn gedaan, is het Letse begrotingsbeleid gericht op het ondersteunen van de aanpassing die noodzakelijk is vanwege's lands grote onevenwichtigheden.

| (3) | Volgens het macro-economische scenario dat aan het programma ten grondslag ligt, zal het reële BBP na een geraamde daling met 2 % in 2008 met 5 % krimpen in 2009 en verder met 3 % teruglopen in 2010, waarna het zich heel licht zal herstellen tot een groeipercentage van 1,5 % in 2011. Afgaande op de thans beschikbare informatie (3) berust het macro-economische scenario op optimistische groeihypothesen voor 2009, maar daarna is het vraag- en productiescenario aannemelijk. De inflatieprognoses van het programma lijken realistisch. De prognoses voor het netto financieringstekort ten opzichte van het buitenland zijn enigszins aan de voorzichtige kant, maar lijken te sporen met de vraag- en productievooruitzichten van het programma. |
| --- | --- |

(3)

Volgens het macro-economische scenario dat aan het programma ten grondslag ligt, zal het reële BBP na een geraamde daling met 2 % in 2008 met 5 % krimpen in 2009 en verder met 3 % teruglopen in 2010, waarna het zich heel licht zal herstellen tot een groeipercentage van 1,5 % in 2011. Afgaande op de thans beschikbare informatie (3) berust het macro-economische scenario op optimistische groeihypothesen voor 2009, maar daarna is het vraag- en productiescenario aannemelijk. De inflatieprognoses van het programma lijken realistisch. De prognoses voor het netto financieringstekort ten opzichte van het buitenland zijn enigszins aan de voorzichtige kant, maar lijken te sporen met de vraag- en productievooruitzichten van het programma.

| (4) | In de tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie wordt het overheidstekort over 2008 op 3,5 % van het BBP geraamd, terwijl in de vorige actualisering van het convergentieprogramma nog op een overschot van 0,7 % van het BBP is gemikt (4). Dit veel slechter dan verwachte resultaat heeft vooral met een zware belastingtegenvaller te maken. Door acute liquiditeitsproblemen in de economie zijn de belastingafdrachten door bedrijven en particulieren tegen het eind van het jaar namelijk aanzienlijk gedaald. |
| --- | --- |

(4)

In de tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie wordt het overheidstekort over 2008 op 3,5 % van het BBP geraamd, terwijl in de vorige actualisering van het convergentieprogramma nog op een overschot van 0,7 % van het BBP is gemikt (4). Dit veel slechter dan verwachte resultaat heeft vooral met een zware belastingtegenvaller te maken. Door acute liquiditeitsproblemen in de economie zijn de belastingafdrachten door bedrijven en particulieren tegen het eind van het jaar namelijk aanzienlijk gedaald.

| (5) | Op 12 december 2008 heeft het Letse parlement een gewijzigde begroting voor 2009 aangenomen, die voldeed aan de conditionaliteit betreffende de betalingsbalansbijstand van de EU en de eisen van de andere internationale kredietverstrekkers. In deze begroting waren gewijzigde consolideringsmaatregelen ten belope van naar schatting 7 % van het BBP opgenomen. Gezien het expansieve karakter van de oorspronkelijke begroting is de algehele begrotingsconsolidatie voor 2009 van geringere omvang. De consolideringsinspanning in 2009 wordt niet weerspiegeld in het structureel saldo, omdat zich in de fluctuerende inkomsten belangrijke wijzigingen hebben voorgedaan. Tot de voornaamste maatregelen behoren btw- en accijnsverhogingen en een forse vermindering van de totale uitgaven, met name de loonuitgaven in de openbare sector, zulks ten opzichte van de op 14 november 2008 aangenomen oorspronkelijke begroting voor 2009. Om ervoor te zorgen dat de doelstelling voor het overheidstekort in 2009 wordt gehaald, zal tegen het eind van maart 2009 ook een gedetailleerde aanvullende begroting volgen en zullen lokale overheden hun begrotingen herzien. In Letland hebben automatische stabilisatoren over het algemeen een beperkte impact, maar in de huidige recessie hebben zij toch een grote weerslag op de belastinginkomsten. |
| --- | --- |

(5)

Op 12 december 2008 heeft het Letse parlement een gewijzigde begroting voor 2009 aangenomen, die voldeed aan de conditionaliteit betreffende de betalingsbalansbijstand van de EU en de eisen van de andere internationale kredietverstrekkers. In deze begroting waren gewijzigde consolideringsmaatregelen ten belope van naar schatting 7 % van het BBP opgenomen. Gezien het expansieve karakter van de oorspronkelijke begroting is de algehele begrotingsconsolidatie voor 2009 van geringere omvang. De consolideringsinspanning in 2009 wordt niet weerspiegeld in het structureel saldo, omdat zich in de fluctuerende inkomsten belangrijke wijzigingen hebben voorgedaan. Tot de voornaamste maatregelen behoren btw- en accijnsverhogingen en een forse vermindering van de totale uitgaven, met name de loonuitgaven in de openbare sector, zulks ten opzichte van de op 14 november 2008 aangenomen oorspronkelijke begroting voor 2009. Om ervoor te zorgen dat de doelstelling voor het overheidstekort in 2009 wordt gehaald, zal tegen het eind van maart 2009 ook een gedetailleerde aanvullende begroting volgen en zullen lokale overheden hun begrotingen herzien. In Letland hebben automatische stabilisatoren over het algemeen een beperkte impact, maar in de huidige recessie hebben zij toch een grote weerslag op de belastinginkomsten.

| (6) | De in het programma beschreven begrotingsstrategie voor de middellange termijn heeft als hoofddoel het overheidstekort in 2011 terug te dringen tot minder dan de in het Verdrag van Maastricht vastgelegde referentiewaarde voor het begrotingstekort van 3 % van het BBP, om voor een succesvolle overgang naar de euro te zorgen. Volgens de laatste actualisering van het programma zal de middellangetermijndoelstelling (MTD) om tot een structureel tekort van 1 % van het BBP te komen, tijdens de programmaperiode niet worden gehaald. Verwacht wordt dat het nominale tekort zal teruglopen van 5,3 % van het BBP in 2009 naar 4,9 % van het BBP in 2010 en 2,9 % van het BBP in 2011. Deze consolidatie moet worden bereikt door de inkomsten te verhogen van 32,5 % van het BBP in 2009 naar 37,7 % van het BBP in 2011, onder meer dankzij een aanzienlijke stijging van de ontvangstenquote voor de indirecte belastingen in 2011 en grote toenames van de andere ontvangstenquotes in 2010 en 2011. Tegelijk wordt verwacht dat de uitgavenquote zal stijgen, zij het in mindere mate, van 37,7 % van het BBP in 2009 naar 39,9 % in 2010 en 40,7 % in 2011. De bruto overheidsschuld over 2008 is uitgekomen op 19,4 % van het BBP, ruim onder de referentiewaarde van 60 % van het BBP, maar vertoont een stijgende trend. De schuldprognoses voor 2009-2010 gaan ervan uit dat de internationale financiële bijstand volledig wordt opgenomen, zoals door de betrokken partijen is gepland. |
| --- | --- |

(6)

De in het programma beschreven begrotingsstrategie voor de middellange termijn heeft als hoofddoel het overheidstekort in 2011 terug te dringen tot minder dan de in het Verdrag van Maastricht vastgelegde referentiewaarde voor het begrotingstekort van 3 % van het BBP, om voor een succesvolle overgang naar de euro te zorgen. Volgens de laatste actualisering van het programma zal de middellangetermijndoelstelling (MTD) om tot een structureel tekort van 1 % van het BBP te komen, tijdens de programmaperiode niet worden gehaald. Verwacht wordt dat het nominale tekort zal teruglopen van 5,3 % van het BBP in 2009 naar 4,9 % van het BBP in 2010 en 2,9 % van het BBP in 2011. Deze consolidatie moet worden bereikt door de inkomsten te verhogen van 32,5 % van het BBP in 2009 naar 37,7 % van het BBP in 2011, onder meer dankzij een aanzienlijke stijging van de ontvangstenquote voor de indirecte belastingen in 2011 en grote toenames van de andere ontvangstenquotes in 2010 en 2011. Tegelijk wordt verwacht dat de uitgavenquote zal stijgen, zij het in mindere mate, van 37,7 % van het BBP in 2009 naar 39,9 % in 2010 en 40,7 % in 2011. De bruto overheidsschuld over 2008 is uitgekomen op 19,4 % van het BBP, ruim onder de referentiewaarde van 60 % van het BBP, maar vertoont een stijgende trend. De schuldprognoses voor 2009-2010 gaan ervan uit dat de internationale financiële bijstand volledig wordt opgenomen, zoals door de betrokken partijen is gepland.

| (7) | De in het programma voorspelde begrotingsresultaten zijn aan neerwaartse risico's onderhevig. Dit geldt voor alle programmajaren: voor 2009 is het grootste risico dat het BBP lager zou kunnen uitvallen dan in het programma voorspeld. Voor de nadere invulling van de gewijzigde begroting moeten tegen eind maart bij het parlement voorstellen worden ingediend. In 2010 en 2011 steunt de geplande begrotingsconsolidatie niet op uitgewerkte maatregelen. Bovendien is het mogelijk dat stabiliseringsmaatregelen ten behoeve van de financiële sector moeten worden genomen, die verder reiken dan de programmaperiode en een grote invloed op de overheidsfinanciën kunnen hebben. |
| --- | --- |

(7)

De in het programma voorspelde begrotingsresultaten zijn aan neerwaartse risico's onderhevig. Dit geldt voor alle programmajaren: voor 2009 is het grootste risico dat het BBP lager zou kunnen uitvallen dan in het programma voorspeld. Voor de nadere invulling van de gewijzigde begroting moeten tegen eind maart bij het parlement voorstellen worden ingediend. In 2010 en 2011 steunt de geplande begrotingsconsolidatie niet op uitgewerkte maatregelen. Bovendien is het mogelijk dat stabiliseringsmaatregelen ten behoeve van de financiële sector moeten worden genomen, die verder reiken dan de programmaperiode en een grote invloed op de overheidsfinanciën kunnen hebben.

| (8) | Het langetermijneffect van de vergrijzing op de begroting is geringer dan gemiddeld in de EU het geval is, doordat de pensioenhervormingen al zijn doorgevoerd. De in het programma geraamde begrotingssituatie voor 2008 is evenwel ongunstiger dan volgens de uitgangssituatie van het vorige programma het geval was, zodat hierin behalve met het begrotingseffect van de vergrijzing ook met het houdbaarheidstekort rekening gehouden moet worden. Door het primaire tekort op de middellange termijn terug te draaien, zoals in het programma wordt gepland, zou worden bijgedragen aan het verlagen van de middelgrote risico's voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën en zouden de markten een positiever beeld van Letland krijgen. Stabilisatiemaatregelen voor de financiële sector in Letland kunnen met name via het effect ervan op de overheidsschuld negatieve gevolgen hebben voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn. |
| --- | --- |

(8)

Het langetermijneffect van de vergrijzing op de begroting is geringer dan gemiddeld in de EU het geval is, doordat de pensioenhervormingen al zijn doorgevoerd. De in het programma geraamde begrotingssituatie voor 2008 is evenwel ongunstiger dan volgens de uitgangssituatie van het vorige programma het geval was, zodat hierin behalve met het begrotingseffect van de vergrijzing ook met het houdbaarheidstekort rekening gehouden moet worden. Door het primaire tekort op de middellange termijn terug te draaien, zoals in het programma wordt gepland, zou worden bijgedragen aan het verlagen van de middelgrote risico's voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën en zouden de markten een positiever beeld van Letland krijgen. Stabilisatiemaatregelen voor de financiële sector in Letland kunnen met name via het effect ervan op de overheidsschuld negatieve gevolgen hebben voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn.

| (9) | De begrotingsresultaten die Letland de afgelopen jaren heeft geboekt, zijn ten dele te wijten aan de institutionele zwaktes van zijn begrotingskader. In het kader van de internationale financiële bijstand zijn voor de eerste helft van 2009 maatregelen gepland die het begrotingsbeheer, de transparantie en het beheer van de overheidsfinanciën moeten verbeteren, waartoe onder meer het begrotingsproces wordt versterkt, de uitgavenbeheersing door het ministerie van Financiën wordt aangescherpt en het begrotingskader voor de middellange termijn operationeel wordt gemaakt. Bovendien zal de wet op het financiële en begrotingsbeheer worden gewijzigd zodat de ontwikkeling en uitvoering van de begrotingsprocedures verbeterd wordt. In het eerste kwartaal van 2009 wordt het belastingadministratiestelsel doorgelicht, waarvoor internationale technische bijstand zal worden verleend. Daarna wordt het beheer van de overheidsfinanciën aan een brede evaluatie onderworpen. |
| --- | --- |

(9)

De begrotingsresultaten die Letland de afgelopen jaren heeft geboekt, zijn ten dele te wijten aan de institutionele zwaktes van zijn begrotingskader. In het kader van de internationale financiële bijstand zijn voor de eerste helft van 2009 maatregelen gepland die het begrotingsbeheer, de transparantie en het beheer van de overheidsfinanciën moeten verbeteren, waartoe onder meer het begrotingsproces wordt versterkt, de uitgavenbeheersing door het ministerie van Financiën wordt aangescherpt en het begrotingskader voor de middellange termijn operationeel wordt gemaakt. Bovendien zal de wet op het financiële en begrotingsbeheer worden gewijzigd zodat de ontwikkeling en uitvoering van de begrotingsprocedures verbeterd wordt. In het eerste kwartaal van 2009 wordt het belastingadministratiestelsel doorgelicht, waarvoor internationale technische bijstand zal worden verleend. Daarna wordt het beheer van de overheidsfinanciën aan een brede evaluatie onderworpen.

| (10) | Om de financiële sector te stabiliseren, heeft Letland de dekking van het depositogarantiestelsel opgetrokken van het equivalent in lats van 20 000 EUR tot 50 000 EUR. In november 2008 heeft de regering een controlebelang genomen in Parex Bank en deze bank liquiditeitssteun verleend. Letland werkt momenteel aan het juridische kader voor het aanwenden van overheidsfinanciën ter ondersteuning van financiële instellingen. |
| --- | --- |

(10)

Om de financiële sector te stabiliseren, heeft Letland de dekking van het depositogarantiestelsel opgetrokken van het equivalent in lats van 20 000 EUR tot 50 000 EUR. In november 2008 heeft de regering een controlebelang genomen in Parex Bank en deze bank liquiditeitssteun verleend. Letland werkt momenteel aan het juridische kader voor het aanwenden van overheidsfinanciën ter ondersteuning van financiële instellingen.

| (11) | Conform het Europees economisch herstelplan, waarover de Europese Raad in december 2008 overeenstemming heeft bereikt, heeft Letland, als land dat met aanzienlijke externe en interne onevenwichtigheden wordt geconfronteerd, zijn begrotingsbeleid afgestemd op het verhelpen van deze onevenwichtigheden. Aangezien er geen budgettaire manoeuvreerruimte bestaat en de economische onevenwichtigheden moeten worden verholpen, kan het voor 2009 en 2011 geplande restrictieve begrotingsbeleid als een geschikte reactie op de economische situatie worden aangemerkt. Er zijn specifieke maatregelen genomen ter ondersteuning van het aanpassingsproces in de sector verhandelbare goederen en diensten van de economie. In de overheidssector zijn de lonen aanzienlijk verlaagd, wat zou moeten bijdragen aan een algehele loonaanpassing en het verhelpen van externe onevenwichtigheden. Ten behoeve van het bedrijfsleven is de Letse overheid voornemens een pakket maatregelen te nemen om de administratieve lasten te verminderen en de toegang tot financiering te verbeteren.
  Het herstel zou daarnaast ook worden ondersteund door het voortzetten van openbare en particuliere investeringen in het kader van EU-structuurfondsprojecten. De overheid heeft zich gecommitteerd ervoor te zorgen dat de structuurfondsprogramma's tijdig en doortastend ten uitvoer worden gelegd. De maatregelen houden verband met de hervormingsagenda voor de middellange termijn en de landenspecifieke aanbevelingen die de Commissie op 28 januari 2009 in het kader van de vernieuwde Lissabonstrategie voor groei en werkgelegenheid heeft uitgebracht. |
| --- | --- |

(11)

Conform het Europees economisch herstelplan, waarover de Europese Raad in december 2008 overeenstemming heeft bereikt, heeft Letland, als land dat met aanzienlijke externe en interne onevenwichtigheden wordt geconfronteerd, zijn begrotingsbeleid afgestemd op het verhelpen van deze onevenwichtigheden. Aangezien er geen budgettaire manoeuvreerruimte bestaat en de economische onevenwichtigheden moeten worden verholpen, kan het voor 2009 en 2011 geplande restrictieve begrotingsbeleid als een geschikte reactie op de economische situatie worden aangemerkt. Er zijn specifieke maatregelen genomen ter ondersteuning van het aanpassingsproces in de sector verhandelbare goederen en diensten van de economie. In de overheidssector zijn de lonen aanzienlijk verlaagd, wat zou moeten bijdragen aan een algehele loonaanpassing en het verhelpen van externe onevenwichtigheden. Ten behoeve van het bedrijfsleven is de Letse overheid voornemens een pakket maatregelen te nemen om de administratieve lasten te verminderen en de toegang tot financiering te verbeteren.

Het herstel zou daarnaast ook worden ondersteund door het voortzetten van openbare en particuliere investeringen in het kader van EU-structuurfondsprojecten. De overheid heeft zich gecommitteerd ervoor te zorgen dat de structuurfondsprogramma's tijdig en doortastend ten uitvoer worden gelegd. De maatregelen houden verband met de hervormingsagenda voor de middellange termijn en de landenspecifieke aanbevelingen die de Commissie op 28 januari 2009 in het kader van de vernieuwde Lissabonstrategie voor groei en werkgelegenheid heeft uitgebracht.

| (12) | Letland heeft een consolidatieprogramma aangenomen dat spoort met de doelstelling de externe en interne onevenwichtigheden terug te dringen, en dat voldoet aan de vereisten voor de betalingsbalansbijstand van de EU en de voorwaarden van de andere internationale kredietverstrekkers. Aan de verandering van het structureel saldo, berekend volgens de algemeen aanvaarde methode, valt niet af te lezen dat in 2009 aanzienlijke inspanningen op het gebied van de begrotingsconsolidatie zijn verricht, hetgeen vooral komt door het ongebruikelijk fluctuerende karakter van de inkomsten. Volgens het convergentieprogramma is het de bedoeling dat daarna een restrictief begrotingsbeleid wordt gevoerd. Aangezien er geen budgettaire manoeuvreerruimte bestaat en er economische onevenwichtigheden moeten worden verholpen, lijkt dit een passende aanpak, hoewel voor 2009 gedacht kan worden aan een restrictiever begrotingsbeleid, mocht dit nodig blijken om de nominale tekortdoelstelling te halen. In het kader van Letlands lidmaatschap van het WKM II en vanwege de noodzaak het kostenconcurrentievermogen van de economie te versterken, heeft de overheid de afstemming op de productiviteit van de lonen in de particuliere sector vergemakkelijkt door de lonen in de openbare sector te verlagen, en snoeit zij momenteel ook in het aantal ambtenaren. Hoewel het in het programma geschetste begrotingsscenario aan risico's onderhevig is, lijkt het overeen te stemmen met de aan de EU in het kader van de betalingsbalansbijstand gedane toezeggingen om het tekort tegen 2011 tot minder dan 3 % terug te dringen. Het programma bevat echter niet voldoende gedetailleerde informatie over de maatregelen die nodig zijn om in 2010 en 2011 de streefcijfers te halen. |
| --- | --- |

(12)

Letland heeft een consolidatieprogramma aangenomen dat spoort met de doelstelling de externe en interne onevenwichtigheden terug te dringen, en dat voldoet aan de vereisten voor de betalingsbalansbijstand van de EU en de voorwaarden van de andere internationale kredietverstrekkers. Aan de verandering van het structureel saldo, berekend volgens de algemeen aanvaarde methode, valt niet af te lezen dat in 2009 aanzienlijke inspanningen op het gebied van de begrotingsconsolidatie zijn verricht, hetgeen vooral komt door het ongebruikelijk fluctuerende karakter van de inkomsten. Volgens het convergentieprogramma is het de bedoeling dat daarna een restrictief begrotingsbeleid wordt gevoerd. Aangezien er geen budgettaire manoeuvreerruimte bestaat en er economische onevenwichtigheden moeten worden verholpen, lijkt dit een passende aanpak, hoewel voor 2009 gedacht kan worden aan een restrictiever begrotingsbeleid, mocht dit nodig blijken om de nominale tekortdoelstelling te halen. In het kader van Letlands lidmaatschap van het WKM II en vanwege de noodzaak het kostenconcurrentievermogen van de economie te versterken, heeft de overheid de afstemming op de productiviteit van de lonen in de particuliere sector vergemakkelijkt door de lonen in de openbare sector te verlagen, en snoeit zij momenteel ook in het aantal ambtenaren. Hoewel het in het programma geschetste begrotingsscenario aan risico's onderhevig is, lijkt het overeen te stemmen met de aan de EU in het kader van de betalingsbalansbijstand gedane toezeggingen om het tekort tegen 2011 tot minder dan 3 % terug te dringen. Het programma bevat echter niet voldoende gedetailleerde informatie over de maatregelen die nodig zijn om in 2010 en 2011 de streefcijfers te halen.

| (13) | Wat de volgens de gedragscode voor stabiliteits- en convergentieprogramma's te verstrekken gegevens betreft, worden alle verplichte en de meeste facultatieve gegevens in het programma vermeld (5). |
| --- | --- |

(13)

Wat de volgens de gedragscode voor stabiliteits- en convergentieprogramma's te verstrekken gegevens betreft, worden alle verplichte en de meeste facultatieve gegevens in het programma vermeld (5).

De algemene conclusie luidt dat hoewel Letland een zware economische neergang doormaakt na jaren van economische groei te hebben gekend die het potentieel oversteeg, het in 2009 en tot 2011 een restrictief begrotingsbeleid plant, hetgeen een adequate reactie op de economische situatie is, aangezien er geen budgettaire manoeuvreerruimte bestaat en er economische onevenwichtigheden moeten worden verholpen. Het schokeffect van de omslag in Letlands eigen krediet- en vastgoedhausse is versterkt door de mondiale financiële crisis, die tot kredietkrapte en een verscherping van de kredietvoorwaarden heeft geleid. Dit heeft de forse daling van de binnenlandse vraag in 2008 nog verergerd. De daarmee gepaard gaande terugval op de exportmarkten heeft de betrekkelijk kleine sector verhandelbare goederen en diensten getroffen, die al verzwakt was door de zeer scherpe stijging van de binnenlandse kosten in de voorgaande jaren. Het nominale tekort heeft in 2008 de in het Verdrag van Maastricht vastgelegde referentiewaarde van 3 % van het BBP overschreden. Dit was het resultaat van een expansief begrotingsbeleid dat is gevoerd in de jaren dat de groei het potentieel oversteeg en de zeer forse neergang in 2008. Het programma gaat uit van een overheidstekort van ongeveer 5 % van het BBP in 2009 en 2010 en minder dan 3 % in 2011. Gezien de risico's op een lagere vraag en productie in 2009 en het gebrek aan duidelijkheid over de consolidatie aan de inkomstenzijde in 2010 en 2011, zouden de begrotingsresultaten slechter kunnen uitvallen dan in het programma wordt voorspeld.

In het licht van de bovenstaande beoordeling, de in het kader van de internationale financiële bijstand gedane toezeggingen en de noodzaak een duurzame convergentie en een probleemloze deelname aan het WKM II te waarborgen, wordt Letland verzocht:

| i) | de consolidatie zoals die gepland is in de op 12 december 2008 aangenomen aanvullende begroting volledig uit te voeren; uiterlijk eind maart 2009 bij het parlement een nadere uitwerking van deze aanvullende begroting in te dienen; toereikende verdere maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat de tekortdoelstelling in 2009 wordt gehaald, en daarna de beoogde begrotingsconsolidatie voort te zetten; |
| --- | --- |

i)

de consolidatie zoals die gepland is in de op 12 december 2008 aangenomen aanvullende begroting volledig uit te voeren; uiterlijk eind maart 2009 bij het parlement een nadere uitwerking van deze aanvullende begroting in te dienen; toereikende verdere maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat de tekortdoelstelling in 2009 wordt gehaald, en daarna de beoogde begrotingsconsolidatie voort te zetten;

| ii) | de nominale loonsverlagingen in de openbare sector strikt door te voeren om de lonen in de gehele economie gemakkelijker op de productiviteit te kunnen afstemmen en daarmee het kostenconcurrentievermogen te versterken; |
| --- | --- |

ii)

de nominale loonsverlagingen in de openbare sector strikt door te voeren om de lonen in de gehele economie gemakkelijker op de productiviteit te kunnen afstemmen en daarmee het kostenconcurrentievermogen te versterken;

| iii) | begrotingsbeheer en transparantie te versterken door het begrotingskader voor de middellange termijn te verbeteren en de uitgavenbeheersing door het ministerie van Financiën te verscherpen, en ook de regulering van en het toezicht op de financiële markten te verstrengen; |
| --- | --- |

iii)

begrotingsbeheer en transparantie te versterken door het begrotingskader voor de middellange termijn te verbeteren en de uitgavenbeheersing door het ministerie van Financiën te verscherpen, en ook de regulering van en het toezicht op de financiële markten te verstrengen;

| iv) | de aanbodzijde van de economie sterker te maken door brede structurele hervormingen door te voeren en de beschikbare EU-structuurfondsen efficiënt aan te wenden. |
| --- | --- |

iv)

de aanbodzijde van de economie sterker te maken door brede structurele hervormingen door te voeren en de beschikbare EU-structuurfondsen efficiënt aan te wenden.

Vergelijking van de belangrijkste macro-economische en budgettaire prognoses

| | | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Reëel BBP
  (verandering in %) | CP jan 2009 | 10,3 | – 2,0 | – 5,0 | – 3,0 | 1,5 |
| COM jan 2009 | 10,3 | – 2,3 | – 6,9 | – 2,4 | n.b. |
| CP nov 2007 | 10,5 | 7,5 | 7,0 | 6,8 | n.b. |
| HICP-inflatie
  (%) | CP jan 2009 | 10,1 | 15,4 | 5,9 | 2,2 | 1,3 |
| COM jan 2009 | 10,1 | 15,3 | 6,8 | 2,4 | n.b. |
| CP nov 2007 | 10,1 | 12,5 | 7,2 | 4,9 | n.b. |
| Output gap (6)

  (% van het potentiële BBP) | CP jan 2009 | 12,2 | 5,9 | – 1,6 | – 5,7 | – 5,3 |
| COM jan 2009 (7) | 13,2 | 7,0 | – 1,8 | – 4,7 | n.b. |
| CP nov 2007 | 2,8 | 1,3 | – 0,3 | – 1,7 | n.b. |
| Netto financieringsoverschot/-tekort t.o.v. het buitenland
  (% van het BBP) | CP jan 2009 | – 21,8 | – 13,4 | – 5,4 | – 2,6 | – 2,3 |
| COM jan 2009 | – 20,8 | – 13,0 | – 4,6 | – 3,4 | n.b. |
| CP nov 2007 | – 23,5 | – 20,3 | – 18,3 | – 16,4 | n.b. |
| Overheidsontvangsten
  (% van het BBP) | CP jan 2009 | 37,7 | 35,1 | 32,5 | 35,0 | 37,7 |
| COM jan 2009 | 37,6 | 36,0 | 34,1 | 34,7 | n.b. |
| CP nov 2007 | 37,3 | 37,4 | 37,7 | 37,9 | n.b. |
| Overheidsuitgaven
  (% van het BBP) | CP jan 2009 | 37,7 | 38,6 | 37,7 | 39,9 | 40,7 |
| COM jan 2009 | 37,6 | 39,5 | 40,4 | 42,1 | n.b. |
| CP nov 2007 | 37,0 | 36,8 | 36,7 | 36,7 | n.b. |
| Overheidssaldo
  (% van het BBP) | CP jan 2009 | 0,1 | – 3,5 | – 5,3 | – 4,9 | – 2,9 |
| COM jan 2009 | 0,1 | – 3,5 | – 6,3 | – 7,4 | n.b. |
| CP nov 2007 | 0,3 | 0,7 | 1,0 | 1,2 | n.b. |
| Primair saldo
  (% van het BBP) | CP jan 2009 | 0,5 | – 2,9 | – 3,7 | – 3,5 | – 1,4 |
| COM jan 2009 | 0,6 | – 2,9 | – 5,1 | – 5,5 | n.b. |
| CP nov 2007 | 0,7 | 1,0 | 1,2 | 1,5 | n.b. |
| Conjunctuurgezuiverd saldo (6)

  (% van het BBP) | CP jan 2009 | – 3,3 | – 5,1 | – 4,9 | – 3,3 | – 1,4 |
| COM jan 2009 | – 3,6 | – 5,4 | – 5,8 | – 6,1 | n.b. |
| CP nov 2007 | – 0,5 | 0,4 | 1,1 | 1,7 | n.b. |
| Structureel saldo (8)

  (% van het BBP) | CP jan 2009 | – 3,3 | – 5,1 | – 4,9 | – 3,3 | – 1,4 |
| COM jan 2009 | – 3,6 | – 5,4 | – 5,8 | – 6,1 | n.b. |
| CP nov 2007 | – 0,5 | 0,4 | 1,1 | 1,7 | n.b. |
| Bruto overheidsschuld
  (% van het BBP) | CP jan 2009 | 9,5 | 19,4 | 32,4 | 45,4 | 47,3 |
| COM jan 2009 | 9,5 | 16,0 | 30,4 | 42,9 | n.b. |
| CP nov 2007 | 9,4 | 8,3 | 7,2 | 6,4 | n.b. |
| Convergentieprogramma (CP); tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie. |

2007

2008

2009

2010

2011

Reëel BBP

(verandering in %)

CP jan 2009

10,3

– 2,0

– 5,0

– 3,0

1,5

COM jan 2009

10,3

– 2,3

– 6,9

– 2,4

n.b.

