# Dziennik Urzędowy C 152/6 kw

| | ISSN 1977-1002 |
| --- | --- |
| Dziennik Urzędowy
  Unii Europejskiej | C 152 |
| | |
| Wydanie polskie | Informacje i zawiadomienia | Rocznik 656 kwietnia 2022 |

ISSN 1977-1002

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 152

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Rocznik 656 kwietnia 2022

---

| Spis treści | Strona |
| --- | --- |
| | I   Rezolucje, zalecenia i opinie |
| | OPINIE |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 565. sesja plenarna EKES-u w dniach – INTERACTIO, 8.12.2021–9.12.2021 |
| 2022/C 152/01 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Możliwości związane z transformacją cyfrową dla przedsiębiorstw detalicznych i płynące z niej korzyści dla europejskich konsumentów (opinia z inicjatywy własnej) | 1 |
| 2022/C 152/02 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Środki wykraczające poza PKB na rzecz udanej odbudowy gospodarczej oraz zrównoważonej i odpornej gospodarki europejskiej (opinia z inicjatywy własnej) | 7 |
| 2022/C 152/03 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Rola opodatkowania osób prawnych w kontekście ładu korporacyjnego (opinia z inicjatywy własnej) | 13 |
| 2022/C 152/04 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wolontariusze – obywatele budujący przyszłość Europy (opinia z inicjatywy własnej) | 19 |
| 2022/C 152/05 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Jak zagwarantować młodym ludziom godną pracę i zapewnić włączenie młodzieży NEET poprzez odpowiednie opracowanie krajowych planów odbudowy (opinia z inicjatywy własnej) | 27 |
| 2022/C 152/06 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Niestandardowe zatrudnienie i spółdzielnie platformowe w cyfrowej transformacji przemysłu (opinia z inicjatywy własnej) | 38 |
| 2022/C 152/07 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego W jaki sposób zasobo- i energochłonne gałęzie przemysłu (REII) mogą wykorzystać plan odbudowy dla Europy w ramach społecznie akceptowalnej transformacji w kierunku dekarbonizacji i cyfryzacji (opinia z inicjatywy własnej) | 44 |
| 2022/C 152/08 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Przewidywanie zmian strukturalnych i sektorowych oraz przekształcenie kultury przemysłowej – aż do nowych granic odbudowy i odporności w różnych częściach Europy (opinia z inicjatywy własnej) | 50 |
| 2022/C 152/09 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Silne partnerstwo transatlantyckie oparte na wspólnych wartościach demokracji i praworządności jako klucz do sprostania globalnym wyzwaniomi zachowania ładu międzynarodowego (opinia z inicjatywy własnej) | 56 |
| 2022/C 152/10 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Dostosowanie strategii i działań przedsiębiorstw sektora spożywczego do celów zrównoważonego rozwoju na rzecz zrównoważonej odbudowy gospodarczej po pandemii COVID-19 (opinia z inicjatywy własnej) | 63 |

Spis treści

Strona

I   Rezolucje, zalecenia i opinie

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

565. sesja plenarna EKES-u w dniach – INTERACTIO, 8.12.2021–9.12.2021

2022/C 152/01

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Możliwości związane z transformacją cyfrową dla przedsiębiorstw detalicznych i płynące z niej korzyści dla europejskich konsumentów (opinia z inicjatywy własnej)

1

2022/C 152/02

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Środki wykraczające poza PKB na rzecz udanej odbudowy gospodarczej oraz zrównoważonej i odpornej gospodarki europejskiej (opinia z inicjatywy własnej)

7

2022/C 152/03

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Rola opodatkowania osób prawnych w kontekście ładu korporacyjnego (opinia z inicjatywy własnej)

13

2022/C 152/04

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wolontariusze – obywatele budujący przyszłość Europy (opinia z inicjatywy własnej)

19

2022/C 152/05

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Jak zagwarantować młodym ludziom godną pracę i zapewnić włączenie młodzieży NEET poprzez odpowiednie opracowanie krajowych planów odbudowy (opinia z inicjatywy własnej)

27

2022/C 152/06

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Niestandardowe zatrudnienie i spółdzielnie platformowe w cyfrowej transformacji przemysłu (opinia z inicjatywy własnej)

38

2022/C 152/07

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego W jaki sposób zasobo- i energochłonne gałęzie przemysłu (REII) mogą wykorzystać plan odbudowy dla Europy w ramach społecznie akceptowalnej transformacji w kierunku dekarbonizacji i cyfryzacji (opinia z inicjatywy własnej)

44

2022/C 152/08

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Przewidywanie zmian strukturalnych i sektorowych oraz przekształcenie kultury przemysłowej – aż do nowych granic odbudowy i odporności w różnych częściach Europy (opinia z inicjatywy własnej)

50

2022/C 152/09

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Silne partnerstwo transatlantyckie oparte na wspólnych wartościach demokracji i praworządności jako klucz do sprostania globalnym wyzwaniomi zachowania ładu międzynarodowego (opinia z inicjatywy własnej)

56

2022/C 152/10

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Dostosowanie strategii i działań przedsiębiorstw sektora spożywczego do celów zrównoważonego rozwoju na rzecz zrównoważonej odbudowy gospodarczej po pandemii COVID-19 (opinia z inicjatywy własnej)

63

---

| | III   Akty przygotowawcze |
| --- | --- |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 565. sesja plenarna EKES-u w dniach – INTERACTIO, 8.12.2021–9.12.2021 |
| 2022/C 152/11 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Wytyczne Komisji Europejskiej w sprawie wzmocnienia kodeksu postępowania w zakresie dezinformacji[COM(2021) 262 final] | 72 |
| 2022/C 152/12 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Sprawozdanie dotyczące polityki konkurencji za rok 2020[COM(2021) 373 final] | 77 |
| 2022/C 152/13 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2014/53/UE w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich dotyczących udostępniania na rynku urządzeń radiowych[COM(2021) 547 final – 2021/0291 (COD)] | 82 |
| 2022/C 152/14 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) 2017/746 w odniesieniu do przepisów przejściowych dotyczących niektórych wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro oraz odroczonego stosowania wymogów dotyczących wyrobów na własny użytek[COM(2021) 627 final – 2021/0323 (COD)] | 85 |
| 2022/C 152/15 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przeciwdziałania korzystaniu z systemu finansowego w celu prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu[COM(2021) 420 final – 2021/0239 (COD)], Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie informacji towarzyszących transferom środków pieniężnych i niektórych kryptoaktywów (wersja przekształcona) [COM(2021) 422 – 2021/0241 (COD)], Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie mechanizmów, które państwa członkowskie powinny wprowadzić, mających na celu zapobieganie wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu oraz uchylającej dyrektywę (UE) 2015/849[COM(2021) 423 final – 2021/0250 (COD)] | 89 |
| 2022/C 152/16 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Strategia dotycząca finansowania transformacji w stronę gospodarki zrównoważonej[COM(2021) 390 final] | 97 |
| 2022/C 152/17 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie europejskich zielonych obligacji[COM(2021) 391 final – 2021/0191 (COD)] | 105 |
| 2022/C 152/18 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 575/2013 i dyrektywę 2014/59/UE w odniesieniu do traktowania ostrożnościowego grup globalnych instytucji o znaczeniu systemowym stosujących strategię restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji wielokrotnego punktu kontaktowego oraz metodykę pośredniej subskrypcji instrumentów kwalifikujących się do spełnienia minimalnego wymogu w zakresie funduszy własnych i zobowiązań kwalifikowalnych[COM(2021) 665 final – 2021/0343 (COD)] | 111 |
| 2022/C 152/19 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Wyciąganie wstępnych wniosków z pandemii COVID-19[COM(2021) 380 final] | 116 |
| 2022/C 152/20 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Roku Młodzieży 2022[COM(2021) 634 final – 2021/0328 (COD)] | 122 |
| 2022/C 152/21 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001, rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 i dyrektywę 98/70/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w odniesieniu do promowania energii ze źródeł odnawialnych oraz uchylającej dyrektywę Rady (UE) 2015/652[COM(2021) 557 final – 2021/0218 (COD)] | 127 |
| 2022/C 152/22 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie efektywności energetycznej (wersja przekształcona)[COM(2021) 558 final – 2021/0203 (COD)] | 134 |
| 2022/C 152/23 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych i uchylającego dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/94/UE[COM(2021) 559 final – 2021/0223 (COD)] – Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Strategiczny plan wdrażania określający zestaw dodatkowych działań wspierających szybki rozwój infrastruktury paliw alternatywnych[COM(2021) 560 final] | 138 |
| 2022/C 152/24 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie stosowania paliw odnawialnych i niskoemisyjnych w transporcie morskim oraz zmieniającego dyrektywę 2009/16/WE[COM(2021) 562 final – 2021/0210 (COD)] | 145 |
| 2022/C 152/25 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2003/87/WE w odniesieniu do wkładu lotnictwa w unijny cel redukcji emisji w całej gospodarce i odpowiednio wdrażającej globalny środek rynkowy[COM(2021) 552 final] | 152 |
| 2022/C 152/26 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Społeczny Fundusz Klimatyczny[COM(2021) 568 final – 2021/0206 (COD)] | 158 |
| 2022/C 152/27 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie środków wobec przewoźników, którzy ułatwiają handel ludźmi lub przemyt migrantów w związku z nielegalnym wjazdem na terytorium Unii Europejskiej lub zajmują się takim handlem lub przemytem[COM(2021) 753 – 2021/387 (COD)] | 166 |
| 2022/C 152/28 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Nowa strategia leśna UE 2030[COM(2021) 572 final] | 169 |
| 2022/C 152/29 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2003/87/WE ustanawiającą system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych w Unii, decyzję (UE) 2015/1814 w sprawie ustanowienia i funkcjonowania rezerwy stabilności rynkowej dla unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych i rozporządzenie (UE) 2015/757[COM(2021) 551 final – 2021/0211 (COD)]Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej decyzję (UE) 2015/1814 w odniesieniu do liczby uprawnień, które mają zostać wprowadzone do rezerwy stabilności rynkowej na potrzeby unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych do 2030 r.[COM(2021) 571 final – 2021/0202 (COD)] | 175 |
| 2022/C 152/30 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2
  [COM(2021) 564 final – 2021/0214 (COD)] | 181 |
| 2022/C 152/31 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek w sprawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) 2018/842 w sprawie wiążących rocznych redukcji emisji gazów cieplarnianych przez państwa członkowskie od 2021 r. do 2030 r. przyczyniających się do działań na rzecz klimatu w celu wywiązania się z zobowiązań wynikających z porozumienia paryskiego[COM(2021) 555 final – 2021/0200(COD)] | 189 |
| 2022/C 152/32 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) 2018/841 w odniesieniu do zakresu stosowania, uproszczenia przepisów dotyczących zgodności, określenia celów państw członkowskich na 2030 r. i zobowiązania do zbiorowego osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2035 r. w sektorze użytkowania gruntów, leśnictwa i rolnictwa oraz rozporządzenie (UE) 2018/1999 w odniesieniu do poprawy monitorowania, sprawozdawczości, śledzenia postępów i przeglądu[COM(2021) 554 final] | 192 |
| 2022/C 152/33 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego załączniki IV i V do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1021 dotyczącego trwałych zanieczyszczeń organicznych[COM(2021) 656 final – 2021/0340 (COD)] | 197 |

III   Akty przygotowawcze

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

565. sesja plenarna EKES-u w dniach – INTERACTIO, 8.12.2021–9.12.2021

2022/C 152/11

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Wytyczne Komisji Europejskiej w sprawie wzmocnienia kodeksu postępowania w zakresie dezinformacji[COM(2021) 262 final]

[COM(2021) 262 final]

72

2022/C 152/12

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Sprawozdanie dotyczące polityki konkurencji za rok 2020[COM(2021) 373 final]

[COM(2021) 373 final]

77

2022/C 152/13

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2014/53/UE w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich dotyczących udostępniania na rynku urządzeń radiowych[COM(2021) 547 final – 2021/0291 (COD)]

[COM(2021) 547 final – 2021/0291 (COD)]

82

2022/C 152/14

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) 2017/746 w odniesieniu do przepisów przejściowych dotyczących niektórych wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro oraz odroczonego stosowania wymogów dotyczących wyrobów na własny użytek[COM(2021) 627 final – 2021/0323 (COD)]

[COM(2021) 627 final – 2021/0323 (COD)]

85

2022/C 152/15

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przeciwdziałania korzystaniu z systemu finansowego w celu prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu[COM(2021) 420 final – 2021/0239 (COD)], Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie informacji towarzyszących transferom środków pieniężnych i niektórych kryptoaktywów (wersja przekształcona) [COM(2021) 422 – 2021/0241 (COD)], Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie mechanizmów, które państwa członkowskie powinny wprowadzić, mających na celu zapobieganie wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu oraz uchylającej dyrektywę (UE) 2015/849[COM(2021) 423 final – 2021/0250 (COD)]

[COM(2021) 420 final – 2021/0239 (COD)]

[COM(2021) 422 – 2021/0241 (COD)]

[COM(2021) 423 final – 2021/0250 (COD)]

89

2022/C 152/16

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Strategia dotycząca finansowania transformacji w stronę gospodarki zrównoważonej[COM(2021) 390 final]

[COM(2021) 390 final]

97

2022/C 152/17

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie europejskich zielonych obligacji[COM(2021) 391 final – 2021/0191 (COD)]

[COM(2021) 391 final – 2021/0191 (COD)]

105

2022/C 152/18

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 575/2013 i dyrektywę 2014/59/UE w odniesieniu do traktowania ostrożnościowego grup globalnych instytucji o znaczeniu systemowym stosujących strategię restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji wielokrotnego punktu kontaktowego oraz metodykę pośredniej subskrypcji instrumentów kwalifikujących się do spełnienia minimalnego wymogu w zakresie funduszy własnych i zobowiązań kwalifikowalnych[COM(2021) 665 final – 2021/0343 (COD)]

[COM(2021) 665 final – 2021/0343 (COD)]

111

2022/C 152/19

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Wyciąganie wstępnych wniosków z pandemii COVID-19[COM(2021) 380 final]

[COM(2021) 380 final]

116

2022/C 152/20

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Roku Młodzieży 2022[COM(2021) 634 final – 2021/0328 (COD)]

[COM(2021) 634 final – 2021/0328 (COD)]

122

2022/C 152/21

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001, rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 i dyrektywę 98/70/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w odniesieniu do promowania energii ze źródeł odnawialnych oraz uchylającej dyrektywę Rady (UE) 2015/652[COM(2021) 557 final – 2021/0218 (COD)]

[COM(2021) 557 final – 2021/0218 (COD)]

127

2022/C 152/22

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie efektywności energetycznej (wersja przekształcona)[COM(2021) 558 final – 2021/0203 (COD)]

[COM(2021) 558 final – 2021/0203 (COD)]

134

2022/C 152/23

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych i uchylającego dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/94/UE[COM(2021) 559 final – 2021/0223 (COD)] – Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Strategiczny plan wdrażania określający zestaw dodatkowych działań wspierających szybki rozwój infrastruktury paliw alternatywnych[COM(2021) 560 final]

[COM(2021) 559 final – 2021/0223 (COD)]

[COM(2021) 560 final]

138

2022/C 152/24

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie stosowania paliw odnawialnych i niskoemisyjnych w transporcie morskim oraz zmieniającego dyrektywę 2009/16/WE[COM(2021) 562 final – 2021/0210 (COD)]

[COM(2021) 562 final – 2021/0210 (COD)]

145

2022/C 152/25

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2003/87/WE w odniesieniu do wkładu lotnictwa w unijny cel redukcji emisji w całej gospodarce i odpowiednio wdrażającej globalny środek rynkowy[COM(2021) 552 final]

[COM(2021) 552 final]

152

2022/C 152/26

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Społeczny Fundusz Klimatyczny[COM(2021) 568 final – 2021/0206 (COD)]

[COM(2021) 568 final – 2021/0206 (COD)]

158

2022/C 152/27

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie środków wobec przewoźników, którzy ułatwiają handel ludźmi lub przemyt migrantów w związku z nielegalnym wjazdem na terytorium Unii Europejskiej lub zajmują się takim handlem lub przemytem[COM(2021) 753 – 2021/387 (COD)]

[COM(2021) 753 – 2021/387 (COD)]

166

2022/C 152/28

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Nowa strategia leśna UE 2030[COM(2021) 572 final]

[COM(2021) 572 final]

169

2022/C 152/29

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2003/87/WE ustanawiającą system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych w Unii, decyzję (UE) 2015/1814 w sprawie ustanowienia i funkcjonowania rezerwy stabilności rynkowej dla unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych i rozporządzenie (UE) 2015/757[COM(2021) 551 final – 2021/0211 (COD)]Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej decyzję (UE) 2015/1814 w odniesieniu do liczby uprawnień, które mają zostać wprowadzone do rezerwy stabilności rynkowej na potrzeby unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych do 2030 r.[COM(2021) 571 final – 2021/0202 (COD)]

[COM(2021) 551 final – 2021/0211 (COD)]

[COM(2021) 571 final – 2021/0202 (COD)]

175

2022/C 152/30

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2
  [COM(2021) 564 final – 2021/0214 (COD)]

2

[COM(2021) 564 final – 2021/0214 (COD)]

181

2022/C 152/31

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek w sprawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) 2018/842 w sprawie wiążących rocznych redukcji emisji gazów cieplarnianych przez państwa członkowskie od 2021 r. do 2030 r. przyczyniających się do działań na rzecz klimatu w celu wywiązania się z zobowiązań wynikających z porozumienia paryskiego[COM(2021) 555 final – 2021/0200(COD)]

[COM(2021) 555 final – 2021/0200(COD)]

189

2022/C 152/32

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) 2018/841 w odniesieniu do zakresu stosowania, uproszczenia przepisów dotyczących zgodności, określenia celów państw członkowskich na 2030 r. i zobowiązania do zbiorowego osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2035 r. w sektorze użytkowania gruntów, leśnictwa i rolnictwa oraz rozporządzenie (UE) 2018/1999 w odniesieniu do poprawy monitorowania, sprawozdawczości, śledzenia postępów i przeglądu[COM(2021) 554 final]

[COM(2021) 554 final]

192

2022/C 152/33

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego załączniki IV i V do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1021 dotyczącego trwałych zanieczyszczeń organicznych[COM(2021) 656 final – 2021/0340 (COD)]

[COM(2021) 656 final – 2021/0340 (COD)]

197

---

| PL | |
| --- | --- |

PL

---

I Rezolucje, zalecenia i opinie

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

565. sesja plenarna EKES-u w dniach – INTERACTIO, 8.12.2021–9.12.2021

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/1 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/1

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Możliwości związane z transformacją cyfrową dla przedsiębiorstw detalicznych i płynące z niej korzyści dla europejskich konsumentów”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2022/C 152/01)

| Sprawozdawca: | Felipe MEDINA MARTÍN |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Felipe MEDINA MARTÍN

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 25.3.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 18.11.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 09.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 190/1/4 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

25.3.2021

Podstawa prawna

Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

18.11.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

09.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

190/1/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje fakt, że w przedstawionym niedawno przez Komisję Europejską (KE) przeglądzie europejskiej strategii przemysłowej sektor detaliczny uznaje się za ekosystem o strategicznym znaczeniu dla odbudowy Europy. Uważa, że podejście ekosystemowe zapewnia odpowiednie ramy, odzwierciedlające z jednej strony złożone powiązania między sektorami i przedsiębiorstwami na jednolitym rynku w określonych łańcuchach wartości, a z drugiej strony – potrzebę wspierania ich w skutecznej transformacji cyfrowej, w transformacji w stronę modelu zrównoważonego oraz w przyczynianiu się do realizacji strategii odbudowy. Zwraca uwagę na znaczenie, różnorodność i skalę inicjatyw podejmowanych przez przedsiębiorstwa detaliczne w celu wsparcia transformacji ekologicznej i cyfrowej poprzez inwestowanie w nowe technologie w odpowiedzi na nowe żądania i potrzeby konsumentów. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Jako największy prywatny pracodawca w Europie europejski sektor detaliczny przechodzi transformację cyfrową, którą znacznie przyspieszyła pandemia COVID-19. Transformacja cyfrowa prowadzi do głębokiego przeobrażenia modeli biznesowych handlu detalicznego, a także interakcji z klientami. Największy sukces osiągają te przedsiębiorstwa, które sprawnie łączą środowisko online i offline w sprzedaży wszechkanałowej. EKES zauważył, że przed pandemią COVID-19 dwie trzecie detalistów nie prowadziło działalności przez internet oraz że pandemia pokazała, jak istotna jest strategia wszechkanałowa dla przetrwania wielu przedsiębiorstw, w szczególności – choć nie tylko – dla MŚP. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES podkreśla, że jednym z głównych wyzwań dla sektora detalicznego jest brak równych warunków działania w internecie wobec przedsiębiorstw handlowych z państw trzecich. Powoduje to nieuczciwą konkurencję dla przedsiębiorstw handlowych z siedzibą w UE, które przestrzegają wymogów UE dotyczących bezpieczeństwa produktów sprzedawanych konsumentom i respektowania praw konsumentów. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES zgadza się, że w Europie potrzebna jest skuteczna i ambitna polityka cyfrowa dla sektora detalicznego, aby wykorzystać możliwości podniesienia europejskiej konkurencyjności związane z innowacją cyfrową. Przeprowadzenie zielonej transformacji stanowi szansę, aby sektor detaliczny pomagał konsumentom w dokonywaniu bardziej zrównoważonych wyborów konsumpcyjnych. EKES zaznacza, że prawdziwy jednolity rynek oraz skuteczne i efektywne przepisy transgraniczne umożliwią sektorom detalicznemu i hurtowemu reagowanie na potrzeby konsumentów i rywalizację w konkurencyjnym w skali światowej, bardziej cyfrowym środowisku. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES popiera wspólne oświadczenie partnerów społecznych w sektorze detalicznym i hurtowym dotyczące europejskiego paktu na rzecz handlu w Europie, w którym zwracają się oni do UE o wspomożenie sektora w poprawie jego długoterminowej odporności poprzez wprowadzenie ukierunkowanych środków wsparcia i przyspieszenie transformacji cyfrowej i ekologicznej, a także uznają rolę sklepów detalicznych w ożywianiu centrów miast i społeczności wiejskich. Wzywa KE do zastanowienia się nad sposobami stworzenia zintegrowanej strategii na rzecz odbudowy i przemysłu opierającej się na planach odbudowy, która to strategia odzwierciedlałaby wzajemnie wzmacniającą się rolę usług i produkcji w pobudzaniu wzrostu gospodarczego i efektywnym funkcjonowaniu gospodarki UE oraz we wspieraniu cyfryzacji handlu detalicznego, ze szczególnym naciskiem na MŚP. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES apeluje, by instytucje i państwa członkowskie UE zmieniły środki wspierające zatrudnienie i umiejętności oraz inwestowały w zbiór umiejętności przyszłych pracowników sektora detalicznego poprzez lepsze szkolenia zawodowe i kształcenie, indywidualne uczenie się i wsparcie na rzecz sektora gospodarki społecznej, rachunki szkoleniowe dostosowane do nowych miejsc pracy, aby wspierać przedsiębiorstwa, taka by mogły zatrzymać duży odsetek siły roboczej dzięki nauce korzystania z technologii cyfrowych. Przekwalifikowanie może natomiast umożliwić innym osobom dostęp do możliwości zatrudnienia w innych sektorach. Zgadza się, że sztuczna inteligencja (AI) i robotyka poszerzą i spotęgują wpływ cyfryzacji gospodarki na rynki pracy oraz że mogą przyczynić się do postępu gospodarczego i społecznego. |
| --- | --- |

1.6.

2.   Wprowadzanie

| 2.1. | Sektor detaliczny, obejmujący sklepy detaliczne (B2C) i przedsiębiorstwa hurtowe (B2B), jest największym prywatnym pracodawcą w Europie, zapewniającym jedno na siedem miejsc pracy. Do sektora tego należy jedno na cztery europejskie przedsiębiorstwa. Detaliści i hurtownicy są ogniwem łączącym producentów z 450 mln konsumentów w Unii Europejskiej (UE). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Handel detaliczny jest sektorem napędzanym przez popyt konsumpcyjny. Jest to zróżnicowany sektor sklepów internetowych i stacjonarnych sprzedających konsumentom żywność i produkty niespożywcze, które to sklepy szybko łączą się we wszechkanałowy model biznesowy dla konsumentów. 99 % przedsiębiorstw w tym sektorze to MŚP, które starają się odnaleźć na jednolitym rynku i przetrwać w warunkach dużej konkurencji, oferując elastyczność w zakresie innowacji i eksperymentów oraz robiąc to, co potrafią najlepiej: służąc konsumentom. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Europejski sektor detaliczny przechodzi obecnie transformację cyfrową. Pandemia COVID-19 znacznie przyspieszyła to zjawisko. Wielu konsumentów musiało kupować produkty niespożywcze przez internet, ponieważ sklepy były zamknięte. Sklepy spożywcze często mogły pozostawać otwarte, lecz podlegały surowym obostrzeniom, co generowało wysokie koszty ze względu na konieczność zapewnienia bezpieczeństwa konsumentom i pracownikom. Wielu detalistów, którzy wcześniej nie mieli sklepu internetowego, musiało zacząć oferować produkty online, by ponownie dotrzeć do klientów w okresie obostrzeń. Internetowe platformy handlowe były często jedynym sposobem szybkiego przeniesienia sprzedaży MŚP do internetu i oczekuje się, że stanie się to jeszcze powszechniejsze w najbliższej przyszłości. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Jednocześnie zielona transformacja jest szansą dla handlu detalicznego, ponieważ pozwala sektorowi na ponowne przemyślenie modeli biznesowych, oferowanie alternatywnych produktów oraz wsparcie i pokierowanie obywateli w przechodzeniu na bardziej zrównoważony styl życia. Stanowi zarówno odpowiedź na przemiany społeczne, jak i impuls do nich. Transformacja ekologiczna nie tylko odpowiada na rosnący popyt ze strony konsumentów i organów regulacyjnych na bardziej zrównoważone alternatywne rozwiązania, lecz jest również okazją do ponownego przemyślenia sposobu, w jaki społeczeństwo produkuje, sprzedaje, wykorzystuje i wyrzuca produkty. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Transformacja cyfrowa

| 3.1. | Transformacja cyfrowa prowadzi do głębokiego przeobrażenia modeli biznesowych handlu detalicznego: zmienia interakcje z konsumentami, sprzedaż, sam łańcuch dostaw, informacje przepływające przez łańcuch dostaw itd. Sektor ten tradycyjnie jest odsprzedawcą produktów, lecz coraz częściej staje się połączeniem usług wsparcia związanych z odsprzedażą, wiodącym podmiotem generującym i przetwarzającym dane oraz ważnym użytkownikiem AI. Ma to zasadnicze znaczenie dla zaspokojenia popytu konsumpcyjnego i zapewnienia bardziej odpowiednich zindywidualizowanych ofert. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Chociaż wiele przedsiębiorstw nadal mówi o kanałach sprzedaży online i offline, największy sukces osiągają te, które sprawnie łączą środowisko online i offline w sprzedaży wszechkanałowej, tym samym oferując konsumentom jedno doświadczenie. Przyczynia się to do zwiększenia konkurencji między różnymi modelami biznesowymi, poszerzenia wyboru, większej przejrzystości dla konsumentów, tworzenia miejsc pracy i szybszego wzrostu gospodarczego. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Jednym z głównych wyzwań sektora detalicznego jest brak równych warunków działania w internecie wobec przedsiębiorstw handlowych z państw trzecich. Niektóre z tych kwestii zostały już uwzględnione w różnych inicjatywach Komisji. Media regularnie donoszą, że towary spoza UE sprzedawane przez internet przez przedsiębiorstwa handlowe z państw trzecich są niezgodne z przepisami UE lub są nawet produktami niebezpiecznymi. Powoduje to nieuczciwą konkurencję dla przedsiębiorstw handlowych z siedzibą w UE, które przestrzegają wymogów UE dotyczących bezpieczeństwa produktów sprzedawanych konsumentom i poszanowania praw konsumentów. Niedociągnięcia w nadzorze rynku i kontrolach celnych potęgują problem, a do tego dochodzą wysokie koszty przestrzegania przepisów ponoszone przez przedsiębiorców przestrzegających prawa. Konsumentom trudno jest oprzeć się pokusie, jaką budzą niższe ceny. Badanie z 2020 r. pokazuje, że spośród konsumentów UE nabywających produkty w handlu transgranicznym nieomal 70 % kupiło je w Chinach. W 2014 r. odsetek ten wynosił około 15 % (1). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Aby nadążyć za popytem klientów, detaliści i hurtownicy wprowadzają innowacje, dostosowują się i eksperymentują w celu poszukiwania nowych produktów, usług i modeli biznesowych. Przed pandemią COVID-19 więcej niż dwóch na trzech detalistów nie prowadziło działalności w internecie. Pandemia pokazała, jak istotna jest sprzedaż wszechkanałowa dla przetrwania wielu przedsiębiorstw, w szczególności – choć nie tylko – dla MŚP prowadzących sprzedaż detaliczną i hurtową. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Innowacje cyfrowe zwiększają konkurencyjność Europy na świecie. Jeden na dwóch europejskich klientów robi już zakupy przez internet i przeznacza na ten cel 424 mld EUR rocznie (2), lecz udział zakupów online różni się znacznie w zależności od rodzaju produktu. Zaledwie 15 % klientów dokonuje obecnie zakupów transgranicznych, a jedynie 7 % MŚP prowadzi sprzedaż poza swoim krajem. W Europie potrzebna jest skuteczna i ambitna polityka cyfrowa dla tego sektora, aby wykorzystać istniejące możliwości i zapewnić włączenie w ten proces wszystkich przedsiębiorstw, poprawę warunków pracy pracowników oraz widoczne korzyści z procesu cyfryzacji handlu detalicznego w całej Europie dla konsumentów, przy jednoczesnym zachowaniu wysokiego poziomu ochrony konsumentów we wszystkich kanałach sprzedaży. |
| --- | --- |

3.5.

4.   Transformacja ekologiczna

| 4.1. | Kryzys związany z COVID-19 ujawnił wzrost popytu konsumpcyjnego na zrównoważone produkty i sposoby prowadzenia działalności gospodarczej. Detaliści i hurtownicy mieli istotne znaczenie dla kontaktów z konsumentami końcowymi i odgrywali kluczową rolę w przewidywaniu i stymulowaniu popytu na bardziej zrównoważone, nadające się do recyklingu i/lub do ponownego użycia produkty i opakowania. Od wielu lat podejmowali starania na rzecz promowania zrównoważonej konsumpcji i zmniejszenia emisji CO2 w ramach swojej działalności i łańcuchów dostaw. Jednak w sektorze, w którym są wysokie koszty stałe i niskie marże, transformacja ta wiąże się z wyzwaniami. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Sektor detaliczny w znacznym stopniu przyczynia się do zbierania i recyklingu odpadów. Systemy rozszerzonej odpowiedzialności producenta opierają się na wielkości danego strumienia odpadów wprowadzanego przez przedsiębiorstwo na rynek, na którym ono działa. Odpowiedzialność rozmywa się, jeżeli handlowcy, którzy nie mają fizycznej siedziby w UE, wprowadzają produkty do obrotu w UE lub jeżeli konsumenci robią to za pomocą bezpośredniego przywozu. W takich wypadkach odpady z produkcji przedostające się do strumienia odpadów są poddawane recyklingowi lub usuwane na koszt europejskich detalistów. Dotyczy to odpadów wytwarzanych przez podmioty z państw trzecich, które nic nie płacą. Konieczna jest ściślejsza współpraca między systemami WEEE (zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny) a sprzedawcami internetowymi mającymi siedzibę poza UE, podobnie jak niezbędne są działania mające na celu uświadomienie tym przedsiębiorstwom ich obowiązków wynikających z systemów rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Świadomość konsumentów na temat procesów i kosztów recyklingu ma również kluczowe znaczenie dla tego, aby skutki zakupów przez internet stały się bardziej przejrzyste. |
| --- | --- |

4.2.

5.   Umiejętności

| 5.1. | EKES popiera wspólne oświadczenie partnerów społecznych w sektorze detalicznym i hurtowym UNI Europa i EuroCommerce z dnia 8 kwietnia (3), w którym opowiadają się za europejskim paktem na rzecz handlu. Oświadczenie to uwidoczniło bezprecedensowy wpływ kryzysu związanego z COVID-19 na rentowność detalistów i hurtowników, a także na odporność ich pracowników. Tradycja partnerstwa społecznego i upowszechnienie dostosowanej do potrzeb organizacji pracy w sektorze, często w drodze układów zbiorowych, umożliwiły przedsiębiorstwom skuteczne radzenie sobie z nagłą i drastyczną potrzebą dostosowania się do nowej normalności. Partnerzy społeczni zaproponowali europejski pakt na rzecz handlu dla UE i organów rządowych, aby pomóc sektorowi w poprawie długoterminowej odporności dzięki ukierunkowanym środkom wsparcia i przyspieszeniu transformacji cyfrowej i ekologicznej. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Jak wynika z niedawnego sprawozdania McKinsey Global Institute (4), pandemia COVID-19 i automatyzacja łącznie stanowią zagrożenie dla ponad 5 mln miejsc pracy w handlu detalicznym i hurtowym. Może to dotyczyć wielu zatrudnionych kobiet i młodych ludzi. Oprócz stabilizacji gospodarki UE i państwa członkowskie muszą inwestować w zbiór umiejętności tych pracowników, np. poprzez lepsze szkolenie zawodowe i kształcenie, indywidualne rachunki szkoleniowe i przekwalifikowanie. Ukierunkowane podnoszenie kwalifikacji umożliwiłoby sektorowi zatrzymanie większej części siły roboczej dzięki nauce korzystania z technologii cyfrowych, a przekwalifikowanie może umożliwić innym pracownikom dostęp do możliwości zatrudnienia w innych sektorach. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Należy zatem przeformułować unijne środki wspierania zatrudnienia i umiejętności, aby umożliwić łatwy i szybki dostęp do finansowania restrukturyzacji tego sektora oraz sprostać zmieniającym się potrzebom w zakresie umiejętności wynikającym z przyspieszenia zmian na rynku spowodowanego przez pandemię COVID-19. Trzeba wykorzystać plany odbudowy do podnoszenia kwalifikacji pracowników zarówno sektora detalicznego, jak i hurtowego w taki sam sposób, jak w przypadku pracowników sektora publicznego. |
| --- | --- |

5.3.

6.   Strategia przemysłowa – ekosystem detaliczny

| 6.1. | W zaktualizowanej strategii przemysłowej przedstawionej niedawno przez KE (5) kładzie się nowy nacisk na podstawowe ekosystemy, w tym na handel detaliczny i sektor rolno-spożywczy. Detaliści i hurtownicy odgrywają istotną rolę w gospodarce europejskiej i w funkcjonowaniu wielu innych ekosystemów, takich jak sektor logistyki. Transformacja cyfrowa i ekologiczna muszą przyczynić się do odbudowy po pandemii COVID-19, a detaliści i hurtownicy muszą być uznawani za istotną część wielu ekosystemów, np. handlu internetowego i logistyki. Logistyka jest niezbędnym elementem przemysłowym handlu elektronicznego. Obydwa podsystemy znajdują się w symbiotycznej relacji, ponieważ żaden z nich nie może funkcjonować bez udziału drugiego. Z tego względu w ogólnym interesie leży, aby sektor logistyczny rozwijał się zgodnie z potrzebami pracowników, konsumentów i środowiska. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | KE uznała, że ekosystem detaliczny i hurtowy jest jednym z sektorów, które najbardziej ucierpiały wskutek pandemii, i plasuje się na drugim miejscu pod względem potrzeb w zakresie wsparcia inwestycji. Detaliści i hurtownicy prowadzą działalność charakteryzującą się wysokim obrotem, wysokimi kosztami stałymi i niskimi marżami (1–3 %), co oznacza, że są oni szczególnie podatni na niedobór płynności. W handlu detalicznym niespożywczym w maju 2020 r. szacowane straty związane z pierwszą falą pandemii sięgnęły 16–20 % rocznych obrotów (250–320 mld EUR). Wiele przedsiębiorstw w ekosystemie detalicznym i hurtowym dotkliwie bezpośrednio lub pośrednio ucierpiało z powodu nałożonych na nie przez rząd obostrzeń, np. w wyniku zamknięcia działalności ich klientów lub z powodu innych ograniczeń w przemieszczaniu się. Podmioty prowadzące działalność internetową były w stanie ograniczyć niektóre straty, lecz tylko w niewielkim zakresie. Sprzedaż przez internet znacznie wzrosła i oczekuje się, że będzie nadal rosła wraz z zdobywaniem przez konsumentów doświadczenia w dokonywaniu zakupów przez internet. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Podejście ekosystemowe zapewnia odpowiednie ramy odzwierciedlające zarówno złożone powiązania między sektorami i przedsiębiorstwami na jednolitym rynku w określonych łańcuchach wartości, jak i potrzebę wspierania ich w skutecznej transformacji cyfrowej, transformacji w stronę modelu zrównoważonego oraz w przyczynianiu się do realizacji strategii odbudowy. Ze względu na to, że spożycie prywatne generuje ponad 50 % PKB UE, detaliści i hurtownicy zapewniają producentom dostęp do rynków konsumenckich i branżowych. Klienci mogą kupić to, czego potrzebują, co stanowi ciągły i istotny łańcuch dostaw. |
| --- | --- |

6.3.

7.   Rola handlu detalicznego w utrzymaniu żywotności centrów miast i społeczności wiejskich

| 7.1. | Detaliści od wielu lat zdobywają zaufanie europejskich konsumentów i dostarczają im produkty wysokiej jakości po konkurencyjnych cenach, stale dążąc do uzyskania nowej wydajności i przeniesienia jej na konsumentów, by zwiększyć ich siłę nabywczą. Wytwarzają produkty przyjazne dla środowiska, które przyczyniają się do zrównoważonej konsumpcji, lecz potrzebne są dalsze działania. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Sklepy detaliczne mają również kluczowe znaczenie dla utrzymania żywotności centrów miast i społeczności wiejskich. Pokazuje to również, jak istotne są i będą dla społeczeństwa tradycyjne sklepy stacjonarne. Detaliści mogą pełnić funkcję urzędu pocztowego, banku i apteki oraz pomagać w utrzymaniu żywotności społeczności lokalnych. Opuszczone obiekty handlu detalicznego na ulicach handlowych nieuchronnie skazują miasta na powolne osuwanie się w otchłań wandalizmu i przestępczości, a sklep wiejski może przyczynić się do przetrwania społeczności wiejskiej i do powstrzymania odpływu jej mieszkańców. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Europejscy detaliści muszą być w stanie zwiększyć i przyspieszyć inwestycje w automatyzację, kontakty z konsumentami i sztuczną inteligencję w celu utrzymania konkurencyjności. Wsparcie takich inwestycji i rozwoju sprzedaży internetowej, a w szczególności pomoc w przestawieniu się MŚP prowadzących sprzedaż detaliczną i małych punktów handlu w centrach miast na działalność online przeobraziłoby społeczności lokalne i wpłynęło na przetrwanie i odporność wielu przedsiębiorstw detalicznych mierzących się z – coraz bardziej globalną – ostrą konkurencją. |
| --- | --- |

7.3.

8.   Równe warunki działania dla handlu detalicznego w Europie

| 8.1. | UE, licząca 450 mln konsumentów, ma ogromny potencjał jako cyfrowy rynek wewnętrzny. Strategia jednolitego rynku cyfrowego dla Europy została opracowana z myślą o stymulowaniu transgranicznego handlu elektronicznego między krajami UE. Transgraniczny handel elektroniczny w obrębie UE nie rozwija się jednak tak szybko jak handel elektroniczny z państw trzecich. Europejski rynek usług cyfrowych wyraźnie pozostaje w tyle za Stanami Zjednoczonymi i Chinami, zwłaszcza jeśli chodzi o obecność na rynku światowym, co znajduje odzwierciedlenie w gwałtownym wzroście sprzedaży internetowej z niektórych państw spoza UE, szczególnie Chin, dla europejskich konsumentów. Na przestrzeni lat widać, że powstają tam coraz bardziej innowacyjne formaty i technologie cyfrowe. UE i jej państwa członkowskie muszą wzmóc wysiłki na rzecz stworzenia odpowiednich ram, w których przedsiębiorstwa będą mogły konkurować, wprowadzać innowacje, służyć swoim klientom i zapewniać ochronę konsumentów. Najlepszym rozwiązaniem jest zapewnienie większej atrakcyjności inwestowania i prowadzenia działalności gospodarczej w UE niż w innych częściach świata. |
| --- | --- |

8.1.

| 8.2. | Sprzedaż przez internet jest najszybciej rozwijającym się segmentem rynku detalicznego i choć nadal jest stosunkowo ograniczona w porównaniu ze sprzedażą poza internetem, zaczyna nabierać bardzo dużego znaczenia w wielu sektorach niespożywczych. Detaliści nie są już jedyną drogą do klientów, gdyż producenci zaczynają również korzystać z handlu elektronicznego w celu prowadzenia w inny sposób bezpośredniej sprzedaży i kontaktów z konsumentami. Korzyści skali, szeroka mechanizacja procesów, efekty sieciowe i zdolność oferowania nieomal nieograniczonego asortymentu produktów przyniosły korzyści dużym graczom i platformom internetowym, których rosnące udziały w rynku zaczynają się upodabniać do tradycyjnej roli lokalnych sklepów jako strażników dostępu. |
| --- | --- |

8.2.

| 8.3. | Wszystkie towary sprzedawane w UE muszą być zgodne z przepisami UE, co muszą zapewnić wszyscy przedsiębiorcy sprzedający towary konsumentom w UE. Przywóz bezpośredni spowodował nowe wyzwania związane z przestrzeganiem przepisów UE, stwarzając zagrożenie dla zdrowia i bezpieczeństwa europejskich konsumentów i narażając unijnych handlowców na nieuczciwą konkurencję. Wyraźnie zasygnalizowano, że towary sprzedawane w UE muszą być zgodne z przepisami niezależnie od lokalizacji przedsiębiorstwa i wartości tychże towarów. Zasadnicze znaczenie będą miały między innymi proponowany akt o usługach cyfrowych, przegląd dyrektywy w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów oraz właściwe wdrożenie i egzekwowanie rozporządzenia w sprawie nadzoru rynku i innych przepisów UE. |
| --- | --- |

8.3.

| 8.4. | Niezwykle istotne jest, aby jednolity rynek i sektor ten funkcjonowały prawidłowo, ponieważ umożliwi to sektorowi detalicznemu i hurtowemu reagowanie na potrzeby konsumentów i rywalizację w konkurencyjnym w skali światowej i bardziej cyfrowym otoczeniu. EKES uważa, że działania na szczeblu UE mają ogromne znaczenie dla zapobiegania dalszemu rozdrobnieniu rynku wewnętrznego i uniknięcia wprowadzania nowych, często protekcjonistycznych, krajowych przepisów dotyczących produktów i usług, a także dla zapobiegania rozbieżnościom we wdrażaniu i interpretowaniu prawa UE. |
| --- | --- |

8.4.

9.   AI w handlu detalicznym i hurtowym

| 9.1. | Detaliści i hurtownicy od wielu lat korzystają z automatyzacji w takich dziedzinach jak transport, zamawianie i zarządzanie zapasami lub kontakty z konsumentami. Dzięki sztucznej inteligencji automatyzacja stała się znacznie bardziej wyrafinowana, umożliwiając większą przenikliwość i wydajność. AI wpływa na sektor detaliczny i hurtowy na wiele sposobów. Należą do tego poprawa kontaktów z klientami, przyspieszenie doręczania paczek, przewidywanie zachowań klientów, optymalizacja zapasów, wykrywanie oszustw i zwiększenie zrównoważoności sektora. |
| --- | --- |

9.1.

| 9.2. | Co roku gwałtownie zwiększa się zastosowanie AI w handlu detalicznym. W 2016 r. zaledwie 4 % detalistów korzystało z technologii AI, podczas gdy w 2017 r. odsetek ten wzrósł do 17 %, a w 2018 r. – do 28 %. Jak można było oczekiwać, stopień wykorzystania AI był najwyższy wśród dużych detalistów i hurtowników, których roczny obrót wyniósł co najmniej 10 mld USD. Ze AI korzystają detaliści w sektorze motoryzacyjnym (19 %), w sektorze elektroniki i aplikacjach domowych (25 %), w sektorze prac remontowych (26 %), w sektorze żywnościowym i spożywczym (29 %), odzieżowym i obuwniczym (33 %) oraz w sektorze wielu kategorii (42 %). |
| --- | --- |

9.2.

| 9.3. | Jak EKES stwierdził w opinii w sprawie AI (6), AI i robotyka poszerzą i spotęgują wpływ cyfryzacji gospodarki na rynki pracy i mogą przyczynić się do postępu gospodarczego i społecznego. W ostatnich latach AI stała się priorytetem dla przedsiębiorstw, decydentów i społeczeństwa. AI oferuje przedsiębiorstwom detalicznym i hurtowym nieskończone możliwości pod względem rozwoju działalności, poprawy łańcuchów dostaw, ułatwienia podejmowania decyzji, rozumienia potrzeb konsumentów i lepszej obsługi klientów. Są to tylko niektóre z wielu powodów, dla których tak wielu detalistów i hurtowników bada możliwości oferowane przez AI i inwestuje w nie. |
| --- | --- |

9.3.

| 9.4. | Wiele zastosowań AI nie ma wpływu na jednostki. AI stosowana w diagnostyce medycznej i do skanowania półek w magazynie są być może podobne pod względem technologii, gdyż podejmują decyzje na podstawie złożonych zbiorów danych, lecz pociągają za sobą zdecydowanie inny stopień ryzyka i wymagają innych zabezpieczeń. AI wymaga regulacji odnoszącej się do różnego stopnia ryzyka związanego z wykorzystaniem jej systemów, tak by zapewnić konsumentom bezpieczeństwo i ich zaufanie do tych systemów. |
| --- | --- |

9.4.

Bruksela, 9 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  „E-commerce in Europe 2020” [Handel elektroniczny w Europie w 2020 r.].

1

(2)  https://www.eurocommerce.eu/about-us/the-narratives.aspx

2

(3)  2020.04.08 – EuroCommerce_UniEuropa_statement.pdf

3

(4)  „The future of work in Europe” [Przyszłość pracy w Europie] (mckinsey.com).

4

(5)  COM(2020) 102 final; communication-industrial-strategy-update-2020_en.pdf (europa.eu).

5

(6)  Dz.U. C 440 z 6.12.2018, s. 1.

6

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/7 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/7

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Środki wykraczające poza PKB na rzecz udanej odbudowy gospodarczej oraz zrównoważonej i odpornej gospodarki europejskiej”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2022/C 152/02)

| Sprawozdawca: | Petru Sorin DANDEA |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Petru Sorin DANDEA

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 25.3.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 23.11.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 8.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 209/2/7 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

25.3.2021

Podstawa prawna

Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

23.11.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

8.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

209/2/7

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES uważa, że nieuniknione jest przejście od systemu gospodarczego, w którym główną siłą napędową był wzrost, do modelu bazującego na zrównoważonym rozwoju. Biorąc pod uwagę wielką złożoność tej transformacji i ogromne wyzwania, jakie się z nią wiążą, propozycje nowych wskaźników zawarte w niniejszej opinii stanowią jedynie przykład możliwego podejścia do instrumentów pomiaru w dziedzinie społecznej, gospodarczej i środowiskowej. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES proponuje, by opracować zestaw wskaźników mających na celu lepsze informowanie decydentów politycznych, którzy dzięki temu będą mogli promować politykę rozwoju gospodarki o obiegu zamkniętym. Przykładowo dane na temat ilości materiałów pochodzących z zasobów naturalnych zawartej w wyrobach konsumpcyjnych trwałego użytku, połączone z danymi dotyczącymi średniego okresu wykorzystania tych wyrobów i z potencjalnym wskaźnikiem odzysku wspomnianych materiałów, mogą stanowić istotne informacje, które umożliwią decydentom podejmowanie świadomych decyzji o tym, czy należy zainwestować w sektor recyklingu. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Komitet uważa, że sensownie byłoby opracować zwięzłą tablicę wyników w zakresie wskaźników wychodzących poza PKB, którą można by następnie włączyć do tablicy wyników dotyczącej Europejskiego Zielonego Ładu. Do stworzenia tej tablicy można by wykorzystać koncepcję ekonomii obwarzanka dla UE do roku 2030 (ang. EU Doughnut by 2030), opracowaną przez niemiecki instytut ZOE. Tablica mogłaby mieć zastosowanie w procesie europejskiego zarządzania, pomagając w ocenie dokonanych postępów i w określaniu działań niezbędnych do osiągnięcia celów europejskiego semestru. Komitet sądzi, że proces europejskiego zarządzania powinien oprzeć się na nowej perspektywie, zorientowanej na dobrostan obywateli. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES uważa, że państwa członkowskie powinny priorytetowo korzystać z niektórych wskaźników zaproponowanych przez ONZ, w zależności od swoich uwarunkowań krajowych, i zachęca je do korzystania z propozycji zawartych w sprawozdaniach Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) dotyczących poprawy pomiaru dobrostanu i dobrobytu. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES podziela pogląd wyrażony przez europejskich partnerów społecznych podczas szczytu w Porto, zgodnie z którym proponowanych 14 wskaźników jest odpowiednich do stworzenia tablicy wyników uzupełniającej PKB, która może być wykorzystywana do opracowywania strategii politycznych wspierających model zrównoważonego wzrostu. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Inwestycje w spójność społeczną, zrównoważony rozwój, kapitał ludzki i społeczny oraz jakość życia będą miały zasadnicze znaczenie dla tworzenia możliwości dla nowoczesnych przedsiębiorstw oraz stymulowania zatrudnienia, dobrobytu i zrównoważonego wzrostu w przyszłości. W związku z tym EKES uważa, że wskaźniki wykraczające poza PKB powinny nie tylko stać się instrumentami umożliwiającymi monitorowanie i pomiar ewolucji różnych dziedzin polityki, lecz także dostarczać informacji na temat rozwoju tych polityk, poprawiać komunikację na ten temat i sprzyjać ustalaniu celów. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Komisja Europejska przedstawiła niedawno komunikat (1) mający na celu ukierunkowanie finansowania na zrównoważoną działalność. EKES popiera tę inicjatywę Komisji i uważa za konieczne opracowanie zestawu wskaźników, które z jednej strony umożliwią monitorowanie procesu zazieleniania finansowania, z drugiej zaś wskazanie stopnia zazielenienia sektorów gospodarki. Zatem zapewniłyby one decydentom politycznym lepsze wytyczne odnośnie do planowania zachęt publicznych do prowadzenia zrównoważonej działalności. Mogą również stanowić ważne narzędzie monitorowania dla rządów państw członkowskich. Tego rodzaju monitorowanie jest konieczne ze względu na potrzebę kontrolowania tempa, w jakim ukierunkowuje się inwestycje na zrównoważone sektory. W istocie zbyt wolne tempo inwestycji stwarza ryzyko wyczerpania dostępnych zasobów, zanim jeszcze pojawią się rozwiązania alternatywne. Taka sytuacja doprowadziłaby do gwałtownego wzrostu cen, co miałoby dramatyczne skutki dla systemu gospodarczego. Z drugiej strony, jeśli zainwestujemy zbyt szybko, ryzykujemy tym, że wiele sektorów zostanie pozbawionych inwestycji, a tym samym spowolnieniu ulegnie działalność gospodarcza generująca zasoby niezbędne do inwestowania. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES uważa, że konieczne jest również dokonanie przeglądu istniejących wskaźników dotyczących przeciwdziałania zmianie klimatu, by móc lepiej monitorować dokonany postęp. Niektóre z nich nie w pełni odzwierciedlają negatywny wpływ pewnych rodzajów działalności gospodarczej na środowisko. Inne z kolei należałoby dostosować, aby lepiej uwzględnić cele Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Cyfryzacja i zazielenianie systemu gospodarczego wymagają przeprowadzenia znacznych zmian w różnych sektorach. Aby zmiany te były dokonywane przy jak najniższych kosztach społecznych, należy wprowadzić politykę ochrony siły roboczej, by zapewnić w średnio- i długoterminowej perspektywie sprawiedliwy podział potrzebnej pracy wśród aktywnej zawodowo ludności. Ponadto EKES uważa, zgodnie z propozycją europejskich partnerów społecznych, że konieczne jest opracowanie zestawu wskaźników dotyczących rokowań zbiorowych, które chroniłyby pracowników w ujęciu ogólnym, ale mogłyby również zapewnić i promować w programach kształcenia zawodowego niezbędne środki gwarantujące mobilność pracowników, co jest konieczne w kontekście wyzwań związanych z transformacją gospodarki. Podobnie można by zapewnić sprawiedliwy podział pracy dostępnej w całej gospodarce dzięki wykorzystaniu inteligentnych programów organizacji czasu pracy, które mogą być negocjowane przez partnerów społecznych. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Znacząca transformacja systemu gospodarczego będzie możliwa jedynie przy wsparciu całego społeczeństwa. EKES uważa, że konieczne jest przeprowadzenie nowych badań, w rodzaju Eurobarometru, by móc monitorować sposób postrzegania przez społeczeństwo zmian modelu gospodarczego. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Państwa członkowskie i Komisja Europejska powinny również wspierać opracowywanie inicjatyw służących lepszemu mierzeniu dobrostanu i analizie wpływu działalności gospodarczej na środowisko (np. takich jak inicjatywa podjęta przez niemiecki instytut badawczy ZOE, który opracował system wskaźników znany jako ekonomia obwarzanka). |
| --- | --- |

1.11.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | Produkt krajowy brutto (PKB) pozostaje głównym wskaźnikiem makroekonomicznym wykorzystywanym na poziomie globalnym do kwantyfikacji działalności gospodarczej. Jednakże zgodnie z powszechnie podzielanym poglądem, nie odzwierciedla on ani rzeczywistego poziomu dobrostanu i rozwoju społecznego, ani negatywnego wpływu niektórych rodzajów działalności gospodarczej na środowisko. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W związku z tym w latach 90. XX wieku zyskały na znaczeniu dyskusje na temat „wyjścia poza PKB”, a sami autorzy koncepcji PKB byli świadomi jej ograniczeń. W związku z tym pojawiła się potrzeba dysponowania innymi wskaźnikami zdolnymi sprostać globalnym wyzwaniom XXI wieku takim jak zmiana klimatu, ubóstwo, wyczerpywanie się zasobów, zdrowie i jakość życia. Ważnym krokiem w kierunku znalezienia wskaźników, które są najodpowiedniejsze do pomiaru postępów i które można najlepiej włączyć do procesu decyzyjnego i uwzględnić w debacie publicznej, była konferencja wysokiego szczebla na temat „Wyjść poza PKB” (2), zorganizowana w 2007 r. przez Komisję Europejską, Parlament Europejski, Klub Rzymski, OECD i WWF. Następnie Komisja ds. Mierzenia Wyników Gospodarczych i Postępu Społecznego (3), której przewodniczyli Joseph E. Stiglitz, Amartya Sen i Jean-Paul Fitoussi, podkreśliła w swym sprawozdaniu końcowym inne ograniczenia PKB (wątpliwości co do sposobów pomiaru wydajności i fakt nieuwzględnienia kapitału ludzkiego). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W ostatnich latach decydenci europejscy zajęli się nowymi priorytetami, takimi jak transformacja cyfrowa i ekologiczna, by wymienić tylko dwa z nich. Ponadto w wielu obszarach polityki kładzie się coraz większy nacisk na kwestie społeczne. Co więcej, chociaż pandemia COVID-19 niewątpliwie będzie miała równie głęboki, co negatywny wpływ na gospodarkę europejską, nie należy zapominać, że nadal mamy do czynienia także z innymi wyzwaniami takimi jak zmiana klimatu, wzrost nierówności i niski wzrost wydajności. Inwestycje w spójność społeczną, zrównoważony rozwój, kapitał ludzki i społeczny oraz jakość życia będą miały zasadnicze znaczenie dla tworzenia możliwości dla nowoczesnych przedsiębiorstw oraz stymulowania zatrudnienia, dobrobytu i zrównoważonego wzrostu w przyszłości. W związku z tym wskaźniki wykraczające poza PKB powinny nie tylko stać się instrumentami umożliwiającymi monitorowanie i pomiar ewolucji różnych dziedzin polityki, lecz także dostarczać informacji na temat rozwoju tych polityk, poprawiać komunikację na ten temat i sprzyjać ustalaniu celów. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Dzięki niniejszej opinii z inicjatywy własnej EKES pragnie wnieść cenny wkład w określenie, jakie wskaźniki dobrostanu i rozwoju należy uznać za uzupełnienie klasycznych wskaźników związanych z gospodarką. W opinii podkreśla się również wszelkie braki w zakresie danych i omawia sposoby lepszego włączenia tego rodzaju wskaźników do procesu kształtowania polityki na szczeblu europejskim i krajowym, aby UE mogła wyjść z obecnego kryzysu silniejsza, a tym samym by była bardziej odporna na przyszłe wstrząsy. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Z pewnością bardziej niż kiedykolwiek odczuwamy dziś pilną potrzebę sporządzenia wskaźników umożliwiających tworzenie i wdrażanie polityk mających na celu opracowanie globalnego modelu zrównoważonej gospodarki, zdolnego zapewnić dobrobyt wszystkim mieszkańcom naszej planety. Obecny model gospodarczy, oparty na stałym wzroście postrzeganym jako główny czynnik stabilności systemu, nie może być już dłużej wspierany przez planetę o ograniczonych zasobach. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | W czerwcu Komisja Europejska opublikowała dokument otwierający debatę (4), w którym podkreśliła potrzebę opracowania wskaźników uzupełniających PKB, aby lepiej monitorować transformację w społeczeństwie i gospodarce poprzez wdrażanie polityk promujących Europejski Zielony Ład. W dokumencie tym przedstawiono również wysiłki podjęte w ostatnich latach przez niektóre państwa członkowskie w celu wypracowania uzupełniających narzędzi monitorowania dobrobytu i wpływu działalności gospodarczej na środowisko. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Na szczeblu globalnym istnieje szereg inicjatyw mających na celu stworzenie wskaźników, które z jednej strony dają decydentom możliwość opracowania i wdrożenia polityki promującej zrównoważony rozwój, a z drugiej – zapewniają lepsze informacje na temat procesu przekształcania modelu gospodarczego. Wśród tych inicjatyw na uwagę zasługuje m.in. ekonomia obwarzanka dla UE do roku 2030 (ang. EU Doughnut by 2030) (5), w ramach której opracowano nową koncepcję przedstawiania politycznego podsumowania istniejących tablic wskaźników i wybranych 30 wskaźników, w celu sprzyjania większej efektywności kształtowania polityki oraz lepszemu zrozumieniu przez ogół społeczeństwa wymagań związanych z transformacją systemu gospodarczego. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Uwagi ogólne i szczegółowe

| 3.1. | Debata na temat wyjścia poza PKB spotkała się z żywym odzewem instytucji, badaczy i decydentów politycznych. W związku z tym na szczeblu OECD, ONZ, Komisji Europejskiej i Eurostatu przedstawiono propozycje wskaźników służących lepszemu mierzeniu dobrostanu i dobrobytu na poziomie indywidualnym, zbiorowym lub krajowym. W 2015 r. ONZ przyjął cele zrównoważonego rozwoju, w ramach których określono 169 zadań i 200 wskaźników. W 2018 r. grupa ekspertów wysokiego szczebla OECD opublikowała dwa sprawozdania (6), w których zaleciła skuteczniejszy pomiar dobrobytu poprzez poprawę istniejących wskaźników lub wprowadzenie nowych. EKES uważa, że państwa członkowskie powinny priorytetowo korzystać z niektórych wskaźników zaproponowanych przez ONZ, w zależności od ich uwarunkowań krajowych, i zachęca je do korzystania z propozycji zawartych w sprawozdaniach OECD dotyczących poprawy pomiaru dobrostanu i dobrobytu. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Niedawno europejscy partnerzy społeczni, a mianowicie BUSSINESSEUROPE, Europejska Konfederacja Związków Zawodowych (ETUC), Europejskie Centrum Pracodawców i Przedsiębiorstw Świadczących Usługi Publiczne oraz Usługi Świadczone w Interesie Ogólnym (SGI Europe) oraz Europejskie Stowarzyszenie Rzemiosła oraz Małych i Średnich Przedsiębiorstw (UEAPME), podpisały wspólny dokument (7), w którym zaleciły stosowanie zestawu wskaźników uzupełniających PKB w dziedzinie społecznej, gospodarczej i środowiskowej. EKES podziela pogląd europejskich partnerów społecznych na temat tego, że proponowanych 14 wskaźników jest odpowiednich do stworzenia tablicy wyników uzupełniającej PKB, która może być wykorzystywana do opracowywania strategii politycznych wspierających model zrównoważonego wzrostu. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Począwszy od 2011 r. EKES zaczął brać udział w debacie na szczeblu europejskim na temat wyjścia poza PKB. W związku z tym opracował szereg opinii (8), w których zaproponował nowe wskaźniki pomiaru dobrostanu i dobrobytu, oraz przeprowadził badania w celu lepszego określenia czynników, które dają Europejczykom poczucie jakości i sensu życia. EKES uważa, że konieczne jest stworzenie nowych wskaźników, które nie tylko mierzą odporność gospodarczą w kategoriach zdolności dostosowawczych i transformacyjnych, ale także uwzględniają zasadę „nie pozostawiać nikogo na uboczu”. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Aby mieć pewność, że pozostawimy przyszłym pokoleniom planetę przynajmniej w tak samo dobrym stanie, w jakim jest ona dzisiaj, musimy przemyśleć obecny model gospodarczy, który opiera się na niekontrolowanej eksploatacji zasobów naturalnych. Nie ulega wątpliwości, że wzbudzająca coraz większe zainteresowanie gospodarka o obiegu zamkniętym zapewnia bardziej racjonalne wykorzystanie zasobów naturalnych. EKES proponuje zatem, by opracować zestaw wskaźników mających na celu lepsze informowanie decydentów politycznych, którzy dzięki temu będą mogli promować politykę rozwoju tego sektora. Na przykład informowanie o tym, ile materiałów pochodzących z zasobów naturalnych zawierają niektóre wyroby konsumpcyjne trwałego użytku, jaki jest średni okres ich wykorzystania i potencjalny wskaźnik odzysku wspomnianych materiałów, umożliwiłoby decydentom politycznym podejmowanie świadomych decyzji o tym, czy należy zainwestować w sektor recyklingu. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Komitet uważa, że sensownie byłoby sporządzić zwięzłą tablicę wyników w zakresie wskaźników wychodzących poza PKB, którą można by następnie włączyć do tablicy wyników dotyczącej Europejskiego Zielonego Ładu. Do stworzenia tej tablicy można by wykorzystać koncepcję ekonomii obwarzanka dla UE do roku 2030 (ang. EU Doughnut by 2030), opracowaną przez niemiecki instytut ZOE. Tablica mogłaby mieć zastosowanie w procesie europejskiego zarządzania, pomagając w ocenie dokonanych postępów i w określaniu działań niezbędnych do osiągnięcia celów europejskiego semestru. Komitet sądzi, że proces europejskiego zarządzania powinien oprzeć się na nowej perspektywie, zorientowanej na dobrostan obywateli. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES zaleca, aby Komisja i państwa członkowskie wyznaczyły cele dla każdego ze wskaźników. W ten sposób można by wykorzystać koncepcję „odległości do celu”, aby lepiej monitorować i rozumieć poczynione postępy. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Unia Europejska wyznaczyła sobie ambitny cel w zakresie przeciwdziałania zmianie klimatu, jakim jest osiągnięcie neutralności do 2050 r. pod względem emisji dwutlenku węgla do atmosfery. Oznacza to w szczególności, że należy ukierunkować inwestycje na działalność gospodarczą niemającą wpływu na środowisko. Komisja Europejska przedstawiła niedawno komunikat (9) mający na celu ukierunkowanie finansowania na zrównoważoną działalność. EKES popiera tę inicjatywę Komisji i uważa za konieczne opracowanie zestawu wskaźników, które z jednej strony umożliwią monitorowanie procesu zazieleniania finansowania, z drugiej zaś wskazanie stopnia zazielenienia sektorów gospodarki. Zatem zapewniłyby one decydentom politycznym lepsze wytyczne odnośnie do planowania zachęt publicznych do prowadzenia zrównoważonej działalności. Mogą również stanowić ważne narzędzie monitorowania dla rządów państw członkowskich. Tego rodzaju monitorowanie jest konieczne ze względu na potrzebę kontrolowania tempa, w jakim ukierunkowuje się inwestycje na zrównoważone sektory. Jeśli bowiem inwestujemy zbyt wolno, istnieje ryzyko wyczerpania dostępnych zasobów przed pojawieniem się rozwiązań alternatywnych; może to doprowadzić do gwałtownego wzrostu cen, co miałoby dramatyczne skutki dla systemu gospodarczego. Z drugiej strony, jeśli będziemy działać zbyt szybko, ryzykujemy tym, że wiele sektorów zostanie pozbawionych wymaganych inwestycji, a tym samym spowolnieniu ulegnie działalność gospodarcza generująca zasoby niezbędne do inwestowania. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES uważa, że konieczne jest również dokonanie przeglądu istniejących wskaźników dotyczących przeciwdziałania zmianie klimatu, by móc lepiej monitorować dokonany postęp. Za przykład może tu posłużyć wskaźnik emisji gazów cieplarnianych. Emisje z niektórych sektorów, takich jak lotnictwo, nie są ujęte we wskaźniku opracowanym przez Eurostat. Należałoby też kilka wskaźników dostosować, aby lepiej odzwierciedlić cele Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Cyfryzacja i zazielenianie systemu gospodarczego wymagają przeprowadzenia znacznych zmian w różnych sektorach, zarówno pod względem ich wkładu w PKB, jak i zatrudnienia. Aby zmiany te były dokonywane przy jak najniższych kosztach społecznych, należy wprowadzić politykę ochrony siły roboczej, by zapewnić w średnio- i długoterminowej perspektywie sprawiedliwy podział potrzebnej pracy wśród aktywnej zawodowo ludności. Ponadto EKES uważa, zgodnie z propozycją europejskich partnerów społecznych, że konieczne jest opracowanie zestawu wskaźników dotyczących rokowań zbiorowych, które chroniłyby pracowników w ujęciu ogólnym, ale mogłyby również zapewnić i promować w programach kształcenia zawodowego niezbędne środki zapewniające mobilność pracowników, co jest konieczne w kontekście wyzwań związanych z transformacją gospodarki. Podobnie można by zapewnić sprawiedliwy podział pracy dostępnej w całej gospodarce dzięki wykorzystaniu inteligentnych programów organizacji czasu pracy, które mogą być negocjowane przez partnerów społecznych. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Znacząca transformacja systemu gospodarczego będzie możliwa jedynie przy wsparciu całego społeczeństwa. Dlatego niezbędne jest, by w trakcie całego tego trudnego procesu decydenci polityczni dysponowali, oprócz wskaźników statystycznych, ankietami i badaniami statystycznymi umożliwiającymi monitorowanie poziomu zrozumienia i akceptacji zmian przez społeczeństwo. EKES uważa, że konieczne jest przeprowadzenie nowych badań, w rodzaju Eurobarometru, by móc monitorować sposób postrzegania przez społeczeństwo zmian modelu gospodarczego. Państwa członkowskie i Komisja Europejska powinny również wspierać opracowywanie inicjatyw służących lepszemu mierzeniu dobrostanu i analizie wpływu działalności gospodarczej na środowisko, np. takich jak inicjatywa podjęta przez niemiecki instytut badawczy ZOE, który opracował system wskaźników pod nazwą „ekonomia obwarzanka dla UE do roku 2030” (ang. EU Doughnut by 2030) (10). |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | EKES uważa, że nieuniknione jest przejście od systemu gospodarczego, w którym główną siłą napędową był wzrost, do modelu bazującego na zrównoważonym rozwoju. Biorąc pod uwagę wielką złożoność tej transformacji i ogromne wyzwania, jakie się z nią wiążą, propozycje nowych wskaźników zawarte w niniejszej opinii stanowią oczywiście jedynie przykład możliwego podejścia do instrumentów pomiaru w dziedzinie społecznej, gospodarczej i środowiskowej. |
| --- | --- |

3.11.

Bruksela, dnia 8 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2021) 188 final – „Unijna systematyka dotycząca zrównoważonego rozwoju, sprawozdawczość przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju, preferencje w zakresie zrównoważonego rozwoju oraz obowiązki powiernicze: ukierunkowanie finansowania na Europejski Zielony Ład” (Dz.U. C 517 z 22.12.2021, s. 72).

1

(2)  Notatki zawierające streszczenie konferencji „Wyjść poza PKB” – https://ec.europa.eu/environment/beyond_gdp/proceedings/bgdp_proceedings_summary_notes.pdf (w j. angielskim).

2

(3)  Sprawozdanie Komisji ds. Mierzenia Wyników Gospodarczych i Postępu Społecznego – https://ec.europa.eu/eurostat/documents/8131721/8131772/Stiglitz-Sen-Fitoussi-Commission-report.pdf.

3

(4)  https://ec.europa.eu/info/publications/economic-policy-making-beyond-gdp-introduction_pl

4

(5)  https://zoe-institut.de/en/publication/a-compass-towards-2030

5

(6)  OCDE, Beyond GDP: Measuring what counts for economic and social performance, OECD Publishing, Paryż, 2018 – https://doi.org/10.1787/9789264307292-en.

6

OCDE, For Good Measure: Advancing Research on Well-Being Metrics Beyond GDP, OECD Publishing, Paryż, 2018 – https://www.oecd-ilibrary.org/economics/for-good-measure_9789264307278-en.

(7)  https://est.etuc.org/wp-content/uploads/2021/05/FINAL-BEYOND-GDP-SOCIAL-PARTNERS-EU.pdf

7

(8)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wyjść poza PKB: włączenie społeczeństwa obywatelskiego w proces wyboru wskaźników uzupełniających” (opinia z inicjatywy własnej (Dz.U. C 181 z 21.6.2012, s. 14.)

8

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Banku Centralnego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Wzmocnienie koordynacji polityki gospodarczej w interesie stabilności, wzrostu gospodarczego i zatrudnienia – Narzędzia na rzecz silniejszego zarządzania gospodarczego w UE”, COM(2010) 367 final (Dz.U. C 107 z 6.4.2011, s. 7).

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Więcej niż PKB – miary rozwoju zrównoważonego” (Dz.U. C 100 z 30.4.2009, s. 53).

(9)  COM(2021) 188 final – „Unijna systematyka dotycząca zrównoważonego rozwoju, sprawozdawczość przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju, preferencje w zakresie zrównoważonego rozwoju oraz obowiązki powiernicze: ukierunkowanie finansowania na Europejski Zielony Ład” (Dz.U. C 517 z 22.12.2021, s. 72).

9

(10)  Sprawozdanie instytutu ZOE „A Compass towards 2030” (https://zoe-institut.de/en/publication/a-compass-towards-2030/).

10

---

ZAŁĄCZNIK

Image 1

Ekonomia obwarzanka dla UE do roku 2030: wstępna analiza i prezentacja

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/13 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/13

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Rola opodatkowania osób prawnych w kontekście ładu korporacyjnego”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2022/C 152/03)

| Sprawozdawca: | Krister ANDERSSON |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Krister ANDERSSON

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 25.3.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| | Rezolucja |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 23.11.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 8.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 223/4/11 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

25.3.2021

Podstawa prawna

Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Rezolucja

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

23.11.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

8.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

223/4/11

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES uważa, że reakcja sektora prywatnego na plan odbudowy i Next Generation EU będzie miała kluczowe znaczenie dla realizacji i faktycznego urzeczywistnienia bardziej ekologicznej i cyfrowej gospodarki. Polityka publiczna musi więc zapewniać odpowiednie zachęty. Polityka gospodarcza, w szczególności polityka podatkowa i strategie mające wpływ na ład korporacyjny, musi przewidywać sprawny proces decyzyjny i efektywną alokację zasobów, promując osiągnięcie celów społecznych. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES stwierdza, że aby zbudować zrównoważoną, ekologiczną i cyfrową gospodarkę, należy wyeliminować zakłócenia w finansowaniu dłużnym i kapitałowym pod kątem opodatkowania. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Komitet wzywa państwa członkowskie, by w swoich systemach podatkowych zapewniły bardziej wyważony stosunek finansowania dłużnego i kapitałowego. Zachęciłoby to do dywersyfikacji źródeł finansowania i zwiększyło odporność gospodarki europejskiej. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywy podjęte przez Komisję Europejską w celu przedstawienia do pierwszego kwartału 2022 r. środków mających na celu rozwiązanie problemu uprzywilejowania finansowania dłużnego w stosunku do kapitałowego w systemach opodatkowania osób prawnych. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES podkreśla, że dobrze funkcjonujący rynek kapitałowy ma zasadnicze znaczenie dla nowych przedsiębiorstw i inwestorów poszukujących bardziej ekologicznych i cyfrowych możliwości inwestycyjnych-. Wzywa zatem do podjęcia dalszych kroków w celu dokończenia budowy unii rynków kapitałowych. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Inwestycje w nowe, ekologiczne technologie są postrzegane jako bardzo ryzykowne, dlatego często wykorzystuje się w nich finansowanie kapitałowe. Dywidendy pomagają zwiększyć płynność na rynku, nawet jeśli są postrzegane jako zbyt krótkoterminowe, i stanowią ważne źródło finansowania. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES uważa, że rynki kapitałowe i fundusze prywatne mogą odegrać kluczową rolę w zachęcaniu przedsiębiorstw do przejścia na zrównoważoną, bardziej ekologiczną i cyfrową gospodarkę. Wszelkie działania polityczne ustawodawców europejskich dotyczące opodatkowania, prawa spółek i ładu korporacyjnego powinny wzmacniać tę rolę. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES zauważa, że pod wpływem dyrektyw i rozporządzeń europejskich krajowe prawo spółek stało się integralną częścią systemu sądownictwa w każdym państwie członkowskim. Rozdziela ono prawa i odpowiedzialność na odpowiednich szczeblach w ramach struktury prawnej. Przepisy muszą być dostosowane do poszczególnych krajów w odniesieniu do składu zarządów, tak aby umożliwić właścicielom podejmowanie decyzji. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES zachęca Komisję Europejską do podjęcia konkretnych inicjatyw służących ustanowieniu podobnych podatków od emisji dwutlenku węgla w państwach członkowskich w celu zharmonizowania wysiłków na rzecz skutecznej redukcji poziomu emisji CO2. Idealnym rezultatem byłoby stworzenie jednakowych warunków na całym jednolitym rynku UE w odniesieniu do podlegających opodatkowaniu emisji/redukcji, a także konkretnych metod i stawek opodatkowania mających na celu wywarcie takiego samego wpływu na poziom emisji CO2 do atmosfery. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES przypomina, że państwa członkowskie powinny w szczególności przyjąć kompleksową i symetryczną politykę podatkową w dziedzinie środowiska w odniesieniu do wpływu CO2 na globalne ocieplenie. Istnieje potrzeba wprowadzenia podatków o stawkach zarówno dodatnich, jak i ujemnych. Dochody z podatków od emisji CO2 powinny być przeznaczone na finansowanie zachęt do stosowania technik redukcji emisji CO2 na szczeblu lokalnym, regionalnym i krajowym. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES odnotowuje, że podczas gdy sprzedaż produktów leśnych jest opodatkowana jako dochód właściciela, należy uznać, że sadzenie drzew i wzrost lasów zmniejsza emisję CO2 do atmosfery i dlatego, w symetrycznym podejściu podatkowym do globalnego ocieplenia, trzeba do tego zachęcać poprzez stosowanie ujemnego podatku od emisji CO2. Byłby to ważny środek służący osiągnięciu celów klimatycznych. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES podkreśla, że potrzebne jest powszechne porozumienie co do pakietu podatkowego OECD/G-20 oraz jego skoordynowane na szczeblu globalnym wdrożenie. Dla promowania cyfryzacji gospodarki europejskiej ważne jest, aby jednostronne przepisy w Europie nie uniemożliwiały dalszego dostosowywania nowych modeli biznesowych. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | Pandemia COVID-19 stanowiła dla gospodarki europejskiej zarówno szok podażowy, zakłócając łańcuchy dostaw, jak i szok popytowy spowodowany niższym popytem konsumpcyjnym. W rezultacie w czasie pandemii inwestycje europejskich przedsiębiorstw znacznie się zmniejszyły, podczas gdy ogólna kwota depozytów bankowych wzrosła. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Ożywienie gospodarcze nabiera jednak tempa i jest już dość intensywne. Aby przekształcić gospodarkę europejską zgodnie z celami określonymi przez Komisję z myślą o stworzeniu bardziej zrównoważonej, bardziej ekologicznej i cyfrowej gospodarki, inwestycje muszą wspierać cele środowiskowe, podczas gdy cyfryzacja przyczynia się do wzrostu wydajności z uwzględnieniem transformacji rynku pracy. Do osiągnięcia celów środowiskowych, gospodarczych i społecznych potrzebne są inicjatywy prywatne i publiczne. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Długoterminowy budżet UE, w tym plan odbudowy i narzędzia Next Generation EU, będzie stanowić największy jak dotąd publiczny pakiet stymulacyjny w Europie. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Reakcja sektora prywatnego będzie miała kluczowe znaczenie dla realizacji i faktycznego urzeczywistnienia bardziej ekologicznej i cyfrowej gospodarki. Polityka publiczna musi zatem zapewniać odpowiednie zachęty. Polityka gospodarcza, w szczególności polityka podatkowa i strategie mające wpływ na ład korporacyjny, musi przewidywać sprawny proces decyzyjny i efektywną alokację zasobów. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.4.1. | Jeśli chodzi o środki przydzielane państwom członkowskim w odpowiedzi na pandemię COVID-19, trzeba ustanowić kluczowe wskaźniki, aby zrozumieć, w jaki sposób są one wydawane w każdym państwie członkowskim (1). |
| --- | --- |

2.4.1.

| 2.5. | Międzynarodowy krajobraz podatkowy przechodzi największe zmiany od setek lat. Dochód podlegający opodatkowaniu niektórych z największych przedsiębiorstw zostanie przeniesiony z kraju siedziby do kraju, w którym odbywa się sprzedaż i świadczone są usługi oraz do którego dostarczane są towary. Ponadto poprzez otwarte ramy OECD około 136 państw uzgodniło efektywną minimalną stawkę podatku od osób prawnych w wysokości 15 %. Inną ważną zmianą jest to, że podatek VAT w Europie ma być pobierany zgodnie z podejściem opartym na miejscu przeznaczenia. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Znaczenie odpowiednich zachęt

| 3.1. | Aby osiągnąć cele środowiskowe, przedsiębiorstwa, gospodarstwa domowe i inwestorzy muszą otrzymywać odpowiednie zachęty w postaci cen odzwierciedlających niedobór i efekty zewnętrzne. Polityka gospodarcza określająca cele gospodarcze lub społeczne powinna znaleźć odzwierciedlenie w cenach, z którymi konfrontowani są się inwestorzy prywatni i publiczni na rynku. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Systemy opodatkowania osób prawnych traktują jednak finansowanie dłużne w sposób bardziej korzystny niż finansowanie kapitałowe, ponieważ płatności z tytułu odsetek podlegają odliczeniu od podatku, a koszt finansowania kapitałowego już nie. Prowadzi to do zwiększenia efektu dźwigni (poziomów zadłużenia), a tym samym do osłabienia przedsiębiorstw w czasach zawirowań gospodarczych. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Aby zbudować zrównoważoną ekologiczną i cyfrową gospodarkę, należy wyeliminować zakłócenia w finansowaniu dłużnym i kapitałowym. Dywidendy, które podlegają podwójnemu opodatkowaniu (najpierw na poziomie przedsiębiorstw, a następnie na poziomie udziałowców), są ważne nie tylko jako dochód dla emerytów i instytucji badawczych, ale też właśnie jako źródło finansowania inwestycji od podstaw. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Inwestycje w nowe, bardziej ekologiczne projekty inwestycyjne wiążą się z wysokim poziomem ryzyka. Finansowanie kapitałowe jest zatem preferowanym źródłem ich finansowania. Kluczowym elementem zwiększania udziału sektora prywatnego w inwestycjach ekologicznych i cyfrowych jest usunięcie przeszkód dla źródeł nowego kapitału inwestycyjnego. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Dobrze funkcjonujący rynek kapitałowy ma zasadnicze znaczenie dla nowych przedsiębiorstw i inwestorów poszukujących bardziej ekologicznych i cyfrowych możliwości inwestycyjnych. Dostępność kapitału jest kluczowa dla uzyskania pomyślnych wyników. Dywidendy pomagają zwiększyć płynność na rynku. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Zrównoważony rozwój jest już opartym na rynku czynnikiem konkurencyjnym, kluczowym dla zdolności przedsiębiorstw do przyciągania klientów, pracowników i inwestorów. Uwzględnienie zrównoważonego rozwoju przynosi korzyści z punktu widzenia przetrwania przedsiębiorstwa w długiej perspektywie-. Narzędzia regulacyjne muszą być skonstruowane w taki sposób, aby wspierały realizację tych celów, zgodnie z podstawowymi zasadami funkcjonowania przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Chociaż nie powinno się ingerować w politykę w zakresie dywidend ani wywierać nadmiernego wpływu na skład zarządu lub egzekwowanie odpowiedzialności dyrektorek i dyrektorów wobec firmy, potrzebne są odpowiednie zachęty dla bardziej ekologicznej gospodarki. Zarządzanie przedsiębiorstwem musi uwzględniać społeczną odpowiedzialność przedsiębiorstw, odpowiednie dyrektywy europejskie i wytyczne OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Globalne ocieplenie niepokoi nas wszystkich, a przedsiębiorstwa powinny płacić odpowiednią cenę rynkową za emisje i ograniczać emisje CO2 w atmosferze. Oznacza to nie tylko podatki od emisji CO2, lecz także dotacje dla działalności prowadzącej do zmniejszenia stężenia CO2 w atmosferze. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Kolejnym ważnym obszarem dla osiągnięcia celów bardziej ekologicznej i cyfrowej gospodarki jest opodatkowanie coraz bardziej zdigitalizowanych przedsiębiorstw. Potrzebne jest globalne, oparte na konsensusie rozwiązanie i oczekuje się, że przed końcem roku sfinalizowana zostanie kompleksowa umowa. Podatki od usług cyfrowych nie powinny szkodzić innowacjom ani zniechęcać do inwestowania w technologie cyfrowe. |
| --- | --- |

3.9.