CP nov 2007

10,5

7,5

7,0

6,8

n.b.

HICP-inflatie

(%)

CP jan 2009

10,1

15,4

5,9

2,2

1,3

COM jan 2009

10,1

15,3

6,8

2,4

n.b.

CP nov 2007

10,1

12,5

7,2

4,9

n.b.

Output gap (6)

(% van het potentiële BBP)

CP jan 2009

12,2

5,9

– 1,6

– 5,7

– 5,3

COM jan 2009 (7)

13,2

7,0

– 1,8

– 4,7

n.b.

CP nov 2007

2,8

1,3

– 0,3

– 1,7

n.b.

Netto financieringsoverschot/-tekort t.o.v. het buitenland

(% van het BBP)

CP jan 2009

– 21,8

– 13,4

– 5,4

– 2,6

– 2,3

COM jan 2009

– 20,8

– 13,0

– 4,6

– 3,4

n.b.

CP nov 2007

– 23,5

– 20,3

– 18,3

– 16,4

n.b.

Overheidsontvangsten

(% van het BBP)

CP jan 2009

37,7

35,1

32,5

35,0

37,7

COM jan 2009

37,6

36,0

34,1

34,7

n.b.

CP nov 2007

37,3

37,4

37,7

37,9

n.b.

Overheidsuitgaven

(% van het BBP)

CP jan 2009

37,7

38,6

37,7

39,9

40,7

COM jan 2009

37,6

39,5

40,4

42,1

n.b.

CP nov 2007

37,0

36,8

36,7

36,7

n.b.

Overheidssaldo

(% van het BBP)

CP jan 2009

0,1

– 3,5

– 5,3

– 4,9

– 2,9

COM jan 2009

0,1

– 3,5

– 6,3

– 7,4

n.b.

CP nov 2007

0,3

0,7

1,0

1,2

n.b.

Primair saldo

(% van het BBP)

CP jan 2009

0,5

– 2,9

– 3,7

– 3,5

– 1,4

COM jan 2009

0,6

– 2,9

– 5,1

– 5,5

n.b.

CP nov 2007

0,7

1,0

1,2

1,5

n.b.

Conjunctuurgezuiverd saldo (6)

(% van het BBP)

CP jan 2009

– 3,3

– 5,1

– 4,9

– 3,3

– 1,4

COM jan 2009

– 3,6

– 5,4

– 5,8

– 6,1

n.b.

CP nov 2007

– 0,5

0,4

1,1

1,7

n.b.

Structureel saldo (8)

(% van het BBP)

CP jan 2009

– 3,3

– 5,1

– 4,9

– 3,3

– 1,4

COM jan 2009

– 3,6

– 5,4

– 5,8

– 6,1

n.b.

CP nov 2007

– 0,5

0,4

1,1

1,7

n.b.

Bruto overheidsschuld

(% van het BBP)

CP jan 2009

9,5

19,4

32,4

45,4

47,3

COM jan 2009

9,5

16,0

30,4

42,9

n.b.

CP nov 2007

9,4

8,3

7,2

6,4

n.b.

Convergentieprogramma (CP); tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie.

---

(1)  PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1. Verordening gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 1055/2005 (PB L 174 van 7.7.2005, blz. 1). Alle documenten waarnaar in deze tekst wordt verwezen, zijn te vinden op:

http://ec.europa.eu/economy_finance/about/activities/sgp/main_en.htm

(2)  Zie Beschikking van de Raad tot verlening van financiële middellangetermijnbijstand van de Gemeenschap aan Letland.

(3)  In de beoordeling wordt met name rekening gehouden met de prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie, maar ook met andere informatie die sindsdien beschikbaar is gekomen.

(4)  In de actualisering van het programma wordt het feitelijke tekort over 2008 op 3,5 % van het BBP geraamd. In dit verband heeft de Commissie een verslag op grond van artikel 104, lid 3, van het Verdrag opgesteld.

(5)  Met name ontbreken de subcomponenten van de stock-flow adjustment en een aantal gegevens over de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn.

(6)  In de programma's vermelde output gaps en conjunctuurgezuiverde saldi, zoals herberekend door de diensten van de Commissie op basis van de in de programma's voorkomende informatie.

(7)  Op basis van een geraamde potentiële groei van achtereenvolgens 5,5 %, 3,4 %, 1,4 % en 0,5 % in de periode 2007-2010.

(8)  Conjunctuurgezuiverd saldo, ongerekend eenmalige en andere tijdelijke maatregelen. Er zijn geen eenmalige en andere tijdelijke maatregelen in het recentste programma en de najaarsprognoses van de diensten van de Commissie opgenomen.

Bronnen:

Convergentieprogramma (CP); tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie.

---

| 21.3.2009 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 68/17 |
| --- | --- | --- | --- |

21.3.2009

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 68/17

---

ADVIES VAN DE RAAD

van 10 maart 2009

over het geactualiseerde convergentieprogramma van Letland over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Spanje voor de periode 2008-2011

(2009/C 68/04)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid (1), en met name op artikel 5, lid 3,

Gezien de aanbeveling van de Commissie,

Na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité,

BRENGT HET VOLGENDE ADVIES UIT:

| (1) | Op 10 maart 2009 heeft de Raad het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Spanje voor de periode 2008-2011 behandeld. |
| --- | --- |

(1)

Op 10 maart 2009 heeft de Raad het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Spanje voor de periode 2008-2011 behandeld.

| (2) | Volgens de tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie is de reële BBP-groei van Spanje in 2008 vertraagd tot 1,25 %. Spanje wordt geconfronteerd met binnenlandse en externe aanpassingsproblemen. In het binnenland krimpt de woningbouwsector en dalen de huizenprijzen. Extern heeft het hardnekkige tekort op de lopende rekening geleid tot een snelle groei van de schuld en daarmee tot een stijging van de buitenlandse rentebetalingen. Vanaf de eerste helft van 2008 hebben de Spaanse autoriteiten diverse maatregelen getroffen om de bedrijvigheid te stimuleren. Daarbij gaat het onder meer om tijdelijke en permanente belastingverlagingen en investeringsprojecten van ongeveer 2 % van het BBP in 2009 en om een reeks structurele hervormingen. Daarnaast worden de overheidsfinanciën hard geraakt door de economische inzinking, zodat de ruimte voor verdere fiscale stimulansen beperkt blijft. Deze kunnen immers de soliditeit van de budgettaire langetermijnsituatie in gevaar brengen. Spanje staat dus voor de taak om de potentiële groei ondanks een langdurige neergang te vergroten en tegelijk bij te dragen tot de lopende correctie van de bestaande macro-economische onevenwichtigheden. |
| --- | --- |

(2)

Volgens de tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie is de reële BBP-groei van Spanje in 2008 vertraagd tot 1,25 %. Spanje wordt geconfronteerd met binnenlandse en externe aanpassingsproblemen. In het binnenland krimpt de woningbouwsector en dalen de huizenprijzen. Extern heeft het hardnekkige tekort op de lopende rekening geleid tot een snelle groei van de schuld en daarmee tot een stijging van de buitenlandse rentebetalingen. Vanaf de eerste helft van 2008 hebben de Spaanse autoriteiten diverse maatregelen getroffen om de bedrijvigheid te stimuleren. Daarbij gaat het onder meer om tijdelijke en permanente belastingverlagingen en investeringsprojecten van ongeveer 2 % van het BBP in 2009 en om een reeks structurele hervormingen. Daarnaast worden de overheidsfinanciën hard geraakt door de economische inzinking, zodat de ruimte voor verdere fiscale stimulansen beperkt blijft. Deze kunnen immers de soliditeit van de budgettaire langetermijnsituatie in gevaar brengen. Spanje staat dus voor de taak om de potentiële groei ondanks een langdurige neergang te vergroten en tegelijk bij te dragen tot de lopende correctie van de bestaande macro-economische onevenwichtigheden.

| (3) | Volgens het macro-economische scenario van het programma krimpt het BBP in 2009 reëel met 1,6 % en herstelt het in 2010 en 2011 met een reële groei van respectievelijk 1,2 % en 2,6 %. De groei trekt met name aan dankzij de binnenlandse vraag en het externe tekort loopt terug van meer dan 9 % van het BBP in 2008 naar 5,5 % in 2011. Het programma houdt rekening met de stimuleringsmaatregelen die in verband met de economische terugval zijn getroffen, maar bevat geen expliciete ramingen van de gevolgen ervan voor de reële BBP-groei. Afgaande op de momenteel beschikbare informatie (2) zijn de groeihypothesen van dit scenario voor 2009 licht optimistisch en voor de jaren daarna uitgesproken optimistisch. In het programma wordt gerekend op een daling van het externe tekort van 9,2 % van het BBP in 2008 tot 5,4 % van het BBP in 2011, die te danken zou zijn aan een vermindering van het tekort op de goederen- en dienstenbalans. |
| --- | --- |

(3)

Volgens het macro-economische scenario van het programma krimpt het BBP in 2009 reëel met 1,6 % en herstelt het in 2010 en 2011 met een reële groei van respectievelijk 1,2 % en 2,6 %. De groei trekt met name aan dankzij de binnenlandse vraag en het externe tekort loopt terug van meer dan 9 % van het BBP in 2008 naar 5,5 % in 2011. Het programma houdt rekening met de stimuleringsmaatregelen die in verband met de economische terugval zijn getroffen, maar bevat geen expliciete ramingen van de gevolgen ervan voor de reële BBP-groei. Afgaande op de momenteel beschikbare informatie (2) zijn de groeihypothesen van dit scenario voor 2009 licht optimistisch en voor de jaren daarna uitgesproken optimistisch. In het programma wordt gerekend op een daling van het externe tekort van 9,2 % van het BBP in 2008 tot 5,4 % van het BBP in 2011, die te danken zou zijn aan een vermindering van het tekort op de goederen- en dienstenbalans.

| (4) | Voor 2008 wordt het overheidstekort in het geactualiseerde stabiliteitsprogramma evenals in de tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie op 3,4 % van het BBP (3) geraamd. Dit cijfer blijft ver achter bij het beoogde overschot van 1,2 % van het BBP dat in de vorige actualisering wordt genoemd. De verslechtering van de begroting is een gevolg van zowel de discretionaire maatregelen als de economische terugval. De ontvangsten uit de directe belastingen zijn teruggelopen omdat de belastingen voor bedrijven en particulieren zijn verlaagd en daarnaast de winsten van het bedrijfsleven door de zwakke markten voor activa, waaronder onroerend goed, zijn teruggelopen.
  De ontvangsten uit indirecte belastingen zijn teruggelopen door de vertraging bij de consumentenuitgaven, en met name de daling van huizentransacties, en door eenmalige maatregelen die tot minder ontvangsten hebben geleid, zoals de wijzigingen in de BTW-betalingen en -teruggaven. De uitgavenoverschrijdingen hangen vooral samen met de werking van automatische stabilisatoren in de vorm van hogere sociale overdrachten, waaronder werkloosheidsuitkeringen. |
| --- | --- |

(4)

Voor 2008 wordt het overheidstekort in het geactualiseerde stabiliteitsprogramma evenals in de tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie op 3,4 % van het BBP (3) geraamd. Dit cijfer blijft ver achter bij het beoogde overschot van 1,2 % van het BBP dat in de vorige actualisering wordt genoemd. De verslechtering van de begroting is een gevolg van zowel de discretionaire maatregelen als de economische terugval. De ontvangsten uit de directe belastingen zijn teruggelopen omdat de belastingen voor bedrijven en particulieren zijn verlaagd en daarnaast de winsten van het bedrijfsleven door de zwakke markten voor activa, waaronder onroerend goed, zijn teruggelopen.

De ontvangsten uit indirecte belastingen zijn teruggelopen door de vertraging bij de consumentenuitgaven, en met name de daling van huizentransacties, en door eenmalige maatregelen die tot minder ontvangsten hebben geleid, zoals de wijzigingen in de BTW-betalingen en -teruggaven. De uitgavenoverschrijdingen hangen vooral samen met de werking van automatische stabilisatoren in de vorm van hogere sociale overdrachten, waaronder werkloosheidsuitkeringen.

| (5) | In de actualisering wordt voor 2009 gerekend op een begrotingstekort van 5,8 % van het BBP, tegen 6,2 % in de tussentijdse prognoses van de diensten van de Commissie. De verslechtering van het begrotingssaldo houdt verband met een reeks discretionaire maatregelen van ongeveer 2 % van het BBP, maar ook met de werking van automatische stabilisatoren als gevolg van de economische terugval (geraamd op circa 1 % van het BBP). Bij de discretionaire maatregelen gaat het onder meer om het stimuleringspakket van november 2008 (van iets meer dan 1 % van het BBP), dat onder andere voorziet in de oprichting van een fonds van de centrale overheid voor decentrale overheidsinvesteringen. Daarin wordt 0,75 % van het BBP gestort voor de uitvoering van nieuwe openbare werken. De ontvangsten lopen terug door eenmalige maatregelen van rond de 0,75 % van het BBP. Het gaat daarbij onder meer om de wijziging van het stelsel van BTW-teruggaven en om de verlaging van de inhouding van belasting op het persoonlijk inkomen van belastingbetalers met een hypotheek. Al met al wordt in 2009 conform het Europees economisch herstelplan een expansieve begrotingskoers gevaren. |
| --- | --- |

(5)

In de actualisering wordt voor 2009 gerekend op een begrotingstekort van 5,8 % van het BBP, tegen 6,2 % in de tussentijdse prognoses van de diensten van de Commissie. De verslechtering van het begrotingssaldo houdt verband met een reeks discretionaire maatregelen van ongeveer 2 % van het BBP, maar ook met de werking van automatische stabilisatoren als gevolg van de economische terugval (geraamd op circa 1 % van het BBP). Bij de discretionaire maatregelen gaat het onder meer om het stimuleringspakket van november 2008 (van iets meer dan 1 % van het BBP), dat onder andere voorziet in de oprichting van een fonds van de centrale overheid voor decentrale overheidsinvesteringen. Daarin wordt 0,75 % van het BBP gestort voor de uitvoering van nieuwe openbare werken. De ontvangsten lopen terug door eenmalige maatregelen van rond de 0,75 % van het BBP. Het gaat daarbij onder meer om de wijziging van het stelsel van BTW-teruggaven en om de verlaging van de inhouding van belasting op het persoonlijk inkomen van belastingbetalers met een hypotheek. Al met al wordt in 2009 conform het Europees economisch herstelplan een expansieve begrotingskoers gevaren.

| (6) | Na een piek in 2009 zal het nominale tekort dalen tot onder de 4 % van het BBP in 2011. Het primaire saldo volgt een vergelijkbaar patroon en komt in 2011 uit op – 1,9 % van het BBP, tegen – 4,1 % in 2009. Door het budgettaire effect van discretionaire maatregelen, maar ook door de daling van de ontvangsten in verband met de huidige correctie in de vastgoedsector, stijgt het structurele overheidstekort van 3,5 % van het BBP in 2008 naar 4,75 % in 2009. Het 0,75 procentpunt van het BBP van eenmalige inkomstenverminderende maatregelen in de begroting voor 2009 is hierbij niet meegeteld. In de actualisering wordt een budgettair aanpassingstraject uitgezet waarbij het structurele saldo in 2010 en 2011 met respectievelijk 1,25 % en iets meer dan een 0,5 % van het BBP verbetert, zodat het structurele tekort in 2011 uitkomt op 2,75 % (4).
  Volgens het programma moet met deze aanpassing de middellangetermijndoelstelling (MTD), namelijk een begroting die in evenwicht is, uiteindelijk opnieuw worden bereikt, maar zal deze doelstelling in de programmaperiode niet meer worden bereikt. De verbetering in 2010 is deels te danken aan het eenmalige karakter van het stimuleringspakket van november 2008. Afgezien daarvan noemt het programma geen maatregelen om het structurele tekort terug te dringen. De bruto overheidsschuld van naar schatting 39,5 % van het BBP in 2008 stijgt in de programmaperiode met ongeveer 14 procentpunten. Deze stijging wordt voornamelijk in 2009 niet alleen door de toename van het tekort en de daling van de BBP-groei, maar ook door de verwerving van bankactiva in het kader van het financiële reddingspakket veroorzaakt. |
| --- | --- |

(6)

Na een piek in 2009 zal het nominale tekort dalen tot onder de 4 % van het BBP in 2011. Het primaire saldo volgt een vergelijkbaar patroon en komt in 2011 uit op – 1,9 % van het BBP, tegen – 4,1 % in 2009. Door het budgettaire effect van discretionaire maatregelen, maar ook door de daling van de ontvangsten in verband met de huidige correctie in de vastgoedsector, stijgt het structurele overheidstekort van 3,5 % van het BBP in 2008 naar 4,75 % in 2009. Het 0,75 procentpunt van het BBP van eenmalige inkomstenverminderende maatregelen in de begroting voor 2009 is hierbij niet meegeteld. In de actualisering wordt een budgettair aanpassingstraject uitgezet waarbij het structurele saldo in 2010 en 2011 met respectievelijk 1,25 % en iets meer dan een 0,5 % van het BBP verbetert, zodat het structurele tekort in 2011 uitkomt op 2,75 % (4).

Volgens het programma moet met deze aanpassing de middellangetermijndoelstelling (MTD), namelijk een begroting die in evenwicht is, uiteindelijk opnieuw worden bereikt, maar zal deze doelstelling in de programmaperiode niet meer worden bereikt. De verbetering in 2010 is deels te danken aan het eenmalige karakter van het stimuleringspakket van november 2008. Afgezien daarvan noemt het programma geen maatregelen om het structurele tekort terug te dringen. De bruto overheidsschuld van naar schatting 39,5 % van het BBP in 2008 stijgt in de programmaperiode met ongeveer 14 procentpunten. Deze stijging wordt voornamelijk in 2009 niet alleen door de toename van het tekort en de daling van de BBP-groei, maar ook door de verwerving van bankactiva in het kader van het financiële reddingspakket veroorzaakt.

| (7) | De begrotingsresultaten zijn in de gehele programmaperiode aan neerwaartse risico's onderhevig. Ten eerste berust het macro-economische scenario op optimistische groeiaannamen. Dit geldt met name voor de laatste jaren van het programma. Ten tweede worden de begrotingsdoelstellingen van 2010 en 2011 niet geflankeerd door andere maatregelen dan de aangekondigde beëindiging van de maatregelen in het kader van het pakket van november 2008. Voorts mogen de decentrale overheden in 2009 tekorten boeken, zonder dat zij, zoals gebruikelijk is, een plan hoeven in te dienen om deze weg te werken, zulks overeenkomstig het stabiliteitspact, dat deze mogelijkheid biedt wanneer de reële economie zich sterk afwijkend van de oorspronkelijke prognoses ontwikkelt. Gezien de risico's voor het macro-economische scenario en de begrotingsdoelstellingen en gezien de onzekerheid over de gevolgen van de garanties die in het kader van het financiële reddingspakket zijn verstrekt, kan de schuldquote zich minder gunstig ontwikkelen dan waarop in de actualisering wordt gerekend. De stijging van de schuld in verband met de maatregelen ter ondersteuning van de financiële sector zou worden omgebogen indien de steunregeling en de bijbehorende financiële operaties succesvol zijn. |
| --- | --- |

(7)

De begrotingsresultaten zijn in de gehele programmaperiode aan neerwaartse risico's onderhevig. Ten eerste berust het macro-economische scenario op optimistische groeiaannamen. Dit geldt met name voor de laatste jaren van het programma. Ten tweede worden de begrotingsdoelstellingen van 2010 en 2011 niet geflankeerd door andere maatregelen dan de aangekondigde beëindiging van de maatregelen in het kader van het pakket van november 2008. Voorts mogen de decentrale overheden in 2009 tekorten boeken, zonder dat zij, zoals gebruikelijk is, een plan hoeven in te dienen om deze weg te werken, zulks overeenkomstig het stabiliteitspact, dat deze mogelijkheid biedt wanneer de reële economie zich sterk afwijkend van de oorspronkelijke prognoses ontwikkelt. Gezien de risico's voor het macro-economische scenario en de begrotingsdoelstellingen en gezien de onzekerheid over de gevolgen van de garanties die in het kader van het financiële reddingspakket zijn verstrekt, kan de schuldquote zich minder gunstig ontwikkelen dan waarop in de actualisering wordt gerekend. De stijging van de schuld in verband met de maatregelen ter ondersteuning van de financiële sector zou worden omgebogen indien de steunregeling en de bijbehorende financiële operaties succesvol zijn.

| (8) | Van de vergrijzing gaat een veel groter langetermijneffect op de begroting uit dan gemiddeld in de EU het geval is. Dit komt met name doordat de pensioenuitgaven als percentage van het BBP de komende decennia een betrekkelijk forse stijging zullen vertonen. Terwijl de verwachte langetermijngevolgen van de vergrijzing voor de begroting op basis van de solide begrotingssituatie tot en met 2007 nog deels konden worden opgevangen, is het tegendeel het geval als de begrotingsprojecties van het huidige programma uitkomen. Indien de in de tussentijdse prognoses van de diensten van de Commissie voorspelde begrotingssituatie voor 2009 als uitgangspunt wordt genomen, zouden de houdbaarheidsproblemen eveneens aanzienlijk toenemen ten opzichte van de vorige actualisering. Door op middellange termijn het primaire saldo te verbeteren en verdere structurele maatregelen te nemen om de substantiële stijging van leeftijdsgerelateerde uitgaven te beteugelen, kunnen de forse risico's voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn worden ingedamd. |
| --- | --- |

(8)

Van de vergrijzing gaat een veel groter langetermijneffect op de begroting uit dan gemiddeld in de EU het geval is. Dit komt met name doordat de pensioenuitgaven als percentage van het BBP de komende decennia een betrekkelijk forse stijging zullen vertonen. Terwijl de verwachte langetermijngevolgen van de vergrijzing voor de begroting op basis van de solide begrotingssituatie tot en met 2007 nog deels konden worden opgevangen, is het tegendeel het geval als de begrotingsprojecties van het huidige programma uitkomen. Indien de in de tussentijdse prognoses van de diensten van de Commissie voorspelde begrotingssituatie voor 2009 als uitgangspunt wordt genomen, zouden de houdbaarheidsproblemen eveneens aanzienlijk toenemen ten opzichte van de vorige actualisering. Door op middellange termijn het primaire saldo te verbeteren en verdere structurele maatregelen te nemen om de substantiële stijging van leeftijdsgerelateerde uitgaven te beteugelen, kunnen de forse risico's voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn worden ingedamd.

| (9) | Het budgettaire middellangetermijnkader heeft bijgedragen aan een deugdelijke begrotingsplanning en heeft ondanks de verslechtering van de situatie sinds 2008 over het geheel genomen zijn nut bewezen. Er staat geen hervorming van dit kader op het programma. Wel noemt de actualisering een aantal hervormingen om de kwaliteit van de overheidsfinanciën te verbeteren. Aan de ontvangstenzijde gaat het daarbij onder meer om een verlaging van de belastingen op inkomen uit arbeid middels een belastingvoordeel van maximaal 400 EUR per belastingbetaler, om een versnelde uitkering van het belastingvoordeel voor hypotheekbetalingen, om de afschaffing van vermogensbelasting, om de tweede fase van de hervorming van de vennootschapsbelasting en om maatregelen om de werking van het belastingstelsel te verbeteren, zoals de mogelijkheid van een maandelijkse BTW-teruggaaf. Aan de uitgavenzijde wordt voorrang gegeven aan productieve uitgaven en aan de noodzaak om het intermediair verbruik van de overheid te beteugelen. Het programma wijst op de rol van het staatsbureau voor de beoordeling van de kwaliteit van het overheidsbeleid en de overheidsdiensten, dat als een stap voorwaarts wordt gezien naar een beoordelingscultuur die moet leiden tot een efficiëntere en hoogwaardigere publieke dienstverlening. |
| --- | --- |

(9)

Het budgettaire middellangetermijnkader heeft bijgedragen aan een deugdelijke begrotingsplanning en heeft ondanks de verslechtering van de situatie sinds 2008 over het geheel genomen zijn nut bewezen. Er staat geen hervorming van dit kader op het programma. Wel noemt de actualisering een aantal hervormingen om de kwaliteit van de overheidsfinanciën te verbeteren. Aan de ontvangstenzijde gaat het daarbij onder meer om een verlaging van de belastingen op inkomen uit arbeid middels een belastingvoordeel van maximaal 400 EUR per belastingbetaler, om een versnelde uitkering van het belastingvoordeel voor hypotheekbetalingen, om de afschaffing van vermogensbelasting, om de tweede fase van de hervorming van de vennootschapsbelasting en om maatregelen om de werking van het belastingstelsel te verbeteren, zoals de mogelijkheid van een maandelijkse BTW-teruggaaf. Aan de uitgavenzijde wordt voorrang gegeven aan productieve uitgaven en aan de noodzaak om het intermediair verbruik van de overheid te beteugelen. Het programma wijst op de rol van het staatsbureau voor de beoordeling van de kwaliteit van het overheidsbeleid en de overheidsdiensten, dat als een stap voorwaarts wordt gezien naar een beoordelingscultuur die moet leiden tot een efficiëntere en hoogwaardigere publieke dienstverlening.

| (10) | De Spaanse autoriteiten hebben een reeks maatregelen getroffen om de financiële sector te stabiliseren. Onder meer is de deposito- en beleggingsgarantie verhoogd (van 20 000 EUR naar 100 000 EUR per rekeninghouder en bank) en is een fonds van 30 miljard EUR (bijna 3 % van het BBP) voor de verwerving van financiële activa opgezet om de kredietverlening aan particulieren en bedrijven te bevorderen. Het fonds kan worden verhoogd tot maximaal 50 miljard EUR. Voorts hebben de autoriteiten besloten om het ministerie van Economische Zaken en Financiën buitengewone bevoegdheden te verlenen om voor maximaal 100 miljard EUR (10 % van het BBP) aan staatsgaranties te verstrekken voor nieuwe leningen met een looptijd van drie maanden tot drie jaar die in 2009 worden verstrekt aan banken die in Spanje zijn gevestigd, en om effecten van deze banken te verwerven om hun eigen vermogen te versterken. |
| --- | --- |

(10)

De Spaanse autoriteiten hebben een reeks maatregelen getroffen om de financiële sector te stabiliseren. Onder meer is de deposito- en beleggingsgarantie verhoogd (van 20 000 EUR naar 100 000 EUR per rekeninghouder en bank) en is een fonds van 30 miljard EUR (bijna 3 % van het BBP) voor de verwerving van financiële activa opgezet om de kredietverlening aan particulieren en bedrijven te bevorderen. Het fonds kan worden verhoogd tot maximaal 50 miljard EUR. Voorts hebben de autoriteiten besloten om het ministerie van Economische Zaken en Financiën buitengewone bevoegdheden te verlenen om voor maximaal 100 miljard EUR (10 % van het BBP) aan staatsgaranties te verstrekken voor nieuwe leningen met een looptijd van drie maanden tot drie jaar die in 2009 worden verstrekt aan banken die in Spanje zijn gevestigd, en om effecten van deze banken te verwerven om hun eigen vermogen te versterken.

| (11) | De Spaanse regering heeft in verband met de economische inzinking een aantal discretionaire belastingmaatregelen van betekenis getroffen. Het stimuleringspakket voor 2009 sluit aan bij het Europees economisch herstelplan van de Raad van december 2008 en vormt met zijn tijdelijke stimulering van de bedrijvigheid in 2009 een adequate reactie op de economische inzinking. Het richt zich voornamelijk op investeringen, de koopkracht van huishoudens en op het bedrijfsleven en het mkb. Bepaalde maatregelen ten belope van ongeveer 1 % van het BBP stonden al op het programma in het kader van de pakketten van april en augustus 2008, terwijl de rest uit nieuwe acties bestaat die deel uitmaken van het fiscale stimuleringspakket van november 2008 (iets meer dan 1 % van het BBP). Dit pakket van november 2008 is goed getimed, doelgericht en tijdelijk. Alle pakketten sluiten in grote lijnen aan bij de voornaamste beleidsdoelstellingen voor de korte termijn. De actualisering bevat tevens een reeks structurele maatregelen die deel uitmaken van de agenda voor beleidshervormingen op langere termijn, maar waarmee ook de huidige terugval het hoofd kan worden geboden. Deze maatregelen hangen samen met de hervormingsagenda voor de middellange termijn en met de landenspecifieke aanbevelingen die de Commissie op 28 januari 2009 in het kader van de Lissabonstrategie voor groei en werkgelegenheid heeft gedaan. Ze zijn gericht op een versterking van het groeipotentieel, het concurrentievermogen en de werkgelegenheid en op de verlening van inkomenssteun aan kansarme groepen. De omzetting van de Dienstenrichtlijn maakt er ook deel van uit. |
| --- | --- |

(11)

De Spaanse regering heeft in verband met de economische inzinking een aantal discretionaire belastingmaatregelen van betekenis getroffen. Het stimuleringspakket voor 2009 sluit aan bij het Europees economisch herstelplan van de Raad van december 2008 en vormt met zijn tijdelijke stimulering van de bedrijvigheid in 2009 een adequate reactie op de economische inzinking. Het richt zich voornamelijk op investeringen, de koopkracht van huishoudens en op het bedrijfsleven en het mkb. Bepaalde maatregelen ten belope van ongeveer 1 % van het BBP stonden al op het programma in het kader van de pakketten van april en augustus 2008, terwijl de rest uit nieuwe acties bestaat die deel uitmaken van het fiscale stimuleringspakket van november 2008 (iets meer dan 1 % van het BBP). Dit pakket van november 2008 is goed getimed, doelgericht en tijdelijk. Alle pakketten sluiten in grote lijnen aan bij de voornaamste beleidsdoelstellingen voor de korte termijn. De actualisering bevat tevens een reeks structurele maatregelen die deel uitmaken van de agenda voor beleidshervormingen op langere termijn, maar waarmee ook de huidige terugval het hoofd kan worden geboden. Deze maatregelen hangen samen met de hervormingsagenda voor de middellange termijn en met de landenspecifieke aanbevelingen die de Commissie op 28 januari 2009 in het kader van de Lissabonstrategie voor groei en werkgelegenheid heeft gedaan. Ze zijn gericht op een versterking van het groeipotentieel, het concurrentievermogen en de werkgelegenheid en op de verlening van inkomenssteun aan kansarme groepen. De omzetting van de Dienstenrichtlijn maakt er ook deel van uit.

| (12) | In 2009 wordt een expansieve begrotingskoers gevaren en in 2010 een enigszins restrictieve. In concreto streeft het programma voor 2010 naar het terugdraaien van de begrotingsexpansie voor 2009 en een verdere structurele verbetering in 2011. Gelet op de risico's voor de begrotingsplannen zijn voor 2010 echter verdere maatregelen nodig om de expansie daadwerkelijk terug te draaien. Het programma gaat ervan uit dat het nominale tekort boven de referentiewaarde van 3 % van het BBP blijft. De tekortreductie zoals in het programma voor 2010 en daarna wordt beoogd, wordt niet geflankeerd door maatregelen. |
| --- | --- |

(12)

In 2009 wordt een expansieve begrotingskoers gevaren en in 2010 een enigszins restrictieve. In concreto streeft het programma voor 2010 naar het terugdraaien van de begrotingsexpansie voor 2009 en een verdere structurele verbetering in 2011. Gelet op de risico's voor de begrotingsplannen zijn voor 2010 echter verdere maatregelen nodig om de expansie daadwerkelijk terug te draaien. Het programma gaat ervan uit dat het nominale tekort boven de referentiewaarde van 3 % van het BBP blijft. De tekortreductie zoals in het programma voor 2010 en daarna wordt beoogd, wordt niet geflankeerd door maatregelen.

| (13) | Wat de in de gedragscode voor stabiliteits- en convergentieprogramma's gespecificeerde gegevensvereisten betreft, vertoont het programma enkele lacunes in de verplichte en facultatieve gegevens (5). |
| --- | --- |

(13)

Wat de in de gedragscode voor stabiliteits- en convergentieprogramma's gespecificeerde gegevensvereisten betreft, vertoont het programma enkele lacunes in de verplichte en facultatieve gegevens (5).