4.   Uprzywilejowanie finansowania dłużnego w stosunku do kapitałowego w opodatkowaniu osób prawnych

| 4.1. | Uprzywilejowanie finansowania dłużnego w stosunku do kapitałowego w systemach opodatkowania osób prawnych wpływa na koszty społeczno-gospodarcze, a także na dźwignię finansową przedsiębiorstw i ład korporacyjny. Nadmierne uzależnienie od finansowania dłużnego może utrudnić osiągnięcie celów Komisji Europejskiej – ponieważ przedsiębiorstwa stają się słabsze pod względem finansowym – oraz negatywnie wpłynie na możliwość podejmowania nowych i ryzykownych ekologicznych projektów inwestycyjnych. Ograniczy to zdolność do wypłacania dywidend, tak aby inwestorzy mogli zdecydować, czy zainwestować w nowe projekty. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Zgodnie z obowiązującymi przepisami podatkowymi odsetki płacone od kredytów i pożyczek podlegają odliczeniu od podstawy opodatkowania, natomiast nie ma to miejsca w przypadku płatności opartych na kapitale. Płatności kapitałowe składają się z dwóch elementów: wypłaty dywidend i zysków kapitałowych. Te przepisy krajowe sprawiają, że finansowanie za pośrednictwem instrumentów dłużnych jest wyraźnie korzystniejsze niż finansowanie za pomocą kapitału własnego. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Specjalna ulga mająca zapewnić przedsiębiorstwom traktowanie pod względem podatkowym inwestycji finansowanych z kapitału własnego zbliżone do tego, z którego korzystają w przypadku inwestycji finansowanych z instrumentów dłużnych, mogłaby zmniejszyć podatność przedsiębiorstw na zagrożenia i być użytecznym środkiem promowania zrównoważonych, bardziej ekologicznych i cyfrowych inwestycji. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Warto zauważyć, że jeżeli ustawowe stawki podatku od osób prawnych wzrosną, korzystniejsze z ekonomicznego punktu widzenia będzie inwestowanie z wykorzystaniem pożyczek, a to jeszcze bardziej niż do tej pory będzie skłaniać przedsiębiorstwa do sięgania po finansowanie dłużne. Wyższa stopa inflacji i wyższe stopy procentowe miałyby podobny skutek: dodatkowo skłaniałyby do inwestowania z wykorzystaniem kredytów. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Komitet wzywa państwa członkowskie, by w swoich systemach podatkowych wyważyły finansowanie dłużne i kapitałowe. Zachęciłoby to do dywersyfikacji źródeł finansowania i zwiększyło odporność gospodarki europejskiej. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | W proponowanej zmienionej dyrektywie w sprawie wspólnej skonsolidowanej podstawy opodatkowania osób prawnych z 2016 r. wprowadzono ulgę z tytułu wzrostu i inwestycji (AGI) z myślą o zmniejszeniu uprzywilejowania finansowania dłużnego w stosunku do kapitałowego i promowaniu inwestycji w badania i rozwój. AGI zostanie zapewniona poprzez umożliwienie pod pewnymi warunkami odliczenia podwyższenia kapitału własnego od podstawy opodatkowania (2). |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Komisja Europejska ogłosiła, że w pierwszym kwartale 2022 r. przedstawiony zostanie projekt dyrektywy dotyczącej uprzywilejowania finansowania dłużnego w stosunku do kapitałowego (3). EKES z niecierpliwością czeka na szczegółowy wniosek i możliwość przedstawienia uwag na jego temat. |
| --- | --- |

4.7.

5.   Ład korporacyjny w prawie spółek

| 5.1. | Obok podatków przepisy mogą wzmacniać lub zmniejszać efekt zachęt stworzonych za pomocą innych środków. Bezpośrednie regulacje dotyczące własności oraz możliwości wykorzystywania funduszy w sposób, jaki uznają za właściwy inwestorzy oraz zarządy spółek, mogą utrudniać realizację pożądanych celów. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Sprawnie funkcjonująca gospodarka musi dysponować odpowiednimi zasadami i przepisami mającymi wpływ na działalność przedsiębiorstw i rynków. Udziałowcy powinni pociągać kierownictwo firmy do odpowiedzialności, jeżeli środki są wykorzystywane do osobistych korzyści, a nie do zwiększenia wartości tego przedsiębiorstwa (4). Szereg ustaw reguluje dopuszczalne postępowanie przedsiębiorstw w zakresie zwalczania oszustw podatkowych, unikania opodatkowania i prania pieniędzy (5), a także szeroko zakrojone porozumienia w sprawie kodeksów rynkowych dotyczących norm zachowań przedsiębiorstw w państwach członkowskich. Jak zapowiedziano w Europejskim Zielonym Ładzie i w komunikacie Komisji w sprawie planu odbudowy gospodarczej (COVID-19), ważne jest, aby zrównoważony rozwój został włączony do ram ładu korporacyjnego. Komisja przeprowadziła konsultacje publiczne w celu zebrania opinii zainteresowanych stron na temat ewentualnej inicjatywy na rzecz zrównoważonego ładu korporacyjnego (6). |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | EKES podziela wizję przyszłej bardziej ekologicznej, cyfrowej gospodarki europejskiej, która charakteryzuje się sprawiedliwością, wzrostem gospodarczym i skutecznym opodatkowaniem, tworząc w ten sposób środowisko sprzyjające inwestycjom i wzrostowi generującemu miejsca pracy. Dla przekierowania przepływów inwestycyjnych niezwykle ważne jest, aby kapitał był dostępny dla nowej ekologicznej gospodarki. Dostępność funduszy na inwestycje oraz pewność zasad i utrzymanie praworządności to ważne czynniki udanej transformacji gospodarki europejskiej. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | EKES podziela pogląd Komisji, że przedsiębiorstwa powinny przyczyniać się do osiągnięcia bardziej ekologicznej, zrównoważonej i cyfrowej gospodarki, skupiając się na długoterminowych celach i sprawiedliwym podziale między kraje i obywateli. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | EKES jest głęboko przekonany, że ostateczna kontrola nad działalnością i rozliczalnością przedsiębiorstw powinna leżeć w gestii udziałowców. Właścicielki i właściciele przedsiębiorstwa muszą być pociągani do odpowiedzialności. Obecny system kodeksów ładu korporacyjnego i prawa spółek w państwach członkowskich opiera się faktycznie na udziałowcach, którzy są właścicielami spółki i którzy ostatecznie sprawują kontrolę nad strategiami i priorytetami przedsiębiorstwa poprzez powoływanie zarządu spółki. Taka rozliczalność oznacza, że udziałowcy ponoszą odpowiedzialność za finanse i postępowanie przedsiębiorstwa i powinni tracić kapitał, jeżeli spółka ponosi straty. Takiej podstawowej ugruntowanej zasady nie należy zmieniać ani podważać. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Cele długoterminowe i pozytywne społeczne efekty zewnętrzne powinny oczywiście być odpowiednio uwzględniane przez przedsiębiorstwa zarówno w ich codziennej działalności, jak i przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych. Coraz bardziej wymagają tego normy rynkowe, przepisy sektorowe regulujące produkcję oraz inwestorki i inwestorzy na całym świecie, którzy często oczekują stosowania norm z zakresu ochrony środowiska, polityki społecznej i zarządzania w korporacjach (7). |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Pod wpływem dyrektyw i rozporządzeń europejskich krajowe prawo spółek stało się integralną częścią systemu sądownictwa w każdym państwie członkowskim. Rozdziela ono prawa i odpowiedzialność na odpowiednich szczeblach w ramach struktury prawnej. Przepisy muszą być dostosowane do poszczególnych krajów również w odniesieniu do składu zarządów-. Zarządzanie i zalecenia UE powinny zapewniać uczciwą konkurencję i uczciwe wartości w odniesieniu do postępowania spółki. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Aby fundusze prywatne mogły łatwiej pełnić pożądana funkcję w realizacji priorytetów Komisji, niezwykle ważne jest, aby kapitał nie był blokowany w przedsiębiorstwach, a fundusze te mogły być bez trudu inwestowane w kluczowych sektorach Unii. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | Dobrze funkcjonujący rynek kapitałowy w UE ma zasadnicze znaczenie zwłaszcza dla nowych inwestycji. EKES wzywa zatem do podjęcia dalszych kroków w celu dokończenia budowy unii rynków kapitałowych (8). |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | Płynność rynku kapitałowego jest ważna dla realizacji inwestycji. Wypłaty dywidend, nawet jeśli są postrzegane jako zbyt krótkoterminowe, dokładają się do puli środków dostępnych na nowe inwestycje w sektorze ekologicznym i cyfrowym (9). Mają one zatem kluczowe znaczenie dla dobrze funkcjonującego rynku kapitałowego, gdy są inwestowane w nowe przedsięwzięcia lub w przedsiębiorstwo wypłacające dywidendę. Jeżeli dywidendy są wypłacane inwestorom, to mogą oni zawsze zdecydować się na ponowne zainwestowanie w istniejące przedsiębiorstwo lub w inną firmę. Jednak w przypadku zatrzymania zysków jedynym sposobem inwestowania w nowe przedsięwzięcia jest upłynnienie akcji. Może to być korzystne dla istniejących przedsiębiorstw i inwestorów, jeśli utrzymany kapitał zyskuje na wartości, ale nie udostępnia nowych funduszy na nowe przedsięwzięcia lub inwestycje od podstaw. |
| --- | --- |

5.10.

| 5.11. | Wypłaty dywidend dają inwestorom możliwość ciągłego udoskonalania ich strategii inwestycyjnej, przyczyniając się do realizacji ekologicznych, zrównoważonych, etycznych i cyfrowych projektów. Było to już widoczne w wielu przypadkach na rynkach kapitałowych i w sektorze private equity (np. inwestycje w produkcję akumulatorów do samochodów elektrycznych lub produkcję stali bezwęglowej). |
| --- | --- |

5.11.

| 5.12. | Należy w pełni zezwolić nowym firmom na rozwój i pozyskiwanie finansowania z dywidend wypłacanych udziałowcom w istniejących spółkach, umożliwiając w ten sposób nową dystrybucję kapitału zgodnie z priorytetami Komisji. Można rozważyć zachęty podatkowe dla nowych, ekologicznych inwestycji. |
| --- | --- |

5.12.

| 5.13. | EKES uważa, że rynki kapitałowe i fundusze prywatne mogą odegrać kluczową rolę w zachęcaniu przedsiębiorstw do przejścia na zrównoważoną, bardziej ekologiczną i cyfrową gospodarkę. Wszelkie działania polityczne ustawodawców europejskich dotyczące prawa spółek i ładu korporacyjnego powinny wzmacniać je w tym zadaniu. |
| --- | --- |

5.13.

6.   Zachęty do zmniejszenia emisji CO2

| 6.1. | Żeby wspierać transformację gospodarki europejskiej i osiągnięcie celów klimatycznych, trzeba sięgnąć po mechanizmy podatkowe (10). Ważne jest, aby przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowe miały te same zachęty, tak aby możliwe było ograniczenie emisji CO2 w atmosferze przy jak najniższych kosztach. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | EKES zachęca Komisję Europejską do podjęcia konkretnych inicjatyw służących ustanowieniu podobnych podatków od emisji dwutlenku węgla w państwach członkowskich w celu zharmonizowania wysiłków na rzecz skutecznej redukcji poziomu emisji CO2. Idealnym rezultatem byłoby stworzenie jednakowych warunków na całym jednolitym rynku UE w odniesieniu do podlegających opodatkowaniu emisji/redukcji, a także konkretnych metod i stawek opodatkowania mających na celu wywarcie takiego samego wpływu na poziom emisji CO2 do atmosfery. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Państwa członkowskie powinny w szczególności przyjąć kompleksową i symetryczną politykę podatkową w dziedzinie środowiska w zakresie wpływu CO2 na globalne ocieplenie. Trzeba wprowadzić podatki o stawkach zarówno dodatnich, jak i ujemnych. Dochody z podatków od emisji CO2 powinny być wykorzystywane do finansowania zachęt do stosowania technik redukcji emisji CO2 na szczeblu lokalnym, regionalnym i krajowym. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Podczas gdy sprzedaż produktów leśnych jest opodatkowana jako dochód właściciela, należy uznać, że sadzenie drzew i wzrost lasów zmniejsza emisję CO2 do atmosfery i dlatego, w symetrycznym podejściu podatkowym do globalnego ocieplenia, należy do tego zachęcać poprzez stosowanie ujemnego podatku od emisji CO2. Byłby to ważny środek służący osiągnięciu celów klimatycznych. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Należy dążyć do stworzenia jednakowych warunków na całym świecie w odniesieniu do podlegających opodatkowaniu emisji/redukcji, a także konkretnych metod i stawek opodatkowania mających na celu wywarcie takiego samego wpływu na poziom emisji CO2 do atmosfery. |
| --- | --- |

6.5.

7.   Unikanie czynników zniechęcających do cyfryzacji

| 7.1. | Wykorzystanie danych i nowych modeli biznesowych spowodowało konieczność dokonania przeglądu międzynarodowych zasad podatkowych dotyczących sposobu rozdziału dochodów podatkowych między poszczególne kraje. Ważne jest wypracowanie i wdrożenie globalnego konsensusu (11). |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Pakiet podatkowy zawiera propozycję minimalnej efektywnej stawki podatku od osób prawnych na poziomie 15 %. Porozumienie OECD/G20 ma na celu ograniczenie konkurencji podatkowej, w szczególności ze strony państw, w których stawki podatkowe nie przekraczają wartości progowej, i stanowi, że „konwencja wielostronna (MLC) będzie wymagała od wszystkich stron zniesienia wszystkich podatków od usług cyfrowych i innych podobnych środków w odniesieniu do wszystkich przedsiębiorstw oraz zobowiązania się do niewprowadzania takich środków w przyszłości. Szczegółowa definicja tego, czym są te środki, zostanie sfinalizowana w ramach przyjęcia konwencji wielostronnej i jej uzasadnienia” (12). |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | EKES uważa, że dla osiągnięcia bardziej przyjaznej środowisku i zdigitalizowanej gospodarki europejskiej ważne jest wprowadzenie odpowiednich przepisów, które będą wspierać jej cyfryzację. |
| --- | --- |

7.3.

Bruksela, dnia 8 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Aby środki finansowe były skuteczne, muszą być pozyskiwane w sposób racjonalny pod względem kosztów i dobrze wydawane w państwach członkowskich, przyczyniając się tym samym do inwestycji, które w przeciwnym razie nie zostałyby zrealizowane bez tej pomocy.

1

(2)  Kwota równa określonemu dochodowi z tytułu podwyższeń podstawy kapitałowej do celów AGI podlega odliczeniu od podstawy opodatkowania. Określony dochód jest równy stopie dochodu z dziesięcioletniej referencyjnej obligacji skarbowej strefy euro w grudniu roku poprzedzającego dany rok podatkowy, podwyższonej o premię z tytułu ryzyka w wysokości 2 punktów procentowych. Zob. dyrektywa Rady w sprawie wspólnej podstawy opodatkowania osób prawnych, COM(2016) 685 final, 2016/0337 (CNS) (2016).

2

(3)  Ulga mająca na celu ograniczenie zjawiska uprzywilejowanego finansowania dłużnego (DEBRA), komunikat w sprawie opodatkowania działalności gospodarczej w XXI wieku, COM(2021) 251.

3

(4)  Należy zakazać wykorzystywania funduszy przedsiębiorstw do luksusowych wydatków kadry kierowniczej, które nie są związane z celami biznesowymi.

4

(5)  Zob. opinia EKES-u w sprawie zwalczania oszustw podatkowych, unikania opodatkowania, prania pieniędzy i rajów podatkowych (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 6).

5

(6)  Konsultacje w sprawie zrównoważonego ładu korporacyjnego, okres od 26 października 2020 r. do 8 lutego 2021 r.

6

(7)  Kryteria ESG odnoszą się do czynników środowiskowych, społecznych i związanych z zarządzaniem, które są brane pod uwagę przy inwestowaniu w przedsiębiorstwo. Chociaż istnieją już od kilkudziesięciu lat, to dopiero w ostatnich latach stały się punktem odniesienia dla społecznie odpowiedzialnych inwestycji.

7

(8)  Zob. opinia EKES-u „Unia rynków kapitałowych dla obywateli i przedsiębiorstw – nowy plan działania” (Dz.U. C 155 z 30.4.2021, s. 20).

8

(9)  Wiele badaczek i badaczy kwestionuje krótkoterminowość polityki w zakresie dywidend, zob. np. Corporate Governance and Short-Termism: An in-depth Analysis of Swedish data, (2021), Martin Carlsson-Wall et al., Stockholm School of Economics. Wyniki empiryczne, oparte na latach 2000–2019 w odniesieniu do 786 firm i 7 389 lat gospodarczych, nie wykazują żadnych konkretnych oznak krótkoterminowego podejścia.

9

(10)  Zob. opinia EKES-u „Mechanizmy podatkowe na rzecz zmniejszenia emisji CO2” (Dz.U. C 364 z 28.10.2020, s. 21).

10

2

(11)  Zob. opinia EKES-u w sprawie opodatkowania działalności gospodarczej w XXI wieku (ECO/558).

11

(12)  Oświadczenie OECD/G-20 w sprawie projektu dotyczącego erozji podstawy opodatkowania i przenoszenia zysków dotyczące rozwiązania dwufilarowego w celu sprostania wyzwaniom podatkowym związanym z cyfryzacją gospodarki z dnia 8 października 2021 r., s. 7.

12

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/19 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/19

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wolontariusze – obywatele budujący przyszłość Europy”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2022/C 152/04)

| Sprawozdawca: | Krzysztof PATER |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Krzysztof PATER

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 25.3.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 24.11.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 8.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 214/3/4 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

25.3.2021

Podstawa prawna

Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

24.11.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

8.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

214/3/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES odnotowuje, że podczas debaty na temat przyszłości Europy decydenci muszą mieć świadomość, że przyszłość Europy będą kształtować nie tylko politycy i instytucje, w tym organizacje społeczeństwa obywatelskiego, lecz również miliony obywatelek i obywateli – wolontariuszy, którzy co dzień poświęcają czas i energię, by w duchu solidarności działać na rzecz wspólnego dobra w organizacjach społeczeństwa obywatelskiego i poza nimi. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Miliony obywatelek i obywateli w Unii Europejskiej działają solidarnie jako wolontariusze na rzecz innych albo indywidualnie, albo w ramach zorganizowanych struktur (zarówno nieformalnych, jak i formalnych). Ruch ten wymaga systematycznego i przemyślanego wsparcia, zarówno na szczeblu UE, jak i państw członkowskich, ponieważ jego wpływ na rozwój społeczny jest wielokrotnie większy niż potencjalne koszty. EKES oczekuje, że w nadchodzących latach wsparcie to ulegnie pozytywnym zmianom jakościowym, które będą lepiej odzwierciedlać wartość wolontariuszy dla przyszłości Europy. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES wzywa Komisję Europejską do podjęcia działań w celu ogłoszenia roku 2025 Europejskim Rokiem Wolontariuszy, mając na uwadze, że stanowiłoby to:






  — | oddanie hołdu milionom wolontariuszy, którzy wykazali się znaczącą rolą społeczną, szczególnie w ostatnich miesiącach poprzez przeciwdziałanie skutkom pandemii, |
| --- | --- | --- |

1.3.

—

oddanie hołdu milionom wolontariuszy, którzy wykazali się znaczącą rolą społeczną, szczególnie w ostatnich miesiącach poprzez przeciwdziałanie skutkom pandemii,

| — | sposób dalszego krzewienia idei wolontariatu w społeczeństwach państw członkowskich, zachęcania większej liczby osób do wolontariatu oraz pokazania, że jest to integracyjna, powszechna działalność angażująca osoby ze wszystkich grup i środowisk, niezależnie od ich wieku i miejsca w społeczeństwie, |
| --- | --- |

—

sposób dalszego krzewienia idei wolontariatu w społeczeństwach państw członkowskich, zachęcania większej liczby osób do wolontariatu oraz pokazania, że jest to integracyjna, powszechna działalność angażująca osoby ze wszystkich grup i środowisk, niezależnie od ich wieku i miejsca w społeczeństwie,

| — | możliwość wymiany doświadczeń i know-how między organami państw członkowskich w zakresie instrumentów prawnych i politycznych wspierających działania wolontariuszy, |
| --- | --- |

—

możliwość wymiany doświadczeń i know-how między organami państw członkowskich w zakresie instrumentów prawnych i politycznych wspierających działania wolontariuszy,

| — | inspirację dla Komisji Europejskiej, by rozbudować programy skierowane do wolontariuszy w każdym wieku i stworzyć nowe, |
| --- | --- |

—

inspirację dla Komisji Europejskiej, by rozbudować programy skierowane do wolontariuszy w każdym wieku i stworzyć nowe,

| — | sposób wspierania zrozumienia projektów o kluczowym znaczeniu dla przyszłości Europy i jej obywateli, dzięki przedstawianiu obiektywnych danych i faktów oraz zwalczaniu fałszywych i tendencyjnych informacji. |
| --- | --- |

—

sposób wspierania zrozumienia projektów o kluczowym znaczeniu dla przyszłości Europy i jej obywateli, dzięki przedstawianiu obiektywnych danych i faktów oraz zwalczaniu fałszywych i tendencyjnych informacji.

| 1.4. | Działalność wolontariuszy ma realną wartość ekonomiczną (w wielu krajach wynosi ponad 2 % PKB); w wielu dziedzinach społecznych wolontariusze są niezbędni do zaspokojenia podstawowych potrzeb obywateli, w tym do zapewnienia im bezpieczeństwa; odgrywają kluczową rolę w realizacji celów zrównoważonego rozwoju ONZ oraz są obecni w każdej grupie społecznej i wiekowej. Dlatego też EKES uważa, że nierozsądne jest ograniczanie finansowanych przez UE programów wsparcia wolontariuszy na szczeblu unijnym wyłącznie do młodzieży. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Nawiązując do przyjętej w 2013 r. (1) opinii, EKES ponownie wzywa Komisję Europejską do podjęcia zdecydowanych działań w celu opracowania szczegółowych zasad umożliwiających gromadzenie porównywalnych danych na temat wolontariatu ze wszystkich państw członkowskich, podkreślając, że bez wiarygodnych danych nie można prowadzić skutecznej polityki w żadnej dziedzinie. |
| --- | --- |

1.5.

2.   Pojęcie wolontariatu

| 2.1. | Brakuje oficjalnej unijnej definicji terminu „wolontariat”, lecz ogólnie rozumie się go jako wszystkie rodzaje formalnej lub nieformalnej działalności wolontariackiej podejmowanej indywidualnie z własnego wyboru i bez dążenia do korzyści finansowych, która przyczynia się do wspólnego dobra. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Definicja pracy wolontariuszy opublikowana w 2011 r. przez Międzynarodową Organizację Pracy w jej podręczniku dotyczącym mierzalnej oceny pracy wolontariuszy jest zgodna z powszechnym rozumieniem wolontariatu. Zgodnie z tą definicją praca wolontariacka oznacza „dobrowolną (nieprzymusową) pracę niezarobkową, tj. czas, jaki jednostki nieodpłatnie przeznaczają na działania prowadzone za pośrednictwem danej organizacji lub bezpośrednio na rzecz innych osób poza własnym gospodarstwem domowym” (2). Definicja ta może być stosowana w międzynarodowych badaniach porównawczych do pomiaru wolontariatu formalnego (często określanego jako pośrednia praca wolontariacka) i nieformalnego (zwanego przez MOP „bezpośrednią pracą wolontariacką” (3)) w różnych systemach kulturowych i prawnych. EKES zwraca uwagę, że rezolucja w sprawie statystyki pracy, zatrudnienia i niewykorzystanych zasobów pracy przyjęta przez 19. Międzynarodową Konferencję Statystyków Pracy MOP-u w październiku 2013 r. (4) (w której na nowo zdefiniowano siłę roboczą, odróżniając pracę opłacaną od nieodpłatnej, oraz wprowadzono zmiany w gromadzeniu danych dotyczących pracy) powinna zwiększyć zdolność pomiaru wolontariatu oddzielnie od innych form pracy nieodpłatnej takich jak opieka nad osobami we własnym gospodarstwie domowym. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Analizy wolontariatu bardzo często opierają się na rozróżnieniu między działalnością formalną i nieformalną. Wolontariat formalny obejmuje działania podejmowane w kontekście organizacyjnym przez jednostki za pośrednictwem zorganizowanych (ustrukturyzowanych) podmiotów takich jak organizacje pozarządowe, kluby lub instytucje publiczne. Wolontariat nieformalny odnosi się do nieodpłatnej pomocy udzielanej przez jednostki innym osobom spoza własnego gospodarstwa domowego lub bliskiej rodziny, lecz nie w ramach formalnej organizacji. EKES ubolewa, że wolontariat nieformalny jest często nieuznawany za wolontariat przez osoby udzielające pomocy, przez beneficjentów ich działań lub przez ramy prawne dotyczące wolontariatu w niektórych państwach członkowskich UE. Jest to jeden z powodów, dla których obecnie nie docenia się roli wolontariuszy. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Wolontariat może odbywać się sporadycznie, w związku ze zdarzeniem lub z pomocą w przypadku klęsk żywiołowych, na przykład po pożarze lub powodzi. Może mieć również formę bardziej stałego zaangażowania. Może dotyczyć sektorów związanych z ludźmi, na przykład usług społecznych, zdrowia, kształcenia, sportu itd., lub projektów środowiskowych i infrastrukturalnych takich jak ochrona i odbudowa zasobów przyrodniczych czy też utrzymanie ogrodów publicznych. W tym kontekście wolontariat może mieć również sporadyczną formę, lecz sektory te opierają się na bardziej regularnej pracy wolontariuszy. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | EKES podkreśla, że ramy prawne wolontariatu w Europie powinny wspierać wolontariat wysokiej jakości i mu sprzyjać i nie powinny tworzyć niepotrzebnych barier dla tej działalności. Należy starannie wdrożyć wymogi dotyczące na przykład ubezpieczenia wolontariuszy, umów wolontariackich i sprawdzania rejestrów karnych; należy przy tym kierować się nadrzędnymi zasadami dotyczącymi zapewnienia jakości i dostępu. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | W opinii z 2013 r. EKES zaznaczył: „Obecny stan dostępnych danych o wolontariacie nie pozwala na prowadzenie analiz, postulowanych w dokumentach KE, Parlamentu i Rady Europejskiej czy EKES-u. Obecnie nie ma możliwości rzetelnego monitorowania ekonomicznego znaczenia wolontariatu ani jego wkładu w realizowane polityki na poziomie UE. Nie można ustalić ogólnego czasu pracy wolontariackiej ani jej wartości pieniężnej, a przez to nie można ocenić jej skali wobec uniwersalnych wskaźników gospodarczych, takich jak krajowe zatrudnienie (liczba pracujących w gospodarce narodowej) czy też PKB”. EKES zaapelował również o prace przygotowawcze, które w oparciu o wniosek ramowy MOP-u powinny doprowadzić do określenia szczegółowych zasad prowadzenia badań w UE. Ubolewa, że od czasu przyjęcia opinii nie poczyniono żadnych postępów w tworzeniu wspólnego systemu pomiaru wartości wolontariatu w Europie. W związku z tym ponownie wzywa Komisję Europejską do podjęcia zdecydowanych działań w celu zastosowania jego zaleceń, podkreślając, że bez wiarygodnych danych nie można realizować skutecznej polityki w żadnej dziedzinie. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.6.1. | EKES podkreśla, że powszechne korzyści przyniosłoby lepsze gromadzenie danych, wykraczające poza PKB i wartość ekonomiczną i obejmujące na przykład czas poświęcony przez wolontariuszy, ich wiek, płeć, obszary działalności i, ogólniej, wartość dodaną dla społeczeństwa, z uwzględnieniem wskaźników zdrowia, dobrostanu, jakości życia, spójności społecznej itp. |
| --- | --- |

2.6.1.

| 2.6.2. | Zaledwie kilka krajowych urzędów statystycznych zainicjowało i przeprowadziło badania nad wolontariatem w oparciu o metodologię MOP-u, a Polska jest jedynym krajem, w którym krajowy urząd statystyczny już dwukrotnie wykonał takie badania, w 2011 r. i 2016 r., a kolejne badanie zaplanowano na początek 2022 r. W badaniu z 2011 r. obliczono wartość pracy wolontariackiej na około 2,8 % PKB (5), a w badaniu z 2016 r. – na około 1,2 % PKB (6). Ta duża rozbieżność wynikała z pewnych zmian w metodologii. Jedną z nich był fakt, że podczas gdy w 2011 r. pytania obejmowały działalność wolontariacką podejmowaną przez respondenta na rzecz członków rodziny mieszkających w innym gospodarstwie domowym, w 2016 r. nie wzięto pod uwagę takiej działalności. Kolejną zmianą było to, że pytania z 2011 r. dotyczyły działalności prowadzonej przez cały 2010 r., a w 2016 r. – wyłącznie wolontariatu podejmowanego w okresie czterech tygodni w pierwszym kwartale bezpośrednio poprzedzającym ankietę. Przykład ten wyraźnie pokazuje, że bez opracowania wspólnej metodologii na szczeblu UE zainicjowanej przez Eurostat nie można zdobyć porównywalnych danych. |
| --- | --- |

2.6.2.

| 2.7. | Wolontariat ma wartość dla jednostek, społeczności, środowiska, gospodarki i ogółu społeczeństwa jako jeden z najbardziej widocznych przejawów solidarności. Wspiera i ułatwia włączenie społeczne, buduje kapitał społeczny i przeobraża społeczeństwo. Rozwój dobrze prosperującego społeczeństwa obywatelskiego z udziałem zaangażowanych wolontariuszy może przynieść kreatywne i nowatorskie rozwiązania wspólnych problemów. Wolontariat przyczynia się do wzrostu gospodarczego i wymaga specjalnego i ukierunkowanego pomiaru pod względem zarówno kapitału gospodarczego, jak i społecznego. Odgrywa również coraz większą rolę w ochronie środowiska i jest kluczowym źródłem nauki dla wielu wolontariuszy. Mając to na uwadze, polityka publiczna, choć bezpośrednio ukierunkowana na wspieranie wolontariuszy, powinna również odzwierciedlać potrzebę infrastruktury wspierającej wolontariat, dysponującej wystarczającymi i odpowiednimi funduszami na środki wsparcia takie jak szkolenia i pokrycie kosztów ubezpieczenia. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Wolontariat na szczeblu UE

| 3.1. | EKES ubolewa, że po zakończeniu Europejskiego Roku Wolontariatu 2011 wolontariat zaczął stopniowo znikać z programu europejskiego. W oficjalnych dokumentach pojawiał się sporadycznie – podczas tworzenia Europejskiego Ochotniczego Korpusu Pomocy Humanitarnej i Europejskiego Korpusu Solidarności oraz jako priorytetowy temat w programie Europa dla Obywateli. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES podkreśla, że w państwach członkowskich przeprowadzono jedynie ograniczoną liczbę badań nad wolontariatem. Dotyczyły różnych aspektów wolontariatu (np. poziomu uczestnictwa w wolontariacie, profilu demograficznego zaangażowanych osób i ich motywacji). Ze względu na brak spójności podejścia metodologicznego, w tym nawet na zakres definicji wolontariatu i różnice między danymi badawczymi, nie można wykorzystać tych badań do analiz prowadzonych w skali całej UE. Sprawozdanie sporządzone w 2010 r. na zlecenie Komisji Europejskiej przez firmę konsultingową GHK (7) jest nadal ostatnim dostępnym kompleksowym i cennym źródłem danych pomimo jego ograniczeń w zakresie porównywalności danych. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.2.1. | Sprawozdanie GHK pokazało, że 22–23 % obywatelek i obywateli UE w wieku powyżej 15 lat jest zaangażowanych w wolontariat, zdefiniowany jako bezinteresowne działanie podejmowane z własnej woli, głównie w ramach organizacji pozarządowych. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Jednocześnie w sprawozdaniu wskazano, że z powodu różnic metodologicznych rozbieżności w wynikach mogą często wynosić nawet 30–40 punktów procentowych. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.3. | Moduł ad hoc „Uczestnictwo w życiu społecznym/kulturalnym oraz deprywacja materialna” (8) dodany w 2015 r. do przeprowadzanego przez Eurostat co roku badania dochodów i warunków życia zawierał kilka pytań na temat działalności wolontariackiej. Na podstawie danych uzyskanych z tego badania szacuje się, że około 18,9 % obywatelek i obywateli UE jest zaangażowanych w wolontariat formalny, a około 22,5 % w nieformalny, co stanowi poziom zaangażowania obywateli UE podobny do tego, który został wskazany w sprawozdaniu GHK. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Opublikowane w kwietniu 2015 r. badanie Eurobarometr Flash „Młodzież europejska” (9) zawiera najnowsze dostępne dane na temat aktywności młodych obywateli UE w wieku 15–30 lat. EKES odnotowuje, że podobieństwa między danymi dotyczącymi młodzieży zawartymi w tym badaniu a danymi dotyczącymi wszystkich dorosłych obywateli UE pochodzącymi z innych badań wyraźnie pokazują, że wszystkie grupy wiekowe są w równym stopniu zaangażowane w wolontariat. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.4.1. | Według badania „Młodzież europejska” w ciągu ostatnich 12 miesięcy 25 % młodych ludzi w UE uczestniczyło w zorganizowanej działalności wolontariackiej, lecz odsetek ten znacznie się różni (od 10 % do 42 %) między poszczególnymi krajami. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | W tym samym badaniu stwierdza się: „Istnieją dwa główne obszary, w których młodzież podejmuje wolontariat: działalność charytatywna, pomoc humanitarna i rozwojowa (44 %) oraz kształcenie, szkolenie i sport (40 %)”. W każdym z państw członkowskich są to również najbardziej powszechne rodzaje wolontariatu młodzieży. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | 93 % respondentów stwierdziło, że nigdy nie wzięło udziału w wolontariacie za granicą. |
| --- | --- |

3.4.3.

| 3.4.4. | Nowy Europejski Korpus Solidarności, który obejmuje obecnie wolontariat w sytuacjach związanych z pomocą humanitarną (wcześniej objęty zakresem inicjatywy „Wolontariusze pomocy UE”), powinien mieć wystarczającą siłę i zakres, aby prowadzić do zwiększenia liczby wolontariuszy wśród młodzieży, zwłaszcza w innych krajach, zarówno w ramach programu, jak i poza nim. Należy zapewnić zasoby niezbędne do osiągnięcia tego celu. Należy również zbadać możliwość rozszerzenia programu, tak by wspierać zaangażowanie w wolontariat osób powyżej 30. roku życia lub ewentualnie zapewnić dodatkowe zasoby UE na opracowanie równoległego programu bez ograniczeń wiekowych. |
| --- | --- |

3.4.4.

| 3.5. | W styczniu 2021 r. Komisja Europejska opublikowała zieloną księgę w sprawie starzenia się, w której podkreśliła, że duża liczba osób starszych nadal wnosi aktywny i cenny wkład w społeczeństwo i gospodarkę. 20 % osób w wieku 65–74 lat uczestniczy w formalnym wolontariacie, a osoby w wieku powyżej 75 lat również angażują się w stopniu, w jakim pozwala im na to stan zdrowia. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | We wrześniu 2020 r. Rada Unii Europejskiej opublikowała ostateczne konkluzje „Osoby starsze w erze cyfryzacji: prawa człowieka, uczestnictwo i dobrostan” (10), w których m.in. zwróciła się do Komisji o rozważenie utworzenia „platformy cyfrowej dotyczącej uczestnictwa i wolontariatu po zakończeniu aktywności zawodowej”. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.6.1. | Platforma mogłaby dostarczać osobom starszym informacji na temat angażowania się w wolontariat w innych krajach. Mogłaby również informować władze lokalne i inne podmioty o tym, w jaki sposób włączyć osoby starsze w wolontariat, oraz przekazywać wskazówki i informacje osobom zainteresowanym znalezieniem możliwości odbycia wolontariatu w całej Europie odpowiednich dla osób starszych. |
| --- | --- |

3.6.1.

| 3.6.2. | EKES zdecydowanie popiera utworzenie tego rodzaju platformy, która łączyłaby istniejące platformy i zapobiegałaby powielaniu wysiłków, i zaznacza, że wolontariat osób starszych odgrywa istotną rolę w przypadku zarówno osób otrzymujących wsparcie, jak i samych wolontariuszy, gdyż umożliwia im zachowanie aktywnego stylu życia po zakończeniu pracy zawodowej, co ma istotny pozytywny wpływ na ich dobrostan psychiczny i fizyczny. |
| --- | --- |

3.6.2.

| 3.6.3. | EKES zwraca uwagę, że Europejski Korpus Solidarności dla osób młodych oraz proponowana platforma wspierająca starszych wolontariuszy powinny stanowić podstawę bardziej kompleksowej i przekrojowej europejskiej polityki wolontariatu, która sprzyjałaby solidarności wobec osób w każdym wieku oraz między nimi, a także odpowiedzialności za nie. Osoby te mogłyby w ten sposób dobrowolnie przyczyniać się do budowy przyszłości Europy opartej na solidarności i europejskich wartościach. |
| --- | --- |

3.6.3.

| 3.6.4. | EKES zaleca, by platforma stopniowo obejmowała szersze grupy wiekowe wolontariuszy i by towarzyszyły jej większe wysiłki na rzecz zmniejszenia przeszkód w wolontariacie transgranicznym takich jak utrata praw do świadczeń publicznych i systemów wsparcia, utrata prawa pobytu oraz powiązanych świadczeń takich jak możliwość zawierania umów o usługi telefonii komórkowej i łączności internetowej. |
| --- | --- |

3.6.4.

| 3.7. | Wielu wolontariuszy w całej Europie angażuje się w działania, które są zgodne z długoletnimi projektami unijnymi Komisji Europejskiej (mającymi zasadnicze znaczenie dla przyszłości Europy, dotyczącymi np. szczepień, cyfryzacji, kwestii klimatycznych, reform finansowych, debaty o energetyce jądrowej, reform rynku pracy itp.). Ponieważ obywatele muszą uzyskać oparte na faktach i obiektywne rozumienie kluczowych propozycji wysuwanych przez instytucje UE, zanim będą mogli je poprzeć, EKES wzywa Komisję Europejską do aktywnego wspierania tych działań prowadzonych przez wolontariuszy, które mogą pomóc w zdobyciu poparcia społecznego dla głównych projektów UE, m.in. dzięki zmniejszeniu ryzyka szerzenia się fałszywych i tendencyjnych informacji. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Rozwój finansowania projektów według stawek zryczałtowanych i kwot ryczałtowych powinien umożliwić uznanie wkładu wolontariuszy za współfinansowanie dotacji UE. W praktyce system ten nie działa jednak sprawnie z powodu faktu, że czasu poświęcanego na wolontariat nie można na ogół uwzględnić w rachunkowości danej organizacji. Ponadto wiele agencji zarządzających dotacjami UE wymaga przedstawienia rachunków na pełną kwotę płatności zryczałtowanych i ryczałtowych, co jest sprzeczne z zamysłem i duchem zastosowanego do finansowania podejścia jako metody kalkulacji. EKES ponawia postulaty przedstawione w opiniach przyjętych w 2006 r. (11) i 2013 r. (12) i ubolewa, że nie zostały jeszcze w pełni zrealizowane. Zauważa, że programy finansowania Rady Europy dysponują mechanizmem pozwalającym uwzględnić czas wolontariatu jako współfinansowanie otrzymywanych dotacji. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES zdecydowanie popiera zainicjowany przez Europejskie Centrum Wolontariatu (CEV) w 2013 r. konkurs na Europejską Stolicę Wolontariatu (13) jako część spuścizny Europejskiego Roku Wolontariatu 2011, która łączy lokalne strategie i praktyki w zakresie wolontariatu z kontekstem europejskim oraz europejskimi wartościami i ramami politycznymi. Apeluje, by wszystkie instytucje UE zachęcały do tej inicjatywy i ją wspierały, lecz ze szczególnym uwzględnieniem szczebla niższego niż krajowy, gdyż jest to sposób zbliżenia obywateli do decydentów UE i ukazania wsparcia UE dla solidarnościowych działań i aktywnych obywateli wnoszących wkład w przyszłość Europy. EKES wzywa Komisję Europejską, aby aktywnie wspierała rozpowszechnianie dobrych praktyk w zakresie polityki publicznej wspierającej działalność wolontariacką na szczeblu lokalnym, ze szczególnym uwzględnieniem przykładów pochodzących z gmin, które kandydowały w konkursie na Europejską Stolicę Wolontariatu lub były jego laureatkami. |
| --- | --- |

3.9.

4.   Tendencje w działalności wolontariackiej

| 4.1. | EKES zwraca uwagę, że zachodzące zmiany demograficzne będą miały wpływ na działalność wolontariuszy w nadchodzących latach. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.1.1. | Europejskie społeczeństwo się starzeje, a współczynnik urodzeń jest niższy. Oznacza to, że więcej wykwalifikowanych wolontariuszy dostępnych jest przez dłuższy czas, lecz więcej osób starszych potrzebuje też wsparcia wolontariuszy ze względu na wydłużające się życie. Przy malejącym współczynniku urodzeń może być jednak mniej potencjalnych wolontariuszy wśród młodych ludzi i potrzebnych będzie więcej projektów partnerskich dla dorosłych i starszych wolontariuszy. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Obserwujemy coraz większe zróżnicowanie i przemieszczanie się ludności Europy i należy dołożyć większych starań, by zapewnić włączenie społeczne. Państwa członkowskie nie są w stanie pokryć wszystkich tych kosztów z finansów publicznych, a nawet gdyby dysponowały takimi środkami, to nie jest to tylko kwestia pieniędzy. Do prawdziwego włączenia potrzebne jest bardziej ludzkie podejście oparte na solidarności. Do tego niezbędni są wolontariusze działający w duchu wzajemnej solidarności. Należy zintensyfikować wysiłki na rzecz zwalczania samotności i zapewnienia usług społecznych w sytuacji, gdy rodziny są bardziej rozproszone w różnych krajach i na całym kontynencie. EKES uważa, że przygotowane na to muszą być władze publiczne na szczeblu UE, na szczeblu państw członkowskich i na poziomie lokalnym oraz że proces ten musi obejmować stworzenie korzystnych warunków do rozwoju wolontariatu. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | W państwach członkowskich pobiera się mniej podatków i ogranicza się budżety publiczne, podczas gdy popyt na usługi rośnie. Większa nierówność i ubóstwo powodują większe zapotrzebowanie ludności stojące w sprzeczności z ograniczaniem finansowania dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego, które mogłyby wiele zdziałać – przy wsparciu wolontariuszy – na rzecz poprawy sytuacji poszczególnych obywateli i rodzin. EKES zwraca uwag na potrzebę osiągnięcia lepszej równowagi. |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.2. | EKES podkreśla, że ciągłe zmiany stylu życia i rodzajów działalności zapewniających uznanie społeczne czy też potrzeba rozwijania nowych umiejętności mogących się przydać w sferze zawodowej młodszym pokoleniom mogą powodować rozdźwięk między zainteresowaniem obywateli wolontariatem a rzeczywistymi możliwościami w tym zakresie. Dlatego też poziom wolontariatu może się zmniejszyć pomimo wysokiej podaży i wysokiego popytu. Zjawisko to trzeba nieustannie monitorować, tak by w odpowiednim czasie można było dostosowywać politykę publiczną. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Powszechnie obserwuje się przejście od tradycyjnego, regularnego, długoterminowego wolontariatu opartego na zaplanowanych i długofalowych zobowiązaniach do wolontariatu sporadycznego. Wielu wolontariuszy jest gotowych do podejmowania sporadycznych działań, nawet podczas jednorazowego wydarzenia, lecz nie chce powziąć długofalowych zobowiązań osobistych. Tendencja ta znajduje odzwierciedlenie w rozwoju turystyki wolontariackiej, w ramach której ludzie podróżują w konkretnym celu wolontariatu lub korzystają z możliwości wolontariatu podczas wakacji. Należy dołożyć wszelkich starań, aby istotą tego rodzaju wolontariatu były prawdziwe potrzeby społeczne. W przypadkach, w których wolontariat może przynieść więcej szkód niż dobra, np. w środowisku instytucjonalnym, w którym przebywają dzieci lub inne podatne na zagrożenia osoby (np. sierocińce), należy go zakazać. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Kolejną obserwowaną w ostatnich latach tendencją jest pojawienie się pośredników takich jak instytucje opieki społecznej, placówki edukacyjne, organizacje religijne, organizatorzy wolontariatu rodzinnego, lokalne ośrodki wolontariatu lub wolontariat pracowniczy (w przedsiębiorstwie). Organy te pomagają wolontariuszom znaleźć miejsce odbycia wolontariatu, poszukując organizacji, które bezpośrednio przyjmą ich do wolontariatu. Zapewnia to wsparcie osobom poszukującym możliwości rozpoczęcia działalności wolontariackiej. Istnieje jednak ryzyko, że działalność pośredników może negatywnie wpłynąć na postrzeganie wolontariatu w społeczeństwie, na przykład zwłaszcza w przypadku komercjalizacji ich działalności. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Postępy w zakresie korzystania z internetu i mediów społecznościowych umożliwiają obywatelom łatwiejszą samoorganizację w celu podjęcia doraźnego wolontariatu. Dzięki temu obywatele mają także bardziej natychmiastowy dostęp do wszystkich rodzajów możliwości wolontariatu, a platformy internetowe dopasowują podaż do popytu. Szybki rozwój nowych technologii umożliwia rozpowszechnianie się nowych form wolontariatu takich jak wolontariat internetowy, który nie zależy od konkretnego czasu i lokalizacji i może odbywać się w dowolnym miejscu, gdzie wolontariusz ma dostęp online i urządzenie, z którego można się łączyć. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.5.1. | EKES zwraca jednak uwagę, że należy zadbać o to, by nie wykluczać z wolontariatu osób niemających dostępu do internetu. |
| --- | --- |

4.5.1.

| 4.5.2. | EKES podkreśla, że ramy prawne dotyczące wolontariatu w państwach członkowskich muszą nadążać za tą zmianą i zapewnić osobom wymagającym szczególnego traktowania ochronę, a wolontariuszom – odpowiednie szkolenia, na przykład odnośnie do ochrony danych, nawet jeśli wolontariat odbywa się w sposób nieformalny i doraźny. Decydenci powinni być świadomi, że nawet jeżeli ludzie są zdolni do samoorganizacji online, konieczne jest finansowanie organizacji zapewniających wsparcie i infrastrukturę dla wolontariatu. |
| --- | --- |

4.5.2.

| 4.6. | EKES dostrzega potrzebę ściślejszej współpracy międzysektorowej między partnerami społecznymi w ramach wolontariatu pracowniczego. Aby wywrzeć jak największy wpływ, pracodawcy i pracownicy powinni, zamiast podejmować próby bezpośredniego samodzielnego wdrażania programów wolontariatu, współpracować z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego posiadającymi wiedzę fachową w danej dziedzinie i/lub sprawie, którą pragną wspierać. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | EKES przyznaje, że turystyka wolontariacka jest rozwijającym się sektorem w Europie i powinna zostać uregulowana w celu ochrony uczciwości wolontariatu, potencjalnych wolontariuszy oraz społeczności lokalnych. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | 54 % młodzieży biorącej udział w badaniu Eurobarometru (14) stwierdziło, że nie poniosło żadnych wydatków w ramach działalności wolontariackiej, 28 % wskazało, że poniosło wydatki, lecz nie otrzymało żadnego wkładu, a 16 % poniosło wydatki i otrzymało wkład na ich pokrycie. Beneficjenci czy też koordynatorzy pracy wolontariackiej muszą uwzględnić te dane, by wydatki nie stały się przeszkodą ograniczającą zaangażowanie młodych ludzi. EKES podkreśla znaczenie zwrotu wolontariuszom nawet niewielkich wydatków i oczekuje, że władze krajowe i lokalne w państwach członkowskich będą propagować i wspierać to podejście bez niekorzystnych skutków podatkowych dla zainteresowanych wolontariuszy czy też organizacji. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | W całej Europie istnieją niespójności w zakresie ram prawnych oraz wymogów prawnych i dotyczących bezpieczeństwa dla wolontariuszy i ich beneficjentów. EKES podkreśla, że należy podjąć kroki w celu usprawnienia systemu z myślą o bezpieczeństwie i korzyści wszystkich. Na rynku ubezpieczeń we wszystkich krajach powinny być dostępne ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej dla wolontariuszy, a rządy i/lub fundacje muszą zapewnić wsparcie na pokrycie tych kosztów. W każdym państwie członkowskim osoby podejmujące wolontariat związany z dziećmi lub osobami wymagającymi szczególnego traktowania muszą być zobowiązane do przedstawienia wyciągu z rejestru karnego, który musi być łatwo dostępny po przystępnych kosztach dla potencjalnych wolontariuszy. EKES wzywa wszystkie państwa członkowskie do zastosowania tych rozwiązań i wnosi, by Komisja Europejska propagowała najlepsze praktyki w tym zakresie. Takie działania będą również sprzyjać wolontariatowi transgranicznemu. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | EKES uważa, że im wcześniejszy jest wiek, w którym młodzi ludzie zapoznają się z wolontariatem, tym większe prawdopodobieństwo, że będą w przyszłości zintegrowanymi i zaangażowanymi społecznie dorosłymi wnoszącymi wkład w przyszłość Europy. Należy zachęcać do podejmowania takich inicjatyw jak wolontariat rodzinny oraz programy w szkołach dotyczące uczenia się poprzez zaangażowanie (ang. service learning). W razie potrzeby należy dostosować ramy prawne, aby również młodszym osobom i dzieciom umożliwić wolontariat. Organizacje młodzieżowe odgrywają bardzo ważną rolę w tym procesie i dlatego powinny otrzymywać odpowiednie i wystarczające wsparcie ze strony organów publicznych. |
| --- | --- |

4.10.

5.   Rola wolontariuszy w społeczności

| 5.1. | Nie ulega wątpliwości, że wolontariusze wnoszą istotną wartość gospodarczą i społeczną oraz w zakresie ochrony środowiska. W organizacjach nienastawionych na zysk wolontariusze mają często zasadnicze znaczenie dla zapewnienia skutecznego wykonywania zadań, gdyż są jednym z najważniejszych zasobów tych organizacji. Świat zewnętrzny często postrzega wolontariuszy jako symbol działalności tych podmiotów. Dla wielu ludzi, zwłaszcza młodych, wolontariat jest czymś szczególnym. Jest to często pierwsza okazja, gdy mogą zaspokoić realne potrzeby społeczne i szybko dostrzegają efekty swych działań jako zaangażowani obywatele, co znacznie ogranicza ryzyko wykluczenia społecznego. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | W wielu przypadkach obywatele mają coraz większe trudności prawne ze zorganizowaniem się wokół kwestii będących przedmiotem wspólnego zainteresowania i z zaangażowaniem wolontariuszy wnoszących wkład w społeczeństwo bez poszukiwania osobistych korzyści. Należy zapewnić organizacjom społeczeństwa obywatelskiego prawo do zrzeszania się, finansowanie publiczne oraz wsparcie. EKES podkreśla, że finansowanie publiczne organizacji społeczeństwa obywatelskiego w znacznym stopniu przyczynia się nie tylko do ich funkcji i roli w społeczeństwie, lecz także do utrzymania ich niezależności i zdolności zapewnienia wewnętrznych procesów demokratycznych, które umożliwiają uznanie i przedstawianie postulatów ich członków bez ingerencji z zewnątrz. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.2.1. | Dobrze funkcjonujące społeczeństwo obywatelskie jest oznaką zdrowej demokracji i walnie przyczynia się do jakości życia, pokoju i stabilności. Demokracja uczestnicząca stanowi uzupełnienie demokracji przedstawicielskiej, a nie jej zagrożenie. |
| --- | --- |

5.2.1.

| 5.2.2. | W przypadku organizacji koordynujących działania wolontariuszy finansowanie publiczne pozwala dzięki specjalnemu mechanizmowi dźwigni uzyskać znacznie większe korzyści dla społeczeństwa, które mają realną wartość ekonomiczną. |
| --- | --- |

5.2.2.

| 5.3. | Mieszkańcy Europy coraz częściej angażują się w krótkoterminowe działania wolontariackie, często przynoszące wyraźne korzyści osobiste, np. w wolontariat podczas festiwalu lub koncertu, zamiast powziąć długoterminowe zobowiązanie w celu spełnienia rozpoznanej potrzeby społecznej. EKES pragnie, by decydenci w większym stopniu wspierali wartość dodaną wolontariatu jako kapitału społecznego, a nie tylko jako osobistą szansę lub sposób zaoszczędzenia na kosztach zasobów ludzkich. Organy publiczne muszą pomagać wolontariuszom i organizacjom wspierającym ich działania w lepszym ukazaniu ich wartości i oddziaływania, by nadal mogli przyciągać osoby zainteresowane wolontariatem, gdyż obywatele mają coraz większy wybór sposobów spędzania wolnego czasu. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | W czasie pandemii COVID-19 wielu decydentów i zwykłych obywateli dostrzega szczególny potencjał i realny wpływ wolontariatu – zarówno jako zorganizowanych działań koordynowanych przez instytucję lub organizację publiczną, jak i jako doraźnych działań podejmowanych indywidualnie i spontanicznie z chęci niesienia pomocy. Przyznając Nagrodę za Solidarność Obywatelską (15) organizacjom i osobom zaangażowanym w wolontariat w odpowiedzi na pandemię COVID-19, EKES oddał hołd setkom tysięcy wolontariuszy w całej Europie, którzy w 2020 r. pomagali osobom potrzebującym w związku z pandemią. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Pracownicy o mniej regularnych godzinach pracy i mniej stabilnym życiu zawodowym mają większe trudności w podejmowaniu długoterminowych zobowiązań do wolontariatu. Na przykład pracownikom sklepu informowanym z 24-godzinnym wyprzedzeniem o konieczności stawienia się w pracy niezmiernie trudno jest zobowiązać się do udziału w wolontariacie. To samo dotyczy na przykład wielu osób wykonujących pracę na wezwanie. EKES zwraca uwagę, że organizacjom wolontariackim należy udzielać wsparcia, zapewniając wiedzę fachową, w tym dobre praktyki, na temat sposobu zwiększenia umiejętności radzenia sobie ze zmienną dostępnością potencjalnych wolontariuszy i opracowywania nowych metod zarządzania wolontariuszami. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Włączanie w programy aktywności społecznej (16) (ang. social prescribing) jest sposobem na poprawę złego stanu zdrowia bez przepisywania leków lub w uzupełnieniu do nich. Wolontariat stał się skutecznym i coraz popularniejszym elementem włączania w programy aktywności społecznej. Badania dowodzą, że ma on pozytywny wpływ na zdrowie psychiczne i że udział w działalności wolontariackiej w ramach włączania w programy aktywności społecznej jest czymś korzystnym. EKES uważa, że wolontariat jako praktyka włączania w programy aktywności społecznej powinien być szerzej stosowany w Europie w ramach odbudowy po pandemii COVID-19, a jego skutki powinny być uważnie monitorowane. Należy dopilnować, aby organizacje, które oferują możliwości odbycia wolontariatu w ramach włączania w programy aktywności społecznej, przestrzegały zasad etycznych i wytycznych dotyczących jakości z myślą o zapewnieniu dobrowolnych działań o dużym wpływie, ukierunkowanych na potrzeby i wnoszących wartość dodaną. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Mając na uwadze pozytywne skutki Europejskiego Roku Wolontariatu 2011, ogromną potrzebę stworzenia ram prawnych i społecznych umożliwiających rozwój wolontariatu oraz istotne zmiany w zachowaniu obecnych i potencjalnych wolontariuszy, EKES wzywa Komisję Europejską do podjęcia działań mających na celu ogłoszenie roku 2025 Europejskim Rokiem Wolontariuszy. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.7.1. | Europejski Rok Wolontariuszy byłby odpowiednim wyrazem uznania dla wysiłków i wpływu wszystkich wolontariuszy podczas kryzysu związanego z COVID-19 oraz uwidoczniłby ich oddziaływanie i znaczenie dla odbudowy i przyszłości Europy opartej na solidarności, szacunku, równości i wspólnych wartościach. |
| --- | --- |

5.7.1.

| 5.7.2. | EKES uważa, że pakiet środków koordynowany przez Komisję Europejską stanowiłby bodziec dla państw członkowskich do tego, aby z uwzględnieniem propozycji EKES-u kompleksowo wspierać działalność wolontariacką, oraz że kwestia działań podejmowanych przez wolontariuszy będzie stałym, a nie odosobnionym elementem polityki europejskiej. |
| --- | --- |

5.7.2.

Bruksela, dnia 8 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  ECO/343 – „Wykorzystanie narzędzi statystycznych do badania wolontariatu” (Dz.U. C 170 z 5.6.2014, s. 11).

1

(2)  https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---dgreports/---stat/documents/publication/wcms_162119.pdf

2

(3)  MOP, Opis wskaźnika: praca wolontariacka. ILO.

3

(4)  Rezolucja Międzynarodowej Konferencji Statystyków Pracy MOP-u.

4

(5)  Dane statystyczne z Polski – wolontariat 2011.

5

(6)  Dane statystyczne z Polski – wolontariat 2016.

6

(7)  Sprawozdanie GHK pt. „Volunteering in the European Union” [Wolontariat w Unii Europejskiej], 2010.

7

(8)  Moduł EU-SILC z 2015 r. dotyczący uczestnictwa w życiu społecznym/kulturalnym oraz deprywacji materialnej.

8

(9)  Badanie Eurobarometr Flash 408: „Młodzież europejska”.

9

(10)  Konkluzje Rady z dnia 9 października 2020 r.

10

(11)  SOC/243 – „Działalność wolontariacka: jej rola w społeczeństwie europejskim i jej oddziaływanie” (Dz.U. C 325 z 30.12.2006, s. 46).

11

(12)  ECO/343 – „Wykorzystanie narzędzi statystycznych do badania wolontariatu” (Dz.U. C 170 z 5.6.2014, s. 11).

12

(13)  Europejska Stolica Wolontariatu – CEV.

13

(14)  Badanie Eurobarometr Flash 408: „Młodzież europejska”.

14

(15)  Nagroda EKES-u za Solidarność Obywatelską.

15

(16)  CEV, Social Prescribing: The Healing Power of Volunteering? [Włączanie w programy aktywności społecznej: uzdrawiająca moc wolontariatu?] i „Policy Statement on Volunteering & Social Prescribing” [Oświadczenie dotyczące polityki pt. „Wolontariat i włączanie w programy aktywności społecznej”], 2019.

16

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/27 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/27

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Jak zagwarantować młodym ludziom godną pracę i zapewnić włączenie młodzieży NEET poprzez odpowiednie opracowanie krajowych planów odbudowy”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2022/C 152/05)

| Sprawozdawczyni: | Nicoletta MERLO |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni:

Nicoletta MERLO

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 25.3.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 24.11.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 8.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 152/13/48 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

25.3.2021

Podstawa prawna

Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

24.11.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

8.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

152/13/48

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje krajowe plany odbudowy i zwiększania odporności (krajowe plany) jako bezprecedensową szansę napędzenia zmian i pobudzenia inwestycji na rzecz zrównoważonego wzrostu i tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy, z której należy skorzystać z zastosowaniem pluralistycznego sprawowania rządów, co wymaga dialogu, otwartości i przejrzystości. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Komitet z ubolewaniem odnotowuje brak rzetelnych i ukierunkowanych konsultacji z partnerami społecznymi i zainteresowanymi stronami w niektórych państwach członkowskich w trakcie opracowywania krajowych planów. Wzywa Komisję do przyjęcia środków, które gwarantowałyby systematyczne i znaczące angażowanie partnerów społecznych, zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego i organizacji młodzieżowych we wdrażanie i monitorowanie krajowych planów. Ochrona i wzmacnianie dialogu społecznego na poziomie krajowym ma zasadnicze znaczenie, aby zagwarantować, że środki publiczne będą sensownie wydawane na odbudowę sprzyjającą włączeniu społecznemu. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES sugeruje ocenę i usystematyzowanie zbierania najlepszych praktyk z poziomu krajowego, gdzie konsultacje z partnerami społecznymi i organizacjami skupiającymi młodzież za pośrednictwem specjalnych komitetów i dialogu społecznego przyniosły doskonałe rezultaty w odniesieniu do ukierunkowanych na młodzież strategii politycznych i środków na rzecz tworzenia dobrej jakości miejsc pracy i perspektyw zawodowych dla młodych ludzi. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Komitet wzywa państwa członkowskie do zagwarantowania jakościowego i włączającego doradztwa i poradnictwa dla wszystkich młodych ludzi, zwłaszcza osób z niepełnosprawnościami, już na etapie edukacji wczesnoszkolnej, aby zapewnić im więcej informacji na temat dalszego kształcenia, a następnie na temat możliwości zawodowych w kontekście transformacji ekologicznej i cyfrowej na rynku pracy. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES z zadowoleniem przyjmuje środki mające na celu promowanie i popularyzację roli i profilu kształcenia i szkolenia zawodowego jako siły napędowej innowacyjnych praktyk, umiejętności STEM, uczenia się przez całe życie i skutecznego pośrednictwa pracy, ponieważ aspekty te mają kluczowe znaczenie dla niwelowania istniejącej luki w umiejętnościach. Ważne jest również, by poprawić ocenę umiejętności, tak aby móc z wyprzedzeniem określić umiejętności, które będą potrzebne na rynku pracy w przyszłości. Należy wprowadzić odpowiednie rozwiązania w celu zapewnienia, aby kształcenie i szkolenie zawodowe było również dostępne dla osób z niepełnosprawnościami w oparciu o uznawanie indywidualnych umiejętności. Wszystkie obywatelki i obywatele muszą mieć możliwość nabywania umiejętności zawodowych przydatnych w ich rozwoju osobistym, a jednocześnie należy zaspokajać szczególne potrzeby przedsiębiorstw w zakresie miejsc pracy wymagających kwalifikacji. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES zaleca wprowadzenie zindywidualizowanego wsparcia dla grup docelowych, zwłaszcza młodzieży NEET. Wsparcie takie powinno umożliwić całościowe rozwiązywanie wszystkich kwestii, które mają uzupełniające znaczenie dla integracji na rynku pracy, takich jak mieszkalnictwo, zakwaterowanie, transport i zdrowie. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES uważa, że priorytetem jest zagwarantowanie efektywności i adekwatności publicznych służb zatrudnienia – kluczowych podmiotów aktywnej polityki rynku pracy – przez ukierunkowane inwestycje i reformy, tam gdzie jest to konieczne, tak by podmioty te mogły wspierać wszystkich obywateli, zwłaszcza osoby znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji i najbardziej oddalone od rynku pracy, w poszukiwaniu pracy lub przekwalifikowywaniu się. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES ubolewa, że potencjał gwarancji dla młodzieży jako głównego narzędzia politycznego w walce z rosnącym bezrobociem młodych ludzi nie został w pełni wykorzystany. Wzywa państwa członkowskie do zwiększenia wysiłków na rzecz wdrożenia gwarancji dla młodzieży, co powinno obejmować dobrej jakości szkolenia promujące integrację na rynku pracy, a Komisję Europejską do przedstawienia kroków podjętych w celu wdrożenia na poziomie krajowym zalecenia Rady w sprawie wzmocnienia gwarancji dla młodzieży oraz do zadbania o skuteczną synergię między krajowymi planami. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES z zadowoleniem przyjmuje zawarte w krajowych planach przepisy wspierające wysokiej jakości szkolenia, w tym przyuczanie do zawodu lub praktyki, gdyż takie działania są skutecznym narzędziem ograniczania zjawiska przedwczesnego kończenia nauki i mogą zapewnić lepszą integrację młodych ludzi (i innych osób) na rynku pracy. Wzywa państwa członkowskie do wdrożenia zalecenia Rady w sprawie europejskich ram jakości i skuteczności przygotowania zawodowego (1). Niemniej apeluje o wprowadzenie zakazu bezpłatnych staży. W ramach zbliżającego się przeglądu zalecenia Rady w sprawie ram jakości staży należy zapewnić godziwe wynagrodzenie dla wszystkich stażystów. EKES proponuje również opracowanie europejskich ram praktyk wysokiej jakości, aby zagwarantować wartość edukacyjną takiego doświadczenia. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES wzywa państwa członkowskie do wykorzystania funduszy odbudowy na inwestycje w tworzenie wysokiej jakości miejsc pracy oraz w razie konieczności w przekwalifikowywanie młodych ludzi. W szczególności należy skupić się na umowach na czas nieokreślony i godnych warunkach pracy, które ograniczają ryzyko niepewnego zatrudnienia. Ponadto podkreśla potrzebę zlikwidowania luki w zabezpieczeniu społecznym i zachęca państwa członkowskie do właściwego wdrożenia zalecenia Rady w sprawie dostępu do ochrony socjalnej (2) oraz do wprowadzenia nowoczesnego systemu dla wszystkich form zatrudnienia, który będzie w stanie zapewnić odpowiedni dochód przyszłym emerytom, zwłaszcza osobom, które mają i będą miały przerwy w karierze zawodowej. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES uważa, że aby dotacje nie zostały wykorzystane do promowania niepewnych form zatrudnienia, należy zadbać o to, by dofinansowanie zatrudnienia było uzależnione od umów na czas nieokreślony lub programów stabilizacji. Ponadto zachęty do zatrudniania mogą być skuteczne w tworzeniu szans na zatrudnienie dla osób znajdujących się w niekorzystnej sytuacji, a także w realokacji zwalnianych pracowników oraz sprzyjaniu ich przechodzeniu do nowych sektorów i zawodów. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES uważa, że należy zwrócić szczególną uwagę na kwestie zdrowia psychicznego i zaburzeń psychospołecznych, zwłaszcza wśród ludzi młodych, unikając piętnowania kwestii zdrowia psychicznego poprzez działania profilaktyczne i uświadamiające, które należy rozpocząć w szkołach i rozszerzyć na przedsiębiorstwa, a także poprzez zapewnienie odpowiedniego finansowania dla usługodawców i podmiotów udzielających wsparcia w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES odnotowuje, że utrzymujące się nierówności płci w świecie zatrudnienia zwiększają szczególne narażenie młodych kobiet na gospodarcze skutki pandemii COVID-19. Komitet z zadowoleniem przyjmuje środki wprowadzone przez niektóre państwa członkowskie w celu wspierania i promowania zatrudnienia kobiet i przedsiębiorczości kobiet, inwestowania w odpowiednią infrastrukturę społeczną oraz zreformowania systemów opieki nad dziećmi, zwłaszcza na etapie edukacji małych dzieci, a także wzywa do rozpowszechnienia tych dobrych praktyk na szczeblu UE w celu wspierania pełnego zatrudnienia kobiet, zwłaszcza młodych matek. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Kontekst opinii

| 2.1. | Pandemia COVID-19 wywarła i nadal wywiera niezmiernie silny wpływ na nasze społeczności i gospodarki. UE poczyniła znaczące kroki w kierunku ożywienia gospodarczego: po raz pierwszy państwa członkowskie opowiedziały się za europejską solidarnością i konwergencją, a nie polityką oszczędnościową w celu zwalczania kryzysu. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (zwany dalej „Instrumentem”), który stanowi największą część Next Generation EU, udostępnia pożyczki i dotacje w wysokości 672,5 mld EUR na wsparcie reform i inwestycji podejmowanych przez państwa członkowskie. Ta bezprecedensowa kwota ma na celu złagodzenie gospodarczych i społecznych skutków pandemii COVID-19 oraz spowodowanie, by europejskie gospodarki i społeczeństwa stały się bardziej zrównoważone, odporne i lepiej przygotowane na wyzwania i możliwości związane z transformacją ekologiczną i cyfrową. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Uzgodniono, że w krajowych planach odbudowy i zwiększania odporności należy przeznaczyć co najmniej 37 % wydatków na wsparcie osiągania celów klimatycznych oraz 20 % na cele transformacji cyfrowej. Ponadto we wszystkich inwestycjach i reformach należy stosować zasadę „nie czyń poważnych szkód”, tak aby nie wywierały one szkodliwego wpływu na środowisko. Jednocześnie krajowe plany powinny przyczyniać się do skutecznego sprostania odnośnym wyzwaniom wskazanym w zaleceniach dla poszczególnych krajów w ramach europejskiego semestru. Nie określono jednak żadnego minimalnego progu ani procesu monitorowania wydatków na różne grupy priorytetowe takie jak np. młodzież. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Znaczące angażowanie partnerów społecznych w odpowiednim czasie w ramach semestru europejskiego na różnych szczeblach i we wszystkich obszarach politycznych, które bezpośrednio lub pośrednio wpływają na zatrudnienie i rynki pracy, ma kluczowe znaczenie dla poprawy zaangażowania w opracowywanie strategii politycznych, w tym środków w ramach krajowych planów. Dialog społeczny jest siłą napędową uwieńczonego sukcesem i sprawiedliwego kształtowania polityki, jeśli jest w stanie przedstawić skuteczne rozwiązania, a w stosownych przypadkach odzwierciedlać bieżące zmiany polityczne i reformy w rokowaniach zbiorowych. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Instrument uzupełnia inne działania ukierunkowane na młodzież (3) i ściśle odpowiada priorytetom Komisji na lata 2019–2024, w których wyraźnie stwierdzono, że UE musi stworzyć bardziej atrakcyjne środowisko inwestycyjne i musi promować wzrost gospodarczy, który przyczynia się do tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy, zwłaszcza dla osób młodych i małych przedsiębiorstw (4). Nowy program Komisji Europejskiej ALMA (5) (Aim, Learn, Master, Achieve) – nowy program staży w stylu programu Erasmus adresowany do młodzieży NEET, zapewniający młodym Europejkom i Europejczykom krótkoterminowe doświadczenie zawodowe w innych państwach członkowskich – może przynieść pozytywne rezultaty, jeżeli beneficjentom zapewnione zostaną normy jakości, w tym ochrona socjalna, doradztwo i nadzór oraz godziwe wynagrodzenie. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | 22 stycznia Komisja Europejska opublikowała nowe wytyczne, które państwa członkowskie muszą stosować przy przygotowywaniu swoich krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności, aby uzyskać dostęp do Europejskiego Funduszu Odbudowy. Z wytycznych tych wynika, że publiczne strategie polityki na rzecz młodzieży nie są już tylko horyzontalnym celem planów, czyli aspektem, który należy brać pod uwagę przy osiąganiu innych głównych celów, lecz stały się niezbędnym warunkiem i zasadniczym priorytetem instrumentu Next Generation EU i konieczne jest ich włączenie jako całościowego filaru, a nie jako priorytetu o charakterze przekrojowym. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Państwa członkowskie powinny były formalnie przedstawić swoje krajowe plany do 30 kwietnia 2021 r., jednakże Komisja przedłużyła ten termin i zgodziła się na przedstawienie planów do połowy 2022 r. Na 15 października 2021 r. liczba przedłożonych planów wynosi 26. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Instrument stanowi wyjątkową w skali całego pokolenia szansę dla państw członkowskich nie tylko na zażegnanie kryzysu w dziedzinie zdrowia publicznego, lecz również na dążenie do dwojakiej transformacji w kierunku cyfrowej i niskoemisyjnej gospodarki, tworzenie stabilnego dobrobytu społecznego i budowanie spójności. Stwarza on realną możliwość dokonania rzeczywistej zmiany dla młodych pracowników i zapobieżenia ich przemianie w „stracone pokolenie”, które nie będzie miało sprawiedliwych perspektyw w przyszłej Europie. Bardzo potrzebne jest jednak sprawowanie rządów, które uwzględnia wszystkie podmioty na szczeblu krajowym i europejskim i w którym dialog społeczny oraz udział społeczeństwa obywatelskiego wywierają silny i znaczący wpływ. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Kryzys związany z COVID-19 pogłębił nierówności i postawił pracowników, w szczególności młodych pracowników, w jeszcze bardziej niekorzystnej sytuacji. W oparciu o analizę środków dla poszczególnych grup wiekowych w krajowych planach odbudowy i zwiększania odporności przedłożonych przez niektóre państwa członkowskie, wskazującą na dobre praktyki i niedociągnięcia EKES w niniejszej opinii z inicjatywy własnej zamierza przygotować zalecenia dotyczące tego, w jaki sposób zagwarantować godne warunki pracy osobom młodym i zadbać o włączenie młodzieży NEET poprzez wdrażanie projektów. |
| --- | --- |

2.9.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Młodzi ludzie w Europie należą do grup najsilniej dotkniętych skutkami pandemii: szkoły, uniwersytety i obiekty społeczne zostały zamknięte, co pozbawiło młodzież edukacji, kultury i kontaktów. Co szósta młoda osoba straciła pracę w następstwie skutków gospodarczych COVID-19 (6); w sierpniu 2021 r. stopa bezrobocia wśród młodzieży w UE wynosiła 16,5 % (7). W kilku krajach młodzież szczególnie ucierpiała w wyniku gwałtownego wzrostu bezrobocia – by wymienić tylko kilka przykładów: w Hiszpanii (40,5 %), we Włoszech (29,7 %), w Bułgarii (18,3 %) i we Francji (19,6 %). Co więcej, pewien odsetek bezrobotnych młodych ludzi nie jest uwzględniany w oficjalnych danych, ponieważ osoby te nie ubiegają się o zasiłek dla bezrobotnych lub nie rejestrują się w agencjach pośrednictwa pracy i zdobywają środki utrzymania w udawanym samozatrudnieniu, w pracy za pośrednictwem platform czy w szarej strefie. Można zatem przyjąć, że rzeczywiste liczby są prawdopodobnie wyższe niż te, które przedstawia Eurostat. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Jednocześnie kryzys związany z COVID-19 pogorszył sytuację młodzieży NEET. Liczba takich osób w Europie, zwłaszcza we Włoszech, Grecji, Bułgarii i Rumunii, osiągnęła poziom krytyczny i nadal rośnie w następstwie wczesnego kończenia nauki, braku odpowiedniego doradztwa, utraty miejsc pracy i braku możliwości zatrudnienia. Ta kategoria młodych ludzi znajdujących się w trudnej sytuacji jest bardziej zagrożona marginalizacją, ubóstwem i trwałym wykluczeniem z rynku pracy. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Młodzież NEET to szeroka kategoria obejmująca niejednorodną populację, w tym osoby bezrobotne, osoby przedwcześnie kończące naukę, wszystkich zniechęconych absolwentów szkół wyższych, którzy wciąż nie znaleźli pracy, oraz innych młodych ludzi biernych zawodowo z różnych powodów. Osoby bezrobotne to jedynie podgrupa szerszej kategorii młodzieży NEET, a nakładanie się zbioru osób bezrobotnych i NEET zmienia się w czasie i w zależności od krajów (8). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Duża liczba młodzieży NEET przynosi ogromne straty naszym gospodarkom i społeczeństwom. Poczucie rozczarowania lub wykluczenia tych osób stanowi również wysokie ryzyko polityczne dla stabilności naszych demokratycznych społeczeństw. Niezdolność systemów edukacji i systemów społecznych do zapobiegania temu zjawisku lub zmniejszenia liczby młodzieży NEET pokazuje, że szeroko wspierane skuteczne strategie promowania równości szans w całej Europie nie powiodły się. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Kryzys ten w szczególności wpływa na pracowników wykonujących nowe formy pracy i w sposób niestandardowy (9) (praca dorywcza, praca w systemie bonów usługowych, praca na platformach, fuchy oraz zatrudnienie wspólne itd.) (10), a niestety osoby młode w przeważającej większości wykonują te formy pracy. Taka praca może być nisko płatna i wykonywana w nieregularnych godzinach oraz cechować się niskim bezpieczeństwem zatrudnienia i ograniczoną ochroną socjalną lub wręcz jej brakiem (płatne urlopy, świadczenia emerytalne, zwolnienie chorobowe itp.). Zarazem nie uprawnia ona do ubiegania się o zasiłek dla bezrobotnych ani do korzystania z mechanizmów zmniejszonego wymiaru czasu pracy stosowanych przez rządy (11). Ten rodzaj pracy występuje najczęściej w sektorach i gałęziach przemysłu szczególnie dotkniętych skutkami pandemii COVID-19, takich jak turystyka, sprzedaż hurtowa i detaliczna, hotelarstwo i gastronomia (12). Z drugiej strony nowe formy pracy mogą stanowić szansę dla młodych ludzi mieszkających na obszarach wiejskich lub oddalonych lub dla młodzieży z niepełnosprawnościami, studentów i młodych rodziców, a zatem niezbędne są godziwe płace i zabezpieczenie społeczne. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | W krajowych planach należy zidentyfikować i uwzględnić dodatkowe bariery dla zatrudnienia, takie jak mobilność, umiejętności cyfrowe, zdrowie i niepewne warunki życia, w tym brak mieszkań lub zabezpieczenia społecznego. EKES uważa, że państwa członkowskie mogłyby monitorować te przeszkody w integracji młodych ludzi na rynku pracy pod względem jakościowym i ilościowym oraz przedstawić w krajowych planach konkretne propozycje ich usunięcia. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | Odbudowę po pandemii COVID-19 należy postrzegać jako szansę. Gospodarka i rynek pracy uległy wstrząsom. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Krajowe plany odbudowy i zwiększania odporności stanowią bezprecedensową szansę napędzania i wspierania zmian, z której należy z zastosowaniem pluralistycznego sprawowania rządów, co wymaga dialogu, otwartości i przejrzystości. Środki finansowane z krajowych planów powinny angażować samorządy lokalne, partnerów społecznych i społeczeństwo obywatelskie, w tym organizacje młodzieżowe, tak aby tworzyć partycypacyjne sprawowanie rządów, które może prowadzić do konsensusu, zaufania i poczucia sprawiedliwości w odniesieniu do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES uważa, że bieżące konsultacje z partnerami społecznymi, społeczeństwem obywatelskim i w szczególności organizacjami młodzieżowymi powinny być zagwarantowane przez państwa członkowskie podczas opracowywania, wdrażania i monitorowania środków dostosowanych do młodych pracowników i młodzieży NEET, aby z perspektywy młodego pokolenia ocenić, czy i do jakiego stopnia strategie polityczne są dostosowane do edukacji tych osób i perspektyw zawodowych oraz czy zapewniają im płynne wejście na rynek pracy. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES z ogromnym zadowoleniem przyjmuje podjęte dotychczas przez państwa członkowskie inicjatywy ukierunkowane na ocenę wpływu polityki publicznej na poszczególne grupy wiekowe: w Austrii w ramach „Youth Check” (13), ustawy obowiązującej od 2013 r., według której wszystkie nowe wnioski ustawodawcze i regulacyjne muszą być oceniane pod względem ewentualnych konsekwencji, jakie mogłyby mieć dla dzieci i młodzieży, w tym przy zaangażowaniu Krajowej Rady Młodzieży, zaś we Włoszech w ramach COVIGE (14), niedawno ustanowionego przez Ministerstwo ds. Młodzieży komitetu, w którego skład wchodzą kierowniczki i kierownicy oraz przedstawicielki i przedstawiciele administracji publicznej, profesorowie uniwersyteccy oraz ekspertki i eksperci w dziedzinie polityki dotyczącej młodzieży, w tym Krajowa Rada Młodzieży. Celem tego komitetu jest ocena ex ante i ex post tego, jaki wpływ ma polityka publiczna na poszczególne kategorie wiekowe, przeprowadzona przy wykorzystaniu konkretnych wskaźników i modeli, jak również przez porównanie z najlepszymi praktykami w innych państwach członkowskich UE. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES zaleca państwom członkowskim przyjęcie podobnych środków lub monitorowanie przyszłych czy już zatwierdzonych strategii politycznych w sposób efektywny i z uwzględnieniem aspektu pokoleniowego, a jednocześnie zadbanie o właściwe zaangażowanie ludzi młodych w konsultacje. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Badania (15) przeprowadzone przez Europejskie Centrum Rozwoju Kształcenia Zawodowego (Cedefop) przewiduje, że do 2022 r. z uwagi na pandemię COVID-19 w UE zniknie lub nie zostanie utworzonych niemal 7 mln miejsc pracy, zaś w niektórych sektorach (16), takich jak ochrona zdrowia, nauka i innowacje, technologie informatyczne i komunikacja cyfrowa, zaobserwujemy znaczny potencjał wzrostu i tworzenia miejsc pracy. Pandemia sprzyja tworzeniu miejsc pracy w sektorach i zawodach, które są wystarczająco elastyczne, aby dostosować się do nowych przepisów dotyczących ograniczania kontaktów osobistych i wprowadzania telepracy. Tendencje te prawdopodobnie utrzymają się nawet po pandemii, co zmieni charakter pracy, która tradycyjnie wymagała fizycznej przestrzeni (17). |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Zgodnie ze sprawozdaniem OECD (18) pandemia może również wpłynąć na podejście dzieci i młodzieży do uczenia się. Przerwy w regularnym nauczaniu doprowadziły do tego, że wiele dzieci dokonało znacznie mniejszego postępu w rozwoju umiejętności niż można by oczekiwać. W krótkiej perspektywie pandemia może doprowadzić do zwiększenia liczby uczniów wcześnie kończących naukę, zaś w średniej i długiej perspektywie zmniejszone zaangażowanie może doprowadzić do tego, że obecne pokolenie uczniów nie będzie w stanie rozwinąć pozytywnego podejścia do nauki w czasach głębokich strukturalnych przemian, które będą wymagać od jednostki dostosowywania umiejętności przez całe życie. Ponadto sprawozdanie wskazuje na potencjalną przyczynę braku równowagi płci w kontekście możliwości edukacyjnych. W sprawozdaniu wzywa się do pilnego zwiększenia inwestycji w uczenie się przez całe życie, aby pomóc ludziom w adaptacji i zwiększyć ich odporność na wstrząsy zewnętrzne. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES uważa, że w szybko zmieniającym się świecie pracy kształtowanym przez globalizację i konsekwencje pandemii COVID-19 zasadnicze znaczenie ma uniknięcie sytuacji, w której umiejętności nie są dostosowane do potrzeb, i skupienie się na kompetencjach i miękkich umiejętnościach przez inwestowanie odpowiednich zasobów w edukację i doradztwo, w kształtowanie lepszego powiązania i przechodzenia między światem edukacji i światem pracy, w tym przez promowanie takich narzędzi jak przejście ze szkoły do pracy, staże i praktyki, oraz w promowanie programów uczenia się przez całe życie angażujących kluczowe podmioty i koncentrujących się na grupach w szczególnie trudnej sytuacji, zwłaszcza ludziach młodych, młodzieży NEET oraz na osobach, których miejsca pracy są najbardziej zagrożone transformacją. Odpowiednia reakcja polityczna to zintegrowany pakiet aktywnej polityki rynku pracy powiązany z publicznymi służbami zatrudnienia i systemami szkoleń w celu promowania trwałego ożywienia gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Zainteresowane podmioty powszechnie zgadzają się co do tego, że doradztwo zawodowe nigdy nie było tak ważne, szczególnie dla ludzi młodych, którzy prawdopodobnie będą szukać pracy zaraz po skończeniu szkoły średniej. EKES dołącza się do tych, którzy wzywają do znaczących inwestycji w doradztwo zawodowe (19), ponieważ dane wskazują na to, że odgrywa ono ważną rolę w przygotowaniu uczniów do radzenia sobie z szybko zmieniającym się rynkiem pracy, który może nie spełnić ich oczekiwań lub nie odpowiadać ich wcześniej nabytym umiejętnościom. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Horyzontalne odniesienie się do młodych ludzi można znaleźć w krajowych planach odbudowy i zwiększania odporności, tam gdzie mówi się o edukacji zawodowej i szkoleniach. Kryzys związany z pandemią również bardzo mocno zakłócił szkolenia i naukę w pracy, czyli przyuczenie do zawodu i praktyki, które zazwyczaj są istotnym punktem wejścia młodych ludzi na rynek pracy, choć oczywiście skala zjawiska różni się w zależności od branży czy regionu. Jako wieloletni orędownik modernizacji kształcenia i szkolenia zawodowego EKES z zadowoleniem przyjmuje wysiłki krajowe, aby poszukiwać alternatywnych rozwiązań i je promować w celu świadczenia usług szkolenia w zakresie umiejętności praktycznych, takich jak związane z pracą umowy o szkolenie i kształcenie, i rozszerzenia nauczania na odległość. Niektóre kraje przyjęły również nowe środki polityczne, aby zadbać o to, by systemy kształcenia i szkolenia technicznego i zawodowego były lepiej przygotowane na przyszłe wstrząsy (20). |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Strategie informacyjne są istotną częścią planów odbudowy i wymagają ukierunkowanych inwestycji dla dostawców usług dla młodzieży oraz publicznych służb zatrudnienia. Niedawne ustalenia wskazują, że prawie połowa młodzieży niekształcącej się, niepracującej ani nieszkolącej się nie wie o dostępnych rządowych środkach pomocy (21). |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | W ramach krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności należy wzmocnić inwestycje skierowane do podmiotów świadczących usługi na rzecz młodzieży, a także zachęcać do horyzontalnej współpracy między podmiotami świadczącymi usługi na rzecz młodzieży a publicznymi służbami zatrudnienia. Wydajne i skuteczne publiczne służby zatrudnienia mają do odegrania ważną rolę we wspieraniu osób napotykających przeszkody w zatrudnieniu oraz w zapewnianiu płynnego przekwalifikowania zawodowego, jednak dotarcie do młodzieży NEET znajdującej się w trudniejszej sytuacji będzie wymagało współpracy między publicznymi służbami zatrudnienia a różnymi podmiotami lokalnymi, począwszy od stowarzyszeń i placówek edukacyjnych po wyspecjalizowane doradczynie i doradców z zakresu zdrowia psychicznego. Wiąże się to z koniecznością skutecznego przekazywania odpowiednich informacji i danych i oznacza, że publiczne służby zatrudnienia oraz ich doradczynie i doradcy będą musieli spędzić więcej czasu na zarządzaniu tymi partnerstwami (22). |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Gwarancja dla młodzieży, finansowana obecnie z EFS+, nakładająca obowiązek wydatkowania co najmniej 12 % środków w państwach członkowskich, w których odsetek młodzieży NEET jest wyższy od średniej UE (23), pozostaje głównym narzędziem zwalczania bezrobocia wśród młodzieży w UE. Zalecenie Rady w sprawie wzmocnienia programu, przyjęte w październiku 2020 r. (24), obejmuje listę środków dotyczących zagwarantowania jakości działań oferowanych w programie, poprawy kampanii informacyjnych i wzmocnienia monitorowania wyników z myślą o lepszej ocenie programu. Dlatego krajowe plany odbudowy i zwiększania odporności muszą brać pod uwagę krajowe plany wdrażania gwarancji dla młodzieży. Konieczne są powiązania między obydwoma projektami. W przeciwnym razie przełoży się to na utracone możliwości i tworzenie środków, które nie będą skutkować rozwiązaniami dla młodzieży NEET. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | EKES zauważa, że ostatnia aktualizacja krajowych planów wdrażania gwarancji dla młodzieży przypada na 2014 r. i że dotychczas nie wszystkie państwa członkowskie UE zaczęły uaktualniać swoje krajowe strategie na rzecz młodzieży w celu uwzględnienia wzmocnionej gwarancji dla młodzieży (25). Państwa członkowskie muszą zintensyfikować wysiłki, uwzględnić doświadczenia i w sposób strategiczny zmobilizować finansowanie UE, tak aby sprawić, że instrument ten stanie się naprawdę skuteczny i będzie dobrze funkcjonował. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Zwracając uwagę na młodych pracowników, należy opracować specjalne środki odbudowy, których celem będzie przeciwdziałanie bezrobociu młodzieży i niepewnym formom zatrudnienia (26) młodych ludzi przez tworzenie wysokiej jakości miejsc pracy, a także ochrona dużej liczby pracowników (27), którzy nie są objęci odpowiednim zabezpieczeniem społecznym. Ponadto należy rozważyć konkretne środki dla samozatrudnionych młodych ludzi, aby wspierać i zwiększać ich przedsiębiorczość i zakładanie przez nich nowych firm. |
| --- | --- |

4.15.

| 4.16. | Badania (28) zmian wprowadzonych przez państwa członkowskie UE w systemach zabezpieczenia społecznego w trakcie pandemii wykazują, że większość rozszerzyła dostępność środków wspierania dochodów dla pracowników, takich jak praca w zmniejszonym wymiarze czasu, zasiłki dla bezrobotnych czy podobne środki, szczególnie przez zwiększenie ich wartości, rozluźnienie kryteriów kwalifikowalności i wydłużenie ich obowiązywania. Choć środki te nie są skierowane wyłącznie do młodzieży, pomogą we wspieraniu młodych ludzi, którzy z większym prawdopodobieństwem będą bezrobotni i często nie są objęci systemem zabezpieczeń społecznych, np. prawem do zasiłku dla bezrobotnych, ze względu na brak wcześniejszego zatrudnienia. |
| --- | --- |

4.16.

| 4.17. | Z tych powodów i biorąc pod uwagę fakt, że wszystkie wprowadzone zmiany mają charakter tymczasowy, a wiele z nich już się zakończyło, zaś ludzie młodzi są pozostawieni po raz kolejny samym sobie i muszą stawić czoła rozbieżnościom w ochronie socjalnej, EKES sądzi, że politycy muszą skupić się na budowaniu powszechnych systemów zabezpieczenia społecznego gwarantujących, że wszyscy pracownicy (zatrudnieni na umowach standardowych czy też nie, młodzi i starsi) będą w równym stopniu objęci ochroną socjalną. Zajęcie się tymi rozbieżnościami pozwoliłoby zadbać o ochronę młodych ludzi przed ubóstwem, jak również przed przyszłymi wstrząsami na rynku pracy. |
| --- | --- |

4.17.

| 4.18. | Zdaniem EKES-u ważne jest również wspieranie młodych ludzi w zakresie zabezpieczenia społecznego i w związku z tym zachęca wszystkie państwa członkowskie do właściwego wdrożenia zalecenia Rady w sprawie dostępu pracowników oraz osób samozatrudnionych do ochrony socjalnej (29), w którym radzi się państwom członkowskim zapewnić dostęp do odpowiedniej ochrony socjalnej osobom pracującym we wszystkich formach zatrudnienia. |
| --- | --- |

4.18.

| 4.19. | Należy dołożyć starań, by znaleźć sposoby godzenia bezpieczeństwa zatrudnienia i jakości miejsca pracy na dynamicznym rynku pracy, a wzmocnienie dialogu społecznego ma kluczowe znaczenie w znalezieniu właściwych środków. Najlepsze praktyki można zaobserwować w takich krajach, jak: 1) Portugalia, gdzie rząd prowadzi regularną dyskusję z partnerami społecznymi i organizacjami młodzieżowymi. Środki takie jak kwoty dla młodzieży NEET w przedsiębiorstwach z dużą liczbą miejsc na staże lub ograniczone dotacje na zatrudnienie w przypadku krótkich umów (30) przełożyły się na większe zatrudnienie młodzieży w tym kraju; Hiszpania, gdzie dialog społeczny doprowadził do rozszerzenia zakresu zabezpieczenia społecznego na staże (31). |
| --- | --- |

4.19.

| 4.20. | Niepewność, obawy i niepokój, które mogą prowadzić do depresji wśród młodych ludzi, nasiliły się na początku kryzysu i w niektórych krajach nadal wzrastają. Tymczasowe zamknięcie placówek oświatowych oraz centrów działalności społecznej, kulturalnej i sportowej osłabiło więzy społeczne, które pomagają zachować zdrowie psychiczne. Świadczone w szkołach i na uniwersytetach wsparcie w zakresie zdrowia psychicznego zostało znacząco zakłócone w wielu krajach, a młodzi ludzie coraz częściej korzystają z innych platform wsparcia, takich jak telefony zaufania i centra młodzieżowe, zaś ośrodki opieki psychologicznej oferują konsultacje telefoniczne i zdalne formy opieki, aby kontynuować świadczone wcześniej usługi. Jednocześnie środki izolacji dotknęły również mocno podmioty świadczące takie usługi i wiele z nich nie było w stanie wznowić działalności z uwagi na niedobory finansowe i kadrowe. EKES uważa, iż istotne jest wspieranie tej branży, która w znacznym stopniu zależy od wolontariuszy i finansowania projektów, przez bardziej zrównoważone finansowanie, ponieważ sektor ten okazał się zasadniczym elementem tkanki społecznej w trakcie kryzysu. |
| --- | --- |

4.20.

| 4.21. | Można zrobić więcej, aby zająć się wymiarem płci w krajowych planach odbudowy i zwiększania odporności, szczególnie wśród młodzieży NEET, gdyż w tej grupie odsetek młodych kobiet jest znacznie wyższy niż młodych mężczyzn. W 2020 r. wskaźnik kobiet wśród młodzieży niekształcącej się, niepracującej ani nieszkolącej się był średnio o 1,3 raza wyższy niż wskaźnik mężczyzn w tej grupie, zaś wskaźnik nieaktywnych kobiet z grupy NEET wynosił aż 1,7 raza więcej. Udział kobiet w tej grupie jest szczególnie wysoki w krajach Europy Wschodniej (Bułgaria, Rumunia, Węgry, Republika Czeska, Słowacja i Polska) oraz we Włoszech (32). Większość młodzieży NEET w tych krajach należy do tej grupy ze względu na obowiązki rodzinne lub są to młodzi ludzie z niepełnosprawnościami. Większy odsetek młodych kobiet spędza czas, opiekując się dziećmi i innymi członkami rodziny. Młode kobiety spędzają niemal trzykrotnie więcej czasu niż młodzi mężczyźni na niewynagradzanych obowiązkach opiekuńczych i pracach domowych Komitet z zadowoleniem przyjmuje środki wprowadzone przez niektóre państwa członkowskie w celu wspierania i promowania zatrudnienia kobiet i przedsiębiorczości kobiet, inwestowania w odpowiednią infrastrukturę społeczną oraz zreformowania systemów opieki nad dziećmi, zwłaszcza na etapie edukacji małych dzieci, a także wzywa do rozpowszechnienia tych dobrych praktyk na szczeblu UE w celu wspierania pełnego zatrudnienia kobiet, zwłaszcza młodych matek. Wzywa także do stworzenia solidnego systemu corocznego monitorowania postępu i budżetów przeznaczonych i wykorzystanych w celu uwzględnienia równości płci w kontekście Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF), w tym odpowiednich wskaźników. |
| --- | --- |

4.21.

Bruksela, 8 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Zalecenie Rady z dnia 15 marca 2018 r. w sprawie europejskich ram jakości i skuteczności przygotowania zawodowego (Dz.U. C 153 z 2.5.2018, s. 1)

1

(2)  Zalecenie Rady w sprawie dostępu do ochrony socjalnej – Przygotowanie ochrony socjalnej na przyszłość (Dz.U. C 387 z 15.11.2019, s. 1).

2

(3)  Strategia Unii Europejskiej na rzecz młodzieży (2018) (Dz.U. C 456 z 18.12.2018, s. 1); Pakiet wsparcia na rzecz zatrudnienia ludzi młodych (2020); Pomost do zatrudnienia – wzmocnienie gwarancji dla młodzieży (2020) (Dz.U. C 372 z 4.11.2020, s. 1); ALMA (2021); Europejski Rok Młodzieży (prawdopodobnie w 2022 r.).

3

(4)  https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024_pl

4

(5)  https://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=1549&langId=pl

5

(6)  Ludzi młodych definiuje się zazwyczaj jako osoby w wieku od 15 do 29 lat.

6

(7)  Dane Eurostatu.

7

(8)  Konle-Seidl, R. i Picarella, F. (2021), Youth in Europe: Effects of COVID-19 on their economic and social situation [Młodzież w Europie: wpływ pandemii COVID-19 na sytuację gospodarczą i społeczną młodzieży], Parlament Europejski, Luksemburg.

8

(9)  https://www.eurofound.europa.eu/topic/non-standard-employment

9

(10)  https://www.eurofound.europa.eu/publications/blog/new-forms-of-employment-in-europe-how-new-is-new

10

(11)  Eurofound (2021), „COVID-19: Implications for employment and working life” [COVID-19: konsekwencje dla zatrudnienia i życia zawodowego], Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg.

11

(12)  Spasova S., Bouget D., Ghailani, D. i Vanhercke B. (2017), Access to social protection for people working on- contracts and as- in Europe [Dostęp osób pracujących na umowach niestandardowych lub jako osoby samozatrudnione do systemu ubezpieczeń społecznych].

12

(13)  https://national-policies.eacea.ec.europa.eu/youthwiki/chapters/austria/54-young-peoples-participation-in-policy-making

13

(14)  https://www.giovani.gov.it/it/comunicazione/notizie/comitato-per-la-valutazione-dell-impatto-generazionale-delle-politiche-pubbliche/

14

(15)  https://www.cedefop.europa.eu/en/news-and-press/news/coronavirus-impact-jobs-eu-sectors-and-occupations-skills-forecast-analysis

15

(16)  https://ec.europa.eu/eures/public/four-job-sectors-high-demand-result-covid-19-pandemic-2021-02-19_en

16

(17)  Prognozy Cedefop dotyczące umiejętności i miejsc pracy.

17

(18)  https://www.oecd.org/skills/covid-19-pandemic-highlights-urgent-need-to-scale-up-investment-in-lifelong-learning-for-all-says-oecd.htm

18

(19)  https://www.oecd.org/education/career-readiness/Investing%20in%20Career%20Guidance_en.pdf

19

(20)  Skills development in the time of COVID-19: Taking stock of the initial responses in technical and vocational education and training [Rozwój umiejętności w czasach pandemii COVID-19: podsumowanie wstępnych odpowiedzi w dziedzinie kształcenia i szkolenia technicznego i zawodowego], Międzynarodowe Biuro Pracy – Genewa, 2021.

20

(21)  Moxon, D., Bacalso, C i Șerban, A. (2021), Beyond the pandemic: The impact of COVID-19 on young people in Europe, [Po pandemii: wpływ COVID-19 na młodych ludzi w Europie], Bruksela, Europejskie Forum Młodzieży.

21

(22)  PES partnership management [Zarządzanie partnerstwem publicznych służb zatrudnienia], Eamonn Davern (wrzesień 2020).

22

(23)  https://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=1099&langId=pl

23

(24)  Zalecenie Rady „Pomost do zatrudnienia – wzmocnienie gwarancji dla młodzieży” zastępujące zalecenie Rady z dnia 22 kwietnia 2013 r. w sprawie ustanowienia gwarancji dla młodzieży (Dz.U. C 372 z 4.11.2020, s. 1).

24

(25)  Konle-Seidl, R. i Picarella, F. (2021), Youth in Europe: Effects of COVID-19 on their economic and social situation [Młodzież w Europie: wpływ pandemii COVID-19 na sytuację gospodarczą i społeczną młodzieży], Parlament Europejski, Luksemburg.

25

(26)  Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 4 lipca 2017 r. w sprawie warunków pracy i niepewności zatrudnienia (2016/2221(INI)) (Dz.U. C 334 z 19.9.2018, s. 88).

26

(27)  Międzynarodowe Biuro Pracy. World Social Protection Report 2020–22: Social Protection at the Crossroads – in Pursuit of a Better Future: [Światowe sprawozdanie na temat ochrony socjalnej za lata 2020–2022:: Ochrona socjalna na rozdrożu – w kierunku lepszej przyszłości]. Genewa: MOP, 2021.

27

(28)  Europejski Instytut Związków Zawodowych –Non-standard Workers and the Self-employed in the EU: Social protection during the -19 pandemic [Pracownicy zatrudnieni w sposób niestandardowy i samozatrudnieni w UE: ochrona socjalna w trakcie pandemii COVID-19], 2021.

28

(29)  Zalecenie Rady z dnia 8 listopada 2019 r. w sprawie dostępu pracowników oraz osób samozatrudnionych do ochrony socjalnej (Dz.U. C 387 z 15.11.2019, s. 1).

29

(30)  https://www.iefp.pt/apoios-a-contratacao

30

(31)  121/000066 Projekt ustawy o gwarantowaniu siły nabywczej emerytur i innych środków służących wzmocnieniu stabilności finansowej i społecznej publicznego systemu emerytalnego (congreso.es).

31

(32)  https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Statistics_on_young_people_neither_in_employment_nor_in_education_or_training

32

---

ZAŁĄCZNIK

Następujące poprawki, które uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, zostały odrzucone w trakcie debaty (art. 59 ust. 3 regulaminu wewnętrznego):

POPRAWKA 3

Zgłoszona przez:

HOŠTÁK Martin

POTTIER Jean-Michel

VADÁSZ Borbála

SOC/689 – Godna praca dla młodych ludzi i włączenie młodzieży NEET za pośrednictwem krajowych planów odbudowy

Punkt 4.17

Zmienić:

| Opinia sekcji | Poprawka |
| --- | --- |
| Z tych powodów i biorąc pod uwagę fakt, że wszystkie wprowadzone zmiany mają charakter tymczasowy, a wiele z nich już się zakończyło, zaś ludzie młodzi są pozostawieni po raz kolejny samym sobie i muszą stawić czoła rozbieżnościom w ochronie socjalnej, EKES sądzi, że politycy muszą skupić się na budowaniu
  powszechnych
  systemów zabezpieczenia społecznego gwarantujących, że wszyscy pracownicy
  (zatrudnieni na umowach standardowych czy też nie, młodzi i starsi)
  będą
  w równym stopniu
  objęci ochroną socjalną. Zajęcie się tymi rozbieżnościami pozwoliłoby zadbać o ochronę młodych ludzi przed ubóstwem, jak również przed przyszłymi wstrząsami na rynku pracy. | Z tych powodów i biorąc pod uwagę fakt, że wszystkie wprowadzone zmiany mają charakter tymczasowy, a wiele z nich już się zakończyło, zaś ludzie młodzi są pozostawieni po raz kolejny samym sobie i muszą stawić czoła rozbieżnościom w ochronie socjalnej, EKES sądzi, że politycy muszą skupić się na budowaniu
  silnych i skutecznych
  systemów zabezpieczenia społecznego gwarantujących, że wszyscy pracownicy będą
  odpowiednio
  objęci ochroną socjalną. Zajęcie się tymi rozbieżnościami pozwoliłoby zadbać o ochronę młodych ludzi przed ubóstwem, jak również przed przyszłymi wstrząsami na rynku pracy. |

Opinia sekcji

Poprawka

Z tych powodów i biorąc pod uwagę fakt, że wszystkie wprowadzone zmiany mają charakter tymczasowy, a wiele z nich już się zakończyło, zaś ludzie młodzi są pozostawieni po raz kolejny samym sobie i muszą stawić czoła rozbieżnościom w ochronie socjalnej, EKES sądzi, że politycy muszą skupić się na budowaniu
  powszechnych
  systemów zabezpieczenia społecznego gwarantujących, że wszyscy pracownicy
  (zatrudnieni na umowach standardowych czy też nie, młodzi i starsi)
  będą
  w równym stopniu
  objęci ochroną socjalną. Zajęcie się tymi rozbieżnościami pozwoliłoby zadbać o ochronę młodych ludzi przed ubóstwem, jak również przed przyszłymi wstrząsami na rynku pracy.

Z tych powodów i biorąc pod uwagę fakt, że wszystkie wprowadzone zmiany mają charakter tymczasowy, a wiele z nich już się zakończyło, zaś ludzie młodzi są pozostawieni po raz kolejny samym sobie i muszą stawić czoła rozbieżnościom w ochronie socjalnej, EKES sądzi, że politycy muszą skupić się na budowaniu
  silnych i skutecznych
  systemów zabezpieczenia społecznego gwarantujących, że wszyscy pracownicy będą
  odpowiednio
  objęci ochroną socjalną. Zajęcie się tymi rozbieżnościami pozwoliłoby zadbać o ochronę młodych ludzi przed ubóstwem, jak również przed przyszłymi wstrząsami na rynku pracy.

| Uzasadnienie |
| --- |
| W pełni zgadzamy się, że krajowe plany odbudowy i zwiększania odporności mogłyby być wykorzystywane do zwiększania i wspierania ambicji i wysiłków państw członkowskich na rzecz wdrożenia zalecenia w sprawie dostępu pracowników i osób samozatrudnionych do ochrony socjalnej, z poszanowaniem krajowych warunków i praktyk społeczno-gospodarczych. Wszelkie postulaty dotyczące powszechnego systemu ochrony socjalnej nie są zgodne z celem niniejszej opinii. |

Uzasadnienie

W pełni zgadzamy się, że krajowe plany odbudowy i zwiększania odporności mogłyby być wykorzystywane do zwiększania i wspierania ambicji i wysiłków państw członkowskich na rzecz wdrożenia zalecenia w sprawie dostępu pracowników i osób samozatrudnionych do ochrony socjalnej, z poszanowaniem krajowych warunków i praktyk społeczno-gospodarczych. Wszelkie postulaty dotyczące powszechnego systemu ochrony socjalnej nie są zgodne z celem niniejszej opinii.

Wynik głosowania:

| Za: | 74 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 101 |
| Wstrzymało się: | 19 |

Za:

74

Przeciw:

101

Wstrzymało się:

19

POPRAWKA 4

Zgłoszona przez:

HOŠTÁK Martin

POTTIER Jean-Michel

VADÁSZ Borbála

SOC/689 – Godna praca dla młodych ludzi i włączenie młodzieży NEET za pośrednictwem krajowych planów odbudowy

Punkt 1.9

Zmienić:

| Opinia sekcji | Poprawka |
| --- | --- |
| EKES z zadowoleniem przyjmuje zawarte w krajowych planach przepisy wspierające wysokiej jakości przyuczanie do zawodu lub staże, gdyż takie praktyki są skutecznym narzędziem ograniczania zjawiska przedwczesnego kończenia nauki i mogą zapewnić lepszą integrację młodych ludzi (i innych osób) na rynku pracy. Wzywa państwa członkowskie do wdrożenia zalecenia Rady w sprawie europejskich ram jakości i skuteczności przygotowania zawodowego (1).
  Niemniej apeluje o wprowadzenie zakazu bezpłatnych staży i zapewnienie godnego wynagrodzenia dla wszystkich stażystów w ramach
  zbliżającego się przeglądu ram jakości staży. | EKES z zadowoleniem przyjmuje zawarte w krajowych planach przepisy wspierające wysokiej jakości przyuczanie do zawodu lub staże, gdyż takie praktyki są skutecznym narzędziem ograniczania zjawiska przedwczesnego kończenia nauki i mogą zapewnić lepszą integrację młodych ludzi (i innych osób) na rynku pracy. Wzywa państwa członkowskie do:






  — | wdrożenia zalecenia Rady w sprawie europejskich ram jakości i skuteczności przygotowania zawodowego (1); |

Opinia sekcji

Poprawka

EKES z zadowoleniem przyjmuje zawarte w krajowych planach przepisy wspierające wysokiej jakości przyuczanie do zawodu lub staże, gdyż takie praktyki są skutecznym narzędziem ograniczania zjawiska przedwczesnego kończenia nauki i mogą zapewnić lepszą integrację młodych ludzi (i innych osób) na rynku pracy. Wzywa państwa członkowskie do wdrożenia zalecenia Rady w sprawie europejskich ram jakości i skuteczności przygotowania zawodowego (1).
  Niemniej apeluje o wprowadzenie zakazu bezpłatnych staży i zapewnienie godnego wynagrodzenia dla wszystkich stażystów w ramach
  zbliżającego się przeglądu ram jakości staży.

EKES z zadowoleniem przyjmuje zawarte w krajowych planach przepisy wspierające wysokiej jakości przyuczanie do zawodu lub staże, gdyż takie praktyki są skutecznym narzędziem ograniczania zjawiska przedwczesnego kończenia nauki i mogą zapewnić lepszą integrację młodych ludzi (i innych osób) na rynku pracy. Wzywa państwa członkowskie do:

—

wdrożenia zalecenia Rady w sprawie europejskich ram jakości i skuteczności przygotowania zawodowego (1);

| — | wykorzystania
  zbliżającego się przeglądu ram jakości staży
  do oceny – we współpracy z państwami członkowskimi, a w szczególności za pośrednictwem Komitetu ds. Zatrudnienia i w porozumieniu z partnerami społecznymi – w jaki sposób zastosowano zalecenia dotyczące warunków pracy, celów szkoleniowych oraz tego, czy organizator stażu zapewnia stażyście dodatek lub rekompensatę, aby uniknąć nieuczciwych praktyk. |
| --- | --- |

—

wykorzystania
  zbliżającego się przeglądu ram jakości staży
  do oceny – we współpracy z państwami członkowskimi, a w szczególności za pośrednictwem Komitetu ds. Zatrudnienia i w porozumieniu z partnerami społecznymi – w jaki sposób zastosowano zalecenia dotyczące warunków pracy, celów szkoleniowych oraz tego, czy organizator stażu zapewnia stażyście dodatek lub rekompensatę, aby uniknąć nieuczciwych praktyk.

| Uzasadnienie |
| --- |
| Zalecamy podzielenie tekstu na dwie części, a nie łączenie przyuczania do zawodu, stażu i praktyk.
  Pierwsza część dotyczy przygotowania zawodowego. Ramy UE funkcjonują prawidłowo i nie rozważa się żadnych zmian. Druga część odnosi się do przeglądu unijnych ram dotyczących staży; może to być okazją do sprawdzenia wdrażania i postępów w państwach członkowskich. |

Uzasadnienie

Zalecamy podzielenie tekstu na dwie części, a nie łączenie przyuczania do zawodu, stażu i praktyk.

Pierwsza część dotyczy przygotowania zawodowego. Ramy UE funkcjonują prawidłowo i nie rozważa się żadnych zmian. Druga część odnosi się do przeglądu unijnych ram dotyczących staży; może to być okazją do sprawdzenia wdrażania i postępów w państwach członkowskich.

Wynik głosowania:

| Za: | 69 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 112 |
| Wstrzymało się: | 15 |

Za:

69

Przeciw:

112

Wstrzymało się:

15

POPRAWKA 5

Zgłoszona przez:

HOŠTÁK Martin

POTTIER Jean-Michel

VADÁSZ Borbála

SOC/689 – Godna praca dla młodych ludzi i włączenie młodzieży NEET za pośrednictwem krajowych planów odbudowy

Punkt 1.11

Zmienić:

| Opinia sekcji | Poprawka |
| --- | --- |
| EKES uważa, że aby dotacje nie zostały wykorzystane do promowania niepewnych form zatrudnienia, należy zadbać o to, by dofinansowanie zatrudnienia było uzależnione od umów na czas nieokreślony lub
  programów stabilizacji
  . Ponadto zachęty do zatrudniania mogą być skuteczne w tworzeniu szans na zatrudnienie dla osób znajdujących się w niekorzystnej sytuacji, a także w realokacji zwalnianych pracowników oraz sprzyjaniu ich przechodzeniu do nowych sektorów i zawodów. | EKES uważa, że aby dotacje nie zostały wykorzystane do promowania niepewnych form zatrudnienia, należy zadbać o to, by dofinansowanie zatrudnienia było uzależnione od umów na czas nieokreślony lub
  umów stanowiących część ścieżki kariery prowadzącej do zawarcia umowy na czas nieokreślony
  . Ponadto zachęty do zatrudniania mogą być skuteczne
  jako uzupełnienie wysiłków pracodawcy
  w tworzeniu szans na zatrudnienie dla osób znajdujących się w niekorzystnej sytuacji, a także w realokacji zwalnianych pracowników oraz sprzyjaniu ich przechodzeniu do nowych sektorów i zawodów. |

Opinia sekcji

Poprawka

EKES uważa, że aby dotacje nie zostały wykorzystane do promowania niepewnych form zatrudnienia, należy zadbać o to, by dofinansowanie zatrudnienia było uzależnione od umów na czas nieokreślony lub
  programów stabilizacji
  . Ponadto zachęty do zatrudniania mogą być skuteczne w tworzeniu szans na zatrudnienie dla osób znajdujących się w niekorzystnej sytuacji, a także w realokacji zwalnianych pracowników oraz sprzyjaniu ich przechodzeniu do nowych sektorów i zawodów.

EKES uważa, że aby dotacje nie zostały wykorzystane do promowania niepewnych form zatrudnienia, należy zadbać o to, by dofinansowanie zatrudnienia było uzależnione od umów na czas nieokreślony lub
  umów stanowiących część ścieżki kariery prowadzącej do zawarcia umowy na czas nieokreślony
  . Ponadto zachęty do zatrudniania mogą być skuteczne
  jako uzupełnienie wysiłków pracodawcy
  w tworzeniu szans na zatrudnienie dla osób znajdujących się w niekorzystnej sytuacji, a także w realokacji zwalnianych pracowników oraz sprzyjaniu ich przechodzeniu do nowych sektorów i zawodów.

| Uzasadnienie |
| --- |
| Dotacja na zatrudnienie może pomóc młodym ludziom w znalezieniu zatrudnienia, a pracodawcom w dotarciu do potencjalnych pracowników, ale obie strony potrzebują elastyczności, aby opracować plan szkoleń i kariery prowadzący do bardziej stabilnej formy umowy. Zależy to od umiejętności, wyników, zaangażowania i innych obiektywnych kryteriów. Dotacje na rekrutację obejmują również formy podwójnych umów o pracę, które stanowią część kształcenia i ścieżki zawodowej. Właściwe jest zatem skoncentrowanie wniosku na warunku dotyczącym trwałego zatrudnieniu w celu wspierania integracji osób poszukujących pracy, w szczególności młodzieży NEET. |

Uzasadnienie

Dotacja na zatrudnienie może pomóc młodym ludziom w znalezieniu zatrudnienia, a pracodawcom w dotarciu do potencjalnych pracowników, ale obie strony potrzebują elastyczności, aby opracować plan szkoleń i kariery prowadzący do bardziej stabilnej formy umowy. Zależy to od umiejętności, wyników, zaangażowania i innych obiektywnych kryteriów. Dotacje na rekrutację obejmują również formy podwójnych umów o pracę, które stanowią część kształcenia i ścieżki zawodowej. Właściwe jest zatem skoncentrowanie wniosku na warunku dotyczącym trwałego zatrudnieniu w celu wspierania integracji osób poszukujących pracy, w szczególności młodzieży NEET.

Wynik głosowania:

| Za: | 69 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 120 |
| Wstrzymało się: | 16 |

Za:

69

Przeciw:

120

Wstrzymało się:

16

Następujący punkt opinii sekcji, który uzyskał poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, został zastąpiony poprawką przyjętą przez Zgromadzenie, (art. 59 ust. 4 regulaminu wewnętrznego):

POPRAWKA 2

Zgłoszona przez:

BABRAUSKIENĖ Tatjana

SOC/689 – Godna praca dla młodych ludzi i włączenie młodzieży NEET za pośrednictwem krajowych planów odbudowy

Punkt 1.9

Zmienić:

| Opinia sekcji | Poprawka |
| --- | --- |
| EKES z zadowoleniem przyjmuje zawarte w krajowych planach przepisy wspierające wysokiej jakości przyuczanie do zawodu lub
  staże
  , gdyż takie
  praktyki
  są skutecznym narzędziem ograniczania zjawiska przedwczesnego kończenia nauki i mogą zapewnić lepszą integrację młodych ludzi (i innych osób) na rynku pracy. Wzywa państwa członkowskie do wdrożenia zalecenia Rady w sprawie europejskich ram jakości i skuteczności przygotowania zawodowego (1). Niemniej apeluje o wprowadzenie zakazu bezpłatnych staży
  i zapewnienie godnego wynagrodzenia
  dla wszystkich stażystów w ramach zbliżającego się przeglądu ram jakości staży. | EKES z zadowoleniem przyjmuje zawarte w krajowych planach przepisy wspierające wysokiej jakości
  szkolenia, w tym
  przyuczanie do zawodu lub
  praktyki
  , gdyż takie
  działania
  są skutecznym narzędziem ograniczania zjawiska przedwczesnego kończenia nauki i mogą zapewnić lepszą integrację młodych ludzi (i innych osób) na rynku pracy. Wzywa państwa członkowskie do wdrożenia zalecenia Rady w sprawie europejskich ram jakości i skuteczności przygotowania zawodowego (1). Niemniej apeluje o wprowadzenie zakazu bezpłatnych staży. W ramach zbliżającego się przeglądu
  zalecenia Rady w sprawie
  ram jakości staży
  należy zapewnić godziwe wynagrodzenie
  dla wszystkich stażystów.
  EKES proponuje również opracowanie europejskich ram praktyk wysokiej jakości, aby zagwarantować wartość edukacyjną takiego doświadczenia. |

Opinia sekcji

Poprawka

EKES z zadowoleniem przyjmuje zawarte w krajowych planach przepisy wspierające wysokiej jakości przyuczanie do zawodu lub
  staże
  , gdyż takie
  praktyki
  są skutecznym narzędziem ograniczania zjawiska przedwczesnego kończenia nauki i mogą zapewnić lepszą integrację młodych ludzi (i innych osób) na rynku pracy. Wzywa państwa członkowskie do wdrożenia zalecenia Rady w sprawie europejskich ram jakości i skuteczności przygotowania zawodowego (1). Niemniej apeluje o wprowadzenie zakazu bezpłatnych staży
  i zapewnienie godnego wynagrodzenia
  dla wszystkich stażystów w ramach zbliżającego się przeglądu ram jakości staży.

EKES z zadowoleniem przyjmuje zawarte w krajowych planach przepisy wspierające wysokiej jakości
  szkolenia, w tym
  przyuczanie do zawodu lub
  praktyki
  , gdyż takie
  działania
  są skutecznym narzędziem ograniczania zjawiska przedwczesnego kończenia nauki i mogą zapewnić lepszą integrację młodych ludzi (i innych osób) na rynku pracy. Wzywa państwa członkowskie do wdrożenia zalecenia Rady w sprawie europejskich ram jakości i skuteczności przygotowania zawodowego (1). Niemniej apeluje o wprowadzenie zakazu bezpłatnych staży. W ramach zbliżającego się przeglądu
  zalecenia Rady w sprawie
  ram jakości staży
  należy zapewnić godziwe wynagrodzenie
  dla wszystkich stażystów.
  EKES proponuje również opracowanie europejskich ram praktyk wysokiej jakości, aby zagwarantować wartość edukacyjną takiego doświadczenia.

Wynik głosowania:

| Za: | 127 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 62 |
| Wstrzymało się: | 8 |

Za:

127

Przeciw:

62

Wstrzymało się:

8

---

(1)  Zalecenie Rady z dnia 15 marca 2018 r. w sprawie europejskich ram jakości i skuteczności przygotowania zawodowego.

(1)  Zalecenie Rady z dnia 15 marca 2018 r. w sprawie europejskich ram jakości i skuteczności przygotowania zawodowego.

(1)  Zalecenie Rady z dnia 15 marca 2018 r. w sprawie europejskich ram jakości i skuteczności przygotowania zawodowego.

(1)  Zalecenie Rady z dnia 15 marca 2018 r. w sprawie europejskich ram jakości i skuteczności przygotowania zawodowego.

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/38 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/38

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Niestandardowe zatrudnienie i spółdzielnie platformowe w cyfrowej transformacji przemysłu”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2022/C 152/06)

| Sprawozdawca: | Giuseppe GUERINI |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Erwin DE DEYN |

Sprawozdawca:

Giuseppe GUERINI

Współsprawozdawca:

Erwin DE DEYN

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 25.3.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle (CCMI) |
| Data przyjęcia przez sekcję | 10.11.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 8.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 219/0/10 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

25.3.2021

Podstawa prawna

Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle (CCMI)

Data przyjęcia przez sekcję

10.11.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

8.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

219/0/10

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Gospodarka oparta na platformach cyfrowych jest dynamicznie rozwijającym się zjawiskiem, które wykracza poza granice samej Unii Europejskiej. Wraz z nasilaniem się tego zjawiska mnożą się również formy nawiązywania stosunków pracy osób zatrudnionych za pośrednictwem platform: samozatrudnienie, współpraca o charakterze nieciągłym, zindywidualizowane umowy o pracę. W tym kontekście spółdzielnie zakładane przez pracowników mogą być korzystnym sposobem zwiększenia stabilności stosunków pracy nawiązanych za pośrednictwem platform cyfrowych. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Biorąc pod uwagę znaczenie tego zjawiska, EKES uważa, że przydatna, czy wręcz niezbędna byłaby koordynacja odpowiednich przepisów przez Unię Europejską i państwa członkowskie w celu zapewnienia równowagi między potrzebami w zakresie innowacji a ochroną praw pracowników, tak jak ma to już miejsce w przypadku konsumentów i użytkowników platform cyfrowych w ramach aktów o usługach cyfrowych i o rynkach cyfrowych. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Platformy cyfrowe wspierają również rozwój nowych form przedsiębiorczości, które mogą poszerzyć możliwości aktywnego uczestnictwa wielu osób w nowych rynkach cyfrowych. Wśród tych form przedsiębiorczości szczególnie korzystna jest spółdzielnia, gdyż sprzyja inkluzywnemu udziałowi w zarządzaniu platformami cyfrowymi. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Forma spółdzielcza umożliwia bowiem rozwój przedsiębiorstw założonych przez osoby prowadzące działalność na własny rachunek, których celem jest zachowanie autonomii i kreatywności przy jednoczesnym zwiększaniu dochodów własnych oraz poprawie warunków pracy i dostępu do ochrony socjalnej w sposób pozwalający uniknąć niestandardowych form zatrudnienia. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES zauważa, że forma spółdzielcza może łączyć cechy platform cyfrowych z modelem organizacyjnym pracy spółdzielczej, lecz umożliwia również zatrudnionym członkom – tam gdzie wymagają tego warunki – utrzymanie statusu pracowników najemnych, zapewniając im wszystkie rodzaje ochrony przewidziane w układach zbiorowych pracy. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES zachęca Komisję Europejską, państwa członkowskie UE oraz podmioty dialogu społecznego, by przewidziały inicjatywy mogące wesprzeć rozwój spółdzielni platformowych, które za pomocą nowych technologii szerzyłyby przedsiębiorczą postawę, skupiając w ramach spółdzielni młodych pracowników oraz przedsiębiorców. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Skuteczna realizacja tych inicjatyw wymaga zaangażowania wszystkich zainteresowanych stron. Decydującą rolę może w tym odegrać dialog społeczny, w związku z czym EKES wyraża gotowość, by przyczynić się do promowania spółdzielni platformowych. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Platformy cyfrowe nie znają granic lądowych. Ponadto na terytorium europejskim obowiązuje zasada kraju pochodzenia. Powodzenie tych inicjatyw zależy od wspólnego zrozumienia i stosowania tych rozwiązań. EKES wzywa do zwrócenia uwagi na ryzyko rozdrobnienia rynku wewnętrznego, które byłoby niekorzystne zarówno dla platform, jak i dla ich pracowników. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES uważa za korzystne, by w ramach realizacji europejskiej strategii na rzecz transformacji cyfrowej przewidziano inicjatywy wspierające tworzenie spółdzielni w celach zarządzania platformami cyfrowymi. Sprzyjałoby to zbiorowej własności usług cyfrowych, danych i infrastruktury technologicznej, umożliwiając większe zróżnicowanie otoczenia gospodarczego i rozpowszechnienie demokracji gospodarczej. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES odnotowuje, że spółdzielnie – jako autonomiczne organizacje osób dobrowolnie zrzeszonych w celu zaspokojenia swoich wspólnych potrzeb społecznych, ekonomicznych i kulturalnych dzięki demokratycznej organizacji opartej na uczestnictwie – oferują korzystne rozwiązanie problemów związanych z zarządzaniem i demokratyczną kontrolą nad platformami cyfrowymi. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES apeluje, by wnioski Komisji Europejskiej regulujące sytuację pracowników platform cyfrowych zostały opracowane z dbałością o innowację i otwartością na nią, w sposób wspierający konkurencyjność przedsiębiorstw i uwzględniający ochronę praw pracowniczych. W szczególności należy zatroszczyć się o to, by osoby pracujące na platformach cyfrowych zostały przeszkolone i miały możliwość lepszego zrozumienia zastosowania algorytmów regulujących zatrudnianie pracowników oraz lepszej kontroli nad nimi. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Wstęp i ogólne informacje

| 2.1. | Cyfryzacja odgrywa obecnie kluczową rolę strategiczną w procesie szybkiej transformacji gospodarki i przedsiębiorstw, stając się wszechobecna we wszystkich sektorach działalności i wpływając na cały cykl łańcucha wartości produktów i usług oraz angażując zarówno duże firmy, jak i małe przedsiębiorstwa i mikroprzedsiębiorstwa. Jeśli chodzi o nowe możliwości i wyzwania, konsekwencje dla świata pracy są istotne zarówno pod względem charakteru zmian, jak i szybkości, z jaką one zachodzą. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Wynikiem szybkiej transformacji cyfrowej są nowe metody pracy i nowe formy organizacji przedsiębiorstw. Praca za pośrednictwem platform wymaga między innymi nowych i elastycznych rozwiązań, które nie zawsze można regulować za pośrednictwem obecnych ram prawnych. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Trwająca obecnie szybka transformacja ujawniła luki w pewności prawa, w związku z czym dialog społeczny i rokowania zbiorowe są istotne jako ramy negocjowania nowych przepisów dotyczących pracy na platformach cyfrowych. Wiele państw członkowskich podjęło starania w celu wyjaśnienia statusu zatrudnienia osoby pracującej za pośrednictwem platform cyfrowych. W tym względzie działania regulacyjne Komisji Europejskiej powinny zachęcać do zawierania umów, które z jednej strony byłyby dostosowane do przemian na rynku pracy, a z drugiej zapewniałyby niezbędne zabezpieczenia w ramach ochrony socjalnej pracowników. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Chociaż zjawisko platform cyfrowych odnosi się do wielu różnych modeli, które mogą obejmować sieci społecznościowe, witryny handlu elektronicznego, strony internetowe umożliwiające pośrednictwo finansowe lub dostęp do zasobów i danych oraz zarządzanie nimi, w niniejszej opinii przyjęto perspektywę związaną konkretnie z pracą – odnosi się ona w szczególności do przedsiębiorstw działających za pośrednictwem aplikacji lub stron internetowych. Uwzględnia ona zwłaszcza szczególny model oferowany przez platformy cyfrowe w formie spółdzielni. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Komisja Europejska bada dogłębnie skutki z punktu widzenia warunków pracy pracowników platform w drodze konsultacji rozpoczętych na pierwszym etapie 24 lutego 2021 r., a na drugim etapie – w okresie od 15 czerwca do 15 września 2021 r. W ramach konsultacji Komisja zwraca się do partnerów społecznych o zabranie stanowiska w sprawie zasadności działania legislacyjnego lub jej braku. W czasie konsultacji wyodrębniono siedem obszarów działań: 1. status zatrudnienia, 2. warunki pracy, 3. dostęp do ochrony socjalnej, 4. dostęp do reprezentacji i rokowań zbiorowych, 5. wymiar transgraniczny, 6. zarządzanie algorytmiczne, 7. kształcenie ustawiczne i możliwości zawodowe dla osób pracujących za pośrednictwem platform. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Platformy cyfrowe tworzą wirtualną przestrzeń, w której dochodzi do interakcji i wymiany wykraczającej znacznie poza zwykłe dopasowanie podaży do popytu. Mogą one korzystać z możliwości coraz bardziej wyrafinowanej kontroli pracowników, dostawców i użytkowników i wpływania na nich, oferując klientom nowe usługi oraz nowe rodzaje zatrudnienia. Jest to możliwe dzięki systemom profilowania i szerokiemu wykorzystaniu danych poprzez stosowanie systemów sztucznej inteligencji i algorytmów określonych przez podmioty zarządzające platformami. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Dzięki wyrafinowanej polityce marketingowej, która sprawia, że ludzie prowadzący działalność na platformach ulegają złudnemu poczuciu, że są podmiotami horyzontalnego procesu partnerskiego (peer-to-peer), platformy prezentują się i definiują jako przestrzenie spotkań dla bezpośrednich i niezapośredniczonych relacji, ale w rzeczywistości nigdy nie są całkowicie zdecentralizowane ani neutralne; przeciwnie, są one same aktywnymi podmiotami pośrednictwa, z dobrze ugruntowaną hierarchią, nawet jeśli często nie jest ona oczywista. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Chociaż istnieje kompleksowy zbiór przepisów unijnych i krajowych obejmujących różne formy zatrudnienia, platformy nie zawsze łatwo dostosowują się do stosowania i wdrażania tych ram regulacyjnych. Należy zachęcać do informowania, dialogu społecznego i wzajemnego uczenia się w celu ułatwienia i wspierania stabilnego i zrównoważonego rozwoju platform cyfrowych oraz pogłębienia współpracy i zaufania między podmiotami rynku cyfrowego. Dialog społeczny i rokowania zbiorowe są w stanie lepiej uregulować szybko zmieniającą się sytuację niż pośpieszne działania prawodawcze, które mogą utrudniać innowacje. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | W każdym razie jest oczywiste, że dobre uregulowania prawne powinny uwzględniać najważniejsze innowacje, które mogą wynikać z technologii cyfrowych, a także uznanie praw pracowniczych w tych nowych formach organizacji pracy. Oddziaływanie na te zmiany oznacza aktywne ukierunkowywanie modelu rozwoju, który w naszym rozumieniu musi koniecznie skupiać się na środowisku i społeczeństwie. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | W ramach zachodzącej na całym świecie transformacji cyfrowej konieczne jest uwzględnienie na wszystkich szczeblach działań na rzecz wsparcia zrównoważonej transformacji cyfrowej, którą powinny regulować odpowiednie i jasne europejskie ramy prawne dla różnych podmiotów rynku cyfrowego, a zwłaszcza dla rynku platform cyfrowych. Instytucje europejskie zaczęły zajmować się różnymi aspektami tej kwestii (1), a EKES przyjął już kilka opinii dotyczących kwestii podatkowych (2), regulacji rynku cyfrowego (3) i zagadnień związanych z zatrudnieniem (4). |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Jak wskazuje ocena skutków opublikowana przez KE w styczniu 2021 r. (5), w ogólnym kontekście zmieniających się warunków pracy coraz więcej osób zdolnych jest świadczyć usługi poprzez samozatrudnienie za pośrednictwem platform cyfrowych. Brak odpowiednich ram regulacyjnych niesie ze sobą ryzyko wykorzystania niewłaściwych form samozatrudnienia, które jako takie musi spełniać takie kryteria jak: autonomia, swobodne wyrażenie woli udziału w takiej formie zatrudnienia przez strony, samostanowienie w zakresie organizacji pracy, niezależność. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Analiza Komisji Europejskiej pokazuje, że osoby pracujące za pośrednictwem platform mogą nie mieć wystarczających informacji i wiedzy na temat sposobu stosowania algorytmów do podejmowania pewnych decyzji, które mogą mieć wpływ na ich warunki pracy. Brak zrozumienia i informacji może być problematyczny, zwłaszcza w kontekście nadzoru cyfrowego i zarządzania danymi, gdy projektowanie i zarządzanie algorytmiczne oddziałują na warunki pracy. Dlatego zasadnicze znaczenie ma dialog społeczny. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Zarówno przedsiębiorstwom, jak i pracownikom potrzebne są pewność prawa i wiedza na temat umów o pracę mających zastosowanie do osób pracujących za pośrednictwem platform, które to umowy gwarantowałyby godziwe warunki wynagrodzenia, dostęp do ochrony socjalnej i rokowań zbiorowych. Taka sama klarowność konieczna jest odnośnie do kryteriów przyznawania statusu przedsiębiorcy i osoby samozatrudnionej. EKES wypowiedział się jasno na temat tych aspektów w opinii SOC/645 z 2021 r. w sprawie godnych warunków pracy w gospodarce platformowej, którą sporządził na wniosek prezydencji niemieckiej Rady UE w drugiej połowie 2020 r. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Jak przyznaje sama Komisja, w ramach gospodarki platform spółdzielnie z powodzeniem stworzyły modele, które umożliwiają pozytywne połączenie przedsiębiorczości, praw socjalnych i odpowiednich warunków pracy (6). |
| --- | --- |

2.14.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Dogłębne i szybkie zmiany wynikające z cyfryzacji gospodarki i życia społecznego tworzą nowe wymagania dotyczące elastyczności i szybkości przystosowania się, które poszerzają możliwości wyboru form samozatrudnienia, choć czasami prowadzą do nowych form fragmentacji i rozdrobnienia pracy, nie tylko jako procesu podzielonego na etapy (tak jak w klasycznych łańcuchach montażowych), ale także w podziale na wymiar przestrzenny i czasowy. Często prowadzi to również do zatarcia rozróżnienia między czasem pracy a życiem prywatnym osób zaangażowanych w niektóre etapy tych procesów. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Aspekty te stanowią część złożonego zjawiska, obejmującego również wysoko wykwalifikowane zawody, którym powierza się część procesu produkcji na podstawie niezależnych umów lub w drodze wykonywania wolnych zawodów. Mowa tu na przykład o całym świecie programistów komputerowych, analityków danych i twórców aplikacji lub wszystkich dostawców usług dodatkowych, które są coraz bardziej zdecentralizowane. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Kryzys związany z pandemią COVID-19 pokazał, że w wielu państwach członkowskich wyzwaniem pozostaje prawidłowe stosowanie i wdrażanie przepisów unijnych i krajowych, w których uznaje się potrzebę ochrony pracowników zatrudnionych na podstawie tzw. nietypowych umów (7). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Pojawienie się platform cyfrowych jako narzędzia rekrutacji pracowników w wielu przypadkach wiązało się z wykorzystaniem form umów opartych na samozatrudnieniu, nawet jeśli działalność nie była rzeczywiście prowadzona w sposób autonomiczny i niezależny. Zdarzały się również przypadki, w których podejście to bardziej wiązało się z potrzebą ograniczenia kosztów pracy niż z koniecznością optymalizacji samodzielnej organizacji pracy. W niektórych krajach europejskich wzrosła również liczba procesów sądowych. Jest natomiast oczywiste, że zjawiska podlegającego tak szybkim przemianom nie da się uregulować za pomocą środków i sporów sądowych, lecz wymaga to znalezienia wykonalnych rozwiązań, które odpowiednio uchwyciłyby i zinterpretowały głębokie zmiany, których jesteśmy obecnie świadkami. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | W tym kontekście forma spółdzielcza umożliwia rozwój przedsiębiorstw złożonych z osób prowadzących działalność na własny rachunek (takich jak spółdzielnie zatrudniające osoby pracujące na własny rachunek), których celem jest utrzymanie autonomii i kreatywności przy jednoczesnym zwiększaniu dochodów własnych oraz poprawie warunków pracy i dostępu do ochrony socjalnej. Ponadto bardziej klasyczna forma spółdzielni (spółdzielnia pracy) może łączyć cechy platform cyfrowych z modelem organizacyjnym pracy spółdzielczej, charakteryzującym się demokratyczną strukturą i zabezpieczeniami przewidzianymi dla pracowników na mocy krajowych umów o pracę. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Spółdzielnia platformowa jest demokratycznie zarządzanym przedsiębiorstwem w formie spółdzielni z udziałem uczestniczących zainteresowanych stron, które organizuje produkcję i wymianę towarów i usług za pośrednictwem infrastruktury informatycznej i protokołów wchodzących w interakcję z różnymi urządzeniami, zarówno stałymi, jak i ruchomymi. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Podobnie jak wszystkie spółdzielnie, spółdzielnie platformowe są własnością tych, którzy najbardziej od nich zależą, a mianowicie pracowników, użytkowników i innych zainteresowanych stron, oraz są przez nich zarządzane. Oczywiście odbywa się to z uwzględnieniem odpowiednich ram umownych członków spółdzielni będących zarazem jej pracownikami zarówno w przypadku, gdy świadczą oni pracę jako pracownicy najemni, jak i w przypadku, gdy nabywają oni status osoby pracującej na własny rachunek. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Oprócz tego, że model spółdzielczy charakteryzuje formę danego przedsiębiorstwa i relacje między zainteresowanymi podmiotami, ma on decydujący wpływ na przepływy decyzyjne algorytmu operacyjnego, a także umożliwia „lepszy rozdział korzyści między producentów/dostawców usług i [...] włączenie obywateli/konsumentów w zarządzanie, podejmowanie decyzji i podział korzyści”, jak stwierdzono niedawno w opinii EKES-u NAT/794 (8). |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | W tym kontekście zachęcanie do tworzenia nowych przedsiębiorstw skupiających pracowników w ramach spółdzielni może przyczynić się do rozwoju nowych form przedsiębiorczości. Łączenie się jest korzystne dla podmiotów zaangażowanych w te działania, zarówno pod względem zwiększania możliwości biznesowych (zarówno między nimi, jak i wobec podmiotów zewnętrznych), jak i pod względem uwspólnienia kosztów i korzyści. Często, jeżeli zezwala na to ustawodawstwo krajowe, tego rodzaju spółdzielnie umożliwiają swoim samozatrudnionym pracownikom dostęp do istniejących systemów zabezpieczenia społecznego. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Duch przedsiębiorczości, umiejętności w tym zakresie i prowadzenie działalności na własny rachunek są kluczowymi czynnikami wzrostu gospodarczego; jednak trudno jest samodzielnie założyć przedsiębiorstwo, zwłaszcza w młodym wieku. Z tego powodu istotne jest rozwijanie tych form spółdzielni, które dzięki nowym technologiom mogą wspierać zdolności w zakresie przedsiębiorczości poprzez grupowanie młodych pracowników w ramach spółdzielni niezależnie od ich statusu prawnego (osoby wykonujące pracę najemną lub osoby samozatrudnione). |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Nie wydaje się, by przepisy prawa pracy i systemy zabezpieczenia społecznego, które rozwinęły się stosownie do standardowego zatrudnienia, mogły obecnie zaspokoić potrzeby pracowników zatrudnionych na podstawie nietypowych umów, którzy potrzebują niemniej ochrony socjalnej i odpowiednich form rokowań zbiorowych. Transformacja rynku pracy i cyfryzacja rodzą dziś wiele wyzwań, co zachęciło spółdzielnie do reagowania na te potrzeby pracowników, których nie są w stanie zaspokoić obecne rozwiązania instytucjonalne. Jednocześnie spółdzielnie dążą do zwiększenia samorealizacji pracowników poprzez zachęcanie ich do udziału w akcjonariacie pracowniczym. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Jeśli chodzi o pracowników pragnących zagwarantować sobie autonomię (czyli pomijając zjawisko osób fikcyjnie samozatrudnionych), to niedawno pojawiły się nowe modele spółdzielcze w odpowiedzi na znaczny wzrost liczby nowych form pracy. Te nowe formy spółdzielcze mogą być doskonałym narzędziem wspierania szerszego rozpowszechniania umiejętności w zakresie przedsiębiorczości oraz uwspólniania kosztów i korzyści. W szczególności dzięki nowym technologiom wszelkie formy nowej gospodarki, takie jak np. gospodarka platformowa, mogłyby wykorzystywać spółdzielnie jako narzędzie, dzięki któremu wielu samozatrudnionych pracowników mogłoby stać się również właścicielami tych platform, co pozwoliłoby uniknąć niektórych nadużyć związanych z atomizacją (9). |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Podstawowa koncepcja spółdzielni platformowych jest jasna: nowe internetowe modele biznesowe i platformy internetowe można połączyć z modelem spółdzielczym poprzez przyznanie uprawnień w zakresie własności i kontroli tym samym osobom, które korzystają z platform internetowych i pracują za ich pośrednictwem. Te innowacyjne formy przedsiębiorstw mogą zwiększyć dobrej jakości zatrudnienie w gospodarce platform i sprawić, że gospodarka cyfrowa będzie bardziej partycypacyjna. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Platformy cyfrowe w formie spółdzielni tworzą zatem model biznesowy, który wykorzystuje technologie cyfrowe, strony internetowe i rozproszone aplikacje mobilne i opiera się na demokratycznym podejmowaniu decyzji i współodpowiedzialności zainteresowanych stron. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | W ten sposób forma prawna spółdzielni, zorganizowana na bazie platform cyfrowych, może zostać skutecznie zastosowana do organizacji agencji wymiany i udostępniania danych, z których mogłyby coraz bardziej korzystać przedsiębiorstwa, w szczególności MŚP. Te ostatnie mają większe trudności w zapewnieniu sobie pośredników w zakresie zarządzania danymi i wymiany danych, natomiast dzięki zgrupowaniu się MŚP mogłyby nadal zarządzać tymi strukturami. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Potencjał ten nie umknął uwadze Komisji Europejskiej, która w art. 9 wniosku dotyczącego rozporządzenia w sprawie europejskiego zarządzania danymi, przedstawionego w dniu 25 listopada 2020 r., wyraźnie przewiduje możliwość zorganizowania „usług świadczonych przez spółdzielnie danych”, jak wskazał również EKES w opinii INT/921 (10). |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Sprawozdanie ONZ z 2019 r. dotyczące gospodarki cyfrowej (11) oraz niedawne sprawozdanie MOP-u (12) zawierają istotne odniesienie do roli, jaką mogą odegrać spółdzielnie w demokratyzacji gospodarki cyfrowej. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Istotne jest zapewnienie osobom pracującym za pośrednictwem platform narzędzi umożliwiających ukierunkowanie kariery zawodowej oraz dostępu do rozwoju zawodowego i rozwoju umiejętności. Jak zauważyła Komisja, niezależnie od statusu zatrudnienia osób pracujących i/lub świadczących usługi za pośrednictwem platform cyfrowych, należy je wspierać poprzez ciągłe szkolenia i przekwalifikowanie, a także dostęp do ochrony socjalnej, a w szczególności do bezpieczeństwa i higieny pracy. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | Można posłużyć się modelem platform cyfrowych, również o charakterze spółdzielczym, w celu rozwijania i poprawy dostępności ofert kształcenia na odległość, co może ułatwić zindywidualizowane uczenie się. |
| --- | --- |

3.19.

| 3.20. | Szerokie rozpowszechnianie narzędzi służących cyfryzacji nie tylko pracy, lecz również wielu aspektów życia codziennego wymaga powszechnych zdolności szkoleniowych w dziedzinie podstawowych umiejętności cyfrowych. Podmioty dialogu społecznego i instytucje europejskie powinny zachęcać do wymiany najlepszych praktyk w tej dziedzinie w celu popularyzacji wzajemnego uczenia się i podnoszenia świadomości na temat potencjału cyfryzacji gospodarki. Ustawiczne kształcenie zawodowe zatrudnionych pracowników trzeba propagować przede wszystkim w ramach dialogu społecznego i rokowań zbiorowych. |
| --- | --- |

3.20.

Bruksela, dnia 8 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  https://www.eurofound.europa.eu/data/platform-economy/dossiers

1

(2)  Opinia EKES-u (opinia dodatkowa) (Dz.U. C 364 z 28.10.2020, s. 62).

2

(3)  Opinia EKES-u „Akt o rynkach cyfrowych” (Dz.U. C 286 z 16.7.2021, s. 64).

3

(4)  Opinia EKES-u „Dyrektywa w sprawie warunków pracy” (Dz.U. C 283 z 10.8.2018, s. 39).

4

(5)  Wstępna ocena skutków, „Collective bargaining agreements for self-employed – scope of application of EU competition rules” [Układy zbiorowe dla osób samozatrudnionych – zakres stosowania unijnych reguł konkurencji], 6 stycznia 2021 r. Zob. https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/12483-Uk%C5%82ady-zbiorowe-dla-osob-samozatrudnionych-zakres-stosowania-unijnych-regu%C5%82-konkurencji_pl.

5

(6)  Wymownym przykładem są tu między innymi spółdzielnie stowarzyszone z federacją CoopCycle. Chodzi tu o spółdzielnie zatrudniające kurierów rowerowych, którzy są zarówno członkami, jak i pracownikami swej spółdzielni. Te ostatnie z kolei dzielą współwłasność oprogramowania z innymi spółdzielniami w innych miastach, co umożliwia zawieranie transakcji i kojarzenie pracowników, dostawców i użytkowników: https://coopcycle.org/en/.

6

(7)  Niestandardowe zatrudnienie jest koncepcją, która zyskuje coraz większą uwagę ze strony polityków, zwłaszcza w ostatnich dziesięcioleciach. Zob. na przykład badanie All For One: https://cecop.coop/works/cecop-report-all-for-one-reponse-of-worker-owned-cooperatives-to-non-standard-employment.

7

(8)  Opinia EKES-u „Cyfryzacja i zrównoważony rozwój: status quo i potrzeba działania z perspektywy społeczeństwa obywatelskiego” (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 187).

8

(9)  https://cecop.coop/works/cecop-report-all-for-one-reponse-of-worker-owned-cooperatives-to-non-standard-employment

9

(10)  Opinia EKES-u „Zarządzanie danymi” (Dz.U. C 286 z 16.7.2021, s. 38).

10

(11)  https://unctad.org/system/files/official-document/der2019_en.pdf

11

(12)  https://www.ilo.org/global/research/global-reports/weso/2021/lang--en/index.htm

12

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/44 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/44

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „W jaki sposób zasobo- i energochłonne gałęzie przemysłu (REII) mogą wykorzystać plan odbudowy dla Europy w ramach społecznie akceptowalnej transformacji w kierunku dekarbonizacji i cyfryzacji”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2022/C 152/07)

| Sprawozdawca: | Andrés BARCELÓ DELGADO |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Enrico GIBELLIERI |

Sprawozdawca:

Andrés BARCELÓ DELGADO

Współsprawozdawca:

Enrico GIBELLIERI

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 25.3.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Artykuł 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle (CCMI) |
| Data przyjęcia przez sekcję | 10.11.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 8.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 151/0/4 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

25.3.2021

Podstawa prawna

Artykuł 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle (CCMI)

Data przyjęcia przez sekcję

10.11.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

8.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

151/0/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Instrument UE na rzecz Odbudowy i powiązane z nim krajowe plany odbudowy i zwiększania odporności muszą przyczyniać się do sprawiedliwej transformacji dla zasobo- i energochłonnych sektorów w UE. Muszą doprowadzić do stworzenia i utrzymania wysokiej jakości miejsc pracy w tych sektorach, włączyć partnerów społecznych we wdrażanie krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności oraz wspierać przepływy na rynku pracy poprzez zmianę i podnoszenie kwalifikacji. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES zachęca Komisję i pozostałe instytucje UE do zagwarantowania równych warunków działania na jednolitym rynku, aby uniknąć pojawienia się nierównych korzyści dla przemysłu w zależności od podejścia poszczególnych państw członkowskich. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Komitet sądzi, że transformacja przemysłowa nie jest możliwa bez przeprowadzenia transformacji energetycznej. Kluczowe znaczenie ma tu dostępność wystarczających niskoemisyjnych źródeł energii w przystępnej cenie, które umożliwiają niskoemisyjną produkcję przemysłową. Prawodawcy UE i państwa członkowskie powinny wyważyć dostępność nośników energii i ich koszt, aby umożliwić zasobo- i energochłonnym gałęziom przemysłu przeprowadzenie transformacji przemysłowej i konkurowanie na arenie międzynarodowej. Ponadto neutralność technologiczna będzie miała kluczowe znaczenie dla zapewnienia właściwego wdrożenia krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności przy przestrzeganiu unijnych celów w zakresie klimatu na lata 2030 i 2050 oraz celów zrównoważonego rozwoju ONZ. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Automatyzacja i cyfryzacja w transformacji przemysłowej to przekrojowe podstawy tego procesu przekształceń. Jednakże nie należy błędnie interpretować roli cyfryzacji w zasobo- i energochłonnych gałęziach przemysłu: cyfryzacja jest narzędziem, nie celem samym w sobie. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES z zadowoleniem przyjmuje siedem głównych obszarów określonych przez Komisję w jej wytycznych dla państw członkowskich odnoszących się do krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności oraz potrzebę przeznaczenia co najmniej 37 % całkowitego budżetu na działania w dziedzinie inwestycji przyjaznych dla klimatu i co najmniej 20 % – w dziedzinie cyfryzacji. Zachęca instytucje UE do ścisłego monitorowania wykorzystania przydzielonych środków w celu spełnienia tych wymogów. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Czas potrzebny przedsiębiorstwom branż zasobo- i energochłonnych na transformację przemysłową jest dłuższy niż okres, na jaki ustanowiono Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF). EKES zachęca instytucje UE, by miały to na uwadze i ustanowiły na okres po 2026 r. odpowiednie nowe instrumenty finansowe i uregulowania w celu całkowitego przekształcenia przemysłu w przemysł niskoemisyjny. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Ponieważ przedsiębiorstwa branż zasobo- i energochłonnych wymagają szczególnej uwagi w kontekście działalności badawczej, rozwojowej i innowacyjnej, EKES wzywa instytucje UE do wprowadzenia konkretnych środków dotyczących wyzwań, z którymi zmagają się te przedsiębiorstwa w ramach transformacji w kierunku przemysłu neutralnego pod względem emisji dwutlenku węgla. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Renowacja budynków zapewni znaczną część wzrostu efektywności energetycznej potrzebnego do stworzenia społeczeństwa neutralnego pod względem emisji dwutlenku węgla w 2050 r. EKES popiera prace i projekty mające na celu poprawę efektywności energetycznej budynków poprzez renowację ich przegród zewnętrznych i instalacji. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Komitet zdecydowanie opowiada się za rozwojem zastrzeżonego unijnego systemu chmury obliczeniowej, który zapewni UE niezależność technologiczną. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Zarządzanie talentami w przemyśle UE ma kluczowe znaczenie dla pomyślnej transformacji przemysłowej. Komisja musi zatem monitorować, czy programy i działania opracowane z myślą o doskonaleniu nowych umiejętności przyczynią się do udanej transformacji w tym zakresie. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Kontekst opinii

| 2.1. | Skutkiem pandemii COVID-19 jest nie tylko światowy kryzys zdrowia publicznego, lecz również kryzys gospodarczy i społeczny. Trudna sytuacja sprawiła, że politycy europejscy byli zmuszeni wdrożyć znaczące środki polityczne, aby ustabilizować gospodarki wszystkich państw członkowskich UE. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Unia Europejska stworzyła różnorakie mechanizmy w ramach Instrumentu Unii Europejskiej na rzecz Odbudowy (NextGenerationEU, NGEU) wspierające państwa członkowskie, by wyszły z kryzysu silniejszymi dzięki największemu w historii pakietowi stymulacyjnemu. Długoterminowy budżet pakietu zapewni 1,8 biliona EUR, które zostaną rozdysponowane w ramach różnych instrumentów koncentrujących się na modernizacji, badaniach naukowych, transformacji klimatycznej i ochronie socjalnej. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Jednym z instrumentów NextGenerationEU jest RRF, który będzie koncentrować się na naprawie bezpośrednich szkód gospodarczych i społecznych wyrządzonych przez pandemię COVID-19 i promować dwojaką transformację w kierunku bezemisyjnego i cyfrowego społeczeństwa. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | RRF opiewa na całkowitą kwotę 672,5 mld EUR, która zostanie rozdysponowana w formie pożyczek (360 mld EUR) i dotacji (312,5 mld EUR) udzielanych na wsparcie reform i inwestycji podejmowanych przez państwa członkowskie z myślą o zrównoważonej odbudowie. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Środki finansowe zostaną przydzielone w ramach krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności państw członkowskich. Plany te będą obejmować wymagane reformy i inwestycje, a także odzwierciedlać odpowiednie zalecenia dla poszczególnych krajów wydane przez Radę w ramach zarządzania europejskim semestrem, tak aby przyczynić się do realizacji rocznej strategii zrównoważonego wzrostu gospodarczego UE na 2021 r. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Komisja Europejska określiła główne, przewodnie obszary, w których państwa członkowskie winny określić konkretne linie działania:






  1. | ZWIĘKSZENIE MOCY – czyste technologie i odnawialne źródła energii |
| --- | --- | --- |

2.6.

1.

ZWIĘKSZENIE MOCY – czyste technologie i odnawialne źródła energii

| 2. | RENOWACJA – efektywność energetyczna budynków |
| --- | --- |

2.

RENOWACJA – efektywność energetyczna budynków

| 3. | ŁADOWANIE I TANKOWANIE– zrównoważony transport i stacje ładowania |
| --- | --- |

3.

ŁADOWANIE I TANKOWANIE– zrównoważony transport i stacje ładowania

| 4. | ŁĄCZNOŚĆ – udostępnienie szybkich usług szerokopasmowych |
| --- | --- |

4.

ŁĄCZNOŚĆ – udostępnienie szybkich usług szerokopasmowych

| 5. | MODERNIZACJA – cyfryzacja administracji publicznej |
| --- | --- |

5.

MODERNIZACJA – cyfryzacja administracji publicznej

| 6. | ZWIĘKSZENIE SKALI – zdolności w zakresie przetwarzania danych w chmurze oraz zrównoważone procesory |
| --- | --- |

6.

ZWIĘKSZENIE SKALI – zdolności w zakresie przetwarzania danych w chmurze oraz zrównoważone procesory

| 7. | ZMIANA I PODNOSZENIE KWALIFIKACJI – kształcenie i szkolenie wspierające umiejętności cyfrowe |
| --- | --- |

7.

ZMIANA I PODNOSZENIE KWALIFIKACJI – kształcenie i szkolenie wspierające umiejętności cyfrowe

Główne, przewodnie obszary zdefiniowano, aby sprawić, że podejmowane działania przełożą się w zasadniczy sposób na ekologiczną i cyfrową transformację w UE.