De algehele conclusie luidt dat de Spaanse overheidsfinanciën lang vrijwel in evenwicht zijn geweest of een overschot hebben vertoond, maar in 2008 door de diepe economische inzinking en een aantal discretionaire maatregelen een tekort van meer dan 3 % van het BBP is ontstaan. Conform het Europees economisch herstelplan mikt het geactualiseerde stabiliteitsprogramma voor 2009 op een forse fiscale stimulans om de gestage inzinking van de bedrijvigheid tegen te gaan. Daardoor zal het overheidstekort oplopen, ook al blijft de schuldquote ruim onder de 60 % van het BBP. Aan het verbeteren van de houdbaarheid van de begroting op lange termijn moet prioriteit worden verleend. Gezien de optimistische macro-economische aannamen is het mogelijk dat de economische groei minder aan de consolidatie van de begroting bijdraagt dan waarop in het programma wordt gerekend, terwijl het aanpassingstraject niet geheel wordt geflankeerd door concrete maatregelen. Voorts is een verbetering van de kwaliteit van de overheidsfinanciën ook van belang voor een soepel verloop van de economische aanpassingen die nodig zijn gezien de onevenwichtigheden waarmee de economie wordt geconfronteerd.

In het licht van de bovenstaande beoordeling wordt Spanje verzocht om:

| i) | het conform het Europees economisch herstelplan en in het kader van het stabiliteits- en groeipact geplande begrotingsbeleid voor 2009 ten uitvoer te leggen, maar een verdere verslechtering van de overheidsfinanciën in 2009 te voorkomen, en in 2010 en daarna resoluut een structurele consolidatie door te voeren en met maatregelen te flankeren; |
| --- | --- |

i)

het conform het Europees economisch herstelplan en in het kader van het stabiliteits- en groeipact geplande begrotingsbeleid voor 2009 ten uitvoer te leggen, maar een verdere verslechtering van de overheidsfinanciën in 2009 te voorkomen, en in 2010 en daarna resoluut een structurele consolidatie door te voeren en met maatregelen te flankeren;

| ii) | de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn te verbeteren door verdere maatregelen ten uitvoer te leggen om de stijging van leeftijdsgerelateerde uitgaven te beteugelen; |
| --- | --- |

ii)

de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn te verbeteren door verdere maatregelen ten uitvoer te leggen om de stijging van leeftijdsgerelateerde uitgaven te beteugelen;

| iii) | ervoor te zorgen dat de budgettaire consolidatiemaatregelen ook zijn toegesneden op de geplande verhoging van de kwaliteit van de overheidsfinanciën, zoals gepland in het licht van de aanpassing die nodig is om bestaande onevenwichtigheden weg te werken. |
| --- | --- |

iii)

ervoor te zorgen dat de budgettaire consolidatiemaatregelen ook zijn toegesneden op de geplande verhoging van de kwaliteit van de overheidsfinanciën, zoals gepland in het licht van de aanpassing die nodig is om bestaande onevenwichtigheden weg te werken.

Vergelijking van de belangrijkste macro-economische en budgettaire prognoses

| | | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Reëel BBP
  (verandering in %) | SP jan 2009 | 3,7 | 1,2 | – 1,6 | 1,2 | 2,6 |
| COM jan 2009 | 3,7 | 1,2 | – 2,0 | – 0,2 | n.b. |
| SP dec 2007 | 3,8 | 3,1 | 3,0 | 3,2 | n.b. |
| HICP-inflatie
  (%) | SP jan 2009 | n.b. | n.b. | n.b. | n.b. | n.b. |
| COM jan 2009 | 2,8 | 4,1 | 0,6 | 2,4 | n.b. |
| SP dec 2007 | 2,7 | 3,3 | 2,7 | 2,8 | n.b. |
| Output gap (6)

  (% van het potentiële BBP) | SP jan 2009 | 1,4 | 0,3 | – 2,6 | – 3,2 | – 2,7 |
| COM jan 2009 (7) | 1,5 | 0,8 | – 2,3 | – 3,4 | n.b. |
| SP dec 2007 | – 0,9 | – 1,4 | – 1,9 | – 1,6 | n.b. |
| Netto financieringsoverschot/-tekort t.o.v. het buitenland
  (% van het BBP) | SP jan 2009 | – 9,7 | – 9,2 | – 6,6 | – 5,8 | – 5,4 |
| COM jan 2009 | – 9,7 | – 9,0 | – 6,7 | – 6,2 | n.b. |
| SP dec 2007 | – 9,0 | – 8,9 | – 8,8 | – 8,7 | n.b. |
| Overheidsontvangsten
  (% van het BBP) | SP jan 2009 | 41,0 | 37,0 | 37,5 | 38,3 | 38,7 |
| COM jan 2009 | 41,0 | 36,8 | 36,4 | 36,9 | n.b. |
| SP dec 2007 | 40,800 | 40,4 | 40,4 | 40,3 | n.b. |
| Overheidsuitgaven
  (% van het BBP) | SP jan 2009 | 38,8 | 40,4 | 43,3 | 43,1 | 42,6 |
| COM jan 2009 | 38,8 | 40,2 | 42,6 | 42,5 | n.b. |
| SP dec 2007 | 39,0 | 39,2 | 39,2 | 39,1 | n.b. |
| Overheidssaldo
  (% van het BBP) | SP jan 2009 | 2,2 | – 3,4 | – 5,8 | – 4,8 | – 3,9 |
| COM jan 2009 | 2,2 | – 3,4 | – 6,2 | – 5,7 | n.b. |
| SP dec 2007 | 1,8 | 1,2 | 1,2 | 1,2 | n.b. |
| Primair saldo
  (% van het BBP) | SP jan 2009 | 3,8 | – 1,9 | – 4,1 | – 2,9 | – 1,9 |
| COM jan 2009 | 3,8 | – 1,8 | – 4,6 | – 4,0 | n.b. |
| SP dec 2007 | 3,4 | 2,7 | 2,6 | 2,6 | n.b. |
| Conjunctuurgezuiverd saldo (6)

  (% van het BBP) | SP jan 2009 | 1,6 | – 3,5 | – 4,7 | – 3,4 | – 2,8 |
| COM jan 2009 | 1,6 | – 3,7 | – 5,2 | – 4,2 | n.b. |
| SP dec 2007 | 2,2 | 1,8 | 2,0 | 1,9 | n.b. |
| Structureel saldo (8)
   (9)

  (% van het BBP) | SP jan 2009 | 1,6 | – 3,5 | – 4,7 | – 3,4 | – 2,8 |
| COM jan 2009 | 1,6 | – 3,3 | – 4,6 | – 4,2 | n.b. |
| SP dec 2007 | 2,2 | 1,8 | 2,0 | 1,9 | n.b. |
| Bruto overheidsschuld
  (% van het BBP) | SP jan 2009 | 36,2 | 39,5 | 47,3 | 51,6 | 53,7 |
| COM jan 2009 | 36,2 | 39,8 | 46,9 | 53,0 | n.b. |
| SP dec 2007 | 36,2 | 34,0 | 32,0 | 30,0 | n.b. |
| Stabiliteitsprogramma (SP); tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie. |

2007

2008

2009

2010

2011

Reëel BBP

(verandering in %)

SP jan 2009

3,7

1,2

– 1,6

1,2

2,6

COM jan 2009

3,7

1,2

– 2,0

– 0,2

n.b.

SP dec 2007

3,8

3,1

3,0

3,2

n.b.

HICP-inflatie

(%)

SP jan 2009

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

COM jan 2009

2,8

4,1

0,6

2,4

n.b.

SP dec 2007

2,7

3,3

2,7

2,8

n.b.

Output gap (6)

(% van het potentiële BBP)

SP jan 2009

1,4

0,3

– 2,6

– 3,2

– 2,7

COM jan 2009 (7)

1,5

0,8

– 2,3

– 3,4

n.b.

SP dec 2007

– 0,9

– 1,4

– 1,9

– 1,6

n.b.

Netto financieringsoverschot/-tekort t.o.v. het buitenland

(% van het BBP)

SP jan 2009

– 9,7

– 9,2

– 6,6

– 5,8

– 5,4

COM jan 2009

– 9,7

– 9,0

– 6,7

– 6,2

n.b.

SP dec 2007

– 9,0

– 8,9

– 8,8

– 8,7

n.b.

Overheidsontvangsten

(% van het BBP)

SP jan 2009

41,0

37,0

37,5

38,3

38,7

COM jan 2009

41,0

36,8

36,4

36,9

n.b.

SP dec 2007

40,800

40,4

40,4

40,3

n.b.

Overheidsuitgaven

(% van het BBP)

SP jan 2009

38,8

40,4

43,3

43,1

42,6

COM jan 2009

38,8

40,2

42,6

42,5

n.b.

SP dec 2007

39,0

39,2

39,2

39,1

n.b.

Overheidssaldo

(% van het BBP)

SP jan 2009

2,2

– 3,4

– 5,8

– 4,8

– 3,9

COM jan 2009

2,2

– 3,4

– 6,2

– 5,7

n.b.

SP dec 2007

1,8

1,2

1,2

1,2

n.b.

Primair saldo

(% van het BBP)

SP jan 2009

3,8

– 1,9

– 4,1

– 2,9

– 1,9

COM jan 2009

3,8

– 1,8

– 4,6

– 4,0

n.b.

SP dec 2007

3,4

2,7

2,6

2,6

n.b.

Conjunctuurgezuiverd saldo (6)

(% van het BBP)

SP jan 2009

1,6

– 3,5

– 4,7

– 3,4

– 2,8

COM jan 2009

1,6

– 3,7

– 5,2

– 4,2

n.b.

SP dec 2007

2,2

1,8

2,0

1,9

n.b.

Structureel saldo (8)
   (9)

(% van het BBP)

SP jan 2009

1,6

– 3,5

– 4,7

– 3,4

– 2,8

COM jan 2009

1,6

– 3,3

– 4,6

– 4,2

n.b.

SP dec 2007

2,2

1,8

2,0

1,9

n.b.

Bruto overheidsschuld

(% van het BBP)

SP jan 2009

36,2

39,5

47,3

51,6

53,7

COM jan 2009

36,2

39,8

46,9

53,0

n.b.

SP dec 2007

36,2

34,0

32,0

30,0

n.b.

Stabiliteitsprogramma (SP); tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie.

---

(1)  PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1. Alle documenten waarnaar in deze tekst wordt verwezen, zijn te vinden op:

http://ec.europa.eu/economy_finance/about/activities/sgp/main_en.htm

(2)  In de beoordeling wordt met name rekening gehouden met de tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie, maar ook met andere informatie die sindsdien beschikbaar is gekomen.

(3)  Gezien de gemelde overschrijding van de in het Verdrag vastgelegde referentiewaarde heeft de Commissie op 18 februari 2009 overeenkomstig artikel 104, lid 3, van het Verdrag een verslag uitgebracht.

(4)  Na herberekening van het conjunctuurgezuiverde saldo op basis van de in het programma voorkomende informatie en de door de diensten van de Commissie gehanteerde definitie van eenmalige en andere tijdelijke maatregelen bedraagt het structurele saldo 3,1 % van het BBP in 2008, – 4,1 % in 2009, en – 3,4 % in 2010.

(5)  Met name ontbreken verplichte gegevens over eenmalige en andere tijdelijke maatregelen (tabel 2), en facultatieve gegevens over de HICP (tabel 1b), de arbeidsproductiviteit per gewerkt uur (tabel 1c), de overheidsuitgaven naar functie (tabel 3), het structurele saldo (tabel 5), en ontbreekt gedetailleerde informatie over de schuldontwikkelingen (tabel 4), zoals de verschillen tussen liquide middelen en transitorische posten bij de ontwikkeling van de overheidsschuld, de netto-accumulatie van financiële activa, privatiseringsopbrengsten, waarderingseffecten en overige, liquide financiële activa en de netto financiële schuld.

(6)  In de programma's vermelde output gaps en conjunctuurgezuiverde saldi, zoals herberekend door de diensten van de Commissie op basis van de in de programma's voorkomende informatie.

(7)  Op basis van een geraamde potentiële groei van achtereenvolgens 3,0 %, 1,8 %, 1,0 % en 0,9 % in de periode 2007-2010.

(8)  Conjunctuurgezuiverd saldo, ongerekend eenmalige en andere tijdelijke maatregelen. Het programma vermeldt geen eenmalige maatregelen. Volgens de tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie is er wel sprake van eenmalige maatregelen en andere tijdelijke maatregelen, die het tekort in 2008 met minder dan een 0,5 % van het BBP en in 2009 met meer dan een 0,5 % van het BBP verlagen.

(9)  Na herberekening van het conjunctuurgezuiverde saldo op basis van de in het programma voorkomende informatie en de door de diensten van de Commissie gehanteerde definitie van eenmalige en andere tijdelijke maatregelen bedraagt het structurele saldo – 3,1 % van het BBP in 2008, – 4,1 % in 2009 en – 3,4 % in 2010.

Bronnen:

Stabiliteitsprogramma (SP); tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie.

---

| 21.3.2009 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 68/23 |
| --- | --- | --- | --- |

21.3.2009

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 68/23

---

ADVIES VAN DE RAAD

van 10 maart 2009

over het geactualiseerde convergentieprogramma van Zweden, voor de periode 2008-2011

(2009/C 68/05)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid (1), en met name op artikel 9, lid 3,

Gezien de aanbeveling van de Commissie,

Na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité,

BRENGT HET VOLGENDE ADVIES UIT:

| (1) | Op 10 maart 2009 heeft de Raad het geactualiseerde convergentieprogramma van Zweden voor de periode 2008 tot en met 2011 besproken. |
| --- | --- |

(1)

Op 10 maart 2009 heeft de Raad het geactualiseerde convergentieprogramma van Zweden voor de periode 2008 tot en met 2011 besproken.

| (2) | Na vele jaren een vrij krachtige economische groei te hebben doorgemaakt, is de Zweedse economie in 2008 sterk vertraagd doordat de mondiale groeiverzwakking een rem zette op de buitenlandse vraag. Tot aan de zomer hield de binnenlandse vraag zich vrij goed, maar sindsdien is hij sterk ingezakt doordat het ondernemers- en consumentenvertrouwen scherp is gedaald, evenals de belangrijkste beursindexen. De achteruitgang lijkt te zijn versterkt in de laatste maanden van 2008 en de werkloosheid is beginnen te stijgen. Ten dele dank zij een algemeen genomen solide macro-economisch kader verkeerden de Zweedse overheidsfinanciën bij het inzetten van de neergang in een vrij sterke positie, zodat het land over voldoende ruimte beschikt om de automatische stabilisatoren volledig hun werk te laten doen en discretionaire stimuleringsmaatregelen te treffen zonder dat de houdbaarheid van de begroting op lange termijn in het gedrang komt. Aangezien de Zweedse openbare financiën traditioneel nogal gevoelig zijn voor het conjunctuurverloop en de arbeidsmarktontwikkelingen, is het de komende jaren vooral zaak naar volledige werkgelegenheid terug te keren, zodat van de verwachte snelle toename van de werkloosheid geen permanent negatief effect op de overheidsfinanciën uitgaat. Na uit bezorgdheid omtrent de inflatie in de periode tot september 2008 diverse malen de rente te hebben verhoogd, heeft de Riksbank het monetaire beleid versoepeld door middel van achtereenvolgende renteverlagingen (van 4,75 % tot 1,00 % nu). De nominale effectieve wisselkoers van de kroon is in de loop van 2008 met ongeveer 10 % gedaald. |
| --- | --- |

(2)

Na vele jaren een vrij krachtige economische groei te hebben doorgemaakt, is de Zweedse economie in 2008 sterk vertraagd doordat de mondiale groeiverzwakking een rem zette op de buitenlandse vraag. Tot aan de zomer hield de binnenlandse vraag zich vrij goed, maar sindsdien is hij sterk ingezakt doordat het ondernemers- en consumentenvertrouwen scherp is gedaald, evenals de belangrijkste beursindexen. De achteruitgang lijkt te zijn versterkt in de laatste maanden van 2008 en de werkloosheid is beginnen te stijgen. Ten dele dank zij een algemeen genomen solide macro-economisch kader verkeerden de Zweedse overheidsfinanciën bij het inzetten van de neergang in een vrij sterke positie, zodat het land over voldoende ruimte beschikt om de automatische stabilisatoren volledig hun werk te laten doen en discretionaire stimuleringsmaatregelen te treffen zonder dat de houdbaarheid van de begroting op lange termijn in het gedrang komt. Aangezien de Zweedse openbare financiën traditioneel nogal gevoelig zijn voor het conjunctuurverloop en de arbeidsmarktontwikkelingen, is het de komende jaren vooral zaak naar volledige werkgelegenheid terug te keren, zodat van de verwachte snelle toename van de werkloosheid geen permanent negatief effect op de overheidsfinanciën uitgaat. Na uit bezorgdheid omtrent de inflatie in de periode tot september 2008 diverse malen de rente te hebben verhoogd, heeft de Riksbank het monetaire beleid versoepeld door middel van achtereenvolgende renteverlagingen (van 4,75 % tot 1,00 % nu). De nominale effectieve wisselkoers van de kroon is in de loop van 2008 met ongeveer 10 % gedaald.

| (3) | Het programma bevat drie verschillende scenario's voor de macro-economische en budgettaire vooruitzichten: een „basisscenario” en twee „alternatieve scenario's”, waarbij in de laatstgenoemde twee scenario's de macro-economische en budgettaire ontwikkelingen voorzichtiger worden ingeschat. Het basisscenario wordt als het referentiescenario voor de evaluatie van de begrotingsprognoses beschouwd, aangezien dit het enige scenario is dat volledig uitgewerkt is en voldoende gedetailleerde voorspellingen bevat. Volgens het referentiescenario, waarin met het merendeel van de voor 2009 geplande stimuleringsmaatregelen rekening wordt gehouden, zal de reële BBP-groei vertragen van 1,5 % in 2008 tot 1,3 % in 2009 en zich daarna wederom herstellen tot gemiddeld 3,3 % gedurende de rest van de programmaperiode. Gezien de snelle versombering van de macro-economische vooruitzichten in de afgelopen maanden (2) lijkt dit scenario, dat in september in definitieve vorm is gegoten, op opmerkelijk optimistische groeihypothesen te zijn gebaseerd, met name wat de jaren 2009 en 2010 betreft. Dit komt ook tot uiting in de bijzonder optimistische werkloosheidsprognoses. De samenstelling van de groei is aannemelijker dan de algemene vooruitzichten voor de BBP-groei en de in het programma opgenomen inflatievoorspellingen lijken realistisch. Verwacht wordt dat de inflatie in 2009 ver onder het door de Riksbank gehanteerde streefcijfer van 2 % zal uitkomen als gevolg van lagere grondstoffenprijzen en een toenemende output gap, die de prijsdruk aan de vraagzijde temperen. |
| --- | --- |

(3)

Het programma bevat drie verschillende scenario's voor de macro-economische en budgettaire vooruitzichten: een „basisscenario” en twee „alternatieve scenario's”, waarbij in de laatstgenoemde twee scenario's de macro-economische en budgettaire ontwikkelingen voorzichtiger worden ingeschat. Het basisscenario wordt als het referentiescenario voor de evaluatie van de begrotingsprognoses beschouwd, aangezien dit het enige scenario is dat volledig uitgewerkt is en voldoende gedetailleerde voorspellingen bevat. Volgens het referentiescenario, waarin met het merendeel van de voor 2009 geplande stimuleringsmaatregelen rekening wordt gehouden, zal de reële BBP-groei vertragen van 1,5 % in 2008 tot 1,3 % in 2009 en zich daarna wederom herstellen tot gemiddeld 3,3 % gedurende de rest van de programmaperiode. Gezien de snelle versombering van de macro-economische vooruitzichten in de afgelopen maanden (2) lijkt dit scenario, dat in september in definitieve vorm is gegoten, op opmerkelijk optimistische groeihypothesen te zijn gebaseerd, met name wat de jaren 2009 en 2010 betreft. Dit komt ook tot uiting in de bijzonder optimistische werkloosheidsprognoses. De samenstelling van de groei is aannemelijker dan de algemene vooruitzichten voor de BBP-groei en de in het programma opgenomen inflatievoorspellingen lijken realistisch. Verwacht wordt dat de inflatie in 2009 ver onder het door de Riksbank gehanteerde streefcijfer van 2 % zal uitkomen als gevolg van lagere grondstoffenprijzen en een toenemende output gap, die de prijsdruk aan de vraagzijde temperen.

| (4) | Het overheidsoverschot voor 2008 wordt in de tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie geraamd op 2,3 % van het BBP, tegen een in het vorige geactualiseerde convergentieprogramma gehanteerd streefcijfer van 2,8 % van het BBP. Ondanks een positief basiseffect (uitgaande van een hoger feitelijk overschot in 2007 dan in het vorige programma was voorspeld) is het resultaat in 2008 slechter dan verwacht, hetgeen grotendeels toe te schrijven is aan het feit dat de opbrengsten van de verbruiksbelastingen en de vermogenswinstbelasting lager uitvielen dan gepland, waardoor het positieve effect van de lager dan verwachte uitgavenstijging ruimschoots werd tenietgedaan. Deze ontwikkeling is het gevolg van een tragere groei van consumptie en investeringen en van de scherpe daling van de beursindexen in de tweede helft van 2008. |
| --- | --- |

(4)

Het overheidsoverschot voor 2008 wordt in de tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie geraamd op 2,3 % van het BBP, tegen een in het vorige geactualiseerde convergentieprogramma gehanteerd streefcijfer van 2,8 % van het BBP. Ondanks een positief basiseffect (uitgaande van een hoger feitelijk overschot in 2007 dan in het vorige programma was voorspeld) is het resultaat in 2008 slechter dan verwacht, hetgeen grotendeels toe te schrijven is aan het feit dat de opbrengsten van de verbruiksbelastingen en de vermogenswinstbelasting lager uitvielen dan gepland, waardoor het positieve effect van de lager dan verwachte uitgavenstijging ruimschoots werd tenietgedaan. Deze ontwikkeling is het gevolg van een tragere groei van consumptie en investeringen en van de scherpe daling van de beursindexen in de tweede helft van 2008.

| (5) | In het geactualiseerde programma wordt ervan uitgegaan dat het overheidsoverschot in 2009 met 1,7 procentpunt zal afnemen tot 1,1 % van het BBP, terwijl in de tussentijdse prognoses van de diensten van de Commissie een tekort van 1,3 % van het BBP wordt voorspeld. In het streefcijfer voor 2009 dat in het geactualiseerde programma is opgenomen, is rekening gehouden met de in de begrotingswet 2009 vervatte fiscale stimuleringsmaatregelen die ongeveer 1 % van het BBP vertegenwoordigen en vooral bestaan uit verlagingen van de belastingen op arbeidsinkomens en een vermindering van de socialezekerheidsbijdragen. De werking van de automatische stabilisatoren zal naar verwachting resulteren in een vermindering van het overheidsoverschot met 0,6 % van het BBP. Verwacht wordt dat het begrotingsbeleid in 2009 expansief wordt, waarbij het structurele saldo met ongeveer 1 procentpunt van het BBP zal teruglopen. Dat de Commissieprognose uitgaat van een relatief ongunstiger structureel saldo van ongeveer 2 procentpunten van het BBP is in hoofdzaak te wijten aan na de aanneming van het convergentieprogramma aangekondigde maatregelen en aan het verlies aan belastingontvangsten. |
| --- | --- |

(5)

In het geactualiseerde programma wordt ervan uitgegaan dat het overheidsoverschot in 2009 met 1,7 procentpunt zal afnemen tot 1,1 % van het BBP, terwijl in de tussentijdse prognoses van de diensten van de Commissie een tekort van 1,3 % van het BBP wordt voorspeld. In het streefcijfer voor 2009 dat in het geactualiseerde programma is opgenomen, is rekening gehouden met de in de begrotingswet 2009 vervatte fiscale stimuleringsmaatregelen die ongeveer 1 % van het BBP vertegenwoordigen en vooral bestaan uit verlagingen van de belastingen op arbeidsinkomens en een vermindering van de socialezekerheidsbijdragen. De werking van de automatische stabilisatoren zal naar verwachting resulteren in een vermindering van het overheidsoverschot met 0,6 % van het BBP. Verwacht wordt dat het begrotingsbeleid in 2009 expansief wordt, waarbij het structurele saldo met ongeveer 1 procentpunt van het BBP zal teruglopen. Dat de Commissieprognose uitgaat van een relatief ongunstiger structureel saldo van ongeveer 2 procentpunten van het BBP is in hoofdzaak te wijten aan na de aanneming van het convergentieprogramma aangekondigde maatregelen en aan het verlies aan belastingontvangsten.

| (6) | Het voornaamste doel van de in het programma uitgestippelde budgettaire middellangetermijnstrategie is over de gehele conjunctuurcyclus bezien een begrotingsoverschot van gemiddeld 1 % van het BBP te bewerkstelligen door meerjarenplafonds voor de uitgaven van de centrale overheid te hanteren en door de lokale overheden ertoe te verplichten een begrotingsevenwicht te handhaven. Dit streefcijfer voor het overschot stemt overeen met de Zweedse middellangetermijndoelstelling (MTD) om een structureel overschot van 1 % van het BBP te realiseren. Ondanks de sterke verslechtering van het overheidssaldo in 2009 wordt in het programma aangenomen dat de MTD gedurende de gehele programmaperiode ruimschoots zal worden gehaald. Deze aanname is gebaseerd op de veronderstelling dat het beleid in 2010 en 2011 ongewijzigd blijft. In het programma wordt voorspeld dat vanaf 2010 zowel het nominale als het primaire saldo zal verbeteren, waarbij het nominale saldo zal oplopen tot 1,6 % van het BBP in 2010 en 2,5 % van het BBP in 2011. |
| --- | --- |

(6)

Het voornaamste doel van de in het programma uitgestippelde budgettaire middellangetermijnstrategie is over de gehele conjunctuurcyclus bezien een begrotingsoverschot van gemiddeld 1 % van het BBP te bewerkstelligen door meerjarenplafonds voor de uitgaven van de centrale overheid te hanteren en door de lokale overheden ertoe te verplichten een begrotingsevenwicht te handhaven. Dit streefcijfer voor het overschot stemt overeen met de Zweedse middellangetermijndoelstelling (MTD) om een structureel overschot van 1 % van het BBP te realiseren. Ondanks de sterke verslechtering van het overheidssaldo in 2009 wordt in het programma aangenomen dat de MTD gedurende de gehele programmaperiode ruimschoots zal worden gehaald. Deze aanname is gebaseerd op de veronderstelling dat het beleid in 2010 en 2011 ongewijzigd blijft. In het programma wordt voorspeld dat vanaf 2010 zowel het nominale als het primaire saldo zal verbeteren, waarbij het nominale saldo zal oplopen tot 1,6 % van het BBP in 2010 en 2,5 % van het BBP in 2011.