W ramach obszarów rozwoju promowanych przez państwa członkowskie, dostosowanych do zaleceń dla poszczególnych państw w ramach europejskiego semestru RRF ulży organizacjom, które odczuły skutki gospodarcze pandemii. Pomoże przede wszystkim sektorom gospodarki, takim jak branże zasobo- i energochłonne (REII), które były już w trudnej sytuacji (z uwagi na duże obciążenie regulacyjne i nieuczciwą konkurencję ze strony niektórych państw trzecich) i poważnie ucierpiały z powodu obecnych okoliczności.

| 2.7. | Strategia odbudowy, bazująca na strategii przemysłowej UE i jej aktualizacji z 2021 r., pomoże w realizacji celów Europejskiego Zielonego Ładu, założenia neutralności klimatycznej do 2050 r. oraz zmienionego celu ograniczenia emisji gazów cieplarnianych do 2030 r. RRF odegra kluczową rolę w ogromnych inwestycjach, których muszą dokonać branże zasobo- i energochłonne, aby osiągnąć te cele. Wysiłki niezbędne do stworzenia silniejszego jednolitego rynku z myślą o odbudowie UE muszą opierać się na silnych partnerstwach między UE, państwami członkowskimi, partnerami społecznymi, przemysłem i innymi zainteresowanymi stronami. Strategia odbudowy wzmocni również mechanizm sprawiedliwej transformacji, który wspomaga regiony zależne od zasobo- i energochłonnych gałęzi przemysłu (REII) i przechodzące zmiany strukturalne. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Plan odbudowy dla Europy obejmuje kluczowy aspekt zrównoważonej transformacji w kierunku gospodarki bezemisyjnej i cyfrowej oraz podkreśla fakt, że aspiracje UE dotyczące tej dwojakiej transformacji wymagają nie tylko zaangażowania politycznego lub złotych zasad, lecz również odpowiedzialności politycznej. EKES zgadza się z zaproponowanymi głównymi obszarami przewodnimi, które pozwolą nakierować inwestycje na niektóre z najbardziej odpowiednich obszarów, aby zrealizować cele zrównoważonego rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych przy zadbaniu o osiągnięcie celów klimatycznych ustanowionych w przepisach UE na 2030 r. (ograniczenie emisji gazów cieplarnianych o przynajmniej 55 % w porównaniu z 1990 r.) i na 2050 r. (zerowe emisje gazów cieplarnianych netto). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Pandemia sprawiła, że konieczne jest wytyczenie wspólnej ścieżki, na której zasady są definiowane globalnie i jednolicie stosowane przez wszystkie regiony, co zapobiega potencjalnemu ryzyku fragmentacji wynikającemu ze zróżnicowanej alokacji zasobów. Kryzys wywołany przez pandemię oraz potrzeba transformacji w kierunku zrównoważonej, odpornej i elastycznej gospodarki mogą stanowić dobrą okazję do określenia zasad gwarantujących równe warunki działania w UE. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | W tym celu należy odpowiednio ocenić niepewną obecnie sytuację branż zasobo- i energochłonnych, a także wpływ, jaki utrzymywanie się tych niepewnych warunków może mieć na całą gospodarkę UE. Należy pamiętać o wkładzie tych gałęzi przemysłu w PKB Unii Europejskiej oraz o tym, że przodują one w innowacjach i odpowiadają za tworzenie wysokiej jakości zatrudnienia i przyczyniają się do długofalowego dobrobytu całego społeczeństwa. Motorem silnej służby publicznej musi być sektor prywatny. EKES jest jednak zaniepokojony brakiem precyzji, który można zauważyć odnośnie do branż zasobo- i energochłonnych w niektórych już zatwierdzonych krajowych planach odbudowy i zwiększania odporności, ponieważ inwestycje są czasami przekierowywane do innych sektorów gospodarki. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Ponadto należy wziąć pod uwagę impuls, jaki zasobo- i energochłonne gałęzie przemysłu mogą zapewnić w zakresie badań i rozwoju, jako że są kluczową dziedziną, w której innowacje są przenoszone z laboratoriów do zastosowań przemysłowych. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Branże zasobo- i energochłonne mogą potencjalnie w największym stopniu przyczynić się do transformacji przemysłowej, która zapewni powstanie niskoemisyjnej Europy. Przemysł powinien podwoić wysiłki, by rozwijać i wdrażać niskoemisyjne procesy produkcyjne i promować je w ramach złożonych łańcuchów dostaw. Bez tej wewnętrznej i zewnętrznej pracy trudno będzie osiągnąć kluczowe i ambitne cele porozumienia paryskiego i cele wytyczone przez UE. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Automatyzacja i cyfryzacja odegrają kluczową rolę w przeprowadzeniu transformacji przemysłowej. Jednak nie należy mylić pojęć: transformacja jest celem, cyfryzacja jest narzędziem. Wprowadzenie rozwiązań cyfrowych usprawni sposób myślenia, podejmowania decyzji i działania: chociaż cyfryzacja musi być priorytetem w ramach RRF, należy skupić się na tym, w jaki sposób narzędzia te umożliwią skuteczniejsze podejście do stojących przed nami wyzwań. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Transformacja cyfrowa będzie wymagać opracowania technologii sprawdzonych w programach pilotażowych lub laboratoriach i ich wdrażania na skalę przemysłową. W tym celu partnerstwa publiczno-prywatne powinny koncentrować się na badaniach, rozwoju i innowacjach. Inwestycje powinny skupiać się na technologiach, które na wczesnym etapie wskazują na skalowalność, wykonalność i niezawodność rozwiązań innowacyjnych w górnych ogniwach łańcucha wartości, a przy tym są zgodne z celami zrównoważonego rozwoju. Ponadto konieczne będzie zaplanowanie okresu przejściowego, w którym rozwiązania innowacyjne będą mogły zostać odpowiednio wdrożone na skalę przemysłową. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Aby móc skutecznie poradzić sobie z tą sytuacją, przemiany powinny koncentrować się na pozyskanej wiedzy fachowej, już dostępnych zasobach i ewentualnej synergii. Transformacja obejmuje innowacje, wynalazki, projekty, konstrukcję i de facto rozwój, jednak nie oznacza per se nowych wytworów. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES zdaje sobie sprawę z inwestycji, jakich ta transformacja będzie wymagać. RRF i NextGenerationEU nie należy traktować jako panaceum. Przemiany branż zasobo- i energochłonnych w celu sprostania dwojakiej transformacji będą wymagać zakrojonego na szeroką skalę planu inwestycyjnego, uruchamiając8ego wiele dodatkowych źródeł finansowania (np. pomoc państwa, ważne projekty stanowiące przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania, nowe zasoby własne dla budżetu UE, przyszłe dochody z EU ETS, inwestycje prywatne itp.). W tym celu konieczne jest pogodzenie polityki przemysłowej i energetycznej z polityką przeciwdziałania zmianie klimatu, aby zmobilizować wszystkie ogromne inwestycje niezbędne do przejścia na bezemisyjny model gospodarczy. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | EKES uważa, że należy podjąć wysiłki w celu skoordynowania wsparcia udzielanego za pośrednictwem RRF na transformację branż zasobo- i energochłonnych z istniejącymi programami finansowania publiczno-prywatnego, takimi jak SPIRE lub partnerstwo na rzecz czystej stali. Sojusze branżowe powinny służyć jako platformy wspierające długoterminową synergię między projektami finansowanymi z RRF a istniejącymi programami UE, aby stymulować transformację tych branż. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Stwierdzono, że wsparciu finansowemu z RRF musi towarzyszyć ambitna reforma podatkowa. Należy ją dostosować do porozumienia OECD, aby zapewnić, że od 2023 r. wysoce rentowne przedsiębiorstwa będą podlegać efektywnej stawce podatku od osób prawnych w wysokości 15 %. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Głównym celem wypłaty dotacji przedsiębiorstwom powinno być utrzymanie międzynarodowej konkurencyjności przemysłu UE przy jednoczesnym przestrzeganiu unijnych norm socjalnych, gospodarczych i środowiskowych, aby zapewnić europejskim obywatelkom i obywatelom korzyści z dwojakiej transformacji. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Jak stwierdzono powyżej, plan odbudowy dla Europy będzie miał kluczowe znaczenie dla przekształcenia branż zasobo- i energochłonnych, a przy tym przyczyni się do przeobrażenia innych sektorów gospodarki w ramach dwojakiej transformacji. Ta szeroko zakrojona przemiana będzie wymagała długoterminowych okresów dostosowawczych i przejściowych, zwłaszcza we wszystkich kwestiach związanych z kapitałem ludzkim. EKES zdecydowanie zaleca wydłużenie mechanizmów inwestycyjnych na okres po 2026 r. oraz ścisłe i jasne wzajemne powiązania między nimi. |
| --- | --- |

3.13.

4.   Uwagi szczegółowe

EKES zachęca państwa członkowskie i przemysł do zaproponowania inwestycji i reform o największym wpływie transformacyjnym, jeśli chodzi o osiągnięcie wyznaczonych celów końcowych, w głównych obszarach przewodnich określonych przez Komisję. Nie można zapominać, że społeczeństwo jako całość musi być w stanie ponieść koszty związane z realizacją celów związanych z dwojaką transformacją.

4.1.   ZWIĘKSZENIE MOCY – czyste technologie i odnawialne źródła energii

| 4.1.1. | Nie uda się doprowadzić do transformacji przemysłowej bez przeprowadzenia transformacji energetycznej. Dekarbonizacja przemysłu będzie bezpośrednio uzależniona od dostępności wystarczających, przystępnych cenowo niskoemisyjnych źródeł energii, które umożliwiają niskoemisyjną produkcję przemysłową. Zapewnienie wystarczającej i niezawodnej produkcji niskoemisyjnej energii będzie miało kluczowe znaczenie dla osiągnięcia celów klimatycznych i cyfrowych. Podobnie potrzebne są ogromne inwestycje w celu opracowania lub stworzenia infrastruktury niezbędnej do transportu, magazynowania i dystrybucji niespotykanej nigdy wcześniej ilości energii niskoemisyjnej. Wdrażanie krajowych planów odbudowy, a w szczególności proponowanych reform, powinno koncentrować się na zapewnieniu konkurencyjnych, stabilnych i przewidywalnych cen energii w sposób ograniczający wpływ wysokich cen energii na inflację, która może zagrozić odbudowie zasobo- i energochłonnych gałęzi przemysłu i całego społeczeństwa. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | EKES zgadza się, że neutralność technologiczna jest niezbędna podczas wdrażania krajowych planów odbudowy: wszystkie technologie niskoemisyjne (energia ze źródeł odnawialnych, zielony wodór, reaktor termojądrowy itd.) muszą zostać uwzględnione w tej transformacji, o ile są zgodne z celami klimatycznymi wyznaczonymi na 2030 i 2050 r, oraz celami zrównoważonego rozwoju ONZ. Żadnych technologii nie należy wykluczać z góry ani arbitralnie. Kryteria alokowania zasobów powinny koncentrować się na zadbaniu o konkurencyjne ceny energii dla konsumentów końcowych, niezależnie od samej technologii. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | W tym celu konieczne może okazać się rozważenie połączenia nie tylko różnych konkurencyjnych względem siebie odnawialnych źródeł energii, lecz również technologii wychwytywania, składowania i wykorzystania dwutlenku węgla, nie zapominając o roli połączeń międzysystemowych między państwami członkowskimi. Niezbędne jest przyjęcie wystarczających, jednolitych przepisów, by zapewnić uzasadnienie biznesowe dla inwestycji i umożliwić wdrażanie tych technologii. |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | Poza dostępnością energii w przystępnych cenach oraz rozwiązań technologicznych należy odpowiednio rozważyć kwestie efektywności energetycznej. Wszelkie scenariusze wskazane w długofalowej strategii UE na rzecz ograniczenia emisji w celu zrealizowania założeń neutralności klimatycznej na 2050 r. przykładają dużą wagę do oszczędzania energii (1). Ważną rolę w ograniczaniu zużycia energii i zasobów przez branże zasobo- i energochłonne odegra również przejście na gospodarkę o bardziej zamkniętym obiegu. |
| --- | --- |

4.1.4.

| 4.1.5. | Aby spróbować przeciwdziałać zagrożeniom związanym z ucieczką emisji oraz je łagodzić, w RRF należy odpowiednio ująć kwestię poruszonego powyżej zagrożenia nieuczciwą konkurencją. Istotne jest, by nie przeoczyć środków i systemów, które sprawdziły się w ograniczaniu emisji, oraz by w uzasadnionych przypadkach wzmocnić je dzięki dodatkowym lub uzupełniającym (nie alternatywnym) mechanizmom. |
| --- | --- |

4.1.5.

| 4.1.6. | Po dokonaniu oceny wszystkich potencjalnych kluczowych czynników, którymi trzeba będzie się zająć w ramach obszaru „Zwiększenie mocy”, główna wątpliwość nasuwa się odnośnie do sposobu, w jaki UE będzie w stanie dostarczyć niespotykanie dużą ilość energii potrzebnej społeczeństwu. |
| --- | --- |

4.1.6.

4.2.   RENOWACJA – efektywność energetyczna budynków

| 4.2.1. | Poprawa efektywności energetycznej istniejących i nowo powstających budynków będzie wymagać inteligentnych materiałów i inteligentnego sprzętu, które przyczynią się do zrównoważonej transformacji. Pod pojęciem „inteligentne materiały” rozumiemy materiały ekologiczne lub zrównoważony proces produkcji pozwalający na ich wytworzenie. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | EKES wyraża przekonanie, że w celu zapewnienia ich całościowego udziału w realizacji celów określonych przez Komisję Europejską inteligentne materiały (i powiązane z nimi zrównoważone procesy produkcyjne) będą promowane w sposób wykraczający poza zwykły scenariusz postępowania. Nie należy zapominać o sprzęcie: nie uda się osiągnąć efektywności energetycznej, jeżeli skupimy się tylko na przegrodach zewnętrznych budynku; trzeba też odpowiednio ocenić, zmodernizować i połączyć sprzęt i systemy. Mogłoby to prowadzić do stworzenia rynków materiałów inteligentnych, a procedury udzielania zamówień mogłyby być w praktyce ich zalążkiem. |
| --- | --- |

4.2.2.

4.3.   ŁADOWANIE I TANKOWANIE – zrównoważony transport i stacje ładowania

| 4.3.1. | W ramach strategii europejskiej należy podejmować zasadnicze wysiłki, by opracować jasny plan obniżania emisyjności w branżach, które trudno jest zelektryfikować (długodystansowy, ciężki transport drogowy, lotnictwo, transport morski itp.). |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Strategia dotycząca odnawialnych i niskoemisyjnych paliw oraz sojusz na rzecz łańcucha wartości paliw odnawialnych i niskoemisyjnych pomogą obniżyć emisyjność branży transportu lotniczego i morskiego oraz uzupełnią wysiłki na rzecz dekarbonizacji transportu drogowego dzięki elektryfikacji, dodatkowo do innych alternatywnych rozwiązań. W ten sposób wszystkim zagwarantowany zostanie dostęp do przystępnej cenowo mobilności. Dekarbonizacja transportu zostanie przeprowadzona w oparciu o ocenę cyklu życia i ocenę kosztów i korzyści; w pierwszej kolejności zastąpione zostaną środki transportu powodujące największe emisje i jednocześnie zapewnione zostaną wystarczające okresy przejściowe dla użytkowników o niskich dochodach przy wykorzystaniu niskoemisyjnych zrównoważonych paliw. |
| --- | --- |

4.3.2.

4.4.   ŁĄCZNOŚĆ – wdrażanie szybkich usług szerokopasmowych

| 4.4.1. | EKES zdaje sobie sprawę ze znaczenia automatyzacji i cyfryzacji w obecnej transformacji przemysłowej, gdyż należą one do przekrojowych podstawowych zasad procesu transformacji. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Przemysł musi korzystać z wystarczających zasobów, aby usprawnić automatyzację systemów. Narzędzia cyfrowe mogą następnie posłużyć do przekazywania wysokiej jakości informacji, tak by zwiększyć efektywność procesów decyzyjnych. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Będzie to wymagać inwestycji nie tylko w technologie, lecz również w szkolenie pracowników i ogółu społeczeństwa w zakresie umiejętności cyfrowych, we wdrożenie cyfrowego procesu myślowego i przyjmowanie odpowiednich przepisów i narzędzi gwarantujących między innymi cyberbezpieczeństwo. |
| --- | --- |

4.4.3.

4.5.   MODERNIZACJA – cyfryzacja administracji publicznej

| 4.5.1. | EKES rozumie, że w cyfryzacji administracji publicznej trzeba będzie prawdopodobnie pokonać nadmierną biurokrację, na której często cierpi przemysł. Jednakże transformacja cyfrowa musi opierać się na analizie rzeczywistych kosztów i korzyści, w której zasoby są odpowiednio przydzielane w oparciu o kryteria techniczne (analiza ta jest ważniejsza od samego celu). |
| --- | --- |

4.5.1.

4.6.   ZWIĘKSZENIE SKALI – zdolności w zakresie przetwarzania danych w chmurze oraz zrównoważone procesory

| 4.6.1. | Odpowiednie zarządzanie danymi doprowadzi do punktu zwrotnego we właściwym podejmowaniu decyzji, rozwoju wywiadu gospodarczego, skutecznym rozwiązywaniu problemów oraz optymalizacji zasobów, które to zagadnienia mają kluczowe znaczenie dla zapewnienia uwieńczonej sukcesem transformacji. Należy przeznaczyć wystarczające zasoby, aby zapewnić udział wszelkiego typu organizacji w realizacji tej inicjatywy, co przełoży się na sprawiedliwe zasoby danych, które doprowadzą do sprawiedliwej transformacji. |
| --- | --- |

4.6.1.

| 4.6.2. | Jeśli chodzi o strategiczną niezależność, UE powinna rozwijać własne zdolności w zakresie chmury obliczeniowej, które umożliwiają suwerenność technologiczną i pozwolą uniknąć technologicznej zależności od państw trzecich. |
| --- | --- |

4.6.2.

4.7.   ZMIANA i PODNOSZENIE KWALIFIKACJI – kształcenie i szkolenie wspierające umiejętności cyfrowe

| 4.7.1. | Transformacja, której mamy dokonać, nie będzie możliwa, jeśli nie będzie się opierać na potrzebach i oczekiwaniach obecnego i przyszłego społeczeństwa oraz koncepcji sprawiedliwej transformacji. |
| --- | --- |

4.7.1.

| 4.7.2. | Główną przewagą konkurencyjną Unii Europejskiej jest kapitał ludzki. Europie brakuje surowców, nasz standard życia jest najwyższy na świecie, a nasze ramy regulacyjne są dość wymagające: oznacza to, że naszym największym atutem jest wysoka produktywność, napędzana przez kapitał ludzki i bogatą różnorodność. |
| --- | --- |

4.7.2.

| 4.7.3. | By zadbać o skuteczną transformację przemysłową, która koncentruje się na równości i nie pozostawia nikogo w tyle, niezbędne będą budowanie potencjału i projekty służące określeniu kluczowych kompetencji. W tym celu należy propagować na każdym poziomie społecznym (wśród obecnie aktywnych i przyszłych pracowników) szkolenia w zakresie nowych, pojawiających się wyzwań. |
| --- | --- |

4.7.3.

| 4.7.4. | Innowacyjny sposób myślenia będzie mieć kluczowe znaczenie dla procesów decyzyjnych w przyszłości. Takie umiejętności muszą być częścią programów szkoleniowych. Ponadto w najbliższej przyszłości będzie bardzo duże zapotrzebowanie na umiejętności cyfrowe. Zasoby ludzkie muszą skupić się na próbie sprostania tym niedoborom, aby zadbać o istnienie konkurencyjnych organizacji, w których pracują osoby o właściwych kwalifikacjach. |
| --- | --- |

4.7.4.

Bruksela, dnia 8 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  https://knowledge4policy.ec.europa.eu/publication/depth-analysis-support-com2018-773-clean-planet-all-european-strategic-long-term-vision_en

1

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/50 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/50

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Przewidywanie zmian strukturalnych i sektorowych oraz przekształcenie kultury przemysłowej – aż do nowych granic odbudowy i odporności w różnych częściach Europy”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2022/C 152/08)

| Sprawozdawca: | Norbert KLUGE |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Dirk JARRÉ |

Sprawozdawca:

Norbert KLUGE

Współsprawozdawca:

Dirk JARRÉ

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 25.3.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle (CCMI) |
| Data przyjęcia przez sekcję | 10.11.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 8.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 143/1/2 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

25.3.2021

Podstawa prawna

Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle (CCMI)

Data przyjęcia przez sekcję

10.11.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

8.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

143/1/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Redukcja emisji CO2 o co najmniej 55 % do 2030 r. – tak przedstawia się stanowiąca duże wyzwanie wiążąca wielkość określająca sprawiedliwą transformację, która ma zostać wprowadzona poprzez politykę UE i rządy państw członkowskich oraz przedsiębiorstwa w regionach, w których mieszkają i pracują obywatele Europy. Obecnie ten ambitny cel wymaga podjęcia wspólnych wysiłków, by przewidzieć jego skutki dla życia gospodarczego i społecznego oraz opracowania odpowiednich strategii i środków. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES jest przekonany, że przedstawiona przez Komisję Europejską zaktualizowana strategia przemysłowa UE oraz pakiet „Gotowi na 55” będą wspierać sprawiedliwą transformację. W tym kontekście EKES z zadowoleniem przyjmuje nowy Społeczny Fundusz Klimatyczny pozwalający zrównoważyć społeczne niedogodności jako część programu działań w ramach pakietu. Pandemia COVID-19 unaoczniła także potrzebę przyspieszenia transformacji w kierunku bardziej zrównoważonego oraz bardziej cyfrowego i solidnego modelu społecznego, gospodarczego i przemysłowego. EKES zauważa w szczególności, że ważną rolę odgrywają w tym zakresie różnice regionalne i nierówności społeczne. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Wszystkie te kwestie są już częścią programu politycznego (np. Zielony Ład, gospodarka o obiegu zamkniętym, sprawiedliwa transformacja, programy strukturalne itp.), ale nie są rozpatrywane w sposób zintegrowany. W związku z tym EKES zaleca uwzględnienie doświadczeń z różnych dziedzin polityki, a także doświadczeń wielu narodów i regionów, które należy uwzględnić wraz z ich różnicami i specyfiką. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Warunkiem wstępnym jest stworzenie równych warunków konkurencji gospodarczej. Należy przy tym uwzględnić dialog społeczny między partnerami społecznymi i dialog obywatelski na rzecz współtworzenia. Powinno to sprzyjać utworzeniu grupy liderów UE, która z kolei może wzmocnić suwerenność gospodarczą UE. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Nie będzie Zielonego Ładu bez zintegrowanego ładu społecznego (1). W związku z tym EKES opowiada się za wzmocnieniem wdrażania Europejskiego filaru praw socjalnych (2). Postrzega się go jako kompas UE i jej państw członkowskich, którym ma się kierować przy łagodzeniu społecznych skutków przemian w przemyśle. Opiera się to zasadniczo na dialogu społecznym i układach zbiorowych, które stanowią podstawę decyzji przedsiębiorstwa, gdzie pracownicy są odpowiednio poinformowani, a ich interesy są uwzględniane w drodze konsultacji oraz, w stosownych przypadkach, w drodze udziału w nadzorze i zarządzaniu przedsiębiorstwem. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES zwraca uwagę na to, że sukcesy gospodarcze i środowiskowe są osiągane i wdrażane przede wszystkim tam, gdzie ludzie mieszkają. To tam przewidywane są i wspólnie kształtowane wyzwania związane z ochroną klimatu. To właśnie tam pojawiają się nowe pomysły, które przemysł przekształca w produkty i usługi konkurencyjne w skali światowej. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Ścieżki transformacji, zgodnie z koncepcjami zawartymi w zaktualizowanej strategii przemysłowej UE i omawianymi przez Forum Przemysłowe UE, zapewniają obywatelom UE wsparcie i wskazówki. Poszczególne punkty wyjściowe na szczeblu regionalnym są jednak bardzo zróżnicowane i potrzebne są różne strategie, aby osiągnąć nadrzędny cel. EKES wzywa zatem Komisję Europejską do zwrócenia szczególnej uwagi na te różne wymogi przy ustalaniu ram i ocenie strategii przemysłowej UE, tak aby móc elastycznie reagować na potrzeby regionalne i sektorowe. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Zasadę pomocniczości należy postrzegać w kontekście zdolności do stworzenia silnego zasobu na rzecz sprawiedliwej transformacji. Regiony i obszary metropolitalne najlepiej znają swoje problemy i możliwości. Z tego względu EKES uznaje, że należy jasno określić wiążące cele i zasady europejskiej polityki przemysłowej uzgodnione wspólnie na szczeblu UE. Należy mieć świadomość, że wdrażanie w regionach i obszarach metropolitalnych musi opierać się na zasadzie pomocniczości. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Mamy do czynienia z bardzo zróżnicowanymi sytuacjami i możliwościami, jeśli chodzi o zbliżanie się do osiągnięcia celów klimatycznych, społecznych i środowiskowych. Choć niektóre branże i przedsiębiorstwa mogą z większą łatwością osiągnąć ten cel, inne będą mieć więcej trudności w tym zakresie. Słabsze regiony i pewne branże wymagają zatem specjalnej uwagi i konkretnego wsparcia. Ponieważ ogólny cel ma zastosowanie do całego łańcucha wartości, ważne jest, by najpierw skoncentrować się na szybszych efektach i dalej idących zmianach. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES zauważa, że jest to zasada, zgodnie z którą przedsiębiorstwa mogą odzyskać trwałą konkurencyjność gospodarczą z pomocą zaangażowanych przedsiębiorców i kierowników oraz dobrze wyszkolonych i wykwalifikowanych pracowników. MŚP odgrywają tu istotną rolę. Program dotyczący kapitału ludzkiego jest warunkiem koniecznym do udanej transformacji przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Państwa członkowskie powinny wzmocnić, przy wsparciu logistycznym i finansowym Unii Europejskiej, strukturalne i zorientowane na procesy inwestycje publiczne poprzez usługi świadczone w interesie ogólnym, ukierunkowane na ciągłą poprawę warunków sprzyjających rozwojowi przemysłowemu i społecznemu, co może zwiększyć zdolność regionów i szczebla lokalnego do skutecznego radzenia sobie z wyzwaniami środowiskowymi, technologicznymi, gospodarczymi i społecznymi. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES opowiada się za tym, by strategia przemysłowa UE przewidywała i równoważyła rosnące ubóstwo i nierówności, ponieważ Zielonemu Ładzie musi towarzyszyć zintegrowany ład społeczny. Dlatego należy przekazywać zasoby tam, gdzie są one najbardziej potrzebne. Kompleksowa polityka zrównoważonego rozwoju UE musi zakładać więcej działań w zakresie sprawiedliwości i udziału w gospodarce z korzyścią dla obywateli i regionów (3). W życiu obywatelskim i zawodowym w Europie należy kierować się dążeniem do zrównoważonego rozwoju w oparciu o integracyjny i zrównoważony wzrost, godne warunki pracy i sprawiedliwość społeczną (4). |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES popiera przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym, która powstrzyma marnotrawstwo zasobów nieodnawialnych i zmniejszy zależność międzynarodową. Powinno to również stanowić istotną część strategii przemysłowej UE. W związku z tym należy zmienić warunki ramowe w celu stworzenia przewagi konkurencyjnej dla przedsiębiorstw, które przestrzegają zasad gospodarki o obiegu zamkniętym. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Sprawiedliwa transformacja jako szansa na odbudowę przemysłową i wzrost

| 2.1. | W Europejskim Zielony Ładzie przewidziano jasny i politycznie wiążący cel: pięćdziesięciopięcioprocentowe ogólne ograniczenie emisji dwutlenku węgla w Europie do 2030 r. Zostało to praktycznie doprecyzowane w postanowieniach pakietu „Gotowi na 55” przedstawionego przez Komisję Europejską w lipcu 2021 Nie pozostawia to miejsca na interpretację. Sprawiedliwy system handlu międzynarodowego musi zapewniać, aby przedsiębiorstwa były globalnie konkurencyjne, a jednocześnie realizowały cele Europejskiego Zielonego Ładu. Obejmuje to ponadgraniczny i międzykontynentalny system dostosowywania cen z uwzględnieniem emisji CO2. Pozwala to stworzyć zachęty dla partnerów handlowych, aby wejść do klubu krajów, które przestrzegają ograniczeń planety. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Kraje spoza UE z niewystarczającymi przepisami w dziedzinie ochrony środowiska zwiększają presję na UE, która z kolei ma porównywalnie surowe przepisy. Należy zapobiegać, aby takie globalne interakcje prowadziły do dumpingu środowiskowego. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Sytuacja na świecie może przyczynić się do opracowania nowych zrównoważonych technologii czerpiących z mocnych stron Europy, takich jak zdolność do wdrażania stopniowych i radykalnych innowacji, tak aby dostarczać na światowe rynki produkty z myślą o wykorzystaniu tradycyjnych kompetencji do rozwiązania nowych problemów. Wymaga to starannego i wizjonerskiego przewidywania charakteru i zakresu zmian oraz zasadniczego rozszerzenia usług publicznych i społecznych, aby radzić sobie z problemami społecznymi takimi jak ewentualne nasilenie się ubóstwa, bezdomność, wykluczenie osób z niepełnosprawnością oraz osób należących do mniejszości, zmniejszone szanse dla kobiet oraz ograniczenie szkoleń pozwalających na ponowne wejście na rynek pracy. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Ze statycznej analizy problemu mogłoby wynikać, że działanie zgodne z postanowieniami Europejskiego Zielonego Ładu dałoby – w krótkiej perspektywie – konkurentom w krajach o mniej ambitnych celach klimatycznych przewagę cenową wobec przedsiębiorstw europejskich będących już w procesie przemian. Jednak dynamiczna perspektywa uwypukliłaby, że przedsiębiorstwa będą zachęcane do tego, by iść drogą stopniowych innowacji poprzez zwiększenie efektywności energetycznej ich systemów produkcyjnych, a także by przejść na odnawialne źródła energii i przyjąć odpowiednie rozwiązania innowacyjne. Chociaż jasne jest, że UE wiedzie prym w dążeniu do skutecznego zwalczania kryzysu klimatycznego, to szybkie wykorzystanie materiałów ze źródeł odnawialnych wymaga ambitniejszego wdrażania gospodarki o obiegu zamkniętym i odporności w zakresie surowców krytycznych. Wynikająca z tych działań transformacja zadziała tylko wówczas, gdy poświęci się wystarczająco dużo uwagi wymiarowi społecznemu tego procesu. Zasady sprawiedliwej transformacji określone w porozumieniu paryskim oraz wytyczne MOP-u w zakresie sprawiedliwej transformacji (5) zapewniają wytyczne w tym zakresie. Zasady sprawiedliwej transformacji działają zatem jak drogowskaz dla środków odbudowy przez wyznaczanie jasnych zakresów odpowiedzialności dla wszystkich podmiotów w zakresie poszanowania praw człowieka i praw socjalnych, wartości demokratycznych i praworządności, tak aby nikt nie pozostał w tyle. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Ponadto zmiany tej skali oraz doświadczenia wynikające z wcześniejszych transformacji sugerują, że niezbędny jest proces współtworzenia, w który zaangażowani będą politycy, administracja, partnerzy społeczni, organizacje społeczeństwa obywatelskiego, przedsiębiorstwa i opinia publiczna na każdym poziomie zarządzania w UE oraz w przedsiębiorstwach. Spożytkowanie jeszcze niewykorzystanej kreatywności i potencjału innowacyjnego ludności Europy pozwoli stworzyć rozwiązania niezbędne do tego, by stawić czoła przyszłym wyzwaniom. Różnorodność pomysłów jest niewiarygodnie cennym źródłem innowacji we wszystkich sektorach gospodarki, które zasadniczo przyspieszą postęp technologiczno-naukowy. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Wcześniejsze doświadczenia pokazują, że skuteczne i trwałe przemiany gospodarcze i społeczne mają największe szanse na wdrożenie, jeśli ich założenia są jasno wyszczególnione, a także jeśli zakres odpowiedzialności różnych podmiotów zaangażowanych w proces transformacji określony jest w precyzyjnej strategii, a cały projekt jest uzgadniany, zatwierdzany i wspierany przez główne siły społeczne. W konsekwencji siły polityczne, zainteresowane podmioty gospodarcze i społeczeństwo obywatelskie muszą współdziałać w systemie skutecznego dialogu społecznego, układów zbiorowych i wzajemnej wymiany informacji, konsultacji i rzeczywistego udziału w procesie decyzyjnym i procesie współtworzenia. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Dialog społeczny między partnerami społecznymi i dialog obywatelski z udziałem zainteresowanych grup społecznych mogą odegrać szczególnie ważną rolę w projektach mających na celu zrównoważenie interesów społecznych, ekologicznych i gospodarczych. W związku z tym niezbędne jest konkretne wdrożenie Europejskiego filaru praw socjalnych. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Regiony to najważniejsze miejsca pracy, życia i przewidywania zmian społeczno-gospodarczych – a nie tylko ekosystemy

| 3.1. | Pandemia COVID-19 w różny sposób wpłynęła na różne ekosystemy, co Komisja Europejska uznała w swoim komunikacie dotyczącym nowej strategii przemysłowej UE. Pandemia przyspieszyła również istniejące tendencje w kierunku cyfryzacji i dekarbonizacji, co przekłada się na zwiększone ryzyko pogłębiania fragmentacji regionów z uwagi na różny poziom dobrobytu gospodarczego i zasobów, które miałyby być inwestowane w transformacje sektorów. Ważne jest zatem, aby Forum Przemysłowe i przewidywane ścieżki transformacji uwzględniały te różne skutki. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | W interesie europejskiego społeczeństwa obywatelskiego leży rozwijanie dobrych możliwości zatrudnienia i zarobków dla obywateli w regionach objętych transformacją przemysłową. W tym celu musimy zrozumieć, że punkty wyjścia poszczególnych regionów są różne, a także w jaki sposób tworzyć pozytywne interakcje w oparciu o istniejące umiejętności przemysłowe. Integracja w ramach znaczących światowych łańcuchów wartości, a w szczególności różne aspekty, które przyczyniają się do takich łańcuchów wartości, odgrywają w tym procesie istotną rolę. Podejście ekosystemowe Komisji Europejskiej opiera się na podejściu makropolitycznym, które klasyfikuje sektory globalnie. Podejście to nie bierze pod uwagę rozbieżnych sytuacji lub zależności, które istnieją w różnych ekosystemach. Trudno jest w jego ramach uwzględnić różnorodność poszczególnych regionów, dlatego podejście to należy uzupełnić regionalną perspektywą polityczną. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Komisja Europejska opracowuje obecnie kluczowe wskaźniki wydajności (KPI), które mają na celu wykazanie, czy strategia przemysłowa UE została uwieńczona sukcesem (6). Obecnie Komisja koncentruje się przede wszystkim na wzroście gospodarczym i zaniedbuje nieco cele wyznaczone w Europejskim Zielonym Ładzie, a także zmiany, których wymaga przejście w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym, i wymiar społeczny procesu transformacji. Niezwykle ważne jest, aby w strategii przemysłowej UE wyraźnie uznano i doceniono wartość regionalnych umiejętności, potencjału i kompetencji przemysłowych. Należy to odpowiednio uwzględnić. W innym przypadku zbyt wąskie skoncentrowanie się na wzroście gospodarczym i środkach oraz narzędziach z nim związanych może prowadzić do niewypełnienia celów klimatycznych i nieskorzystania z szans związanych z transformacją przemysłową oraz może podważyć gospodarkę o obiegu zamkniętym. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Formułowanie strategii i polityki przemysłowej w tych warunkach musi uwzględniać niepewność i nieprzewidywalność. Strategie polityczne i rozbieżne ścieżki zakrojone na indywidualne sytuacje muszą być elastyczne i powinny opierać się na wszystkich umiejętnościach dostępnych w regionie lub z których region może skorzystać przez wymianę z innymi regionami i krajami. Otwartość jest ważnym zasobem strategicznym i jest konieczna do tego, by stwierdzić, czego brakuje, i co jest niezwłocznie potrzebne. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Przemiany przemysłowe dokonywane w celu ochrony klimatu wywołają poważne problemy społeczne, jeżeli cele Europejskiego Zielonego Ładu będzie trzeba osiągnąć w krótkim czasie, który nam jeszcze pozostał. Zużycie zasobów szkodliwych dla środowiska jest kwestią, którą należy się zająć i zbadać w celu znalezienia sprawiedliwego społecznie rozwiązania. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Gospodarka o obiegu zamkniętym pozytywnie wpływa na przemiany w przemyśle w obrębie regionów i w całych łańcuchach dostaw i wartości. Choć najwyższą wartość dodaną można dostrzec w regionach z najbardziej rozwiniętym przemysłem, to w lokalizacjach, gdzie gospodarka jest w mniejszym stopniu oparta na wiedzy i jest bardziej energochłonna, produkuje się i przetwarza materiały, które zasilają gospodarkę o obiegu zamkniętym. Jasne jest, że słabsze regiony korzystają więcej z gospodarki o obiegu zamkniętym i mogą stać się głównymi rozgrywającymi w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Skoncentrowanie się na powodzeniu przemian przemysłowych na poziomie regionalnym w jasny sposób zakłada potrzebę bliskich wzajemnych powiązań, ścisłej współpracy oraz dzielenia się umiejętnościami z innymi regionami, w tym ponad granicami państw członkowskich UE. Istnieje kompleksowy system interakcji, który wyraźnie obejmuje lokalne MŚP nawiązujące kontakty z przedsiębiorstwami ponadgranicznymi. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Dostępne regionalne umiejętności przemysłowe same w sobie nie są skuteczne w kontekście przemian społeczno-ekologicznych. Jednak powinny one i mogą być dalej rozwijane przez inwestowanie w wiedzę, sprzęt i kadry oraz muszą i mogą być produktywne w zmienionych warunkach. Pozwoli to na tworzenie nowych produktów, usług, technologii i możliwości. To z kolei zapewni stabilne gospodarczo przedsiębiorstwa z atrakcyjnymi miejscami pracy w regionach. Jest to właśnie cel, do którego powinna dążyć europejska strategia przemysłowa. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Region jest szeroko definiowany przez swoje struktury przemysłowe, przedsiębiorstwa, siłę roboczą i kompetencje obywateli, możliwości w zakresie badań i rozwoju oraz konkretne produkty wytwarzane i przetwarzane przez przedsiębiorstwa w regionie. Kompetencje branżowe wykazują szeroki zakres specyficznych cech historycznych. |
| --- | --- |

3.9.

Łańcuchy dostaw i wartości w bardzo różny sposób wpływają na regiony w całej Europie. Globalny kontekst ma takie samo znaczenie co system organizacji w Europie, ale powoduje różne skutki. Przemysł 4.0 i cyfryzacja, jak również technologie informacyjno-komunikacyjne będą mieć istotny, acz bardzo różny wpływ na sektory przemysłowe w Europie i ogólnie na jej gospodarki. W tym sensie fundusze na innowacje i rozwój staną się jeszcze bardziej istotne dla łagodzenia różnic regionalnych.

| 3.10. | Dostawcy umożliwiający zmiany przemysłowe, w tym przedsiębiorstwa typu start-up i MŚP, mogą zostać powiązani ze swoimi klientami nawet w mniej centralnych regionach, a atrakcyjne miejsca pracy można tworzyć również w takich miejscach. W szczególności przedsiębiorstwa, których działalność opiera się na wiedzy, mogą przyczynić się do rozwoju łańcuchów wartości w dużej mierze niezależnie od tego, w jakiej odległości od swoich klientów działają. Ponadto parkiem maszynowym dużych fabryk można często sterować zdalnie. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Podejście ekosystemowe Komisji Europejskiej nie obejmuje wszystkich odnośnych poziomów i aspektów. W podejściu tym jasno podkreślono również znaczenie spojrzenia na zmiany wynikające z transformacji z perspektywy regionalnej i dopilnowania, aby przedsiębiorstwa – w tym te z gospodarki społecznej – posłużyły jako fundament dla całego procesu politycznego. Ważne jest, aby pokazać jak to wpisuje się w łańcuchy wartości i w jaki sposób różne komponenty poszczególnych ekosystemów odnoszą się do komponentów innych ekosystemów. |
| --- | --- |

3.11.

4.   Różne opcje ścieżek transformacji zgodnie z całościowym podejściem do społeczno-gospodarczych zmian przemysłowych

| 4.1. | Choć innowacje powszechnie wiąże się z nowymi technologiami czy przełomami w badaniach naukowych, istnieją też możliwości wykorzystania istniejących kompetencji jako podstawy lepszych bądź nowych produktów i usług. Nowe technologie są ściśle związane z istniejącymi technologiami tradycyjnymi. Dostępne są inne, wyraźne przykłady takiego powiązania między dobrze ugruntowanymi, tradycyjnymi sposobami wytwarzania a stopniowo wprowadzaną innowacją i modernizacją w przemyśle: wykorzystanie nowych i lżejszych materiałów lotniczych w pojazdach, wykorzystanie lżejszych materiałów motoryzacyjnych oraz stosowanie biotechnologii w opracowywaniu nowych narzędzi i usług medycznych. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Zaawansowana infrastruktura ICT działa jak siła napędowa pozwalająca wprowadzać nowe możliwości i pomagająca w tworzeniu innowacyjnych i trwałych rozwiązań, które wpisują się doskonale w indywidualną charakterystykę regionów. Na przykład wykorzystanie drukarek 3D jest szansą na opracowanie i zaprojektowanie produktu w jednej lokalizacji i udostępnienie go fizycznie w szeregu innych lokalizacjach, gdzie jest potrzebny. Pomaga to ograniczyć wpływ na środowisko związany z transportem |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Koncepcja gospodarki społecznej może odegrać istotną rolę w przemianach społeczno-gospodarczych przez stworzenie nowych szans na naukę, życie i zatrudnienie, jak również alternatywnej infrastruktury usługowej i wsparcia w społecznościach lokalnych, w szczególności dla zagrożonych grup społecznych i osób w trudnej sytuacji. W połączeniu z usługami użyteczności publicznej koncepcje te mają znaczący potencjał do tego, aby kompetentnie i skutecznie przygotować podmioty społeczne i gospodarcze do spełniania wymogów i ponoszenia konsekwencji innowacji i przemian, szczególnie na poziomie regionalnym. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Struktury publiczne ponoszą ogromną odpowiedzialność za tworzenie warunków sprzyjających zmianom i rozwojowi poprzez świadczenie usług w interesie ogólnym, które są dostępne dla wszystkich podmiotów gospodarczych. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Jest to również częścią postępu niezbędnego w przypadku usług publicznych, takich jak organizowanie pracy agencji oferujących szkolenia ustawiczne w celu niezbędnego podwyższania kwalifikacji pracowników, poprawy ich umiejętności i wspierania przedsiębiorstw w radzeniu sobie z innowacją i przemianami. W konsekwencji wykwalifikowani pracownicy będą również bardziej zakorzenieni w regionach i przyczynią się do kształtowania dokonujących się obecnie – i ekologicznych – przemian strukturalnych. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | W odniesieniu do energochłonnych branż przemysłowych istnieje wiele wspólnych rozwiązań pozwalających na dekarbonizację, a co za tym idzie możliwe są wspólne inwestycje (np. czysty wodór, ponowne wykorzystanie wychwytywania i składowania dwutlenku węgla. Zwiększony obieg zamknięty i symbioza przemysłowa są również ważnymi aspektami dekarbonizacji przemysłu i przygotowywania się na przyszłość cechującą się skutecznymi przedsiębiorstwami i dużą wydajnością. |
| --- | --- |

4.6.

5.   Znaczenie regionalnych rynków pracy, które oferują godne warunki pracy w zrównoważonym przemyśle wytwórczym i branży usługowej

| 5.1. | Istnieje potrzeba zrozumienia i przeprowadzenia szczegółowej analizy regionów, przedsiębiorstw i ich wyników gospodarczych w zakresie ich podstawowych kompetencji w przemyśle i w odniesieniu do pracowników. Obejmuje to również infrastrukturę, lokalizację, nakłady, ducha przedsiębiorczości i strukturę instytucjonalną. Jest to ważne, aby mogła istnieć wykwalifikowana siła robocza, i dla przewidywania przyszłego zapotrzebowania na umiejętności, tak aby uniknąć niedoboru umiejętności (np. inżynierów). |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Współpraca z uniwersytetami, m.in. tymi, które specjalizują się w naukach stosowanych, i placówkami badawczymi może mieć zasadnicze znaczenie w tworzeniu nowych możliwości w przemyśle, co może przełożyć się na nowe miejsca pracy w istniejących przedsiębiorstwach, firmach międzynarodowych, MŚP i przedsiębiorstwach typu start-up. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Pod względem ludzkim regiony, które z łatwością przyjmują i integrują ludność napływową w ramach dobrze funkcjonujących struktur społeczno-gospodarczych są w korzystniejszej sytuacji. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Regiony, w których dobrze wykwalifikowana siła robocza jest głęboko zakorzeniona w strukturach społeczno-gospodarczych, mogą również stać się miejscem działalności dynamicznych branż przemysłowych i przedsiębiorstw o znaczącej wartości dodanej, w oparciu o skuteczne formalne i nieformalne sieci kompetencji. W konsekwencji praca zasadniczo przyczynia się do definiowania innowacyjnych kompetencji przemysłowych regionu i w zasadniczy sposób pomaga wspierać procesy modernizacyjne i transformacyjne. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Umiejętności i konkretne kompetencje pracowników oraz stała poprawa tych umiejętności i kompetencji mogą stanowić podstawę restrukturyzacji przedsiębiorstw i zmian w ich modelach biznesowych, w tym przekładają się na przyszły wzrost i obecność na nowych rynkach. Nieuznawanie i niewykorzystywanie możliwości rozwoju regionalnego często przekłada się na ciągłą migrację wewnętrzną pracowników, co zawsze osłabia możliwości i kompetencje niezbędne w regionach, aby rozwijać się i korzystać z szans stwarzanych przez Europejski Zielony Ład. |
| --- | --- |

5.5.

Bruksela, dnia 8 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  „Żadnego Zielonego Ładu bez ładu społecznego”, opinia EKES-u przyjęta w dniach 9–10 czerwca 2021 r. (Dz.U. C 341 z 24.8.2021, s. 23).

1

(2)  Odnosimy się w szczególności do trzech celów przewodnich, które zakładają, że co najmniej 78 % ludności UE w wieku od 20 do 64 lat powinno być zatrudnionych; co najmniej 60 % wszystkich dorosłych powinno co roku uczestniczyć w szkoleniach; a liczba osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym powinna zostać zmniejszona o co najmniej 15 mln.

2

(3)  „Propozycje EKES-u dotyczące odbudowy i naprawy gospodarczej po kryzysie związanym z COVID-19”, rezolucja przyjęta w dniu 11 czerwca 2020 r. (Dz.U. C 311 z 18.9.2020, s. 1).

3

(4)  Rezolucja EKES-u w sprawie programu prac Komisji Europejskiej na 2022 r., przyjęta 9 czerwca 2021 r. (Dz.U. C 341 z 24.8.2021, s. 1).

4

(5)  https://www.ilo.org/global/topics/green-jobs/publications/WCMS_432859/lang--en/index.htm

5

(6)  Zob. INT/935 (2021) opinia EKES-u w sprawie nowej strategii przemysłowej UE (dotychczas nieopublikowana w Dzienniku Urzędowym).

6

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/56 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/56

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Silne partnerstwo transatlantyckie oparte na wspólnych wartościach demokracji i praworządności jako klucz do sprostania globalnym wyzwaniomi zachowania ładu międzynarodowego”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2022/C 152/09)

| Sprawozdawca: | Christian MOOS |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Peter CLEVER |

Sprawozdawca:

Christian MOOS

Współsprawozdawca:

Peter CLEVER

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 25.3.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Podstawa prawna | Art. 35 regulaminu wewnętrznego |
| | Rezolucja |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Stosunków Zewnętrznych |
| Data przyjęcia przez sekcję | 17.11.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 9.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 211/3/5 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

25.3.2021

Podstawa prawna

Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Podstawa prawna

Art. 35 regulaminu wewnętrznego

Rezolucja

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Stosunków Zewnętrznych

Data przyjęcia przez sekcję

17.11.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

9.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

211/3/5

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | W globalnym ładzie, w którym panują zasady prawa, a nie prawo silniejszego, demokracja i praworządność są ze sobą nierozerwalnie związane. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Z kolei demokracja i praworządność nie są możliwe bez zaangażowania pluralistycznego, niezależnego i dynamicznego społeczeństwa obywatelskiego, w tym niezależnych partnerów społecznych. Dlatego tak ważne jest, by wcielić w życie zalecenia zawarte w niniejszej opinii w sprawie transatlantyckiego społeczeństwa obywatelskiego, w szczególności te promujące platformę transatlantycką. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Tymczasem w obrębie UE struktura demokratyczna niektórych państw członkowskich uległa osłabieniu. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | W ostatnich dwóch dziesięcioleciach można było zaobserwować zmiany geopolityczne, które doprowadziły do dużych szkód w multilateralnym porządku świata i znacząco osłabiły ważne organizacje międzynarodowe. Szczególnym wyzwaniem są przede wszystkim Chiny, a także Rosja, zaś w skali regionalnej – Turcja. Europa jest w stanie stawić im czoła tylko w ramach ponownie wzmocnionego partnerstwa transatlantyckiego, a z kolei Stany Zjednoczone są zdane na demokratycznych sojuszników na całym świecie, w tym szczególnie na Europę. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) popiera ideę sojuszu państw demokratycznych i samokrytycznie stwierdza, że do obrony uniwersalnych wartości i praw pilnie potrzeba większego zaangażowania. UE i USA powinny być wspólnie ostoją światowej demokracji, pokoju i bezpieczeństwa na całym świecie, praworządności i praw człowieka dla wszystkich. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Pośpieszne wycofanie amerykańskich sił zbrojnych i ich sojuszników z Afganistanu w przerażający sposób unaocznia, w jak dużym stopniu wolny świat polega na gwarancji bezpieczeństwa ze strony USA. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | W polityce zagranicznej i bezpieczeństwa Unia musi przemawiać jednym głosem, a swą mętną koncepcję „strategicznej autonomii” powinna zastąpić strategiczną zdolnością do działania. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Nie może być mowy o europejskim kursie równej odległości wobec wielkich mocarstw. UE powinna ramię w ramię ze Stanami Zjednoczonymi oraz z sojuszem państw demokratycznych bronić liberalnego porządku świata, a zwłaszcza realizować wobec Chin strategię kooperatywnego powstrzymywania. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | OBWE stanowi istotny filar ogólnoeuropejskiej architektury bezpieczeństwa i jako taki warto go wzmacniać w kontekście dialogu z Rosją. Projekt Nord Stream 2 musi zostać wstrzymany, dopóki Rosja nie przestanie naruszać zasad prawa międzynarodowego na Ukrainie, ponieważ w przeciwnym wypadku da to Moskwie kolejne instrumenty nacisku wobec innych krajów Europy Wschodniej. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Trzeba wraz z NATO wzmocnić europejski system bezpieczeństwa, a jednocześnie w ramach NATO konieczne jest przeprowadzenie dialogu na temat wartości. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Należy jeszcze bardziej zacieśnić transatlantycką współpracę społeczeństwa obywatelskiego. Szczególnie istotny jest przy tym wspólny dialog – taki jak ten, który w UE gwarantuje EKES – na temat praw obywatelskich, odporności na dezinformację, wolności mediów, ochrony klimatu, praw socjalnych, ochrony konsumentów, a także wspierania demokracji. W perspektywie długoterminowej partnerstwo transatlantyckie może przerodzić się w integrację transatlantycką. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Praworządność i wolnościowy porządek świata

| 2.1. | EKES stwierdza, że istnieje nierozerwalny związek między wolnościowym porządkiem świata z jednej strony a praworządnością i demokracją w stosunkach wewnętrznych. Jeśli podmioty praworządne i demokratyczne nie będą w wystarczająco mocny sposób wpływać na podmioty opierające się na autorytaryzmie i totalitaryzmie, wówczas nie da się utrzymać wolnościowego porządku świata. Z drugiej strony – jeśli w miejsce opartego na zasadach, wolnego handlu pojawią się merkantylizm i protekcjonizm, w stosunkach wewnętrznych zyskają siły, które kwestionują demokrację opartą na wolności i praworządności. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Zdaniem EKES-u wolnościowy porządek świata jest warunkiem wstępnym do opartego na zasadach, sprawiedliwego i zrównoważonego handlu oraz osiągnięcia celów klimatycznych określonych w porozumieniu paryskim, a także celów zrównoważonego rozwoju ONZ, w których mowa o sprawiedliwości społecznej, równości szans, równości płci oraz niedyskryminacji. Porządek świata oparty na prawie silniejszego, wykluczeniu, dążeniach autarkicznych i stosunkach handlowych kierujących się hierarchią siły nie będzie w stanie wyłonić ani wzmocnić twórczej i innowacyjnej przedsiębiorczości, osiągającej trwałe gospodarcze sukcesy, ani też zrealizować ambitnych celów środowiskowych i społecznych. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | EKES wspiera zatem wzmocnienie podstawowych zasad współistnienia państw za pośrednictwem Organizacji Narodów Zjednoczonych i jej wyspecjalizowanych organizacji i z zadowoleniem przyjmuje ideę sojuszu wszystkich państw demokratycznych, ponieważ jedynie dzięki demokratycznej skuteczności Stanów Zjednoczonych w ogóle było możliwe powstanie instytucji międzynarodowych po II wojnie światowej, a i w przyszłości instytucje te będą mogły istnieć tylko przy otwartych na świat i demokratycznych Stanach Zjednoczonych. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | EKES samokrytycznie stwierdza, że po zakończeniu zimnej wojny nie tylko polityka europejska, lecz także organizacje społeczeństwa obywatelskiego w Europie zbyt długo uznawały, że potwierdzone uniwersalne wartości demokracji i praworządności są zagwarantowane na zawsze. Tymczasem na świecie nie brakuje silnych podmiotów, które do wyznawania tych wartości zobowiązały się co prawda na mocy prawa międzynarodowego, lecz w praktyce zasadniczo ich nie przestrzegają. Utrzymania własnego porządku opartego na wartościach nie można przyjmować za pewnik. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Wartości, które leżą u podstaw państw i organizacji międzynarodowych o charakterze demokratycznym i praworządnym, stanowią fundament multilateralnego porządku świata; porządku, za którym UE wciąż się opowiada, nawet jeśli z nieco ograniczoną siłą oddziaływania. Wartości te mają korzenie w rozdzieleniu władzy świeckiej i duchowej, w Wielkiej Karcie Swobód (Magna Carta), Habeas Corpus oraz w Powszechnej deklaracji praw człowieka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych. To właśnie te wartości są podstawowym warunkiem demokracji liberalnej i praworządności. Unia i Stany Zjednoczone oraz zaprzyjaźnione demokracje liberalne podzielają te same wartości. W oenzetowskiej Powszechnej deklaracji praw człowieka w art. 30 stwierdzono jednoznacznie: Żadnego z postanowień niniejszej Deklaracji nie można rozumieć jako udzielającego jakiemukolwiek Państwu, grupie lub osobie jakiegokolwiek prawa do rozwijania działalności lub wydawania aktów zmierzających do obalenia któregokolwiek z praw i wolności proklamowanych w niniejszej Deklaracji. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Wspólnym elementem liberalnych demokracji jest to, że ich funkcjonowanie jest nierozerwalnie powiązane z pluralistycznym, niezależnym i sprawnym społeczeństwem obywatelskim. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Znaczenie stosunków transatlantyckich dla miejsca Europy w świecie

| 3.1. | W ostatnich dwóch dziesięcioleciach można było zaobserwować zmiany geopolityczne, które doprowadziły do dużych szkód w wolnościowym porządku świata i znacząco osłabiły ważne organizacje międzynarodowe. Dominujące siły sprawcze tych przemian to coraz bardziej agresywna elita władzy Chińskiej Republiki Ludowej oraz niebezpiecznie pogłębiający się izolacjonizm Stanów Zjednoczonych. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Stany Zjednoczone nie są jednak w stanie samodzielnie zapewnić utrzymania wolnościowego porządku świata ze względu na swe wewnętrzne napięcia społeczne, a także z uwagi na globalny wymiar tego wyzwania. Obywatele USA są bardzo sceptyczni wobec kosztownych operacji wojskowych w odległych regionach świata. Przykład Afganistanu brutalnie pokazuje, że pilnie potrzebna jest nowa, wiarygodna strategia liberalnych demokracji, a w celu odciążenia USA – większe zaangażowanie Europy. Nie może się ono ograniczać do zdolności wojskowych, lecz też nie może ich też pomijać. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | W 2011 r. Stany Zjednoczone odwróciły się rozczarowane od zdestabilizowanego Bliskiego Wschodu. Powstałą w ten sposób próżnię wypełniło najpierw Państwo Islamskie. Gdy w Iraku i Syrii zostało ono w dużej mierze zniszczone, lukę zaczęła wypełniać przede wszystkim Rosja. W tym samym epokowym roku ówczesna sekretarz stanu USA, Hilary Clinton, oświadczyła, że przyszłość polityki rozstrzygnie się w Azji, nie w Afganistanie czy Iraku. Europa i Bliski Wschód znalazły się na marginesie strategii amerykańskiej i zainteresowań tego kraju. W kontekście wydarzeń w Afganistanie wydaje się, że za rządów prezydenta Bidena ta niebezpieczna dla stabilności i bezpieczeństwa Europy polityka będzie kontynuowana. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Europa nadal nie jest w centrum zainteresowania amerykańskiej polityki zagranicznej. USA poświęcają całą swoją uwagę i zasoby niepowstrzymanemu, a na skutek pandemii może nawet przyspieszonemu wzrostowi Chin. Ponadto znów komplikuje się sytuacja w Ameryce Łacińskiej, gdzie szerzy się autorytaryzm i korupcja, a nawet dochodzi do całkowitego upadku państw. Już choćby ze względu na tamtejsze ruchy migracyjne region Ameryki Łacińskiej jest dla Stanów istotniejszy niż Europa czy Afryka. Mimo najszybciej przyrastającej populacji świata Afryka nie znajduje się bynajmniej w centrum uwagi Ameryki, natomiast sąsiadująca z nią Europa wprawdzie przejawia zainteresowanie, jednak w przeciwieństwie do bardzo tam aktywnych Chin nie ma jeszcze żadnej przemyślanej strategii. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Chiny kontynuują swój rozpoczęty jeszcze pod koniec lat 80. XX w. przez Deng Xiaopinga szybki wzrost gospodarczy, a od chwili przejęcia władzy przez Xi Jinpinga z coraz większą pewnością siebie formułują swoje nowe roszczenia mocarstwowe. Kraj ten przeszedł drogę od pokojowo nastawionej na zewnątrz, rozwijającej się gospodarczo dyktatury do ukazującego swoją wyższość militarną, a nawet zagrażającego militarnie państwa azjatyckiego, zaś w polityce wewnętrznej (ponownie) do totalitarnego, nadzorującego wszelkie aspekty życia państwa policyjnego. UE nie dysponuje żadną jasną strategią wobec Chin. Podczas niemieckiego przewodnictwa w Radzie stymulowała politycznie i przeforsowała dwustronną umowę inwestycyjną, która nie nakłada na Chiny wystarczających obowiązków, w tym w zakresie wdrażania praw podstawowych takich jak prawo organizowania się, a interesom europejskim służy co najwyżej powierzchownie. EKES wyraża duże zaniepokojenie możliwymi konsekwencjami, zwłaszcza jeśli chodzi o dezinformację i wywieranie nacisku, gdyż umowa umożliwia również w dużym stopniu chińskie inwestycje w sektorze prasowym, medialnym i rozrywkowym. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.5.1. | Chiny zbroją się na potęgę. To obecnie otwarcie agresywne nowe mocarstwo światowe grozi z coraz większą mocą nawet scenariuszem inwazji na Tajwan, stara się przejąć kontrolę nad kluczowymi dla gospodarki światowej morskimi szlakami handlowymi, wbrew wszelkim własnym zobowiązaniom podjętym na mocy prawa międzynarodowego niszczy demokrację i wolność w Hongkongu, a także stosuje masowy i niemal niewyobrażalnie brutalny ucisk wobec muzułmańskiej ludności w swoich północno-zachodnich prowincjach. Ten ostatni element nie powstrzymał bynajmniej Komunistycznej Partii Chin (KPCh) przed nawiązaniem dobrych stosunków z talibami w chwili rozpadu Afganistanu. Zachodnie fiasko w Hindukuszu mianowicie jeszcze bardziej przekonuje KPCh do wielostronnego, lecz nie – wolnego porządku światowego. Pojęcie multilateralizmu, które do tej pory budziło pozytywne konotacje, należy zatem postrzegać już w innym świetle. |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | Wpływy chińskie w Europie stały się czynnikiem gospodarczym i politycznym, którego nie sposób przeoczyć. Pekin konsekwentnie realizuje swój projekt nowego jedwabnego szlaku, krok za krokiem zajmuje strategiczne pozycje oraz uzależnia od siebie politycznie państwa afrykańskie i azjatyckie umowami kredytowymi, które tylko z pozoru wydają się tak hojne i wspaniałomyślne, a w rzeczywistości kneblują im usta. Również w Europie Południowo-Wschodniej Pekin przejął już kontrolę nad ważnymi elementami infrastruktury. Jako przykłady w UE można wymienić port w Pireusie w Grecji, budowę autostrady w Czarnogórze lub rozwój sieci 5G. |
| --- | --- |

3.5.2.

| 3.5.3. | Część gospodarki europejskiej, w tym zwłaszcza koncerny niemieckie, są obecnie w niebezpiecznym stopniu uzależnione od rynku chińskiego, który początkowo oferował się przemysłowi europejskiemu jako „przedłużone miejsce produkcji”, sam jednak nigdy tak naprawdę się nie otworzył. Niektóre koncerny słusznie poddają przeglądowi swoje łańcuchy dostaw, które są zbyt bardzo jednostronne i ostatecznie uzależnione od dobrej lub złej woli chińskich przywódców. |
| --- | --- |

3.5.3.

| 3.5.4. | Nawet po przystąpieniu Chin do WTO dostęp do rynków chińskich pozostaje utrudniony lub wręcz niemożliwy. O podejściu opartym na sprawiedliwości i wzajemności nie może już być mowy. Kraj ten zakłóca światową konkurencję, stosując subwencje i uporczywie odmawiając obniżenia swoich nadmiernych mocy produkcyjnych. Państwo rządzone przez KPCh od samego początku uprawiało systematyczne szpiegostwo przemysłowe, wymuszało transfer wiedzy za pośrednictwem spółek joint venture. Obecnie Chiny otwierają się już tylko na zagranicznych inwestorów, których wiedzy fachowej potrzebują, jednocześnie nadal chroniąc chińskie przedsiębiorstwa – w sposób zakłócający konkurencję – przed wszelkim ryzykiem. Wszystko to jest nie do pogodzenia z systemem wzajemnie otwartych i uczciwych rynków. |
| --- | --- |

3.5.4.

| 3.6. | Rosja – od czasu pamiętnego wystąpienia Władimira Putina w 2007 r. podczas Monachijskiej Konferencji Bezpieczeństwa – niestety coraz większymi krokami oddalała się od współpracy z Zachodem. Moskwa już dawniej wykorzystywała jako środek nacisku zależność swoich sąsiadów od dostaw gazu ziemnego. Jeśli sposób ten okazywał się niewystarczający, a zbliżenie byłych republik radzieckich do UE, a tym samym do Zachodu, lub ich dążenie do większej niezależności stawało się zbyt silne, władze w Moskwie rozpoczynały na swoich peryferiach bądź na obszarach dawnych wpływów radzieckich ukryte lub otwarte wojny, w wyniku których wbrew prawu międzynarodowemu, a także własnym zapewnieniom umownym zaanektowały Krym będący częścią terytorium Ukrainy. Władcy na Kremlu brutalnie wykorzystali do swoich celów okres niestabilności po krótkiej arabskiej wiośnie w 2011 r. Ponadto wszczynają oni cyberwojny przeciwko państwom wolności i demokracji, prowadzą ukierunkowane kampanie dezinformacyjne, wspierają skrajne ruchy i partie oraz, jak udowodniono, wpływali na wyniki wyborów w tych państwach, w tym przede wszystkim na kampanię w sprawie brexitu oraz wybory prezydenckie w Stanach Zjednoczonych w 2016 r. Prześladują swoich krytyków na całym świecie i dokonują napaści na nich, również na terytorium UE. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Mimo porozumienia w sprawie uchodźców Turcja pod rządami Recepa Tayipa Erdogana oddaliła się politycznie nie tylko od UE, lecz także w coraz większym stopniu od zasadniczej jedności państw demokratycznych, przez co staje się coraz bardziej problematycznym partnerem w ramach NATO. Celowo wywoływane napięcia na wschodnich krańcach Morza Śródziemnego wokół wysp greckich oraz odwierty u wybrzeży Cypru, a także rola Turcji odgrywana na zamieszkałych przez Kurdów terenach północnej Syrii, jak również wojna w Libii – wszystko to jeszcze bardziej oddaliło Turcję od UE. Wypowiedzenie konwencji stambulskiej dotyczącej ochrony kobiet przed przemocą stanowi niepokojący sygnał polityczny. Mimo że przystąpienie Turcji do UE – już i tak związane z wieloma trudnościami i w najlepszym razie możliwe w długim terminie – znów znacząco się oddala, podejmowane są starania, aby zmodernizować umowę celną, wykonać kolejne zdefiniowane już kroki na drodze ku liberalizacji regulacji wizowych, utrzymać konsultacje wysokiego szczebla oraz wzmocnić kontakty w ramach społeczeństwa obywatelskiego. Warto zauważyć, że ostatnie sondaże wskazują na dużą proeuropejskość tureckiego społeczeństwa. Wszystkie te działania utkną jednak w martwym punkcie, dopóki przywódcy państwa tureckiego nie wesprą pożądanej deeskalacji i zbliżenia skutecznymi działaniami o długotrwałych skutkach. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Te wszystkie zmiany, istotne zwłaszcza dla Europy – tj. coraz bardziej agresywny rewizjonizm Putina, odwrócenie się od Europy podążającego za neoosmańskimi wizjami prezydenta Turcji, rozpad ładu na wielu obszarach Bliskiego Wschodu, a także coraz bardziej jednostronne powiązania gospodarcze Europy z Chinami – nastąpiły w ciągu dziesięciu lat. Przebiegały one równolegle z utratą znaczenia Europy dla polityki Stanów Zjednoczonych oraz z politycznym oddaleniem się od siebie tych dwóch ośrodków od 2002 r. w toku „wojny z terroryzmem”. Tymczasem Stany Zjednoczone i UE zawsze były i nadal są zdecydowanie najbliższymi partnerami – z punktu widzenia polityki, kultury i gospodarki. UE ma wiele do zaoferowania partnerstwu transatlantyckiemu, które jest niezbędne dla wolnościowego porządku świata. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Mniej więcej do 2010 r. Stany Zjednoczone aktywnie wspierały demokratyzację w nowych państwach członkowskich UE. Z punktu widzenia USA wydawało się, że do 2010 r. przechodzące transformację ustrojową państwa Europy Środkowo-Wschodniej rozwinęły się w kierunku stabilnych systemów demokratycznych o gospodarce rynkowej pomimo problemów z korupcją utrzymujących się zwłaszcza w Europie Południowo-Wschodniej. Jednak po powrocie do władzy dawnego premiera Węgier Viktora Orbána w roku 2010 rozpoczął się tam proces przechodzenia ku demokracji nieliberalnej. Węgry były pierwszym krajem UE, który z różnych powodów zaczął podążać tą drogą. Kilka lat później Polska również zaczęła zmierzać ku autorytarnej demokracji: po kolei zarzucano wartości pluralizmu i wolności mediów czy też niezależności sądów od wpływów rządowych. Inne kraje UE w różnym stopniu wykazują podobne tendencje, co powoduje coraz większe napięcia z USA. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | W licznych państwach członkowskich UE nie ma obecnie gwarancji stabilności porządku demokratycznego. Niektóre rządy zwracają się ku autorytarnym modelom i metodom sprawowania władzy, których w żadnym razie nie można uznać za zgodne z podstawowymi wartościami UE. Do tego należy dodać intensywne próby wywierania wpływu przez państwa trzecie, które dążą do destabilizacji Europy. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Niektórzy europejscy członkowie NATO, w tym największe pod względem liczby ludności i najsilniejsze gospodarczo państwo członkowskie Unii – Niemcy, przez całe lata niewystarczająco inwestowały w swoje zdolności obronne, a tym samym nie wypełniały swoich zobowiązań sojuszniczych, a w Brukseli de facto wspierały kurs równej odległości wobec wielkich mocarstw XXI w. Koncepcja polegająca na jednoczesnym uznawaniu Stanów Zjednoczonych za partnera w sprawach bezpieczeństwa, Rosji za źródło surowców, Chin za gospodarcze Eldorado, a Europy za moralne supermocarstwo, które w rzeczywistości nie musi rozwijać własnego potencjału w zakresie polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, aby bronić zdefiniowanych interesów i w razie potrzeby móc mocno oddziaływać na rzecz stabilności, okazuje się jednoznacznie nieskuteczna i pozbawiona przyszłości. Europa po części osłabia się też sama, skoro z wahaniem reaguje na niektóre ataki na wolnościowy porządek na świecie, demokrację i praworządność w sytuacji, gdy konieczne jest zdecydowane działanie. Przez to staje się podatna na zagrożenia i otwiera przestrzeń dla wpływu państw trzecich, również na Bałkanach Zachodnich, które w przyszłości muszą przecież stanowić integralną część UE. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | UE wciąż wydaje się kurczowo trzymać koncepcji powstałej w czasie rządów Trumpa, którą w Brukseli określa się mianem „autonomii strategicznej” i która jest co najmniej dwuznaczna. W zakresie polityki zagranicznej i bezpieczeństwa strategiczna autonomia nie byłaby zgodna z duchem silnego partnerstwa transatlantyckiego. Tymczasem wielu polityków UE wciąż marzy o równej odległości wobec Stanów Zjednoczonych, Rosji i Chin. Podobne nastroje są również powszechne wśród ludności, również w części zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego. A przecież Europa jest znacznie bliższa Stanom Zjednoczonym niż Chinom czy Rosji. Nie może być mowy o równej odległości wobec tych mocarstw. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | UE i USA powinny być wspólnie ostoją światowej demokracji, pokoju i bezpieczeństwa na całym świecie, praworządności i praw człowieka dla wszystkich. Jednak w Afganistanie poniosły całkowitą porażkę. Pośpieszne wycofanie amerykańskich sił zbrojnych i ich europejskich sojuszników z Afganistanu w przerażający sposób pokazało, w jak dużym stopniu wolny świat, a tym samym Europa, zależy od amerykańskiej potęgi militarnej. W tej sytuacji tym bardziej niepokoi słabość strategiczna UE, która nie dysponuje wspólną polityką zagraniczną i bezpieczeństwa. |
| --- | --- |

3.13.

4.   Zalecane działania

| 4.1. | UE powinna przyjąć i wesprzeć ofertę prezydenta Stanów Zjednoczonych Joe Bidena dotyczącą powołania do życia sojuszu sił demokratycznych, a także wzmocnić Stany Zjednoczone w ich woli, aby ponownie stanąć na czele sił opowiadających się za realizacją takich wartości jak godność człowieka, wolność, demokracja i praworządność. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Warunkiem uczestnictwa w takim prodemokratycznym sojuszu musi być brak jakichkolwiek wątpliwości co do praworządnego i demokratycznego charakteru jego członków. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Unia Europejska powinna ramię w ramię z państwami demokratycznymi na świecie i ze Stanami Zjednoczonymi jako silnym i wiarygodnym mocarstwem światowym realizować wobec Chin strategię kooperatywnego powstrzymywania (1). Strategia kooperatywnego powstrzymywania Chin, w przeciwieństwie do polityki powstrzymywania z czasów zimnej wojny, powinna polegać na respektowaniu i obronie uzasadnionych chińskich interesów przez sojusz sił demokratycznych, a jednocześnie na jasnej i ostrej reakcji dyplomatycznej w sytuacji, gdy – jak w przypadku Ujgurów – dochodzi do poważnego naruszenia praw człowieka lub – jak w przypadku Hongkongu – dochodzi wręcz do łamania dobrowolnie zawartych umów międzynarodowych. Wartości te muszą również znaleźć odzwierciedlenie w podejściu do umowy inwestycyjnej między UE a Chinami, którą UE powinna wstrzymać dopóty, dopóki powszechne są naruszenia praw człowieka i dopóki nie wdrożono praw podstawowych takich jak prawo organizowania się. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | OBWE stanowi istotny filar ogólnoeuropejskiej architektury bezpieczeństwa. Należy ją wzmocnić zwłaszcza w jej dialogu z Rosją, aby uniknąć dalszej eskalacji otwartych i tlących się konfliktów (jak choćby wokół Naddniestrza) i położyć fundamenty pod przyszłe ponownie zbliżenie pod warunkiem uznania międzynarodowego porządku prawnego. Nie może być mowy o uznaniu skutków polityki imperialnej sprzecznej z prawem międzynarodowym ani na Ukrainie i na Białorusi, ani w innych miejscach. Musi to być spójną częścią wspólnej strategii transatlantyckiej i polityki sojuszu sił demokratycznych. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Unia Europejska powinna wstrzymywać realizację niemal ukończonego już projektu Nord Stream 2, dopóki nie uda się znaleźć rozwiązania konfliktu ukraińskiego i położyć kresu innym fundamentalnym naruszeniom międzynarodowego porządku prawnego, takim jak bezprawny ucisk opozycji demokratycznej, charakteryzujący się prześladowaniami i aresztowaniami, jak choćby w przypadku Aleksieja Nawalnego. W kwestii zaopatrzenia w energię Unia musi konsekwentnie realizować cele Zielonego Ładu, dbając przy tym o dywersyfikację swoich źródeł energii. Co się tyczy zawieranych z Rosją umów na dostawy gazu ziemnego, należy w pełnym zakresie uwzględniać uzasadnione interesy tych państw członkowskich UE, które leżą w dawnej radzieckiej strefie wpływów. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Członkostwo w NATO nie równa się wprawdzie członkostwu w Unii Europejskiej. Niemniej jest to sojusz wojskowy, który zapewnia bezpieczeństwo państw demokratycznych w Ameryce Północnej i Europie. Neutralność państw europejskich jest możliwa jedynie w jego cieniu i de facto pod jego parasolem ochronnym. Państwa członkowskie UE powinny zatem porozumieć się w kwestii wspólnych struktur bezpieczeństwa zgodnych z postulatem utrzymania, a nawet trwałego wzmocnienia sojuszu północnoatlantyckiego. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Państwa członkowskie UE, które są jednocześnie członkami NATO, muszą dotrzymywać uzgodnionych w ramach tego sojuszu zobowiązań odnośnie do wkładu w bezpieczeństwo, a dokładniej również w zakresie realizacji dwuprocentowego celu potwierdzonego na szczycie NATO w Walii w 2014 r. NATO nie jest tym samym, co postulowany sojusz sił demokratycznych, obejmujący także region Pacyfiku. Ponadto członkami NATO są i zawsze były także państwa niedemokratyczne. Jednak również NATO musi umocnić i dopracować proces wewnętrznej dyskusji o swoich wartościach. Nieprzestrzeganie zasad demokracji i praworządności nie powinno pozostawać bez konsekwencji także w tym sojuszu. Przyszłe zagrożenia dla bezpieczeństwa obejmują nie tylko groźby ze strony działających asymetrycznie sił terrorystycznych, lecz także, a nawet w szczególności kwestionowanie międzynarodowego porządku prawnego, który jest nieodłącznie związany z wolnościowo-demokratyczną strukturą współtworzących go państw. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Nie bez kozery Henry Kissinger pytał o numer telefonu do Europy. UE powinna w większym stopniu koordynować swoją politykę zagraniczną i bezpieczeństwa, a w dalszej perspektywie przekazać odpowiedzialność za nią Parlamentowi Europejskiemu i kontrolowanej oraz legitymizowanej przezeń władzy wykonawczej. W Radzie decyzje dotyczące polityki zagranicznej i bezpieczeństwa muszą być podejmowane większością kwalifikowaną. Państwa członkowskie UE muszą zrozumieć, że utrzymując wielogłos, same pozbywają się wszelkiej skutecznie realizowanej suwerenności. A tę można odzyskać jedynie poprzez połączenie suwerenności poszczególnych państw i dzielenie się instrumentami. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Unia musi przemyśleć swoją koncepcję strategicznej autonomii. Jest ona co najmniej myląca. W sensie politycznym i wojskowym Unia jest bardzo daleka od autonomii. Nawet w ramach multilateralnego porządku, który musi opierać się na wolnym, sprawiedliwym i zrównoważonym handlu, taka autonomia nie jest wartością, do której należałoby dążyć. Strategiczna autonomia nie może i nie powinna oznaczać równej odległości do innych mocarstw. Stany Zjednoczone jako państwo bez wątpienia oparte na zasadach demokracji i praworządności są i pozostaną nieodzownym partnerem Europy w dziedzinie gospodarki i polityki bezpieczeństwa, który – mimo wszystkich niezgodności interesów – w ważnych kwestiach szczegółowych podziela jej podstawowe wartości. Podczas gdy Pekin wyraźnie pochwala mglistą europejską koncepcję strategicznej autonomii, to reakcje wielu partnerów transatlantyckich wyraźnie pokazują, że albo ją odrzucają, albo postrzegają ją jako dwuznaczną. Niejednoznaczność jest jednak trucizną w partnerstwie strategicznym. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Zamiast strategicznej autonomii celem Unii powinna stać się strategiczna zdolność do działania („strategic capacity”). UE pracuje obecnie nad koncepcją asertywności, która zmierza w tym kierunku. W tym celu powinna jednak pożegnać się z superlatywami, którymi posługuje się w swoich planach dziesięcioletnich co najmniej od czasu strategii lizbońskiej. Do tej pory Unii nie udało się osiągnąć żadnego z tak zdefiniowanych celów. Należałoby zachęcić ją raczej do większej skromności, a jednocześnie bardziej zdecydowanego i przewidującego działania. Nie można po prostu obwieścić czy też podjąć decyzję, że posiada się zdolność działania lub egzekwowania. Musi ona opierać się na faktach, których należy dowieść. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Zdaniem EKES-u dwustronne umowy handlowo-inwestycyjne muszą być sporządzane w taki sposób, aby można je było włączyć w odnowiony światowy system handlu. Nie mogą one stanowić przeszkody w wolnościowym, multilateralnym porządku świata, lecz muszą go zabezpieczać i promować. Partnerstwo transatlantyckie musi również stanowić podstawę odnowionego światowego systemu handlu. UE i USA muszą wykazać się wspólnie odpowiedzialnością i przywództwem w WTO oraz opowiedzieć się za skutecznym modelem wielostronnych stosunków wraz z nowoczesnym programem handlu, który uwzględniałby również aspekty ekologiczne i społeczne. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Niezawodne partnerstwo transatlantyckie jest decydującym warunkiem utrzymania międzynarodowego porządku prawnego i pokoju. Każda próba obrony tych wartości bez ścisłej współpracy ze Stanami Zjednoczonymi skazana jest na porażkę, ponieważ w pojedynkę Europa nie ma wystarczającej wagi, aby zapobiec powstaniu hierarchicznego porządku światowego, w którego centrum znalazłyby się Chiny. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Wspólnie z USA, Zjednoczonym Królestwem, Kanadą, Japonią, Koreą Południową, Australią i innymi państwami wolnościowymi na całym świecie UE może zagwarantować demokratyczny porządek i praworządność także w swoich granicach, a tam, gdzie doszło do naruszenia tych wartości – przyczynić się do ich przywrócenia. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | UE powinna działać na rzecz stworzenia i rozwijania transatlantyckiej platformy współpracy organizacji społeczeństwa obywatelskiego, z punktami kontaktowymi w Ameryce Północnej i Europie w formie inicjowanej obecnie przez członków EKES-u, przy zaangażowaniu także krajów spoza UE, np. Zjednoczonego Królestwa. Tylko prężne społeczeństwo obywatelskie będzie bowiem w stanie wzbudzić entuzjazm dla wspólnych wartości i chronić je. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.14.1. | Trzeba pilnie stworzyć transatlantyckie forum dialogu o przyszłości demokracji i wspólnego dialogu o praworządności. Spójne wysiłki na rzec demokratyzacji – w Europie, Stanach Zjednoczonych i innych państwach sojuszniczych – muszą stanowić priorytet wspólnej transatlantyckiej agendy politycznej. |
| --- | --- |

4.14.1.

| 4.14.2. | Transatlantyckie społeczeństwo obywatelskie powinno rozpocząć wspólny dialog o prawach obywatelskich, aby po obu stronach Atlantyku wyczulić społeczeństwa na nieprawidłowości w tej dziedzinie i na przykładach najlepszych praktyk wpływać na kształtowanie polityki. |
| --- | --- |

4.14.2.

| 4.14.3. | W tym transatlantyckim dialogu społeczeństwa obywatelskiego szczególne miejsce powinna zajmować kwestia lepszej odporności na akty dezinformacji. W związku z tym trzeba razem bronić wolności mediów w liberalnych demokracjach i ponownie wzmacniać tę wolność wszędzie tam, gdzie tylko z jakichkolwiek powodów doznała uszczerbku. Wolność mediów jest bowiem fundamentem demokracji i praworządności, a zarazem emblematycznym przejawem wartości transatlantyckich. |
| --- | --- |

4.14.3.

| 4.14.4. | Analogicznie ochrona klimatu oraz wspólne wysiłki na rzecz spowolnienia globalnego ocieplenia powinny być tematem transatlantyckiego dialogu społeczeństwa obywatelskiego, ponieważ w ten sposób można razem znaleźć długofalowe i otwarte na zastosowanie technologii rozwiązania. |
| --- | --- |

4.14.4.

| 4.14.5. | Kolejną kwestią nie do pominięcia w tym dialogu łączącym społeczeństwa po obu stronach Atlantyku są nowe wyzwania społeczne, związane z polityką klimatyczną i cyfryzacją. Pytanie, jak na całym świecie można zagwarantować prawa socjalne oraz poprawić szanse i możliwości ludzi, a zwłaszcza prawa zarówno wolnych przedsiębiorczyń i przedsiębiorców, jak i pracownic i pracowników, pilnie wymaga wspólnych rozwiązań. Jest to istotne także, a nawet przede wszystkim w kontekście przyszłości instytucji o wolnościowym charakterze oraz stabilności liberalnego ładu na świecie. |
| --- | --- |

4.14.5.

| 4.14.6. | Z myślą o przyszłych umowach handlowych i dążeniach do wzmocnionego multilateralnego porządku należy rozwinąć już istniejącą formułę transatlantyckiego dialogu oraz – w razie potrzeby – stworzyć nową. Niedawno ustanowiona Transatlantycka Rada ds. Handlu i Technologii ma szczególne znaczenie, lecz musi podlegać zasadom pełnej przejrzystości. |
| --- | --- |

4.14.6.

| 4.15. | Europa będzie musiała wnieść swój wkład, być gotowa na większe obciążenia ze swojej strony i wykazać się poczuciem odpowiedzialności. W tym celu musi w pierwszej kolejności pokonać własny wielogłos w sprawach polityki zagranicznej i bezpieczeństwa oraz zaniechać oscylowania między hipermoralnością z jednej a oportunizmem z drugiej strony. Unia Europejska musi wspierać praworządność w stosunkach międzynarodowych z wykorzystaniem jasnej strategii, w sprawach polityki zagranicznej i bezpieczeństwa mówić jednym głosem oraz aktywnie wnosić wkład w stabilizację porządku multilateralnego. |
| --- | --- |

4.15.

| 4.16. | W perspektywie długoterminowej należy dalej rozwijać partnerstwo transatlantyckie w kierunku integracji gospodarczej, w tym z Kanadą, Zjednoczonym Królestwem i innymi państwami europejskimi, które nie są lub jeszcze nie są członkami UE. Istotnym warunkiem wstępnym tego procesu są transatlantyckie fora dialogu ze społeczeństwem obywatelskim w całej jego różnorodności, czego przykładem jest EKES w Europie, a także intensywniejszy dialog parlamentarny. |
| --- | --- |

4.16.

Bruksela, dnia 9 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Christian Moos, Peter Clever, „China ‚kooperativ eindämmen”, artykuł z 30 kwietnia 2021 r. we Frankfurter Allgemeine Zeitung.

1

Frankfurter Allgemeine Zeitung

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/63 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/63

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Dostosowanie strategii i działań przedsiębiorstw sektora spożywczego do celów zrównoważonego rozwoju na rzecz zrównoważonej odbudowy gospodarczej po pandemii COVID-19”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2022/C 152/10)

| Sprawozdawca: | Andreas THURNER |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Peter SCHMIDT |

Sprawozdawca:

Andreas THURNER

Współsprawozdawca:

Peter SCHMIDT

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 25.3.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Artykuł 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 25.11.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 9.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 564 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 209/0/02 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

25.3.2021

Podstawa prawna

Artykuł 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

25.11.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

9.12.2021

Sesja plenarna nr

564

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

209/0/02

1.   Wnioski i zalecenia

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES):

| 1.1. | Stwierdza, że branża spożywcza w całym łańcuchu dostaw (w tym europejscy rolnicy i rybacy, spółdzielnie, przedsiębiorstwa rolno-spożywcze, detaliści i hurtownicy i inne rodzaje przedsiębiorstwa) już dążą do postępów w zakresie zrównoważonego rozwoju i starają się oferować konsumentom zdrowe produkty o zrównoważonym charakterze zgodnie z Europejskim Zielonym Ładem. Jednak aby wrócić na ścieżkę, która pozwoli na osiągnięcie celów zrównoważonego rozwoju, potrzeba większych wysiłków. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Podkreśla potrzebę stworzenia ram sprzyjających innowacji, aby wspierać przedsiębiorstwa odpowiednimi narzędziami i rozwiązaniami w ich transformacji w kierunku bardziej zrównoważonej działalności gospodarczej. Należy wyeliminować bariery na drodze do innowacyjności. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Odnotowuje, że obecnie przedsiębiorstwa często natrafiają na skomplikowane wymogi w zakresie zrównoważonego rozwoju, które zamiast być szansą, stanowią duże obciążenie, i dlatego zaleca rozwijanie bardziej zrozumiałego języka („gramatyka zrównoważonego rozwoju”), aby zmienić tę sytuację. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Widzi ograniczenie strat i marnotrawienia żywności, zrównoważone pozyskiwanie surowców, lepsze pakowanie i systemy logistyczne łańcuchy żywieniowe o obiegu zamkniętym oraz efektywnie wykorzystujące zasoby, jak również rozwiązania w dziedzinie biogospodarki za dobry krok w kierunku bardziej zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Podkreśla istotna rolę konsumenta w tym kontekście. Środki informacyjne i edukacyjne w połączeniu z przejrzystym etykietowaniem żywności umożliwią konsumentom dokonywanie bardziej zrównoważonych wyborów (1). Komisja Europejska (KE) powinna również wprowadzić środki na rzecz przystępnej cenowo zdrowej żywności, wyprodukowanej, przetworzonej i dystrybuowanej w zrównoważony sposób. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Z zadowoleniem przyjmuje kodeks postępowania dotyczący odpowiedzialnej działalności gospodarczej i odpowiedzialnego marketingu. Większość zaangażowanych stron ogólnie uważa tworzenie dobrowolnego kodeksu za wartościowy proces, który zbliżył partnerów łańcucha dostaw żywności. Inicjatywa ta jest swego rodzaju początkiem i powinna być kontynuowana jako platforma współpracy w zakresie odpowiedzialnych i zrównoważonych praktyk biznesowych. EKES w szczególności:






  — | podkreśla ograniczenia podejścia dobrowolnego i wzywa do przyjęcia uregulowań i aktów prawnych, aby zadbać o szybkie przejście ku zrównoważonemu rozwojowi; |
| --- | --- | --- |

1.6.

—

podkreśla ograniczenia podejścia dobrowolnego i wzywa do przyjęcia uregulowań i aktów prawnych, aby zadbać o szybkie przejście ku zrównoważonemu rozwojowi;

| — | zaleca, by kodeks postępowania był bardziej stanowczy w odniesieniu do wymiaru społecznego, negocjacji układów zbiorowych pracy i ochrony socjalnej. Należy koniecznie zaangażować partnerów społecznych; |
| --- | --- |

—

zaleca, by kodeks postępowania był bardziej stanowczy w odniesieniu do wymiaru społecznego, negocjacji układów zbiorowych pracy i ochrony socjalnej. Należy koniecznie zaangażować partnerów społecznych;

| — | podkreśla potrzebę rzetelnego procesu przeglądu wdrażania kodeksu postępowania w terenie oraz potrzebę monitorowania, czy poszczególne ambitne zobowiązania i obietnice są realizowane, ponieważ doświadczenie wskazuje, że robi się tylko to, co jest mierzone i monitorowane. Zasadniczo dla powodzenia tego przedsięwzięcia kapitalne znaczenie będzie też miało większe zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego i dialog społeczny; |
| --- | --- |

—

podkreśla potrzebę rzetelnego procesu przeglądu wdrażania kodeksu postępowania w terenie oraz potrzebę monitorowania, czy poszczególne ambitne zobowiązania i obietnice są realizowane, ponieważ doświadczenie wskazuje, że robi się tylko to, co jest mierzone i monitorowane. Zasadniczo dla powodzenia tego przedsięwzięcia kapitalne znaczenie będzie też miało większe zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego i dialog społeczny;

| — | Odnotowuje, że dotychczas głównie większe i międzynarodowe przedsiębiorstwa przystąpiły do kodeksu postępowania i podkreśla potrzebę sprzyjającego otoczenia, szczególnie dla małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), aby wspierać je i ułatwić im większe zaangażowanie w realizację celów zrównoważonego rozwoju. Duże przedsiębiorstwa nierzadko dysponują własnymi działami ds. zrównoważonego rozwoju, natomiast MŚP często mają zbyt ograniczone zasoby i możliwości, aby rzeczywiście uwzględniać zrównoważony rozwój w swojej działalności. |
| --- | --- |

—

Odnotowuje, że dotychczas głównie większe i międzynarodowe przedsiębiorstwa przystąpiły do kodeksu postępowania i podkreśla potrzebę sprzyjającego otoczenia, szczególnie dla małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), aby wspierać je i ułatwić im większe zaangażowanie w realizację celów zrównoważonego rozwoju. Duże przedsiębiorstwa nierzadko dysponują własnymi działami ds. zrównoważonego rozwoju, natomiast MŚP często mają zbyt ograniczone zasoby i możliwości, aby rzeczywiście uwzględniać zrównoważony rozwój w swojej działalności.

| 1.7. | Podkreśla znaczenie szybkiego wdrożenia przez państwa członkowskie unijnej dyrektywy w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych oraz innych polityk wsparcia, aby kształtować bardziej zrównoważone i odporne łańcuchy żywnościowe (2). |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji, by stworzyć ramowe akty prawne na rzecz zrównoważonego łańcucha żywnościowego w UE i włączyć zrównoważony rozwój we wszystkie strategie polityczne UE związane z żywnością (3). Jasne jest, że istnieje potrzeba uregulowania i wprowadzenia norm na pewnym poziomie oraz harmonizacji, aby zadbać o wiarygodność i równe zasady działania. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Ponawia swoje wezwanie do Komisji, aby zadbać o spójność strategii politycznych w różnych sektorach (między innymi w odniesieniu do klimatu, środowiska, handlu i konkurencji) (4). Ułatwiłoby to przedsiębiorcom spożywczym podejmowanie zrównoważonych decyzji biznesowych. Ramy prawne powinny zapewniać prawdziwie równe warunki działania. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Ponawia swoje zalecenie, by przeanalizować opcję stworzenia Europejskiej Rady Polityki Żywnościowej, w której działania zaangażowane byłyby różne zainteresowane podmioty na wielu poziomach, mogącej między innymi ułatwić zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego w monitorowanie postępowania zgodnego z kodeksem. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Wskazuje, że zrównoważony rozwój opiera się na trzech głównych filarach: ekonomicznym, środowiskowym i społecznym. Z uwagi na różne uwarunkowania trzeba zdawać sobie sprawę, że jedno uniwersalne rozwiązanie dla wszystkich nie sprawdzi się. Ramowe akty prawne powinny zatem umożliwiać i ułatwiać przyjęcie rozwiązań zakrojonych na dane potrzeby, np. przez samoocenę i mechanizmy ustalania norm; |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Zaleca zrozumiałe ramy oparte na zasadach, wytycznych i zachętach. Opracowywane obecnie przepisy dotyczące zrównoważonego finansowania (taksonomii) nie mogą być zbyt złożone. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Wprowadzanie

| 2.1. | Strategia „Od pola do stołu” (5) jest kluczowym elementem Europejskiego Zielonego Ładu. Uwzględnia ona w kompleksowy sposób wyzwania związane ze zrównoważonymi systemami żywnościowymi i uznaje nierozerwalne związki między zdrowymi ludźmi, zdrowymi społeczeństwami i zdrową planetą. Strategia jest również głównym elementem programu Komisji na rzecz osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju ONZ. Od lat EKES odgrywa wiodącą rolę w promowaniu kompleksowej polityki żywnościowej UE. Był pierwszą instytucją europejską, która zaapelowała o całościowe podejście w tej dziedzinie (6), torując w ten sposób drogę do strategii „Od pola do stołu”. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W strategii „Od pola do stołu” uznano, że przetwórcy żywności, podmioty świadczące usługi gastronomiczne i detaliści odgrywają rolę w kształtowaniu rynku i wpływaniu na wybory żywieniowe konsumentów poprzez rodzaj produkowanej przez nich żywności, wybór dostawców, metody produkcji i opakowania, praktyki transportowe i marketingowe. Aby to wspierać, Komisja opracowała unijny kodeks postępowania dotyczący odpowiedzialnych praktyk w zakresie biznesu i marketingu (7) uruchomiony 5 lipca 2021 r., któremu towarzyszyć będą ramy monitorowania. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Na szczeblu międzynarodowym o wadze zrównoważonych systemów żywnościowych w nadchodzących latach zadecydował szczyt ONZ w sprawie systemów żywnościowych (8), który został zwołany przez Sekretarza Generalnego ONZ we wrześniu 2021 r. Celem są śmiałe nowe działania mające na celu zmianę sposobu, w jaki świat produkuje i konsumuje żywność. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Przedsiębiorstwa spożywcze mogą wnieść istotny wkład w bardziej zrównoważone, sprawiedliwe i bezpieczne systemy żywnościowe, jeżeli działają zgodnie z celami zrównoważonego rozwoju i porozumieniem paryskim w sprawie zmiany klimatu. Choć wiele osób prowadzących przedsiębiorstwa spożywcze podjęło już znaczące kroki w tym kierunku, to potrzeba ich jeszcze znacznie więcej. Niezbędne zmiany są złożone i będą wymagać wspólnych, całościowych, opartych na współpracy i wzajemności długofalowych strategii angażujących wszystkie podmioty w łańcuchu żywnościowym, jak również branże pomocnicze. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Europejskie przedsiębiorstwa działające w sektorze rybołówstwa, rolnictwa i branży rolno-spożywczej już pracują, aby osiągnąć postępy w zakresie zrównoważonego rozwoju i aby zaoferować konsumentom produkty przyczyniające się do zdrowej i zrównoważonej diety zgodnej z Europejskim Zielonym Ładem. Przemiany te wymagają inwestycji, a w niektórych przypadkach i czasu na realizację wyników. Gdy zostaną ustalone cele, przedsiębiorstwa powinny mieć dowolność, aby zwiększać swój wkład w osiąganie tych celów, bez ich kwestionowania. Ponadto konieczna ekologiczna transformacja musi być zgodna z sytuacją gospodarczą obywateli Europy, szczególnie po kryzysie związanym z pandemią COVID-19. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Opublikowane ostatnio sprawozdanie Wspólnego Centrum Badawczego (9), a także inne niedawne badania potwierdzają, że realizacja celów określonych w strategii „Od pola do stołu” miałaby znaczący wpływ na produkcję rolną w UE. Ustalenia te podkreślają potrzebę przeprowadzenia rzetelnych, naukowych ocen skutków ex ante, obejmujących zrównoważony rozwój z punktu widzenia gospodarczego, społecznego i środowiskowego w przypadku wszelkich wniosków ustawodawczych w ramach strategii „Od pola do stołu”. Odpowiednie ramy wspomagające (w tym m.in. dostęp do finansowania, innowacji i cyfryzacji) będą miały kluczowe znaczenie dla wspierania rolników w dążeniu do osiągnięcia celów tej strategii. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Kluczowe obszary działania

3.1.   Promowanie innowacji i łatwiejszego dostępu MŚP do innowacji

| 3.1.1. | Badania i innowacje mogę w istotny sposób prowadzić do zrównoważonego wykorzystania nakładów i surowców (np. poprzez rolnictwo precyzyjne i nowe metody hodowlane oraz lepsze wykorzystanie praktyk agroekologicznych), do bardziej zrównoważonych procesów wewnętrznych (np. przyjęcie stosowania energii ze źródeł odnawialnych w produkcji, przetwarzaniu i dostarczaniu żywności) oraz do ograniczenia efektów zewnętrznych (np. dzięki zrównoważonym opakowaniom). Innowacja jest potrzebna nie tylko w obszarze ochrony środowiska, lecz również w odniesieniu do aspektów społecznych (zdrowie, równość płci oraz przymusowa praca, bezpieczeństwo i higiena pracy, wolność zrzeszania się i rokowania zbiorowe, sprawiedliwe wynagrodzenia i dochody zapewniające utrzymanie na godnym poziomie). Konieczne jest również, aby innowacje przekładały się na sprawiedliwą stopę zwrotu w rozsądnym czasie (10). |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Poza innowacyjnymi technologiami również innowacje organizacyjne i społeczne mają kluczowe znaczenie dla zrównoważonej działalności gospodarczej (ponowne kształtowanie struktur organizacyjnych i procesów wewnętrznych, np. poprzez politykę antydyskryminacyjną i środki na rzecz równości) oraz dla nawiązywania nowych relacji z zainteresowanymi podmiotami (np. poprzez marketing cyfrowy). Cyfryzacja i wzrost mają zasadnicze znaczenie dla promowania takich innowacji w wewnętrznej kulturze organizacyjnej. Zrównoważony rozwój musi być również uwzględniony w procesach organizacyjnych i w zarządzaniu. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Przedsiębiorstwa spożywcze działają często na rozdrobnionym rynku, są niewielkie i brakuje im integracji poziomej i pionowej. Dlatego mają utrudniony dostęp do ekosystemu innowacji. Inwestycje publiczne w zasoby wodne, logistykę, i infrastrukturę cyfrową, w powiązaniu z większymi zasobami na badania i rozwój, są konieczne, aby umożliwić ten dostęp i pozwolić przedsiębiorstwom – również tym małym i średnim – w pełni skorzystać ze ścieżki innowacyjności. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | Ponadto nowe mechanizmy ułatwiania relacji między przedsiębiorstwami i ośrodkami innowacyjności oraz promocji współtworzenia (np. tzw. żywe laboratoria i szklarnie) mają zasadnicze znaczenie i są wspomagane przez nowych profesjonalistów (maklerów innowacji), którzy mogą działać jako łącznicy między biznesem a ośrodkami badań i innowacji. Silna korelacja między krajowymi planami odbudowy i zwiększania odporności, wskaźnikami europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych oraz wskaźnikami celów zrównoważonego rozwoju ma kluczowe znaczenie dla wspierania takich inwestycji i powinna być również priorytetem w przyszłości. |
| --- | --- |

3.1.4.

| 3.1.5. | Partnerstwo sektora prywatnego, instytucji, uczelni wyższych i centrów innowacji oraz powszechniejsze współtworzenie i uwaga ze strony instytucji finansowych mogą doprowadzić do stworzenia owocnych ekosystemów innowacji. Tego typu partnerstwa mogą być również użyteczne w propagowaniu innowacji dostosowanej do lokalizacji, która jest szczególnie obiecująca w łańcuchach żywności, biorąc pod uwagę, że konsumenci koncentrują się na powiązaniu produkcji i przetwarzania żywności z lokalnym kontekstem i kulturą. Odnoszące sukcesy innowacyjne przedsiębiorstwa mogą być wartościowe jako przykłady zrównoważonych rozwiązań i propagować dobre praktyki wśród podmiotów gospodarczych. |
| --- | --- |

3.1.5.

3.2.   Kształtowanie zasobooszczędnych łańcuchów żywnościowych o obiegu zamkniętym oraz wzmacnianie biogospodarki

| 3.2.1. | Zoptymalizowane zasobooszczędne łańcuchy dostaw żywności o obiegu zamkniętym odgrywają zasadniczą rolę w przemianach w kierunku zrównoważonych systemów żywnościowych. Jest wiele punktów wejścia: efektywne wykorzystanie zasobów naturalnych, ograniczenie ilości odpadów, opakowania do ponownego użytku i nadające się do recyklingu lub na kompost czy unikanie jednorazowych opakowań z tworzyw sztucznych to tylko niektóre z nich. Europejska platforma zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym (11) to bardzo dobra sieć służąca wymianie inspiracji, innowacyjnych pomysłów i rozwiązań w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Biogospodarka o obiegu zamkniętym to program korzystny dla wszystkich (12). Odzysk i ponowne użycie biomasy sprawia, że produkcja ma bardziej zrównoważony charakter i może prowadzić do tworzenia nowych przedsiębiorstw oraz możliwości biznesowych dla rolników, rybołówstwa i całego systemu żywnościowego. Z tego powodu należy zwrócić szczególną uwagę na cały cykl zarządzania biomasą (produkcja, przetwarzanie, odzysk i ponowne użycie, tworzenie wieloproduktowych łańcuchów produkcyjnych związanych z dziedziną medycyny, materiałami, biorafineriami i energią, tworzenie rynku dla produktów). Zakłada to udział wielu podmiotów, nie tylko rolników i rybaków, przetwórców żywności i sprzedawców detalicznych, lecz również obywateli, samorządów lokalnych, leśników, przedsiębiorstw zarządzania odpadami, podmiotów kompostujących, technologów, specjalistów w dziedzinie innowacji oraz przedsiębiorstw energetycznych. |
| --- | --- |

3.2.2.

3.3.   Zrównoważone zamówienia

| 3.3.1. | W głównych łańcuchach dostaw żywności należy nadal promować wśród dostawców podejście o zrównoważonym środowiskowym, społecznym i gospodarczym charakterze. W tym celu użyteczne może okazać się podejście należytej staranności. Liderzy sektora powinni wieść prym i przyjąć na siebie zobowiązanie polityczne w zakresie zrównoważonego zaopatrzenia oraz uwzględniać je w swoim systemie zarządzania (13). Przedsiębiorstwa takie powinny również ocenić rzeczywiste i potencjalne skutki ich łańcucha zaopatrzenia oraz ustalić odnośne cele. W tym celu powinny przyjąć metodykę (w tym wskaźniki, mierniki i cele), aby zmierzyć wydajność łańcucha wartości i zadbać o to, by był on spójny z uznanymi normami międzynarodowymi. Powinny również odpowiednio informować o założeniach i osiągniętych rezultatach. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Komisja Europejska zobowiązała się do promowania zrównoważonych systemów żywnościowych w Europie i na świecie. Można to osiągnąć jedynie, jeżeli ramy prawne zapewnią prawdziwie równe warunki dla przedsiębiorstw UE produkujących zrównoważoną żywność i przedsiębiorstw z krajów trzecich, co przełoży się na dobrą, odporną i zrównoważoną produkcję. Polityka handlowa UE musi gwarantować, że import stosuje się do wysokich norm UE w odniesieniu do zrównoważonego rozwoju społecznego i środowiskowego. Umowy handlowe mają zasadnicze znaczenie w zagwarantowaniu równych zasad działania między rynkiem wewnętrznym a importem, ponieważ zabezpieczają konkurencyjność (14) europejskich producentów zrównoważonej żywności oraz gwarantują sprawiedliwe dochody. |
| --- | --- |

3.3.2.

3.4.   Rola dobrze zaprojektowanych łańcuchów dostaw: lepsze opakowania i usprawnione systemy logistyczne, aby osiągnąć cele neutralności klimatycznej

| 3.4.1. | W obliczu dominacji światowych łańcuchów dostaw ważne jest lokalne zaopatrzenie, w tym od różnych dostawców, aby ograniczyć wpływ żywnościowych łańcuchów wartości na środowisko, m.in. w zakresie logistyki, oraz by promować lokalną gospodarkę. Po pandemii COVID-19 lokalną żywność coraz częściej postrzega się jako synonim jakości, a konsumenci koncentrują się bardziej na tym aspekcie. Ponadto osiągnięcie odpowiedniej równowagi między żywnością importowaną a żywnością produkowaną lokalnie wydaje się być właściwą strategią na rzecz stworzenia solidniejszych i odporniejszych systemów żywnościowych. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Zrównoważone pakowanie polega na korzystaniu z materiałów biodegradowalnych i nadających się do ponownego użytku, co promuje recykling wśród konsumentów. Nowe dokonania branży chemicznej, które są następnie uwzględniane w działalności biznesowej, przekładają się na innowacyjne rozwiązania problemów w zakresie ochrony środowiska. Istnieją już kategorie całkowicie biodegradowalnych i kompostowalnych biologicznych tworzyw sztucznych, wytwarzanych z biomasy rolnej, które tworzą obieg w pełni zamknięty. Czasami materiały biodegradowalne przekładają się na dłuższy okres trwałości, a zatem wiąże się z nimi jeszcze większa wartość dodana. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | Ograniczenie emisji pośrednich z łańcucha żywnościowego można również osiągnąć poprzez przejście na pojazdy logistyczne o niewielkim wpływie na środowisko, rozwój wydajniejszych, lepiej zorganizowanych i, w stosownych przypadkach, krótszych łańcuchów dostaw, wzmocnienie lokalnych sklepów spożywczych, upowszechnienie cyfryzacji i poprawę infrastruktury logistycznej. |
| --- | --- |

3.4.3.

3.5.   Promowanie edukacji i przejrzystego etykietowania

| 3.5.1. | Bardziej odpowiedzialna konsumpcja oraz zwrócenie większej uwagi przez władze publiczne, przedsiębiorców i konsumentów na zrównoważoną i zdrową dietę, taką jak dieta śródziemnomorska, mają kluczowe znaczenie w dążeniu do zrównoważonych systemów żywnościowych (15). Chodzi również o lepsze zrozumienie związków ekologicznych i wartości żywności, w tym takich czynników jak wpływ strat i marnotrawienia żywności, rola regionalnych środowisk gospodarczych, logistyka transportu, znaczenie strategicznej samowystarczalności żywnościowej itp. |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | W propagowaniu takich zmian znaczącą rolę odgrywają systemy oświaty (16). Przedsiębiorstwa branży spożywczej mogą wnieść ważny wkład, jeśli zobowiążą się do edukowania konsumentów, a w szczególności dzieci, na temat wagi zrównoważonej produkcji i konsumpcji żywności. Sektor musi kontynuować wysiłki na rzecz bardziej zrównoważonych i zdrowszych produktów (17). Firmy powinny również przyjąć kodeks odpowiedzialnego postępowania w dziedzinie marketingu. Przedsiębiorstwa spożywcze mogą też promować zdrowy zrównoważony tryb życia przez etykiety, kampanie marketingowe, media społecznościowe, działania w stołówkach zakładowych i w ramach korporacyjnej polityki komunikacyjnej. Sposoby etykietowania powinny podkreślać, w jaki sposób każdy produkt przekłada się na zdrowe i zrównoważone odżywianie. W ten sposób przejrzyste ramy etykietowania produktów żywnościowych pomogłyby konsumentom w podejmowaniu świadomych i bardziej zrównoważonych decyzji zakupowych. |
| --- | --- |

3.5.2.

3.6.   Nowe podejście do finansowania

| 3.6.1. | Instytucje finansowe powinny przeanalizować systemy żywnościowe, biorąc pod uwagę charakterystykę sektora. Przedsiębiorstw spożywczych nie można oceniać, stosując takie same kryteria jak w innych branżach (choć dzieje się tak od dawna), ponieważ dostęp do kredytów i zwrotu z inwestycji nie odzwierciedla kryteriów zrównoważonego rozwoju w długiej perspektywie czasowej. Jest to jeszcze ważniejsze, jeśli rozważymy średnią wielkość przedsiębiorstw spożywczych i coraz większe znaczenie zrównoważonego rozwoju. MŚP mają utrudniony dostęp do finansowania i sprawozdawczości na temat osiągnięć w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

3.6.1.

| 3.6.2. | W kontekście zrównoważonego finansowania dla MŚP należy podkreślić, że skomplikowane kryteria biurokratyczne i techniczne weryfikacji w zakresie systematyki dotyczącej zrównoważonego rozwoju mogą stanowić przeszkodę dla przedsiębiorstw – szczególnie MŚP – aby wejść na ścieżkę zrównoważonego rozwoju i pozostać na niej. |
| --- | --- |

3.6.2.

3.7.   Ukierunkowanie na małe przedsiębiorstwa

| 3.7.1. | Ramy odpowiedzialności i mechanizmy monitorowania są zazwyczaj dobrze dopasowane do dużych przedsiębiorstw. Jest tak również w przypadku zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

3.7.1.

| 3.7.2. | Tymczasem europejskie systemy żywnościowe opierają się głownie na MŚP. Oznacza to, że niezbędne jest wsparcie ad hoc dla przedsiębiorstw spożywczych w fazie przemian. Wsparcie może polegać na wprowadzeniu narzędzi samooceny, promowaniu nawiązywania kontaktów między przedsiębiorstwami, programach edukacyjnych dotyczących przedsiębiorczości i zrównoważonego rozwoju, tworzeniu wspólnot stosujących te same praktyki, propagowaniu dobrych praktyk, łatwiejszym dostępie do innowacyjnych ekosystemów, zachętach podatkowych i finansowych, by rozwijać działalność, oraz na łatwiejszym rozwoju do rynków i informacji rynkowych. |
| --- | --- |

3.7.2.

| 3.7.3. | Zapewnienie wsparcia i wytycznych, w tym w zakresie sprzętu informatycznego i oprogramowania, może sprzyjać rozwojowi i konsolidacji MŚP w łańcuchu dostaw oraz lepszemu włączaniu celów zrównoważonego rozwoju do ich strategii. |
| --- | --- |

3.7.3.

3.8.   Normy odniesienia: samoocena, monitorowanie, zaangażowanie i dialog

| 3.8.1. | Dla każdego przedsiębiorstwa narzędzia samooceny mają zasadnicze znaczenie, aby dostosować się do agendy 2030. Narzędzia takie muszą wspierać przedsiębiorstwa dowolnego rozmiaru, tak by mniejsze z nich nie były poszkodowane. |
| --- | --- |

3.8.1.

| 3.8.2. | Niezbędne jest bardziej kompleksowe i ustandaryzowane podejście dla dużych przedsiębiorstw, tak aby umożliwić porównanie. W przypadku mniejszych przedsiębiorstw należy zagwarantować wsparcie ad hoc. Biorąc pod uwagę charakter sektora, zasadnicze znaczenie ma ścisły dialog między różnymi podmiotami w systemie żywnościowym (przedsiębiorstwa, instytucje, inwestorzy, konsumenci, podmioty wprowadzające innowacje, inwestorzy). |
| --- | --- |

3.8.2.

3.9.   Zaangażowanie obywateli

| 3.9.1. | Biorąc pod uwagę społeczną rolę żywności i jej wpływ na zrównoważony rozwój społeczny i środowiskowy, w pracach nad polityką europejską, krajową i regionalną, jak również nad strategiami biznesowymi należy konsultować się z obywatelkami i obywatelami. Zaangażowanie obywateli ma szczególne znaczenie na poziomie lokalnym, aby ściśle powiązać żywność z życiem miast i regionów (18). Lokalna polityka żywnościowa pomaga również to osiągnąć, ponieważ można w jej ramach przyjąć całościowe podejście do żywności, korzystając z lokalnego charakteru i inicjatyw współtworzenia. |
| --- | --- |

3.9.1.

| 3.9.2. | Przykład inicjatywy wspólnotowej na rzecz rozwoju obszarów wiejskich (LEADER) (19) pokazuje, że lokalne grupy działania mogą skutecznie się do tego przyczynić. Ustanowienie rad polityki żywnościowej jest kolejnym przykładem, że zaangażowanie obywateli prowadzi do przyjęcia bardziej zrównoważonych rozwiązań. |
| --- | --- |

3.9.2.

4.   „Gramatyka zrównoważonego rozwoju (20)
  ” – znalezienie właściwego języka, aby mówić o zrównoważonym rozwoju podczas wdrażania celów zrównoważonego rozwoju w przemyśle spożywczym

| 4.1. | Konsumentki i konsumenci, opinia publiczna, ustawodawcy, inwestorzy, decydenci polityczni i społeczeństwo obywatelskie wzywają przedsiębiorstwa spożywcze do poprawy ich wydajności pod względem zrównoważonego rozwoju. Zrównoważony rozwój stanowi również dużą szansę rynkową dla przedsiębiorstw. Dlatego pytanie nie brzmi: czy, ale: jak dostosować branżę spożywczą do agendy 2030 i Porozumienia paryskiego. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Jednak nie jest jeszcze łatwo ocenić wydajność, ponieważ w branży spożywczej nie istnieje jeden kompleksowy wskaźnik zrównoważonego rozwoju. Ponadto jedno rozwiązanie nie pasuje do wszystkich, ponieważ istnieją różnice pomiędzy poszczególnymi podsektorami, a wielkość przedsiębiorstwa nie jest bez znaczenia, gdy przyjmuje się formalne podejście do zrównoważonego rozwoju. W konsekwencji mniejsze przedsiębiorstwa często postrzegają zrównoważony rozwój jako ewentualne źródło nowych obciążeń administracyjnych, a nie jako szansę. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Biorąc pod uwagę problemy w znalezieniu precyzyjnych środków dostosowywania się do celów zrównoważonego rozwoju, obecnie oceny skupiają się raczej na kompleksowości wdrażanych procesów i stopniu informowania, a nie na konkretnych rezultatach. Mimo wszystko samoocena pomaga przedsiębiorstwu wskazać obszary, w których niezbędna jest poprawa, zarówno pod względem ujednolicenia z celami zrównoważonego rozwoju i systemami planowania. Pomaga to również upowszechnić kulturę zrównoważonego rozwoju w przedsiębiorstwie. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Gdy założenia zostaną zdefiniowane, przedsiębiorstwa spożywcze powinny określić spójne wskaźniki, mierniki i konkretne cele w zakresie zrównoważonego rozwoju, które należy osiągnąć w krótkim okresie i długofalowo, oraz procedurę ujawniania rezultatów. Jednak z uwagi na różnice między ramami odpowiedzialności, wyznaczaniem celów i procesami pomiarowymi, nadal trudno jest te elementy porównać. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Zwłaszcza w przypadku MŚP samoocena powinna być przeprowadzana w sposób konstruktywny raczej w celu zaznajomienia pracowników z „gramatyką zrównoważonego rozwoju”, niż w celu ustalenia norm odniesienia. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Przedsiębiorstwa powinny również włączyć elastyczne mierniki i cele zrównoważonego rozwoju w swoje systemy zarządzania i kierowania. Bez odniesień do celów zrównoważonego rozwoju w cyklach planowania budżetu, kluczowych wskaźników wydajności, mechanizmów monitorowania i ścieżek kariery bardzo trudno jest poprawić wyniki w zakresie zrównoważonego rozwoju. Tego typu uwzględnianie nie jest łatwym zadaniem, szczególnie dla MŚP. Choć niewątpliwie to dobra okazja do oceny i wzmocnienia tych systemów. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Przedsiębiorstwa, które z powodzeniem angażują się w zrównoważony rozwój, powinny propagować dobre praktyki. Byłby to przykład, że przedsiębiorstwo spożywcze, w szczególności MŚP, może działać w sposób zrównoważony i jest rentowne, co może zachęcić inne przedsiębiorstwa do pójścia tą samą drogą. Jednocześnie takie postępowanie może znacząco zwiększyć dostrzegalność przedsiębiorstwa i otworzyć przed nim cenne możliwości rynkowe. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | W ramach inicjatywy Sieci Rozwiązań na Rzecz Zrównoważonego Rozwoju (SDSN) pt. „Usprawnianie branży spożywczej” (21), po dokładnej analizie najbardziej rozpowszechnionych na świecie standardów w zakresie zrównoważonego rozwoju, ram i inicjatyw, określono ramy analizy dla przedsiębiorstw opartej na czterech filarach ujednolicania z celami zrównoważonego rozwoju. Filary obejmują:






  — | produkty i strategie promujące zdrowe i zrównoważone odżywianie się, |
| --- | --- | --- |

4.8.

—

produkty i strategie promujące zdrowe i zrównoważone odżywianie się,

| — | zrównoważoną działalność i procesy wewnętrzne, |
| --- | --- |

—

zrównoważoną działalność i procesy wewnętrzne,

| — | zrównoważone łańcuchy dostaw i wartości, |
| --- | --- |

—

zrównoważone łańcuchy dostaw i wartości,

| — | właściwą społeczną odpowiedzialność przedsiębiorstwa. |
| --- | --- |

—

właściwą społeczną odpowiedzialność przedsiębiorstwa.

| 4.9. | Każdy z filarów podzielono na szereg różnych zagadnień tematycznych. Tematy te wynikają z długotrwałego procesu obejmującego badania sprawozdań nt. zrównoważonego rozwoju przygotowanych przez światowe przedsiębiorstwa spożywcze, wielokrotne kontakty z wielkimi, średnimi i małymi przedsiębiorstwami i stowarzyszeniami (w formie wywiadów, warsztatów i ankiet) oraz analizę najlepszych praktyk w dziedzinie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Ramy te doprowadziły do opracowania narzędzia samooceny, z którego mogą korzystać przedsiębiorstwa, aby określić, w jakich obszarach muszą dokonać postępów. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Inicjatywa „Usprawnianie branży spożywczej” stała się również podstawą stworzenia platformy cyfrowej eksponującej dobre praktyki. Czterofilarowe ramy zawierają konkretne przykłady założeń, celów, wskaźników i mierników, specjalnie dobranych dla przedsiębiorstw spożywczych, ujednoliconych z Agendą 2030. Ponadto mogą one pomóc przedsiębiorstwom w określeniu ich kluczowych wskaźników wydajności, inwestorom w monitorowaniu działań i postępów branży spożywczej oraz w sprawozdawczości na temat zrównoważonego rozwoju. Biorąc pod uwagę specyfikę poszczególnych podsektorów, ramy dostosowano do małych przedsiębiorstw rolniczych, przedsiębiorstw działających w obszarze akwakultury i producentów wina. |
| --- | --- |

4.11.

5.   Ramy polityczne dla przedsiębiorstw spożywczych i ich ujednolicenie z celami zrównoważonego rozwoju

| 5.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje kodeks postępowania UE dotyczący odpowiedzialnej działalności gospodarczej i marketingu jako istotny element wdrażania strategii „Od pola do stołu”. Większość zaangażowanych stron uważa tworzenie dobrowolnego kodeksu za ogólnie wartościowy proces, który zbliżył partnerów łańcucha dostaw żywności. Inicjatywa ta jest punktem wyjścia i powinna być kontynuowana jako platforma współpracy odpowiedzialnego i zrównoważonego. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Jednak na podstawie informacji zwrotnej od przedsiębiorstw i zainteresowanych podmiotów EKES podkreśla ograniczenia podejścia dobrowolnego oraz potrzebę przyjęcia uregulowań i aktów prawnych, aby zagwarantować szybkie przemiany w kierunku zrównoważonego rozwoju. Obejmuje to również przegląd zasad konkurencji, aby nadal promować współpracę i zrównoważony rozwój w całym łańcuchu dostaw. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Ponadto EKES podkreśla, że postanowienia kodeksu postępowania w odniesieniu do wymiaru społecznego nie są dostatecznie stanowcze i wyraża ubolewanie, że nie ma żadnej wzmianki o rokowaniach zbiorowych. Dialog społeczny jest bardzo ważny, a partnerzy społeczni powinni być zaangażowani na każdym etapie łańcucha. Droga do zrównoważonego rozwoju powinna również mieć pozytywny wpływ na płace i warunki pracy. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Zarazem Kodeks nie obejmuje działań zmierzających do zwiększenia przystępności cenowej zdrowej żywności o zrównoważonym charakterze. Możliwość pozwolenia sobie na zdrową żywność o zrównoważonym charakterze pomogłaby konsumentom w przyjęciu zdrowego i zrównoważonego odżywiania się. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | W kodeksie postępowania brakuje silnego mechanizmu monitorowania, aby oceniać przydatność, wdrożenie i wpływ zobowiązań. Trzeba zatem uruchomić rzetelny proces przeglądu wdrażania kodeksu postępowania w terenie, aby móc śledzić, czy konkretne zobowiązania i obietnice dotyczące celów orientacyjnych zostały zrealizowane. Doświadczenie pokazuje, że realizuje się tylko to, co można zmierzyć i monitorować. Ogólnie silniejsze zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego (dialog społeczny) będzie mieć również zasadnicze znaczenie dla sukcesu. Angażująca wiele zainteresowanych podmiotów i wielopoziomowa Europejska Rada Polityki Żywnościowej, proponowana przez EKES we wcześniejszych opiniach (22), mogłaby między innymi ułatwić angażowanie społeczeństwa obywatelskiego w monitorowanie przestrzegania kodeksu postępowania. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Dotychczas niemal wyłącznie większe i międzynarodowe przedsiębiorstwa przyłączyły się do kodeksu postępowania. Należy stworzyć sprzyjające warunki, aby wspierać i ułatwiać silniejsze zaangażowanie MŚP w realizację celów zrównoważonego rozwoju, tak aby stały się one priorytetem polityki żywnościowej UE. Duże przedsiębiorstwa nierzadko dysponują własnymi działami ds. zrównoważonego rozwoju, natomiast MŚP często mają zbyt ograniczone zasoby i możliwości, aby rzeczywiście uwzględniać zrównoważony rozwój w swojej działalności. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | EKES wskazuje na wnioski swych wcześniejszych opinii, w których wzywano do stworzenia sprawiedliwszego łańcucha dostaw żywności i uznano wyjątkowe działanie łańcucha dostaw żywności w całej Europie, który zapewnia codziennie wszystkim obywatelom dostęp do wysokiej jakości żywności. Niezbędne jest szybkie wdrożenie przez państwa członkowskie unijnej dyrektywy w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych oraz innych polityk wsparcia, aby kształtować bardziej zrównoważone i odporne systemy żywnościowe (23). |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Komisja przyjęła ostatnio plan działania dotyczący ram ustawodawczych na rzecz zrównoważonego systemu żywnościowego w UE oraz aby uwzględnić zrównoważony rozwój we wszystkich strategiach politycznych UE związanych z żywnością (24), zgodnie z tym, co zapisano w strategii „Od pola do stołu”. EKES przyjmuje tę inicjatywę z zadowoleniem jako krok naprzód, ponieważ ewidentna jest potrzeba uregulowania oraz pewnego unormowania i ujednolicenia, aby zapewnić wiarygodność oraz równe zasady działania. Komitet wskazuje na swoje zalecenie w zakresie kształtowania kompleksowej unijnej polityki żywnościowej. |
| --- | --- |

5.8.

Bruksela, dnia 9 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Opinia EKES-u „Promowanie zdrowego i zrównoważonego odżywiania w UE” (Dz.U. C 190 z 5.6.2019, s. 9).

1

(2)  Opinia EKES-u „W kierunku sprawiedliwego łańcucha dostaw żywności” (Dz.U. C 517 z 22.12,2021, s. 38).

2

(3)  Zrównoważony unijny system żywnościowy – nowa inicjatywa.

3

(4)  Opinia EKES-u „W kierunku strategii UE na rzecz zrównoważonej konsumpcji” (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 51).

4

(5)  Strategia „Od pola do stołu”.

5

(6)  Opinia EKES-u „Wkład społeczeństwa obywatelskiego w rozwój kompleksowej polityki żywnościowej w UE” (Dz.U. C 129 z 11.4.2018, s. 18).

6

(7)  Code of Conduct for Responsible Business and Marketing Practices [Kodeks postępowania dotyczący odpowiedzialnych praktyk w zakresie biznesu i marketingu].

7

(8)  UN Food Systems Summit.

8

(9)  Sprawozdanie Wspólnego Centrum Badawczego Komisji Europejskiej „Modelling environmental and climate ambition in the agricultural sector with the CAPRI model”.

9

(10)  Dobre praktyczne przykłady innowacji obejmują: Irritec Corporate, jednego ze światowych liderów w dziedzinie inteligentnego nawadniania; Micronizzazione Innovativa SRL, innowacyjny start-up, który wprowadził innowacyjny produkt umożliwiający zatrzymanie wody i szybki wzrost roślin; Igloo, innowacyjny start-up koncentrujący się na opracowywaniu nowych technologii, aby wspierać rolnictwo (hydroponika) oraz Agrorobotica, w ramach której zajęto się rolnictwem precyzyjnym.

10

(11)  ECESP.

11

(12)  Opinia EKES-u „Biogospodarka – wkład w osiąganie unijnych celów klimatycznych i energetycznych oraz celów zrównoważonego rozwoju ONZ” (Dz.U. C 440 z 6.12.2018, s. 45).

12

(13)  Do przykładów dobrych praktyk można zaliczyć firmę Unilever, która prowadzi politykę wewnętrzną gwarantującą zrównoważone zaopatrzenie przez dostawców.

13

(14)  „By po stronie podaży kompleksowa europejska polityka żywnościowa miała prawdziwe znaczenie dla europejskich konsumentów, żywność produkowana w sposób zrównoważony w UE musi być konkurencyjna. Oznacza to, że europejski sektor rolno-spożywczy musi być w stanie dostarczać żywność konsumentom po cenach zawierających dodatkowe koszty takich elementów jak zrównoważony charakter, dobrostan zwierząt, bezpieczeństwo żywności, odżywianie, a także godziwy dochód dla rolników, a zarazem utrzymać swą pozycję, tak by dla przeważającej większości konsumentów żywność ta była preferowanym wariantem”. Opinia „Wkład społeczeństwa obywatelskiego w rozwój kompleksowej polityki żywnościowej w UE”, punkt 5.8 (Dz.U. C 129 z 11.4.2018, s. 18).

14

(15)  Opinia EKES-u „Promowanie zdrowego i zrównoważonego odżywiania w UE” (Dz.U. C 190 z 5.6.2019, s. 9).

15

(16)  Opinia EKES-u „Promowanie zdrowego i zrównoważonego odżywiania w UE” (Dz.U. C 190 z 5.6.2019, s. 9).

16

(17)  Opinia EKES-u „Promowanie zdrowego i zrównoważonego odżywiania w UE” (Dz.U. C 190 z 5.6.2019, s. 9).

17

(18)  Opinia EKES-u „Wkład społeczeństwa obywatelskiego w rozwój kompleksowej polityki żywnościowej w UE” (Dz.U. C 129 z 11.4.2018, s. 18) i opinia EKES-u „Strategia »od pola do stołu« na rzecz sprawiedliwego, zdrowego i przyjaznego dla środowiska systemu żywnościowego” (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 268).

18

(19)  https://enrd.ec.europa.eu/leader-clld_pl

19

(20)  »Gramatyka zrównoważonego rozwoju« to termin ukuty przez Elliota M. Trettera w jego książce »Shadows of a Sunbelt City«.

20

(21)  Fixing the business of food.

21

(22)  Opinia EKES-u „Wkład społeczeństwa obywatelskiego w rozwój kompleksowej polityki żywnościowej w UE” (Dz.U. C 129 z 11.4.2018, s. 18) i opinia EKES-u NAT/787: „Strategia »od pola do stołu« na rzecz sprawiedliwego, zdrowego i przyjaznego dla środowiska systemu żywnościowego” (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 268).

22

(23)  Opinia EKES-u „W kierunku sprawiedliwego łańcucha dostaw żywności” (Dz.U. C 517 z 22.12.2021, s. 38).

23

(24)  Zrównoważony unijny system żywnościowy – nowa inicjatywa.

24

---

III Akty przygotowawcze

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

565. sesja plenarna EKES-u w dniach – INTERACTIO, 8.12.2021–9.12.2021

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/72 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/72

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Wytyczne Komisji Europejskiej w sprawie wzmocnienia kodeksu postępowania w zakresie dezinformacji«”

[COM(2021) 262 final]

(2022/C 152/11)

| Sprawozdawca: | Thierry LIBAERT |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Thierry LIBAERT

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 1.7.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 18.11.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 9.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 198/3/6 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 1.7.2021

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

18.11.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

9.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

198/3/6

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) uznaje zarówno jakość wytycznych dotyczących wzmocnienia kodeksu postępowania w zakresie przeciwdziałania dezinformacji, jak i determinację Komisji Europejskiej, by nieustannie usprawniać działania na rzecz zwalczania dezinformacji. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES zaleca Komisji Europejskiej stałą dbałość o to, by zwalczanie dezinformacji nie stało się pretekstem do ograniczania swobód publicznych, a szczególności wolności wypowiedzi. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES zaleca, by traktować priorytetowo działania mające na celu zwalczanie dezinformacji, koncentrując się w większym stopniu na przeciwdziałaniu pojawianiu się dezinformacji, a nie na moderowaniu jej treści. Należy działać bardziej zapobiegawczo i ofensywnie, co wymaga większych zasobów, w tym zwłaszcza umiejętności. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES z zadowoleniem przyjmuje, że Komisja położyła nacisk na zwalczanie monetyzacji dezinformacji. Zaleca, by oprócz dobrowolnych zobowiązań podmiotów zajmujących się reklamą internetową Komisja rozważyła szereg bardziej wiążących instrumentów gospodarczych, prawnych lub finansowych. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES sugeruje, by w sposób stały i zdecydowany kontynuowano dyskusję z platformami cyfrowymi, zwłaszcza w celu wyjaśnienia i udoskonalenia metod przetwarzania informacji. Dotyczy to w szczególności Facebooka, m.in. dlatego, że jego użytkownikami jest 78 % ludności UE, czyli ponad 300 mln Europejczyków. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES zaleca, by więcej środków przeznaczono na mniej znane opinii publicznej, niewielkie platformy, które czasami są znacznie mniej przejrzyste pod względem przepływu informacji. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES doradza kontynuację wysiłków na rzecz koordynacji walki z dezinformacją. Zbyt długo podchodzono do tej kwestii fragmentarycznie, a jedynie wspólne działania mogą powstrzymać to zjawisko. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES popiera znaczenie nadane europejskiemu planowi w zakresie umiejętności korzystania z mediów, odnotowując jednocześnie, że kwestia treści rozpowszechnianych w mediach leży w gestii państw członkowskich. Warunkiem istnienia naszych demokracji jest to, by każdy obywatel, zwłaszcza najmłodszy, potrafił odróżnić prawdziwe informacje od fałszywych. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES zaleca szerokie włączenie w dyskusję na temat zwalczania dezinformacji wszystkich zainteresowanych stron, które mogą odegrać rolę w tym zakresie. Dotyczy to w szczególności naukowców i wszystkich organizacji społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES doradza, by działania w zakresie zwalczania dezinformacji nie koncentrowały się nadmiernie na treściach anglojęzycznych, szczególnie w wypadku krajów graniczących z Rosją. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Działania te powinny również zapewniać dostępność dla osób z niepełnosprawnościami, zwłaszcza sensorycznymi, psychospołecznymi i intelektualnymi, które są szczególnie narażone na fałszywe informacje, oraz rozumienie przez nie informacji. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES zaleca bardziej przyszłościowe podejście oparte na antycypacji, tak by uwzględnić nowe potencjalne sposoby szerzenia dezinformacji. Zdolność technologiczna do rozpowszechniania nieautentycznych filmów wideo (ang. „deep fakes”) dowiodła, z jak dużą szybkością pojawić się może nowe zagrożenie. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Co istotniejsze, EKES jest przekonany, że dezinformacja stanowi zagrożenie dla demokracji oraz Unii Europejskiej. Nasilenie się dezinformacji wynika jednak nie tylko z potęgi mediów społecznościowych, lecz jest również wyrazem braku zaufania do oficjalnego przekazu. EKES zaleca zwiększenie możliwości wymiany i dialogu między wszystkimi zainteresowanymi stronami w celu lepszego zrozumienia i zwalczania pierwotnych przyczyn dezinformacji. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Kryzys związany z COVID-19 jest uderzającą ilustracją zagrożeń i niebezpieczeństw, które stwarza dla społeczeństw dezinformacja. „Infodemia”, tj. szybkie rozpowszechnianie fałszywych, niedokładnych lub wprowadzających w błąd informacji na temat pandemii, stwarza poważne zagrożenie dla zdrowia ludzkiego, systemów zdrowia publicznego, skutecznego zarządzania kryzysowego, gospodarki i spójności społecznej. Debaty na temat szczepień przeciw COVID-19 są ilustracją skutków – niekiedy ekstremalnych – dezinformacji dla zdrowia. Pomimo znacznych, podjętych do tej pory wysiłków pilnie potrzebne jest dołożenie starań na rzecz zwalczania dezinformacji (1). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W 2018 r. Komisja Europejska wypowiedziała się w sprawie planu działania na rzecz zwalczania dezinformacji mającego na celu zwiększenie zdolności i zacieśnienie współpracy UE w tym względzie. Opublikowała również dokument zatytułowany „Zwalczanie dezinformacji w internecie: podejście europejskie” (2), w którym przedstawiła wszystkie narzędzia przeznaczone do walki z dezinformacją i gwarantujące ochronę wartości UE. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Od samego początku (3) podejście UE do zwalczania dezinformacji opierało się na dwóch aspektach. Pierwszym z nich jest ochrona wolności wypowiedzi oraz innych praw i wolności zagwarantowanych w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej. Strategia Unii Europejskiej ma na celu zwiększenie przejrzystości i rozliczalności środowiska internetowego i jego podmiotów z poszanowaniem praw i wolności poprzez zapewnienie większej przejrzystości praktyk moderowania treści, wzbudzenie poczucia współodpowiedzialności obywatelek i obywateli oraz wsparcie otwartej i demokratycznej debaty (4). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Drugi filar skupia się na zagrożeniach, zwłaszcza zewnętrznych, które mogą osłabić demokracje, szczególnie w okresie wyborczym. Działania utworzonej w marcu 2015 r. grupy zadaniowej East StratCom są zgodne z tym coraz ważniejszym dążeniem do zwalczania zorganizowanych i zaplanowanych operacji w zakresie dezinformacji instytucjonalnej. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Kodeks postępowania w zakresie dezinformacji (5) jest narzędziem samoregulacji, które jest podstawą wysiłków UE na rzecz współpracy z podmiotami prywatnymi w celu ograniczenia dezinformacji cyfrowej. Obowiązuje on od października 2018 r., a jego sygnatariuszami są obecnie główne platformy internetowe działające w UE, a także, między innymi, duże stowarzyszenia branżowe reprezentujące europejski sektor reklamowy. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Kodeks postępowania został opublikowany w 2018 r. i umożliwił pod kilkoma względami poczynienie znaczących postępów. Na początku pandemii COVID-19 bardzo przydatnym krokiem naprzód było to, że kodeks skłonił platformy internetowe do zwiększenia widoczności informacji pochodzących z wiarygodnych źródeł. Przyczynił się również do zwiększenia świadomości osób rozpowszechniających fałszywe informacje, do których kierowano specjalne ostrzeżenia. W komunikacie Komisji „Walka z dezinformacją wokół COVID-19” ustanowiono również program monitorowania i sprawozdawczości dotyczący działań sygnatariuszy platform na rzecz zwalczania dezinformacji odnoszących się do COVID-19. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Ocena kodeksu postępowania przeprowadzona przez Komisję w 2020 r. (6) ukazała jednak istotne niedociągnięcia, w tym niespójne i niepełne stosowanie kodeksu na platformach i w państwach członkowskich, a także ograniczenia nieodłącznie związane z jego samoregulacyjnym charakterem i braki w zakresie wywiązywania się z ustalonych w nim zobowiązań. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | W 2020 r. Komisja przedstawiła europejski plan działania na rzecz demokracji (EDAP), w którym określiła dodatkowe środki służące zwalczaniu dezinformacji, w tym te dotyczące zobowiązań i obowiązków platform internetowych w tym zakresie. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Następnie wdrożyła program monitorowania i sprawozdawczości w związku z COVID-19. Natomiast po powołaniu w czerwcu 2020 r. Europejskiego Obserwatorium Mediów Cyfrowych (EDMO) ogłosiła zaproszenie do składania wniosków w celu lepszego poznania podmiotów, narzędzi, grup docelowych i metod stosowanych w praktykach dezinformacji. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Aby zintensyfikować zwalczanie dezinformacji i zająć się ryzykiem systemowym związanym z dezinformacją, w proponowanych przepisach dotyczących usług cyfrowych (7) Komisja ustanowiła ramy współregulacji za pośrednictwem kodeksów postępowania. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | W dniu 3 czerwca 2021 r. Europejski Trybunał Obrachunkowy (8) uznał strategię Unii Europejskiej za niewystarczającą, nie uwzględniając jednak wzmocnionego planu działania z dnia 26 maja 2021 r. Stwierdził, że choć plan Komisji Europejskiej został dobrze opracowany, jest on wciąż niekompletny, w szczególności jeśli chodzi o mechanizm ostrzegania i obowiązki platform internetowych. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | W dniu 29 lipca 2021 r. Komisja Europejska i platformy cyfrowe będące sygnatariuszami europejskiego kodeksu postępowania w zakresie dezinformacji ogłosiły wspólne zaproszenie do przystąpienia do niego większej liczby podmiotów. |
| --- | --- |

2.12.

3.   Propozycje Komisji

| 3.1. | Komisja Europejska stale udoskonala strategię zwalczania dezinformacji. W nowym przewodniku dotyczącym wzmocnienia działań przedstawiła kilka możliwości jej rozwinięcia, które należy podkreślić. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Przewodnik dotyczący wzmocnienia działań na rzecz przeciwdziałania dezinformacji opiera się na dotychczasowych doświadczeniach Komisji w zakresie monitorowania i oceny kodeksu oraz na jej sprawozdaniu na temat wyborów w 2019 r. Stanowi również wkład w odpowiedź Komisji na konkluzje Rady Europejskiej z grudnia 2020 r. Aby zebrać uwagi w celu sporządzenia przewodnika, Komisja zorganizowała dyskusje z udziałem wielu stron, a także warsztaty dla państw członkowskich. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Wskazówki odnoszą się do potrzeby poprawy jakości i poziomu szczegółowości sprawozdań składanych przez państwa członkowskie Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | W przewodniku stwierdzono, że kierowanie walką z dezinformacją nie może odbywać się bez wskaźników pomiarowych. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | We wskazówkach odnotowano ponadto, że podczas weryfikowania prawdziwości informacji wymiana między państwami UE jest niewystarczająca. Informacje uznane za fałszywe w jednym państwie mogą być zatem rozpowszechniane w innym. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | We wskazówkach zauważono ponadto, że trzeba przyspieszyć walkę z dezinformacją w zakresie jej monetyzacji, zwłaszcza jeśli chodzi o wybór reklam zamieszczanych w przestrzeni cyfrowej, w tym Google Ads. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Kodeks kładzie szczególny nacisk na kwestię reklamy politycznej. Tożsamość nadawcy reklamy o treści politycznej jest zbyt często niejasna, co wymaga zwiększenia przejrzystości rozpowszechnianych reklam. Jest to zgodne z propozycjami zawartymi w akcie o usługach cyfrowych (9) (art. 30). Komisja zaproponuje nowe przepisy na rzecz większej przejrzystości w zakresie reklamy politycznej. |
| --- | --- |

3.7.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje jakość prac Komisji Europejskiej w walce z dezinformacją, w tym stopniowe wzmacnianie jej działań. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES zauważa, że walka z dezinformacją musi zawsze uwzględniać konieczność ochrony wolności wypowiedzi. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Trwają obecnie prace nad strukturą dyskusji między wszystkimi zainteresowanymi stronami, między innymi przez wystosowanie szerokiego zaproszenia dla środowiska akademickiego. EKES uznaje, że niezbędne było położenie nacisku na sektor reklamy internetowej, co obecnie wzięto pod uwagę. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Najpoważniejszym zastrzeżeniem EKES-u do wytycznych dotyczących wzmocnienia kodeksu postępowania w zakresie praktyk dezinformacji jest to, że zbytnio skupiają się na treści i jej moderowaniu, a niewystarczająco – na podmiotach rozpowszechniających informacje. Treści nieustannie się zmieniają i wykorzystywane platformy się rozwijają, lecz główne podmioty i motywacje pozostają zasadniczo takie same. Podejście musi się raczej opierać na zapobieganiu, a nie na środkach zaradczych, a Komisja powinna dać pierwszeństwo raczej pracom nad przyczynami niż nad konsekwencjami. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Za wizerunkiem paru ideologów, sekt czy fanatyków kryje się prawdziwa, niezwykle opłacalna działalność polegająca na dezinformacji. Europejskie przedsiębiorstwa wydają bezwiednie ponad 400 mln EUR na strony internetowe szerzące dezinformację (10). Ponieważ uznaje się, iż główne źródła dezinformacji dążą do osiągnięcia celów finansowych, zwłaszcza poprzez pozycjonowanie umożliwiające uzyskanie dużych dochodów z reklamy internetowej, a także poprzez specjalny status pozwalający na ubieganie się o dotacje publiczne, Komisja powinna zachęcać do stosowania szeregu narzędzi gospodarczych i finansowych w celu zwalczania dezinformacji u jej źródła. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES zauważa, że wiele platform nie upublicznia wystarczająco swej metodologii postępowania z dezinformacją, co naraża na szwank wszystkie podmioty europejskie w walce z praktykami dezinformacji. Z drugiej strony EKES z zadowoleniem stwierdza, że, jak się zdaje, niektóre platformy (YouTube) potraktowały ten problem poważnie. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Potęga głównych platform (Facebook, Twitter) nie powinna przesłaniać faktu, że najskuteczniejszymi środkami dezinformacji są mniej znane ogółowi społeczeństwa narzędzia takie jak VKontakte, Rumble, Odysee, Gab oraz Parler. Mniejsze platformy mają bardziej ograniczoną liczbę odbiorców, lecz mogą z większą łatwością dotrzeć do konkretnych grup w podziale na regiony, wiek czy też inne dowolne kryterium. Nie dysponują również środkami finansowymi na przeciwdziałanie dezinformacji, którą rozpowszechniają, lub nie dostrzegają w tym przeciwdziałaniu żadnych korzyści, zasłaniając się wolnością wypowiedzi. Dezinformacja często pochodzi z bardziej poufnych platform, a następnie rozprzestrzenia się szybko wśród szerszego grona odbiorców (11). |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES uważa, że działania na szczeblu europejskim są zbyt rozproszone i brakuje w nich koordynacji. Wydaje się, że struktury są zbyt od siebie oddalone, zwłaszcza dwie główne z nich: EDMO i grupa zadaniowa European StratCom. Wymianę informacji powinno ułatwić utworzenie stałej grupy roboczej z udziałem Europejskiej Grupy Regulatorów ds. Audiowizualnych Usług Medialnych (ERGA). EKES obawia się jednak, że środki działania, jakimi ona dysponuje, mogą być zbyt mało skuteczne w porównaniu ze skalą zjawiska. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Pilnie potrzebna jest lepsza współpraca między państwami członkowskimi. Jednocześnie UE musi wziąć pod uwagę, że w kilku państwach członkowskich zagrożona jest obecnie wolność mediów, która jest nierozerwalnie związana z wolnością wypowiedzi. To samo dotyczy ich systemów sądowych. Ma to siłą rzeczy negatywny wpływ na ich zdolność do prowadzenia owocnej współpracy, na przykład w dziedzinie weryfikacji informacji, zgodnie z wartościami Unii, a ściślej rzecz ujmując – z zasadami praworządności. Wszelkie wysiłki na rzecz zwalczania dezinformacji mogą mieć bardzo poważne konsekwencje dla praw podstawowych, które muszą być zagwarantowane i chronione we wszystkich państwach członkowskich. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Unia Europejska potrzebuje większych kompetencji, aby skutecznie zwalczać dezinformację rozpowszechnianą systematycznie przez wrogie siły, często kierowane przez rządy niektórych państw trzecich, w tym przede wszystkim Rosji, a także Chin. Aby zareagować na to zagrożenie, nie wystarczy praca nad kodeksami postępowania. Organy krajowe potrzebują większego wsparcia ze strony służb wywiadu, a rządy powinny dzielić się wiedzą, biorąc pod uwagę wspomniane powyżej problemy niektórych państw członkowskich. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Działania te powinny również zapewniać dostępność dla osób z niepełnosprawnościami, zwłaszcza sensorycznymi, psychospołecznymi i intelektualnymi, które są szczególnie narażone na fałszywe informacje, oraz rozumienie przez nie informacji. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Wydaje się, że udział społeczeństwa obywatelskiego jest zbyt rzadki. Najważniejsze podmioty wymienione przez Komisję, które są jej zdaniem zdolne do działania, to platformy, media, naukowcy i weryfikatorzy informacji. Większą rolę w zwalczaniu dezinformacji należy przyznać związkom zawodowym, stowarzyszeniom oraz przedsiębiorstwom, zwłaszcza dlatego, że mogą one stracić wiele pieniędzy lub reputację z powodu praktyk w zakresie dezinformacji. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego dysponują istotnym kapitałem legitymizacji, który można zmobilizować w celu przeciwdziałania dezinformacji. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | EKES odnotowuje, że dezinformację zwalcza się przede wszystkim odnośnie do treści anglojęzycznych. Wynika to w szczególności z faktu, że większość platform ma pochodzenie anglo-saksońskie. Ponieważ omawiany problem dotyczy w szczególnym stopniu niektórych państw (Czechy, Polska, kraje bałtyckie), wskazane jest rozwinięcie działań nakierowanych na treści nieanglojęzyczne. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Ogólnie rzecz biorąc, EKES zaleca działania oparte w większej mierze na zapobieganiu i antycypacji. Działania należy podejmować natychmiast po wykryciu nowego rodzaju zagrożenia, wziąwszy pod uwagę, że nieustannie pojawiają się nowe sieci (Clubhouse), metody dezinformacji są coraz bardziej wyrafinowane (ang. „deep fakes”), a niektóre aplikacje sytuują się na pograniczu platform i komunikatorów (Telegram). |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Jak Europejski Trybunał Obrachunkowy ubolewał w sprawozdaniu z dnia 3 czerwca 2021 r., na szczeblu UE nadal brakuje planu w zakresie umiejętności korzystania z mediów umożliwiającego społeczeństwu obywatelskiemu lepsze odszyfrowywanie informacji, rozpowszechnianych zarówno w mediach tradycyjnych, jak i internetowych. Plan ten, wchodzący w zakres kompetencji państw członkowskich, należy realizować od najmłodszych lat, tak aby najmłodsi potrafili spośród otrzymywanych informacji szybko odróżnić fałszywe od prawdziwych. |
| --- | --- |

4.15.

| 4.16. | EKES zauważa, że zbyt często wiele mediów, zwłaszcza audiowizualnych, akceptuje w swoich studiach osoby, które powołują się na fachową wiedzę naukową w celu nadania wiarygodności swym wypowiedziom. Zaleca się szczególnie staranniejszą weryfikację rzeczywistych kwalifikacji akademickich osób zaproszonych do wypowiadania się w mediach w charakterze eksperta. |
| --- | --- |

4.16.

Bruksela, dnia 9 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Wspólny komunikat „Walka z dezinformacją wokół COVID-19 – dajemy dojść do głosu faktom” [JOIN(2020) 8].

1

(2)  Komunikat „Zwalczanie dezinformacji w internecie: podejście europejskie” [COM(2018) 236 final].

2

(3)  Plan działania na rzecz zwalczania dezinformacji [JOIN(2018) 36 final].

3

(4)  Chociaż warunki ogólne regulujące działalność platform internetowych mogą również obejmować treści szkodliwe, lecz wciąż legalne, w przypadku gdy dezinformacja jest niezgodna z prawem (np. nawoływanie do nienawiści lub treści o charakterze terrorystycznymi), zastosowanie mają odpowiednie środki prawne.

4

(5)  https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/code-practice-disinformation

5

(6)  SWD(2020) 180 final.

6

(7)  COM(2020) 825 final.

7

(8)  Europejski Trybunał Obrachunkowy, sprawozdanie specjalne nr 9/2021 pt. „Dezinformacja w UE – pomimo podejmowanych wysiłków problem pozostaje nierozwiązany” (Dz.U. C 215 z 7.6.2021, s. 6).

8

(9)  COM(2020) 825 final. Komisja Europejska, wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie jednolitego rynku usług cyfrowych, 15 grudnia 2020 r.

9

(10)  Claudia Cohen, „Des marques financent, malgré elles, la désinformation” [Marki nieświadomie finansują dezinformację], „Le Figaro”, 5 sierpnia 2021 r.

10

(11)  Instytut public relations, ośrodek analityczny Rand, „Combating foreign disinformation on social media” [Zwalczanie dezinformacji zagranicznej w mediach społecznościowych], 28 lipca 2021 r.

11

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/77 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/77

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Sprawozdanie dotyczące polityki konkurencji za rok 2020«”

[COM(2021) 373 final]

(2022/C 152/12)

| Sprawozdawca: | Giuseppe GUERINI |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Giuseppe GUERINI

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 28.10.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 18.11.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 8.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 225/0/7 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 28.10.2021

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

18.11.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

8.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

225/0/7

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES podkreśla znaczenie dostosowania i przeorientowania polityki konkurencji UE odpowiednio do szybkich zmian społecznych i gospodarczych, których jesteśmy świadkami. Należy nieustannie dostosowywać ramy regulacyjne i priorytety w zakresie egzekwowania, tak aby pozostawały aktualne. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES docenia, że dzięki elastyczności przyznanej przez Komisję w dziedzinie pomocy państwa europejska gospodarka była w stanie poradzić sobie z kryzysem związanym z COVID-19, polegając na znaczącym wsparciu publicznym na szczeblu państwowym. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES uważa, że Komisji udało się wypracować konstruktywny kompromis między pilną i niespotykaną dotąd potrzebą uelastycznienia zasad pomocy państwa a równoczesną koniecznością zagwarantowania minimalnego poziomu regulacyjnego i ogólnej kontroli ze strony Komisji, co pozwoliło ograniczyć nadmierne nierówności na rynku wewnętrznym spowodowane różną zdolnością państw członkowskich do interwencji finansowej wspierającej gospodarki krajowe. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Co się tyczy związku między zasadami ochrony konkurencji określonymi w art. 101 TFUE a kryzysem pandemicznym, EKES docenia, że Komisja szybko przyjęła komunikat mający na celu wspieranie projektów współpracy między przedsiębiorstwami w celu zaradzenia brakom w dostawach podstawowych towarów i usług podczas pandemii. Był to przykład szybkiego i pożytecznego dostosowania wytycznych Komisji dotyczących horyzontalnych porozumień kooperacyjnych do szczególnego kontekstu społecznego, gospodarczego i zdrowotnego, który wyłonił się w 2020 r. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES przyjmuje także z zadowoleniem fakt, że Europejska Sieć Konkurencji (ECN), za pośrednictwem której koordynowane są działania krajowych organów ochrony konkurencji i DG COMP, była w stanie zająć wspólne stanowisko w sprawie zastosowania reguł konkurencji podczas kryzysu zdrowotnego COVID-19, zmierzając do zapobieżenia możliwym zachowaniom oportunistycznym oraz wyzyskującym, szczególnie szkodliwym podczas kryzysu. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES uważa, że wnioski ustawodawcze Komisji dotyczące konkurencji na rynkach cyfrowych są bardzo użyteczne, jeśli chodzi o stworzenie zharmonizowanych przepisów, które przyczynią się do zdobycia zaufania obywateli, konsumentów i MŚP (zwłaszcza mikroprzedsiębiorstw) – z jednej strony – do odpowiedniej ochrony struktury konkurencyjnej rynków, a z drugiej – do ochrony danych osobowych. Dane te i ich wykorzystanie należy rozumieć jako związane z ochroną jednostek i ich wolności oraz jako czynniki konkurencji o kluczowym znaczeniu strategicznym. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES z zadowoleniem przyjmuje zamiar Komisji, by wyjaśnić, czy reguły konkurencji mają zastosowanie do rokowań zbiorowych prowadzonych przez usługodawców zaangażowanych w gospodarkę cyfrową i gospodarkę platform, którzy nie zawsze mieszczą się w kategoriach zatrudnienia wyznaczonych tradycyjnie w prawie pracy. Wyjaśnienie to jest konieczne, aby zapobiec ewentualnym niekorzystnym skutkom dla usługodawców, które wynikałyby ze stosowania prawa konkurencji. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Odnosząc się do wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie Tercas, EKES zwraca uwagę, że systemy gwarancji dla banków, które są finansowane ze środków prywatnych i nie podlegają dominującemu wpływowi państwa, należy uznać za wyłączone z zakresu unijnych zasad pomocy państwa, ponieważ nie stanowią interwencji państwa w gospodarkę, lecz raczej są przejawem prywatnego systemu wzajemnej solidarności między instytucjami kredytowymi, w którym wykorzystuje się fundusze prywatne, a nie zasoby państwa. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES wyraża nadzieję, że Komisja będzie mogła koordynować swoją politykę konkurencji z innymi obszarami polityki strategicznie istotnymi dla europejskich przedsiębiorstw takimi jak polityka handlu międzynarodowego. Byłoby to pożyteczne, gdyż przedsiębiorstwa z państw trzecich często uzyskują przewagę konkurencyjną nad przedsiębiorstwami europejskimi dzięki nieuczciwym dotacjom państwowym oraz stosowaniu modeli produkcji, które są niezgodne z wartościami i zasadami zapisanymi w Traktatach i prawodawstwie UE. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | Pięćdziesiąte sprawozdanie roczne Komisji Europejskiej dotyczące polityki konkurencji za rok 2020 skupia się w dużej mierze na inicjatywach podjętych w celu ograniczenia społecznych i gospodarczych skutków globalnej pandemii wywołanej wirusem COVID-19. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Jest to pierwsze sprawozdanie dotyczące polityki konkurencji po odnowieniu kadencji Parlamentu Europejskiego i zakończeniu wyjścia Zjednoczonego Królestwa z UE, a także pierwsze sprawozdanie opublikowane przez Komisję pod przewodnictwem Ursuli von der Leyen. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Stosowanie unijnych reguł konkurencji z biegiem lat przyczyniło się walnie do dążenia do społecznej gospodarki rynkowej przewidzianej w traktatach założycielskich UE, a tym samym do połączenia europejskich wartości wzrostu i konkurencyjności z równie istotnymi wartościami takimi jak sprawiedliwość i solidarność na jednolitym rynku, który jest konkurencyjny i sprzyja włączeniu społecznemu. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Szybkie i nieoczekiwane przemiany zachodzące w ostatnich latach w sferze zdrowotnej, społecznej, technologicznej i gospodarczej uwydatniają znaczenie polityki konkurencji zdolnej do nieustannej aktualizacji i rozwoju stosownie do zachodzących zmian, dzięki dostosowaniu ram prawnych i priorytetów w zakresie egzekwowania tak, by były zawsze aktualne. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | W 2020 r. doszło do jednego z najgorszych w historii kryzysów na świecie, a obecnie widać, że – między innymi dzięki działaniom UE i jej zdolności do reagowania – przedsiębiorstwa i obywatele europejscy zdołali zmierzyć się z niespotykanym dotąd kryzysem, polegając na znacznym wsparciu publicznym na poziomie państwa dzięki elastyczności przyznanej przez Komisję w zakresie pomocy państwa. Polityka konkurencji wykazała się zatem znaczną zdolnością dostosowania się do nieprzewidzianych i ekstremalnych okoliczności. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | UE zdołała również wdrożyć odpowiedni plan środków, aby pobudzić gospodarki krajowe do znacznej odbudowy, która sprzyja odzyskaniu zaufania do rynków, łącząc zastrzyk środków dla państw członkowskich ze starannym monitorowaniem mającym na celu uniknięcie nadmiernych zakłóceń rynku i szkodliwego wpływu na sytuację gospodarczą. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Mając na względzie zapewnienie skutecznej polityki konkurencji reagującej na zmieniający się scenariusz społeczno-gospodarczy również w przyszłości, Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) przyjmuje z zadowoleniem podkreślone przez Komisję wzmocnienie egzekwowania zasad ochrony konkurencji na drodze prywatnoprawnej po przyjęciu dyrektywy na ten temat w 2014 r. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | EKES popiera również bieżącą analizę Komisji dotyczącą możliwości dostosowania zasad pomocy państwa mających zastosowanie do sektora usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, ze szczególnym uwzględnieniem usług zdrowotnych i społecznych o zasadniczym znaczeniu dla spójności społecznej na szczeblu terytorialnym. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | EKES wyraża nadzieję, że Komisja będzie mogła koordynować swoją politykę konkurencji i egzekwowanie zasad pomocy państwa z innymi strategiami politycznymi mającymi wpływ na europejskie przedsiębiorstwa takimi jak polityka handlu międzynarodowego. Mogłoby to być szczególnie przydatne, zważywszy, że przedsiębiorstwa z państw trzecich często uzyskują przewagę konkurencyjną nad przedsiębiorstwami europejskimi dzięki nieuczciwym dotacjom państwowym oraz modelom produkcji, które są niezgodne z wartościami europejskimi i zasadami zrównoważonego rozwoju określonymi w Traktatach. |
| --- | --- |

2.9.

3.   Polityka konkurencji a kryzys pandemiczny

| 3.1. | EKES pozytywnie ocenia elastyczność zasad pomocy państwa po kryzysie związanym z COVID-19, którą Komisja Europejska zagwarantowała, przyjmując odpowiednie tymczasowe ramy (marzec 2020 r.). Do stycznia 2021 r. były one szczegółowo aktualizowane pięć razy, stosownie do zmieniającej się sytuacji pandemicznej. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES docenia, że Komisja najpierw wyjaśniła, które środki można przyjąć bez uprzedniego zgłoszenia na podstawie obowiązujących przepisów, i że wdrożyła jednocześnie tymczasowe i elastyczne ramy prawne umożliwiające przyznawanie bezprecedensowej pomocy państwa zgodnie z uproszczonymi procedurami. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Zgodnie z tymi ramami prawnymi Dyrekcja Generalna Komisji ds. Konkurencji (DG COMP) zatwierdziła w bardzo krótkim czasie imponującą liczbę krajowych programów pomocy, stosownie do potrzeb związanych z kryzysem pandemicznym, wykazując się przy tym niezwykłą zdolnością operacyjną. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES uważa, że Komisji udało się wypracować konstruktywny kompromis między pilną i niespotykaną dotąd potrzebą uelastycznienia zasad pomocy państwa a równoczesną koniecznością zagwarantowania minimalnego poziomu regulacyjnego i ogólnej kontroli ze strony Komisji, które mają na celu ograniczenie nadmiernych nierówności na rynku wewnętrznym spowodowanych różną zdolnością państw członkowskich do interwencji finansowej wspierającej gospodarki krajowe. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Liczne środki pomocy dla przedsiębiorstw regulowane na mocy tymczasowych ram – w tym m.in. pomoc bezpośrednia, gwarancje publiczne na kredyty bankowe, pożyczki preferencyjne i udziały w kapitale przedsiębiorstw – oraz znaczna wysokość dozwolonych pułapów pomocy, w szczególności w następstwie ostatniego środka naprawczego przedstawionego przez Komisję w styczniu 2021 r., okazały się adekwatne do sytuacji kryzysowej i unaoczniły znaczny skok jakościowy w porównaniu z poprzednimi tymczasowymi ramami przyjętymi po kryzysie finansowym w 2008 r. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Jeśli chodzi o związek między interwencją publiczną w gospodarkę a zasadami pomocy państwa, EKES podkreśla znaczenie, jakiego mogą nabrać reguły konkurencji również odnośnie do prawidłowej i niepowodującej zakłóceń realizacji krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności, do której zobowiązane będą państwa członkowskie z wykorzystaniem udostępnionych im środków europejskich. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Co się tyczy związku między zasadami ochrony konkurencji określonymi w art. 101 TFUE a kryzysem pandemicznym, EKES docenia, że Komisja szybko przyjęła komunikat mający na celu wspieranie projektów współpracy między przedsiębiorstwami w celu zaradzenia brakom w dostawach podstawowych towarów i usług podczas pandemii, dostosowując swoje tradycyjne wytyczne dotyczące horyzontalnych porozumień kooperacyjnych do szczególnego kontekstu społecznego, gospodarczego i zdrowotnego, który wyłonił się w 2020 r. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Jednocześnie za szczególnie przydatne uznaje rozporządzenia wykonawcze zatwierdzone przez Komisję w kwietniu 2020 r., których celem było tymczasowe zwiększenie elastyczności stosowania reguł konkurencji w sektorach rolnych najbardziej dotkniętych pandemią COVID-19. Rozporządzenia te umożliwiły rolnikom i organizacjom międzybranżowym podejmowanie tymczasowych działań zbiorowych w celu ustabilizowania niektórych sektorów rolnych. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | W sprawozdaniu dotyczącym polityki konkurencji za rok 2020 opisano ponadto działania Komisji w zakresie kontroli połączeń: zgłoszono jej 361 transakcji, przyjęła 352 decyzje i podjęła 18 gruntownych interwencji. Oznacza to, że 76 % wszystkich transakcji zgłoszonych w 2020 r. zostało zatwierdzonych w drodze procedury uproszczonej na pierwszym etapie, co wskazuje na skuteczne funkcjonowanie przepisów proceduralnych. Jest to szczególnie pomocne w obliczu wznowienia działań w zakresie połączeń i przejęć na całym świecie, do których zachęca spora ilość zasobów gotówkowych znajdujących się teraz w obiegu. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Wreszcie, EKES uważa za bardzo istotne, że Europejska Sieć Konkurencji (ECN), za pośrednictwem której koordynowane są działania krajowych organów ochrony konkurencji i DG COMP, była w stanie zająć zdecydowane wspólne stanowisko w sprawie zastosowania reguł konkurencji podczas kryzysu zdrowotnego COVID-19, zmierzając do zapobieżenia możliwym zachowaniom oportunistycznym oraz wyzyskującym, szczególnie nagannym i szkodliwym podczas kryzysu. |
| --- | --- |

3.10.