| (7) | De begrotingsresultaten zijn aan neerwaartse risico's onderhevig. Het macro-economische scenario vormt het grootste risico voor de begrotingsprognoses in het programma. Dit risico onderkennend, bevat het programma twee alternatieve scenario's, beide met minder optimistische groeihypothesen die gebaseerd zijn op de veronderstelling dat de internationale financiële crisis ernstiger en langduriger blijkt dan in het referentiescenario wordt aangenomen. Afgaande op de beschikbare informatie lijkt het er echter op dat zelfs in het minst optimistische van beide alternatieve scenario's het effect van de voorspelde economische neergang op het overheidssaldo onderschat kan zijn. Dit bevestigt dat er momenteel grote onzekerheid heerst ten aanzien van de gevoeligheid van het overheidssaldo voor veranderingen in de economische activiteit. De onzekerheid betreft weliswaar zowel de ontvangsten- als de uitgavenzijde, maar is wellicht groter wat de ontvangstenzijde aangaat, gezien de recente volatiliteit van sommige ontvangstenposten, en met name de opbrengst van de vermogenswinstbelasting. Aan de uitgavenzijde bestaat er onzekerheid ten aanzien van het effect op de overheidsuitgaven van recente hervormingen van het ziekte- en werkloosheidsverzekeringsstelsel en wat de potentiële gevolgen voor de openbare financiën van de expliciete en impliciete garanties aan de financiële sector betreft. |
| --- | --- |

(7)

De begrotingsresultaten zijn aan neerwaartse risico's onderhevig. Het macro-economische scenario vormt het grootste risico voor de begrotingsprognoses in het programma. Dit risico onderkennend, bevat het programma twee alternatieve scenario's, beide met minder optimistische groeihypothesen die gebaseerd zijn op de veronderstelling dat de internationale financiële crisis ernstiger en langduriger blijkt dan in het referentiescenario wordt aangenomen. Afgaande op de beschikbare informatie lijkt het er echter op dat zelfs in het minst optimistische van beide alternatieve scenario's het effect van de voorspelde economische neergang op het overheidssaldo onderschat kan zijn. Dit bevestigt dat er momenteel grote onzekerheid heerst ten aanzien van de gevoeligheid van het overheidssaldo voor veranderingen in de economische activiteit. De onzekerheid betreft weliswaar zowel de ontvangsten- als de uitgavenzijde, maar is wellicht groter wat de ontvangstenzijde aangaat, gezien de recente volatiliteit van sommige ontvangstenposten, en met name de opbrengst van de vermogenswinstbelasting. Aan de uitgavenzijde bestaat er onzekerheid ten aanzien van het effect op de overheidsuitgaven van recente hervormingen van het ziekte- en werkloosheidsverzekeringsstelsel en wat de potentiële gevolgen voor de openbare financiën van de expliciete en impliciete garanties aan de financiële sector betreft.

| (8) | Het langetermijneffect van de vergrijzing op de begroting is geringer dan gemiddeld in de EU het geval is. De in het programma geraamde begrotingssituatie voor 2008 draagt met een hoog primair overschot bij tot de reductie van de brutoschuld. De stijging van de pensioenuitgaven zal deels gefinancierd kunnen worden uit de omvangrijke activa in de pensioenfondsen van de overheid. Indien evenwel de in de tussentijdse prognoses van de diensten van de Commissie voorspelde begrotingssituatie voor 2009 als uitgangspunt wordt genomen, dan kan er van een klein houdbaarheidstekort sprake zijn. De handhaving van hoge primaire overschotten op middellange termijn zou ertoe bijdragen de momenteel al geringe risico's voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën nog verder te beperken. |
| --- | --- |

(8)

Het langetermijneffect van de vergrijzing op de begroting is geringer dan gemiddeld in de EU het geval is. De in het programma geraamde begrotingssituatie voor 2008 draagt met een hoog primair overschot bij tot de reductie van de brutoschuld. De stijging van de pensioenuitgaven zal deels gefinancierd kunnen worden uit de omvangrijke activa in de pensioenfondsen van de overheid. Indien evenwel de in de tussentijdse prognoses van de diensten van de Commissie voorspelde begrotingssituatie voor 2009 als uitgangspunt wordt genomen, dan kan er van een klein houdbaarheidstekort sprake zijn. De handhaving van hoge primaire overschotten op middellange termijn zou ertoe bijdragen de momenteel al geringe risico's voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën nog verder te beperken.

| (9) | Het Zweedse begrotingskader kan algemeen genomen als solide worden aangemerkt en heeft de sinds de invoering ervan waargenomen aanzienlijke schuldreductie mede in de hand gewerkt. Ter verhoging van de transparantie heeft de regering de afgelopen jaren een aantal stappen ondernomen om het kader verder te verfijnen en tevens toegezegd de werking ervan voortdurend te evalueren om eventuele resterende zwakheden aan te pakken. In het kader van de recente evaluatie is een begrotingsraad opgericht die tot taak heeft te beoordelen in welke mate de regering haar budgettaire beleidsdoelstellingen heeft gerealiseerd. Deze raad heeft in 2008 zijn eerste jaarverslag gepresenteerd. De resterende zwakke punten houden verband met het risico dat het kader onvoldoende kan voorkomen dat een expansief beleid wordt gevoerd in goede tijden, wanneer het streefcijfer voor het overschot of de voor de lokale overheden geldende verplichting om een begrotingsevenwicht te handhaven, niet bindend zijn. Dit kan de manoeuvreerruimte bij een economische neergang beperken. De regering heeft onlangs ook de regels betreffende de uitgavenplafonds aangescherpt en heeft tevens de uitgesproken ambitie om de belastingdruk op de economie geleidelijk te verlichten. |
| --- | --- |

(9)

Het Zweedse begrotingskader kan algemeen genomen als solide worden aangemerkt en heeft de sinds de invoering ervan waargenomen aanzienlijke schuldreductie mede in de hand gewerkt. Ter verhoging van de transparantie heeft de regering de afgelopen jaren een aantal stappen ondernomen om het kader verder te verfijnen en tevens toegezegd de werking ervan voortdurend te evalueren om eventuele resterende zwakheden aan te pakken. In het kader van de recente evaluatie is een begrotingsraad opgericht die tot taak heeft te beoordelen in welke mate de regering haar budgettaire beleidsdoelstellingen heeft gerealiseerd. Deze raad heeft in 2008 zijn eerste jaarverslag gepresenteerd. De resterende zwakke punten houden verband met het risico dat het kader onvoldoende kan voorkomen dat een expansief beleid wordt gevoerd in goede tijden, wanneer het streefcijfer voor het overschot of de voor de lokale overheden geldende verplichting om een begrotingsevenwicht te handhaven, niet bindend zijn. Dit kan de manoeuvreerruimte bij een economische neergang beperken. De regering heeft onlangs ook de regels betreffende de uitgavenplafonds aangescherpt en heeft tevens de uitgesproken ambitie om de belastingdruk op de economie geleidelijk te verlichten.

| (10) | Om de financiële sector te stabiliseren, hebben de Zweedse autoriteiten een hele reeks maatregelen genomen, zoals onder meer een verdubbeling van het maximum van de depositogarantie (tot 500 000 SEK per rekening), een systeem van kredietgaranties voor door banken opgenomen middellangetermijnkredieten (voor een maximumbedrag van 1 500 miljard SEK of bijna 50 % van het BBP) en een regeling om de herkapitalisatie van solvabele banken te vergemakkelijken (voor een maximumbedrag van 50 miljard SEK of ongeveer 1,5 % van het BBP). |
| --- | --- |

(10)

Om de financiële sector te stabiliseren, hebben de Zweedse autoriteiten een hele reeks maatregelen genomen, zoals onder meer een verdubbeling van het maximum van de depositogarantie (tot 500 000 SEK per rekening), een systeem van kredietgaranties voor door banken opgenomen middellangetermijnkredieten (voor een maximumbedrag van 1 500 miljard SEK of bijna 50 % van het BBP) en een regeling om de herkapitalisatie van solvabele banken te vergemakkelijken (voor een maximumbedrag van 50 miljard SEK of ongeveer 1,5 % van het BBP).

| (11) | Conform het Europees economisch herstelplan waarover de Europese Raad in december overeenstemming heeft bereikt, heeft Zweden een aantal fiscale stimuleringsmaatregelen en structurele hervormingsmaatregelen genomen. De Zweedse fiscale stimuleringspakketten voor 2009 vormen een adequate reactie op de economische neergang. De doorgevoerde of voorgestelde maatregelen komen net op tijd en zijn redelijk doelgericht. Het merendeel ervan heeft bovendien een permanent karakter. Dit geldt met name voor de verlaging van de inkomstenbelasting en de socialezekerheidsbijdragen. Deze verlaging maakt deel uit van de structurele agenda van de regering waarmee wordt beoogd de overgang van inactiviteit naar werk sterker te bevorderen. De maatregelen hangen samen met de Lissabonagenda voor structurele hervormingen in Zweden, die op 28 januari 2009 door de Commissie is beoordeeld. De in de aanvullende wet opgenomen maatregelen hebben daarentegen veelal een tijdelijk karakter en zijn in onmiddellijke reactie op de neergang voorgesteld. |
| --- | --- |

(11)

Conform het Europees economisch herstelplan waarover de Europese Raad in december overeenstemming heeft bereikt, heeft Zweden een aantal fiscale stimuleringsmaatregelen en structurele hervormingsmaatregelen genomen. De Zweedse fiscale stimuleringspakketten voor 2009 vormen een adequate reactie op de economische neergang. De doorgevoerde of voorgestelde maatregelen komen net op tijd en zijn redelijk doelgericht. Het merendeel ervan heeft bovendien een permanent karakter. Dit geldt met name voor de verlaging van de inkomstenbelasting en de socialezekerheidsbijdragen. Deze verlaging maakt deel uit van de structurele agenda van de regering waarmee wordt beoogd de overgang van inactiviteit naar werk sterker te bevorderen. De maatregelen hangen samen met de Lissabonagenda voor structurele hervormingen in Zweden, die op 28 januari 2009 door de Commissie is beoordeeld. De in de aanvullende wet opgenomen maatregelen hebben daarentegen veelal een tijdelijk karakter en zijn in onmiddellijke reactie op de neergang voorgesteld.

| (12) | Afgaande op de in het geactualiseerde programma voorkomende budgettaire maatregelen mag worden verwacht dat het structurele saldo met ongeveer 1 % van het BBP zal teruglopen, hetgeen neerkomt op het voeren van een expansief begrotingsbeleid. Indien ook rekening wordt gehouden met de extra maatregelen die in de aanvullende wet worden voorgesteld, dan is het expansieve karakter van het beleid nog iets uitgesprokener. Dit is terecht, gezien het feit dat de economische vooruitzichten de voorbije maanden zijn versomberd. In het geactualiseerde programma wordt aangenomen dat het structurele saldo bij ongewijzigd beleid in 2010 slechts licht zal stijgen en in 2011 met ongeveer 0,5 procentpunt zal toenemen, hetgeen inhoudt dat in die periode een gematigd restrictief begrotingsbeleid zal worden gevoerd. |
| --- | --- |

(12)

Afgaande op de in het geactualiseerde programma voorkomende budgettaire maatregelen mag worden verwacht dat het structurele saldo met ongeveer 1 % van het BBP zal teruglopen, hetgeen neerkomt op het voeren van een expansief begrotingsbeleid. Indien ook rekening wordt gehouden met de extra maatregelen die in de aanvullende wet worden voorgesteld, dan is het expansieve karakter van het beleid nog iets uitgesprokener. Dit is terecht, gezien het feit dat de economische vooruitzichten de voorbije maanden zijn versomberd. In het geactualiseerde programma wordt aangenomen dat het structurele saldo bij ongewijzigd beleid in 2010 slechts licht zal stijgen en in 2011 met ongeveer 0,5 procentpunt zal toenemen, hetgeen inhoudt dat in die periode een gematigd restrictief begrotingsbeleid zal worden gevoerd.

| (13) | Wat de in de gedragscode voor stabiliteits- en convergentieprogramma's gespecificeerde gegevensvereisten betreft, vertoont het programma enkele lacunes in de verplichte en facultatieve gegevens (3). |
| --- | --- |

(13)

Wat de in de gedragscode voor stabiliteits- en convergentieprogramma's gespecificeerde gegevensvereisten betreft, vertoont het programma enkele lacunes in de verplichte en facultatieve gegevens (3).

De algemene conclusie luidt dat er van een solide budgettaire middellangetermijnsituatie sprake is. Dankzij de grote overschotten die in goede tijden zijn geboekt kan het begrotingsbeleid in de huidige tijden van economische neergang een actieve rol spelen, niet alleen door op korte termijn de vraag te stimuleren, maar ook door op lange termijn het groeipotentieel van de economie te verhogen. In 2009 is het begrotingsbeleid terecht expansief geworden. Er is evenwel sprake van kortetermijnrisico's voor het begrotingssaldo en het begrotingskader dient dan ook te worden versterkt om te waarborgen dat het overheidssaldo verbetert zodra de economie wederom aantrekt.

In het licht van de bovenstaande evaluatie wordt Zweden verzocht om het voorgenomen begrotingsbeleid, inclusief stimuleringsmaatregelen, in 2009 uit te voeren conform het Europees economisch herstelplan en in het kader van het SPG, en zich daarna weer te richten op de MTD.

Vergelijking van de belangrijkste macro-economische en budgettaire prognoses

| | | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Reëel BBP
  (verandering in %) | CP dec 2008 | 2,7 | 1,5 | 1,3 | 3,1 | 3,5 |
| COM jan 2009 | 2,5 | 0,5 | – 1,4 | 1,2 | n.b. |
| CP nov 2007 | 3,2 | 3,2 | 2,5 | 2,2 | n.b. |
| HICP-inflatie
  (%) | CP dec 2008 | 2,5 | 3,6 | 1,5 | n.b. | n.b. |
| COM jan 2009 | 1,7 | 3,3 | 0,7 | 1,0 | n.b. |
| CP nov 2007 | 1,7 | 2,7 | 2,5 | 2,1 | n.b. |
| Output gap (4)

  (% van het potentiële BBP) | CP dec 2008 | 1,0 | – 0,5 | – 1,6 | – 1,0 | – 0,2 |
| COM jan 2009 (5) | 2,5 | 0,7 | – 1,9 | – 2,0 | n.b. |
| CP nov 2007 | 0,6 | 0,9 | 0,6 | 0,0 | n.b. |
| Netto financieringsoverschot/-tekort t.o.v. het buitenland
  (% van het BBP) | CP dec 2008 | 8,4 | 8,2 | 8,2 | 8,3 | 8,1 |
| COM jan 2009 | 8,3 | 6,1 | 6,5 | 6,6 | n.b. |
| CP nov 2007 | 7,1 | 7,2 | 7,4 | 7,7 | n.b. |
| Overheidsontvangsten
  (% van het BBP) | CP dec 2008 | 56,2 | 55,4 | 54,1 | 53,8 | 53,3 |
| COM jan 2009 | 56,4 | 55,1 | 53,0 | 52,7 | n.b. |
| CP nov 2007 | 56,300 | 55,5 | 54,9 | 54,6 | n.b. |
| Overheidsuitgaven
  (% van het BBP) | CP dec 2008 | 52,6 | 52,5 | 53,1 | 52,2 | 50,8 |
| COM jan 2009 | 52,8 | 52,8 | 54,3 | 54,1 | n.b. |
| CP nov 2007 | 53,3 | 52,6 | 51,8 | 51,1 | n.b. |
| Overheidssaldo
  (% van het BBP) | CP dec 2008 | 3,6 | 2,8 | 1,1 | 1,6 | 2,5 |
| COM jan 2009 | 3,6 | 2,3 | – 1,3 | – 1,4 | n.b. |
| CP nov 2007 | 3,0 | 2,8 | 3,1 | 3,6 | n.b. |
| Primair saldo
  (% van het BBP) | CP dec 2008 | 5,4 | 4,7 | 2,6 | 3,0 | 3,8 |
| COM jan 2009 | 5,4 | 4,1 | 0,2 | 0,1 | n.b. |
| CP nov 2007 | 4,6 | 4,4 | 4,5 | 4,8 | n.b. |
| Conjunctuurgezuiverd saldo (4)

  (% van het BBP) | CP Dec 2008 | 3,0 | 3,1 | 2,0 | 2,2 | 2,6 |
| COM Jan 2009 | 2,1 | 1,9 | – 0,2 | – 0,2 | n.b. |
| CP Nov 2007 | 2,7 | 2,3 | 2,8 | 3,6 | n.b. |
| Structureel saldo (6)

  (% van het BBP) | CP dec 2008 | 2,2 | 2,8 | 1,9 | 2,1 | 2,5 |
| COM jan 2009 | 2,1 | 1,6 | – 0,3 | – 0,2 | n.b. |
| CP nov 2007 | 2,3 | 2,0 | 2,8 | 3,6 | n.b. |
| Bruto overheidsschuld
  (% van het BBP) | CP dec 2008 | 40,6 | 35,5 | 32,2 | 28,3 | 23,8 |
| COM jan 2009 | 40,6 | 34,8 | 36,2 | 36,0 | n.b. |
| CP nov 2007 | 39,7 | 34,8 | 29,8 | 24,5 | n.b. |
| Convergentieprogramma (CP); tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie. |

2007

2008

2009

2010

2011

Reëel BBP

(verandering in %)

CP dec 2008

2,7

1,5

1,3

3,1

3,5

COM jan 2009

2,5

0,5

– 1,4

1,2

n.b.

CP nov 2007

3,2

3,2

2,5

2,2

n.b.

HICP-inflatie

(%)

CP dec 2008

2,5

3,6

1,5

n.b.

n.b.

COM jan 2009

1,7

3,3

0,7

1,0

n.b.

CP nov 2007

1,7

2,7

2,5

2,1

n.b.

Output gap (4)

(% van het potentiële BBP)

CP dec 2008

1,0

– 0,5

– 1,6

– 1,0

– 0,2

COM jan 2009 (5)

2,5

0,7

– 1,9

– 2,0

n.b.

CP nov 2007

0,6

0,9

0,6

0,0

n.b.

Netto financieringsoverschot/-tekort t.o.v. het buitenland

(% van het BBP)

CP dec 2008

8,4

8,2

8,2

8,3

8,1

COM jan 2009

8,3

6,1

6,5

6,6

n.b.

CP nov 2007

7,1

7,2

7,4

7,7

n.b.

Overheidsontvangsten

(% van het BBP)

CP dec 2008

56,2

55,4

54,1

53,8

53,3

COM jan 2009

56,4

55,1

53,0

52,7

n.b.

CP nov 2007

56,300

55,5

54,9

54,6

n.b.

Overheidsuitgaven

(% van het BBP)

CP dec 2008

52,6

52,5

53,1

52,2

50,8

COM jan 2009

52,8

52,8

54,3

54,1

n.b.

CP nov 2007

53,3

52,6

51,8

51,1

n.b.

Overheidssaldo

(% van het BBP)

CP dec 2008

3,6

2,8

1,1

1,6

2,5

COM jan 2009

3,6

2,3

– 1,3

– 1,4

n.b.

CP nov 2007

3,0

2,8

3,1

3,6

n.b.

Primair saldo

(% van het BBP)

CP dec 2008

5,4

4,7

2,6

3,0

3,8

COM jan 2009

5,4

4,1

0,2

0,1

n.b.

CP nov 2007

4,6

4,4

4,5

4,8

n.b.

Conjunctuurgezuiverd saldo (4)

(% van het BBP)

CP Dec 2008

3,0

3,1

2,0

2,2

2,6

COM Jan 2009

2,1

1,9

– 0,2

– 0,2

n.b.

CP Nov 2007

2,7

2,3

2,8

3,6

n.b.

Structureel saldo (6)

(% van het BBP)

CP dec 2008

2,2

2,8

1,9

2,1

2,5

COM jan 2009

2,1

1,6

– 0,3

– 0,2

n.b.

CP nov 2007

2,3

2,0

2,8

3,6

n.b.

Bruto overheidsschuld

(% van het BBP)

CP dec 2008

40,6

35,5

32,2

28,3

23,8

COM jan 2009

40,6

34,8

36,2

36,0

n.b.

CP nov 2007

39,7

34,8

29,8

24,5

n.b.

Convergentieprogramma (CP); tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie.

---

(1)  PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1. Alle documenten waarnaar in deze tekst wordt verwezen, zijn te vinden op:

http://ec.europa.eu/economy_finance/about/activities/sgp/main_en.htm

(2)  In de beoordeling wordt met name rekening gehouden met de prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie, maar ook met andere informatie die sindsdien beschikbaar is gekomen.

(3)  Met name de gegevens over de nominale BBP-groei en de privatiseringsopbrengsten ontbreken.

(4)  In de programma's vermelde output gaps en conjunctuurgezuiverde saldi, zoals herberekend door de diensten van de Commissie op basis van de in de programma's voorkomende informatie.

(5)  Op basis van een geraamde potentiële groei van achtereenvolgens 2,6 %, 2,3 %, 1,3 % en 1,2 % in de periode 2007-2010.

(6)  Conjunctuurgezuiverd saldo, ongerekend eenmalige en andere tijdelijke maatregelen. De eenmalige en andere tijdelijke maatregelen vertegenwoordigen volgens het meest recente programma 0,3 % van het BBP in 2008 en 0,1 % in 2009-2011 (in alle gevallen betreft het een tekortverminderend effect) en volgens de tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie 0,3 % van het BBP in 2008 en 0,1 % in 2009 (in beide gevallen betreft het een tekortverminderend effect).

Bronnen:

Convergentieprogramma (CP); tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie.

---

| 21.3.2009 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 68/28 |
| --- | --- | --- | --- |

21.3.2009

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 68/28

---

ADVIES VAN DE RAAD

van 10 maart 2009

over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Nederland voor de periode 2008-2011

(2009/C 68/06)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid (1), en met name op artikel 5, lid 3,

Gezien de aanbeveling van de Commissie,

Na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité,

BRENGT HET VOLGENDE ADVIES UIT:

| (1) | Op 10 maart 2009 heeft de Raad het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Nederland voor de periode 2008-2011 behandeld. |
| --- | --- |

(1)

Op 10 maart 2009 heeft de Raad het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Nederland voor de periode 2008-2011 behandeld.

| (2) | In 2008 is de bedrijvigheid fors teruggelopen omdat zowel de externe als de binnenlandse vraag is getroffen door de mondiale economische inzinking en de financiële crisis. De groei is op jaarbasis weliswaar nog uitgekomen op 1,9 %, maar dit kwam grotendeels door een duidelijk overloopeffect van de krachtige binnenlandse vraag in de tweede helft van 2007, die het gevolg was van een hoge groei van de particuliere consumptie. Volgens de tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie zal de bedrijvigheid in 2009 sterk krimpen, namelijk met 2 %. De zeer open Nederlandse economie zal relatief hard worden getroffen door de verwachte daling van de wereldhandel. De beleidsmakers staan met de inzinking vooral voor de taak om iets te doen aan het zeer geringe vertrouwen in de financiële sector en aan de afnemende vermogenspositie van pensioenfondsen, alsook om de investeringen en het concurrentievermogen in de reële economie te bevorderen. Met de verwachte omslag van een geprognosticeerd overschot over 2008 in een tekort in 2009, dat in 2010 nog verder oploopt, zal de inzinking een duidelijke weerslag hebben op de overheidsfinanciën. Daarbij is ook rekening gehouden met de gevolgen van het steunpakket van november, met onder meer maatregelen om de particuliere investeringen te bevorderen. |
| --- | --- |

(2)

In 2008 is de bedrijvigheid fors teruggelopen omdat zowel de externe als de binnenlandse vraag is getroffen door de mondiale economische inzinking en de financiële crisis. De groei is op jaarbasis weliswaar nog uitgekomen op 1,9 %, maar dit kwam grotendeels door een duidelijk overloopeffect van de krachtige binnenlandse vraag in de tweede helft van 2007, die het gevolg was van een hoge groei van de particuliere consumptie. Volgens de tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie zal de bedrijvigheid in 2009 sterk krimpen, namelijk met 2 %. De zeer open Nederlandse economie zal relatief hard worden getroffen door de verwachte daling van de wereldhandel. De beleidsmakers staan met de inzinking vooral voor de taak om iets te doen aan het zeer geringe vertrouwen in de financiële sector en aan de afnemende vermogenspositie van pensioenfondsen, alsook om de investeringen en het concurrentievermogen in de reële economie te bevorderen. Met de verwachte omslag van een geprognosticeerd overschot over 2008 in een tekort in 2009, dat in 2010 nog verder oploopt, zal de inzinking een duidelijke weerslag hebben op de overheidsfinanciën. Daarbij is ook rekening gehouden met de gevolgen van het steunpakket van november, met onder meer maatregelen om de particuliere investeringen te bevorderen.

| (3) | Op 19 december 2008 heeft Nederland een addendum bij het stabiliteitsprogramma ingediend met een herstelplan en een gedeeltelijke actualisering van het macro-economische scenario. Dit addendum schetst met een groei van – 0,75 % in 2009 en 1 % in 2010 en een overheidstekort van respectievelijk 1,2 % en 2,4 % van het BBP een veel minder optimistisch beeld dan het programma. Toch zullen de nieuwe cijfers niet worden gebruikt als basis voor de beoordeling, omdat er geen sprake was van een volwaardig macro-economisch scenario en de gegevens over de overheidsfinanciën voor informatiedoeleinden waren bedoeld en het geen officieel door het Ministerie van Financiën bekrachtigde gegevens betrof. |
| --- | --- |

(3)

Op 19 december 2008 heeft Nederland een addendum bij het stabiliteitsprogramma ingediend met een herstelplan en een gedeeltelijke actualisering van het macro-economische scenario. Dit addendum schetst met een groei van – 0,75 % in 2009 en 1 % in 2010 en een overheidstekort van respectievelijk 1,2 % en 2,4 % van het BBP een veel minder optimistisch beeld dan het programma. Toch zullen de nieuwe cijfers niet worden gebruikt als basis voor de beoordeling, omdat er geen sprake was van een volwaardig macro-economisch scenario en de gegevens over de overheidsfinanciën voor informatiedoeleinden waren bedoeld en het geen officieel door het Ministerie van Financiën bekrachtigde gegevens betrof.

| (4) | Volgens het macro-economische scenario van het programma zal de reële BBP-groei vertragen van 2,25 % in 2008 tot 1,25 % in 2009 en daarna herstellen tot gemiddeld 2 % gedurende de rest van de programmaperiode. Gezien de snelle versombering van de macro-economische vooruitzichten in de afgelopen maanden lijkt dit scenario van september (2) in vergelijking met de tussentijdse prognoses van januari van de diensten van de Commissie te berusten op uitgesproken optimistische groeihypothesen. Zelfs het in het addendum gepresenteerde BBP-groeicijfer voor 2009 (– 0,75 %) is nog optimistisch in vergelijking met de prognose van de diensten van de Commissie, die een zeer snelle verslechtering van de economische vooruitzichten te zien geeft. Met name wijst de meest recente beschikbare informatie op een sterke krimp van de investeringen vanwege de strengere kredietvoorwaarden en op een scherpe daling van de uitvoer vanwege de zwakke externe vraag. In het macro-economische scenario wordt geen rekening gehouden met de (beperkte) budgettaire en economische gevolgen van het steunpakket. De programmaprojecties voor de inflatie lijken voor 2009 aan de hoge kant, maar voor de periode daarna realistisch. |
| --- | --- |

(4)

Volgens het macro-economische scenario van het programma zal de reële BBP-groei vertragen van 2,25 % in 2008 tot 1,25 % in 2009 en daarna herstellen tot gemiddeld 2 % gedurende de rest van de programmaperiode. Gezien de snelle versombering van de macro-economische vooruitzichten in de afgelopen maanden lijkt dit scenario van september (2) in vergelijking met de tussentijdse prognoses van januari van de diensten van de Commissie te berusten op uitgesproken optimistische groeihypothesen. Zelfs het in het addendum gepresenteerde BBP-groeicijfer voor 2009 (– 0,75 %) is nog optimistisch in vergelijking met de prognose van de diensten van de Commissie, die een zeer snelle verslechtering van de economische vooruitzichten te zien geeft. Met name wijst de meest recente beschikbare informatie op een sterke krimp van de investeringen vanwege de strengere kredietvoorwaarden en op een scherpe daling van de uitvoer vanwege de zwakke externe vraag. In het macro-economische scenario wordt geen rekening gehouden met de (beperkte) budgettaire en economische gevolgen van het steunpakket. De programmaprojecties voor de inflatie lijken voor 2009 aan de hoge kant, maar voor de periode daarna realistisch.

| (5) | In de tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie wordt voor 2008 gerekend op een overschot van 1,1 % van het BBP, terwijl het vorige geactualiseerde stabiliteitsprogramma nog uitging van een overschot van 0,5 % van het BBP. De verbetering is met name te danken aan een meevallend resultaat over 2007. Voorts is de groei van de ontvangsten in 2008 iets hoger uitgevallen dan verwacht, omdat de daling van de belastingontvangsten die het gevolg was van de financiële crisis, meer dan gecompenseerd werd door de hogere gasbaten. Ook is de groei van de uitgaven in 2008 iets hoger uitgevallen. Dit kwam grotendeels door de hogere rentebetalingen en hogere uitgaven voor kinderopvang dan geraamd. |
| --- | --- |

(5)

In de tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie wordt voor 2008 gerekend op een overschot van 1,1 % van het BBP, terwijl het vorige geactualiseerde stabiliteitsprogramma nog uitging van een overschot van 0,5 % van het BBP. De verbetering is met name te danken aan een meevallend resultaat over 2007. Voorts is de groei van de ontvangsten in 2008 iets hoger uitgevallen dan verwacht, omdat de daling van de belastingontvangsten die het gevolg was van de financiële crisis, meer dan gecompenseerd werd door de hogere gasbaten. Ook is de groei van de uitgaven in 2008 iets hoger uitgevallen. Dit kwam grotendeels door de hogere rentebetalingen en hogere uitgaven voor kinderopvang dan geraamd.