4.   Transformacja cyfrowa a konkurencja

| 4.1. | Transformacja cyfrowa i rozwój gospodarki nowych technologii informacyjno-komunikacyjnych sprawiają, że nasuwają się nowe i istotne pytania o konkurencję. Dlatego EKES uważa za ważne, aby instytucje europejskie zainterweniowały za pomocą odpowiednich przepisów w tym zakresie. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES wypowiedział się już na temat trzech głównych wniosków ustawodawczych przyjętych przez Komisję, w których proponuje się środki regulacyjne w kontekście gospodarki cyfrowej: wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie kontestowalnych i uczciwych rynków w sektorze cyfrowym (akt o rynkach cyfrowych) (1), wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie jednolitego rynku usług cyfrowych (akt o usługach cyfrowych) (2) oraz wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie europejskiego zarządzania danymi (akt w sprawie zarządzania danymi) (3). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Wspólnym tematem trzech opinii EKES-u jest konieczność przyjęcia przez Unię Europejską zharmonizowanych przepisów, które przyczynią się do pozyskania zaufania obywateli, konsumentów i MŚP (zwłaszcza mikroprzedsiębiorstw) – z jednej strony – do odpowiedniej ochrony struktury konkurencyjnej rynków, a z drugiej – do ochrony danych osobowych. Dane te i ich wykorzystanie należy rozumieć w rzeczywistości na dwa sposoby: jako związane z ochroną jednostek i ich wolności oraz jako czynniki konkurencji o kluczowym znaczeniu strategicznym. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | W związku z tym odpowiednio konkurencyjne i faktycznie kontestowalne rynki są kluczowe dla uniknięcia nadużycia władzy rynkowej przez platformy cyfrowe, które działają jako „stróże dostępu”, i dla zapewnienia rozwoju nowych i przyszłych przedsiębiorstw cyfrowych z korzyścią dla innowacji, wzrostu i – w ostatecznym rozrachunku – dobrobytu konsumenta. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES uważa, że wnioski ustawodawcze przedstawione przez Komisję w 2020 r. są odpowiednim punktem wyjściem do opracowywania ram prawnych, które trzeba będzie z biegiem czasu ulepszać za pomocą nieustannej aktualizacji uregulowań sektorowych oraz reguł konkurencji dotyczących struktury rynku, stopniowo zarysowującej się wraz z rozwojem gospodarki cyfrowej. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Dlatego też konieczne jest zapewnienie równych warunków działania pod względem dostępu różnych podmiotów działających na rynkach cyfrowych i ich zdolności do konkurowania, aby zarówno umożliwić lepsze funkcjonowanie jednolitego rynku, jak i uniknąć zakłóceń konkurencji w celu ochrony europejskich konsumentów i przedsiębiorstw, jednocześnie odpowiednio i w większym stopniu uwzględniając skutki społeczne ram regulacyjnych mających zastosowanie do gospodarki cyfrowej. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | W tym kontekście EKES docenia zwłaszcza stwierdzenie zawarte w sprawozdaniu Komisji, zgodnie z którym „Społeczna gospodarka rynkowa jest fundamentem, na którym zbudowana jest UE, a unijna polityka konkurencji stanowi jej podwaliny. Obywatele i przedsiębiorstwa rozwijają się, gdy gospodarka im służy” (s. 31), i życzy sobie, by realizowano tę zasadę również w trakcie prowadzenia analizy i oceny wdrażania polityki konkurencji. |
| --- | --- |

4.7.

5.   Konkurencja a rokowania zbiorowe

| 5.1. | Rozwój gospodarki cyfrowej i platform cyfrowych ma poważne konsekwencje nie tylko dla struktury rynków, lecz również dla środowiska pracy i sposobów pracy, gdyż tworzy nowe możliwości zatrudnienia i rozwoju. Jak wiadomo, odnotowuje się jednak również problemy związane z warunkami pracy usługodawców, którzy mogliby korzystać z możliwości samoorganizacji i działać w sposób zbiorowy. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | EKES zatem z zadowoleniem przyjmuje zamiar Komisji Europejskiej, by skutecznie wyjaśnić, czy reguły konkurencji mają zastosowanie do rokowań zbiorowych prowadzonych przez usługodawców zaangażowanych w gospodarkę cyfrową i gospodarkę platform, którzy nie zawsze mieszczą się w kategoriach zatrudnienia wyznaczonych tradycyjnie w prawie pracy. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Podczas gdy niestosowanie reguł konkurencji do rokowań zbiorowych między pracownikami najemnymi a przedsiębiorstwami zostało już dawno temu wyjaśnione w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości, wciąż niepewne jest, czy i w jakim zakresie reguły konkurencji mają zastosowanie do rokowań zbiorowych dotyczących samozatrudnionych usługodawców. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | W związku z tym wskazana jest większa pewność prawa i przewidywalność w tej dziedzinie, tak by wyeliminować niepewność regulacyjną, mogącą pociągać za sobą brak wydajności i koszty zgodności, biorąc również pod uwagę korzyści usługodawców płynące ze skutecznej samoorganizacji w celu uzyskania lepszych warunków do prowadzenia działalności i większej ochrony w tym zakresie. |
| --- | --- |

5.4.

6.   Konkurencja a cele klimatyczne i środowiskowe

| 6.1. | Bez odpowiedniego dostosowania polityki konkurencji, a zwłaszcza przepisów dotyczących pomocy państwa, programów zachęt i finansowania zielonych innowacji trudno będzie zrealizować ambitny program Unii Europejskiej w zakresie przeciwdziałania zmianie klimatu oraz program strategiczny promowany w ramach Europejskiego Zielonego Ładu. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Polityka konkurencji może więc wnieść znaczny wkład w realizację celów klimatycznych i środowiskowych UE. W sprawozdaniu Komisji opisano niektóre działania, w szczególności kontrolę pomocy państwa, poprzez które Komisja oceniła i zatwierdziła środki rządowe promujące gospodarkę o obiegu zamkniętym, energię ze źródeł odnawialnych i efektywność energetyczną. EKES przyjmuje te działania z zadowoleniem i je popiera. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | EKES zatem popiera to podejście, lecz jednocześnie zaleca, by w ocenie różnych środków uwzględniono ich skutki społeczne. W wielu przypadkach inwestycje w gospodarkę o obiegu zamkniętym i energię ze źródeł odnawialnych są bowiem okazją do tworzenia nowych miejsc pracy, również za pomocą narzędzi obejmujących słabsze grupy społeczne znajdujące się w trudniejszej sytuacji. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Jeśli chodzi o kwestię energii ze źródeł odnawialnych, Komitet przypomina z zadowoleniem o roli promowanych w sektorowych dyrektywach europejskich – społeczności energetycznych i społeczności energetycznych działających w zakresie energii odnawialnej, które, tworząc sieci horyzontalne, często w formie spółdzielni, sprzyjają bezpośredniemu udziałowi obywatelek i obywateli w produkcji energii, również ze źródeł odnawialnych, a także w dzieleniu się nią. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | EKES uważa, że zaangażowanie tych podmiotów jest korzystne z punktu widzenia poszerzenia grona uczestników, którzy mają dostęp do rynków energii, co służy dwojakiemu celowi: zagwarantowaniu pluralizmu przedsiębiorstw, a także większej konkurencji na rynku energii, w tym energii ze źródeł odnawialnych. |
| --- | --- |

6.5.

7.   Konkurencja a sektor bankowy

| 7.1. | W sprawozdaniu dotyczącym konkurencji za 2020 r. stwierdza się, że nie odnotowano nowych przypadków pomocy państwa na rzecz banków i instytucji finansowych. Komisja wskazuje również, że przedłużyła niektóre istniejące krajowe programy wsparcia, na podstawie których państwa członkowskie mogą w razie potrzeby interweniować w celu wsparcia uporządkowanego zarządzania trudną lub kryzysową sytuacją małych instytucji kredytowych. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | EKES przypomina o znaczeniu banków lokalnych i regionalnych, które zapewniają właściwą różnorodność biologiczną sektora bankowego i są uczestnikami rynku bliskimi rodzinom i przedsiębiorstwom na obszarach peryferyjnych, i docenia, że Komisja zezwala na przedłużenie programów w sytuacji, gdy konieczne jest zarządzanie uporządkowanym wyjściem z rynku podmiotów bankowych wszelkiej wielkości w celu ochrony oszczędzających i utrzymania zaufania do ram ekonomicznych i finansowych. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Odnosząc się do wyroku Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Tercas, który jest potwierdzeniem wyroku Sądu i zawiera analogiczne konkluzje, EKES podkreśla, że systemy gwarancji dla banków, które są finansowane ze środków prywatnych i nie podlegają dominującemu wpływowi państwa, należy uznać za wyłączone z zakresu unijnych przepisów dotyczących pomocy państwa. |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Te systemy gwarancji nie stanowią bowiem interwencji państwa w gospodarkę, lecz są raczej przejawem prywatnego systemu wzajemnej solidarności między instytucjami kredytowymi i samoorganizacji za pomocą własnych środków, który ma na celu podtrzymanie zaufania posiadaczy rachunków i oszczędzających do systemu bankowego również na wypadek szczególnego kryzysu-. |
| --- | --- |

7.4.

8.   Konkurencja a systemy podatkowe

| 8.1. | Wynik różnych sporów prawnych Komisji Europejskiej w Trybunale Sprawiedliwości UE w sprawie selektywnych korzyści podatkowych oraz krajowych interpretacji indywidualnych prawa podatkowego uznanych pierwotnie za niezgodne z art. 107 TFUE wskazuje, że – co jest godne poparcia – Komisja pragnie zagwarantować faktycznie zharmonizowane przepisy podatkowe w Europie za pomocą wszystkich dostępnych instrumentów, w tym decyzji wprowadzających w życie ramy pomocy państwa. |
| --- | --- |

8.1.

| 8.2. | Różne efekty tych decyzji przed sądami europejskimi pokazują jednak, że konieczne jest zapewnienie większej skuteczności i harmonizacji przepisów podatkowych w Europie za pomocą realizacji odpowiedniego planu działania zatwierdzonego przez Komisję na początku 2021 r. i, tym samym, za pomocą odpowiednich inicjatyw legislacyjnych w dziedzinie podatkowej przyjętych w celu ochrony rynku wewnętrznego i jego umocnienia. |
| --- | --- |

8.2.

Bruksela, dnia 8 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 286 z 16.7.2021, s. 64.

1

(2)  Dz.U. C 286 z 16.7.2021, s. 70.

2

(3)  Dz.U. C 286 z 16.7.2021, s. 38.

3

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/82 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/82

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2014/53/UE w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich dotyczących udostępniania na rynku urządzeń radiowych”

[COM(2021) 547 final – 2021/0291 (COD)]

(2022/C 152/13)

| Sprawozdawca: | Christophe LEFÈVRE |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Christophe LEFÈVRE

| Wniosek o konsultację | Rada Unii Europejskiej, 30/09/2021
  Parlament Europejski, 04/10/2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 18/11/2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 08/12/2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 231/0/6 |

Wniosek o konsultację

Rada Unii Europejskiej, 30/09/2021

Parlament Europejski, 04/10/2021

Podstawa prawna

Art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

18/11/2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

08/12/2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

231/0/6

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) przyjął do wiadomości propozycję Komisji dotyczącą przyspieszenia działań na rzecz wprowadzenia normy USB typu C, która jest spójnym i jednolitym standardem dla ładowarek telefonów komórkowych i podobnych urządzeń. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Podejmowane od 2009 r., a następnie także od 2014 r. dobrowolne inicjatywy nie spełniają w pełni celów Unii Europejskiej w zakresie ograniczenia odpadów elektronicznych, ułatwienia konsumentom korzystania z urządzeń i uniknięcia fragmentacji rynku urządzeń ładujących. Szacuje się, że ładowarki wyrzucone w 2018 r. odpowiadały za 11 tys. ton odpadów elektronicznych. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | W styczniu 2020 r. Parlament Europejski przegłosował w szczególności rezolucję (1) mającą na celu opracowanie bardziej wiążącego prawodawstwa, z którym EKES w pełni się zgadza. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES w pełni popiera projekt dyrektywy Komisji Europejskiej, o którą wnioskował w tym zakresie Parlament Europejski. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES pragnie pójść o krok dalej niż projekt Komisji, zalecając rozszerzenie obowiązku dotyczącego ładowarek do telefonów komórkowych i podobnych urządzeń na wszystkie urządzenia radiowe, elektroniczne, podłączone do internetu i nadające się do wielokrotnego ładowania, a także na komputery przenośne: chodzi również o możliwość naładowania urządzenia przenośnego za pomocą ładowarki do komputera USB typu C o mocy 65 W zamiast 2,1 W i tym samym o uniknięcie sytuacji, w której osoby przemieszczające się muszą ze sobą przewozić kilka różnych ładowarek. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES odnotował, że coraz częściej gniazda USB o niskiej mocy (2,1 W) przeznaczone do ładowania urządzeń przenośnych są udostępniane użytkownikom, z kablem lub bez, w autobusach, samolotach, centrach handlowych, salach konferencyjnych i innych miejscach tranzytu. Czasami mają one niewystarczającą moc do naładowania niektórych urządzeń, o których mowa w dyrektywie. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Aby ułatwić szybkie ładowanie i zachęcić użytkowników do pożyczania sobie kabli USB typu C w czasie krótkiego przejazdu lub przez krótki czas, EKES proponuje, by zalecono wyposażenie tych miejsc w przyszłości w ultraszybkie ładowarki. Jest to adekwatne do potrzeb wyrażonych w jednym z badań Komisji Europejskiej. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES zauważa, że baterie mogą mieć ograniczoną żywotność w porównaniu z resztą urządzenia. Zaleca, aby baterie używane w komputerach, tabletach lub telefonach komórkowych podlegały tym samym normom, tak by umożliwić ich wymianę zamiast konieczności zakupu całego urządzenia w przypadku przedwczesnego nieprawidłowego działania baterii. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES pragnie podkreślić odpowiedzialność producentów urządzeń elektronicznych za zrównoważony rozwój, wzywając ich do dopilnowania, by koszt wymiany baterii był niski i by techniczna wykonalność zniechęcała do wymiany całego urządzenia elektronicznego w sytuacji, gdy wymiany wymaga jedynie bateria. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES wzywa Komisję, by zaleciła producentom niepodejmowanie prób obchodzenia przepisów poprzez zmiany napięcia lub natężenia prądu, które wymagałyby stosowania ładowarki danej marki, sprawiając, że cele dyrektywy byłyby nieskuteczne. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES zaleca, by po zakończeniu procesu legislacyjnego Komisja i Parlament Europejski przeprowadziły szeroką kampanię informacyjną wśród ogółu obywatelek i obywateli w celu poinformowania konsumentów i zachęcenia ich do nabywania w przyszłości wyłącznie urządzeń wyposażonych w interfejs USB typu C. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Kontekst opinii

| 2.1. | Od 2009 r. Komisja dąży do ograniczenia fragmentacji rynku interfejsów ładowania telefonów komórkowych i podobnych urządzeń. Takie inicjatywy przyniosły jednak jedynie skutek w postaci dobrowolnych programów (2), które nie są prawnie wiążące, a zatem nie zapewniają spójnego i jednolitego stosowania. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Niedawne dobrowolne inicjatywy nie spełniają w pełni celów polityki Unii w zakresie ograniczenia odpadów elektronicznych, zapewnienia wygody konsumentom i uniknięcia fragmentacji rynku urządzeń ładujących. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Brak harmonizacji w tym obszarze może doprowadzić do znaczących rozbieżności w przepisach ustawowych, wykonawczych i administracyjnych lub praktykach państw członkowskich dotyczących interoperacyjności telefonów komórkowych i urządzeń radiowych podobnych kategorii lub klas z ich urządzeniami ładującymi oraz dotyczących dostarczania urządzeń radiowych bez urządzeń ładujących. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W związku z tym niezbędne jest działanie Unii na rzecz promowania wspólnego poziomu interoperacyjności oraz dostarczania użytkownikom końcowym informacji dotyczących charakterystyki ładowania urządzeń radiowych. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | W styczniu 2020 r. Parlament Europejski przyjął rezolucję (3), w której wezwał do pilnego przyjęcia normy dotyczącej uniwersalnej ładowarki do telefonów komórkowych w celu uniknięcia dalszej fragmentacji rynku wewnętrznego. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Szacuje się, że w 2018 r. ładowarki do telefonów komórkowych odpowiadały za około 11 000 ton odpadów elektronicznych, a związane z nimi emisje w całym cyklu życia wyniosły równoważność około 600 kt CO2. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Unia przykłada bardzo dużą wagę do zwiększenia efektywności gospodarowania zasobami poprzez przejście na czystą gospodarkę o obiegu zamkniętym dzięki przyjęciu takich inicjatyw, jak dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/19/UE (4), a ostatnio – Europejski Zielony Ład. Omawiana dyrektywa ma na celu ograniczenie ilości odpadów elektronicznych powstających w wyniku sprzedaży urządzeń radiowych oraz wydobycia surowców i emisji CO2 pochodzących z produkcji, transportu i unieszkodliwiania ładowarek, a tym samym promowanie gospodarki o obiegu zamkniętym. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Wniosek ma na celu wprowadzenie do dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/53/UE (5) wymagań dotyczących protokołów komunikacyjnych w zakresie ładowania, interfejsu ładowania (tj. gniazda ładowania) niektórych kategorii lub klas urządzeń radiowych, a także informacji, które mają być dostarczane użytkownikom końcowym odnośnie do charakterystyki ładowania tych kategorii lub klas urządzeń radiowych. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | We wniosku nakłada się wymóg, aby telefony komórkowe i podobne urządzenia radiowe (tablety, aparaty cyfrowe, słuchawki nagłowne i zestawy słuchawkowe, przenośne konsole do gier komputerowych i przenośne głośniki) były wyposażone w gniazdo USB typu C, jeżeli można ładować je za pomocą ładowania przewodowego, oraz były dodatkowo wyposażone w protokół komunikacyjny USB Power Delivery, jeżeli wymagają ponadto ładowania napięciem wyższym niż 5 woltów lub prądem o natężeniu wyższym niż 3 ampery lub mocą wyższą niż 15 watów. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Komisja mogłaby przyjąć akty delegowane w celu uwzględnienia w przyszłości dodatkowych rodzajów technologii ładowania innych niż ładowanie przewodowe. |
| --- | --- |

2.10.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES odnotowuje, że od 12 lat Komisja wywiera nacisk na konwergencję norm dotyczących ładowarek telefonicznych, by tym samym spełnić wymóg trwałości i zmniejszenia ilości odpadów trudnych do recyklingu. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES zauważa, że brak uniwersalnej ładowarki prowadzi do systematycznej sprzedaży ładowarki telefonicznej i kabla zasilania/kabla do przesyłu danych z każdym urządzeniem, chociaż konsument mógłby mieć możliwość zakupu samego tylko urządzenia. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES w pełni popiera projekt dyrektywy Komisji Europejskiej, o którą wnioskował w tym zakresie Parlament Europejski. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Jest oczywiste, że sprzedaż konkretnych ładowarek stanowi znaczną część przychodów producentów, w szczególności przychodów z telefonów komórkowych: konieczne będzie dopilnowanie, by producenci nie zmieniali regularnie norm elektronicznych (poziomu napięcia, wymaganej mocy itp.) w celu systematycznej sprzedaży modelu ładowarki własnej marki, a nawet kabla do przesyłu danych, który może być uniwersalny. Czyniliby tak zamiast umożliwienia ponownego wykorzystania już zakupionej ładowarki. Utrudniłoby to skuteczne stosowanie dyrektywy mające na celu zmniejszenie tonażu odpadów elektronicznych. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES zaleca, by po zakończeniu procesu legislacyjnego Komisja i Parlament Europejski przeprowadziły szeroką kampanię informacyjną wśród ogółu obywatelek i obywateli w celu poinformowania konsumentów i zachęcenia ich do nabywania w przyszłości wyłącznie urządzeń wyposażonych w interfejs USB typu C. |
| --- | --- |

3.5.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | EKES zaleca, by sektor ten ułatwił ultraszybkie ładowanie telefonów komórkowych za pomocą ładowarek o dużej mocy, takich jak na przykład prosta ładowarka do komputera podręcznego z portem USB typu C o mocy 65 W zamiast 2,1 W. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES stwierdza, że coraz częściej gniazda USB przeznaczone do ładowania urządzeń przenośnych są udostępniane użytkownikom, z kablem lub bez, w autobusach, samolotach, centrach handlowych, salach konferencyjnych i innych miejscach tranzytu. Są to domyślnie gniazda o małej mocy (2,1 W), która jest niewystarczająca do ładowania niektórych urządzeń omówionych w dyrektywie. Aby ułatwić szybkie ładowanie i zachęcić użytkowników do pożyczania sobie kabla USB typu C w czasie krótkiego przejazdu lub przez krótki czas, EKES proponuje, by zalecono wyposażenie tych miejsc w przyszłości w ultraszybkie ładowarki. Jest to adekwatne do potrzeb wyrażonych w jednym z badań Komisji Europejskiej. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | W związku z tym EKES zaleca, by dążenie do stosowania jednej ładowarki USB typu C do telefonów komórkowych dotyczyło również komputerów podręcznych, nawet jeśli poziom naładowania i mocy musi zostać dostosowany elektronicznie. Zarówno ze względów ekologicznych i ekonomicznych, jak i w celu uniknięcia konieczności przewożenia ze sobą wielu ładowarek przez osoby przemieszczające się, wymóg przewidziany w dyrektywie należy rozszerzyć również na komputery podręczne z wyjątkiem sytuacji, gdy istnieją ograniczenia technologiczne, które należy uzasadnić. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES zauważa, że baterie mogą mieć ograniczoną żywotność w porównaniu z resztą urządzenia. Zaleca, aby baterie używane w komputerach, tabletach lub telefonach komórkowych podlegały tym samym normom, tak by umożliwić ich łatwą i tanią wymianę zamiast konieczności zakupu całego urządzenia w przypadku przedwczesnego nieprawidłowego działania baterii. EKES pragnie podkreślić odpowiedzialność producentów urządzeń elektronicznych w dziedzinie ekologii i zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

4.4.

Bruksela, dnia 8 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Rezolucja Parlamentu Europejskiego z 30 stycznia 2020 r. w sprawie uniwersalnej ładowarki do przenośnych urządzeń radiowych (2019/2983(RSP)) (Dz.U. C 331 z 17.8.2021, s. 2).

1

(2)  https://ec.europa.eu/docsroom/documents/2417/attachments/1/translations

2

(3)  Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 30 stycznia 2020 r. w sprawie uniwersalnej ładowarki do przenośnych urządzeń radiowych (2019/2983(RSP)) (Dz.U. C 331 z 17.8.2021, s. 2).

3

(4)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/19/UE z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego (WEEE) (Dz.U. L 197 z 24.7.2012, s. 38).

4

(5)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/53/UE z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich dotyczących udostępniania na rynku urządzeń radiowych i uchylająca dyrektywę 1999/5/WE (Dz.U. L 153 z 22.5.2014, s. 62).

5

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/85 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/85

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) 2017/746 w odniesieniu do przepisów przejściowych dotyczących niektórych wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro oraz odroczonego stosowania wymogów dotyczących wyrobów na własny użytek”

[COM(2021) 627 final – 2021/0323 (COD)]

(2022/C 152/14)

| Sprawozdawca: | Christophe LEFÈVRE |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Christophe LEFÈVRE

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 18.10.2021
  Rada, 22.10.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Artykuł 114 i 168 ust. 4 lit. c) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 8.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 206/0/4 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 18.10.2021

Rada, 22.10.2021

Podstawa prawna

Artykuł 114 i 168 ust. 4 lit. c) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia na sesji plenarnej

8.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

206/0/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Biorąc pod uwagę wyjątkowe okoliczności w związku z pandemią SARS-CoV-2 (COVID-19) i jej wpływ na różne obszary objęte rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/746 (1), Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) popiera wniosek Komisji, gdyż jest on jego zdaniem odpowiedni i konieczny do zapewnienia wysokiego poziomu ochrony zdrowia publicznego i interesu gospodarczego tego sektora. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES podkreśla, że zdrowie jest dla obywateli Europy najwyższym priorytetem i potwierdza, że wyroby medyczne do diagnostyki in vitro odgrywają kluczową rolę w profilaktyce, diagnozowaniu i leczeniu chorób (2). Mają one zasadnicze znaczenie dla naszego zdrowia oraz dla jakości życia osób chorych i z niepełnosprawnościami, które muszą sobie radzić ze schorzeniem, tym bardziej w sytuacji pandemii. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, iż Parlament Europejski i Rada Ministrów Zdrowia (EPSCO) w dniu 15 czerwca 2021 r. wyraziły zaniepokojenie tą bardzo krytyczną sytuacją i wezwały Komisję do przedstawienia pilnego wniosku ustawodawczego w celu ułatwienia przejścia do nowych ram regulacyjnych i zapewnienia dostępności wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro na rynku UE. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES uważa, że zasadnicze znaczenie ma, by obywatele mieli pewność co do wiarygodności tych testów. Odsetek wyników „fałszywie dodatnich” i „fałszywie ujemnych” musi zostać znacznie zmniejszony. Jedynie 8 % wszystkich wyrobów do diagnostyki in vitro dostępnych na rynku podlega kontroli jednostek notyfikowanych na mocy dyrektywy 98/79/WE (3), w porównaniu z docelowym poziomem 80 % wyrobów medycznych do tej diagnostyki określonym w omawianym projekcie rozporządzenia. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Dlatego też EKES w pełni popiera szybkie zwiększenie możliwości certyfikacji wyrobów do diagnostyki in vitro. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES zaleca ponadto, by w przypadku dodatniego wyniku testów, zwłaszcza w przypadku dostępności urządzeń samoobsługowych, wyniki te podlegały szczególnej kontroli lekarskiej. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES zauważa, że przesunięcie daty rozpoczęcia stosowania o jeden rok nie rozwiąże problemów związanych z wdrażaniem rozporządzenia (UE) 2017/746 oraz że wymogi nowego rozporządzenia powinny być wprowadzane stopniowo przez dłuższy czas, przy jednoczesnym priorytetowym traktowaniu wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro wysokiego ryzyka. Można to osiągnąć poprzez zmianę art. 110 rozporządzenia dotyczącego przepisów przejściowych, przewidując dla istniejących wyrobów o wyższej klasie ryzyka okres krótszy niż okres dla istniejących wyrobów o niższej klasie ryzyka. Jednocześnie obowiązujący okres przejściowy dla wyrobów objętych certyfikatami jednostek notyfikowanych wydanymi na podstawie dyrektywy 98/79/WE należy przedłużyć o rok, do dnia 26 maja 2025 r. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES popiera zatem propozycje Komisji dotyczące:






  — | przedłużenia okresu przejściowego dla wyrobów objętych certyfikatem wydanym na podstawie dyrektywy 98/79/WE, |
| --- | --- | --- |

1.8.

—

przedłużenia okresu przejściowego dla wyrobów objętych certyfikatem wydanym na podstawie dyrektywy 98/79/WE,

| — | wprowadzenia dostosowanych do potrzeb okresów przejściowych dla wyrobów, które mają być poddane ocenie zgodności z udziałem jednostek notyfikowanych po raz pierwszy, |
| --- | --- |

—

wprowadzenia dostosowanych do potrzeb okresów przejściowych dla wyrobów, które mają być poddane ocenie zgodności z udziałem jednostek notyfikowanych po raz pierwszy,

| — | wprowadzenia również okresu przejściowego dla wymogów mających zastosowanie do wyrobów produkowanych i używanych w tej samej instytucji zdrowia publicznego. |
| --- | --- |

—

wprowadzenia również okresu przejściowego dla wymogów mających zastosowanie do wyrobów produkowanych i używanych w tej samej instytucji zdrowia publicznego.

2.   Wniosek Komisji

| 2.1. | Dyrektywa 98/79/WE (4) dotycząca wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro zostanie zastąpiona z dniem 26 maja 2022 r. rozporządzeniem (UE) 2017/746 (5), które ustanawia nowe ramy regulacyjne dla tych wyrobów (testy na HIV, testy ciążowe lub testy na SARS-CoV-2) (6). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Nowe rozporządzenie ma na celu zapewnienie sprawnego funkcjonowania rynku wewnętrznego oraz wysokiego poziomu ochrony zdrowia publicznego, pacjentów i użytkowników, z uwzględnieniem dużej liczby MŚP działających w tym sektorze. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Jedna z głównych zmian dotyczy udziału niezależnych jednostek oceniających zgodność. Dzięki nowemu rozporządzeniu około 80 % wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro będzie podlegać kontroli jednostek notyfikowanych (w porównaniu z 8 % obecnie). Producenci będą musieli zatem złożyć wniosek do jednostki notyfikowanej i otrzymać co najmniej jeden certyfikat po przeprowadzeniu procedury, która trwa około roku. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Art. 110 rozporządzenia (UE) 2017/746 zawiera przepisy przejściowe dotyczące wyrobów z certyfikatem wydanym przez jednostkę notyfikowaną zgodnie z dyrektywą 98/79/WE przed dniem 26 maja 2022 r. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Pandemia COVID-19 pokazała, że konieczne jest stworzenie ram regulacyjnych dla wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro w Unii, lecz spowodowała również dodatkowe i nowe trudności w odniesieniu do wdrożenia rozporządzenia (UE) 2017/746. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Zatem aby zwiększyć dostępność wyrobów medycznych do diagnostyki o zasadniczym znaczeniu, właściwe organy państw członkowskich, instytucje zdrowia publicznego, jednostki notyfikowane, producenci i inne podmioty gospodarcze musiały dysponować znacznymi dodatkowymi zasobami. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Ponadto fakt, że sześć obecnie wyznaczonych jednostek notyfikowanych znajduje się tylko w trzech krajach (Niemcy, Francja i Niderlandy), sprawia, że sytuacja jest szczególnie trudna dla MŚP mających siedzibę w innych państwach członkowskich. Poza tym ograniczenia związane z podróżą utrudniały i nadal utrudniają prawidłowe przeprowadzanie oceny zgodności przez jednostki notyfikowane. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Omawiany wniosek ma zatem na celu:






  — | przedłużenie obecnego okresu przejściowego dla wyrobów objętych certyfikatem wydanym na podstawie dyrektywy 98/79/WE, |
| --- | --- | --- |

2.8.

—

przedłużenie obecnego okresu przejściowego dla wyrobów objętych certyfikatem wydanym na podstawie dyrektywy 98/79/WE,

| — | wprowadzenie dostosowanych do potrzeb okresów przejściowych dla wyrobów, które mają być poddane ocenie zgodności z udziałem jednostek notyfikowanych po raz pierwszy, zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2017/746, |
| --- | --- |

—

wprowadzenie dostosowanych do potrzeb okresów przejściowych dla wyrobów, które mają być poddane ocenie zgodności z udziałem jednostek notyfikowanych po raz pierwszy, zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2017/746,

| — | wprowadzenie również okresu przejściowego dla wymogów mających zastosowanie do wyrobów produkowanych i używanych w tej samej instytucji zdrowia publicznego. Zapewni to instytucjom opieki zdrowotnej dodatkowy czas na dostosowanie się do nowych wymogów i zagwarantuje, że testy opracowywane w zakładzie, które często mają zasadnicze znaczenie – zwłaszcza w przypadku rzadkich chorób – będą nadal opracowywane w laboratoriach klinicznych. |
| --- | --- |

—

wprowadzenie również okresu przejściowego dla wymogów mających zastosowanie do wyrobów produkowanych i używanych w tej samej instytucji zdrowia publicznego. Zapewni to instytucjom opieki zdrowotnej dodatkowy czas na dostosowanie się do nowych wymogów i zagwarantuje, że testy opracowywane w zakładzie, które często mają zasadnicze znaczenie – zwłaszcza w przypadku rzadkich chorób – będą nadal opracowywane w laboratoriach klinicznych.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES podtrzymuje przekonanie, wyrażone już w opinii w sprawie obowiązującego obecnie rozporządzenia (UE) 2017/746 (7), że „zdrowie jest dla obywateli Europy najwyższym priorytetem” oraz, że „wyroby medyczne do diagnostyki in vitro odgrywają kluczową rolę w profilaktyce, diagnozowaniu i leczeniu chorób”. Mają one zasadnicze znaczenie dla naszego zdrowia oraz dla jakości życia osób chorych i z niepełnosprawnościami, które muszą sobie radzić ze schorzeniem, tym bardziej w sytuacji pandemii. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | W tym kontekście EKES poparł zatem przekształcenie istniejącego systemu regulacyjnego, w którym wzmocniono procedury zatwierdzania przed wprowadzeniem do obrotu, a w szczególności nadzór po wprowadzeniu do obrotu. Odpowiada to na potrzeby obywateli w zakresie bezpieczeństwa pacjentów i skuteczności. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES podkreśla również, że sektor ten jest ważnym elementem gospodarki europejskiej ze względu na wysoki potencjał innowacyjny i miejsca pracy wymagające wysokich kwalifikacji. Ważne jest więc nie tylko zapewnienie możliwie najwyższego poziomu ochrony zdrowia, ale również uwzględnienie interesów tego przemysłu, w którym 80 % producentów to małe i średnie przedsiębiorstwa oraz mikroprzedsiębiorstwa. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES doskonale zdaje sobie sprawę z tego, że z powodu kryzysu związanego z COVID-19 mamy do czynienia z nadzwyczajnymi okolicznościami, które wpływają na różne dziedziny objęte rozporządzeniem (UE) 2017/746. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Kryzys stworzył poważne i bezprecedensowe wyzwanie dla systemów opieki zdrowotnej państw członkowskich oraz poważne obciążenie dla wszystkich zainteresowanych stron (instytucji zdrowia publicznego, pracowników medycznych, pacjentów i podmiotów gospodarczych). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES stwierdza zatem, że wszystkie te zainteresowane podmioty, które mają zasadnicze znaczenie dla funkcjonowania systemów opieki zdrowotnej, nie będą w stanie zapewnić prawidłowego wdrożenia i stosowania rozporządzenia w pierwotnie planowanych terminach. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, iż Parlament Europejski i Rada Ministrów Zdrowia (EPSCO) w dniu 15 czerwca 2021 r. wyraziły zaniepokojenie tą bardzo krytyczną sytuacją i wezwały Komisję do przedstawienia pilnego wniosku ustawodawczego w celu ułatwienia przejścia do nowych ram regulacyjnych i zapewnienia dostępności wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro na rynku UE. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES uważa, że zasadnicze znaczenie ma, by obywatele mieli pewność co do wiarygodności tych testów. Odsetek wyników „fałszywie dodatnich” i „fałszywie ujemnych” musi zostać znacznie zmniejszony. Jedynie 8 % wszystkich wyrobów do diagnostyki in vitro dostępnych na rynku podlega kontroli jednostek notyfikowanych na mocy dyrektywy 98/79/WE, w porównaniu z docelowym poziomem 80 % wyrobów medycznych do tej diagnostyki określonym w omawianym projekcie rozporządzenia. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Dlatego też EKES w pełni popiera szybkie zwiększenie możliwości certyfikacji wyrobów do diagnostyki in vitro. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | EKES nalega ponadto, by w przypadku dodatniego wyniku testów, zwłaszcza w przypadku dostępności urządzeń samoobsługowych, wyniki te podlegały szczególnej kontroli lekarskiej. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | EKES zauważa, że przesunięcie daty rozpoczęcia stosowania o jeden rok nie rozwiąże problemów związanych z wdrażaniem rozporządzenia (UE) 2017/746 oraz że wymogi nowego rozporządzenia powinny być wprowadzane stopniowo przez dłuższy czas, przy jednoczesnym priorytetowym traktowaniu wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro wysokiego ryzyka. Można to osiągnąć poprzez zmianę art. 110 rozporządzenia dotyczącego przepisów przejściowych, przewidując dla istniejących wyrobów o wyższej klasie ryzyka okres krótszy niż okres dla istniejących wyrobów o niższej klasie ryzyka. Jednocześnie obowiązujący okres przejściowy dla wyrobów objętych certyfikatami jednostek notyfikowanych wydanymi na podstawie dyrektywy 98/79/WE należy przedłużyć o rok, do dnia 26 maja 2025 r. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | EKES popiera zatem propozycje Komisji dotyczące:






  — | przedłużenia okresu przejściowego dla wyrobów objętych certyfikatem wydanym na podstawie dyrektywy 98/79/WE, |
| --- | --- | --- |

3.12.

—

przedłużenia okresu przejściowego dla wyrobów objętych certyfikatem wydanym na podstawie dyrektywy 98/79/WE,

| — | wprowadzenia dostosowanych do potrzeb okresów przejściowych dla wyrobów, które mają być poddane ocenie zgodności z udziałem jednostek notyfikowanych po raz pierwszy, |
| --- | --- |

—

wprowadzenia dostosowanych do potrzeb okresów przejściowych dla wyrobów, które mają być poddane ocenie zgodności z udziałem jednostek notyfikowanych po raz pierwszy,

| — | wprowadzenia również okresu przejściowego dla wymogów mających zastosowanie do wyrobów produkowanych i używanych w tej samej instytucji zdrowia publicznego. |
| --- | --- |

—

wprowadzenia również okresu przejściowego dla wymogów mających zastosowanie do wyrobów produkowanych i używanych w tej samej instytucji zdrowia publicznego.

| 3.13. | Przepisy te wydają się EKES-owi rozsądne, aby zapewnić właściwe funkcjonowanie rynku wewnętrznego, wysoki poziom ochrony zdrowia publicznego i bezpieczeństwa pacjentów oraz pewność prawa, a tym samym uniknąć ewentualnych zakłóceń na rynku. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Wreszcie EKES podkreśla, podobnie jak w swojej opinii w sprawie rozporządzenia (UE) 2017/746, że społeczeństwo obywatelskie powinno być bardziej zaangażowane w określanie ram regulacyjnych w tej dziedzinie, i ponownie proponuje ustanowienie „komitetu doradczego” składającego się z przedstawicieli właściwych zainteresowanych podmiotów zorganizowanych na szczeblu europejskim. Komitet taki powinien działać równolegle z Grupą Koordynacyjną ds. Wyrobów Medycznych (MDCG) i współpracować z nią, doradzając Komisji i państwom członkowskim w sprawie różnych aspektów technologii medycznych i wdrażania prawodawstwa. |
| --- | --- |

3.14.

Bruksela, dnia 8 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/746 z dnia 5 kwietnia 2017 r. w sprawie wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro oraz uchylenia dyrektywy 98/79/WE i decyzji Komisji 2010/227/UE (Dz.U. L 117 z 5.5.2017, s. 176).

1

(2)  Opinia EKES-u (Dz.U. C 133 z 9.5.2013, s. 52).

2

(3)  Dyrektywa 98/79/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 października 1998 r. w sprawie wyrobów medycznych używanych do diagnozy in vitro (Dz.U. L 331 z 7.12.1998, s. 1).

3

(4)  Dyrektywa 98/79/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 października 1998 r. w sprawie wyrobów medycznych używanych do diagnozy in vitro (Dz.U. L 331 z 7.12.1998, s. 1). Opinia EKES-u (Dz.U. C 18 z 22.1.1996, s. 12).

4

(5)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/746 z dnia 5 kwietnia 2017 r. w sprawie wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro (Dz.U. L 117 z 5.5.2017, s. 176). Opinia EKES-u (Dz.U. C 133 z 9.5.2013, s. 52).

5

(6)  Według Komisji około 70 % decyzji klinicznych podejmuje się z wykorzystaniem wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro.

6

(7)  Opinia EKES-u (Dz.U. C 133 z 9.5.2013, s. 52).

7

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/89 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/89

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przeciwdziałania korzystaniu z systemu finansowego w celu prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu”

[COM(2021) 420 final – 2021/0239 (COD)]

„Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie informacji towarzyszących transferom środków pieniężnych i niektórych kryptoaktywów” (wersja przekształcona)

[COM(2021) 422 – 2021/0241 (COD)]

„Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie mechanizmów, które państwa członkowskie powinny wprowadzić, mających na celu zapobieganie wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu oraz uchylającej dyrektywę (UE) 2015/849”

[COM(2021) 423 final – 2021/0250 (COD)]

(2022/C 152/15)

| Sprawozdawca: | Javier DOZ ORRIT |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Benjamin RIZZO |

Sprawozdawca:

Javier DOZ ORRIT

Współsprawozdawca:

Benjamin RIZZO

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 4.10.2021
  Rada, 8.10.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 114 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 23.11.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 8.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 230/7/0 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 4.10.2021

Rada, 8.10.2021

Podstawa prawna

Art. 114 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

23.11.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

8.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

230/7/0

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | W sprawozdaniach Komisji Europejskiej (2019 r.) i Europejskiego Trybunału Obrachunkowego (2021 r.), badaniach akademickich, a obecnie także w „Pandora Papers” i innych podobnych publikacjach podkreśla się wagę zjawiska prania pieniędzy w UE. Obowiązujące prawodawstwo europejskie jest w dużej mierze niewystarczające w obliczu niepowodzeń koordynacji i rozbieżności między poszczególnymi państwami. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES zdecydowanie popiera pakiet legislacyjny dotyczący przeciwdziałania praniu pieniędzy, w szczególności utworzenie i strukturę nowego europejskiego Urzędu ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy i Finansowaniu Terroryzmu (AMLA) posiadającego bezpośrednie uprawnienia nadzorcze. Należy zapewnić mu wystarczające zasoby, aby stał się centralnym elementem zintegrowanego europejskiego systemu nadzoru i wywiadu. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES zgadza się z podziałem treści między pierwsze rozporządzenie w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy (nadzór nad instytucjami prywatnymi) a szóstą dyrektywę w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy (koordynacja krajowych organów nadzoru i jednostek analityki finansowej) oraz z przepisami obu tych aktów dotyczącymi harmonizacji ustawodawstwa krajowego i automatyzacji rejestrowania i przekazywania informacji. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Aby walka z praniem pieniędzy i powiązanymi przestępstwami źródłowymi była skuteczna, konieczna jest zmiana kulturowa i skuteczne zaangażowanie zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego. EKES ponawia swoją propozycję dotyczącą europejskiego paktu na rzecz zwalczania zachowań, które szkodzą etycznym i politycznym zasadom naszych demokracji i osłabiają dobra publiczne. Proponuje również utworzenie organu doradczego społeczeństwa obywatelskiego, w ramach Urzędu ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy i Finansowaniu Terroryzmu (AMLA) lub pod przewodnictwem Komisji Europejskiej i z udziałem AMLA. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES proponuje pilne wdrożenie rozporządzenia w sprawie kryptoaktywów, które jest częścią pakietu legislacyjnego dotyczącego przeciwdziałania praniu pieniędzy (AML). Wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia w sprawie rynku kryptoaktywów (1) jest krokiem w kierunku ustanowienia rozporządzenia ogólnego i powinien wejść w życie w trybie pilnym, ale nie zastępuje on wszystkich instrumentów niezbędnych do ochrony przed ryzykiem finansowym i karnym związanym z tymi produktami finansowymi. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES wzywa Komisję do rozważenia, jak zastosować pakiet legislacyjny do kanałów prania pieniędzy poza systemem finansowym: rynek dzieł sztuki i aktywów o wysokiej wartości; wolne porty, składy celne i specjalne strefy ekonomiczne; niektóre transakcje handlowe, inwestycje w nieruchomości, hazard itp. Uważa, że w tych dziedzinach potrzebne będą nowe przepisy europejskie. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Komitet proponuje przyznanie Europolowi większych uprawnień i wystarczających zasobów na zwalczanie prania pieniędzy, finansowania terroryzmu i międzynarodowej przestępczości zorganizowanej oraz na koordynowanie działań krajowych sił policyjnych w tych dziedzinach. Skuteczna koordynacja Prokuratury Europejskiej, która powinna zostać niezwłocznie utworzona, Europolu i nowego AMLA może być kluczem do powodzenia wdrażania nowego pakietu legislacyjnego w praktyce. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES wzywa Komisję, by nalegała na pilną transpozycję we wszystkich państwach członkowskich dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2018/1673 (2), która ustanawia wspólną definicję przestępstwa prania pieniędzy, oraz by nalegała na przyjęcie nowej dyrektywy w sprawie wspólnej definicji przestępstw powiązanych, zgodnie z którą odpowiednie kary za te przestępstwa mieściłyby się w określonych zakresach. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Komitet jest bardzo zaniepokojony istnieniem w UE ogromnej liczby firm przykrywek, które odgrywają kluczową rolę w praniu pieniędzy i unikaniu opodatkowania. Proponuje, aby obecnie odpowiedzialne organy oraz przyszły zintegrowany system nadzoru ustanowiły specjalne programy monitorowania tych firm, zarządzanych przez niektóre kancelarie prawnicze, firmy konsultingowe lub doradców podatkowych, w celu zidentyfikowania ich rzeczywistych właścicieli i osób odpowiedzialnych za ich transakcje, a także w celu zbadania wszelkich przestępstw, które mogą one popełnić. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES wzywa Komisję Europejską do przeanalizowania możliwości osiągnięcia pełnej operacyjności AMLA, w tym sprawowania przez nią bezpośredniego nadzoru, przed 2026 r. W każdym razie wzywa wszystkie zaangażowane instytucje, by zanim to nastąpi, ściślej współpracowały w celu skuteczniejszego wdrażania istniejącego prawodawstwa. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES uważa, że konieczne jest sporządzenie nowego, realistycznego i zgodnego z prawdą wykazu państw trzecich wysokiego ryzyka, w tym wszystkich tych, które ułatwiają pranie pieniędzy. Proponuje również, aby Komisja ustanowiła normę, zgodnie z którą przedsiębiorstwa i osoby fizyczne zaangażowane w przestępstwa finansowe lub pranie pieniędzy powinny być wyłączone z wszelkich procedur zamówień publicznych. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Komitet wzywa UE i rządy krajowe do ochrony życia i integralności dziennikarzy, pracowników i urzędników służby cywilnej, którzy zgłaszają przypadki korupcji gospodarczej i politycznej, i uważa, że opóźnienie w transpozycji dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 (3) jest niedopuszczalne. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Wnioski Komisji Europejskiej i kontekst

| 2.1. | W lipcu 2019 r. Komisja Europejska przedstawiła swoją ocenę systemu przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (AML/CFT). W komunikacie i czterech ocenach (4) zwrócono uwagę na poważne niedociągnięcia we wdrażaniu obowiązujących przepisów oraz na rozbieżności między państwami członkowskimi w dziedzinie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Aby rozwiązać te problemy, w dniu 7 maja 2020 r. Komisja opublikowała plan działania w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (5) oraz rozpoczęła konsultacje społeczne na jego temat. Plan opierał się na sześciu filarach: skuteczne wdrażanie obowiązujących przepisów, jednolity zbiór przepisów UE, nadzór na szczeblu UE, wsparcie i współpraca jednostek analityki finansowej, lepsze egzekwowanie przepisów prawa karnego i wzmocnienie roli UE na świecie. W opinii w sprawie zwalczania oszustw podatkowych, unikania opodatkowania i prania pieniędzy (6) EKES wyraził poparcie dla tego planu oraz dla jego pilnego opracowania i wdrożenia. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Po zatwierdzeniu przez Radę i Parlament Europejski oraz po konsultacjach Komisja opracowała wnioski ustawodawcze ujęte w planie w ramach pakietu ustawodawczego z dnia 20 lipca 2021 r., który obejmuje następujące wnioski:






  — | rozporządzenie ustanawiające europejski Urząd ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy i Finansowaniu Terroryzmu (7), |
| --- | --- | --- |

2.3.

—

rozporządzenie ustanawiające europejski Urząd ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy i Finansowaniu Terroryzmu (7),

| — | jednolity zbiór przepisów w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, obejmujący część prawodawstwa (8), |
| --- | --- |

—

jednolity zbiór przepisów w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, obejmujący część prawodawstwa (8),

| — | nowa, szósta, dyrektywa zmieniająca niektóre pozostałe akty prawne (9) oraz |
| --- | --- |

—

nowa, szósta, dyrektywa zmieniająca niektóre pozostałe akty prawne (9) oraz

| — | reforma rozporządzenia w sprawie transferu środków pieniężnych w celu uwzględnienia kryptoaktywów (10). |
| --- | --- |

—

reforma rozporządzenia w sprawie transferu środków pieniężnych w celu uwzględnienia kryptoaktywów (10).

| 2.4. | Głównym elementem pakietu ustawodawczego jest utworzenie nowego urzędu UE (AMLA), który ma bezpośrednie uprawnienia nadzorcze i wzmacnia koordynację i współpracę z organami krajowymi, dzięki czemu zapewni prawidłowe i spójne stosowanie przepisów UE przez sektor prywatny. W szczególności urząd ten:






  — | ustanowi wraz z organami krajowymi jednolity zintegrowany system nadzoru nad przeciwdziałaniem praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, |
| --- | --- | --- |

2.4.

—

ustanowi wraz z organami krajowymi jednolity zintegrowany system nadzoru nad przeciwdziałaniem praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu,

| — | będzie bezpośrednio nadzorować niektóre stwarzające najwyższe ryzyko instytucje finansowe działające w wielu państwach członkowskich UE i będzie miał uprawnienia do nakładania sankcji na te „wybrane podmioty zobowiązane”, |
| --- | --- |

—

będzie bezpośrednio nadzorować niektóre stwarzające najwyższe ryzyko instytucje finansowe działające w wielu państwach członkowskich UE i będzie miał uprawnienia do nakładania sankcji na te „wybrane podmioty zobowiązane”,

| — | będzie nadzorować i koordynować krajowe organy nadzoru odpowiedzialne za inne instytucje finansowe i niefinansowe oraz za stosowanie przepisów UE, a także przeprowadzać okresowe oceny niektórych lub wszystkich działań jednego, kilku lub wszystkich organów nadzoru finansowego, w tym ocenę ich narzędzi i zasobów w celu zapewnienia wysokich standardów i praktyk nadzorczych, |
| --- | --- |

—

będzie nadzorować i koordynować krajowe organy nadzoru odpowiedzialne za inne instytucje finansowe i niefinansowe oraz za stosowanie przepisów UE, a także przeprowadzać okresowe oceny niektórych lub wszystkich działań jednego, kilku lub wszystkich organów nadzoru finansowego, w tym ocenę ich narzędzi i zasobów w celu zapewnienia wysokich standardów i praktyk nadzorczych,

| — | będzie promować i wspierać współpracę między jednostkami analityki finansowej oraz ułatwiać transgraniczną komunikację i wspólną analizę. |
| --- | --- |

—

będzie promować i wspierać współpracę między jednostkami analityki finansowej oraz ułatwiać transgraniczną komunikację i wspólną analizę.

| 2.5. | AMLA będzie zarządzany przez przewodniczącego, Radę Wykonawczą składającą się z pięciorga członków oraz Radę Generalną o dwóch strukturach członkowskich i rodzajach kompetencji: nadzorczych i w zakresie jednostek analityki finansowej. W Radzie Generalnej będą zasiadać szefowie krajowych organów nadzorczych i szefowie jednostek analityki finansowej, aby zarządzać zintegrowanym europejskim systemem nadzoru i wywiadu finansowego. Członek Komisji Europejskiej będzie członkiem organów zarządzających AMLA. W skład Rady Generalnej wejdą w charakterze obserwatorów przedstawiciele Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego (EUNB) i Europejskiego Banku Centralnego (EBC), których kompetencje i narzędzia w zakresie AML/CFT – centralna baza danych i FiU.net – zostaną przekazane nowemu urzędowi. AMLA rozpocznie działalność w 2024 r., zapełni wszystkie swoje stanowiska i rozpocznie bezpośredni nadzór w 2026 r. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | W pierwszym rozporządzeniu UE w sprawie AML/CFT rozszerzono wykaz podmiotów zobowiązanych o dostawców usług w zakresie kryptoaktywów, platformy finansowania społecznościowego i operatorów migracji (którzy ułatwiają inwestorom nabycie prawa pobytu, a w niektórych przypadkach obywatelstwa). Wzmocniono i uściślono środki należytej staranności i środki kontroli. Dokonano przeglądu wymogów dotyczących państw trzecich i osób zajmujących eksponowane stanowiska polityczne. Podobnie doprecyzowano wymogi dotyczące beneficjentów rzeczywistych i wprowadzono nowe, aby ograniczyć ryzyko ukrywania się przestępców za warstwami pośredniczącymi. Podejmuje się działania przeciwko niewłaściwemu wykorzystywaniu instrumentów na okaziciela i ustala się maksymalny pułap w wysokości 10 000 EUR w odniesieniu do wykorzystania środków pieniężnych. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | W przeciwieństwie do rozporządzenia w sprawie sektora prywatnego szósta dyrektywa w sprawie AML/CFT koncentruje się na systemie instytucjonalnym i jego dostosowaniu w każdym państwie członkowskim. We wniosku doprecyzowano kompetencje, zadania i dostęp do informacji jednostek analityki finansowej, ustanowiono ramy wspólnych analiz i zapewniono podstawę prawną dla systemu FIU.net. Wzmocniono uprawnienia organów nadzoru do działania oraz usprawniono mechanizmy współpracy między organami nadzoru oraz z innymi organami. Przewiduje się połączenie rejestrów rachunków bankowych. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Proponowane rozporządzenie w sprawie transferów środków pieniężnych i niektórych kryptoaktywów stanowi przekształcenie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/847 (11) w sprawie transferów środków pieniężnych i ma na celu zapewnienie podobieństwa wymogów dotyczących identyfikowalności i identyfikacji w odniesieniu do transferów kryptoaktywów z wymogami obowiązującymi w odniesieniu do środków pieniężnych. Jednocześnie dostawcy usług w zakresie kryptoaktywów będą podlegać wymogom rozporządzenia AML dotyczącym innych podmiotów finansowych. |
| --- | --- |

2.8.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Pierwsza dyrektywa w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy została uchwalona w 1991 r. Od tego czasu przyjęto cztery inne dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu oraz dziesiątki innych dyrektyw uzupełniających dotyczących systemu finansowego lub powiązanych przestępstw i czynów zabronionych. Wyniki tego przedsięwzięcia, uznawanego przez władze UE za priorytet, były jak dotąd wyraźnie niezadowalające. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Panuje powszechne zgoda w tej sprawie, co znalazło już odzwierciedlenie w ocenach Komisji z 2019 r. i ocenach instytucji takich jak Parlament Europejski, w jego rezolucjach z marca 2019 r. i lipca 2020 r. (12), oraz w sprawozdaniu Trybunału Obrachunkowego z czerwca 2021 r. „Działania UE na rzecz zwalczania prania pieniędzy w sektorze bankowym pozostają rozproszone i nie są wdrażane w wystarczającym stopniu” (13), a także w znacznej większości analiz specjalistycznych, akademickich i z ośrodków analitycznych, w szczególności w sprawozdaniu grupy zadaniowej CEPS-ECRI (14). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Według szacunków wolumen prania pieniędzy wynosi między 1 % (Europol i Komisja Europejska) a 1,3 % PKB UE-27 (Trybunał Obrachunkowy), tj. 140–208 mld EUR rocznie. Co więcej, według Europolu odzyskuje się jedynie około 1 % tej kwoty. W ostatnich latach miały miejsce liczne skandale związane z praniem pieniędzy, w które zaangażowane były duże instytucje finansowe, i istotne jest, że wiele z nich nie zostałoby wykrytych bez zastosowania prawodawstwa europejskiego lub interwencji organów nadzoru. Innymi słowy, pomimo wysiłków i woli Komisji Europejskiej i Parlamentu Europejskiego nie poczyniono żadnych postępów w zakresie rezultatów w przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Publikacja „Pandora Papers” Międzynarodowego Konsorcjum Dziennikarzy Śledczych (ICIJ) ponownie unaoczniła skalę problemu prania pieniędzy i powiązanych przestępstw oraz zasadniczą rolę rajów podatkowych w ich ułatwianiu. Trudno zatem zrozumieć, jak to się dzieje, że jurysdykcja najczęściej wymieniana w tej publikacji nie znajduje się w unijnym wykazie „jurysdykcji niechętnych współpracy” oraz że Rada Ecofin właśnie usunęła z tego wykazu inną jurysdykcję, której ustawodawstwo uniemożliwia identyfikację rzeczywistych właścicieli przedsiębiorstw i rachunków. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES zwraca uwagę instytucji UE i rządów krajowych na potrzebę solidnej ochrony życia i integralności dziennikarzy, pracowników i urzędników służby cywilnej, którzy zgłaszają przypadki korupcji gospodarczej i politycznej. Komitet jest zaniepokojony faktem, że niektóre państwa członkowskie nie rozpoczęły transpozycji dyrektywy (UE) 2019/1937 w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii, i wzywa Komisję do podjęcia działań w celu zapewnienia jej pilnej transpozycji do końca 2021 r. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Niepowodzenia i niedociągnięcia unijnej polityki dotyczącej przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu mają kilka przyczyn, które mają kumulatywne skutki: (i) rozdrobnienie kompetencji między różnymi instytucjami UE i państw członkowskich; (ii) brak jednego unijnego organu nadzoru w zakresie AML/CFT; (iii) ograniczone narzędzia dostępne dla właściwych organów UE; (iv) słaba koordynacja, zarówno jeśli chodzi o inicjatywy dotyczące zapobiegania, jak i o podejmowanie działań odnośnie do ustalonych zagrożeń, oraz opóźnienia w ich realizacji; (v) niedociągnięcia w działaniach organów nadzorczych i jednostek analityki finansowej w wielu krajach; (vi) transpozycja dyrektyw nastąpiła bardzo późno i charakteryzuje się znacznymi różnicami między państwami członkowskimi, co doprowadziło do wszczęcia przez Komisję Europejską postępowań administracyjnych i sądowych; (vii) niewystarczająca w wielu krajach świadomość znaczenia zdecydowanego zwalczania prania pieniędzy i powiązanych przestępstw; (viii) różnice wynikające z rozbieżnych definicji przestępstw w kodeksach karnych, począwszy od samego prania pieniędzy, i powiązanych kar; (ix) nieodpowiednie postępowania przygotowawcze dotyczące powiązanych przestępstw źródłowych, zwłaszcza w państwach trzecich; (x) brak woli politycznej ze strony niektórych rządów UE, by przyjąć i wdrożyć europejskie standardy. Różnice geograficzne i sektorowe wynikające z tych wszystkich czynników pomagają przestępcom finansowym zaprojektować najdogodniejsze sieci służące nielegalnemu handlowi. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | W niektórych sytuacjach współpraca między instytucjami UE nie była uważana za konieczną. Tak jest w przypadku współpracy między Komisją Europejską a EUNB w procesie badania przypadków naruszenia prawa UE, co skłoniło Trybunał Obrachunkowy do stwierdzenia, że procesowi temu „brakuje skuteczności” (15). Współpraca Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (ESDZ) z Komisją Europejską też nie zawsze jest skuteczna, jeśli chodzi o opracowywanie wykazu „państw trzecich wysokiego ryzyka” w ramach AML/CFT (16). Wykaz Komisji Europejskiej z 2019 r., poparty przez PE, został ostatecznie odrzucony przez Radę, a wykaz przyjęty w maju 2020 r. stanowi dostosowanie wykazu FATF i występują w nim znaczące braki. |
| --- | --- |

3.7.

4.   Opinia EKES-u

| 4.1. | EKES wyraża pełne poparcie dla pakietu legislacyjnego Komisji, ponieważ uważa, że jego prawidłowe i szybkie wdrożenie mogłoby być bardzo przydatne w odwróceniu niemożliwej do utrzymania sytuacji, takiej jak ta opisana pokrótce w poprzedniej sekcji. W szczególności popiera utworzenie i strukturę Urzędu ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy i Finansowaniu Terroryzmu (AMLA), który, wykonując swoje bezpośrednie uprawnienia nadzorcze, staje się centralnym elementem europejskiego systemu nadzoru (i wywiadu) w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (AML/CFT), integrując w Radzie Generalnej krajowe organy nadzoru i jednostki analityki finansowej oraz, w charakterze obserwatorów, inne zaangażowane instytucje UE. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES zgadza się z podziałem treści między pierwsze rozporządzenie a szóstą dyrektywę oraz z przepisami obu tych dokumentów, które mają na celu ujednolicenie ustawodawstwa krajowego i ułatwienie funkcjonowania krajowych jednostek analityki finansowej i organów nadzoru w kluczowych obszarach: rejestry, zgłaszanie, badanie podejrzanych transakcji za pośrednictwem standardowych technik. Nacisk na wypełnienie różnych obowiązków przez władze w możliwie najkrótszym terminie jest wysoce pożądany, aby rozwiązać jeden z głównych obecnych problemów. EKES uważa, że proponowane przepisy są zgodne z europejskimi ramami ochrony danych oraz prawami osób fizycznych i przedsiębiorstw, które ostatecznie będą chronione przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES wzywa rządy krajowe i europejskie organizacje społeczeństwa obywatelskiego do wspierania przyjęcia i właściwego wdrożenia tego pakietu legislacyjnego. Ani UE, ani państwa członkowskie nie mogą sobie pozwolić na utrzymanie obecnej sytuacji. Sytuację tę pogarsza jeszcze walka ze zdrowotnymi, gospodarczymi i społecznymi skutkami pandemii COVID-19, a odbudowa gospodarcza wymaga od państw członkowskich i UE znacznego zwiększenia zasobów publicznych. Jak stwierdzono w sprawozdaniu CEPS-ECRI: „Próby powstrzymania lub przynajmniej znaczącego ograniczenia zjawiska prania pieniędzy to imperatyw moralny w każdym społeczeństwie demokratycznym, w którym wszyscy obywatele są wolni i równi przed prawem i działają w sprawiedliwym systemie współpracy [...]. Brak jasności, opóźnienia i nieskuteczność doprowadzą tylko do nasilenia się zjawiska prania pieniędzy” (17). |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES zdaje sobie sprawę z znaczenia partnerstw publiczno-prywatnych w tej dziedzinie. W niektórych krajach potencjał badawczy znajduje się w dużej mierze w sektorze prywatnym (18). Komitet wzywa instytucje UE, by podczas wdrażania pakietu legislacyjnego uczyniły wszystko, co w ich mocy, aby wspierać poprawę funkcjonowania krajowych instytucji nadzoru i jednostek analityki finansowej, a także by w jak największym stopniu ułatwiały partnerstwa publiczno-prywatne w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Poprawa skuteczności walki z przestępczością gospodarczą i podatkową prawdopodobnie wymaga w wielu krajach zmiany kulturowej i większego zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego. Był to jeden z motywów, które skłoniły EKES do przedstawienia propozycji dotyczącej europejskiego paktu na rzecz zwalczania oszustw podatkowych, uchylania się od opodatkowania, unikania opodatkowania i prania pieniędzy (19). Podobnie PE opowiada się za „przywróceniem zaufania społeczeństwa i zapewnieniem sprawiedliwych i przejrzystych systemów podatkowych oraz sprawiedliwości podatkowej” (20). Aby pomóc w osiągnięciu tego celu, EKES proponuje utworzenie w ramach AMLA organu doradczego społeczeństwa obywatelskiego (21) lub organu podległego Komisji Europejskiej z udziałem AMLA, tak aby organizacje społeczeństwa obywatelskiego i sam Komitet mogły aktywniej zaangażować się w walkę z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu oraz wnieść własny wkład w postaci swoich doświadczeń i propozycji. Instytucje UE i zorganizowane społeczeństwo obywatelskie muszą działać wspólnie, aby informować obywateli europejskich o bardzo negatywnym wpływie prania pieniędzy i związanych z nim przestępstw na dobra publiczne oraz na zasady sprawiedliwości i uczciwości, na których opiera się demokracja. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Europol i inni eksperci uważają, że od wybuchu pandemii COVID-19 wzrosła liczba przypadków prania pieniędzy i powiązanych przestępstw, w szczególności przestępstw popełnianych drogą elektroniczną i przy użyciu kryptowalut i innych kryptoaktywów (22). W związku z tym EKES uważa, że uzasadnione jest przyjęcie rozporządzenia, które traktuje je w taki sam sposób jak inne transakcje, co nakłada obowiązek identyfikacji rzeczywistych właścicieli. Wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia w sprawie rynku kryptoaktywów (23) jest krokiem w kierunku ustanowienia rozporządzenia ogólnego i powinien wejść w życie w trybie pilnym, ale nie zastępuje on wszystkich instrumentów niezbędnych do ochrony przed ryzykiem finansowym i karnym związanym z tymi produktami finansowymi. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | EKES, PE i inne instytucje podkreśliły ryzyko związane z istnieniem w UE setek tysięcy „firm przykrywek” (24), zalegalizowanych i zarządzanych przez niektóre kancelarie prawnicze, firmy konsultingowe czy doradców podatkowych, z których większość jest wykorzystywana do prania pieniędzy i innych powiązanych przestępstw źródłowych oraz unikania opodatkowania. Przechodzą przez nie ogromne przepływy kapitałowe. Obecnie właściwe organy oraz nowy europejski system nadzoru będą musiały ustanowić specjalne programy wdrażające zasady identyfikacji beneficjentów rzeczywistych tych przedsiębiorstw oraz emitentów i odbiorców ich transakcji, aby móc ścigać przestępstwa gospodarcze i finansowe popełnione przez wiele z tych przedsiębiorstw. Żadna spółka ani żaden inny rodzaj podmiotu, który może być wykorzystywany do prania pieniędzy lub w operacjach finansowania terroryzmu, nie powinny mieć prawa do zarejestrowania się w żadnym państwie członkowskim, jeżeli ostateczni właściciele nie są znani lub jeśli są powiązani z taką działalnością. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES uważa, że istnieje silna potrzeba pilnego zakończenia przez państwa członkowskie transpozycji dyrektywy 2018/1673, która przewiduje wspólną definicję przestępstwa prania pieniędzy. EKES proponuje, by przyjąć nową dyrektywę określającą wspólne definicje powiązanych przestępstw w prawie państw członkowskich oraz by odpowiednie kary za te przestępstwa mieściły się w określonych zakresach. W art. 83 TFUE wyraźnie wymienia się pranie pieniędzy i powiązane przestępstwa transgraniczne wśród tych, których definicje i kary można zharmonizować za pomocą europejskich norm minimalnych. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | EKES wzywa Komisję Europejską do przeanalizowania możliwości osiągnięcia pełnej operacyjności AMLA., w tym sprawowania przez nią bezpośredniego nadzoru, przed 2026 r. W każdym razie EKES wzywa Komisję Europejską i inne zaangażowane instytucje, by zanim to nastąpi, zacieśniły współpracę w celu skuteczniejszego wdrażania istniejącego prawodawstwa, zgodnie z uwagami PE i ETO. Dotyczy to w szczególności EUNB i jego nowego komitetu ds. przeciwdziałania praniu pieniędzy, EBC i Europolu. EKES wzywa również Komisję Europejską, ESDZ i Europol do jak najszybszego przeprowadzenia nowej analizy państw trzecich, które prawdopodobnie zostaną włączone do nowego unijnego wykazu podmiotów niewspółpracujących w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | EKES docenia ogromne znaczenie Prokuratury Europejskiej w walce z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu i wzywa instytucje europejskie i państwa członkowskie do ułatwienia jej pełnego wdrożenia bez dalszej zwłoki. Wyraża ubolewanie z powodu przeszkód utrudniających zakończenie tego procesu stwarzanych przez niektóre rządy, w szczególności te, które niedawno sprawowały tymczasowe przewodnictwo w UE. Komitet zgadza się z PE, który wzywa Komisję Europejską do rozważenia wniosku w sprawie ustanowienia europejskich ram dla dochodzeń w sprawie transgranicznej przestępczości finansowej i podatkowej. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Ponadnarodowy charakter prania pieniędzy sprawia, że konieczna jest poprawa koordynacji między krajowymi siłami policyjnymi i służbami wywiadowczymi. Jednocześnie EKES uważa, że bardzo przydatne byłoby przyznanie Europolowi większych uprawnień oraz wystarczających zasobów ludzkich i materialnych w celu przeciwdziałania zwalczaniu prania pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (ML/FT), zwalczania międzynarodowej przestępczości zorganizowanej i koordynowania krajowych sił policyjnych. Skuteczna koordynacja Prokuratury Europejskiej, nowego AMLA i Europolu mogłaby być kluczem do powodzenia wdrażania nowego pakietu legislacyjnego w praktyce. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | EKES uważa, że należy sporządzić nowy, realistyczny i zgodny z prawdą wykaz jurysdykcji niechętnych współpracy. Proponuje również, aby Komisja opracowała dyrektywę, zgodnie z którą przedsiębiorstwa i osoby fizyczne zaangażowane w przestępstwa finansowe lub pranie pieniędzy powinny być wyłączone z wszelkich procedur zamówień publicznych. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | EKES uważa również, że obecne stosunki między jednostkami analityki finansowej państw członkowskich powinny zostać utrzymane i włączone do nowej struktury AMLA. Nie można utracić informacji i sojuszy strategicznych budowanych przez lata między jednostkami analityki finansowej różnych państw członkowskich. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Znaczna część prania pieniędzy ma miejsce poza systemem finansowym, poprzez wykorzystanie gotówki do zakupu towarów, które są następnie legalizowane lub przechowywane, lub w ramach niektórych transakcji handlowych. EKES wzywa Komisję do zbadania, w jaki sposób proponowany pakiet legislacyjny można by najbardziej skutecznie zastosować do rynku dzieł sztuki i aktywów o wysokiej wartości oraz ich przechowywania w wolnych portach, składach celnych i specjalnych strefach ekonomicznych, a także do niektórych transakcji handlowych, transakcji handlowych obejmujących nieoprocentowane pożyczki spłacane w kraju przeznaczenia, inwestycji w nieruchomości oraz transakcji zawieranych z przedsiębiorstwami prowadzącymi działalność hazardową. Wyniki takiego badania powinny, w stosownych przypadkach, stanowić podstawę dalszych wniosków ustawodawczych dotyczących zwalczania prania pieniędzy i powiązanych przestępstw. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Działalność zdecydowanej większości organizacji społeczeństwa obywatelskiego nienastawionych na zysk wzmacnia demokrację poprzez nadanie jej partycypacyjnego charakteru, a ponadto działalność ta stanowi sektor gospodarki o rosnącej wartości. Wiele tych organizacji walczy z praniem pieniędzy i przyczynia się do ujawniania tego rodzaju praktyk. Niemniej niektóre organizacje społeczeństwa obywatelskiego nienastawione na zysk mogą być wykorzystywane w operacjach prania pieniędzy. Z tego względu kształtując politykę dotyczącą organizacji społeczeństwa obywatelskiego nienastawionych na zysk, należy dokonywać bardzo starannej oceny ryzyka w tym sektorze, aby wykrywać przypadki wykorzystywania takich organizacji do celów niezgodnych z prawem, a przy tym nie sprzyjać hamowaniu rozwoju tych organizacji i nie pozwalać rządom autorytarnym na atakowanie krytykujących je organizacji. |
| --- | --- |

4.15.

5.   Uwagi szczegółowe

| 5.1. | W trakcie pandemii oprócz wzrostu liczby transakcji wirtualnych i większego wykorzystania kryptoaktywów wzrósł rynek NFT (tokenów niezamiennych) (25), na którym przemieszcza się pieniądze (2,5 mld USD w pierwszej połowie 2021 r.) ponad granicami przy wykorzystaniu technologii blockchain. EKES proponuje, by operatorzy (rynku) NFT zostali uwzględnieni w wykazie podmiotów zobowiązanych. Podobnie należy monitorować „transakcje niegotówkowe”, które są wykorzystywane do prania pieniędzy. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Pandemia ograniczyła wykorzystanie gotówki. To, wraz z decyzją o zaprzestaniu drukowania banknotów o nominale 500 EUR, spowodowało, że przestępcy muszą „prać” te pieniądze i włączać je do realnej gospodarki. EKES zaleca zatem, by Komisja Europejska zbadała możliwość obniżenia limitu transakcji gotówkowych do poziomu poniżej 10 000 EUR, biorąc pod uwagę różne sytuacje w poszczególnych państwach członkowskich. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | EKES uważa, że zasadnicze znaczenie ma prawidłowe funkcjonowanie jednostek analityki finansowej. Wymaga to wystarczających zaawansowanych zasobów technicznych i zasobów ludzkich o wysokich kwalifikacjach. Należy zwiększyć zdolność tych jednostek do współpracy z innymi jednostkami analityki finansowej i organami UE, stosując spójne standardy, procedury i narzędzia informatyczne oraz zapewniając wystarczające i porównywalne szkolenia dla całego personelu. AMLA powinien współpracować z właściwymi organami krajowymi, aby zmaksymalizować skuteczność swoich działań. Komitet wzywa rządy krajowe, zwłaszcza te, które zostały wymienione w zaleceniach dla poszczególnych krajów w ramach europejskiego semestru, do priorytetowego potraktowania celu, jakim jest sprawne funkcjonowanie jednostek analityki finansowej, oraz do promowania skutecznej współpracy z władzami europejskimi. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | EKES uważa, że wysoki profesjonalizm, doświadczenie, niezależność – rozumiana jako działanie wyłącznie w obronie interesów i wartości UE – oraz uczciwość osób na stanowiskach kierowniczych i innych pracowników AMLA są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania tego organu. Proces selekcji pracowników musi zatem być rygorystyczny i przejrzysty. Komitet proponuje, by Komisja sporządziła wykaz zasad i wartości, które stanowią podstawę wstępnych procedur rekrutacji i które mogą zostać uwzględnione w kodeksie etyki, który ma zostać opracowany i zatwierdzony przez organy Urzędu. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | EKES ponawia propozycję (26) – zgodną ze stanowiskiem PE – stopniowego wycofywania programów ułatwień w staraniu się o prawo pobytu dla inwestorów i zakazania programów obywatelstwa dla inwestorów oraz, w międzyczasie, rygorystycznego sprawdzania, czy osoby, które z nich korzystają, wypełniły swoje zobowiązania prawne w swoich krajach pochodzenia i nie są zaangażowane w działania związane z praniem pieniędzy. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | EKES proponuje, by Komisja Europejska stworzyła bazę danych dostarczającą MŚP informacje na temat sankcji nakładanych na osoby fizyczne i przedsiębiorstwa w odniesieniu do finansowania terroryzmu oraz czasu ich obowiązywania. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | AMLA musi dysponować budżetem wystarczającym do sprostania głównym wyzwaniom wynikających z jego celów i misji. Skuteczna walka z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu znacznie poprawi dochody podatkowe państw członkowskich, które muszą stawić czoła wyzwaniom związanym z transformacją ekologiczną i cyfrową oraz sprawiedliwą transformacją, a także będzie czynnikiem poprawy ich spójności społecznej i politycznej. Należy wziąć pod uwagę ponoszone przez przedsiębiorstwa koszty spełnienia nowych obowiązków prawnych, które należy regularnie oceniać pod kątem ich skuteczności. EKES proponuje, by AMLA był finansowany z budżetu UE. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Kluczowym aspektem powodzenia działań w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu jest dostępność dobrze połączonych baz danych i rejestrów rzeczywistych beneficjentów rachunków, majątku, trustów lub powierników oraz transakcji – baz i rejestrów, które będą łatwo dostępne dla upoważnionych osób. Wraz z rosnącym rozmiarem i prędkością dostępu do tych rejestrów i baz danych zwiększa się wymóg ochrony danych osobowych. EKES uważa, że jest to kwestia, którą należy się zająć z największą uwagą. |
| --- | --- |

5.8.

Bruksela, dnia 8 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2020) 593 final.

1

(2)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1673 z dnia 23 października 2018 r. w sprawie zwalczania prania pieniędzy za pomocą środków prawnokarnych (Dz.U. L 284 z 12.11.2018, s. 22).

2

(3)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii (Dz.U. L 305 z 26.11.2019, s. 17).

3

(4)  COM(2019) 360 final, COM(2019) 370 final, COM(2019) 371 final i COM(2019) 372 final z 24.7.2019.

4

(5)  C(2020) 2800.

5

(6)  Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 6.

6

(7)  COM(2021) 421 final.

7

(8)  COM(2021) 420 final.

8

(9)  COM(2021) 423 final.

9

(10)  COM(2021) 422 final.

10

(11)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/847 z dnia 20 maja 2015 r. w sprawie informacji towarzyszących transferom środków pieniężnych i uchylenia rozporządzenia (WE) nr 1781/2006 (Dz.U. L 141 z 5.6.2015, s. 1).

11

(12)  Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 26 marca 2019 r. w sprawie przestępstw finansowych, uchylania się od opodatkowania i unikania opodatkowania (Dz.U. C 108 z 26.3.2021, s. 8) i rezolucja PE z 10.7.2020.

12

(13)  ETO, sprawozdanie specjalne nr 13/2021.

13

(14)  Sprawozdanie grupy zadaniowej CEPS-ECRI nt.przeciwdziałania praniu pieniędzy w UE, styczeń 2021 r.

14

(15)  ETO, tamże, pkt 86. W ciągu 10 lat Rada Organów Nadzoru EUNB nie prowadziła z własnej inicjatywy żadnych dochodzeń w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Nie mając prawnego obowiązku udzielania terminowej odpowiedzi na wnioski, zbadała jedynie dwie z czterech skarg wniesionych przez Komisję Europejską.

15

(16)  ETO, tamże, pkt 26 i 28.

16

(17)  CEPS-ECRI, tamże, s. 2.

17

(18)  CEPS-ECRI, tamże, s. iv.

18

(19)  Opinia EKES-u dotycząca zwalczania oszustw podatkowych, unikania opodatkowania i prania pieniędzy (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 6), pkt 3.4, 3.5 i 3.6

19

(20)  Rezolucja PE z dnia 10 lipca 2020 r. w sprawie planu działania w zakresie zapobiegania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu.

20

(21)  W celu ułatwienia konsultacji z zainteresowanymi stronami EUNB, ESMA (Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych) i EIOPA (Europejski Urząd Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych) od początku swego istnienia tworzą grupy zainteresowanych stron, składające się z członków reprezentujących w zrównoważonych proporcjach przedsiębiorstwa prywatne, konsumentów, użytkowników, przedstawicieli pracowników zatrudnionych w przedsiębiorstwach branżowych oraz najwyższej rangi pracowników naukowych.

21

(22)  Europol-EFECC, Enterprising criminals. Europe’s fight against the global networks of financial and economic crime [Przedsiębiorczy przestępcy. Walka Europy ze światowymi sieciami przestępstw finansowych i gospodarczych], czerwiec 2020 r., oraz WCA, COVID 19 opened the doors for a new wave of money laundering [Pandemia COVID-19 otworzyła drzwi nowej fali prania pieniędzy].

22

(23)  COM(2020) 593 final.