| (6) | In de actualisering wordt voor 2009 gemikt op een begrotingsoverschot van 1,2 % van het BBP, terwijl de diensten van de Commissie in hun tussentijdse prognoses uitgaan van een tekort van 1,4 % van het BBP. Het structurele saldo, zoals herberekend door de diensten van de Commissie op basis van in het geactualiseerde stabiliteitsprogramma voorkomende informatie, komt in 2009 uit op plus 1 %, tegen een plus van circa 0,75 % in 2008. Het begrotingsbeleid zoals dit uit het programma naar voren komt, kan als licht restrictief worden aangemerkt. De tussentijdse prognose van de Commissiediensten voorspelt echter een op expansie gericht begrotingsbeleid in 2009, met een verslechtering van het structureel saldo met 1 % van het BBP vanwege de budgettaire gevolgen van discretionaire maatregelen waarmee wordt gereageerd op de economische vertraging (die wellicht samen goed zijn voor 0,5 % van het BBP), alsmede lagere gasbaten en belastinginkomsten als gevolg van de lagere groei en hogere belastingelasticiteiten. |
| --- | --- |

(6)

In de actualisering wordt voor 2009 gemikt op een begrotingsoverschot van 1,2 % van het BBP, terwijl de diensten van de Commissie in hun tussentijdse prognoses uitgaan van een tekort van 1,4 % van het BBP. Het structurele saldo, zoals herberekend door de diensten van de Commissie op basis van in het geactualiseerde stabiliteitsprogramma voorkomende informatie, komt in 2009 uit op plus 1 %, tegen een plus van circa 0,75 % in 2008. Het begrotingsbeleid zoals dit uit het programma naar voren komt, kan als licht restrictief worden aangemerkt. De tussentijdse prognose van de Commissiediensten voorspelt echter een op expansie gericht begrotingsbeleid in 2009, met een verslechtering van het structureel saldo met 1 % van het BBP vanwege de budgettaire gevolgen van discretionaire maatregelen waarmee wordt gereageerd op de economische vertraging (die wellicht samen goed zijn voor 0,5 % van het BBP), alsmede lagere gasbaten en belastinginkomsten als gevolg van de lagere groei en hogere belastingelasticiteiten.

| (7) | Het voornaamste doel van de begrotingsstrategie van het programma bestaat erin aan het eind van de programmaperiode een structureel overschot, ofwel een conjunctuurgezuiverd overschot, ongerekend eenmalige en andere tijdelijke maatregelen, van 1 % van het BBP te realiseren. Daarmee zou Nederland zich in de gehele programmaperiode houden aan zijn middellangetermijndoelstelling (MTD) voor de begrotingssituatie, namelijk het bereiken van een structureel tekort van 0,5 tot 1 % van het BBP. In het programma wordt ervan uitgegaan dat het nominale begrotingsoverschot terugloopt van 1,2 % in 2009 naar 0,8 % van het BBP in 2010 en daarna weer stijgt tot 1,1 % van het BBP in 2011. Het primaire saldo volgt een vergelijkbaar patroon. Volgens het programma zou de bruto overheidsschuld van naar schatting 42,1 % van het BBP in 2008 in de programmaperiode met 6 procentpunt dalen. Deze projecties zijn echter opgesteld vóór de kabinetsmaatregelen om de financiële markten te stabiliseren, en houden daar dus nog geen rekening mee. De desbetreffende maatregelen, zoals de aankoop van Fortis Bank Nederland en bankherkapitalisaties, hebben de schuldquote van 2008 ongeveer 15 procentpunten hoger doen uitkomen. Volgens de tussentijdse prognoses van de diensten van de Commissie bedroeg de schuldquote in 2008 57,3 %. Deze loopt vanwege de aflossing van een lening in 2009 terug tot 53,2 % en stijgt daarna weer tot 55,2 % in 2010. Blijkens het addendum van december 2008 wordt er nu van uitgegaan dat het nominale saldo in 2009 en 2010 duidelijk achterblijft bij de streefcijfers van het programma (voor deze jaren wordt namelijk een tekort van respectievelijk 1,2 % en 2,4 % gemeld). Daarmee kan ook het voor 2011 beoogde saldo achterhaald zijn. |
| --- | --- |

(7)

Het voornaamste doel van de begrotingsstrategie van het programma bestaat erin aan het eind van de programmaperiode een structureel overschot, ofwel een conjunctuurgezuiverd overschot, ongerekend eenmalige en andere tijdelijke maatregelen, van 1 % van het BBP te realiseren. Daarmee zou Nederland zich in de gehele programmaperiode houden aan zijn middellangetermijndoelstelling (MTD) voor de begrotingssituatie, namelijk het bereiken van een structureel tekort van 0,5 tot 1 % van het BBP. In het programma wordt ervan uitgegaan dat het nominale begrotingsoverschot terugloopt van 1,2 % in 2009 naar 0,8 % van het BBP in 2010 en daarna weer stijgt tot 1,1 % van het BBP in 2011. Het primaire saldo volgt een vergelijkbaar patroon. Volgens het programma zou de bruto overheidsschuld van naar schatting 42,1 % van het BBP in 2008 in de programmaperiode met 6 procentpunt dalen. Deze projecties zijn echter opgesteld vóór de kabinetsmaatregelen om de financiële markten te stabiliseren, en houden daar dus nog geen rekening mee. De desbetreffende maatregelen, zoals de aankoop van Fortis Bank Nederland en bankherkapitalisaties, hebben de schuldquote van 2008 ongeveer 15 procentpunten hoger doen uitkomen. Volgens de tussentijdse prognoses van de diensten van de Commissie bedroeg de schuldquote in 2008 57,3 %. Deze loopt vanwege de aflossing van een lening in 2009 terug tot 53,2 % en stijgt daarna weer tot 55,2 % in 2010. Blijkens het addendum van december 2008 wordt er nu van uitgegaan dat het nominale saldo in 2009 en 2010 duidelijk achterblijft bij de streefcijfers van het programma (voor deze jaren wordt namelijk een tekort van respectievelijk 1,2 % en 2,4 % gemeld). Daarmee kan ook het voor 2011 beoogde saldo achterhaald zijn.

| (8) | De begrotingsresultaten zoals voorspeld in het programma zijn aan (duidelijke) neerwaartse risico's onderhevig. Met name berusten de macro-economische vooruitzichten, getuige de recente zwakke economische gegevens over bijvoorbeeld de industriële productie, op uitgesproken optimistische groeiaannames. Wat de raming van de economische groei betreft, bedraagt het verschil met de tussentijdse prognoses van de diensten van de Commissie 3,25 % van het BBP in 2009. Dit houdt in dat de begroting aan substantiële risico's onderhevig is, hetgeen ook blijkt uit de verslechtering van het overheidssaldo in het addendum. Voorts is in de begrotingsdoelstellingen van het programma nog geen rekening gehouden met de budgettaire stimuleringsmaatregelen, zij het dat deze een zeer gering effect sorteren. Naast de directe budgettaire gevolgen leveren de garantiemaatregelen een fors indirect risico op, als daarop een groot beroep wordt gedaan. Tot slot kunnen de gasbaten een risico voor de begrotingsresultaten opleveren, omdat zij in het programma berusten op een optimistischere raming van de olieprijs dan in de tussentijdse prognoses van de diensten van de Commissie. Gezien de negatieve risico's die aan de begrotingsresultaten verbonden zijn, en de omvangrijke garanties die aan het bankwezen zijn gegeven, is het gevaar niet denkbeeldig dat de schuldquote een ongunstigere ontwikkeling zal vertonen dan in het programma wordt aangenomen. |
| --- | --- |

(8)

De begrotingsresultaten zoals voorspeld in het programma zijn aan (duidelijke) neerwaartse risico's onderhevig. Met name berusten de macro-economische vooruitzichten, getuige de recente zwakke economische gegevens over bijvoorbeeld de industriële productie, op uitgesproken optimistische groeiaannames. Wat de raming van de economische groei betreft, bedraagt het verschil met de tussentijdse prognoses van de diensten van de Commissie 3,25 % van het BBP in 2009. Dit houdt in dat de begroting aan substantiële risico's onderhevig is, hetgeen ook blijkt uit de verslechtering van het overheidssaldo in het addendum. Voorts is in de begrotingsdoelstellingen van het programma nog geen rekening gehouden met de budgettaire stimuleringsmaatregelen, zij het dat deze een zeer gering effect sorteren. Naast de directe budgettaire gevolgen leveren de garantiemaatregelen een fors indirect risico op, als daarop een groot beroep wordt gedaan. Tot slot kunnen de gasbaten een risico voor de begrotingsresultaten opleveren, omdat zij in het programma berusten op een optimistischere raming van de olieprijs dan in de tussentijdse prognoses van de diensten van de Commissie. Gezien de negatieve risico's die aan de begrotingsresultaten verbonden zijn, en de omvangrijke garanties die aan het bankwezen zijn gegeven, is het gevaar niet denkbeeldig dat de schuldquote een ongunstigere ontwikkeling zal vertonen dan in het programma wordt aangenomen.

| (9) | Van de vergrijzing gaat in Nederland een groter langetermijneffect op de begroting uit dan gemiddeld in de EU het geval is. De stijging van de overheidsuitgaven zal op lange termijn deels worden gecompenseerd door de verwachte toekomstige stijging van de belastingontvangsten als percentage van het BBP, die toe te schrijven is aan de uitgestelde belastingen op particuliere pensioenen. Met de in het programma geraamde begrotingssituatie voor 2008, die gunstiger is dan de uitgangssituatie van het vorige programma, kunnen de verwachte budgettaire langetermijngevolgen van de vergrijzing deels worden opgevangen. Toch zullen de toekomstige uitgaven daarmee niet volledig kunnen worden gedekt. Hogere primaire overschotten op middellange termijn en/of hervormingsmaatregelen om de verwachte stijging van leeftijdsgebonden uitgaven te beteugelen, zouden de middelgrote risico's voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën verminderen. Ook de financiële crisis kan haar weerslag hebben op de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn, vanwege de door Nederland getroffen stabilisatieregelingen voor de financiële sector (bijvoorbeeld herkapitalisaties, garanties), met name door het effect daarvan op de overheidsschuld, indien de kosten van de overheidssteun in de toekomst niet volledig worden terugverdiend. |
| --- | --- |

(9)

Van de vergrijzing gaat in Nederland een groter langetermijneffect op de begroting uit dan gemiddeld in de EU het geval is. De stijging van de overheidsuitgaven zal op lange termijn deels worden gecompenseerd door de verwachte toekomstige stijging van de belastingontvangsten als percentage van het BBP, die toe te schrijven is aan de uitgestelde belastingen op particuliere pensioenen. Met de in het programma geraamde begrotingssituatie voor 2008, die gunstiger is dan de uitgangssituatie van het vorige programma, kunnen de verwachte budgettaire langetermijngevolgen van de vergrijzing deels worden opgevangen. Toch zullen de toekomstige uitgaven daarmee niet volledig kunnen worden gedekt. Hogere primaire overschotten op middellange termijn en/of hervormingsmaatregelen om de verwachte stijging van leeftijdsgebonden uitgaven te beteugelen, zouden de middelgrote risico's voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën verminderen. Ook de financiële crisis kan haar weerslag hebben op de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn, vanwege de door Nederland getroffen stabilisatieregelingen voor de financiële sector (bijvoorbeeld herkapitalisaties, garanties), met name door het effect daarvan op de overheidsschuld, indien de kosten van de overheidssteun in de toekomst niet volledig worden terugverdiend.

| (10) | In 1994 is in Nederland een trendmatig begrotingskader ingevoerd, dat zeer succesvol is gebleken (3). Het huidige kabinet heeft besloten dit kader te bestendigen, maar aan het begin van de kabinetsperiode in 2007 zijn er wel enkele kleine aanpassingen in aangebracht (4). Meer recentelijk, in november 2008, is de begrotingsnorm zodanig gewijzigd dat alle mogelijke uitgaven en niet-belastingontvangsten die met de interventies in de financiële sector verband houden, geen deel uitmaken van het uitgavenkader (5). Voorts zullen geen corrigerende maatregelen worden getroffen indien de signaalwaarde (6) voor het tekort — 2 % van het BBP — als gevolg van deze kabinetsmaatregelen wordt bereikt. Deze aanvullende begrotingsnorm is bedoeld om de gevolgen van de in reactie op de financiële crisis genomen maatregelen voor de normale budgettaire besluitvorming tot een minimum te beperken. Er wordt niet vermeld tot wanneer deze wijziging in de regels geldt. Ook heeft het kabinet vanaf 2012 een hervorming van de methodiek voor de budgettaire behandeling van niet-fiscale gasbaten aangekondigd. Voor de periode 2008-2011 staat het maximumbedrag aan gasbaten dat voor uitgaven mag worden aangewend, vast. |
| --- | --- |

(10)

In 1994 is in Nederland een trendmatig begrotingskader ingevoerd, dat zeer succesvol is gebleken (3). Het huidige kabinet heeft besloten dit kader te bestendigen, maar aan het begin van de kabinetsperiode in 2007 zijn er wel enkele kleine aanpassingen in aangebracht (4). Meer recentelijk, in november 2008, is de begrotingsnorm zodanig gewijzigd dat alle mogelijke uitgaven en niet-belastingontvangsten die met de interventies in de financiële sector verband houden, geen deel uitmaken van het uitgavenkader (5). Voorts zullen geen corrigerende maatregelen worden getroffen indien de signaalwaarde (6) voor het tekort — 2 % van het BBP — als gevolg van deze kabinetsmaatregelen wordt bereikt. Deze aanvullende begrotingsnorm is bedoeld om de gevolgen van de in reactie op de financiële crisis genomen maatregelen voor de normale budgettaire besluitvorming tot een minimum te beperken. Er wordt niet vermeld tot wanneer deze wijziging in de regels geldt. Ook heeft het kabinet vanaf 2012 een hervorming van de methodiek voor de budgettaire behandeling van niet-fiscale gasbaten aangekondigd. Voor de periode 2008-2011 staat het maximumbedrag aan gasbaten dat voor uitgaven mag worden aangewend, vast.

| (11) | Om de financiële sector te stabiliseren, heeft het Nederlandse kabinet een reeks maatregelen getroffen. Ten eerste is het bedrag dat onder het depositogarantiestelsel valt, opgetrokken tot 100 000 EUR. Ten tweede is een kredietgarantieregeling van 200 miljard EUR (33 % van het BBP) voor middellang schuldpapier van banken ingevoerd. De regeling is bedoeld om hun toegang tot financiering te verbeteren. Ten derde is een fonds van 20 miljard EUR (3,3 % van het BBP) opgezet voor de herkapitalisatie van financiële instellingen. Tot slot heeft het kabinet een grote bank genationaliseerd en een back-upfaciliteit beschikbaar gesteld aan een grote financiële instelling. |
| --- | --- |

(11)

Om de financiële sector te stabiliseren, heeft het Nederlandse kabinet een reeks maatregelen getroffen. Ten eerste is het bedrag dat onder het depositogarantiestelsel valt, opgetrokken tot 100 000 EUR. Ten tweede is een kredietgarantieregeling van 200 miljard EUR (33 % van het BBP) voor middellang schuldpapier van banken ingevoerd. De regeling is bedoeld om hun toegang tot financiering te verbeteren. Ten derde is een fonds van 20 miljard EUR (3,3 % van het BBP) opgezet voor de herkapitalisatie van financiële instellingen. Tot slot heeft het kabinet een grote bank genationaliseerd en een back-upfaciliteit beschikbaar gesteld aan een grote financiële instelling.

| (12) | Conform het Europees economisch herstelplan waarover de Europese Raad in december overeenstemming heeft bereikt, is Nederland gekomen met maatregelen die zijn gericht op het bevorderen van de particuliere investeringen met belastingverlagingen en kredietgaranties, op het beschermen van de werkgelegenheid doordat de werktijd tijdelijk kan worden verkort, en op het verbeteren van de kredietverlening door middel van garanties en verlaging van de sociale bijdragen. Deze maatregelen zijn goed getimed en doelgericht, in overeenstemming met het Europees economisch herstelplan, en zijn deels van tijdelijke aard. Daarom zullen ze waarschijnlijk geen grote gevolgen hebben voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn. In het licht van de omvangrijke verplichtingen die in het kader van de financiële reddingspakketten zijn aangegaan, de gunstige uitgangspositie waarin het overheidssaldo en de overheidsschuld verkeren en het feit dat er wordt gerekend op een diepe inzinking, is de omvang van het begrotingssteunpakket bescheiden (0,5 % van het BBP). De actualisering van het stabiliteitsprogramma bevat tevens een reeks structurele maatregelen om de vraag aan te wakkeren, die echter tevens stroken met de agenda voor beleidshervormingen op langere termijn. De verlaging van de sociale premies is bedoeld om de vraag te stimuleren en tegelijk het arbeidsaanbod te vergroten. Voorts worden mobiliteitscentra op basis van publiek-private samenwerkingsvormen opgezet om gedwongen ontslagen zoveel mogelijk te voorkomen en de overgang van de ene naar de andere baan te vergemakkelijken. De maatregelen stroken met de hervormingsagenda voor de middellange termijn en met de landenspecifieke aanbeveling van de Commissie van 28 januari 2009 in het kader van de Lissabonagenda voor groei en werkgelegenheid. |
| --- | --- |

(12)

Conform het Europees economisch herstelplan waarover de Europese Raad in december overeenstemming heeft bereikt, is Nederland gekomen met maatregelen die zijn gericht op het bevorderen van de particuliere investeringen met belastingverlagingen en kredietgaranties, op het beschermen van de werkgelegenheid doordat de werktijd tijdelijk kan worden verkort, en op het verbeteren van de kredietverlening door middel van garanties en verlaging van de sociale bijdragen. Deze maatregelen zijn goed getimed en doelgericht, in overeenstemming met het Europees economisch herstelplan, en zijn deels van tijdelijke aard. Daarom zullen ze waarschijnlijk geen grote gevolgen hebben voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn. In het licht van de omvangrijke verplichtingen die in het kader van de financiële reddingspakketten zijn aangegaan, de gunstige uitgangspositie waarin het overheidssaldo en de overheidsschuld verkeren en het feit dat er wordt gerekend op een diepe inzinking, is de omvang van het begrotingssteunpakket bescheiden (0,5 % van het BBP). De actualisering van het stabiliteitsprogramma bevat tevens een reeks structurele maatregelen om de vraag aan te wakkeren, die echter tevens stroken met de agenda voor beleidshervormingen op langere termijn. De verlaging van de sociale premies is bedoeld om de vraag te stimuleren en tegelijk het arbeidsaanbod te vergroten. Voorts worden mobiliteitscentra op basis van publiek-private samenwerkingsvormen opgezet om gedwongen ontslagen zoveel mogelijk te voorkomen en de overgang van de ene naar de andere baan te vergemakkelijken. De maatregelen stroken met de hervormingsagenda voor de middellange termijn en met de landenspecifieke aanbeveling van de Commissie van 28 januari 2009 in het kader van de Lissabonagenda voor groei en werkgelegenheid.

| (13) | In 2009 is er, afgaande op de verandering van het structurele saldo en gezien de risico's voor de begrotingsprognoses, sprake van een expansief begrotingsbeleid. Dit strookt in grote lijnen met het stabiliteits- en groeipact, dat voorschrijft dat in goede economische tijden een grotere aanpassing moet worden bewerkstelligd, terwijl in slechte economische tijden een minder zware inspanning toelaatbaar is. Gezien de forse risico's voor de ontwikkeling van het overheidssaldo en de overheidsschuld kan de verslechtering van de overheidsfinanciën echter ongunstig uitpakken voor de houdbaarheid ervan op lange termijn. Daar staat tegenover dat de houdbaarheid op lange termijn naar verwachting enigszins gunstig wordt beïnvloed door de beoogde maatregelen om de arbeidsparticipatie te verhogen, zoals de uitfasering van de overdraagbaarheid van de algemene heffingskorting en de invoering van een inkomensafhankelijke heffingskorting om arbeid lonend te maken voor laaggekwalificeerden. Als ten slotte met de bovenvermelde risico's voor de schuldprognoses rekening wordt gehouden, is het niet uitgesloten dat de schuldquote tijdens de programmaperiode niet onder de referentiewaarde blijft. |
| --- | --- |

(13)

In 2009 is er, afgaande op de verandering van het structurele saldo en gezien de risico's voor de begrotingsprognoses, sprake van een expansief begrotingsbeleid. Dit strookt in grote lijnen met het stabiliteits- en groeipact, dat voorschrijft dat in goede economische tijden een grotere aanpassing moet worden bewerkstelligd, terwijl in slechte economische tijden een minder zware inspanning toelaatbaar is. Gezien de forse risico's voor de ontwikkeling van het overheidssaldo en de overheidsschuld kan de verslechtering van de overheidsfinanciën echter ongunstig uitpakken voor de houdbaarheid ervan op lange termijn. Daar staat tegenover dat de houdbaarheid op lange termijn naar verwachting enigszins gunstig wordt beïnvloed door de beoogde maatregelen om de arbeidsparticipatie te verhogen, zoals de uitfasering van de overdraagbaarheid van de algemene heffingskorting en de invoering van een inkomensafhankelijke heffingskorting om arbeid lonend te maken voor laaggekwalificeerden. Als ten slotte met de bovenvermelde risico's voor de schuldprognoses rekening wordt gehouden, is het niet uitgesloten dat de schuldquote tijdens de programmaperiode niet onder de referentiewaarde blijft.

| (14) | Wat de in de gedragscode voor stabiliteits- en convergentieprogramma's gespecificeerde gegevensvereisten betreft, worden alle verplichte en de meeste facultatieve gegevens in het programma vermeld. |
| --- | --- |

(14)

Wat de in de gedragscode voor stabiliteits- en convergentieprogramma's gespecificeerde gegevensvereisten betreft, worden alle verplichte en de meeste facultatieve gegevens in het programma vermeld.

De algehele conclusie is dat de Nederlandse begrotingssituatie solide is. Het overheidsoverschot van de afgelopen jaren slaat door de verwachte diepe economische inzinking waarschijnlijk weer om in een tekort. De overheidsschuldquote is door maatregelen ter ondersteuning van de financiële sector fors gestegen. Vanaf 2009 zijn de begrotingsdoelstellingen in het programma aan aanzienlijke neerwaartse risico's onderhevig, hetgeen grotendeels komt door het onderliggende economische scenario dat, zoals al blijkt uit recente gegevens (7), uitgesproken optimistisch is.

Gelet op de bovenstaande beoordeling wordt Nederland verzocht het begrotingsbeleid voor 2009 uit te voeren zoals gepland, conform het Europees economisch herstelplan en binnen het kader van het stabiliteits- en groeipact, het risico van een aanzienlijke verdere verslechtering van het begrotingssaldo in 2010 ten opzichte van de recentste ramingen te beperken, en vervolgens vanaf 2011 zijn middellangetermijndoel te naderen.

Vergelijking van de voornaamste macro-economische en budgettaire prognoses

| | | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Reëel BBP
  (verandering in %) | SP dec 2008 | 3,5 | 2,25 | 1,25 | 2 | 2 |
| COM jan 2009 | 3,5 | 1,9 | – 2,0 | 0,2 | n.b. |
| SP nov 2007 | 2,75 | 2,5 | 1,75 | 1,75 | n.b. |
| HICP-inflatie
  (%) | SP dec 2008 | 1,6 | 2,5 | 3,25 | 2 | 2 |
| COM jan 2009 | 1,6 | 2,2 | 1,9 | 1,8 | n.b. |
| SP nov 2007 | 1,5 | 2,25 | 2 | 2 | n.b. |
| Output gap (8)

  (% van het potentiële BBP) | SP dec 2008 | 0,9 | 0,7 | – 0,1 | – 0,5 | – 0,6 |
| COM jan 2009 (9) | 2,1 | 2,1 | – 1,2 | – 2,2 | n.b. |
| SP nov 2007 | 1,6 | 2,3 | 2,7 | n.b. | n.b. |
| Netto financieringsoverschot/-tekort t.o.v. het buitenland
  (% van het BBP) | SP dec 2008 | 9,5 | 8,5 | 9,5 | 7,5 | 8,0 |
| COM jan 2009 | 9,4 | 7,7 | 5,9 | 5,4 | n.b. |
| SP nov 2007 | 6,6 | 6,5 | 7,2 | 7,5 | n.b. |
| Overheidsontvangsten
  (% van het BBP) | SP dec 2008 | 45,6 | 46,6 | 46,3 | 46,1 | 46,3 |
| COM jan 2009 | 45,6 | 46,8 | 46,1 | 45,6 | n.b. |
| SP nov 2007 | 45,9 | 46,9 | 46,9 | 47,2 | n.b. |
| Overheidsuitgaven
  (% van het BBP) | SP dec 2008 | 45,3 | 45,4 | 45,1 | 45,3 | 45,2 |
| COM jan 2009 | 45,3 | 45,7 | 47,4 | 48,3 | n.b. |
| SP nov 2007 | 46,3 | 46,4 | 46,3 | 46,5 | n.b. |
| Overheidssaldo
  (% van het BBP) | SP dec 2008 | 0,3 | 1,2 | 1,2 | 0,8 | 1,1 |
| COM jan 2009 | 0,3 | 1,1 | – 1,4 | – 2,7 | n.b. |
| SP nov 2007 | – 0,4 | 0,5 | 0,6 | 0,7 | n.b. |
| Primair saldo
  (% van het BBP) | SP dec 2008 | 2,6 | 3,4 | 3,30 | 2,9 | 3,1 |
| COM jan 2009 | 2,6 | 3,5 | 1,2 | – 0,2 | n.b. |
| SP nov 2007 | 1,8 | 2,7 | 2,7 | 2,7 | n.b. |
| Conjunctuurgezuiverd saldo (8)

  (% van het BBP) | SP dec 2008 | – 0,1 | 0,8 | 1,3 | 1,1 | 1,5 |
| COM jan 2009 | – 0,8 | 0,0 | – 0,7 | – 1,5 | n.b. |
| SP nov 2007 | – 0,2 | 0,5 | 1,1 | n.b. | n.b. |
| Structureel saldo (10)

  (% van het BBP) | SP dec 2008 | – 0,1 | 0,8 | 1,0 | 1,1 | 1,5 |
| COM jan 2009 | – 0,8 | 0,0 | – 1,0 | – 1,5 | n.b. |
| SP nov 2007 | – 0,2 | 0,5 | 0,7 | n.b. | n.b. |
| Bruto overheidsschuld
  (% van het BBP) | SP dec 2008 | 45,7 | 42,1 | 39,6 | 38,0 | 36,2 |
| COM jan 2009 | 45,7 | 57,3 | 53,2 | 55,2 | n.b. |
| SP nov 2007 | 46,8 | 45 | 43 | 41,2 | n.b. |
| Stabiliteitsprogramma (SP); tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie. |

2007

2008

2009

2010

2011

Reëel BBP

(verandering in %)

SP dec 2008

3,5

2,25

1,25

2

2

COM jan 2009

3,5

1,9

– 2,0

0,2

n.b.

SP nov 2007

2,75

2,5

1,75

1,75

n.b.

HICP-inflatie

(%)

SP dec 2008

1,6

2,5

3,25

2

2

COM jan 2009

1,6

2,2

1,9

1,8

n.b.

SP nov 2007

1,5

2,25

2

2

n.b.

Output gap (8)

(% van het potentiële BBP)

SP dec 2008

0,9

0,7

– 0,1

– 0,5

– 0,6

COM jan 2009 (9)

2,1

2,1

– 1,2

– 2,2

n.b.

SP nov 2007

1,6

2,3

2,7

n.b.

n.b.

Netto financieringsoverschot/-tekort t.o.v. het buitenland

(% van het BBP)

SP dec 2008

9,5

8,5

9,5

7,5

8,0

COM jan 2009

9,4

7,7

5,9

5,4

n.b.

SP nov 2007

6,6

6,5

7,2

7,5

n.b.

Overheidsontvangsten

(% van het BBP)

SP dec 2008

45,6

46,6

46,3

46,1

46,3

COM jan 2009

45,6

46,8

46,1

45,6

n.b.

SP nov 2007

45,9

46,9

46,9

47,2

n.b.

Overheidsuitgaven

(% van het BBP)

SP dec 2008

45,3

45,4

45,1

45,3

45,2

COM jan 2009

45,3

45,7

47,4

48,3

n.b.

SP nov 2007

46,3

46,4

46,3

46,5

n.b.

Overheidssaldo

(% van het BBP)

SP dec 2008

0,3

1,2

1,2

0,8

1,1

COM jan 2009

0,3

1,1

– 1,4

– 2,7

n.b.

SP nov 2007

– 0,4

0,5

0,6

0,7

n.b.

Primair saldo

(% van het BBP)

SP dec 2008

2,6

3,4

3,30

2,9

3,1

COM jan 2009

2,6

3,5

1,2

– 0,2

n.b.

SP nov 2007

1,8

2,7

2,7

2,7

n.b.

Conjunctuurgezuiverd saldo (8)

(% van het BBP)

SP dec 2008

– 0,1

0,8

1,3

1,1

1,5

COM jan 2009

– 0,8

0,0

– 0,7

– 1,5

n.b.

SP nov 2007

– 0,2

0,5

1,1

n.b.

n.b.

Structureel saldo (10)

(% van het BBP)

SP dec 2008

– 0,1

0,8

1,0

1,1

1,5

COM jan 2009

– 0,8

0,0

– 1,0

– 1,5

n.b.

SP nov 2007

– 0,2

0,5

0,7

n.b.

n.b.

Bruto overheidsschuld

(% van het BBP)

SP dec 2008

45,7

42,1

39,6

38,0

36,2

COM jan 2009

45,7

57,3

53,2

55,2

n.b.

SP nov 2007

46,8

45

43

41,2

n.b.

Stabiliteitsprogramma (SP); tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie.

---

(1)  PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1. Alle documenten waarnaar in deze tekst wordt verwezen, zijn te vinden op:

http://ec.europa.eu/economy_finance/about/activities/sgp/main_en.htm

(2)  In de beoordeling wordt met name rekening gehouden met de tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie, maar ook met andere informatie die sindsdien beschikbaar is gekomen.

(3)  Dit blijkt uit het feit dat het gemiddelde begrotingstekort sinds 1994 gemiddeld 1,1 % van het BBP heeft bedragen en dus onder het gemiddelde tekort van 2,3 % van het BBP in het eurogebied lag. Voorts is de begrotingsdoelstelling, zoals vermeld in de achtereenvolgende memories van toelichting op de begroting, in slechts drie jaren niet gehaald.

(4)  Zie voor een beschrijving van deze maatregelen de macrobudgettaire beoordeling van het stabiliteitsprogramma van Nederland (actualisering van november 2007), punt 6.

(5)  In Nederland bestaan uitgavenkaders uit uitgaven en niet-fiscale ontvangsten.

(6)  De signaalwaarde voor het overheidssaldo moet voorkomen dat de tekortdrempel van 3 % van het BBP wordt overschreden. Als verwacht wordt dat het begrotingstekort deze waarde overschrijdt, moeten corrigerende maatregelen worden genomen om te voorkomen dat een buitensporig tekort ontstaat. De signaalwaarde is in 2004 ingevoerd na het buitensporige tekort van 2003 en was oorspronkelijk vastgesteld op een tekort van 2,5 % van het BBP, maar is in 2007 aangescherpt tot 2,0 % van het BBP.

(7)  Het Centraal Planbureau (CPB) heeft op 17 februari 2009 een nieuwe prognose uitgebracht waarin wordt uitgegaan van een daling van de economische groei tot – 3,5 % in 2009, en – 0,25 % in 2010 en van het overheidssaldo tot – 2,9 % van het BBP in 2009 en – 5,4 % van het BBP in 2010.

(8)  In de programma's vermelde output gaps en conjunctuurgezuiverde saldi, zoals herberekend door de diensten van de Commissie op basis van de in de programma's voorkomende informatie.

(9)  Op basis van een geraamde potentiële groei van achtereenvolgens 1,2 %, 1,3 %, 1,7 % en 1,8 % in de periode 2007-2010.

(10)  Conjunctuurgezuiverd saldo, ongerekend eenmalige en andere tijdelijke maatregelen. Volgens het meest recente programma en de tussentijdse prognoses van januari van de diensten van de Commissie hebben de eenmalige en andere tijdelijke maatregelen een tekortverlagend effect van 0,3 % van het BBP in 2009.

Bronnen:

Stabiliteitsprogramma (SP); tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie.

---

| 21.3.2009 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 68/33 |
| --- | --- | --- | --- |

21.3.2009

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 68/33

---

Advies van de Raad

van 10 maart 2009

over het geactualiseerde convergentieprogramma van het Verenigd Koninkrijk, 2008/2009-2013/2014

(2009/C 68/07)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid (1), en met name op artikel 9, lid 3,

Gezien de aanbeveling van de Commissie,

Na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité,

BRENGT HET VOLGENDE ADVIES UIT:

| (1) | Op 10 maart 2009 heeft de Raad het geactualiseerde convergentieprogramma van het Verenigd Koninkrijk voor de periode 2008/2009 tot en met 2013/2014 behandeld. |
| --- | --- |

(1)

Op 10 maart 2009 heeft de Raad het geactualiseerde convergentieprogramma van het Verenigd Koninkrijk voor de periode 2008/2009 tot en met 2013/2014 behandeld.

| (2) | Na diverse jaren onder impuls van de binnenlandse vraag een robuuste groei te hebben vertoond, is de economische activiteit in het Verenigd Koninkrijk in de loop van 2008 sterk vertraagd. De gevolgen van de wereldwijde financiële crisis en de scherpe correctie op de binnenlandse huizenmarkt hadden een wederzijds versterkend remmend effect op de economie. In reactie op de economische en financiële crisis heeft de regering van het Verenigd koninkrijk een aantal maatregelen genomen om de stabiliteit van de financiële sector te waarborgen en de kredietverlening aan huishoudens en ondernemingen te bevorderen. In november 2008 heeft de regering, conform het Europees economisch herstelplan waarover de Europese Raad in december 2008 overeenstemming heeft bereikt, tevens een aanvang gemaakt met de tenuitvoerlegging van een fiscaal stimuleringspakket ter grootte van ongeveer 0,25 % van het BBP in 2008 en 1,5 % in 2009, terwijl zij de automatische stabilisatoren ten volle liet werken. De Bank of England heeft het monetaire beleid versoepeld door middel van achtereenvolgende renteverlagingen (van 5,75 % in juli 2007 tot 1,00 % nu) en een verlenging van haar balans. De nominale effectieve wisselkoers van het Britse pond is in de loop van 2008 met meer dan 20 % gedaald. Het gecombineerde effect van de economische neergang, dalende activaprijzen en een expansief begrotingsbeleid heeft tot een aanzienlijke verslechtering van de openbare financiën van het Verenigd Koninkrijk geleid. Als gevolg van de snelle achteruitgang van het primaire overheidssaldo, dat reeds negatief was in de periode in de aanloop naar de crisis, heeft de ruimte van het Verenigd Koninkrijk voor een versoepeling van het begrotingsbeleid en het waarborgen van budgettaire houdbaarheid in het gedrang gebracht. In de begroting van maart 2008 plande het Verenigd Koninkrijk voor 2008/2009 een begrotingstekort dat hoger lag dan de referentiewaarde van 3 % van het BBP, hetgeen leidde tot de opening van een buitensporigtekortprocedure in juni 2008. |
| --- | --- |

(2)

Na diverse jaren onder impuls van de binnenlandse vraag een robuuste groei te hebben vertoond, is de economische activiteit in het Verenigd Koninkrijk in de loop van 2008 sterk vertraagd. De gevolgen van de wereldwijde financiële crisis en de scherpe correctie op de binnenlandse huizenmarkt hadden een wederzijds versterkend remmend effect op de economie. In reactie op de economische en financiële crisis heeft de regering van het Verenigd koninkrijk een aantal maatregelen genomen om de stabiliteit van de financiële sector te waarborgen en de kredietverlening aan huishoudens en ondernemingen te bevorderen. In november 2008 heeft de regering, conform het Europees economisch herstelplan waarover de Europese Raad in december 2008 overeenstemming heeft bereikt, tevens een aanvang gemaakt met de tenuitvoerlegging van een fiscaal stimuleringspakket ter grootte van ongeveer 0,25 % van het BBP in 2008 en 1,5 % in 2009, terwijl zij de automatische stabilisatoren ten volle liet werken. De Bank of England heeft het monetaire beleid versoepeld door middel van achtereenvolgende renteverlagingen (van 5,75 % in juli 2007 tot 1,00 % nu) en een verlenging van haar balans. De nominale effectieve wisselkoers van het Britse pond is in de loop van 2008 met meer dan 20 % gedaald. Het gecombineerde effect van de economische neergang, dalende activaprijzen en een expansief begrotingsbeleid heeft tot een aanzienlijke verslechtering van de openbare financiën van het Verenigd Koninkrijk geleid. Als gevolg van de snelle achteruitgang van het primaire overheidssaldo, dat reeds negatief was in de periode in de aanloop naar de crisis, heeft de ruimte van het Verenigd Koninkrijk voor een versoepeling van het begrotingsbeleid en het waarborgen van budgettaire houdbaarheid in het gedrang gebracht. In de begroting van maart 2008 plande het Verenigd Koninkrijk voor 2008/2009 een begrotingstekort dat hoger lag dan de referentiewaarde van 3 % van het BBP, hetgeen leidde tot de opening van een buitensporigtekortprocedure in juni 2008.

| (3) | Het programma bevat twee macro-economische scenario's: een centraal scenario en een voorzichtiger alternatief scenario met een trendmatige groei die een kwart procentpunt lager ligt dan in het centrale scenario. De projecties voor de overheidsfinanciën berusten op het alternatieve scenario, dat bij de beoordeling van het geactualiseerde programma als het referentiescenario wordt beschouwd. In dit scenario zou de recessie die in de tweede helft van 2008 inzette, in de eerste helft van 2009 aanhouden, zodat het reële BBP volgens het programma in 2008/2009 met 0,25 % en in 2009/2010 met nog eens 0,5 % zou krimpen. Vervolgens zou de BBP-groei zich herstellen tot 2 % in 2010/2011 en 3 % per jaar vanaf 2011/2012. Gezien de snelle versombering van de macro-economische vooruitzichten in de afgelopen maanden lijkt zelfs dit voorzichtiger scenario, dat in november 2008 in definitieve vorm is gegoten, thans op te optimistische groeihypothesen te zijn gebaseerd, met name wat de jaren 2009/2010 en 2010/2011 betreft (2). Volgens het programma zal van het fiscale stimuleringspakket in 2009 een gunstig effect op de BBP-groei uitgaan van naar schatting ongeveer 0,5 procentpunt, hetgeen strookt met de ramingen van de diensten van de Commissie. De inflatieprojecties zijn iets hoger dan in de tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie. |
| --- | --- |

(3)

Het programma bevat twee macro-economische scenario's: een centraal scenario en een voorzichtiger alternatief scenario met een trendmatige groei die een kwart procentpunt lager ligt dan in het centrale scenario. De projecties voor de overheidsfinanciën berusten op het alternatieve scenario, dat bij de beoordeling van het geactualiseerde programma als het referentiescenario wordt beschouwd. In dit scenario zou de recessie die in de tweede helft van 2008 inzette, in de eerste helft van 2009 aanhouden, zodat het reële BBP volgens het programma in 2008/2009 met 0,25 % en in 2009/2010 met nog eens 0,5 % zou krimpen. Vervolgens zou de BBP-groei zich herstellen tot 2 % in 2010/2011 en 3 % per jaar vanaf 2011/2012. Gezien de snelle versombering van de macro-economische vooruitzichten in de afgelopen maanden lijkt zelfs dit voorzichtiger scenario, dat in november 2008 in definitieve vorm is gegoten, thans op te optimistische groeihypothesen te zijn gebaseerd, met name wat de jaren 2009/2010 en 2010/2011 betreft (2). Volgens het programma zal van het fiscale stimuleringspakket in 2009 een gunstig effect op de BBP-groei uitgaan van naar schatting ongeveer 0,5 procentpunt, hetgeen strookt met de ramingen van de diensten van de Commissie. De inflatieprojecties zijn iets hoger dan in de tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie.

| (4) | Het overheidstekort over 2008/2009 wordt in de tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie op 5,7 % van het BBP geraamd en in het programma op 5,5 %, tegen een raming van 2,9 % van het BBP in de vorige actualisering van het convergentieprogramma. De onverwachte toename van het overheidstekort is vooral te wijten aan een neerwaartse herziening van de voorspellingen met betrekking tot de ontvangstenstijgingen vanwege de dramatische verslechtering van het macro-economische klimaat en de werking van de automatische stabilisatoren. Mede als gevolg van een sterke terugval van de woningtransacties en teruglopende huizenprijzen hebben de zegelrechten in 2008/2009 naar schatting ongeveer 0,5 % van het BBP minder inkomsten opgeleverd dan verwacht, terwijl de ontvangsten uit hoofde van de vennootschapsbelasting, die in de vijf begrotingsjaren tot 2007/2008 goed waren voor een kwart van de stijging van de belastingontvangsten, scherp zijn gedaald wegens de verslechtering van de winstgevendheid van de financiële sector. Wat de uitgavenzijde betreft, ligt de raming van de kapitaaluitgaven van de overheid in de huidige actualisering 0,2 % van het BBP hoger dan in het vorige programma, hetgeen de ter ondersteuning van de economie genomen maatregelen weerspiegelt, terwijl de rentebetalingen naar verwachting hoger zullen uitkomen dan voorspeld als gevolg van het effect van de hogere inflatie op de kosten van de schuldendienst van door de staat uitgegeven indexleningen. Bovendien doen de discretionaire maatregelen die de regering van het Verenigd Koninkrijk sinds de actualisering van 2007 heeft aangekondigd (zoals onder meer een in mei 2008 aangekondigde verlaging van de personenbelasting, een reductie van het normale btw-tarief en extra betalingen aan gepensioneerden) het voor 2008/2009 verwachte tekort met ongeveer 0,5 procentpunt toenemen. In 2008/2009 stijgt de bruto overheidsschuld met naar schatting bijna 10 procentpunt tot circa 53 % van het BBP. De helft van deze stijging is het resultaat van overheidsinterventies in de financiële sector die geen rechtstreekse gevolgen hebben voor het tekort. |
| --- | --- |

(4)

Het overheidstekort over 2008/2009 wordt in de tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie op 5,7 % van het BBP geraamd en in het programma op 5,5 %, tegen een raming van 2,9 % van het BBP in de vorige actualisering van het convergentieprogramma. De onverwachte toename van het overheidstekort is vooral te wijten aan een neerwaartse herziening van de voorspellingen met betrekking tot de ontvangstenstijgingen vanwege de dramatische verslechtering van het macro-economische klimaat en de werking van de automatische stabilisatoren. Mede als gevolg van een sterke terugval van de woningtransacties en teruglopende huizenprijzen hebben de zegelrechten in 2008/2009 naar schatting ongeveer 0,5 % van het BBP minder inkomsten opgeleverd dan verwacht, terwijl de ontvangsten uit hoofde van de vennootschapsbelasting, die in de vijf begrotingsjaren tot 2007/2008 goed waren voor een kwart van de stijging van de belastingontvangsten, scherp zijn gedaald wegens de verslechtering van de winstgevendheid van de financiële sector. Wat de uitgavenzijde betreft, ligt de raming van de kapitaaluitgaven van de overheid in de huidige actualisering 0,2 % van het BBP hoger dan in het vorige programma, hetgeen de ter ondersteuning van de economie genomen maatregelen weerspiegelt, terwijl de rentebetalingen naar verwachting hoger zullen uitkomen dan voorspeld als gevolg van het effect van de hogere inflatie op de kosten van de schuldendienst van door de staat uitgegeven indexleningen. Bovendien doen de discretionaire maatregelen die de regering van het Verenigd Koninkrijk sinds de actualisering van 2007 heeft aangekondigd (zoals onder meer een in mei 2008 aangekondigde verlaging van de personenbelasting, een reductie van het normale btw-tarief en extra betalingen aan gepensioneerden) het voor 2008/2009 verwachte tekort met ongeveer 0,5 procentpunt toenemen. In 2008/2009 stijgt de bruto overheidsschuld met naar schatting bijna 10 procentpunt tot circa 53 % van het BBP. De helft van deze stijging is het resultaat van overheidsinterventies in de financiële sector die geen rechtstreekse gevolgen hebben voor het tekort.

| (5) | Volgens de meest recente actualisering zou het overheidstekort in 2009/2010 met 2,75 procentpunt toenemen tot 8,2 % van het BBP, tegen een raming van 9,5 % van het BBP in de tussentijdse prognoses van de diensten van de Commissie. Verwacht wordt dat de overheidsontvangsten een nominale daling met 2 % te zien zullen geven, terwijl de uitgaven met bijna 5 % zullen stijgen. In het programma wordt ervan uitgegaan dat de inzakkende activiteit in de financiële sector en op de huizenmarkt tussen 2007/2008 en 2009/2010 tot een daling van de overheidsontvangsten met in totaal 1

  procentpunt van het BBP zal leiden, mede als gevolg van een geringere opbrengst van de personenbelasting op de lonen in de financiële sector. In de begrotingsprognoses is ook rekening gehouden met de fiscale stimuleringsmaatregelen ter grootte van circa 1 % van het BBP in 2009/2010, zoals onder meer een tijdelijke verlaging van het normale btw-tarief (die goed was voor de helft van het stimuleringspakket van november 2008) en het naar voren halen van investeringsuitgaven. Het structurele tekort, ofwel het volgens de algemeen aanvaarde methode berekende conjunctuurgezuiverde begrotingssaldo ongerekend eenmalige en andere tijdelijke maatregelen, zal in 2009/2010 met naar schatting ongeveer 2 procentpunt verslechteren. Deze verslechtering is in bijna gelijke mate het gevolg van de gecombineerde effecten van de expansieve begrotingsmaatregelen en het effect van de belastingelasticiteiten wegens de afgenomen activiteiten in de financiële sector en op de huizenmarkt, welke tot aan de economische inzinking hoge belastingontvangsten opleverden. |
| --- | --- |

(5)

Formula

| (6) | De actualisering noemt geen middellangetermijndoelstelling (MTD) voor de begrotingssituatie. De in het programma opgenomen begrotingsprognoses impliceren dat het structurele tekort tussen 2010/2011 en 2013/2014 met gemiddeld bijna 1 procentpunt per jaar zou afnemen. In het programma wordt er bij de middellangetermijnprojecties van uitgegaan dat het beleid ongewijzigd blijft en dat het overheidstekort gestaag terugloopt. Volgens het programma zou het nominale tekort tussen 2010/2011 en 2013/2014 met gemiddeld circa 1,25 procentpunt van het BBP per jaar verbeteren tot 3,4 % van het BBP aan het einde van de programmaperiode. Ongeveer drie vijfde van de beoogde aanpassing van het nominale saldo tussen 2010/2011 en 2013/2014 is het resultaat van een daling van de uitgavenquote. Het jaarlijkse nominale stijgingstempo van de uitgaven zal tussen 2011/2012 en 2013/2014 naar verwachting vertragen tot 4 %, tegen gemiddeld 5,25 % in de voorgaande periode van drie jaar. Deze forse afvlakking van de uitgavengroei wordt echter nog niet onderbouwd door uitgewerkte departementale uitgavenplannen, overeenkomstig de ingestelde driejaarlijkse doorlichting van de overheidsuitgaven. De regering heeft belastingverhogingen en een stijging van de socialezekerheidsbijdragen aangekondigd, evenals een verhoging van de geplande efficiëntieverbeteringen in de publieke dienstverlening vanaf 2010/2011. Voorspeld wordt dat de bruto overheidsschuld gedurende de programmaperiode met 15,5 procentpunt zal oplopen tot 68,5 % van het BBP in 2013/2014. Doel van het programma is, dat de schuld na het einde van de programmaperiode, uiterlijk in 2015/2016, als percentage van het BBP daalt. |
| --- | --- |

(6)

De actualisering noemt geen middellangetermijndoelstelling (MTD) voor de begrotingssituatie. De in het programma opgenomen begrotingsprognoses impliceren dat het structurele tekort tussen 2010/2011 en 2013/2014 met gemiddeld bijna 1 procentpunt per jaar zou afnemen. In het programma wordt er bij de middellangetermijnprojecties van uitgegaan dat het beleid ongewijzigd blijft en dat het overheidstekort gestaag terugloopt. Volgens het programma zou het nominale tekort tussen 2010/2011 en 2013/2014 met gemiddeld circa 1,25 procentpunt van het BBP per jaar verbeteren tot 3,4 % van het BBP aan het einde van de programmaperiode. Ongeveer drie vijfde van de beoogde aanpassing van het nominale saldo tussen 2010/2011 en 2013/2014 is het resultaat van een daling van de uitgavenquote. Het jaarlijkse nominale stijgingstempo van de uitgaven zal tussen 2011/2012 en 2013/2014 naar verwachting vertragen tot 4 %, tegen gemiddeld 5,25 % in de voorgaande periode van drie jaar. Deze forse afvlakking van de uitgavengroei wordt echter nog niet onderbouwd door uitgewerkte departementale uitgavenplannen, overeenkomstig de ingestelde driejaarlijkse doorlichting van de overheidsuitgaven. De regering heeft belastingverhogingen en een stijging van de socialezekerheidsbijdragen aangekondigd, evenals een verhoging van de geplande efficiëntieverbeteringen in de publieke dienstverlening vanaf 2010/2011. Voorspeld wordt dat de bruto overheidsschuld gedurende de programmaperiode met 15,5 procentpunt zal oplopen tot 68,5 % van het BBP in 2013/2014. Doel van het programma is, dat de schuld na het einde van de programmaperiode, uiterlijk in 2015/2016, als percentage van het BBP daalt.

| (7) | De begrotingsresultaten zijn aan neerwaartse risico's onderhevig. De groeiprognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie voor 2009/2010 en 2010/2011 zijn veel somberder dan in het programma, zodat het tekort in 2010/2011 ongeveer 2 procentpunt hoger wordt geschat dan in het programma. Bovendien zal de economische activiteit in 2010 meer dan waarschijnlijk zwakker blijken dan in het programma wordt voorspeld, hetgeen het risico met zich brengt dat de — als tijdelijk bedoelde — stimuleringsmaatregelen in 2010 niet zullen worden ingetrokken. Het programma erkent dat de bijdrage van de financiële sector aan de economische activiteit op middellange termijn geringer zal zijn dan eerder was voorspeld, en dat de samenstelling van de totale vraag waarschijnlijk tot minder belastingontvangsten zal leiden. De inkomstenelasticiteit waarvan het programma voor de jaren na 2010/2011 impliciet uitgaat, lijkt echter optimistisch te zijn ingeschat, en de samenstelling van de totale vraag zou tot nog minder belastingontvangsten kunnen leiden dan in het programma wordt aangenomen. In het licht van deze negatieve risico's is het evenmin uitgesloten dat de schuldquote vanaf 2009/2010 een minder gunstig verloop te zien geeft dan in het programma wordt verwacht, hetgeen een risico van hogere kosten van de schuldendienst met zich brengt. Daarnaast houden ook de overheidsinterventies in de financiële sector het risico in dat het tekort en/of de schuld hoger uitkomen dan in het programma is voorspeld (3). Er wordt evenwel van uitgegaan dat het grootste deel van de in het programma op ongeveer 5 procentpunt van het BBP geraamde stijging van de overheidsschuld als gevolg van operaties ter ondersteuning van de financiële sector geen permanent karakter heeft. Van de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk wordt verwacht dat zij de stijging van de schuld als gevolg van interventies in de financiële sector, althans ten dele, ombuigen met behulp van de opbrengst die de wederverkoop van deelnemingen in financiële instellingen aan de particuliere sector oplevert en door de terugbetaling van leningen te eisen zodra de economie zich herstelt en de omstandigheden in de financiële sector zich stabiliseren. |
| --- | --- |

(7)

De begrotingsresultaten zijn aan neerwaartse risico's onderhevig. De groeiprognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie voor 2009/2010 en 2010/2011 zijn veel somberder dan in het programma, zodat het tekort in 2010/2011 ongeveer 2 procentpunt hoger wordt geschat dan in het programma. Bovendien zal de economische activiteit in 2010 meer dan waarschijnlijk zwakker blijken dan in het programma wordt voorspeld, hetgeen het risico met zich brengt dat de — als tijdelijk bedoelde — stimuleringsmaatregelen in 2010 niet zullen worden ingetrokken. Het programma erkent dat de bijdrage van de financiële sector aan de economische activiteit op middellange termijn geringer zal zijn dan eerder was voorspeld, en dat de samenstelling van de totale vraag waarschijnlijk tot minder belastingontvangsten zal leiden. De inkomstenelasticiteit waarvan het programma voor de jaren na 2010/2011 impliciet uitgaat, lijkt echter optimistisch te zijn ingeschat, en de samenstelling van de totale vraag zou tot nog minder belastingontvangsten kunnen leiden dan in het programma wordt aangenomen. In het licht van deze negatieve risico's is het evenmin uitgesloten dat de schuldquote vanaf 2009/2010 een minder gunstig verloop te zien geeft dan in het programma wordt verwacht, hetgeen een risico van hogere kosten van de schuldendienst met zich brengt. Daarnaast houden ook de overheidsinterventies in de financiële sector het risico in dat het tekort en/of de schuld hoger uitkomen dan in het programma is voorspeld (3). Er wordt evenwel van uitgegaan dat het grootste deel van de in het programma op ongeveer 5 procentpunt van het BBP geraamde stijging van de overheidsschuld als gevolg van operaties ter ondersteuning van de financiële sector geen permanent karakter heeft. Van de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk wordt verwacht dat zij de stijging van de schuld als gevolg van interventies in de financiële sector, althans ten dele, ombuigen met behulp van de opbrengst die de wederverkoop van deelnemingen in financiële instellingen aan de particuliere sector oplevert en door de terugbetaling van leningen te eisen zodra de economie zich herstelt en de omstandigheden in de financiële sector zich stabiliseren.

| (8) | Hoewel de financiële uitgangssituatie van het Verenigd Koninkrijk door een vrij lage overheidsschuld wordt gekenmerkt en er van de vergrijzing in het Verenigd Koninkrijk een langetermijneffect op de begroting uitgaat dat dicht bij het EU-gemiddelde ligt, houdt de in het programma verwachte begrotingssituatie voor 2008, die duidelijk ongunstiger is dan de uitgangssituatie van het vorige programma, toch een groter risico in voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën, zelfs als de budgettaire langetermijngevolgen van de vergrijzing buiten beschouwing worden gelaten. De financiële crisis kan ook een negatief effect op de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn hebben indien de kosten van de overheidssteun niet volledig worden terugverdiend. Indien de in de tussentijdse prognoses van de diensten van de Commissie voorspelde begrotingssituatie voor 2009 als uitgangspunt wordt genomen, zou het houdbaarheidstekort aanzienlijk verslechteren. Bovendien wordt verwacht dat de bruto schuldquote vóór het einde van de programmaperiode de in het Verdrag vastgelegde referentiewaarde zal overschrijden. Als het primaire tekort wordt gereduceerd, zou dat bijdragen tot een vermindering van de risico's voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn, die op basis van de algemeen aanvaarde methode als hoog worden beoordeeld, ten gevolge van het huidige hoge structurele tekort. |
| --- | --- |

(8)

Hoewel de financiële uitgangssituatie van het Verenigd Koninkrijk door een vrij lage overheidsschuld wordt gekenmerkt en er van de vergrijzing in het Verenigd Koninkrijk een langetermijneffect op de begroting uitgaat dat dicht bij het EU-gemiddelde ligt, houdt de in het programma verwachte begrotingssituatie voor 2008, die duidelijk ongunstiger is dan de uitgangssituatie van het vorige programma, toch een groter risico in voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën, zelfs als de budgettaire langetermijngevolgen van de vergrijzing buiten beschouwing worden gelaten. De financiële crisis kan ook een negatief effect op de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn hebben indien de kosten van de overheidssteun niet volledig worden terugverdiend. Indien de in de tussentijdse prognoses van de diensten van de Commissie voorspelde begrotingssituatie voor 2009 als uitgangspunt wordt genomen, zou het houdbaarheidstekort aanzienlijk verslechteren. Bovendien wordt verwacht dat de bruto schuldquote vóór het einde van de programmaperiode de in het Verdrag vastgelegde referentiewaarde zal overschrijden. Als het primaire tekort wordt gereduceerd, zou dat bijdragen tot een vermindering van de risico's voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn, die op basis van de algemeen aanvaarde methode als hoog worden beoordeeld, ten gevolge van het huidige hoge structurele tekort.

| (9) | Wegens de recente sterke verslechtering van de openbare financiën van het Verenigd Koninkrijk is het binnenlandse begrotingskader onder enorme druk komen te staan. In het Pre-Budget Report 2008 zijn de beide bestaande begrotingsregels opgeschort en vervangen door een tijdelijke werkregel. Doel van de nieuwe regel, die moet worden toegepast zodra de economie uit het dal klimt, is elk jaar een verbetering van het conjunctuurgezuiverde lopende begrotingssaldo te realiseren totdat het in evenwicht is en de schuldquote is gereduceerd. De regel moet de overheid in staat stellen meer krediet op te nemen om de economie van het Verenigd Koninkrijk op korte termijn te ondersteunen, maar zodra deze de huidige recessie heeft overwonnen zou hij een kwantitatief niet nader gespecificeerde beperking opleggen wat de ten minste te verwezenlijken begrotingsconsolidatie betreft. Vóór 2015/2016 zal naar verwachting een nieuw kader worden ingevoerd, maar het exacte tijdsbestek is nog onzeker. De totstandbrenging van een doelmatig en geloofwaardig herzien begrotingskader is van groot belang wil het Verenigd Koninkrijk erin slagen de hoognodige begrotingsconsolidatie op middellange termijn te bewerkstelligen. Het nieuwe efficiëntieprogramma, dat in het kader van de Comprehensive Spending Review 2007 is ingevoerd en in het Budget en Pre-Budget Report 2008 nader is uitgewerkt, toont aan dat de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk voornemens zijn zich op de kostenefficiëntie in de publieke dienstverlening te blijven concentreren, onder meer door een ambitieuze efficiëntiedoelstelling vast te stellen en een nieuw controle- en rapportagekader te introduceren. In de actualisering wordt een aantal concrete ondersteunende maatregelen geschetst, maar het blijft onduidelijk tot op welke hoogte deze op de diverse departementen en beleidsterreinen van invloed zullen zijn. |
| --- | --- |

(9)