23

(24)  Firma przykrywka, przedsiębiorstwo „skrzynka pocztowa” – przedsiębiorstwo, które nie prowadzi żadnej rzeczywistej działalności gospodarczej w kraju, w którym jest zarejestrowane, i nie ma pracowników lub ma ich bardzo niewielu. Niektóre z nich są wykorzystywane do prania pieniędzy, unikania opodatkowania lub do obchodzenia przepisów dyrektywy o delegowaniu pracowników. Zob. EPRS, An overview of shell companies in the European Union [Przegląd firm przykrywek w Unii Europejskiej], październik 2018 r.; MFW, F&D: Damgaard, Elkjaer i Johannesen, The Rise of Phantom Investments [Wzrost inwestycji fantomowych], wrzesień 2019 r.; opinia EKES-u dotycząca zwalczania oszustw podatkowych, unikania opodatkowania i prania pieniędzy (Dz.U. C 429, 11.12.2020, s. 6).

24

(25)  Reuters, 6.6.2021, NFT sales volume [Wielkość sprzedaży NFT].

25

(26)  Dz.U. C 47 z 11.2.2020, s. 81 oraz Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 6.

26

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/97 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/97

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Strategia dotycząca finansowania transformacji w stronę gospodarki zrównoważonej«”

[COM(2021) 390 final]

(2022/C 152/16)

| Sprawozdawczyni: | Judith VORBACH |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Jörg Freiherr FRANK VON FÜRSTENWERTH |

Sprawozdawczyni:

Judith VORBACH

Współsprawozdawca:

Jörg Freiherr FRANK VON FÜRSTENWERTH

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 10.8.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 23.11.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 8.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 123/1/2 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 10.8.2021

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

23.11.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

8.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

123/1/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Polityka gospodarcza UE powinna kierować się zarówno celami określonymi w art. 3 Traktatu UE, jak i celami zrównoważonego rozwoju ONZ. W związku z tym zrównoważone finansowanie powinno również przyjąć podejście wielowymiarowe, obejmujące cele środowiskowe i społeczne. Niestety w przypadku wielu środków wymienionych w komunikacie nie uwzględniono zrównoważonego rozwoju społecznego. Połączenie polityki w zakresie zrównoważonego rozwoju z polityką cyfrową i polityką odbudowy po pandemii COVID-19 może przyczynić się do zwiększenia wpływu polityki UE. Polityka ochrony środowiska musi iść w parze ze wzmocnieniem gospodarki UE i tworzeniem wysokiej jakości miejsc pracy. Należy wykorzystać synergie między unią rynków kapitałowych a strategią zrównoważonego finansowania. Dla przykładu przejrzystość zwiększa efektywność rynku, a jednocześnie jest podstawą dostępu do zrównoważonego finansowania. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Wyraźnie popiera się cel, jakim jest takie ukierunkowanie inwestycji, aby przyczyniały się do transformacji UE w stronę gospodarki zrównoważonej. Większość środków wymienionych w komunikacie jest logiczna, ale w obliczu pilnej potrzeby działania często wydaje się im brakować impetu. Tymczasem w polityce klimatycznej decydującą rolę odgrywa czas. Konieczny jest zatem spójny i przewidujący odpowiednią kolejność działań zestaw reguł bez nadmiernej złożoności, aby strategia mogła działać w praktyce. Zamiast dążenia do perfekcji należy skupić się na działaniu. Na szczególną uwagę zasługuje wprowadzający w błąd nieuczciwy marketing w zakresie zrównoważoności [ang. sustainability-washing]. Ogólnie rzecz biorąc, strategia zrównoważonego finansowania przyniesie pożądane efekty tylko wtedy, gdy będzie częścią nadrzędnej polityki gospodarczej nastawionej na zrównoważony rozwój. Do tego kluczową rolę odgrywają kwestie regulacyjne i inwestycje publiczne. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) docenia zaangażowanie Komisji w rozpoczęcie procesu transformacji UE w stronę zrównoważonej gospodarki oraz wzywa Radę i Parlament Europejski do wsparcia tych wysiłków. EKES wzywa do zaangażowania partnerów społecznych i społeczeństwa obywatelskiego w opracowywanie i wdrażanie zrównoważonego finansowania. Muszą one być odpowiednio reprezentowane zarówno w obrębie platformy ds. zrównoważonego finansowania, jak i Europejskiej Grupy Doradczej ds. Sprawozdawczości Finansowej (EFRAG). Dla przykładu, w przypadku kryteriów ESG (1), a tym samym kwestii dotyczących rynku pracy, również należy konsultować się bezpośrednio z właściwymi organizacjami partnerów społecznych. Ogólnie rzecz biorąc, EKES jest krytyczny wobec praktyki regulowania ważnych kwestii w ramach strategii za pomocą nadmiernego stosowania aktów delegowanych. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Systematyka UE musi odzwierciedlać wyższy poziom ambicji niż ten przewidziany w aktach prawodawczych UE. Jej sukces zależy od jej akceptacji w szerokich kręgach społeczeństwa. Uwzględnione działania nie mogą zagrażać celom środowiskowym ani standardom społecznym i muszą być zgodne z zasadą ostrożności. Duże grupy społeczeństwa obywatelskiego UE żywią mają poważne wątpliwości, czy tak się dzieje np. w przypadku energii jądrowej czy gazu ziemnego. Dlatego EKES sądzi, że tego rodzaju kontrowersyjną działalnością gospodarczą, która może nadal odgrywać użyteczną rolę w okresie przejściowym, można by lepiej się zająć odrębnie od samej taksonomii UE. Ponadto EKES powinien rozważyć podjęcie odrębnej inicjatywy w tym zakresie. EKES popiera włączenie innych celów środowiskowych oraz dodatkowe uwzględnienie rodzajów działalności gospodarczej o pośrednim poziomie efektywności środowiskowej, jak również niewywierających wystarczającego wpływu na zrównoważenie środowiskowe oraz takich, które wywierają istotny szkodliwy wpływ na zrównoważenie środowiskowe. W niedługim czasie zostaną przedstawione odpowiednie propozycje. Aby zwiększyć skuteczność systematyki i norm, powinny one stanowić podstawę różnych obszarów. Ważne jest jednak, aby nie dopuścić do powstania luk prawnych umożliwiających prowadzenie tzw. pseudoekologicznego marketingu. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES z zadowoleniem przyjmuje to, że łatwiejszy ma być dostęp drobnych inwestorów i MŚP do zrównoważonego finansowania, przy czym należy jednocześnie zapewnić sprawiedliwe warunki finansowania. Wspiera się również działania zmierzające do rozszerzenia sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju, ponieważ zrównoważona polityka przedsiębiorczości leży m.in. w interesie klientów z sektora MŚP oraz całego społeczeństwa obywatelskiego. Wymogi w zakresie sprawozdawczości nie powinny pociągać za sobą nadmiernych zasobów i kosztów, tylko skutecznie przyczyniać się do przejrzystości w celu poprawy efektywności rynku, a tym samym ułatwienia lepszego dostępu do finansowania. W kontekście ekologicznego planowania budżetowego EKES zaleca powiązanie go z przyszłą złotą zasadą dotyczącą inwestycji. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Wymienione działania mające na celu wspieranie wiarygodnych inwestycji społecznych są dalece niewystarczające i należy je również zintensyfikować. Należy w większym stopniu skupić się na zrównoważonym rozwoju społecznym, tak aby w centrum uwagi znaleźli się ludzie i rynek pracy. Trzeba w pełni zaangażować partnerów społecznych i społeczeństwo obywatelskie, a za podstawę powinny służyć Europejski filar praw socjalnych i cele zrównoważonego rozwoju ONZ. Zintegrowana systematyka, w równym stopniu uwzględniająca cele środowiskowe i społeczne, może stać się dobrym punktem wyjścia dla Unii zrównoważonej pod względem gospodarczym, społecznym i środowiskowym. W ramach zobowiązań do ujawniania informacji związanych ze zrównoważonym rozwojem należy w szczególności przeanalizować i poprawić wskaźniki dotyczące praw pracowniczych i praw człowieka. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Przy zarządzaniu ryzykiem i tworzeniu rezerw kapitałowych w sektorze finansowym należy uwzględniać czynniki zrównoważonego rozwoju, a to z kolei musi znaleźć odzwierciedlenie w przepisach prawnych, a w perspektywie krótkoterminowej również na poziomie technicznym. EKES opowiada się za solidną i przyszłościową polityką kapitałową oraz za ściśle ekonomiczną oceną ryzyka, tak aby waga ryzyka opierała się na rzeczywistych zagrożeniach dla stabilności. Należy uwzględnić wpływ ryzyka związanego ze zrównoważonym rozwojem na banki i ubezpieczenia, a nawet na stabilność sektora finansowego jako całości. W ramach systematycznego uwzględniania rodzajów ryzyka ESG w ratingach należy wznowić debatę na temat unijnej agencji ratingowej, co umocni pionierską rolę UE w dziedzinie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES z zadowoleniem przyjmuje działania podjęte na rzecz wzmocnionego monitorowania ryzyka systemowego związanego z kryzysem klimatycznym i zachęca do monitorowania w miarę możliwości wszystkich obszarów sektora finansowego. Pora też uwzględnić wreszcie ryzyka społeczne związane ze zrównoważonym rozwojem, które zagrażają spójności społecznej z powodu pogłębiania się różnic dystrybucyjnych. Ponadto zaleca się również wprowadzenie wyższego poziomu zobowiązań dotyczących sprawozdawczości instytucji finansowych w zakresie zrównoważonego rozwoju. W ramach obowiązków powierniczych i regulacji w zakresie zarządzania nie może dochodzić do nieproporcjonalnego przenoszenia ryzyka pod pretekstem ochrony środowiska, a klasyfikacja niezrównoważonych inwestycji powinna zostać zmieniona z zachowaniem zasady ostrożności. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Organy nadzoru muszą szybko nabyć umiejętności umożliwiające im przeciwdziałanie zjawisku pseudoekologicznego marketingu. Pomocne mogłoby być zdefiniowanie tego zjawiska. Rozsądnym krokiem jest również ustanowienie ram monitorowania mających na celu mierzenie postępów unijnego systemu finansowania. EKES wzywa do włączenia społeczeństwa obywatelskiego w przegląd dostosowania rynków finansowych do celów zrównoważonego rozwoju. Należy również wspierać lepszą współpracę między organami nadzoru a EBC. Społeczeństwo obywatelskie musi zostać włączone w badania nad zrównoważonym rozwojem w sektorze finansowym; badania te powinny też uwzględniać zrównoważony rozwój społeczny. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES z zadowoleniem przyjmuje to, że Komisja dąży do osiągnięcia ambitnego konsensusu na forach międzynarodowych, ponieważ rynki światowe potrzebują warunków ramowych uznawanych na całym świecie. Przedsiębiorstwa europejskie nie powinny borykać się z tak dużą liczbą różnych regulacji stwarzających bardzo niekorzystne warunki konkurencji. Obejmuje to również uzyskanie globalnego dostępu do danych, które umożliwiają ocenę stopnia zrównoważenia inwestycji, a także odpowiednią regulację dostawców danych z zakresu ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego (ESG) oraz odpowiedni nadzór nad tymi dostawcami. Nie można pozwolić, aby powolne tempo porozumień międzynarodowych opóźniało działania na szczeblu UE. W miarę postępowania prac międzynarodowej platformy ds. zrównoważonego finansowania wzywa się Komisję do działania na rzecz ściślejszej współpracy nie tylko z sektorem prywatnym, ale również ze społeczeństwem obywatelskim. EKES zdecydowanie apeluje o przykładanie większej wagi do zrównoważonego rozwoju społecznego, w tym na szczeblu międzynarodowym, także w kontekście celów zrównoważonego rozwoju ONZ. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Kontekst opinii

| 2.1. | Ramy zrównoważonego finansowania mają odegrać kluczową rolę we wdrażaniu paryskiego porozumienia klimatycznego i osiąganiu celów Zielonego Ładu. Ponieważ zdaniem Komisji skala wymaganych inwestycji znacznie przekracza możliwości sektora publicznego, ramy zrównoważonego finansowania mają pomóc w ukierunkowaniu prywatnych przepływów finansowych na odpowiednią działalność gospodarczą. Oczekuje się również, że dzięki wzajemnemu wzmocnieniu ram zrównoważonego finansowania i unii rynków kapitałowych (2) powstaną nowe możliwości. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Strategia zrównoważonego finansowania przyjęta w 2018 r. obejmuje systematykę, system ujawniania informacji dla przedsiębiorstw oraz narzędzia inwestycyjne, w tym wskaźniki referencyjne, normy i oznakowania. Komisja przyznaje, że poczyniono znaczne postępy w tworzeniu podstaw dla ram zrównoważonego finansowania, ale pozostaje jeszcze wiele do zrobienia. Inicjatywą tą Komisja rozpoczyna nowy etap unijnej strategii zrównoważonego finansowania, który obejmuje finansowanie transformacji gospodarki realnej w stronę modelu zrównoważonego, inkluzywność, odporność sektora finansowego i jego wkład oraz globalne ambicje. |
| --- | --- |

2.2.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES opowiada się za polityką gospodarczą ukierunkowaną na dobrobyt, której przyświecają następujące cele: zrównoważenie środowiskowe, zrównoważony wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu, pełne zatrudnienie i wysokiej jakości miejsca pracy, sprawiedliwy podział, zdrowie i jakość życia, stabilność rynków finansowych, stabilność cen, zrównoważony handel oparty na sprawiedliwej i konkurencyjnej strukturze przemysłowej i gospodarczej oraz stabilne finanse publiczne. Cele te są zgodne zarówno z celami określonymi w art. 3 Traktatu UE, jak i z celami zrównoważonego rozwoju ONZ. W związku z tym należy wyrazić ubolewanie nad faktem, że „Strategia zrównoważonego finansowania” w dużej mierze jednostronnie odnosi się do celów klimatycznych. EKES zaleca podejście całościowe, które uwzględnia cele środowiskowe i społeczne oraz zapewnia ich równowagę. Aby uniknąć komplikacji i wypracować niezbędny konsensus, politykę klimatyczną należy interpretować w kontekście polityki gospodarczej skoncentrowanej na dobrobycie. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Połączenie polityki zrównoważonego rozwoju z polityką cyfrową i polityką postpandemiczną może przyczynić się do zwiększenia wpływu działań podejmowanych przez UE. Polityka ochrony środowiska musi iść w parze z tworzeniem wysokiej jakości miejsc pracy, sprawiedliwym podziałem kosztów i zagrożeń oraz wzmocnieniem gospodarki UE, zwłaszcza na szczeblu globalnym. Ponadto należy również wykorzystać synergie między projektem unii rynków kapitałowych a strategią zrównoważonego finansowania. Przejrzystość i dostępność informacji są podstawowymi elementami skutecznych rynków, a jednocześnie niezbędnymi warunkami zrównoważonego finansowania. Ogólnie rzecz biorąc, poprawi to również dostęp małych i średnich przedsiębiorstw do zrównoważonego finansowania pod względem społecznym i środowiskowym. Ponadto unijna grupa zainteresowanych stron będących ekspertami technicznymi ds. MŚP (TESG) podkreśla potrzebę współpracy z małymi przedsiębiorstwami i wspierania ich wysiłków na rzecz przestrzegania wymogów dotyczących sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES wyraźnie popiera cel, jakim jest ukierunkowanie i wspieranie inwestycji w taki sposób, aby przyczyniały się do transformacji UE w stronę gospodarki zrównoważonej. Choć większość działań wymienionych w strategii jest spójna, to często są to jedynie przeglądy, wprowadzenie ewentualnych aktów prawnych lub brakuje perspektywy czasowej. Szczególnie w dziedzinie polityki klimatycznej czas i skuteczność mają jednak kluczowe znaczenie. Zamiast dążenia do perfekcji trzeba umieć radzić sobie z pewnym stopniem niepewności, rozbieżnymi poglądami i otwartymi kwestiami. Oprócz analizy zgodności poprzednich rozporządzeń należy bezzwłocznie podjąć kolejne kroki. Konieczny jest uporządkowany, przewidujący odpowiednią kolejność działań i spójny zestaw reguł bez nadmiernej złożoności i powielania, aby strategia mogła działać w praktyce. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES docenia zaangażowanie Komisji w rozpoczęcie procesu transformacji UE w stronę gospodarki zrównoważonej. Podstawowe prace nad przygotowaniem systematyki lub sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju zostały jednak oddelegowane, tj. pierwsze zadanie – na platformę ds. zrównoważonego finansowania, a drugie – na Europejską Grupę Doradczą ds. Sprawozdawczości Finansowej (EFRAG). Dla skutecznej transformacji w stronę modelu zrównoważonego konieczne jest zaangażowanie w takim samym stopniu wszystkich organów decyzyjnych UE i państw członkowskich. EKES wzywa w szczególności Radę i Parlament Europejski o wsparcie i przyspieszenie działań na rzecz zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES krytykuje praktykę nadmiernego stosowania aktów delegowanych do regulowania ważnych kwestii z zakresu polityki gospodarczej zamiast zwykłej procedury ustawodawczej. Partnerzy społeczni i społeczeństwo obywatelskie muszą być również w pełni zaangażowani w opracowywanie i wdrażanie zrównoważonego finansowania, a w szczególności w określanie kryteriów z zakresu ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego (ESG). Należy zapewnić im równą reprezentację w ramach platformy ds. zrównoważonego finansowania oraz w EFRAG. Biorąc pod uwagę, że systematyka i sprawozdawczość w zakresie zrównoważonego rozwoju dotyczą również kwestii pracowniczych, nie do przyjęcia jest wyjątkowo słabe zaangażowanie związków zawodowych (3). Ogólnie rzecz biorąc, w kwestiach dotyczących rynku pracy należy również bezpośrednio konsultować się z partnerami społecznymi. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Osiągnięcie celów klimatycznych jest dobrem publicznym – wręcz w skali międzypokoleniowej i międzynarodowej – co z kolei rodzi ryzyko zjawiska niewłaściwej działalności rynkowej i zawodności rynku. Nie można zakładać, że konkurujące ze sobą przedsiębiorstwa będą dobrowolnie wyceniać efekty zewnętrzne, przyjmując na siebie rolę „policji transformacyjnej”. Nie należy się również spodziewać masowego ukierunkowywania inwestycji w wyniku samoregulacji na skutek zwiększonej przejrzystości. Osiągniecie pożądanych efektów i niezbędnej skuteczności przez strategię zrównoważonego finansowania będzie zatem możliwe tylko jeśli będzie ona częścią ogólnej polityki (gospodarczej) ukierunkowanej na zrównoważony rozwój oraz odpowiednie regulacje. W tym kontekście przejrzystość polityki ułatwia również zarządzanie ryzykiem w sektorze finansowym. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Kluczową rolę odgrywają również w dalszym ciągu inwestycje publiczne, m.in. dlatego że często stanowią bodziec dla kolejnych inwestycji prywatnych. Niestety ramy unijnej polityki fiskalnej często stwarzały zachęty do ograniczania inwestycji publicznych (4), co przekłada się na brak inwestycji w zrównoważony rozwój i włączenie społeczne. Aby osiągnąć cele Zielonego Ładu, konieczne jest zarówno ukierunkowanie inwestycji prywatnych, jak i promowanie inwestycji publicznych. W debacie na temat zrównoważonego rozwoju podkreśla się szczególnie potrzebę wprowadzenia złotej zasady. |
| --- | --- |

3.7.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1.   Finansowanie transformacji gospodarki realnej w stronę modelu zrównoważonego

| 4.1.1. | Systematyka musi odzwierciedlać wyższy poziom ambicji niż ten przewidziany w aktach prawnych, ponieważ należy wychodzić z założenia, że przepisy i tak będą przestrzegane. Jest to jedyny sposób na umocnienie pionierskiej roli zrównoważonych rodzajów działalności gospodarczej poprzez finanse i możliwości finansowania. Sukces systematyki zależy od jej akceptacji społecznej na szeroką skalę. Musi być ona przejrzysta, oparta na podstawach naukowych i stale aktualizowana. Jedynie kiedy będzie można mieć pewność, że uwzględnione rodzaje działalności gospodarczej nie zagrażają żadnemu z celów środowiskowych (5) ani nie powodują problemów społecznych, będą one spełniać powszechnie akceptowaną koncepcję zrównoważonego rozwoju. EKES odwołuje się do zasady ostrożności zakorzenionej w unijnej polityce ochrony środowiska (6). |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Aby zwiększyć skuteczność systematyki, EKES zaleca jej stosowanie w ramach zarządzania ryzykiem w przedsiębiorstwach finansowych (zob. pkt 4.4). EKES dostrzega też inne bardzo obiecujące rozwiązania polegające na ujawnianiu udziału związanych z systematyką aktywów instytucji finansowych za pomocą wskaźnika „Green Asset Ratio” (GAR), uwzględnianiu ryzyka środowiskowego w ramach testów warunków skrajnych oraz stosowaniu systematyki w odniesieniu do zielonych obligacji. Odnoszenie się do systematyki oraz norm i oznakowania jest także zalecane np. w przypadku pomocy państwa i zamówień publicznych lub w kontekście unijnych ram budżetowych. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Przy dodawaniu kryteriów oceny technicznej (działanie nr 1 lit. c)) należy zachować szczególną ostrożność i ściśle przestrzegać zasady ostrożności. Między innymi należy ściśle przestrzegać kryterium unikania poważnych szkód w odniesieniu do celów środowiskowych lub społecznych (7), określonego w rozporządzeniu w sprawie systematyki (8). W tym kontekście propozycje włączenia do systematyki rolnictwa, gazu ziemnego i energii jądrowej powinny być rozpatrywane z najwyższą ostrożnością. Zapewnienie wiarygodności taksonomii jest bardzo ważne, by nie narazić na szwank całego projektu taksonomii. EKES podkreśla, że w wielu segmentach europejskiego społeczeństwa obywatelskiego istnieją poważne wątpliwości co do zrównoważonego charakteru sektorów gospodarki zaproponowanych przez Komisję. Wątpliwości te odnoszą się również do przepisów dotyczących finansowania niektórych rodzajów działalności gospodarczej (działanie nr 1 lit. a)). |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | EKES przyznaje, że nawet działalność gospodarcza, która jest wysoce kontrowersyjna pod względem cech zrównoważoności, może odegrać użyteczną rolę w okresie przejściowym, zwłaszcza jeśli jest zgodna z najnowszymi standardami technicznymi. W związku z tym uważa, że tego rodzaju działalność mogłaby zostać lepiej uwzględniona w odrębnym od unijnej systematyki dossier. Ponadto EKES powinien rozważyć podjęcie oddzielnej inicjatywy w tym zakresie. Jej celem byłoby propagowanie polityki energetycznej ukierunkowanej na dobrobyt i skupiającej się na celach środowiskowych, a także na przystępności cenowej, wzmocnieniu gospodarki UE w wymiarze wewnętrznym i globalnym oraz utrzymaniu wysokiej jakości miejsc pracy. |
| --- | --- |

4.1.4.

| 4.1.5. | Przewidziany w rozporządzeniu w sprawie systematyki akt delegowany uwzględniający pozostałe cztery cele środowiskowe w dziedzinie wody, różnorodności biologicznej, zapobiegania zanieczyszczeniom i gospodarki o obiegu zamkniętym (działanie nr 1 lit. d)) jest pożądanym krokiem w kierunku całościowego podejścia do zrównoważonego rozwoju. EKES z zadowoleniem przyjmuje także zapowiedź Komisji, aby zaproponować kryteria oceny w ramach różnorodności biologicznej (bioróżnorodności) w celu połączenia różnorodności biologicznej z polityką klimatyczną. Za zmierzanie we właściwym kierunku należy uznać rozszerzenie zakresu na rodzaje działalności gospodarczej o pośrednim poziomie efektywności środowiskowej oraz rozróżnianie między rodzajami działalności gospodarczej niewywierającymi wystarczającego wpływu na zrównoważenie środowiskowe a rodzajami działalności gospodarczej, które wywierają istotny szkodliwy wpływ na zrównoważenie środowiskowe (działanie nr 1 lit. b)). W tym kontekście w rozporządzeniu w sprawie systematyki przewidziano, że do końca 2021 r. ma zostać sporządzone sprawozdanie na temat rodzajów działalności gospodarczej niewywierających wystarczającego wpływu oraz wywierających istotny szkodliwy wpływ. EKES nalega, aby sprawozdanie to zostało faktyczne przedstawione w tym terminie. W ramach rozszerzania systematyki należy również dopilnować, aby – również ze względu na większą złożoność – nie powstawały luki prawne umożliwiające prowadzenie pseudoekologicznych działań marketingowych. |
| --- | --- |

4.1.5.

| 4.1.6. | EKES z zadowoleniem przyjmuje rozszerzenie zakresu norm i oznakowania (działanie nr 1 lit. e)) oraz wzywa m.in. do większej determinacji we wprowadzaniu norm minimalnych. Ogólne ramy dotyczące oznakowania instrumentów finansowych służących finansowaniu transformacji byłyby ważne, gdyby istniały jasno określone i wiarygodne punkty odniesienia. Na szczególną uwagę zasługuje wprowadzający w błąd nieuczciwy marketing w zakresie zrównoważoności [ang. sustainability-washing], w ramach którego dana instytucja udaje, że jest bardziej zrównoważona pod względem środowiskowym lub społecznym niż faktycznie jest. Jednak do 2023 r. ma zostać jedynie przeprowadzona ocena, czy jest to konieczne. Nawet co do opracowania wskaźnika referencyjnego ESG zapowiedziano jedynie przegląd, chociaż również w tym przypadku wiążące definicje i zasady istotnie przyczyniłyby się do stworzenia jasności, której słusznie domagają się inwestorzy i społeczeństwo. |
| --- | --- |

4.1.6.

4.2.   Ramy zrównoważonego finansowania o włączającym charakterze

| 4.2.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że konsumentom, małym inwestorom i MŚP ma zostać ułatwiony dostęp do zrównoważonego finansowania, aby umożliwić realizację mniejszych projektów na poziomie lokalnym (działanie nr 2 lit. a)). Należy również zapewnić uczciwe koszty finansowania. Promowanie wiedzy o zrównoważonym rozwoju jest dobrym podejściem, które spotyka się z coraz większym zainteresowaniem. Edukacja finansowa nigdy nie zastąpi jednak solidnej ochrony inwestorów, a nacisk na aspekty zrównoważonego rozwoju nie może prowadzić do ukrywania nieproporcjonalnie wysokiego ryzyka. W opracowywaniu ram kompetencji finansowych muszą uczestniczyć reprezentanci inwestorów. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje projekty w dziedzinie doradztwa i kompasu systematyki (działanie nr 2 lit. a)), mające poprawić sprawozdawczość w zakresie zrównoważonego rozwoju także w przypadku MŚP nieobjętych wnioskiem dotyczącym dyrektywy w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (CSRD) (9). Ulepszenie sprawozdawczości i uczynienie jej bardziej wiążącą jest ważne, ponieważ nawet działalność gospodarcza mniejszych przedsiębiorstw może mieć daleko idący wpływ na środowisko. EKES zwraca uwagę na duże zainteresowanie całego społeczeństwa obywatelskiego zrównoważoną polityką przedsiębiorczości. W szczególności klienci i inwestorzy MŚP będą również domagać się oświadczeń dotyczących zrównoważonego rozwoju. W ramach uproszczonego systemu raportowania ESG należy jednak zachować szczególną ostrożność, aby uniknąć pseudoekologicznego marketingu. Zalecane jest również wykonanie następujących kroków: normalizacja i porównywalność informacji niefinansowych pochodzących od przedsiębiorstw z UE, wdrożenie ram regulacyjnych i nadzorczych dla dostawców danych dotyczących zrównoważonego rozwoju oraz zapewnienie dostępu do nieprzetworzonych danych niefinansowych pochodzących od przedsiębiorstw. Wymogi w zakresie sprawozdawczości nie są celem samym w sobie i nie powinny w związku z tym pociągać za sobą nadmiernych zasobów i kosztów, tylko skutecznie przyczyniać się do przejrzystości w celu poprawy efektywności rynku, a tym samym ułatwienia lepszego dostępu do finansowania. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Technologie cyfrowe są konsekwentnie wykorzystywane dla zrównoważonego finansowania, Z tego samego względu aspekty zrównoważonego a aspekty zrównoważonego rozwoju należy z kolei zakorzenić w technologii (działanie 2 lit. b)). Koordynacja działań mających na celu promowanie zrównoważonego rozwoju w ujęciu całościowym, cyfryzację oraz przeciwdziałanie kryzysowi COVID-19 tworzy efekt synergii, który należy wykorzystać, aby działania UE miały większą siłę przebicia. W kontekście ekologicznego planowania budżetowego (działanie nr 2 lit.e)) EKES zaleca powiązanie go z przyszłą złotą zasadą dotyczącą inwestycji. Ogólnie rzecz biorąc, należy wyrazić ubolewanie nad faktem, że tutaj również nie przewidziano całościowego podejścia do zrównoważonego rozwoju. W przypadku podziału ryzyka należy zadbać o to, aby nie doszło do jednostronnego obciążenia i przeniesienia ryzyka na niekorzyść sektora publicznego. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Zwiększenie ochrony ubezpieczeniowej w odniesieniu do ryzyka środowiskowego stanowi dostosowanie do realiów (działanie nr 2c). Zdaniem Komisji niewielki wzrost kosztów może znacznie zmniejszyć koszty katastrof związanych ze zmianą klimatu ponoszone przez podatników i rządy, co EKES przyjmuje z wyraźnym zadowoleniem. Proponowane kroki, jak np. związane z określeniem przykładów najlepszych praktyk, wydają się jednak niezwykle defensywne. W każdym razie należy włączyć partnerów społecznych i społeczeństwo obywatelskie w dialog na temat odporności (na zmianę klimatu). |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.2.5. | Działania na rzecz wspierania wiarygodnych inwestycji społecznych (działanie nr 2 lit. d)) są dalece niewystarczające, aby wypełnić lukę strategii w sektorze społecznym. Rozporządzenie w sprawie systematyki (10) zapewnia co prawda minimalny poziom ochrony, odwołując się m.in. do podstawowych standardów pracy Międzynarodowej Organizacji Pracy. Nie wystarcza to jednak do wsparcia postępu społecznego za pomocą systematyki. Wymaga to konsekwentnego podejścia do pogłębiania zrównoważonego rozwoju społecznego, w którym to podejściu obywatele i rynek pracy znajdują się w centrum uwagi. Podstawą jest już Europejski filar praw socjalnych i cele zrównoważonego rozwoju ONZ. Dla przykładu systematyka, która w równym stopniu uwzględnia cele środowiskowe i społeczne, a tym samym przewiduje ogólną zasadę „nie czyń poważnych szkód” (11), może być wartościową podstawą dla UE zrównoważonej pod względem gospodarczym, społecznym i środowiskowym. Obecnie należy szybko opracować całościową systematykę z udziałem partnerów społecznych i społeczeństwa obywatelskiego. Sprawozdanie na temat systematyki społecznej zostanie opublikowane już i tak w zdecydowanie późnym terminie, tj. pod koniec 2021 r. |
| --- | --- |

4.2.5.

| 4.2.6. | Zbyt późno, bo dopiero pod koniec 2022 r., przeprowadzony zostanie także przegląd standardów technicznych w ramach rozporządzenia w sprawie ujawniania informacji związanych ze zrównoważonym rozwojem w sektorze usług finansowych (12) w celu doprecyzowania wskaźników dotyczących niekorzystnych skutków środowiskowych i społecznych. EKES wzywa do znacznie szybszego przeanalizowania wskaźników dotyczących praw pracowniczych i praw człowieka oraz do wprowadzenia wyższych standardów. Oczywiście również w tym zakresie należy w pełni zaangażować partnerów społecznych i społeczeństwo obywatelskie. |
| --- | --- |

4.2.6.

4.3.   Zwiększona odporność na ryzyko związane ze zrównoważonym rozwojem

| 4.3.1. | EKES opowiada się za włączeniem czynników związanych ze zrównoważonym rozwojem do zarządzania ryzykiem w sektorze finansowym. Jest to jedyny sposób na przerwanie błędnego koła, w którym przedsiębiorstwa finansowe finansują działania szkodliwe dla klimatu. Podczas gdy zmiana klimatu stanowi poważne zagrożenie dla banków i zakładów ubezpieczeń, wpływa ona również na cały sektor finansowy, a nawet zagraża ogólnej stabilności finansowej. W tym kontekście EKES ostrzega przed błędną interpretacją roli sektora finansowego jako organu odpowiedzialnego za egzekwowanie przepisów i narzucającego cele zrównoważonego rozwoju w interesie ogólnym. Ryzyko związane z klimatem jest jednak mało wymierne ze względu na jego szeroką skalę, bezprecedensowy charakter i niepewność. Nie może to jednak w żadnym wypadku prowadzić do opóźnienia konkretnych działań, co mogłoby jeszcze bardziej pogłębić problem. Ogólnie rzecz biorąc, konieczne jest szybkie i ostrożne działanie, aby zapobiec reakcjom podobnym do szoku. Podstawą takiego działania ma być przy tym unijna systematyka. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Z zadowoleniem przyjmuje się uwzględnienie ryzyka dla zrównoważonego rozwoju w standardach sprawozdawczości finansowej oraz opracowanie normy dla kapitału naturalnego, przy czym niezbędne jest wprowadzenie naukowo uzasadnionych, rygorystycznych i wiarygodnych norm oraz metod (działanie nr 3 lit.a)). Rozsądne jest również systematyczne uwzględnianie istotnych ryzyk ESG w ratingach i perspektywach (działanie nr 3 lit.b)). EKES proponuje, aby w obecnym kontekście ponownie podjąć debatę na temat unijnej agencji ratingowej i tym samym umocnić pionierską rolę UE w dziedzinie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Podejście, aby uwzględniać czynniki ESG w systemie zarządzania ryzykiem banków oraz w ramach ostrożnościowych firm ubezpieczeniowych, należy uznać za spójne (działania nr 3 lit. c) i nr 3 lit. d)). Należy to również uwzględnić przy zmianach rozporządzenia w sprawie wymogów kapitałowych (Capital Requirements Regulation – CRR), dyrektywy w sprawie wymogów kapitałowych (Capital Requirements Directive – CRD) oraz dyrektywy Wypłacalność II (13), które prawdopodobnie zostaną poprzedzone długimi debatami. W związku z tym EKES zaleca również podjęcie w niedługim czasie działań dotyczących norm pomiaru ryzyka w procesie zarządzania ryzykiem, aby zapewnić możliwość szybkiego określania ryzyka związanego ze zrównoważonym rozwojem oraz odpowiednie rezerwy kapitałowe. Na poziomie technicznym nadają się do tego m.in. wytyczne europejskich organów nadzorczych. Ogólnie zaleca się solidną, perspektywiczną i starannie wykalibrowaną politykę w zakresie ryzyka i kapitału, która uwzględniałaby wpływ ryzyka dla stabilności finansowej na stabilność finansową. |
| --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | Działania takie jak wewnętrzne testy warunków skrajnych w ramach uzupełnienia są krokiem we właściwym kierunku. EKES sprzeciwia się jednak koncepcji, zgodnie z którą narażenia zaklasyfikowane jako zrównoważone miałyby mieć szczególne traktowanie ze strony organów nadzorczych, np. poprzez obniżenie wymogów kapitałowych. Jednocześnie coraz bardziej złożony zestaw reguł może prowadzić do nieporozumień i luk prawnych. W związku z tym EKES opowiada się za ściśle ekonomiczną oceną ryzyka. Waga ryzyka powinna opierać się przede wszystkim na ryzyku związanym ze stabilnością gospodarczą. Przy czym inwestycje, które stanowią zagrożenie dla klimatu, są tak czy inaczej narażone na ryzyko utraty wartości i fiasko. Jeśli rozporządzenie CRR, dyrektywa CRD i dyrektywa Wypłacalność II zostaną poluzowane, EKES ostrzega przed regulacyjną „jazdą bez trzymanki” i zagrożeniem dla osiągniętych norm. |
| --- | --- |

4.3.4.

| 4.3.5. | Na związek między kryzysem klimatycznym a stabilnością finansową zwrócił uwagę m.in. EBC. EKES z zadowoleniem przyjmuje wydanie broszur informacyjnych na temat uwzględniania przez EBC ryzyk ESG i popiera kroki w kierunku lepszego monitorowania i zwalczania potencjalnego ryzyka systemowego (działanie nr 3 lit. e)). W miarę możliwości należy uwzględnić wszystkie instytucje, podmioty, produkty i platformy obrotu, w tym w mniej uregulowanych obszarach. EKES podkreśla również, że należy skupić się przede wszystkim na łagodzeniu, a nie na identyfikacji ryzyka. Niestety nie uwzględniono kwestii ryzyk społecznych związanych ze zrównoważonym rozwojem, które zagrażają spójności społecznej z powodu pogłębiania się różnic dystrybucyjnych. |
| --- | --- |

4.3.5.

4.4.   Poprawa wkładu sektora finansowego w realizację celów w zakresie zrównoważoności

| 4.4.1. | Sektor finansowy pełni centralną funkcję w cyklu gospodarczym, dlatego też odgrywa ważną rolę w kontekście zrównoważonego rozwoju, gdyż od inwestycji dokonywanych dziś zależą emisje CO2 w przyszłości. Logiczne jest zatem, że na mocy dyrektywy CSR rożne instytucje działające na rynku finansowym zobowiązane są do ujawniania swoich planów transformacji i swojego wkładu w ograniczanie śladu środowiskowego, a także do tego, by dążyć do wzmocnienia działań uczestników rynku finansowego w zakresie ujawniania informacji i dekarbonizacji produktów finansowych w kontekście rozporządzenia w sprawie ujawniania informacji związanych ze zrównoważonym rozwojem w sektorze usług finansowych (SFDR) (działanie nr 4 lit.a)). EKES zaleca, aby poprawa sprawozdawczości była powiązana z wcześniej określonymi drogami transformacji oraz by rozszerzyć wymogi w zakresie sprawozdawczości na innych uczestników rynku finansowego. Dobrowolne zobowiązania w zakresie zrównoważonego rozwoju mogą, jak stwierdza sama Komisja, stanowić jedynie pierwszy krok, dlatego też należy wspierać wszelkie działania zmierzające do zwiększenia poziomu zobowiązań, aby uniknąć nieporozumień i arbitralności. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | W ramach obowiązków powierniczych i regulacji w zakresie zarządzania głównie przeprowadzane mają być przeglądy (działanie nr 4 lit. b)). Rozszerzenie pojęcia „długoterminowego najlepszego interesu członków i beneficjentów” oraz wprowadzenie obowiązku uwzględniania wpływu na kwestie zrównoważoności należy uznać za rozsądne kroki. Również w tym wypadku nie może dochodzić do nieproporcjonalnego przenoszenia ryzyka pod pretekstem ochrony środowiska. Należy starannie dostosować klasyfikację niezrównoważonych inwestycji, ze szczególnym uwzględnieniem wagi ryzyka związanego z nowymi inwestycjami w paliwa kopalne jako źródła energii. W duchu sprawiedliwej transformacji nie można pozwolić, aby zrównoważony rozwój społeczny ponownie utkwił w martwym punkcie. Ważnym uzupełnieniem jest również poprawa dostępności, integralności i przejrzystości badań rynku ESG i ratingów ESG, ponieważ istnieje pilna potrzeba poprawy wiarygodności i porównywalności w związku z zagmatwaną różnorodnością koncepcji (działanie nr 4 lit. c)). |
| --- | --- |

4.4.2.

4.5.   Monitorowanie uporządkowanej transformacji i zapewnienie integralności systemu finansowego

| 4.5.1. | EKES popiera wszelkie działania umożliwiające organom nadzoru podejmowanie działań przeciwko pseudoekologicznemu marketingowi (działanie nr 5 lit. a)). Zapewnienie im środków do wypełniania ich roli jest wręcz oczywistością. Niestety w tym zakresie również przewidziano sam przegląd bez określenia terminów. EKES ponownie zwraca uwagę na czynnik czasu i wyraża ubolewanie, że mowa jest wyłącznie o zrównoważonym rozwoju środowiska. Wreszcie wskazane jest zdefiniowanie tzw. pseudoekologicznego marketingu, aby ułatwić egzekwowanie środków zaradczych. |
| --- | --- |

4.5.1.

| 4.5.2. | Ważnym działaniem uzupełniającym jest wprowadzenie solidnych ram monitorowania do mierzenia postępów systemu finansowego UE (działanie nr 5 lit. b)). Mile widziane jest monitorowanie przepływów kapitałowych przeznaczanych na zrównoważone inwestycje, ocena potrzeb inwestycyjnych oraz przegląd rynków finansowych pod kątem ich dostosowania do celów klimatycznych i środowiskowych. Niestety ponownie pominięto aspekt zrównoważonego rozwoju społecznego. EKES apeluje, aby w przeglądzie dostosowania rynków finansowych do celów klimatycznych i środowiskowych uczestniczyły nie tylko instytucje finansowe, ale także partnerzy społeczni i społeczeństwo obywatelskie. |
| --- | --- |

4.5.2.

| 4.5.3. | Pilnie wskazana jest poprawa współpracy między organami nadzoru a EBC (działanie nr 5 lit. c)). Jeśli chodzi o cel, jakim jest znalezienie wspólnej płaszczyzny w działaniach politycznych, pożądane jest szybkie podjęcie kroków. Należy przy tym uwzględnić również krajowe organy nadzoru. W ramach wzmocnienia badań nad zrównoważonym rozwojem w finansach oraz transferu wiedzy między sektorem finansowym a środowiskiem naukowym (działanie nr 5 lit. d)) EKES wzywa do zaangażowania partnerów społecznych i społeczeństwa obywatelskiego oraz do uwzględnienia zrównoważonego rozwoju społecznego. |
| --- | --- |

4.5.3.

4.6.   Wspieranie globalnych ambicji

| 4.6.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Komisja dąży do osiągnięcia ambitnego konsensusu na forach międzynarodowych (działanie nr 6 lit. a)). Ze względu na ścisłe międzynarodowe powiązania rynków finansowych oraz potrzebę utrzymania globalnej stabilności finansowej zasadnicze znaczenie ma prawidłowe zarządzanie międzynarodowe ogółem, a w szczególności w dziedzinie zrównoważonego rozwoju. Rynki światowe potrzebują warunków ramowych uznawanych na całym świecie. Obejmuje to również bardzo praktyczne, ale kluczowe aspekty, takie jak uzyskanie globalnego dostępu do danych, które umożliwiają ocenę stopnia zrównoważenia inwestycji. |
| --- | --- |

4.6.1.

| 4.6.2. | Fakt, że tempo porozumień międzynarodowych jest niekiedy powolne, nie powinien być nigdy wykorzystywany jako wymówka lub powodować opóźnień w rozwoju sytuacji na poziomie UE. Wręcz przeciwnie, im skuteczniej zrównoważone finansowanie będzie wdrażane w Europie, tym bardziej prawdopodobne jest, że ścieżka obrana przez UE posłuży również za wzór na skalę światową. Wiarygodność systematyki unijnej i stosowanie na szeroką skalę zasady podwójnej istotności są zatem ważne również w tym kontekście. EKES zdecydowanie domaga się, by kwestię zrównoważonego rozwoju społecznego wyraźniej uwzględnić na szczeblu międzynarodowym, także w kontekście celów zrównoważonego rozwoju ONZ. Przedsiębiorstwa europejskie nie powinny borykać się z tak dużą liczbą różnych regulacji wywołujących bardzo niekorzystne warunki konkurencji. |
| --- | --- |

4.6.2.

| 4.6.3. | Poszerzenie prac międzynarodowej platformy ds. zrównoważonego finansowania (IPSF) jest logicznym krokiem (działanie nr 6 lit. b)). W tym kontekście EKES wzywa Komisję do działania na rzecz bliższej współpracy i interakcji nie tylko między IPSF a sektorem prywatnym, ale również z partnerami społecznymi i społeczeństwem obywatelskim, np. w celu uwzględnienia w zrównoważonym finansowaniu praw człowieka. Oczywiście także w tym przypadku EKES zaleca całościowe podejście do kwestii zrównoważonego rozwoju. Dotyczy to również wsparcia dla krajów o niskim i średnim dochodzie (działanie nr 6 lit. a)). |
| --- | --- |

4.6.3.

Bruksela, dnia 8 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  ESG: Environmental, Social and Governance – kryteria ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego.

1

(2)  Dz.U. C 155 z 30.4.2021, s. 20.

2

(3)  Zob. członkowie i obserwatorzy platformy ds. zrównoważonego finansowania https://ec.europa.eu/info/sites/default/files/business_economy_euro/banking_and_finance/documents/eu-platform-on-sustainable-finance-members_en.pdf.

3

(4)  Dz.U. C 268 z 14.8.2015, s. 27.

4

(5)  Rozporządzenie (UE) 2020/852 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/852 z dnia 18 czerwca 2020 r. w sprawie ustanowienia ram ułatwiających zrównoważone inwestycje, zmieniające rozporządzenie (UE) 2019/2088 (Dz.U. L 198 z 22.6.2020, s. 13) , art. 17.

5

(6)  Art. 191 TFUE.

6

(7)  Rozporządzenie (UE) 2020/852, art. 18.

7

(8)  Zasada „nie czyń poważnych szkód” zgodnie z art. 2 pkt 17 rozporządzenia (UE) 2019/2088 z dnia 27 listopada 2019 r. w sprawie ujawniania informacji związanych ze zrównoważonym rozwojem w sektorze usług finansowych (Dz.U. L 317 z 9.12.2019, s. 1).

8

(9)  Wniosek dotyczący dyrektywy w odniesieniu do sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (COM(2021) 189 final).

9

(10)  Rozporządzenie (UE) 2020/852, art. 18.

10

(11)  Zasada „nie czyń poważnych szkód”.

11

(12)  Rozporządzenie (UE) 2019/2088 w sprawie ujawniania informacji związanych ze zrównoważonym rozwojem w sektorze usług finansowych.

12

(13)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/138/WE z dnia 25 listopada 2009 r. w sprawie podejmowania i prowadzenia działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (Wypłacalność II) (Dz.U. L 335 z 17.12.2009, s. 1).

13

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/105 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/105

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie europejskich zielonych obligacji”

[COM(2021) 391 final – 2021/0191 (COD)]

(2022/C 152/17)

| Sprawozdawca: | Philip VON BROCKDORFF |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Philip VON BROCKDORFF

| Wnioski o konsultację | Rada, 12.8.2021
  Parlament Europejski, 13.9.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 114 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 23.11.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 8.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 123/1/4 |

Wnioski o konsultację

Rada, 12.8.2021

Parlament Europejski, 13.9.2021

Podstawa prawna

Art. 114 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

23.11.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

8.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

123/1/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Dobrowolny europejski standard zielonych obligacji tworzy system oparty na przejrzystości i nadzorze. W ramach takiego systemu tylko projekty zgodne z unijną systematyką dotyczącą zrównoważonej działalności kwalifikowałyby się do finansowania, a emitenci musieliby przedstawić dodatkowe informacje w momencie emisji, a następnie w ramach regularnej sprawozdawczości w zakresie wykorzystania przychodów i skutków projektów. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES uważa, że europejski standard zielonych obligacji może także potencjalnie przynieść znaczące korzyści gospodarcze, zarówno emitentom, jak i inwestorom. Jest to możliwe, gdyż celem wniosku jest utworzenie powszechnego, wiarygodnego i ukierunkowanego mechanizmu emitowania zielonych obligacji, a jednocześnie zminimalizowanie asymetrii informacyjnej i umożliwienie emitentowi zyskania znaczących korzyści pod względem reputacji. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Zdaniem EKES-u dostosowanie takich obligacji do rozporządzenia UE w sprawie systematyki sprawi również, że będą się one dobrze nadawać do finansowania działalności gospodarczej wspierającej przejście na bardziej zrównoważoną i zdekarbonizowaną gospodarkę. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Proponowany standard pomógłby również w znacznym ograniczeniu istniejących poziomów niepewności co do rodzajów aktywów lub wydatków, które można racjonalnie sklasyfikować jako zielone wykorzystanie kapitału. Jednak ze względu na wyżej wspomniane dostosowanie do unijnej systematyki EKES jest zdania, że potrzebne są jasne wytyczne ze strony Komisji, aby ukierunkować inwestorów na europejskie zielone obligacje i projekty o pozytywnym wpływie na środowisko. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES uważa, że przy dalszym rozwijaniu zielonych obligacji jako klasy aktywów konieczne jest stosowanie jednolitego standardu we wszystkich państwach członkowskich i mającego zastosowanie do emitentów. Jednak nie należy bagatelizować wyzwań, przed którymi stają emitenci przestrzegający standardów wynikających z unijnej systematyki. Najprawdopodobniej rozważą oni koszty kontroli zewnętrznej w porównaniu z korzyściami wynikającymi z dotarcia do szerszej grupy inwestorów. Należy uniknąć sytuacji, w której prywatni emitenci mogą preferować alternatywne zielone obligacje i mniej uciążliwe procesy certyfikacji. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Proponowane procedury w zakresie sprawozdawczości i zachowania zgodności mogą również mieć nieproporcjonalny wpływ finansowy na MŚP, które mogą uznać standard zielonych obligacji za zbyt represyjny, a co za tym idzie mogą one zniechęcać do dalszego wzrostu. Należy tego również uniknąć i dlatego EKES zaleca pragmatyczne podejście do wymogów w zakresie nadzoru i sprawozdawczości. Unikanie zbyt szczegółowego stanowienia przepisów i nadmiernego regulowania, również w przypadku emitentów korporacyjnych, ułatwiłoby przyjęcie unijnego standardu zielonych obligacji na rynkach kapitałowych. W gospodarkach charakteryzujących się dekarbonizacją emitenci korporacyjni są uważani za równie ważnych jak emisja zielonych obligacji przez Komisję, a EKES jest zdania, że standardy stosowane w odniesieniu do zielonych obligacji emitowanych przez sektor publiczny i emitentów korporacyjnych muszą być zbieżne. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Jeśli chodzi o emitentów zielonych obligacji spoza UE, EKES jest zdania, że dostęp do rynków kapitałowych UE i vice versa powinien opierać się na dostosowaniu systematyki we wszystkich jurysdykcjach na całym świecie. Zdaniem EKES-u ma to szczególne znaczenie, ponieważ UE nie będzie w stanie sama stawić czoła wyzwaniom środowiskowym, takim jak zmiana klimatu. Jeśli nie zostanie wypracowane wspólne stanowisko w zakresie ujednolicenia systematyki z krajami trzecimi, wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia w sprawie dobrowolnego standardu zielonych obligacji prawdopodobnie nie przyjmie się jako standard na światowym rynku zielonych obligacji. Międzynarodowa platforma ds. zrównoważonego finansowania powinna odegrać kluczową rolę w zapewnianiu tej wspólnej płaszczyzny poprzez pełnienie roli forum dialogu między decydentami politycznymi. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Ponadto EKES z zadowoleniem przyjmuje przewidziany w unijnej systematyce wymóg, aby w inwestycjach kierowano się zasadą „nie czyń poważnych szkód” i spełniano minimalne zabezpieczenia, biorąc pod uwagę stałą potrzebę priorytetowego traktowania transformacji ekologicznej, ochrony socjalnej oraz ochrony praw człowieka i pracowników. Może to jednak ograniczyć zakres ujednolicenia systematyki z krajami trzecimi, szczególnie jeśli w jurysdykcji krajów trzecich nie stosuje się kryteriów „nie czyń poważnych szkód”, takich jak poszanowanie prawa do rokowań zbiorowych. W związku z tym EKES proponuje utworzenie specjalnego komitetu monitorującego w celu nadzorowania dynamiki rynku zielonych obligacji, z udziałem partnerów społecznych. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | W dniu 6 lipca 2021 r. Komisja Europejska przedstawiła wniosek dotyczący nowego rozporządzenia w sprawie dobrowolnego europejskiego standardu zielonych obligacji. Celem proponowanego wniosku jest sprawienie, by system finansowy UE był bardziej zrównoważony poprzez stworzenie złotego standardu dla zielonych obligacji, który mógłby być porównywany i ewentualnie dostosowany do innych standardów rynkowych. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Standard zielonych obligacji byłby otwarty dla wszystkich emitentów zielonych obligacji, w tym emitentów prywatnych, publicznych i emitentów długu państwowego, jak również dla emitentów z siedzibą poza UE. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Proponowane ramy wyznaczyłyby dobrowolny standard dotyczący sposobu wykorzystywania zielonych obligacji przez przedsiębiorstwa i organy publiczne, aby gromadzić fundusze na rynkach kapitałowych na finansowanie projektów. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Według tego standardu w momencie wykupu obligacji emitenci alokują wszystkie przychody z emisji na działania, które spełniają wymogi rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/852 (1) w sprawie systematyki. Wyznacza on cele w zakresie ochrony środowiska, kryteria kwalifikacji i progi wyników działalności gospodarczej. Działalność gospodarcza zostanie uznana za zgodną z tym standardem, jeśli: a) wnosi istotny wkład w realizację co najmniej jednego z celów środowiskowych; b) nie wyrządza poważnych szkód dla innych celów środowiskowych oraz c) jest zgodna z gwarancjami społecznymi oraz tymi związanymi z zarządzaniem. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Zielone obligacje UE pomogłyby zająć się finansowaniem projektów długofalowych (realizowanych przez okres do 10 lat), jeśli takie projekty będą zgodne z celami środowiskowymi rozporządzenia w sprawie systematyki. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Zielone obligacje UE byłyby przedmiotem kontroli zewnętrznej, aby zadbać o ich zgodność z wymogami, o których mowa powyżej, a w szczególności z wymogiem dostosowania projektów do systematyki. Zgodnie z proponowanym wnioskiem kontrolerzy zewnętrzni byliby zarejestrowani przez Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (ESMA) i będą musieli regularnie spełniać warunki rejestracji. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | W przypadku gdy techniczne kryteria kwalifikacji dotyczące systematyki UE, określone w rozporządzeniu w sprawie systematyki, ulegną zmianie po wyemitowaniu obligacji, wniosek zezwala emitentom na dalsze kwalifikowanie się przez kolejne pięć lat na podstawie wcześniejszych kryteriów. EKES jest jednak zdania, że po zakwalifikowaniu obligacji jako „zielonej” w momencie emisji nie należy zmieniać zasad alokowania przychodów. W praktyce, nawet jeśli kryteria kwalifikacji dotyczące systematyki zmienią się, a obligacja nie będzie już spełniać nowych kryteriów, powinna ona pozostać „zielona” przez cały okres do terminu zapadalności. Powinno to przyczynić się do stabilności rynków obligacji ekologicznych. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Wniosek ma również na celu poprawę zaufania inwestorów i usprawnienie gwarancji oraz ograniczenie ryzyka związanego z tym, że projekty finansowane z zielonych obligacji nie zrealizują założonych celów w zakresie ochrony środowiska. Emitenci takich obligacji byliby zobowiązani do systematycznej sprawozdawczości. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Przygotowanie arkusza informacyjnego zielonej obligacji określającego konkretne cele, które zostaną sfinansowane z emisji, byłoby obowiązkowe i będzie przedmiotem kontroli w okresie przed emisją przeprowadzanej przez certyfikowanego kontrolera zewnętrznego, aby zadbać o to, by obligacja spełniała wymogi określone w standardzie zielonych obligacji. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Emitenci zielonej obligacji byliby również zobowiązani do publikowana rocznych sprawozdań wykazujących, w jaki sposób przychody z emisji obligacji są dostosowane do systematyki UE. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Gdy wszystkie przychody z emisji zielonych obligacji zostaną alokowane do konkretnych celów (co musi mieć miejsce przed terminem zapadalności obligacji), emitent będzie zobowiązany do zlecenia kontroli w okresie po emisji. Niektóry emitenci (tacy jak niektóre instytucje finansowe) będą do tego zobowiązani co roku. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Przewidziano również wymóg w zakresie publikowania co najmniej jednego sprawozdania na temat ogólnego wpływu obligacji na środowisko. |
| --- | --- |

2.12.

3.   Uwagi szczegółowe

| 3.1. | Wniosek Komisji Europejskiej w sprawie standardu europejskich zielonych obligacji przedłożono w momencie, gdy zapotrzebowanie na zielone obligacje w UE wzrasta. Jednak obecnie emisje zielonych obligacji w UE nadal stanowią jedynie 2,6 % łącznej emisji obligacji w UE, a zatem potencjał wzrostu jest znaczący. Na przykład w drugim kwartale 2021 r. emisja zielonych obligacji w UE wzrosła o około 30 % w porównaniu z tym samym okresem 2020 r., co obrazuje krzywą wzrostu w tym obszarze (2). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Pomimo to wzrastają obawy o rzeczywisty wymiar korzyści środowiskowych wynikających z projektów finansowanych przychodami z emisji takich obligacji. Terminem używanym na określenie takich obaw jest „pseudoekologiczny marketing”, który odzwierciedla niepewną czasem wiarygodność środowiskową projektów finansowanych zielonymi obligacjami. Rodzi to problemy z wiarygodnością po stronie emitentów, którzy chcą ugruntować swoją reputację ekologiczną, oraz asymetrię informacyjną po stronie inwestorów, którzy na wstępie mogą mieć problem z wybraniem projektów rzeczywiście zrównoważonych pod względem ochrony środowiska. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Problem wiąże się z faktem, że zielone obligacje są takie same jak wszystkie inne obligacje, różnica polega na tym, że przychody z emisji tych pierwszych są wykorzystywane na projekty, które spełniają pewne wcześniej ustalone kryteria w zakresie ochrony środowiska. W przypadku niewykonania zobowiązania, tak jak przy każdej innej emisji obligacji, inwestor ma co do zasady prawo do roszczenia zwrotnego na całym majątku emitenta. Dodatkowa wartość dla inwestora wynika z faktu, że posiada on obligację spełniającą cele w zakresie zrównoważonego rozwoju lub ochrony środowiska. Jednak problem w tym wypadku polega na tym, że definicje zrównoważonych działań są różne w zależności od jurysdykcji państw członkowskich UE. A zatem porównanie wpływu projektów między poszczególnymi jurysdykcjami, a często także między różnymi regionami w danym państwie członkowskim, jest raczej niemożliwe. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Problemem jest również sprawozdawczość w zakresie wykorzystania przychodów. Problem z ujawnianiem informacji przez emitentów i podawaniem inwestorom informacji w zakresie wykorzystania przychodów wydaje się być bardziej widoczny w tych państwach członkowskich, w których potrzebna będzie większość inwestycji w gospodarkę niskoemisyjną w przyszłości. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Europejski standard zielonych obligacji ma na celu zajęcie się tymi problemami przez stworzenie systemu opartego na przejrzystości i nadzorze. W ramach takiego systemu tylko projekty zgodne z unijną systematyką dotyczącą zrównoważonej działalności kwalifikowałyby się do finansowania, a emitenci musieliby przedstawić dodatkowe informacje w momencie emisji, a następnie w ramach regularnej sprawozdawczości, dotyczące wykorzystania przychodów i związanych z tym skutków. Ponadto jedynie zewnętrzni kontrolerzy nadzorowani przez Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (ESMA) będą uprawnieni do zatwierdzania zielonych obligacji UE. EKES ostrzega jednak przed koncentracją rynków, by zachować kontrolę nad kosztami zewnętrznych kontrolerów. Na przykład prosty i sprawny proces rejestracji może zachęcać do konkurencji w tej dziedzinie bez narażania na szwank wiedzy ani jakości kontrolerów. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Unijny standard zielonych obligacji może także potencjalnie przynieść znaczące korzyści gospodarcze, zarówno emitentom, jak i inwestorom. Obecnie kwestie dotyczące wiarygodności i asymetrii informacyjnej rodzą dodatkowe koszty dla wszystkich zaangażowanych podmiotów, gdyż emitenci próbują ugruntować swoją renomę, podejmując różnorakie kosztowne działania, w tym poprzez kosztowne procedury kontroli zewnętrznej i nasiloną sprawozdawczość, zaś inwestorzy mogą podejmować dodatkowe wysiłki poszukiwawcze, by adekwatnie określić odpowiednie możliwości zrównoważonego inwestowania. Proponowany standard zielonych obligacji UE stworzyłby powszechny, wiarygodny i ukierunkowany mechanizm emitowania zielonych obligacji, a jednocześnie zminimalizowałby asymetrię informacyjną i zapewniłby emitentom znaczące korzyści pod względem reputacji. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Europejskie zielone obligacje dostosowane do rozporządzenia UE w sprawie systematyki dobrze nadają się do finansowania działalności gospodarczej wspierającej transformację w kierunku bardziej zrównoważonej i zdekarbonizowanej gospodarki. Należy przede wszystkim preferować zielone obligacje i tworzyć odpowiednie zachęty, aby rzeczywiście „zazieleniać” system finansowy UE. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Omawiany wniosek pozwoliłby również przedsiębiorstwom z siedzibą w UE emitować europejskie zielone obligacje w celu pozyskiwania lub tworzenia aktywów dostosowanych do unijnej systematyki, takich jak nowy efektywny energetycznie budynek. Pozwoliłoby to przedsiębiorstwom zwiększyć udział aktywów zgodnych z systematyką. Należy jednak również uwzględnić przy tym powiązane koszty społeczne, w tym zwolnienia grupowe. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Proponowany standard pomógłby także w znaczącym ograniczeniu obecnego poziomu niepewności w odniesieniu do rodzaju aktywów czy wydatków, które można racjonalnie zaklasyfikować jako ekologiczne wykorzystanie kapitału, z uwagi na wspomniane powyżej dostosowanie do unijnej systematyki, co z kolei pozwoliłoby zwiększyć zaufanie do rynku zielonych obligacji i pomogłoby w dalszym napędzaniu wzrostu i inwestycji w tym rozwijającym się obszarze oraz w uwzględnieniu zielonego finansowania w głównym nurcie polityki Z czasem standard zielonych obligacji może stać się skuteczny, jednak niezbędne są wytyczne ze strony Komisji, aby ukierunkować inwestorów w stronę obligacji i projektów wyższej jakości mających faktyczny pozytywny wpływ na środowisko, oraz by stworzyć nową klasę aktywów na rynku kapitałowym w UE. Perspektywa takich wytycznych to kolejny powód do przyjęcia omawianego wniosku z zadowoleniem. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | W tym kontekście zielone obligacje stałyby się zasadniczym składnikiem finansowania przejścia na gospodarkę niskoemisyjną w całej UE. Obligacje ekologiczne mają zazwyczaj długi czas trwania, a kapitał jest spłacany po upływie terminu zapadalności obligacji, tak jak jest to wymagane w przypadku dużych projektów infrastrukturalnych. Podczas gdy korzystanie z unijnego oznakowania zielonej obligacji byłoby dobrowolne, inwestorzy mają wszelkie powodu ku temu, by je stosować w ramach wysiłków na rzecz zebrania funduszy na projekty o widocznym, korzystnym wpływie na środowisko. Jest to już samo w sobie bardzo korzystne, jednak największa korzyść związana jest z samym standardem, który stanowi normę odniesienia dla zielonych aktywów na rynku kapitałowych. Należy się spodziewać, że przyczyni się to do dalszego rozwoju zielonych obligacji jako klasy aktywów pozwalających inwestorom określić krzywą rentowności typową dla zielonych instrumentów dłużnych. Przyjęcie jednolitego standardu w państwach członkowskich, który miałby zastosowanie do emitentów, funduszy zielonych obligacji i zielonych pożyczek udzielanych przez banki, mogłoby pomóc w uruchomieniu dodatkowych funduszy ułatwiających przejście na gospodarkę niskoemisyjną. Byłoby to łatwiejsze przy założeniu, że wycena kredytów ekologicznych jest wystarczająco rozsądna. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Unijne zielone obligacje mogłyby również umożliwić stworzenie normy odniesienia dla zielonych obligacji na rynkach poza UE, tak jak miało to miejsce w przypadku detalicznych funduszy inwestycyjnych. UE zasadniczo ugruntowała swoją pozycję światowego lidera w tej dziedzinie (przedsiębiorstwa i organy publiczne z UE wyemitowały 51 % obligacji na świecie w 2020 r.), a standard zielonych obligacji stworzyłby dalsze możliwości zrównoważonego finansowania dla inwestujących w UE podmiotów działających na rynkach międzynarodowych. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Ustalenie standardu zielonych obligacji jest ważne, ale nie należy bagatelizować wyzwań, przed którymi stają emitenci przestrzegający standardów unijnej systematyki. Najprawdopodobniej rozważą oni koszty i komplikacje długiej procedury kontroli zewnętrznej zatwierdzanej i nadzorowanej przez ESMA w porównaniu z korzyściami wynikającymi z dotarcia do szerszej grupy inwestorów. Prywatni emitenci mogą zatem preferować alternatywne zielone obligacje i niej uciążliwe procesy certyfikacji. Tego rodzaju procedury w zakresie sprawozdawczości i zachowania zgodności mogą również mieć nieproporcjonalny wpływ finansowy na MŚP, które mogą uznać standard zielonych obligacji za zbyt represyjny, a co za tym idzie mogą one zniechęcać do dalszego wzrostu. Jeśli chodzi o potencjalne zainteresowanie europejskimi zielonymi obligacjami, to pouczające w tym względzie może okazać się doświadczenie związane z unijnymi produktami rynków kapitałowych, które nie przyjęły się na szerszą skalę. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Z tego względu unijny organ nadzoru powinien wdrożyć standard zielonych obligacji w możliwie najbardziej pragmatyczny sposób. Nie należy bagatelizować roli sektora prywatnego w emitowaniu zielonych obligacji pomimo tego, że to Komisja będzie głównym emitentem zielonych obligacji, których wartość w ciągu najbliższych trzech lat wyniesie 250 mld EUR w ramach instrumentu NextGenerationEU, a państwa członkowskie wyemitują zielone obligacje na łączną kwotę około 80 mld EUR. Unikanie zbyt szczegółowego stanowienia przepisów i nadmiernego regulowania w przypadku emitentów korporacyjnych ułatwiłoby przyjęcie standardu zielonych obligacji na rynkach kapitałowych UE. Jednakże uzasadniona jest też ostrożność. Zgodnie z omawianym wnioskiem zielone obligacje emitowane przez sektor publiczny w państwach członkowskich nie byłyby przedmiotem kontroli zewnętrznej przewidzianej we wniosku. Chociaż emitenci z sektora publicznego byliby nadal odpowiedzialni przed inwestorami nabywającymi obligacje z uwagi na zobowiązanie państw członkowskich do przejścia na gospodarkę niskoemisyjną, to powszechne stosowanie europejskiego standardu zielonych obligacji gwarantowałoby ich wywiązanie się z takiego zobowiązania. Z drugiej strony dopuszczenie dwóch rodzajów zielonych obligacji (jednego dla sektora publicznego i jednego dla emitentów korporacyjnych) mogłoby doprowadzić do powstania co najmniej dwóch różnych standardów. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Kolejną kwestią, którą należy rozwiązać, jest to, w jaki sposób umożliwić emitentom zielonych obligacji spoza UE dostęp do unijnych rynków kapitałowych i vice versa – a zatem mowa tu o potrzebie dostosowania systematyk między poszczególnymi jurysdykcjami na całym świecie. W tym kontekście zasadne jest odniesienie się do międzynarodowej platformy ds. zrównoważonego finansowania, która jest forum dialogu między decydentami, prowadzonego w nadrzędnym celu zwiększenia poziomu kapitału prywatnego inwestowanego w zrównoważone środowiskowo projekty. Docelowo działania platformy mają ułatwiać uruchamianie kapitału prywatnego na rzecz zrównoważonych środowiskowo inwestycji. W związku z tym platforma stanowi forum wielostronnego dialogu politycznego, by pomóc inwestorom zidentyfikować i wykorzystać możliwości zrównoważonego inwestowania, które rzeczywiście przyczyniają się do realizacji celów klimatycznych i środowiskowych. Na tym właśnie forum należałoby przedyskutować i uzgodnić dostosowanie systematyk. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Jak stwierdzono wcześniej ESMA, jako unijny organ nadzoru rynkowego, odegrałaby zasadniczą rolę w zapewnianiu jak najbardziej pragmatycznego stosowania proponowanych standardów. Wymagałoby to rozwoju umiejętności i budowania potencjału ESMA jako jednostki nadzorującej kontrolerów europejskich zielonych obligacji. Komisja Europejska wyznacza z kolei kryteria kwalifikacji i przejrzystości, które stanowią solidne podstawy dla ESMA. EKES- uważa, że w miarę budowania zdolności przez ESMA będzie ona mogła z czasem wspierać swoje odpowiedniki spoza UE, aby stosowały podobne standardy, co z kolei ułatwi inwestorom z UE dostęp do rynków wschodzących. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Inną kwestią do rozważenia jest fakt, że przejście na niskoemisyjną gospodarkę w UE będzie wymagać finansowania znacznie wyższego niż środki obecnie dostępne w ramach NextGenerationEU. Sektor prywatny odgrywa już pewną rolę w tej transformacji, jednak potrzeby w tym zakresie są znacznie większe. A zatem proponowany europejski standard zielonych obligacji przyczyniłby się do dalszego rozwoju raczkującego rynku zielonych obligacji i oprócz ułatwienia ponadgranicznego finansowania na rynkach finansowych skłoniłby także dodatkowe podmioty do emisji obligacji. W ostatecznym rachunku proponowany standard zielonych obligacji poprawiłby reputację potencjalnych emitentów i inwestorów oraz ich zaangażowanie w zrównoważony rozwój i cele środowiskowe, a mianowicie łagodzenie zmiany klimatu, dostosowywanie się do niej, zrównoważone wykorzystanie i ochrona wód i zasobów morskich, transformacja w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym, recykling, przeciwdziałanie powstawaniu odpadów, przeciwdziałanie zanieczyszczeniom oraz ich kontrola, a także ochrona zdrowych ekosystemów. Odnośne cele środowiskowe i społeczne byłyby zatem częścią każdej strategii przedsiębiorstwa. Ponadto propagowanie unijnego oznakowania ekologicznego produktów finansowych, przy jednoczesnym minimalizowaniu biurokracji, pomogłoby wspierać przedsiębiorstwa prywatne w przyjmowaniu takiej strategii. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | EKES spodziewa się, że z czasem inwestorzy będą wybierać europejski standard zielonych obligacji, ponieważ zapewni on wykorzystanie funduszy zgodnie z systematyką, co z kolei złagodzi nałożone na inwestorów wymagania w zakresie sprawozdawczości. A zatem należy dążyć do przyjęcia proponowanego standardu zielonych obligacji w całej UE – zarówno w sektorze publicznym, jak i prywatnym. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | W tym kontekście EKES z zadowoleniem przyjąłby stosowanie – w ramach proponowanego standardu – zasady praw nabytych do już istniejących zielonych obligacji oraz ewentualne stosowanie takich standardów do obligacji w ramach instrumentu NextGenerationEU. EKES jest przekonany, że zielone obligacje dostosowane do unijnej systematyki przyczyniłyby się do osiągnięcia celów środowiskowych. Ponadto EKES spodziewa się, że europejski standard zielonych obligacji zwiększy zainteresowanie inwestorów tego rodzaju inwestycjami, co z kolei pozwoli na dalszy rozwój rynku zielonych obligacji. Jest to dobra wiadomość dla emitentów i inwestorów, jednak EKES zwraca uwagę na wcześniej wspomniane wyzwania. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | Idąc o krok dalej i zakładając, że wniosek legislacyjny zostanie przyjęty w bieżącym brzmieniu, interesujące byłoby zanalizowanie (i) stopnia, w jakim inwestorzy zarówno w UE, jak i poza nią, żądaliby, aby emitenci dostosowali się do proponowanych standardów, lub tego, czy wniosek spowodowałby rozbieżności między rynkiem zielonych obligacji w UE a rynkiem w pozostałej części świata, (ii) a także tego, w jaki sposób proponowane wdrożenie europejskiego standardu zielonych obligacji wpłynęłoby na rozwój rynku zielonych obligacji w UE i poza nią. |
| --- | --- |

3.19.

| 3.20. | Zdaniem EKES-u ma to szczególne znaczenie, ponieważ UE nie będzie w stanie sama stawić czoła wyzwaniom środowiskowym, takim jak zmiana klimatu. Jeśli nie zostanie wypracowane wspólne stanowisko z krajami trzecimi w zakresie dostosowania do systematyki, wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia w sprawie dobrowolnego standardu zielonych obligacji prawdopodobnie nie przyjmie się jako norma na światowym rynku zielonych obligacji. Doprowadziłoby to do fragmentacji rynków kapitałowych i prawdopodobnie do nieprzyjmowania proponowanych przez Komisję standardów przez emitentów z krajów trzecich. Mogłoby to powstrzymać napływ funduszy, które są potrzebne do tego, by sprostać ogromnym wyzwaniom środowiskowym, w szczególności związanym ze zmianą klimatu. |
| --- | --- |

3.20.

| 3.21. | Ponadto EKES z zadowoleniem przyjmuje przewidziany w unijnej systematyce wymóg, aby w inwestycjach kierowano się zasadą „nie czyń poważnych szkód” i by spełniano minimalne zabezpieczenia, biorąc pod uwagę stałą potrzebę priorytetowego traktowania zielonej transformacji, ochrony socjalnej oraz ochrony praw człowieka i pracowników. Może to jednak ograniczyć zakres ujednolicenia systematyki z krajami trzecimi, szczególnie jeśli w jurysdykcji krajów trzecich nie stosuje się kryteriów „nie czyń poważnych szkód”, takich jak poszanowanie prawa do rokowań zbiorowych. W związku z tym EKES proponuje utworzenie specjalnego komitetu monitorującego w celu nadzorowania dynamiki rynku zielonych obligacji, z udziałem partnerów społecznych. |
| --- | --- |

3.21.

Bruksela, dnia 8 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/852 z dnia 18 czerwca 2020 r. w sprawie ustanowienia ram ułatwiających zrównoważone inwestycje, zmieniające rozporządzenie (UE) 2019/2088 (Dz.U. L 198 z 22.6.2020, s. 13).

1

(2)  Inicjatywa dotycząca obligacji klimatycznych (2021). Wielkość emisji zielonych obligacji w podziale na poszczególne regiony.