Wegens de recente sterke verslechtering van de openbare financiën van het Verenigd Koninkrijk is het binnenlandse begrotingskader onder enorme druk komen te staan. In het Pre-Budget Report 2008 zijn de beide bestaande begrotingsregels opgeschort en vervangen door een tijdelijke werkregel. Doel van de nieuwe regel, die moet worden toegepast zodra de economie uit het dal klimt, is elk jaar een verbetering van het conjunctuurgezuiverde lopende begrotingssaldo te realiseren totdat het in evenwicht is en de schuldquote is gereduceerd. De regel moet de overheid in staat stellen meer krediet op te nemen om de economie van het Verenigd Koninkrijk op korte termijn te ondersteunen, maar zodra deze de huidige recessie heeft overwonnen zou hij een kwantitatief niet nader gespecificeerde beperking opleggen wat de ten minste te verwezenlijken begrotingsconsolidatie betreft. Vóór 2015/2016 zal naar verwachting een nieuw kader worden ingevoerd, maar het exacte tijdsbestek is nog onzeker. De totstandbrenging van een doelmatig en geloofwaardig herzien begrotingskader is van groot belang wil het Verenigd Koninkrijk erin slagen de hoognodige begrotingsconsolidatie op middellange termijn te bewerkstelligen. Het nieuwe efficiëntieprogramma, dat in het kader van de Comprehensive Spending Review 2007 is ingevoerd en in het Budget en Pre-Budget Report 2008 nader is uitgewerkt, toont aan dat de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk voornemens zijn zich op de kostenefficiëntie in de publieke dienstverlening te blijven concentreren, onder meer door een ambitieuze efficiëntiedoelstelling vast te stellen en een nieuw controle- en rapportagekader te introduceren. In de actualisering wordt een aantal concrete ondersteunende maatregelen geschetst, maar het blijft onduidelijk tot op welke hoogte deze op de diverse departementen en beleidsterreinen van invloed zullen zijn.

| (10) | In reactie op de financiële crisis hebben de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk een reeks beleidsmaatregelen getroffen waarmee werd beoogd de financiële sector te stabiliseren en de kredietverlening te ondersteunen. Een kredietgarantieregeling garandeert het commercial paper dat banken uitgeven om hun vervallende „wholesale debt” te herfinancieren. Bovendien bood de speciale liquiditeitenregeling van de Bank of England deelnemende banken tot januari 2009 de gelegenheid illiquide activa te ruilen voor schatkistpapier van het Verenigd Koninkrijk. Deze regeling is opgevolgd door de discontofaciliteit van de Bank of England, die banken toegang blijft bieden tot liquiditeit op lange termijn, maar op basis van een breder scala aan onderpand. De regering heeft niet alleen twee financiële instellingen genationaliseerd, namelijk Northern Rock in februari 2008 en Bradford & Bingley in september 2008, maar ook voor een bedrag van 37 miljard GBP (2,5 % van het BBP) aan overheidskapitaal in een aantal banken geïnjecteerd. Vanaf februari 2009 mag de Bank of England van het ministerie van Financiën ook voor een bedrag van ten hoogste 50 miljard GBP (3,5 % van het BBP) aan effecten van de particuliere sector kopen. In januari 2009 heeft de regering tevens een regeling aangekondigd die banken zou verzekeren tegen verliezen op activa die het sterkst door de huidige economische neergang zijn getroffen, terwijl de Financial Services Authority (FSA) in een verklaring over de voorschriften inzake de kapitaalvereisten heeft verduidelijkt dat banken tijdens economische inzinkingen op hun kapitaalbuffers mogen interen, zodat zij hun kredietverlening gemakkelijker kunnen voortzetten. |
| --- | --- |

(10)

In reactie op de financiële crisis hebben de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk een reeks beleidsmaatregelen getroffen waarmee werd beoogd de financiële sector te stabiliseren en de kredietverlening te ondersteunen. Een kredietgarantieregeling garandeert het commercial paper dat banken uitgeven om hun vervallende „wholesale debt” te herfinancieren. Bovendien bood de speciale liquiditeitenregeling van de Bank of England deelnemende banken tot januari 2009 de gelegenheid illiquide activa te ruilen voor schatkistpapier van het Verenigd Koninkrijk. Deze regeling is opgevolgd door de discontofaciliteit van de Bank of England, die banken toegang blijft bieden tot liquiditeit op lange termijn, maar op basis van een breder scala aan onderpand. De regering heeft niet alleen twee financiële instellingen genationaliseerd, namelijk Northern Rock in februari 2008 en Bradford & Bingley in september 2008, maar ook voor een bedrag van 37 miljard GBP (2,5 % van het BBP) aan overheidskapitaal in een aantal banken geïnjecteerd. Vanaf februari 2009 mag de Bank of England van het ministerie van Financiën ook voor een bedrag van ten hoogste 50 miljard GBP (3,5 % van het BBP) aan effecten van de particuliere sector kopen. In januari 2009 heeft de regering tevens een regeling aangekondigd die banken zou verzekeren tegen verliezen op activa die het sterkst door de huidige economische neergang zijn getroffen, terwijl de Financial Services Authority (FSA) in een verklaring over de voorschriften inzake de kapitaalvereisten heeft verduidelijkt dat banken tijdens economische inzinkingen op hun kapitaalbuffers mogen interen, zodat zij hun kredietverlening gemakkelijker kunnen voortzetten.

| (11) | Conform het Europees economisch herstelplan waarover de Europese Raad in december 2008 overeenstemming heeft bereikt, heeft het Verenigd Koninkrijk in november 2008 fiscale stimuleringsmaatregelen aangekondigd, ten belope van omstreeks 1,5 % van het BBP in 2009, die er naar verwachting voor zullen zorgen dat het BBP in 2009 met ongeveer 0,5 procentpunt minder krimpt. Het pakket heeft een tijdelijk karakter en is goed getimed, daar met de maatregelen wordt beoogd de binnenlandse vraag in 2009 te ondersteunen. De voorspelde stijging van het overheidstekort, in combinatie met een beperkte initiële budgettaire manoeuvreerruimte en het ontbreken van een geloofwaardig begrotingskader op middellange termijn, betekent dat het van cruciaal belang is de stimulering om te keren door een duurzame consolidatie op de middellange termijn. De meeste fiscale stimuleringsmaatregelen zijn erop gericht de koopkracht van huishoudens te ondersteunen en pakken veelal gunstig uit voor particulieren die relatief sterker geneigd zijn te consumeren. Andere maatregelen, onder meer van structurele aard, zijn bedoeld om het bedrijfsleven en de investeringsactiviteiten te ondersteunen, de capaciteit van de overheidsdiensten voor arbeidsvoorziening uit te breiden en de opleidingsmogelijkheden voor werklozen te verruimen. In het verlengde van het maatregelenpakket van september 2008 ter ondersteuning van huizenbezitters zijn ten slotte ook verdere maatregelen aangekondigd om het aanpassingsproces op de huizenmarkt te ondersteunen. Deze maatregelen passen in het kader van de beleidsdoelstelling om de productie op korte termijn te stabiliseren en hangen samen met de Lissabonagenda voor structurele hervormingen in het Verenigd Koninkrijk. |
| --- | --- |

(11)

Conform het Europees economisch herstelplan waarover de Europese Raad in december 2008 overeenstemming heeft bereikt, heeft het Verenigd Koninkrijk in november 2008 fiscale stimuleringsmaatregelen aangekondigd, ten belope van omstreeks 1,5 % van het BBP in 2009, die er naar verwachting voor zullen zorgen dat het BBP in 2009 met ongeveer 0,5 procentpunt minder krimpt. Het pakket heeft een tijdelijk karakter en is goed getimed, daar met de maatregelen wordt beoogd de binnenlandse vraag in 2009 te ondersteunen. De voorspelde stijging van het overheidstekort, in combinatie met een beperkte initiële budgettaire manoeuvreerruimte en het ontbreken van een geloofwaardig begrotingskader op middellange termijn, betekent dat het van cruciaal belang is de stimulering om te keren door een duurzame consolidatie op de middellange termijn. De meeste fiscale stimuleringsmaatregelen zijn erop gericht de koopkracht van huishoudens te ondersteunen en pakken veelal gunstig uit voor particulieren die relatief sterker geneigd zijn te consumeren. Andere maatregelen, onder meer van structurele aard, zijn bedoeld om het bedrijfsleven en de investeringsactiviteiten te ondersteunen, de capaciteit van de overheidsdiensten voor arbeidsvoorziening uit te breiden en de opleidingsmogelijkheden voor werklozen te verruimen. In het verlengde van het maatregelenpakket van september 2008 ter ondersteuning van huizenbezitters zijn ten slotte ook verdere maatregelen aangekondigd om het aanpassingsproces op de huizenmarkt te ondersteunen. Deze maatregelen passen in het kader van de beleidsdoelstelling om de productie op korte termijn te stabiliseren en hangen samen met de Lissabonagenda voor structurele hervormingen in het Verenigd Koninkrijk.

| (12) | Na de afgelopen jaren in overwegend goede economische tijden een expansief begrotingsbeleid te hebben gevoerd en in het licht van het stimuleringspakket voor 2009, zijn de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk voornemens een begrotingsconsolidatie te verwezenlijken die moet resulteren in een verbetering van het structurele saldo met ongeveer 1 procentpunt per jaar op middellange termijn. Conform deze consolidatiestrategie zijn de stimuleringsmaatregelen als tijdelijk opgezet. Het risico bestaat evenwel dat de als tijdelijk bedoelde stimuleringsmaatregelen in 2010 niet zullen worden ingetrokken indien, zoals in de tussentijdse prognoses van de diensten van de Commissie wordt voorspeld, het door de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk in 2010 verwachte economische herstel uitblijft. Ten slotte wordt ervan uitgegaan dat de schuldquote tijdens de programmaperiode fors zal toenemen en vanaf 2009/2010 hoger zal uitkomen dan de referentiewaarde van 60 % van het BBP. |
| --- | --- |

(12)

Na de afgelopen jaren in overwegend goede economische tijden een expansief begrotingsbeleid te hebben gevoerd en in het licht van het stimuleringspakket voor 2009, zijn de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk voornemens een begrotingsconsolidatie te verwezenlijken die moet resulteren in een verbetering van het structurele saldo met ongeveer 1 procentpunt per jaar op middellange termijn. Conform deze consolidatiestrategie zijn de stimuleringsmaatregelen als tijdelijk opgezet. Het risico bestaat evenwel dat de als tijdelijk bedoelde stimuleringsmaatregelen in 2010 niet zullen worden ingetrokken indien, zoals in de tussentijdse prognoses van de diensten van de Commissie wordt voorspeld, het door de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk in 2010 verwachte economische herstel uitblijft. Ten slotte wordt ervan uitgegaan dat de schuldquote tijdens de programmaperiode fors zal toenemen en vanaf 2009/2010 hoger zal uitkomen dan de referentiewaarde van 60 % van het BBP.

| (13) | Wat de in de gedragscode voor stabiliteits- en convergentieprogramma's gespecificeerde gegevensvereisten betreft, vertoont het programma grote lacunes in de verplichte en facultatieve gegevens (4). |
| --- | --- |

(13)

Wat de in de gedragscode voor stabiliteits- en convergentieprogramma's gespecificeerde gegevensvereisten betreft, vertoont het programma grote lacunes in de verplichte en facultatieve gegevens (4).

Al met al wordt met het programma bevestigd dat de begrotingssituatie van het Verenigd Koninkrijk snel verslechtert, hetgeen de houdbaarheid van de openbare financiën van het Verenigd Koninkrijk onder druk heeft gezet. Het feit dat het macro-economische klimaat op korte termijn waarschijnlijk veel slechter zal uitvallen dan verwacht, houdt het risico in dat het overheidstekort gedurende de gehele programmaperiode hoger uitkomt. In het programma wordt ervan uitgegaan dat de budgettaire teugels na de in 2009/2010 genomen expansieve begrotingsmaatregelen vanaf 2010/2011 duurzaam zullen worden aangehaald, maar het risico bestaat dat deze consolidatie niet zal worden verwezenlijkt. Dit risico hangt samen met de mogelijkheid dat de stimuleringsmaatregelen tot 2010 worden verlengd mocht een krachtig economisch herstel uitblijven, alsook met een zwakkere inkomstenelasticiteit en het feit dat de uitgavenstreefcijfers niet gehaald dreigen te worden. Gezien het feit dat de begrotingssituatie van het Verenigd Koninkrijk op korte termijn waarschijnlijk sterker zal verslechteren dan verwacht en dat de risico's voor de budgettaire houdbaarheid toegenomen zijn, is er op middellange termijn een ambitieuzere consolidatie-inspanning vereist. De schuldquote zal volgens de prognoses stijgen van 43,25 % van het BBP in 2007/2008 tot 65 % in 2010/2011 en zich in de buurt van 70 % stabiliseren aan het einde van de programmaperiode.

Gelet op de beoordeling hierboven wordt het Verenigd Koninkrijk verzocht om:

| (i) | de begrotingsplannen, inclusief de stimuleringsmaatregelen, uit te voeren in overeenstemming met het Europees economisch herstelplan en in het kader van het stabilisatie- en groeipact, en tegelijkertijd een verdere verslechtering van de openbare financiën te vermijden; |
| --- | --- |

(i)

de begrotingsplannen, inclusief de stimuleringsmaatregelen, uit te voeren in overeenstemming met het Europees economisch herstelplan en in het kader van het stabilisatie- en groeipact, en tegelijkertijd een verdere verslechtering van de openbare financiën te vermijden;

| (ii) | in 2010/2011 en de jaren daarna een significante berotingsconsolidatie te verwezenlijken, en specifiekere maatregelen ter ondersteuning van de aanpassing te nemen, om ervoor te zorgen dat het tekort snel tot onder de referentiewaarde wordt teruggebracht; |
| --- | --- |

(ii)

in 2010/2011 en de jaren daarna een significante berotingsconsolidatie te verwezenlijken, en specifiekere maatregelen ter ondersteuning van de aanpassing te nemen, om ervoor te zorgen dat het tekort snel tot onder de referentiewaarde wordt teruggebracht;

| (iii) | te bepalen hoe het begrotingskader in de toekomst zal worden toegepast, in overeenstemming met een verbetering van de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn. |
| --- | --- |

(iii)

te bepalen hoe het begrotingskader in de toekomst zal worden toegepast, in overeenstemming met een verbetering van de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn.

Het Verenigd Koninkrijk wordt ook verzocht de datavereisten van de gedragscode beter in acht te nemen.

Overzicht van de belangrijkste macro-economische en budgettaire prognoses

| | | 2007/8 | 2008/9 | 2009/10 | 2010/11 | 2011/12 | 2012/13 | 2013/14 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Reëel BBP
  (verandering in %) | CP dec 2008 | 3 | – 0,25 | – 0,5 | 2 | 3 | 3 | 3 |
| COM jan 2009 | 3,0 | – 0,6 | – 2,3 | 0,9 | n.b. | n.b. | n.b. |
| CP nov 2007 | 3 | 3 | 2 | 2,75 | 2,5 | 2,5 | n.b. |
| HICP-inflatie
  (%) | CP dec 2008 | 2,25 | 3,75 | 1 | 2 | 2 | 2 | 2 |
| COM jan 2009 | 2,2 | 3,4 | – 0,3 | 1,3 | n.b. | n.b. | n.b. |
| CP nov 2007 | 2,25 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | n.b. |
| Output gap (5)

  (% van het potentiële BBP) | CP dec 2008 | 1,0 | – 0,5 | – 2,4 | – 2,1 | – 1,2 | – 0,4 | 0,2 |
| COM jan 2009 | 2,0 | 0,5 | – 2,4 | – 2,8 | n.b. | n.b. | n.b. |
| CP nov 2007 | 0,0 | – 0,5 | – 0,3 | – 0,4 | – 0,4 | – 0,3 | n.b. |
| Netto financieringsoverschot/-tekort t.o.v. het buitenland
  (% van het BBP) (6) | CP dec 2008 | n.b. | n.b. | n.b. | n.b. | n.b. | n.b. | n.b. |
| COM jan 2009 | – 2,6 | – 2,0 | – 5,5 | – 5,7 | n.b. | n.b. | n.b. |
| CP nov 2007 | n.b. | n.b. | n.b. | n.b. | n.b. | n.b. | n.b. |
| Overheidsontvangsten (7)

  (% van het BBP) | CP dec 2008 | 37,9 | 36,7 | 35,5 | 36,6 | 37,3 | 37,7 | 38,0 |
| COM jan 2009 | 42,1 | 41,4 | 41,2 | 41,6 | n.b. | n.b. | n.b. |
| CP nov 2007 | 38,6 | 38,8 | 39,0 | 39,2 | 39,3 | 39,5 | n.b. |
| Overheidsuitgaven (7)

  (% van het BBP) | CP dec 2008 | 40,7 | 42,2 | 43,7 | 43,7 | 42,9 | 42,1 | 41,4 |
| COM jan 2009 | 44,9 | 47,2 | 50,8 | 50,8 | n.b. | n.b. | n.b. |
| CP nov 2007 | 41,6 | 41,7 | 41,4 | 41,3 | 41,1 | 41,1 | n.b. |
| Overheidssaldo
  (% van het BBP) | CP dec 2008 | – 2,8 | – 5,5 | – 8,2 | – 7,1 | – 5,6 | – 4,4 | – 3,4 |
| COM jan 2009 | – 2,8 | – 5,7 | – 9,5 | – 9,2 | n.b. | n.b. | n.b. |
| CP nov 2007 | – 3,0 | – 2,9 | – 2,4 | – 2,1 | – 1,8 | – 1,6 | n.b. |
| Primair saldo
  (% van het BBP) | CP dec 2008 | – 0,6 | – 3,4 | – 6,4 | – 4,5 | – 2,6 | – 1,4 | – 0,3 |
| COM jan 2009 | – 0,6 | – 3,5 | – 7,1 | – 6,4 | n.b. | n.b. | n.b. |
| CP nov 2007 | – 0,8 | – 0,9 | – 0,3 | 0,0 | 0,3 | 0,5 | n.b. |
| Conjunctuurgezuiverd saldo (5)

  (% van het BBP) | CP dec 2008 | – 3,2 | – 5,3 | – 7,2 | – 6,2 | – 5,1 | – 4,2 | – 3,5 |
| COM jan 2009 | – 3,7 | – 5,9 | – 8,5 | – 8,0 | n.b. | n.b. | n.b. |
| CP nov 2007 | – 3,0 | – 2,7 | – 2,3 | – 1,9 | – 1,6 | – 1,5 | n.b. |
| Structureel saldo (8)

  (% van het BBP) | CP dec 2008 | – 3,2 | – 5,3 | – 7,2 | – 6,2 | – 5,1 | – 4,2 | – 3,5 |
| COM jan 2009 | – 3,7 | – 5,9 | – 8,5 | – 8,0 | n.b. | n.b. | n.b. |
| CP nov 2007 | – 3 | – 2,7 | – 2,3 | – 1,9 | – 1,6 | – 1,5 | n.b. |
| Bruto overheidsschuld
  (% van het BBP) | CP dec 2008 | 43,2 | 52,9 | 60,5 | 65,1 | 67,5 | 68,6 | 68,5 |
| COM jan 2009 | 43,2 | 53,7 | 64,6 | 71,9 | n.b. | n.b. | n.b. |
| CP nov 2007 | 43,9 | 44,8 | 45,1 | 45,3 | 45,2 | 44,9 | n.b. |
| Convergentieprogramma (CP); tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie. |

2007/8

2008/9

2009/10

2010/11

2011/12

2012/13

2013/14

Reëel BBP

(verandering in %)

CP dec 2008

3

– 0,25

– 0,5

2

3

3

3

COM jan 2009

3,0

– 0,6

– 2,3

0,9

n.b.

n.b.

n.b.

CP nov 2007

3

3

2

2,75

2,5

2,5

n.b.

HICP-inflatie

(%)

CP dec 2008

2,25

3,75

1

2

2

2

2

COM jan 2009

2,2

3,4

– 0,3

1,3

n.b.

n.b.

n.b.

CP nov 2007

2,25

2

2

2

2

2

n.b.

Output gap (5)

(% van het potentiële BBP)

CP dec 2008

1,0

– 0,5

– 2,4

– 2,1

– 1,2

– 0,4

0,2

COM jan 2009

2,0

0,5

– 2,4

– 2,8

n.b.

n.b.

n.b.

CP nov 2007

0,0

– 0,5

– 0,3

– 0,4

– 0,4

– 0,3

n.b.

Netto financieringsoverschot/-tekort t.o.v. het buitenland

(% van het BBP) (6)

CP dec 2008

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

COM jan 2009

– 2,6

– 2,0

– 5,5

– 5,7

n.b.

n.b.

n.b.

CP nov 2007

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

Overheidsontvangsten (7)

(% van het BBP)

CP dec 2008

37,9

36,7

35,5

36,6

37,3

37,7

38,0

COM jan 2009

42,1

41,4

41,2

41,6

n.b.

n.b.

n.b.

CP nov 2007

38,6

38,8

39,0

39,2

39,3

39,5

n.b.

Overheidsuitgaven (7)

(% van het BBP)

CP dec 2008

40,7

42,2

43,7

43,7

42,9

42,1

41,4

COM jan 2009

44,9

47,2

50,8

50,8

n.b.

n.b.

n.b.

CP nov 2007

41,6

41,7

41,4

41,3

41,1

41,1

n.b.

Overheidssaldo

(% van het BBP)

CP dec 2008

– 2,8

– 5,5

– 8,2

– 7,1

– 5,6

– 4,4

– 3,4

COM jan 2009

– 2,8

– 5,7

– 9,5

– 9,2

n.b.

n.b.

n.b.

CP nov 2007

– 3,0

– 2,9

– 2,4

– 2,1

– 1,8

– 1,6

n.b.

Primair saldo

(% van het BBP)

CP dec 2008

– 0,6

– 3,4

– 6,4

– 4,5

– 2,6

– 1,4

– 0,3

COM jan 2009

– 0,6

– 3,5

– 7,1

– 6,4

n.b.

n.b.

n.b.

CP nov 2007

– 0,8

– 0,9

– 0,3

0,0

0,3

0,5

n.b.

Conjunctuurgezuiverd saldo (5)

(% van het BBP)

CP dec 2008

– 3,2

– 5,3

– 7,2

– 6,2

– 5,1

– 4,2

– 3,5

COM jan 2009

– 3,7

– 5,9

– 8,5

– 8,0

n.b.

n.b.

n.b.

CP nov 2007

– 3,0

– 2,7

– 2,3

– 1,9

– 1,6

– 1,5

n.b.

Structureel saldo (8)

(% van het BBP)

CP dec 2008

– 3,2

– 5,3

– 7,2

– 6,2

– 5,1

– 4,2

– 3,5

COM jan 2009

– 3,7

– 5,9

– 8,5

– 8,0

n.b.

n.b.

n.b.

CP nov 2007

– 3

– 2,7

– 2,3

– 1,9

– 1,6

– 1,5

n.b.

Bruto overheidsschuld

(% van het BBP)

CP dec 2008

43,2

52,9

60,5

65,1

67,5

68,6

68,5

COM jan 2009

43,2

53,7

64,6

71,9

n.b.

n.b.

n.b.

CP nov 2007

43,9

44,8

45,1

45,3

45,2

44,9

n.b.

Convergentieprogramma (CP); tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie.

---

(1)  PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1. Alle documenten waarnaar in deze tekst wordt verwezen, zijn te vinden op:

http://ec.europa.eu/economy_finance/about/activities/sgp/main_en.htm

(2)  In de beoordeling wordt met name rekening gehouden met de tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie, maar ook met andere informatie die sindsdien beschikbaar is gekomen.

(3)  Het verwerven van aandelen in financiële instellingen kan tot een eenmalige stijging van het overheidstekort leiden. De omvang van deze stijging hangt af van het verschil tussen de prijs waartegen de aandelen zijn gekocht en de gangbare marktprijs of reële waarde ervan. Eurostat buigt zich momenteel over de statistische behandeling van de overheidsobligaties die zijn uitgegeven ter financiering van de speciale liquiditeitenregeling en de faciliteit voor de aankoop van activa. Deze obligaties worden in het programma niet als overheidsschuld behandeld.

(4)  Vooral het ontbreken van arbeidsmarktgegevens heeft de herberekening van de output gaps volgens de algemeen aanvaarde methode sterk bemoeilijkt.

(5)  In de programma's vermelde output gaps en conjunctuurgezuiverde saldi, zoals herberekend door de diensten van de Commissie aan de hand van de algemeen aanvaarde methode en op basis van de in de programma's voorkomende informatie. De in de rijen „COM jan 2009” vermelde gegevens zijn berekend op basis van een geraamde potentiële groei van achtereenvolgens 1,5 %, 0,9 % en 1,0 % in de periode 2008-2010.

(6)  De gegevens hebben betrekking op kalenderjaren.

(7)  De gegevens in verband met de totale uitgaven en inkomsten zijn in het programma niet gepresenteerd op geharmoniseerde ESR95-basis. Daarom zijn zij niet rechtstreeks te vergelijken met de projecten in de tussentijdse prognose van de Commissiediensten van januari 2009. Voor 2012/2013 en 2013/2014 zijn de cijfers voor de overheidsontvangsten en -uitgaven geëxtrapoleerd van de overheidssectorprognoses.

(8)  Conjunctuurgezuiverd saldo, ongerekend eenmalige en andere tijdelijke maatregelen. In de programmaperiode is er geen sprake van eenmalige en andere tijdelijke maatregelen.

Bronnen:

Convergentieprogramma (CP); tussentijdse prognoses van januari 2009 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie.

---

II Mededelingen

MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN EN ORGANEN VAN DE EUROPESE UNIE

Commissie

| 21.3.2009 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 68/39 |
| --- | --- | --- | --- |

21.3.2009

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 68/39

---

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie

(Zaak COMP/M.5456 — Antin Infrastructure Partners/BBEIF/BBI EUROPE/Euroports)

(Voor de EER relevante tekst)

(2009/C 68/08)

Op 16 maart 2009 heeft de Commissie besloten geen bezwaar aan te tekenen tegen bovenvermelde aangemelde concentratie en deze verenigbaar met de gemeenschappelijke markt te verklaren. Deze beschikking is gebaseerd op artikel 6, lid 1, onder b), van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad. De volledige tekst van de beschikking is slechts beschikbaar in het Engels en zal openbaar worden gemaakt na verwijdering van eventuele bedrijfsgeheimen. De tekst is beschikbaar:

| — | op de website „concurrentie” van de Europese Commissie (http://ec.europa.eu/comm/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende mogelijkheden om individuele concentratiebeschikkingen op te zoeken, onder meer op bedrijfsnaam, nummer van de zaak, datum en sector; |
| --- | --- |

—

op de website „concurrentie” van de Europese Commissie (http://ec.europa.eu/comm/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende mogelijkheden om individuele concentratiebeschikkingen op te zoeken, onder meer op bedrijfsnaam, nummer van de zaak, datum en sector;

| — | in elektronische vorm op de EUR-Lex website onder documentnummer 32009M5456. EUR-Lex is het geïnformatiseerde documentatiesysteem voor de communautaire wetgeving (http://eur-lex.europa.eu). |
| --- | --- |

—

in elektronische vorm op de EUR-Lex website onder documentnummer 32009M5456. EUR-Lex is het geïnformatiseerde documentatiesysteem voor de communautaire wetgeving (http://eur-lex.europa.eu).

---

| 21.3.2009 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 68/39 |
| --- | --- | --- | --- |

21.3.2009

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 68/39

---

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie

(Zaak COMP/M.5474 — Lagardere/Sumitomo/HFG)

(Voor de EER relevante tekst)

(2009/C 68/09)

Op 16 maart 2009 heeft de Commissie besloten geen bezwaar aan te tekenen tegen bovenvermelde aangemelde concentratie en deze verenigbaar met de gemeenschappelijke markt te verklaren. Deze beschikking is gebaseerd op artikel 6, lid 1, onder b), van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad. De volledige tekst van de beschikking is slechts beschikbaar in het Engels en zal openbaar worden gemaakt na verwijdering van eventuele bedrijfsgeheimen. De tekst is beschikbaar:

| — | op de website „concurrentie” van de Europese Commissie (http://ec.europa.eu/comm/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende mogelijkheden om individuele concentratiebeschikkingen op te zoeken, onder meer op bedrijfsnaam, nummer van de zaak, datum en sector; |
| --- | --- |

—

op de website „concurrentie” van de Europese Commissie (http://ec.europa.eu/comm/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende mogelijkheden om individuele concentratiebeschikkingen op te zoeken, onder meer op bedrijfsnaam, nummer van de zaak, datum en sector;

| — | in elektronische vorm op de EUR-Lex website onder documentnummer 32009M5474. EUR-Lex is het geïnformatiseerde documentatiesysteem voor de communautaire wetgeving (http://eur-lex.europa.eu). |
| --- | --- |

—

in elektronische vorm op de EUR-Lex website onder documentnummer 32009M5474. EUR-Lex is het geïnformatiseerde documentatiesysteem voor de communautaire wetgeving (http://eur-lex.europa.eu).

---

IV Informatie

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN EN ORGANEN VAN DE EUROPESE UNIE

Commissie

| 21.3.2009 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 68/40 |
| --- | --- | --- | --- |

21.3.2009

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 68/40

---

Wisselkoersen van de euro (1)

20 maart 2009

(2009/C 68/10)

1 euro=

| | Munteenheid | Koers |
| --- | --- | --- |
| USD | US-dollar | 1,3549 |
| JPY | Japanse yen | 129,87 |
| DKK | Deense kroon | 7,4515 |
| GBP | Pond sterling | 0,93950 |
| SEK | Zweedse kroon | 11,0560 |
| CHF | Zwitserse frank | 1,5291 |
| ISK | IJslandse kroon | |
| NOK | Noorse kroon | 8,6500 |
| BGN | Bulgaarse lev | 1,9558 |
| CZK | Tsjechische koruna | 26,628 |
| EEK | Estlandse kroon | 15,6466 |
| HUF | Hongaarse forint | 298,36 |
| LTL | Litouwse litas | 3,4528 |
| LVL | Letlandse lat | 0,7083 |
| PLN | Poolse zloty | 4,5662 |
| RON | Roemeense leu | 4,2972 |
| TRY | Turkse lira | 2,2872 |
| AUD | Australische dollar | 1,9685 |
| CAD | Canadese dollar | 1,6770 |
| HKD | Hongkongse dollar | 10,5008 |
| NZD | Nieuw-Zeelandse dollar | 2,4240 |
| SGD | Singaporese dollar | 2,0535 |
| KRW | Zuid-Koreaanse won | 1 901,81 |
| ZAR | Zuid-Afrikaanse rand | 13,0680 |
| CNY | Chinese yuan renminbi | 9,2509 |
| HRK | Kroatische kuna | 7,4511 |
| IDR | Indonesische roepia | 15 974,27 |
| MYR | Maleisische ringgit | 4,9352 |
| PHP | Filipijnse peso | 65,360 |
| RUB | Russische roebel | 45,4920 |
| THB | Thaise baht | 47,848 |
| BRL | Braziliaanse real | 3,0519 |
| MXN | Mexicaanse peso | 19,1995 |
| INR | Indiase roepie | 68,5170 |

Munteenheid

Koers

USD

US-dollar

1,3549

JPY

Japanse yen

129,87

DKK

Deense kroon

7,4515

GBP

Pond sterling

0,93950

SEK

Zweedse kroon

11,0560

CHF

Zwitserse frank

1,5291

ISK

IJslandse kroon

NOK

Noorse kroon

8,6500

BGN

Bulgaarse lev

1,9558

CZK

Tsjechische koruna

26,628

EEK

Estlandse kroon

15,6466

HUF

Hongaarse forint

298,36

LTL

Litouwse litas

3,4528

LVL

Letlandse lat

0,7083

PLN

Poolse zloty

4,5662

RON

Roemeense leu

4,2972

TRY

Turkse lira

2,2872

AUD

Australische dollar

1,9685

CAD

Canadese dollar

1,6770

HKD

Hongkongse dollar

10,5008

NZD

Nieuw-Zeelandse dollar

2,4240

SGD

Singaporese dollar

2,0535

KRW

Zuid-Koreaanse won

1 901,81

ZAR

Zuid-Afrikaanse rand

13,0680

CNY

Chinese yuan renminbi

9,2509

HRK

Kroatische kuna

7,4511

IDR

Indonesische roepia

15 974,27

MYR

Maleisische ringgit

4,9352

PHP

Filipijnse peso

65,360

RUB

Russische roebel

45,4920

THB

Thaise baht

47,848

BRL

Braziliaanse real

3,0519

MXN

Mexicaanse peso

19,1995

INR

Indiase roepie

68,5170

---

(1)

Bron: door de Europese Centrale Bank gepubliceerde referentiekoers.

---

| 21.3.2009 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 68/41 |
| --- | --- | --- | --- |

21.3.2009

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 68/41

---

Mededeling van de Commissie betreffende de thans bij terugvordering van staatssteun toe te passen rentepercentages en de referentie- en disconteringspercentages voor 27 lidstaten, zoals die vanaf 1 april 2009 gelden

(Bekendgemaakt overeenkomstig artikel 10 van Verordening (EC) nr. 794/2004 van de Commissie (PB L 140 van 30.4.2004, blz. 1))

(2009/C 68/11)

De basispercentages zijn berekend overeenkomstig de mededeling van de Commissie over de herziening van de methode waarmee de referentie- en disconteringspercentages worden vastgesteld (PB C 14 van 19.1.2008, blz. 6). Afhankelijk van het gebruik van het referentiepercentage, moeten nog de passende opslagen in de zin van die mededeling worden toegepast. Voor het disconteringspercentage betekent dit dat een marge van 100 basispunt dient te worden toegevoegd. In Verordening (EG) nr. 271/2008 van de Commissie van 30 januari 2008 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 794/2004 is bepaald dat, tenzij in een bijzondere beschikking of een bijzonder besluit anders is bepaald, ook het bij terugvordering te hanteren percentage wordt vastgesteld door het basispercentage met 100 basispunt te verhogen.

| Van | Tot | AT | BE | BG | CY | CZ | DE | DK | EE | EL | ES | FI | FR | HU | IE | IT | LT | LU | LV | MT | NL | PL | PT | RO | SE | SI | SK | UK |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1.4.2009 | ... | 2,74 | 2,74 | 7,63 | 2,74 | 2,96 | 2,74 | 4,57 | 7,34 | 2,74 | 2,74 | 2,74 | 2,74 | 10,01 | 2,74 | 2,74 | 9,53 | 2,74 | 13,20 | 2,74 | 2,74 | 5,62 | 2,74 | 17,29 | 2,30 | 2,74 | 2,74 | 2,84 |
| 1.3.2009 | 31.3.2009 | 3,47 | 3,47 | 7,63 | 3,47 | 3,74 | 3,47 | 6,00 | 7,34 | 3,47 | 3,47 | 3,47 | 3,47 | 10,01 | 3,47 | 3,47 | 9,53 | 3,47 | 13,20 | 3,47 | 3,47 | 6,78 | 3,47 | 17,29 | 3,31 | 3,47 | 3,47 | 3,58 |
| 1.2.2009 | 28.2.2009 | 4,99 | 4,99 | 7,63 | 4,99 | 4,53 | 4,99 | 6,00 | 7,34 | 4,99 | 4,99 | 4,99 | 4,99 | 10,01 | 4,99 | 4,99 | 7,81 | 4,99 | 13,20 | 4,99 | 4,99 | 6,78 | 4,99 | 17,29 | 4,31 | 4,99 | 4,99 | 4,81 |
| 1.1.2009 | 31.1.2009 | 4,99 | 4,99 | 7,63 | 4,99 | 4,53 | 4,99 | 6,00 | 7,34 | 4,99 | 4,99 | 4,99 | 4,99 | 10,01 | 4,99 | 4,99 | 7,81 | 4,99 | 11,05 | 4,99 | 4,99 | 6,78 | 4,99 | 17,29 | 5,18 | 4,99 | 4,99 | 5,70 |
| 1.12.2008 | 31.12.2008 | 5,36 | 5,36 | 6,70 | 5,36 | 4,20 | 5,36 | 5,55 | 6,43 | 5,36 | 5,36 | 5,36 | 5,36 | 8,58 | 5,36 | 5,36 | 7,10 | 5,36 | 9,44 | 5,36 | 5,36 | 6,42 | 5,36 | 15,87 | 5,49 | 5,36 | 5,00 | 5,66 |
| 1.11.2008 | 30.11.2008 | 5,36 | 5,36 | 6,70 | 5,36 | 4,20 | 5,36 | 5,55 | 6,43 | 5,36 | 5,36 | 5,36 | 5,36 | 8,58 | 5,36 | 5,36 | 6,10 | 5,36 | 9,44 | 5,36 | 5,36 | 6,42 | 5,36 | 11,02 | 5,49 | 5,36 | 5,00 | 5,66 |
| 1.10.2008 | 31.10.2008 | 5,36 | 5,36 | 6,70 | 5,36 | 4,20 | 5,36 | 5,55 | 6,43 | 5,36 | 5,36 | 5,36 | 5,36 | 8,58 | 5,36 | 5,36 | 6,10 | 5,36 | 9,44 | 5,36 | 5,36 | 6,42 | 5,36 | 11,02 | 5,49 | 5,36 | 4,34 | 5,66 |
| 1.9.2008 | 30.9.2008 | 4,59 | 4,59 | 6,70 | 4,59 | 4,20 | 4,59 | 5,55 | 6,43 | 4,59 | 4,59 | 4,59 | 4,59 | 8,58 | 4,59 | 4,59 | 6,10 | 4,59 | 9,44 | 4,59 | 4,59 | 6,42 | 4,59 | 11,02 | 5,49 | 4,59 | 4,34 | 5,66 |
| 1.7.2008 | 31.8.2008 | 4,59 | 4,59 | 6,70 | 4,59 | 4,20 | 4,59 | 4,81 | 6,43 | 4,59 | 4,59 | 4,59 | 4,59 | 8,58 | 4,59 | 4,59 | 6,10 | 4,59 | 9,44 | 4,59 | 4,59 | 6,42 | 4,59 | 11,02 | 4,75 | 4,59 | 4,34 | 5,66 |

Van

Tot

AT

BE

BG

CY

CZ

DE

DK

EE

EL

ES

FI

FR

HU

IE

IT

LT

LU

LV

MT

NL

PL

PT

RO

SE

SI

SK

UK

1.4.2009

...

2,74

2,74

7,63

2,74

2,96

2,74

4,57

7,34

2,74

2,74

2,74

2,74

10,01

2,74

2,74

9,53

2,74

13,20

2,74

2,74

5,62

2,74

17,29

2,30

2,74

2,74

2,84

1.3.2009

31.3.2009

3,47

3,47

7,63

3,47

3,74

3,47

6,00

7,34

3,47

3,47

3,47

3,47

10,01

3,47

3,47

9,53

3,47

13,20

3,47

3,47

6,78

3,47

17,29

3,31

3,47

3,47

3,58

1.2.2009

28.2.2009

4,99

4,99

7,63

4,99

4,53

4,99

6,00

7,34

4,99

4,99

4,99

4,99

10,01

4,99

4,99

7,81

4,99

13,20

4,99

4,99

6,78

4,99

17,29

4,31

4,99

4,99

4,81

1.1.2009

31.1.2009

4,99

4,99

7,63

4,99

4,53

4,99

6,00

7,34

4,99

4,99

4,99

4,99

10,01

4,99

4,99

7,81

4,99

11,05

4,99

4,99

6,78

4,99

17,29

5,18

4,99

4,99

5,70

1.12.2008

31.12.2008

5,36

5,36

6,70

5,36

4,20

5,36

5,55

6,43

5,36

5,36

5,36

5,36

8,58

5,36

5,36

7,10

5,36

9,44

5,36

5,36

6,42

5,36

15,87

5,49

5,36

5,00

5,66

1.11.2008

30.11.2008

5,36

5,36

6,70

5,36

4,20

5,36

5,55

6,43

5,36

5,36

5,36

5,36

8,58

5,36

5,36

6,10

5,36

9,44

5,36

5,36

6,42

5,36

11,02

5,49

5,36

5,00

5,66

1.10.2008

31.10.2008

5,36

5,36

6,70

5,36

4,20

5,36

5,55

6,43

5,36

5,36

5,36

5,36

8,58

5,36

5,36

6,10

5,36

9,44

5,36

5,36

6,42

5,36

11,02

5,49

5,36

4,34

5,66

1.9.2008

30.9.2008

4,59

4,59

6,70

4,59

4,20

4,59

5,55

6,43

4,59

4,59

4,59

4,59

8,58

4,59

4,59

6,10

4,59

9,44

4,59

4,59

6,42

4,59

11,02

5,49

4,59

4,34

5,66

1.7.2008

31.8.2008

4,59

4,59

6,70

4,59

4,20

4,59

4,81

6,43

4,59

4,59

4,59

4,59

8,58

4,59

4,59

6,10

4,59

9,44

4,59

4,59

6,42

4,59

11,02

4,75

4,59

4,34

5,66

---

V Bekendmakingen

PROCEDURES IN VERBAND MET DE UITVOERING VAN HET GEMEENSCHAPPELIJK MEDEDINGINGSBELEID

Commissie

| 21.3.2009 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 68/42 |
| --- | --- | --- | --- |

21.3.2009

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 68/42

---

Voorafgaande aanmelding van een concentratie

(Zaak COMP/M.5493 — RBSK/DZ Bank/RZB/RBL JV)

Zaak die in aanmerking kan komen voor een vereenvoudigde procedure

(Voor de EER relevante tekst)

(2009/C 68/12)

| 1. | Op 16 maart 2009 ontving de Commissie een aanmelding van een voorgenomen concentratie in de zin van artikel 4 van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (1). Hierin is meegedeeld dat Raiffeisen Bausparkasse G.m.b.H, die deel uitmaakt van het RBSK-concern („RBSK”, Oostenrijk), Bausparkasse Schwäbisch Hall A.G., die onder zeggenschap staat van het bankconcern Deutsche Zentral-Genossenschaftsbank („DZ”, Duitsland) en Raiffeisen Bank S.A. („RBRO”, Roemenië), die onder zeggenschap staat van het concern Raiffeisen Zentralbank Österreich Aktiengesellschaft („RZB”, Oostenrijk), in de zin van artikel 3, lid 1, onder b), van genoemde verordening gezamenlijke zeggenschap verkrijgen over Raiffeisen Banca pentru Locuinte S.A. door de verwerving van aandelen in een nieuw opgerichte vennootschap die een gemeenschappelijke onderneming is. |
| --- | --- |

1.

Op 16 maart 2009 ontving de Commissie een aanmelding van een voorgenomen concentratie in de zin van artikel 4 van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (1). Hierin is meegedeeld dat Raiffeisen Bausparkasse G.m.b.H, die deel uitmaakt van het RBSK-concern („RBSK”, Oostenrijk), Bausparkasse Schwäbisch Hall A.G., die onder zeggenschap staat van het bankconcern Deutsche Zentral-Genossenschaftsbank („DZ”, Duitsland) en Raiffeisen Bank S.A. („RBRO”, Roemenië), die onder zeggenschap staat van het concern Raiffeisen Zentralbank Österreich Aktiengesellschaft („RZB”, Oostenrijk), in de zin van artikel 3, lid 1, onder b), van genoemde verordening gezamenlijke zeggenschap verkrijgen over Raiffeisen Banca pentru Locuinte S.A. door de verwerving van aandelen in een nieuw opgerichte vennootschap die een gemeenschappelijke onderneming is.

| 2. | De bedrijfswerkzaamheden van de betrokken ondernemingen zijn:






  — | voor RBSK: woonsparen en -lenen; |
| --- | --- | --- |

2.

De bedrijfswerkzaamheden van de betrokken ondernemingen zijn:

—

voor RBSK: woonsparen en -lenen;

| — | voor DZ: bankdiensten, verzekeringen en vermogensbeheer; |
| --- | --- |

—

voor DZ: bankdiensten, verzekeringen en vermogensbeheer;

| — | voor RZB: commercieel en investeringsbankieren; |
| --- | --- |

—

voor RZB: commercieel en investeringsbankieren;

| — | voor RBRO: universele bank in Roemenië, deel uitmakend van RZB; |
| --- | --- |

—

voor RBRO: universele bank in Roemenië, deel uitmakend van RZB;

| — | voor RBL: woonsparen en -lenen in Roemenië. |
| --- | --- |

—

voor RBL: woonsparen en -lenen in Roemenië.

| 3. | Op grond van een voorlopig onderzoek is de Commissie van oordeel dat de aangemelde transactie binnen het toepassingsgebied van Verordening (EG) nr. 139/2004 kan vallen. Ten aanzien van dit punt wordt de definitieve beslissing echter aangehouden. Er zij op gewezen dat deze zaak in aanmerking kan komen voor de vereenvoudigde procedure zoals uiteengezet in de mededeling van de Commissie betreffende een vereenvoudigde procedure voor de behandeling van bepaalde concentraties krachtens Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (2). |
| --- | --- |

3.

Op grond van een voorlopig onderzoek is de Commissie van oordeel dat de aangemelde transactie binnen het toepassingsgebied van Verordening (EG) nr. 139/2004 kan vallen. Ten aanzien van dit punt wordt de definitieve beslissing echter aangehouden. Er zij op gewezen dat deze zaak in aanmerking kan komen voor de vereenvoudigde procedure zoals uiteengezet in de mededeling van de Commissie betreffende een vereenvoudigde procedure voor de behandeling van bepaalde concentraties krachtens Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (2).

| 4. | De Commissie verzoekt belanghebbenden haar hun eventuele opmerkingen over de voorgenomen concentratie kenbaar te maken.
  Deze opmerkingen moeten de Commissie uiterlijk tien dagen na dagtekening van deze bekendmaking hebben bereikt. Zij kunnen per fax ((32-2) 296 43 01 of 296 72 44) of per post, onder vermelding van referentienummer COMP/M.5493 — RBSK/DZ Bank/RZB/RBL JV, aan onderstaand adres worden toegezonden:





  Europese Commissie |
| --- | --- |
| Directoraat-generaal Concurrentie |
| Griffie voor concentraties |
| J-70 |
| B-1049 Brussel |

4.

De Commissie verzoekt belanghebbenden haar hun eventuele opmerkingen over de voorgenomen concentratie kenbaar te maken.

Deze opmerkingen moeten de Commissie uiterlijk tien dagen na dagtekening van deze bekendmaking hebben bereikt. Zij kunnen per fax ((32-2) 296 43 01 of 296 72 44) of per post, onder vermelding van referentienummer COMP/M.5493 — RBSK/DZ Bank/RZB/RBL JV, aan onderstaand adres worden toegezonden:

Europese Commissie

Directoraat-generaal Concurrentie

Griffie voor concentraties

J-70

B-1049 Brussel

---

(1)  PB L 24 van 29.1.2004, blz. 1.

(2)  PB C 56 van 5.3.2005, blz. 32.

---

ANDERE BESLUITEN

Commissie

| 21.3.2009 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 68/43 |
| --- | --- | --- | --- |

21.3.2009

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 68/43

---

Kennisgeving aan de personen en entiteiten die zijn toegevoegd aan de lijst bedoeld in artikel 2 van Verordening (EG) nr. 1183/2005 tot vaststelling van bepaalde specifieke beperkende maatregelen tegen bepaalde personen die handelen in strijd met het wapenembargo tegen de Democratische Republiek Congo, op grond van Verordening (EG) nr. 242/2009 van de Commissie

(2009/C 68/13)

| 1. | Gemeenschappelijk standpunt 2008/369/GBVB (1) roept de Gemeenschap op de tegoeden en economische middelen te bevriezen van natuurlijke personen, rechtspersonen, entiteiten en lichamen die handelen in strijd met het wapenembargo tegen de Democratische Republiek Congo, als bedoeld in de lijst die is opgesteld op grond van de Resoluties 1533 (2004), 1596 (2005), 1807 (2008) en 1857 (2008) van de VN-Veiligheidsraad, die regelmatig moeten worden bijgewerkt door het VN-Comité dat is ingesteld bij Resolutie 1533 (2004) van de VN-Veiligheidsraad.
  De lijst die is opgesteld door het VN-Comité omvat:






  — | personen of entiteiten die handelen in strijd met het wapenembargo of daarmee verband houdende maatregelen, als bedoeld in artikel 1; |
| --- | --- | --- |

1.

Gemeenschappelijk standpunt 2008/369/GBVB (1) roept de Gemeenschap op de tegoeden en economische middelen te bevriezen van natuurlijke personen, rechtspersonen, entiteiten en lichamen die handelen in strijd met het wapenembargo tegen de Democratische Republiek Congo, als bedoeld in de lijst die is opgesteld op grond van de Resoluties 1533 (2004), 1596 (2005), 1807 (2008) en 1857 (2008) van de VN-Veiligheidsraad, die regelmatig moeten worden bijgewerkt door het VN-Comité dat is ingesteld bij Resolutie 1533 (2004) van de VN-Veiligheidsraad.

De lijst die is opgesteld door het VN-Comité omvat:

—

personen of entiteiten die handelen in strijd met het wapenembargo of daarmee verband houdende maatregelen, als bedoeld in artikel 1;

| — | politieke en militaire leiders van buitenlandse gewapende groepen die in de Democratische Republiek Congo opereren en die de ontwapening, vrijwillige repatriëring of hervestiging van tot die groepen behorende strijders verhinderen; |
| --- | --- |

—

politieke en militaire leiders van buitenlandse gewapende groepen die in de Democratische Republiek Congo opereren en die de ontwapening, vrijwillige repatriëring of hervestiging van tot die groepen behorende strijders verhinderen;

| — | politieke en militaire leiders van Congolese milities die steun krijgen van buiten de Democratische Republiek Congo en die de deelname van hun strijders aan initiatieven voor ontwapening, demobilisatie en re-integratie verhinderen; |
| --- | --- |

—

politieke en militaire leiders van Congolese milities die steun krijgen van buiten de Democratische Republiek Congo en die de deelname van hun strijders aan initiatieven voor ontwapening, demobilisatie en re-integratie verhinderen;

| — | politieke en militaire leiders die in de Democratische Republiek Congo opereren en die kinderen recruteren of inzetten in gewapende conflicten, in strijd met het geldende internationaal recht; |
| --- | --- |

—

politieke en militaire leiders die in de Democratische Republiek Congo opereren en die kinderen recruteren of inzetten in gewapende conflicten, in strijd met het geldende internationaal recht;

| — | personen die in de Democratische Republiek Congo opereren en zich schuldig maken aan ernstige schendingen van het internationaal recht, waarbij kinderen of vrouwen het doelwit zijn in gewapende conflicten, gedood of verminkt worden of slachtoffer zijn van seksueel geweld, ontvoering of gedwongen verplaatsing; |
| --- | --- |

—

personen die in de Democratische Republiek Congo opereren en zich schuldig maken aan ernstige schendingen van het internationaal recht, waarbij kinderen of vrouwen het doelwit zijn in gewapende conflicten, gedood of verminkt worden of slachtoffer zijn van seksueel geweld, ontvoering of gedwongen verplaatsing;

| — | personen die de toegang tot of de verdeling van humanitaire bijstand in het oostelijke deel van de Democratische Republiek Congo belemmeren; |
| --- | --- |

—

personen die de toegang tot of de verdeling van humanitaire bijstand in het oostelijke deel van de Democratische Republiek Congo belemmeren;

| — | personen of entiteiten die de illegale gewapende groepen in het oostelijke deel van de Democratische Republiek Congo steunen door de illegale handel in natuurlijke rijkdommen. |
| --- | --- |

—

personen of entiteiten die de illegale gewapende groepen in het oostelijke deel van de Democratische Republiek Congo steunen door de illegale handel in natuurlijke rijkdommen.

| 2. | Het VN-Comité heeft op 3 maart 2009 besloten vier natuurlijke personen toe te voegen aan de bedoelde lijst. De betrokken natuurlijke personen kunnen te allen tijde een verzoek aan het VN-Comité richten, met ondersteunende documentatie, tot heroverweging van de gronden waarop zij op de bovengenoemde VN-lijst zijn geplaatst. Dit verzoek dient op het volgende adres te worden toegezonden:





  United Nations — Focal point for delisting |
| --- | --- |
| Security Council Subsidiary Organs Branch |
| Room S-3055 E |
| New York, NY 10017 |
| United States of America |

2.

Het VN-Comité heeft op 3 maart 2009 besloten vier natuurlijke personen toe te voegen aan de bedoelde lijst. De betrokken natuurlijke personen kunnen te allen tijde een verzoek aan het VN-Comité richten, met ondersteunende documentatie, tot heroverweging van de gronden waarop zij op de bovengenoemde VN-lijst zijn geplaatst. Dit verzoek dient op het volgende adres te worden toegezonden:

United Nations — Focal point for delisting

Security Council Subsidiary Organs Branch

Room S-3055 E

New York, NY 10017

United States of America

Zie voor meer informatie: http://www.un.org/sc/committees/dfp.shtml

| 3. | Naar aanleiding van de in punt 2 bedoelde besluiten van de VN, heeft de Commissie Verordening (EG) nr. 242/2009 (2) vastgesteld, die betrekking heeft op de wijziging van Bijlage I bij Verordening (EG) nr. 1183/2005 van de Raad tot vaststelling van bepaalde specifieke beperkende maatregelen tegen bepaalde personen die handelen in strijd met het wapenembargo tegen de Democratische Republiek Congo (3).
  De onderstaande maatregelen van Verordening (EG) nr. 1183/2005 zijn derhalve van toepassing op de betrokken natuurlijke personen:






  a) | tegoeden en economische middelen die toebehoren aan, eigendom zijn van of in het bezit zijn van deze personen worden bevroren, en tegoeden of economische middelen mogen niet direct of indirect ter beschikking worden gesteld aan of ten behoeve van deze personen (artikel 2); en |
| --- | --- | --- |

3.

Naar aanleiding van de in punt 2 bedoelde besluiten van de VN, heeft de Commissie Verordening (EG) nr. 242/2009 (2) vastgesteld, die betrekking heeft op de wijziging van Bijlage I bij Verordening (EG) nr. 1183/2005 van de Raad tot vaststelling van bepaalde specifieke beperkende maatregelen tegen bepaalde personen die handelen in strijd met het wapenembargo tegen de Democratische Republiek Congo (3).

De onderstaande maatregelen van Verordening (EG) nr. 1183/2005 zijn derhalve van toepassing op de betrokken natuurlijke personen:

a)

tegoeden en economische middelen die toebehoren aan, eigendom zijn van of in het bezit zijn van deze personen worden bevroren, en tegoeden of economische middelen mogen niet direct of indirect ter beschikking worden gesteld aan of ten behoeve van deze personen (artikel 2); en

| b) | het bewust en opzettelijk deelnemen aan activiteiten die tot doel of tot gevolg hebben dat de onder a) bedoelde maatregelen direct of indirect worden omzeild, is verboden. |
| --- | --- |

b)

het bewust en opzettelijk deelnemen aan activiteiten die tot doel of tot gevolg hebben dat de onder a) bedoelde maatregelen direct of indirect worden omzeild, is verboden.

| 4. | Natuurlijke personen wier naam, bij Verordening (EG) nr. 242/2009 en naar aanleiding van het besluit van de VN van 3 maart 2009, is toegevoegd aan Bijlage I bij Verordening (EG) nr. 1183/2005, kunnen de Commissie hun eventuele opmerkingen over het opnemen van hun naam op die lijst doen toekomen. Deze opmerkingen dienen op het volgende adres te worden toegezonden:





  Europese Commissie |
| --- | --- |
| DG Buitenlandse betrekkingen |
| Directoraat A — Crisisplatform — Beleidscoördinatie in het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) |
| Eenheid A2 — CHAR 12/45 |
| Wetstraat 200 |
| 1049 Brussel |
| BELGIQUE/BELGIË |

4.

Natuurlijke personen wier naam, bij Verordening (EG) nr. 242/2009 en naar aanleiding van het besluit van de VN van 3 maart 2009, is toegevoegd aan Bijlage I bij Verordening (EG) nr. 1183/2005, kunnen de Commissie hun eventuele opmerkingen over het opnemen van hun naam op die lijst doen toekomen. Deze opmerkingen dienen op het volgende adres te worden toegezonden:

Europese Commissie

DG Buitenlandse betrekkingen

Directoraat A — Crisisplatform — Beleidscoördinatie in het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB)

Eenheid A2 — CHAR 12/45

Wetstraat 200

1049 Brussel

BELGIQUE/BELGIË

| 5. | Tevens worden de betrokken natuurlijke personen erop geattendeerd dat zij Verordening (EG) nr. 242/2009 kunnen aanvechten voor het Gerecht van eerste aanleg van de Europese Gemeenschappen, overeenkomstig artikel 230, leden 4 en 5, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap. |
| --- | --- |

5.

Tevens worden de betrokken natuurlijke personen erop geattendeerd dat zij Verordening (EG) nr. 242/2009 kunnen aanvechten voor het Gerecht van eerste aanleg van de Europese Gemeenschappen, overeenkomstig artikel 230, leden 4 en 5, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap.

| 6. | Persoonlijke gegevens van de betrokken natuurlijke personen op de lijsten van Verordening (EG) nr. 242/2009 worden behandeld overeenkomstig het bepaalde in Verordening (EG) nr. 45/2001 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens door de communautaire instellingen en organen en betreffende het vrije verkeer van die gegevens (4). Alle verzoeken, bijvoorbeeld om verdere informatie of met het oog op de uitoefening van rechten op grond van Verordening (EG) nr. 45/2001 (bijvoorbeeld wat betreft de toegang tot of rectificatie van persoonsgegevens), moeten worden gericht aan de Commissie, op hetzelfde adres als in punt 4 hierboven. |
| --- | --- |

6.

Persoonlijke gegevens van de betrokken natuurlijke personen op de lijsten van Verordening (EG) nr. 242/2009 worden behandeld overeenkomstig het bepaalde in Verordening (EG) nr. 45/2001 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens door de communautaire instellingen en organen en betreffende het vrije verkeer van die gegevens (4). Alle verzoeken, bijvoorbeeld om verdere informatie of met het oog op de uitoefening van rechten op grond van Verordening (EG) nr. 45/2001 (bijvoorbeeld wat betreft de toegang tot of rectificatie van persoonsgegevens), moeten worden gericht aan de Commissie, op hetzelfde adres als in punt 4 hierboven.

| 7. | De in bijlage I genoemde natuurlijke personen worden erop geattendeerd dat zij een verzoek kunnen richten aan de bevoegde autoriteiten van de betreffende lidstaat of lidstaten, als vermeld in bijlage II bij Verordening (EG) nr. 1183/2005, teneinde een machtiging te verkrijgen om bevroren tegoeden en economische middelen te gebruiken voor basisuitgaven of specifieke betalingen, in overeenstemming met artikel 3 van die verordening. |
| --- | --- |

7.

De in bijlage I genoemde natuurlijke personen worden erop geattendeerd dat zij een verzoek kunnen richten aan de bevoegde autoriteiten van de betreffende lidstaat of lidstaten, als vermeld in bijlage II bij Verordening (EG) nr. 1183/2005, teneinde een machtiging te verkrijgen om bevroren tegoeden en economische middelen te gebruiken voor basisuitgaven of specifieke betalingen, in overeenstemming met artikel 3 van die verordening.

---

(1)  PB L 127 van 15.5.2008, blz. 84.

(2)  PB L 75 van 21.3.2009.

(3)  PB L 193 van 23.7.2005, blz. 1.

(4)  PB L 8 van 12.1.2001, blz. 1.

---