2

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/111 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/111

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 575/2013 i dyrektywę 2014/59/UE w odniesieniu do traktowania ostrożnościowego grup globalnych instytucji o znaczeniu systemowym stosujących strategię restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji wielokrotnego punktu kontaktowego oraz metodykę pośredniej subskrypcji instrumentów kwalifikujących się do spełnienia minimalnego wymogu w zakresie funduszy własnych i zobowiązań kwalifikowalnych”

[COM(2021) 665 final – 2021/0343 (COD)]

(2022/C 152/18)

| Sprawozdawca generalny: | Antonio GARCÍA DEL RIEGO |
| --- | --- |

Sprawozdawca generalny:

Antonio GARCÍA DEL RIEGO

| Wnioski o konsultację | Rada Unii Europejskiej, 26.11.2021
  Parlament Europejski, 22.11.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Decyzja przewodniczącej EKES-u | 9.11.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 9.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 174/2/3 |

Wnioski o konsultację

Rada Unii Europejskiej, 26.11.2021

Parlament Europejski, 22.11.2021

Podstawa prawna

Art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Decyzja przewodniczącej EKES-u

9.11.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

9.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

174/2/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES uważa, że konieczne jest włączenie bezpośrednio do rozporządzenia w sprawie wymogów kapitałowych (CRR) specjalnego ostrożnościowego traktowania związanego z pośrednią subskrypcją instrumentów kwalifikowalnych do celów wewnętrznego minimalnego wymogu w zakresie funduszy własnych i zobowiązań kwalifikowalnych (MREL). Proponowane zmiany CRR wyeliminowałyby stwierdzone niespójności między CRR a dyrektywą w sprawie naprawy oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków (BRRD). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Komitet zaleca ustanowienie bardziej przejrzystych przepisów CRR w zakresie porównania sumy rzeczywistych wymogów dotyczących całkowitej zdolności do pokrycia strat (TLAC) wszystkich grup restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w ramach grupy globalnych instytucji o znaczeniu systemowym stosujących strategię restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji wielokrotnego punktu kontaktowego z teoretycznym wymogiem dotyczącym pojedynczego punktu kontaktowego tej grupy globalnych instytucji o znaczeniu systemowym. Proponowane zmiany są niezbędne, aby wyjaśnić zakres, w jakim organy ds. restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji mogą wyeliminować potencjalne niespójności między wymogami w zakresie pojedynczych punktów kontaktowych i wielokrotnych punktów kontaktowych. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES podkreśla, że konieczna jest zmiana wzoru na obliczanie nadwyżki TLAC/MREL jednostki zależnej w kontekście ogólnego mechanizmu odliczeń mającego zastosowanie do globalnych instytucji o znaczeniu systemowym stosujących strategię restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji wielokrotnego punktu kontaktowego w celu zapewnienia, aby we wzorze uwzględniane były wymogi w zakresie TLAC/MREL jednostki zależnej zarówno oparte na analizie ryzyka, jak i nieoparte na analizie ryzyka, zgodnie ze standardem TLAC. Pozwoliłoby to uniknąć przeszacowania nadwyżki TLAC/MREL odnośnej jednostki zależnej. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Komitet zwraca uwagę na fakt, że niektóre przepisy CRR mające zastosowanie do globalnych instytucji o znaczeniu systemowym stosujących strategię restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji wielokrotnego punktu kontaktowego należy doprecyzować, aby umożliwić uwzględnienie jednostek zależnych mających siedzibę poza Unią. Spowodowałoby to dostosowanie CRR do odpowiedniej zasady TLAC uzgodnionej na poziomie międzynarodowym, która ma zastosowanie w odniesieniu do jednostek zależnych mających siedzibę we wszystkich jurysdykcjach Rady Stabilności Finansowej. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES zaleca wprowadzenie pewnych ukierunkowanych wyjaśnień w kontekście wymogu w zakresie funduszy własnych i zobowiązań kwalifikowalnych dla instytucji, które są istotnymi jednostkami zależnymi globalnych instytucji o znaczeniu systemowym spoza UE („wewnętrzna TLAC”), aby zagwarantować, że instrumenty dłużne emitowane przez te instytucje spełniają wszystkie kryteria kwalifikowalności odnoszące się do instrumentów zobowiązań kwalifikowalnych. Powodem tej zmiany jest fakt, że kryteria kwalifikowalności dotyczące instrumentów zobowiązań kwalifikowalnych opierają się obecnie na założeniu, iż instrumenty te są emitowane przez podmiot restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, a nie przez jednostki zależne, które podlegają wymogowi dotyczącemu wewnętrznej TLAC. Luka ta zostałaby zniwelowana dzięki wyjaśnieniu, że te same warunki kwalifikowalności, które mają zastosowanie do podmiotów restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, mają odpowiednio zastosowanie również do podmiotów innych niż podmioty restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji. To z kolei umożliwiłoby tym instytucjom spełnienie ich wymogu dotyczącego wewnętrznej TLAC między innymi za pomocą zobowiązań kwalifikowalnych zgodnie z pierwotnym założeniem współprawodawców. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.5.1. | EKES podkreśla, że banki stosujące strategię restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji wielokrotnego punktu kontaktowego powinny mieć możliwość zastosowania korekt uzgodnionych w dokumencie określającym podstawowe warunki TLAC. Korekty te mają na celu zapewnienie równoważnego traktowania modeli restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji pojedynczego punktu kontaktowego i wielokrotnego punktu kontaktowego. Korekty zawarto w art. 12a i art. 72e ust. 4 CRR II, ale w tych dwóch artykułach nie uwzględniono państw trzecich. W szczególności art. 12a w obecnym brzmieniu wskazuje, że korekty wynikające z różnic w aktywach ważonych ryzykiem są ograniczone do podmiotów mających siedzibę w UE, ponieważ pojęcie podmiotu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji odnosi się jedynie do jednostek zależnych mających siedzibę w UE. Należy rozszerzyć ten zakres, aby uwzględnić wszelkie inne jednostki zależne, które grupa może posiadać w jakimkolwiek innym kraju. |
| --- | --- |

1.5.1.

| 1.6. | EKES uważa, że cel ten nie został osiągnięty w ostatnim wniosku Komisji, ponieważ porównanie hipotetycznego pojedynczego punktu kontaktowego z sumą aktywów ważonych ryzykiem każdego podmiotu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji nie uwzględnia jednostek zależnych w państwach trzecich, gdyż porównanie to odnosi się do art. 45d i 45h BRRD, a dyrektywa ta nie obejmuje jednostek zależnych w państwach trzecich ani różnic między aktywami ważonymi ryzykiem, które wynikają z różnych kryteriów obliczeniowych między państwami trzecimi a państwami członkowskimi. Wniosek uwzględnia jedynie różnice między państwami członkowskimi. |
| --- | --- |

1.6.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Rozporządzenie w sprawie wymogów kapitałowych (CRR) ustanawia – wraz z dyrektywą w sprawie wymogów kapitałowych (CRD) – ostrożnościowe ramy regulacyjne dla instytucji kredytowych działających w Unii. CRR i CRD przyjęto w następstwie kryzysu finansowego, który miał miejsce w latach 2008–2009, aby zwiększyć odporność instytucji działających w sektorze finansowym UE, w dużej mierze w oparciu o światowe standardy uzgodnione z międzynarodowymi partnerami UE, w szczególności z Bazylejskim Komitetem Nadzoru Bankowego. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | CRR następnie zmieniono w celu wyeliminowania pozostałych niedociągnięć w ramach regulacyjnych oraz w celu wdrożenia niektórych nieuwzględnionych jeszcze wówczas elementów globalnej reformy usług finansowych, niezbędnych, aby zapewnić odporność instytucji. Istotną zmianę wprowadzono dzięki „Pakietowi środków ograniczających ryzyko”, który został przyjęty przez Parlament Europejski i Radę 20 maja 2019 r. i opublikowany w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej 7 czerwca 2019 r. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W drodze tej reformy wdrożono w Unii międzynarodowy standard całkowitej zdolności do pokrycia strat (TLAC) dla globalnych instytucji o znaczeniu systemowym przyjęty przez Radę Stabilności Finansowej w listopadzie 2015 r. i udoskonalono zastosowanie minimalnego wymogu w zakresie funduszy własnych i zobowiązań kwalifikowalnych (MREL) w odniesieniu do wszystkich instytucji z siedzibą w Unii. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Zgodnie ze standardem TLAC globalne instytucje o znaczeniu systemowym muszą dysponować wystarczającą kwotą zobowiązań (mogących podlegać umorzeniu lub konwersji) umożliwiających pokrycie dużych strat w celu zapewnienia sprawnego i szybkiego pokrycia strat i dokapitalizowania w przypadku restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji. Podczas wdrażania standardu TLAC do prawa Unii, tj. wprowadzając zmiany do CRR, wzięto pod uwagę istniejący specyficzny dla danej instytucji minimalny wymóg w zakresie funduszy własnych i zobowiązań kwalifikowalnych określony w BRRD. TLAC i MREL mają zatem zasadnicze znaczenie dla skutecznego zarządzania kryzysami bankowymi i ograniczania ich negatywnego wpływu na stabilność finansową i finanse publiczne. TLAC i zmienione przepisy dotyczące MREL zaczęły obowiązywać w Unii odpowiednio 27 czerwca 2019 r. i 28 grudnia 2020 r. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Zgodnie ze standardami międzynarodowymi w prawie Unii uznaje się zarówno strategię restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji pojedynczego punktu kontaktowego, jak i wielokrotnego punktu kontaktowego. Zgodnie ze strategią restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji pojedynczego punktu kontaktowego tylko jeden podmiot powiązany – zazwyczaj jednostka dominująca – zostaje poddany restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji („podmiot restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji”), podczas gdy inne podmioty powiązane – zazwyczaj operacyjne jednostki zależne – nie podlegają działaniom w ramach restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji. Zamiast tego straty tych jednostek zależnych są przenoszone do podmiotu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, a kapitał jest przekazywany dalej do jednostki zależnej. Zapewnia to spółkom zależnym możliwość dalszego sprawnego funkcjonowania nawet po utracie rentowności. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Zgodnie ze strategią restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji wielokrotnego punktu kontaktowego dopuszcza się możliwość poddania restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji więcej niż jednego podmiotu z grupy bankowej. W związku z tym grupa bankowa może obejmować więcej niż jeden podmiot restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, a tym samym więcej niż jedną grupę restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji. Podstawową zasadą podejścia opartego na restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji wielokrotnego punktu kontaktowego jest umożliwienie przeprowadzenia restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji określonej grupy restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w sposób realistyczny i wiarygodny bez ograniczania możliwości przeprowadzenia skutecznej restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji innych podmiotów restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji oraz grup restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w tej samej skonsolidowanej grupie bankowej. Zmienione ramy restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków przewidują, że MREL dla podmiotów restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji należy określić na skonsolidowanym poziomie grupy restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji („zewnętrzny MREL”). |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Ponadto ramy te przewidują sposób, w jaki należy przypisywać zdolność do pokrycia strat i dokapitalizowania w ramach grup restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji („wewnętrzny MREL”). Zgodnie z BRRD instrumenty finansowe kwalifikowalne do celów wewnętrznego MREL z reguły muszą być w posiadaniu podmiotu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, tj. zazwyczaj jednostki dominującej. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Od początku 2020 r. Europejski Urząd Nadzoru Bankowego (EUNB) pracuje nad wspomnianymi projektami regulacyjnych standardów technicznych na podstawie mechanizmu odliczeń zgodnie z upoważnieniem określonym w BRRD i zaleceniami przedstawionymi w odpowiednich standardach międzynarodowych (1). Mechanizm odliczeń opracowany przez EUNB przewiduje, że instrumenty kwalifikowalne do celów wewnętrznego MREL wyemitowane przez jednostki zależne na rzecz podmiotu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji za pośrednictwem jednostki dominującej pośredniego szczebla musiałyby zostać w pełni odliczone od kwoty stanowiącej własną zdolność jednostki dominującej pośredniego szczebla do spełnienia wewnętrznego MREL. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | EUNB uznał, że spełnienie wymogów przewidzianych w BRRD jest niemożliwe bez dodatkowych przepisów, które należy określić tekście poziomu 1. Oprócz konieczności wykonania pośredniej subskrypcji instrumentów kwalifikowalnych do celów wewnętrznego MREL od czasu rozpoczęcia stosowania zmienionych ram w zakresie TLAC/MREL w 2019 r. zidentyfikowano kilka innych kwestii związanych z restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją. Kwestie te dotyczą głównie regulacyjnego traktowania grup globalnych instytucji o znaczeniu systemowym stosujących strategię restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji wielokrotnego punktu kontaktowego, w tym grup realizujących strategię wielokrotnego punktu kontaktowego, które mają jednostki zależne w państwach trzecich. Na przykład CRR nie określa obecnie, czy poszczególne korekty TLAC w odniesieniu do globalnych instytucji o znaczeniu systemowym stosujących strategię restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji wielokrotnego punktu kontaktowego obejmują również jednostki zależne globalnych instytucji o znaczeniu systemowym znajdujące się w państwie trzecim. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Aby rozwiązać powyższe kwestie, konieczne jest wprowadzenie pewnych ukierunkowanych zmian w określonych aspektach CRR dotyczących restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji. W szczególności należy lepiej dostosować regulacyjne traktowanie grup globalnych instytucji o znaczeniu systemowym stosujących strategię restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji wielokrotnego punktu kontaktowego, w tym grup realizujących strategię wielokrotnego punktu kontaktowego, które mają jednostki zależne w państwach trzecich, do traktowania opisanego w standardzie TLAC. Pomogłoby to zapewnić, aby w przypadku restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji każdy podmiot restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji oraz każda grupa należąca do wspomnianych globalnych instytucji o znaczeniu systemowym mogły nadal wykonywać funkcje krytyczne bez ryzyka wystąpienia efektu domina. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Proponowane zmiany nie zmieniłyby ogólnej struktury ram, ale zapewniły właściwe stosowanie TLAC i MREL. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Te proponowane zmiany CRR mogą odegrać zasadniczą rolę w zwiększeniu możliwości przeprowadzenia skutecznej restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji danej instytucji. Biorąc pod uwagę, że w Unii obowiązują już odpowiednie przepisy, proponowane zmiany musiałyby zostać wprowadzone terminowo. Za koniecznością szybkiego przyjęcia dodatkowo przemawia fakt, że grupy bankowe muszą mieć jasność co do mechanizmu, aby zdecydować, w jaki sposób najlepiej rozmieścić swoje zdolności w zakresie wewnętrznego MREL z uwagi na to, że ogólny termin osiągnięcia zgodności z MREL wyznaczono na 1 stycznia 2024 r., przy czym wiążące cele pośrednie muszą zostać zrealizowane do 1 stycznia 2022 r. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Omawianemu wnioskowi nie towarzyszy osobna ocena skutków, ponieważ nie ma on wpływu na podstawowe aspekty CRR, lecz służy przede wszystkim doprecyzowaniu stosunku prawnego między dwoma obowiązującymi instrumentami prawa UE, a mianowicie CRR i BRRD, poprzez uwzględnienie bezpośrednio w CRR specjalnego traktowania pośredniej subskrypcji instrumentów kwalifikowalnych do celów wewnętrznego MREL. Takie doprecyzowania zagwarantowałyby, że te dwie wysoce powiązane ze sobą ramy pozostaną w znacznym stopniu do siebie dostosowane. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | To z kolei umożliwiłoby instytucjom dalsze obliczanie, zgłaszanie i ujawnianie jednego zestawienia łącznej kwoty ekspozycji na ryzyko oraz miary ekspozycji całkowitej zarówno do celów CRR, jak i BRRD, co pozwoliłoby uniknąć nadmiernego zwiększenia złożoności. Obejmuje to potencjalną konieczność emitowania dodatkowych instrumentów kwalifikowalnych do celów MREL na potrzeby spełnienia wewnętrznego MREL, wprowadzonego przez współprawodawców w drodze zmienionej BRRD. |
| --- | --- |

2.14.

3.   Uwagi szczegółowe

| 3.1. | Strategie restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji opracowywane przez grupy zarządzania w sytuacji kryzysowej opierają się zasadniczo na dwóch typowych podejściach: 1) „strategii restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji pojedynczego punktu kontaktowego”, w której uprawnienia w zakresie prowadzenia restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji stosuje się w odniesieniu do najwyższego szczebla grupy przez jeden krajowy organ ds. restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji; 2) „strategii restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji wielokrotnego punktu kontaktowego”, w którym narzędzia restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji stosuje się w odniesieniu do różnych części grupy przez dwa lub więcej organów ds. restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji działających w sposób skoordynowany. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.1.1. | Pojedynczy punkt kontaktowy wiąże się z zastosowaniem uprawnień w zakresie prowadzenia restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, na przykład instrumentów umorzenia lub konwersji długu, na poziomie jednostki dominującej najwyższego szczebla lub spółki holdingowej przez jeden organ ds. restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, prawdopodobnie w jurysdykcji odpowiedzialnej za globalny nadzór skonsolidowany nad grupą. Strategia restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji pojedynczego punktu kontaktowego polega na przejęciu strat poniesionych w ramach grupy przez jednostkę dominującą najwyższego szczebla lub spółkę holdingową, na przykład poprzez umorzenie lub obowiązkową konwersję wyemitowanego długu niezabezpieczonego. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Wielokrotny punkt kontaktowy wiąże się z zastosowaniem uprawnień w zakresie prowadzenia restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji przez co najmniej dwa organy ds. restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w odniesieniu do różnych części grupy i może prowadzić do rozpadu grupy na co najmniej dwie odrębne części. Grupa może być podzielona według kryterium krajowego lub regionalnego, według linii biznesowych lub kombinacji każdego z tych kryteriów. Uprawnienia w zakresie prowadzenia restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji stosowane w odniesieniu do poszczególnych części nie muszą być takie same i mogą obejmować warianty restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, takie jak umorzenie lub konwersja długu w ramach restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, wykorzystanie podmiotu pomostowego, przeniesienie działalności lub likwidacja. Strategie restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji wielokrotnego punktu kontaktowego wymagają jednak koordynacji działań w różnych jurysdykcjach, tak aby uniknąć sprzeczności lub niespójności, które podważają skuteczność odrębnych działań w ramach restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, nieuporządkowanego upłynniania aktywów i efektu domina w całej firmie. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Nie jest to przy tym kwestia wyboru jednego z podejść. W praktyce może być konieczne połączenie tych dwóch rozwiązań, aby dostosować się do struktury przedsiębiorstwa i lokalnych systemów prawnych w kluczowych jurysdykcjach, w których prowadzi ono działalność. Na przykład niektóre strategie restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji wielokrotnego punktu kontaktowego mogą obejmować stosowanie wielu rozwiązań strategii restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji pojedynczego punktu kontaktowego w odniesieniu do różnych części przedsiębiorstwa, takich jak bloki regionalne, które można od siebie oddzielić. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.2. | Wniosek jest w znacznym stopniu oparty na pracach przygotowawczych przeprowadzonych przez EUNB, w szczególności w odniesieniu do opracowania regulacyjnych standardów technicznych dotyczących pośredniej subskrypcji instrumentów kwalifikowalnych do celów wewnętrznego MREL w ramach grup restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji. Głównym celem wniosku jest przeciwdziałanie niezamierzonym konsekwencjom związanym z obowiązującymi ramami TLAC/MREL wynikającymi z przepisów określonych obecnie w CRR. Proponowane zmiany miałyby ograniczony wpływ na obciążenia administracyjne instytucji oraz na koszty dostosowania ich operacji wewnętrznych, przy czym oczekuje się, że większość kosztów zostanie zrównoważona dzięki umożliwieniu prawidłowego funkcjonowania podejścia polegającego na pośredniej subskrypcji instrumentów kwalifikowalnych do celów wewnętrznego MREL w ramach grup restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji oraz, w przypadku zainteresowanych instytucji, dzięki korzyściom wynikającym z lepszego uznawania jednostek zależnych z państw trzecich, a także dzięki dokładniejszemu określeniu kwalifikowalności instrumentów wyemitowanych w kontekście wymogu dotyczącego wewnętrznej TLAC. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | W szczególności we wniosku przewidziano: |
| --- | --- |

3.3.

| 3.3.1. | Specjalne traktowanie pośredniej subskrypcji instrumentów kwalifikowalnych do celów wewnętrznego MREL. W drodze proponowanego rozporządzenia w CRR wprowadza się zatem wymóg, aby jednostki dominujące pośredniego szczebla w całym łańcuchu własności musiały odliczać od swojej zdolności w zakresie wewnętrznego MREL kwotę posiadanych instrumentów kwalifikowalnych do celów wewnętrznego MREL, w tym funduszy własnych, wyemitowanych przez ich jednostki zależne należące do tej samej grupy restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Porównanie między teoretycznym wymogiem dotyczącym pojedynczego punktu kontaktowego a sumą rzeczywistych wymogów dotyczących wielokrotnych punktów kontaktowych. CRR stanowi, że grupy globalnych instytucji o znaczeniu systemowym stosujące strategię restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji wielokrotnego punktu kontaktowego muszą obliczać swój wymóg dotyczący TLAC przy teoretycznym założeniu, że grupa zostałaby poddana restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w ramach strategii restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji pojedynczego punktu kontaktowego (teoretyczny wymóg dotyczący pojedynczego punktu kontaktowego). Ten teoretyczny wymóg dotyczący pojedynczego punktu kontaktowego ma być następnie porównywany przez organy ds. restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji z sumą rzeczywistych wymogów dotyczących TLAC każdego podmiotu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji należącego do tej grupy w ramach strategii restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji wielokrotnego punktu kontaktowego (wymogi dotyczące wielokrotnych punktów kontaktowych). Przepisy ustanowione w CRR w odniesieniu do konsekwencji takiego porównania są jednak niespójne. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Odliczenia od pozycji zobowiązań kwalifikowalnych. Uzasadnieniem tego przepisu jest zminimalizowanie ryzyka efektu domina w ramach grupy globalnych instytucji o znaczeniu systemowym oraz dopilnowanie, by podmioty restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji posiadały wystarczającą dostępną zdolność do pokrycia strat w przypadku upadłości, której to zdolności nie powinny zmniejszać straty wynikające z posiadania wewnątrzgrupowych instrumentów TLAC. Bez tych odliczeń upadłość jednego podmiotu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w grupie globalnych instytucji o znaczeniu systemowym prowadziłaby do strat u innych podmiotów restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji należących do tej grupy, a w konsekwencji do ograniczenia zdolności tych podmiotów do pokrycia strat i dokapitalizowania. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | Uwzględnienie jednostek zależnych mających siedzibę poza Unią. Art. 12a i art. 72e ust. 4 CRR nie obejmują w sposób wyraźny jednostek zależnych mających siedzibę w państwie trzecim. Uwzględnienie jednostek zależnych mających siedzibę poza Unią może zatem nie być możliwe w przypadku unijnych grup bankowych stosujących globalną strategię restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji wielokrotnego punktu kontaktowego. |
| --- | --- |

3.3.4.

| 3.3.5. | Wyjaśnienia dotyczące kwalifikowalności instrumentów dłużnych wyemitowanych w kontekście wymogu dotyczącego wewnętrznej TLAC. W art. 92b CRR ustanowiono wymóg dotyczący wewnętrznej TLAC w odniesieniu do istotnych jednostek zależnych globalnych instytucji o znaczeniu systemowym spoza UE, które nie są podmiotami restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji. Wymóg ten może zostać spełniony za pomocą funduszy własnych i instrumentów zobowiązań kwalifikowalnych, jak określono w art. 92b ust. 2. |
| --- | --- |

3.3.5.

| 3.4. | Szczegółowe zmiany do wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 575/2013 i dyrektywę 2014/59/UE w odniesieniu do traktowania ostrożnościowego grup globalnych instytucji o znaczeniu systemowym stosujących strategię restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji wielokrotnego punktu kontaktowego. |
| --- | --- |

3.4.

3.4.1.   Skonsolidowane obliczenia na potrzeby globalnych instytucji o znaczeniu systemowym z licznymi podmiotami restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji (art. 12a)

| 3.4.1.1. | EKES podkreśla, że banki stosujące strategię restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji wielokrotnego punktu kontaktowego powinny mieć możliwość zastosowania korekt uzgodnionych w dokumencie określającym podstawowe warunki TLAC. Korekty te mają na celu zapewnienie równoważnego traktowania modeli restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji pojedynczego punktu kontaktowego i wielokrotnego punktu kontaktowego. Korekty zawarto w art. 12a i art. 72e ust. 4 CRR II, ale w tych dwóch artykułach nie uwzględniono państw trzecich. W szczególności art. 12a w obecnym brzmieniu wskazuje, że korekty wynikające z różnic w aktywach ważonych ryzykiem są ograniczone do podmiotów mających siedzibę w UE, ponieważ pojęcie podmiotu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji odnosi się jedynie do jednostek zależnych mających siedzibę w UE. Należy rozszerzyć ten zakres, aby uwzględnić wszelkie inne jednostki zależne, które grupa może posiadać w jakimkolwiek innym kraju. |
| --- | --- |

3.4.1.1.

| 3.4.1.2. | EKES uważa, że cel ten nie został osiągnięty w ostatnim wniosku Komisji, ponieważ porównanie hipotetycznego pojedynczego punktu kontaktowego z sumą aktywów ważonych ryzykiem każdego podmiotu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji nie uwzględnia jednostek zależnych w państwach trzecich, gdyż porównanie to odnosi się do art. 45d i 45h BRRD, a dyrektywa ta nie obejmuje jednostek zależnych w państwach trzecich ani różnic między aktywami ważonymi ryzykiem, które wynikają z różnych kryteriów obliczeniowych stosowanych przez państwa trzecie i państwa członkowskie. Wniosek uwzględnia jedynie różnice między państwami członkowskimi. |
| --- | --- |

3.4.1.2.

| 3.4.1.3. | W kwestii potrzeby porozumienia w celu dokonania tej korekty Komitet jest zdania, że chociaż w art. 45h ust. 4–6 BRRD II przewidziano specjalną procedurę porozumienia w sprawie wymogu dotyczącego funduszy własnych i zobowiązań kwalifikowalnych, jest to procedura, która miałaby zastosowanie wyłącznie w przypadku różnych organów ds. restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w UE i na mocy wspólnego rozporządzenia. Jednym z przykładów wyjaśniających, dlaczego procedura ta nie jest ważna dla państw trzecich, jest fakt, że angażuje ona EUNB w przypadkach, w których organy ds. restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji nie osiągnęły porozumienia. |
| --- | --- |

3.4.1.3.

| 3.4.1.4. | EKES proponuje, by w przypadkach, gdy korekty powstają w jednostce zależnej w państwie trzecim, europejskim organem ds. restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji instytucji dominującej był ten, który – uwzględniając niewiążącą opinię organu ds. restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w danym państwie trzecim – ma możliwość zastosowania korekty bez konieczności osiągnięcia porozumienia z organem państwa trzeciego. |
| --- | --- |

3.4.1.4.

3.4.2.   Odliczenia od pozycji zobowiązań kwalifikowalnych (art. 72e)

| 3.4.2.1. | EKES podkreśla, że w art. 72e należy uwzględnić okres obowiązywania zasady praw nabytych do 31 grudnia 2024 r. (termin wdrożenia TLAC w państwach trzecich). W tym okresie przejściowym banki stosujące strategię restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji wielokrotnego punktu kontaktowego mogą skorygować odliczenia od udziałów w jednostkach zależnych w państwach trzecich, które nie posiadają równoważnego wymogu w zakresie restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, obliczając nadwyżkę w oparciu o całkowity wymóg kapitałowy obowiązujący w państwie trzecim. W przeciwnym razie wystąpiłyby niezamierzone skutki, ponieważ wzrośnie potrzeba emisji zobowiązań kwalifikowalnych w wyniku braku możliwości skorygowania tego udziału w jednostce zależnej w państwie trzecim, a od 2025 r., po wprowadzeniu systemu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, wymóg dotyczący instytucji dominującej zmniejszy się w związku z niższym skorygowanym odliczeniem dla tych udziałów w państwach trzecich i nie będzie już potrzeby emisji zobowiązań kwalifikowanych. |
| --- | --- |

3.4.2.1.

Bruksela, dnia 9 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Rada Stabilności Finansowej, „Guiding Principles on the Internal Total Loss-absorbing Capacity of G-SIBs (»Internal TLAC«)” [„Zasady przewodnie dotyczące wewnętrznej całkowitej zdolności globalnych banków o znaczeniu systemowym do pokrycia strat (»wewnętrzna TLAC«)”], 6 lipca 2017 r. Zgodnie z tym mechanizmem instrumenty kwalifikowalne do celów wewnętrznego MREL wyemitowane przez jednostkę zależną i subskrybowane przez jednostkę dominującą pośredniego szczebla byłyby w pełni odliczane od instrumentów kwalifikowalnych wyemitowanych przez jednostkę dominującą pośredniego szczebla na potrzeby spełnienia jej własnego wewnętrznego MREL.

1

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/116 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/116

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Wyciąganie wstępnych wniosków z pandemii COVID-19«”

[COM(2021) 380 final]

(2022/C 152/19)

| Sprawozdawca: | Tomasz Andrzej WRÓBLEWSKI |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Ákos TOPOLÁNSZKY |

Sprawozdawca:

Tomasz Andrzej WRÓBLEWSKI

Współsprawozdawca:

Ákos TOPOLÁNSZKY

| Wniosek o konsultację | Komisja, 10.8.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 24.11.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 8.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 204/1/8 |

Wniosek o konsultację

Komisja, 10.8.2021

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

24.11.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

8.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

204/1/8

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje dążenie Unii Europejskiej i jej instytucji do ciągłej oceny procesów zachodzących w trakcie pandemii, zarówno pod kątem bezprecedensowego obciążenia systemów opieki zdrowotnej, jak i wpływu na całą Unię Europejską. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Komisja Europejska wymienia dziesięć ważnych wniosków płynących z pandemii, jednakże EKES ubolewa, że jedynie zdawkowo wskazuje ona na nierównomierny wpływ kryzysu, który najbardziej dotknął grupy szczególnie wrażliwe oraz małe i średnie przedsiębiorstwa. Zalecenia muszą wychodzić od krytycznego spojrzenia na to, co zostało dotychczas zrobione we wszystkich dziedzinach, co się sprawdziło, a co wymaga poprawy. Musimy również zastanowić się, w jaki sposób możemy rozwiązać problem poważnych niedoborów siły roboczej, wąskich gardeł w łańcuchach dostaw i szybko rosnących cen energii, które utrudniają powrót społeczeństw i ich gospodarek do normalnego funkcjonowania. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES zauważa, że konieczne są narzędzia i plany, które mogą być szybko aktywowane oraz wdrożone w obliczu wystąpienia sytuacji kryzysowej na poziomie unijnym. Pochwala plany Unii Europejskiej dotyczące ustanowienia ram dla unijnego pandemicznego stanu wyjątkowego oraz standardów reagowania w sytuacjach kryzysowych. Wzywa do zapewnienia wysokiego stopnia koordynacji i przejrzystości wszystkich procedur, szczególnie w przypadku konieczności szybkiego działania i podejmowania decyzji przez organy administracji publicznej na szczeblu europejskim i w państwach członkowskich. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Pandemia COVID-19 przyczyniła się do pogłębienia istniejących nierówności w zakresie zdrowia; grupy szczególnie wrażliwe doświadczyły nierównego narażenia na kontakt z wirusem. EKES zauważa, że potrzebne są programy zapewniające dostęp do profilaktyki i rehabilitacji nawet w okresach kryzysów zdrowotnych. Z tego względu przepisy dotyczące pandemicznych sytuacji nadzwyczajnych w przyszłości powinny być tak skonstruowane, aby wpływały na funkcjonowanie podstawowej opieki zdrowotnej w celu uniknięcia większych strat zdrowotnych w społeczeństwie w takich sytuacjach. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES uważa, że UE powinna nadal reagować na kryzys w sposób spójny i globalny, w szczególności poprzez COVAX i Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC), jak również nowe potencjalne leki i terapie oraz wzmacniać i wspierać globalną architekturę bezpieczeństwa zdrowotnego. Obejmuje to także umacnianie roli UE w Światowej Organizacji Zdrowia. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Wybuch pandemii COVID-19 uwydatnił wszechogarniający charakter sytuacji kryzysowych i ich wpływ na wszystkie podsystemy społeczeństwa. Z tego względu, aby pomóc osobom marginalizowanym i żyjącym w szczególnie trudnej sytuacji, niezmiernie ważne jest dostosowanie systemów polityki społecznej i sprawienie, by w większym stopniu sprzyjały włączeniu społecznemu. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Opierając się na kilku wcześniejszych opiniach (1) i filarze praw socjalnych, EKES popiera środki podejmowane na szczeblu UE i państw członkowskich w celu wspierania współpracy między systemami opieki zdrowotnej z poszanowaniem wartości UE, takich jak godność i uczciwa konkurencja, oraz w celu zapewnienia pozytywnej konwergencji systemów opieki zdrowotnej i systemów ochrony socjalnej. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | W czasie pandemii zaobserwowaliśmy niezbędną ekspansję działalności instytucji europejskich i państwa na niespotykaną dotąd skalę, mającą pomóc finansowo zarówno pojedynczym przedsiębiorstwom, jak i osobom fizycznym. EKES podkreśla, że ważne jest przejście od środków nadzwyczajnych do inwestycji produkcyjnych, aby zapewnić trwałe ożywienie gospodarcze sprzyjające włączeniu społecznemu w perspektywie średnio- i długoterminowej oraz zapobiec ryzyku, że polityka fiskalna i pieniężna mogłyby zostać obarczone wysokim ryzykiem inflacyjnym, co może prowadzić do stagflacji. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES z zadowoleniem przyjmuje starania Komisji Europejskiej, by wspierać krajowe kampanie na rzecz umiejętności korzystania z mediów we współpracy z Europejskim Obserwatorium Mediów Cyfrowych (EDMO) i grupą ekspercką ds. umiejętności korzystania z mediów (Media Literacy Expert Group), przyczyniając się w ten sposób do walki z dezinformacją, w tym dezinformacją antyszczepionkową, które wywołują nieuzasadnione obawy i wyrządzają poważne szkody. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Komitet opowiada się za wzmocnieniem międzynarodowej współpracy oraz budowy siły Europy w instytucjach międzynarodowych. EKES podkreśla, że jakiekolwiek osłabienie pozycji Europy i jej zaangażowania w organizacjach międzynarodowych stwarza innym krajom spoza UE możliwość działania w sposób niesprzyjający wartościom wyznawanym przez Unię Europejską. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Na początku 2020 r. pandemia COVID-19 ujawniła niektóre z istniejących dysfunkcji w sektorze zdrowia, w wielu państwach i instytucjach UE, a także w niektórych sektorach gospodarki. Wszystko to dodatkowo zwiększyło powagę kryzysu i nierównowagę społeczną. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Komitet z zadowoleniem przyjmuje dążenie Unii i jej instytucji do ciągłej oceny procesów zachodzących w trakcie pandemii, zarówno pod kątem bezprecedensowego obciążenia systemów opieki zdrowotnej, jak i wpływu na całą UE. Komitet podkreśla, że ten miniony okres należy również ocenić jako nadzwyczajny test demokratycznego i jednolitego funkcjonowania UE. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | EKES dostrzega ogromne wysiłki podejmowane przez różne instytucje UE koordynujące pomoc w zakresie szczepień, przez instytucje krajowe zapewniające ochronę socjalną i programy wsparcia oraz przez przedsiębiorstwa, które zrobiły wszystko, co w ich mocy, aby chronić swoich pracowników i działalność, i podjęły wyzwanie, jakim jest szybka normalizacja zatrudnienia oraz dostaw podstawowych produktów. Jednocześnie odnotowuje, że pozostaje jeszcze wiele do zrobienia, zanim zapewniona zostanie pełna stabilność i równowaga na rynku pracy. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | EKES podkreśla, że pierwszym i głównym wnioskiem jest to, że szczególnie w czasie pandemii o charakterze regionalnym lub ponadnarodowym musimy współpracować na szczeblu europejskim, aby wypracować wspólne narzędzia służące nie tylko reagowaniu z punktu widzenia ochrony zdrowia, ale także zarządzaniu sytuacją kryzysową i wsparciu transformacji w kierunku szybkiej, lecz sprzyjającej włączeniu społecznemu i zrównoważonej odbudowy. Podkreśla pozytywne podejście instytucji europejskich do wdrażania nowych i innowacyjnych narzędzi finansowych, uzgodnionych w ramach solidarnego podejścia opartego na wspólnych interesach. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Najgorsze, co mogłoby się wydarzyć, to wybuch kolejnego kryzysu, zanim sytuacja się w pełni ustabilizuje. Stąd priorytetem Komisji Europejskiej jest dziś podjęcie działań na rzecz budowy odporności systemu gospodarczego, społecznego oraz zdrowotnego na przyszłość. EKES zgadza się z tą strategią oraz z koniecznością krytycznego spojrzenia na wyciągnięte wnioski i wzmocnienia zarządzania kryzysowego w Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Komisja Europejska wymienia dziesięć ważnych wniosków płynących z pandemii, jednakże jedynie zdawkowo wskazuje na nierównomierny wpływ kryzysu, który najbardziej dotknął grupy szczególnie wrażliwe oraz małe i średnie przedsiębiorstwa. Zalecenia muszą wychodzić od krytycznego spojrzenia na to, co zostało dotychczas zrobione, co się sprawdziło, a co wymaga poprawy. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | W okresie wychodzenia z kryzysu poważnym problemem okazują się również niedobory pracowników wykonujących niezmiernie ważne zawody wymagające niskich kwalifikacji. Kryzys ujawnił też nasze narażenie na rozdrobnienie globalnych łańcuchów dostaw i potrzebę ponownego przemyślenia strategii przemysłowej w odniesieniu do produkcji niezbędnych produktów. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Zarządzanie kryzysowe

| 3.1. | EKES pochwala plany Unii Europejskiej dotyczące ustanowienia ram dla unijnego pandemicznego stanu wyjątkowego oraz standardów reagowania w sytuacjach kryzysowych. EKES aprobuje stale prowadzone działania mające na celu prowadzenie obserwacji i przeglądu zarządzania kryzysowego oraz inwestycji w nie. Popiera także plany Komisji odnośnie do corocznego przygotowania sprawozdania na temat stanu gotowości. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES zauważa, że konieczne są narzędzia i plany, które mogą być szybko aktywowane oraz wdrożone w sytuacji kryzysowej na poziomie unijnym. Narzędzia na poziomie krajowym powinny mieć charakter wzajemnie się uzupełniający, umożliwiający państwom reagowanie w skali adekwatnej do sytuacji kryzysowej zdiagnozowanej na obszarze danego kraju. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Komitet podkreśla znaczenie poważnego traktowania zasady skutecznej i opartej na podstawowych potrzebach solidarności w sytuacjach globalnego kryzysu. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES zwraca uwagę, że początkowe reakcje instytucji nie zawsze były odpowiednie, częściowo ze względu na brak koordynacji między państwami członkowskimi. Pomimo początkowej krytyki strategii szczepień UE, dziś korzyści płynące ze zbiorowego działania stały się bardziej widoczne. Doświadczenia te muszą służyć poprawie reakcji UE na kolejne kryzysy. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES podkreśla, że konieczne jest ustanowienie wspólnych europejskich standardów zbierania i standaryzacji danych statystycznych – głównie w obszarze zdrowia. Konieczne jest także przyjrzenie się metodologii statystyk dotychczas prowadzonych w każdym obszarze. Jest to istotne dla prowadzenia w przyszłości odpowiednich procesów decyzyjnych opartych na dowodach.
  EKES zauważa, że w okresie wybuchu pandemii odczuwano stałe braki w zakresie profesjonalnego i zaufanego doradztwa oraz dostępu do badań dotyczących epidemii. Stąd konieczność skoordynowania i usprawnienia profesjonalnej wiedzy specjalistycznej w zakresie epidemiologii na szczeblu UE. Komitet popiera wyznaczenie Europejskiego Głównego Epidemiologa, który pełniąc funkcję doradczą, wspomoże proces podejmowania decyzji na poziomie unijnym oraz krajowym. |
| --- | --- |

3.5.

EKES zauważa, że w okresie wybuchu pandemii odczuwano stałe braki w zakresie profesjonalnego i zaufanego doradztwa oraz dostępu do badań dotyczących epidemii. Stąd konieczność skoordynowania i usprawnienia profesjonalnej wiedzy specjalistycznej w zakresie epidemiologii na szczeblu UE. Komitet popiera wyznaczenie Europejskiego Głównego Epidemiologa, który pełniąc funkcję doradczą, wspomoże proces podejmowania decyzji na poziomie unijnym oraz krajowym.

4.   Ochrona zdrowia

| 4.1. | Pandemia COVID-19 przyczyniła się do pogłębienia istniejących nierówności w zakresie zdrowia; grupy szczególnie wrażliwe były bardziej narażone na kontakt z wirusem. Należy ponownie przeanalizować istniejące systemy szybkiego reagowania, takie jak system wczesnego ostrzegania i reagowania Unii Europejskiej (EWRS), system informacyjny służący prowadzeniu zwiadu epidemiologicznego (EPIS) i Europejski System Nadzoru (TESSy), a także zwiększyć ich skuteczność. Ten system powinien być zaprojektowany tak, aby wspierać osoby o niskich dochodach, osoby cierpiące na choroby przewlekłe, osoby z niepełnosprawnością, osoby żyjące w skrajnym ubóstwie oraz osoby starsze mieszkające w domach opieki. EKES zwraca uwagę na potrzebę inwestowania w wysokiej jakości usługi publicznej opieki zdrowotnej, które powinny być dostępne dla wszystkich obywateli oraz przystępne cenowo zgodnie z zasadą 16 Europejskiego filaru praw socjalnych, a także wspierania prywatnej opieki zdrowotnej, która odgrywa rolę uzupełniającą i również miała kluczowe znaczenie w czasie pandemii, w wypadku, gdy spełnia ona zadania w zakresie zdrowia publicznego. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Podtrzymując wnioski z opinii w sprawie Programu działań Unii w dziedzinie zdrowia (2), EKES przedstawia dodatkowe stanowisko dotyczące wstępnych wniosków, jakie można wyciągnąć z kryzysu związanego z COVID-19 w dziedzinie zdrowia. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Podczas pandemii państwa członkowskie skupiły się na środkach nadzwyczajnych, często odkładając na bok profilaktykę zdrowotną i opiekę rehabilitacyjną. EKES zauważa, że potrzebne są programy zapewniające dostęp do profilaktyki i rehabilitacji nawet w okresach kryzysów zdrowotnych. Z tego względu przepisy dotyczące pandemii w nagłych przypadkach w przyszłości powinny być tak skonstruowane, aby w jak najmniejszym stopniu wpływały na funkcjonowanie podstawowej opieki zdrowotnej w celu uniknięcia większych strat zdrowotnych w społeczeństwie w takich sytuacjach. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Przyjęta w listopadzie 2020 r. strategia farmaceutyczna dla Europy ma na celu modernizację ram regulacyjnych oraz wspieranie badań i technologii farmaceutycznych. EKES zauważa, że wzmocnienie potencjału krajowych systemów opieki zdrowotnej jest możliwe poprzez aktywne włączanie do systemu ogólnodostępnych aptek w kontekście opieki farmaceutycznej. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Kryzys związany z pandemią uwidocznił, że brakuje pracowników sektora zdrowia. EKES ponownie podkreśla, że należy zwrócić szczególną uwagę na poprawę ich warunków pracy, w tym płac, kształcenia, przekwalifikowania i zaktualizowanych szkoleń oraz dostępu do placówek opieki nad dziećmi, zapewniając najwyższe możliwe standardy bezpieczeństwa. Trzeba także zadbać o swobodę przemieszczania się oraz możliwość swobodnego wyboru miejsca życia i pracy w całej UE dla przedstawicieli wszystkich zawodów, w tym w sektorze zdrowia (3). Ponieważ 76 % pracowników służby zdrowia i 84 % pielęgniarzy w UE to kobiety, istnieje potrzeba opracowania polityki transformacyjnej w dziedzinie równości płci w celu usunięcia przeszkód w dostępie do zatrudnienia w pełnym wymiarze godzin, wyeliminowania zróżnicowania wynagrodzenia ze względu na płeć, promowania zatrzymania pracowników w sektorze oraz wspierania dostępu do rozwoju zawodowego i ról przywódczych. Należy opracować specjalne procedury umożliwiające szybką i bezpieczną rekrutację personelu medycznego z krajów spoza UE w sytuacjach krytycznych. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Jeśli chodzi o strategiczne ramy UE dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy na lata 2021–2027, EKES z zadowoleniem przyjmuje zdecydowane zalecenie Komisji Europejskiej dla państw członkowskich, by uznać COVID-19 za chorobę zawodową, ale podkreśla potrzebę zmiany zalecenia w celu uwzględnienia wszystkich pracowników narażonych na zakażenie przy braku odpowiedniej ochrony, w tym pracowników mobilnych i migrujących oraz pracowników sezonowych w niebezpiecznych miejscach pracy i miejscach zakwaterowania niespełniających wymogów sanitarnych. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | EKES z uwagą przyglądać się będzie procesowi wdrożenia Europejskiej Unii Zdrowotnej i zaleca uwzględnienie powiązań między zdrowiem zwierząt i ludzi. Współpraca ta podkreśla również fakt, że ze względu na transgraniczny charakter pandemii skuteczne i udane mogą być tylko jednolite, dobrze skoordynowane działania, oparte na wspólnym uznawaniu. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Podczas pandemii COVID-19 dostrzec można było rozdrobnione, nieskoordynowane podejście do badań klinicznych w Europie. EKES zauważa, że ogólnoeuropejskie podejście może umożliwić usprawnienie procedur i procesów badań klinicznych, w szczególności nowych potencjalnych leków do skutecznego i dostępnego leczenia. Wielkoskalowa europejska platforma dla badań klinicznych może być tutaj rozwiązaniem. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Z danych badań naukowych i statystyk frekwencji w służbie zdrowia wynika, że kryzys związany z COVID-19 może spowodować znaczny wzrost stresu psychologicznego, co z kolei może przyczynić się do rozwoju chorób psychosomatycznych. W systemach zdrowotnych wszystkich państw członkowskich UE należy uwzględnić to nowe zjawisko chorobowe, a także jeszcze niedostatecznie zbadane skutki przewlekłego COVID-19. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Zapobieganie pandemii, przygotowanie do niej i reagowanie na nią to priorytety dla Europy. EKES uważa, że UE powinna nadal reagować na kryzys w sposób spójny i globalny, w szczególności poprzez COVAX, jak również nowe potencjalne leki i terapie oraz wzmacniać i wspierać globalną architekturę bezpieczeństwa zdrowotnego. Musi to także umocnić rolę UE w Światowej Organizacji Zdrowia. W tym kontekście i w celu zareagowania na pilne potrzeby zwłaszcza krajów rozwijających się, EKES wzywa KE do rozpoczęcia otwartej debaty na poziomie europejskim na temat tymczasowego, dobrowolnego odstępstwa od porozumienia TRIPS, które miałoby zastosowanie do szczepionek, terapii i testów przeciwko COVID-19, aby umożliwić zwiększenie światowej produkcji szczepionek i obniżenie kosztów w celu zapewnienia do nich dostępu ludziom na całym świecie. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Jeśli chodzi o pierwsze wnioski dotyczące sektora zdrowia sformułowane w komunikacie Komisji Europejskiej, EKES jest zdania, że rażąco brakuje w nich stwierdzenia, iż mamy do czynienia z nierównomierną dostępnością interwencji i usług służących radzeniu sobie z obciążeniem systemów opieki zdrowotnej, przy jednoczesnym pominięciu grup szczególnie wrażliwych. Pod wieloma względami sytuacja ta została dodatkowo spotęgowana przez kryzys związany z COVID-19. Równy dostęp do usług oraz ich dostępność powinny nie tylko stanowić kryterium oceny, ale mógłby one także przyczynić się do ratowania życia. |
| --- | --- |

4.11.

5.   Aspekty społeczne

| 5.1. | W 2021 r. zaobserwowaliśmy pogłębienie nierówności między kobietami i mężczyznami w całej Europie, zwłaszcza w wyniku alarmującego wzrostu liczby przypadków przemocy wobec kobiet w trakcie pandemii COVID-19. Ograniczenia w przemieszczaniu się i izolacja stworzyły sprzyjające warunki dla kontrolowania przez oprawców ich ofiar i doprowadziły do przemocy fizycznej, psychicznej i seksualnej wobec kobiet i dziewcząt, które miały bardzo ograniczony dostęp do usług wsparcia. Sytuację tę nazwano „drugą pandemią”. EKES wzywa Komisję Europejską do przyjęcia kompleksowych ram na rzecz zapobiegania wszelkim formom przemocy wobec kobiet i dziewcząt z perspektywy feministycznej, przekrojowej i uwzględniającej aspekt płci oraz na rzecz zwalczania tego procederu, aby zagwarantować, że w przypadku przyszłych kryzysów zdrowotnych uda się zapobiec równoległej pandemii przemocy. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | W rezolucji z 9 czerwca 2021 r. (4) Komitet stwierdza, że obecna sytuacja w Europie związana z pandemią powoduje wzrost ubóstwa i nierówności, w związku z czym zasoby należy kierować tam, gdzie są najbardziej potrzebne, aby zapewnić dobrej jakości miejsca pracy, ograniczyć ubóstwo i wykluczenie oraz wspierać przedsiębiorczość. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Wybuch pandemii COVID-19 uwydatnił wszechogarniający charakter sytuacji kryzysowych i ich wpływ na wszystkie podsystemy społeczeństwa. Z tego względu, aby pomóc osobom marginalizowanym i żyjącym w szczególnie trudnej sytuacji, trzeba dostosować systemy polityki społecznej i sprawić, by bardziej sprzyjały włączeniu społecznemu. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | EKES z ubolewaniem odnotowuje również, że administracje krajowe za mało zaangażowały biznesowych partnerów społecznych i organizacje społeczeństwa obywatelskiego w opracowywanie krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności oraz nie dość uwzględniły ich wkład. Wzywa do ustanowienia wiążącej zasady warunkowości dotyczącej konsultacji z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Komitet zaznacza, że zaangażowanie Komisji na rzecz społecznej, zrównoważonej i konkurencyjnej Europy powinno być priorytetem, przy czym należy też rozważyć możliwe nowe wskaźniki postępu gospodarczego wykraczające poza PKB, np. takie jak jakość życia, zrównoważenie środowiskowe, spójność społeczna, ochrona zdrowia i ogólny dobrobyt współczesnych i przyszłych pokoleń. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Komitet wzywa Komisję do skoncentrowania się na prawach podstawowych, zwłaszcza w odniesieniu do dobrobytu społeczno-gospodarczego. Szczególną uwagę należy zwrócić na prawa, godność i dobro osób, które mogą być narażone na wykluczenie społeczne i mogą doświadczać wszelkiego rodzaju dyskryminacji podczas pandemii COVID-19 oraz w okresie bezpośrednio następującym po tym kryzysie. |
| --- | --- |

5.6.

6.   Gospodarka i finanse

| 6.1. | W czasie pandemii zaobserwowaliśmy niezbędną ekspansję działalności instytucji europejskich i państwa na niespotykaną dotąd skalę, mającą pomóc finansowo zarówno pojedynczym przedsiębiorstwom, jak i osobom fizycznym. EKES podkreśla, że ważne jest przejście od środków nadzwyczajnych do inwestycji produkcyjnych, aby zapewnić trwałe ożywienie gospodarcze sprzyjające włączeniu społecznemu w perspektywie średnio- i długoterminowej oraz zapobiec ryzyku, że polityka fiskalna i pieniężna mogłyby zostać obarczone wysokim ryzykiem inflacyjnym, co może prowadzić do stagflacji. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | EKES zauważa, że wszelkie nowe reformy podatkowe, zarówno na szczeblu unijnym, jak i krajowym, powinny uwzględniać strukturę gospodarek krajowych, kondycję lokalnych przedsiębiorstw, a w szczególności sytuację osób, które znalazły się w trudnej sytuacji w wyniku kryzysu. W tym kontekście Komitet odnotowuje konieczność przeanalizowania fiskalnej i gospodarczej sytuacji przedsiębiorstw i obywateli dotkniętych nagłym wzrostem cen energii. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | EKES zgadza się, że nowe zasady dotyczące podatków i wydatków powinny wspierać państwa członkowskie w inwestowaniu m.in. w edukację, badania naukowe, rozwój, innowacje, zdrowie i infrastrukturę publiczną, a także w wydajność administracji. Należy także wspierać rzeczywiste i skuteczne inwestowanie w kapitał ludzki. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | EKES wzywa Komisję, by w odniesieniu do zasad polityki konkurencji w zakresie pomocy państwa ułatwiała przedsięwzięcie przez państwa członkowskie tymczasowych środków na rzecz tworzenia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy i wsparcia dotkniętej kryzysem działalności gospodarczej, a także by opracowała plany działania dotyczące partnerstw publiczno-prywatnych lub podobnych rozwiązań, by ograniczyć ryzyko dotykające wszystkie grupy społeczne, w tym podmioty prywatne, w nadzwyczajnych sytuacjach kryzysowych. |
| --- | --- |

6.4.

7.   Społeczeństwo i technologie

| 7.1. | Komitet zwraca uwagę na powstałą i poszerzającą się lukę w edukacji obywateli krajów Unii Europejskiej. Środki podjęte w celu powstrzymania pandemii wywarły głęboki wpływ na młodsze pokolenia. Zarówno państwa członkowskie, jak i instytucje unijne nie podejmują aktywnych działań w odniesieniu do tej kwestii, a także kwestii konieczności zreformowania systemu edukacji. Nie przedłożono dotychczas systemowych planów naprawczych czy ratunkowych. Komitet przyznaje jednak, że podnoszenie kwalifikacji i zmiana kwalifikacji będą miały kluczowe znaczenie dla kształcenia i rozwoju ludzi w przyszłości, a narzędzia cyfrowe stanowią niezbędny element każdego przyszłego modelu edukacyjnego. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Zapewnienie szerokiego i opartego na solidarności dostępu do usług cyfrowych ma także znaczenie dla spójności społecznej. Jak słusznie zauważa Europejska Fundacja na rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy (Eurofound) (5), drogę do bardziej spójnych społeczeństw w Europie można utorować dzięki polityce, która koncentruje się na integracji gospodarczej i społecznej obywateli oraz kładzie większy nacisk na umiejętności cyfrowe. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje starania Komisji Europejskiej, by wspierać krajowe kampanie na rzecz umiejętności korzystania z mediów we współpracy z Europejskim Obserwatorium Mediów Cyfrowych (EDMO) i grupą ekspercką ds. umiejętności korzystania z mediów (Media Literacy Expert Group), przyczyniając się w ten sposób do walki z dezinformacją i wzmacniając odporność społeczeństwa na fałszywe treści i dezinformację antyszczepionkową, które wywołują nieuzasadnione obawy i wyrządzają poważne szkody. EKES wzywa również do wzmocnienia procesu informowania o sytuacjach kryzysowych, co jest najlepszym środkiem przeciwdziałania dezinformacji. |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Pandemia COVID-19 uwypukla znaczenie planowania szkoleń w kluczowych obszarach medycyny, takich jak intensywna terapia, pozwalających radzić sobie z sytuacjami nadzwyczajnymi. Zwraca również uwagę na znaczenie możliwości przenoszenia umiejętności między państwami członkowskimi UE w sytuacjach nadzwyczajnych. Należy uprościć procedury dotyczące tymczasowego transferu i mobilności personelu medycznego między państwami członkowskimi, podobnie jak procedury umożliwiające zatrudnianie personelu medycznego z państw trzecich w takich sytuacjach. |
| --- | --- |

7.4.

8.   Stosunki międzynarodowe i standardy demokratyczne

| 8.1. | EKES odnotowuje, że pandemia uderzyła w społeczeństwa i przedsiębiorstwa na całym świecie i zaostrzyła narastającą wcześniej rywalizację geopolityczną. |
| --- | --- |

8.1.

| 8.2. | Komitet opowiada się za wzmocnieniem międzynarodowej współpracy oraz budowy siły Europy w instytucjach międzynarodowych. Podkreśla, że jakiekolwiek osłabienie pozycji Europy i jej zaangażowania w organizacjach międzynarodowych stwarza innym krajom spoza UE możliwość działania w sposób niesprzyjający wartościom wyznawanym przez Unię Europejską. Przede wszystkim musimy bardzo uważnie przeanalizować wszystkie przeszkody utrudniające ochronę podstawowych wartości UE oraz utrzymać swobody jednolitego rynku. |
| --- | --- |

8.2.

| 8.3. | EKES zwraca uwagę, że pandemię COVID-19 często wykorzystywano jako pretekst do ograniczania praw i osłabiania standardów demokracji. Rządy poszczególnych państw wykorzystywały także kryzys do realizacji własnych, doraźnych interesów politycznych. EKES podkreśla, że decyzje regulacyjne niezbędne do zarządzania pandemią i jej przezwyciężenia nie mogą w żaden sposób wpływać na poszanowanie praw podstawowych i wartości demokratycznych. |
| --- | --- |

8.3.

| 8.4. | EKES zdecydowanie podkreśla potrzebę odpowiedzialnego kształtowania polityki opartej na dowodach, naukowo uzasadnionych faktach i priorytetyzowaniu działań mających na celu ochronę zdrowia i życia. Jednocześnie kryzys o charakterze pandemicznym lub innym wymaga skrupulatnego przestrzegania – a nie ograniczania – praw podstawowych i wartości demokratycznych. |
| --- | --- |

8.4.

| 8.5. | W odniesieniu do swobodnego przepływu osób, towarów, usług i kapitału Komitet przypomina o potrzebie wspierania harmonizacji zasad podróżowania dla osób fizycznych i przedsiębiorstw w celu utrzymania wysokiego poziomu zaufania i jednolitych przepisów w całej Unii, zgodnie z zasadami jednolitego rynku. Przepisy muszą być jasne, wykonalne i w jak największym stopniu identyczne we wszystkich krajach. |
| --- | --- |

8.5.

Bruksela, dnia 8 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 13 z 15.1.2016, s. 40, Dz.U. C 14 z 15.1.2020, s. 1.

1

(2)  Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 251.

2

(3)  Dz.U. C 286 z 16.7.2021, s. 109.

3

(4)  Wkład Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w program prac Komisji Europejskiej na 2022 r. na podstawie prac grupy ad hoc „Wkład EKES-u w program prac Komisji Europejskiej na 2022 r.” (Dz.U. C 341 z 24.8.2021, s. 1).

4

(5)  Eurofound, Social cohesion and well-being in Europe [Spójność społeczna i dobrostan w Europie], Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg, 2018.

5

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/122 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/122

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Roku Młodzieży 2022”

[COM(2021) 634 final – 2021/0328 (COD)]

(2022/C 152/20)

| Sprawozdawca generalny: | Michael McLOUGHLIN |
| --- | --- |

Sprawozdawca generalny:

Michael McLOUGHLIN

| Wniosek o konsultację | Rada Unii Europejskiej, 21.10.2021
  Parlament Europejski, 21.10.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 165 ust. 4 i art. 166 ust. 4 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 8.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 201/0/1 |

Wniosek o konsultację

Rada Unii Europejskiej, 21.10.2021

Parlament Europejski, 21.10.2021

Podstawa prawna

Art. 165 ust. 4 i art. 166 ust. 4 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia na sesji plenarnej

8.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

201/0/1

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny z zadowoleniem przyjmuje ogłoszenie roku 2022 Europejskim Rokiem Młodzieży. Z dużym zadowoleniem przyjmuje również umieszczenie tego roku w kontekście Europejskiego filaru praw socjalnych i narracji dotyczącej odbudowy po pandemii. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES jest gotów odegrać wiodącą rolę w Europejskim Roku Młodzieży, opierając się na swych udanych inicjatywach, takich jak „Twoja Europa – Twoje zdanie” oraz młodzieżowe obrady okrągłego stołu na temat klimatu i zrównoważonego rozwoju. Jest wyjątkowo dobrze przygotowany do tego, by ułatwiać współpracę z sieciami młodzieżowymi. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Przy okazji tego Roku należy opracować wyraźne wskaźniki i cele polityczne. Powinny one koncentrować się na wpływie na politykę i pracę międzysektorową wykraczającą poza zorganizowane działania. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES wyraża zaniepokojenie tym, że program i priorytety Roku wydają się przepełnione, i uważa, że proste priorytety byłyby lepsze dla wszystkich zainteresowanych stron. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Jeśli działania promocyjne są główną treścią Roku, powinno to być jasne we wszystkich komunikatach, zwłaszcza tych skierowanych do osób młodych. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Rok Młodzieży musi wnieść wkład w strategię UE na rzecz młodzieży poprzez jasne plany i zaangażowanie, zwłaszcza w kontekście międzysektorowego wymiaru strategii na rzecz młodzieży. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | W ramach Roku należy zadbać o uwzględnienie grup, do których trudniej dotrzeć. W tym celu w razie potrzeby należy zastosować wskaźniki na szczeblu grupy i wskaźniki geograficzne. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES uważa, że konieczny jest bardziej ambitny budżet. Biorąc pod uwagę krytyczną sytuację młodych osób w UE, część środków, poza istniejącymi programami, należy przeznaczyć na krajowe rady młodzieży i organizacje młodzieżowe. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES uważa, że należy przeznaczyć na ten cel łącznie 10 mln EUR i dodatkowo 2 mln EUR na koordynację na szczeblu krajowym. Bardzo ważne jest również Europejskie Forum Młodzieży i jego członkowie. Środki te mogłyby być przekazywane za pośrednictwem krajowych rad młodzieży. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Cenne byłyby lokalne sojusze na rzecz Europejskiego Roku na szczeblu państw członkowskich. EKES także ma do odegrania rolę w tym zakresie. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Planowane prace w dziedzinie stosunków zewnętrznych i współpracy z ESDZ są również mile widziane w ramach Roku i po jego zakończeniu. Stosunkowo dobrze rozwinięta polityka młodzieżowa w Europie może odegrać ważną rolę w naszym sąsiedztwie i poza nim. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Streszczenie wniosku

| 2.1. | Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen zadeklarowała w swoim orędziu o stanie Unii Europejskiej wygłoszonym 15 września, że Komisja Europejska zaproponuje, aby rok 2022 został ogłoszony Europejskim Rokiem Młodzieży. Po rozważaniach na temat doświadczeń związanych z COVID-19 w Europie przewodnicząca Komisji zwróciła uwagę na rok 2022 i potrzebę odbudowy po pandemii. Zainspirowały ją zaangażowanie osób młodych w działania na rzecz klimatu oraz nacisk, jaki kładą one na solidarność, a także ich determinacja w dążeniu do lepszej przyszłości. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Segment dotyczący w szczególności młodzieży został osadzony w kontekście rynku społecznego i Europejskiego filaru praw socjalnych. W przemówieniu nawiązała również do nowej inicjatywy DG ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego – ALMA – która koncentruje się na młodzieży bez pracy, niekształcącej się, niepracującej ani nieszkolącej się. Inicjatywę tę powiązała też z Konferencją w sprawie przyszłości Europy:
  „I to młodzi ludzie powinni przewodzić debatom Konferencji w sprawie przyszłości Europy. Chodzi o ich przyszłość i to powinna być ich Konferencja. Tak jak podkreślaliśmy na początku kadencji, Komisja będzie gotowa do podjęcia dalszych działań wobec ustaleń przyjętych podczas Konferencji”.
  Ursula von der Leyen, Orędzie o stanie Unii, 15 września 2021 r. |
| --- | --- |

2.2.

„I to młodzi ludzie powinni przewodzić debatom Konferencji w sprawie przyszłości Europy. Chodzi o ich przyszłość i to powinna być ich Konferencja. Tak jak podkreślaliśmy na początku kadencji, Komisja będzie gotowa do podjęcia dalszych działań wobec ustaleń przyjętych podczas Konferencji”.

Ursula von der Leyen, Orędzie o stanie Unii, 15 września 2021 r.

| 2.3. | Komisja opublikowała wniosek 14 października. We wniosku za cel Roku stawia się „zwiększanie starań podejmowanych przez Unię, państwa członkowskie, władze regionalne i lokalne na rzecz uhonorowania, wspierania i angażowania młodzieży w perspektywie po zakończeniu pandemii”. Określono w nim ponadto trzy środki służące osiągnięciu tego celu, obejmujące: sposób, w jaki „transformacja ekologiczna i cyfrowa zapewnia nową perspektywę na przyszłość i możliwości przeciwdziałania negatywnym skutkom pandemii dla osób młodych i dla całego społeczeństwa”, zaangażowanie wszystkich młodych ludzi, „by stali się aktywnymi i zaangażowanymi obywatelami oraz inicjatorami zmian” oraz „promowanie możliwości, jakie osoby młode mogą czerpać, [...] aby wspierać swój rozwój osobisty, społeczny i zawodowy w Unii, która będzie bardziej ekologiczna, bardziej cyfrowa i która w większym stopniu będzie sprzyjać włączeniu społecznemu”. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Wniosek odnosi się do wielu odpowiednich obszarów polityki i programów finansowania, które mogą wesprzeć Europejski Rok Młodzieży. Środki te obejmują: wzmocnioną gwarancję dla młodzieży; program Erasmus+; Europejski Korpus Solidarności; inicjatywę Aim, Learn, Master, Achieve (ALMA); strategię UE na rzecz młodzieży; europejskie cele młodzieżowe; europejski obszar edukacji; Europejski Pakt na rzecz Klimatu; zaktualizowany Plan działania w dziedzinie edukacji cyfrowej; inicjatywę HealthyLifestyle4All; europejski program na rzecz umiejętności; Europejski Fundusz Społeczny Plus; program Kreatywna Europa; program „Horyzont Europa”; program „Obywatele, równość, prawa i wartości”; Fundusz Azylu, Migracji i Integracji; program „Sprawiedliwość”; Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego; Europejski Fundusz Morski, Rybacki i Akwakultury oraz Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Przewiduje się, że fundusze, które koncentrują się głównie na sprawach młodzieży, takie jak Erasmus+ i Europejski Korpus Solidarności, będą miały do odegrania kluczową rolę we wspieraniu działań w ramach Roku Młodzieży. Te dwa fundusze będą również obchodzić odpowiednio 35. i 5. rocznicę powstania. Państwa członkowskie są proszone o wyznaczenie krajowego koordynatora odpowiedzialnego za organizację ich udziału w Europejskim Roku Młodzieży, a Komisja zapewni koordynację na szczeblu UE. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | W art. 3 wniosku ustawodawczego określono siedem możliwych rodzajów działań przewidzianych w ramach Roku, w tym konferencje, imprezy i inicjatywy wspierające zaangażowanie młodzieży. Działania te umożliwią osobom młodym dotarcie do decydentów politycznych, gromadzenie pomysłów z wykorzystaniem metod partycypacyjnych, kampanie informacyjne, edukacyjne i uświadamiające, tworzenie przestrzeni do wymiany poglądów na temat przekształcania wyzwań w możliwości w duchu przedsiębiorczości, podejmowanie studiów i badań nad sytuacją młodzieży w UE oraz propagowanie programów, możliwości finansowania, projektów, działań i sieci mających znaczenie dla młodzieży, w tym za pośrednictwem mediów społecznościowych i społeczności internetowych. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | W październiku DG ds. Edukacji, Młodzieży, Sportu i Kultury zainicjowała ankietę adresowaną do młodych ludzi na temat Europejskiego Roku Młodzieży. Wyznaczono również krajowych koordynatorów. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | We wniosku słusznie wskazuje się na ogromny wpływ, jaki COVID-19 wywarł na młodzież, i należy to starannie odnotować. Nie ma to na celu nastawiania jednej grupy przeciwko drugiej, a jedynie zapewnienie, że ludzie rozumieją, iż wpływ na osoby młode może być długotrwały i że decydenci mają obowiązek się tym zająć. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Wniosek zawiera bardzo dużą liczbę zobowiązań, odniesień do innych inicjatyw, budżetów i obszarów polityki. Pod wieloma względami jest to korzystne. Odzwierciedla to także międzysektorowy charakter tego obszaru polityki i strategii UE na rzecz młodzieży. Ważne jest jednak również, aby wniosek był jasny i ukierunkowany. Niekiedy mniej znaczy więcej i można się obawiać, że długa lista obszarów polityki i wspólnych obowiązków może przesłonić wyraźne skupienie się na wynikach, odpowiedzialności i rezultatach. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Z wniosku jasno wynika, że Rok Młodzieży dotyczy przede wszystkim działań i wydarzeń promocyjnych. Ważne jest, aby mieć co do tego jasność. Choć można przewidywać, że będą one miały wpływ na politykę lub podkreślą możliwości jej kształtowania, wniosek sam w sobie nie zawiera żadnych zobowiązań politycznych. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | We wniosku wyraźnie stwierdza się, że wszelkie większe środki na finansowanie inicjatyw będą w rzeczywistości pochodzić z istniejących źródeł, a program Erasmus+ wydaje się być głównym obszarem zainteresowania. Jeśli tak jest, raz jeszcze trzeba wyraźnie to zaznaczyć. Podobnie jak powyżej – jeśli agencje krajowe programu Erasmus+ mają nadać priorytet działaniom związanym z Rokiem Młodzieży, będą one potrzebowały jasności, wsparcia i ukierunkowania. Nowe inicjatywy w zakresie uczestnictwa młodzieży w programie Erasmus+ mogą być dobrze dostosowane do takich działań, ale również w tym przypadku wnioskodawcy w państwach członkowskich będą potrzebowali odpowiedniego przygotowania i informacji. Również w tym przypadku we wszystkich materiałach promocyjnych i innych podejmowanych działaniach należy wyraźnie zaznaczyć, że Rok Młodzieży w dużej mierze wiąże się z wykorzystaniem istniejących zasobów. Taka uczciwość ma zasadnicze znaczenie w pracy z osobami młodymi. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Należałoby także zadbać o to, aby inne linie finansowania z innych dyrekcji generalnych były w pełni dostępne dla odpowiednich działań oraz aby było to w podobny sposób nagłaśniane i podkreślane przez tych dysponentów budżetu. Jest to szczególnie wskazane, biorąc pod uwagę międzysektorowy charakter problematyki młodzieżowej i znaczenie, jakie nadano jej w strategii UE na rzecz młodzieży. Zapewniłoby to oczywiście również więcej środków na działania, powiązanie z innymi obszarami polityki oraz dotarcie do nowych grup osób młodych i być może do grup, do których trudniej dotrzeć. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Działania koordynacyjne będą miały decydujące znaczenie dla powodzenia Roku. Istnieje potrzeba większego zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego w tym zakresie oraz zwiększenia roli organizacji młodzieżowych na poziomie krajowym, lokalnym i europejskim. Krajowe rady młodzieży i inne ważne organizacje młodzieżowe powinny być równorzędnymi partnerami w krajowej grupie koordynatorów zaangażowanych zarówno we współtworzenie, jak i realizację Roku oraz powinny otrzymywać wsparcie w pełnieniu tej funkcji. Należy również uznać rolę Europejskiego Forum Młodzieży jako kluczowego partnera w grupie zainteresowanych stron. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Strategia UE na rzecz młodzieży jest wiodącym zobowiązaniem politycznym UE w dziedzinie młodzieży. Również w niej podjęto znaczące i pożądane zobowiązanie do uwzględnienia międzysektorowego wymiaru młodzieży jako zagadnienia politycznego. Ma to kluczowe znaczenie dla osiągnięcia postępu w wielu dziedzinach polityki dotyczących młodych ludzi, takich jak zatrudnienie, środowisko naturalne, edukacja i szkolenia. Ważne jest zatem, aby Rok Młodzieży ściśle wiązał się ze strategią UE na rzecz młodzieży, a zwłaszcza z międzysektorowym wymiarem polityki na rzecz młodzieży. We wniosku jest to wyraźnie zaznaczone, ale ważne będzie także, aby wszystkie sektory wniosły swój wkład i odegrały swoją rolę, jeśli chodzi o monitorowanie i nadzór. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Należy kontynuować prace we wszystkich obszarach polityki na rzecz młodzieży i w powiązanych z nią dziedzinach międzysektorowych, aby zapewnić maksymalne zaangażowanie nastawione na osoby, do których najtrudniej dotrzeć. Powinno to stanowić element monitorowania w ramach Roku i mogą istnieć metody ustalania priorytetów dla niektórych grup lub nawet obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania, aby zapewnić wystarczającą liczbę działań z ich udziałem. Mile widziane są także odniesienie do inicjatywy ALMA, jak również nacisk na osoby z grupy młodzieży niekształcącej się, niepracującej ani nieszkolącej się, choć w tej kwestii potrzeba jeszcze więcej informacji. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Skoncentrowanie na działaniach i wydarzeniach musi być powiązane z wynikami. Aby tak się stało, konieczne będą wskaźniki wykraczające poza działania. Jeśli rezultatem ma być to, że głosy osób młodych będą słyszalne, musi to znaleźć odzwierciedlenie we wskaźnikach. Ponieważ koncepcje „uhonorowania, wspierania i angażowania” są powszechne we wniosku, mogą one stanowić dobre ramy dla wskaźników. Najważniejsze jest, aby nie ograniczały się one tylko do wyników działań i wydarzeń, ale koncentrowały się na ich rezultatach. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Perspektywy powodzenia Roku Młodzieży będą w dużej mierze zależeć od działań na szczeblu krajowym, ale czas na działania władz krajowych jest bardzo krótki. Podobnie późno pojawi się kwestia finansowania, władze krajowe mają nieuchronnie napięte harmonogramy, a ponadto istnieją znaczne różnice w polityce młodzieżowej, jak zauważono w pracach samej DG ds. Edukacji, Młodzieży, Sportu i Kultury. Wszystkie te czynniki będą wyzwaniem przy realizacji Roku. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Ogólnie rzecz biorąc, budżet w wysokości 8 mln EUR przewidziany we wniosku jest dość niski, nawet jeśli chodzi tylko o działania na poziomie UE. Aby Rok wywarł jakiś wpływ i zachęcał do jak największego zaangażowania i uczestnictwa, należy przyznać pewne środki na działania krajowe lub koordynację. EKES uważa, że należy przeznaczyć na ten cel łącznie 10 mln EUR i dodatkowo 2 mln EUR na koordynację na szczeblu krajowym. |
| --- | --- |

3.11.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | Wniosek dotyczący ustanowienia roku 2022 Rokiem Młodzieży został opracowany błyskawicznie. Nawet jeśli to bardzo cenna inicjatywa, Komitet jest zdania, że nie jest to najlepszy sposób ich przygotowywania. Powstanie Europejskiego Korpusu Solidarności w 2016 r. było poprzedzone podobnymi zapowiedziami w orędziu o stanie Unii. Stwarza to niebezpieczeństwo, że ważne inicjatywy związane z młodzieżą będą raczej szumnymi deklaracjami politycznymi, a nie długoterminowym, systematycznym rozwojem. Odpowiedzią na takie działania może być zobojętnienie młodych ludzi. Również dla procesu legislacyjnego takie pospieszne podejście jest niekorzystne. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Chociaż jest to oficjalny dokument, niektóre sformułowania we wniosku są dość zawiłe i dalekie od prostej angielszczyzny, jakiej Komitet oczekiwałby w kontaktach z osobami młodymi lub ogólnie z opinią publiczną. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | W stosownych przypadkach Komisja musi zapewnić udział młodych ludzi i organizacji młodzieżowych na szczeblu państw członkowskich i subregionalnym w monitorowaniu i nadzorowaniu Roku. Komitet zdaje sobie sprawę, że strategie polityczne dotyczące młodzieży są niejednolite, a podejścia do tych kwestii nadal różnią się w poszczególnych państwach członkowskich, dlatego to Komisja powinna zadbać o ten aspekt. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Przepisy dotyczące europejskich celów młodzieżowych są jak najbardziej pożądane i zapewniają bardzo konkretne obszary oparte na uczestnictwie młodzieży. Dobrze ilustrują one również międzysektorowy charakter potrzeb i aspiracji młodych ludzi. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Przepisy dotyczące kwestii cyfrowych to dobra inicjatywa, tym bardziej że powszechne postrzeganie osób młodych jako cyfrowych tubylców jest w istocie dość uproszczone. Szczególnie podczas pandemii COVID-19 stało się jasne, że nie wszyscy mają wystarczające kompetencje i że treści, do których młodzież sięga za pomocą smartfonów, mocno odbiega od umiejętności i kompetencji potrzebnych do zdalnej nauki. Wiele z tych kompetencji nie ma charakteru technologicznego, lecz społeczny, a w opinii EKES-u w sprawie kształcenia mieszanego (1) ostrzegano przed nadmiernym spędzaniem czasu przed ekranem i nadmierną aktywności w sieci. Wśród osób młodych i pracujących z młodzieżą istnieje ugruntowana tradycja spędzania czasu na świeżym powietrzu i aktywności ekologicznej, którą także należy wspierać i do której należy zachęcać. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Plan działania na rzecz młodzieży związany z Instrumentem Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej – „Globalny wymiar Europy” oraz działaniami zewnętrznymi rzeczywiście stwarza cenną możliwość zaangażowania młodzieży i jest jak najbardziej pożądany. EKES oczekuje na wniosek komisarz Jutty Urpilainen w tej sprawie. Niezwykle ważne byłoby zapewnienie silnego zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego i organizacji młodzieżowych w taki plan działania. Europejski model pracy z młodzieżą ma wiele do zaoferowania światu i powinien być w większym stopniu uwzględniany w naszych stosunkach zewnętrznych. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Mobilność jest zawsze istotnym elementem polityki młodzieżowej i odgrywała zasadniczą rolę w programie Erasmus+. To naturalne, że będzie ona ważną częścią wniosku dotyczącego Roku Młodzieży. Należy jednak zawsze mieć świadomość, że mobilność może być czasami negatywnie postrzegana przez osoby młode, zwłaszcza gdy jest ona niedobrowolna lub wymuszona, co nadal może mieć miejsce w biedniejszych regionach lub obszarach dotkniętych drenażem mózgów. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Idea działania, którego celem „jest w szczególności wzmocnienie głosu osób młodych na płaszczyźnie europejskiej”, jest oczywiście bardzo słuszna, a wszystkie instytucje muszą dalej zwiększać słyszalność głosu osób młodych w swoich wnioskach dotyczących polityki. Również w tym przypadku ustanowienie tego jako nadrzędnego celu Europejskiego Roku Młodzieży mogłoby być dobrym rozwiązaniem. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Przepisy dotyczące wdrażania, choć oceniane pozytywnie, powinny zostać wzbogacone o bardziej przejrzyste wskaźniki, zwłaszcza w odniesieniu do wpływu na politykę i programy w dziedzinie wykraczającej poza Rok oraz na międzysektorowe aspekty świadczenia usług. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Przepisy dotyczące europejskiego programu pracy z młodzieżą są właściwe i pożądane, ale zwiększają one liczbę inicjatyw i priorytetów politycznych we wniosku, w szczególności w tekście legislacyjnym. Ponownie zwraca się uwagę na ryzyko przeciążenia przy tak wielu obszarach polityki i priorytetach, niezależnie od potrzeby pracy międzysektorowej. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Artykuł 3 tekstu legislacyjnego stanowi dobre podsumowanie przewidywanych działań i po raz kolejny jasno określa, czego będzie dotyczył Rok Europejski. W ocenie skutków finansowych europejskie lata postrzegane są jako „narzędzia podnoszenia świadomości”, co jeszcze raz podkreśla ten aspekt. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Tabele finansowe wskazują, że program Erasmus+ ma być najbardziej znaczącym podmiotem finansującym wszelkie działania. Wydaje się również, że wnioski przewidują wsparcie na poziomie UE dla personelu i zasobów delegatur i wykonawców, ale nie dla osób młodych lub organizacji młodzieżowych. Nie jest też do końca jasne, w jakim stopniu finansowanie może ostatecznie pochodzić z programu Erasmus+. |
| --- | --- |

4.12.

5.   Ogólna analiza europejskich lat

| 5.1. | Być może nadszedł czas, aby Komisja i inne instytucje UE przeanalizowały koncepcję „Roku ...”. Ta sugestia odnosi się do poprzednich lat, takich jak Rok Rozwoju i Rok Obywatelstwa. Pojawiają się one od czasu do czasu i należałoby zapewnić pewną spójność w zakresie ich wykorzystania i celu. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | W opinii Komitetu w sprawie Europejskiego Roku Obywateli (2) stwierdzono, że przy opracowywaniu tych lat konieczny jest intensywny dialog ze społeczeństwem obywatelskim oraz że potrzebny jest znaczny budżet – większy niż zaproponowano. EKES opowiadał się za tym, by proces planowania i wdrażania działań był jak najbardziej otwarty i przewidywał udział wszystkich zainteresowanych podmiotów, na wszystkich szczeblach i na wszystkich etapach, m.in. Komitetu Regionów, samego EKES-u, przedstawicieli organizacji społeczeństwa obywatelskiego, w tym partnerów społecznych, oraz przedstawicieli organów administracji krajowej i lokalnej. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Komitet zachęcał także do zapewnienia przejrzystej i skutecznej koordynacji Europejskiego Roku Obywateli 2013 na wszystkich szczeblach i między wszystkimi uczestniczącymi podmiotami, zwłaszcza dzięki maksymalnemu wykorzystaniu potencjału komitetów sterujących i stworzeniu efektywnych mechanizmów wymiany doświadczeń na poziomie krajowym. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Jeśli chodzi o Europejski Rok Rozwoju, EKES stwierdził, że należy unikać wydawania pieniędzy na kosztowne kampanie prowadzone przez agencje public relations (PR) lub ograniczyć takie usługi do absolutnego minimum. Podkreślono również potrzebę zdecentralizowanego podejścia. Uznano, że grupy zadaniowe na szczeblu krajowym powinny ustanowić krajowe motto, hasło czy zaproszenie do udziału w roku, które najbardziej odzwierciedlałoby sytuację w danym państwie członkowskim. Prace tych grup i wsparcie dla nich powinno wykraczać poza okres trwania roku. Zorganizowane społeczeństwo obywatelskie powinno odgrywać kluczową rolę w grupach zadaniowych (3). |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | EKES apelował o opracowanie i wdrożenie konkretnych rozwiązań w celu zapewnienia powiązania między poszczególnymi latami tematycznymi oraz trwałości osiąganych dzięki nim wyników. Komitet stwierdził również, że konieczne jest nie tylko prowadzenie kampanii informacyjnych, lecz także podejmowanie praktycznych i konkretnych działań, opracowanych przez decydentów we współpracy ze społeczeństwem, oraz sporządzenie sprawozdania z działań następczych. EKES poparł przyznawanie środków za pośrednictwem przedstawicielstw Komisji w państwach członkowskich (4). |
| --- | --- |

5.5.

Bruksela, dnia 8 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  SOC/701: Kształcenie mieszane (Dz.U. C 105 z 4.3.2022, s. 128).

1

(2)  Dz.U. C 181 z 21.6.2012, s. 137.

2

(3)  Dz.U. C 170 z 5.6.2014, s. 98.

3

(4)  Dz.U. C 181 z 21.6.2012, s. 137.

4

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/127 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/127

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001, rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 i dyrektywę 98/70/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w odniesieniu do promowania energii ze źródeł odnawialnych oraz uchylającej dyrektywę Rady (UE) 2015/652”

[COM(2021) 557 final – 2021/0218 (COD)]

(2022/C 152/21)

| Sprawozdawca: | Christophe QUAREZ |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Lutz RIBBE |

Sprawozdawca:

Christophe QUAREZ

Współsprawozdawca:

Lutz RIBBE

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 13.9.2021
  Rada Unii Europejskiej, 22.9.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 114, art. 194 ust. 2 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 9.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 191/2/5 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 13.9.2021

Rada Unii Europejskiej, 22.9.2021

Podstawa prawna

Art. 114, art. 194 ust. 2 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia na sesji plenarnej

9.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

191/2/5

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES popiera cel dotyczący zwiększenia udziału energii ze źródeł odnawialnych i z zadowoleniem odnotowuje, że jest on ukierunkowany na sektory przemysłu, transportu i mieszkalnictwa. Oczekuje się, że polityka w zakresie energii odnawialnej przyniesie rezultaty w trzech obszarach: łagodzenie zmiany klimatu, bezpieczeństwo energetyczne i rozwój gospodarczy (tworzenie miejsc pracy); wymaga ona jednak także pewności prawa, tę zaś osłabia fakt, że zmiany dokonuje się zaledwie dwa tygodnie po upływie terminu transpozycji. EKES podkreśla niemniej, że nawet podwyższony cel prawdopodobnie nie jest zgodny z paryskimi celami klimatycznymi, a tym bardziej z postanowieniami Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu mającymi zapobiec groźnej ingerencji antropogenicznej w system klimatyczny. Te niebezpieczne ingerencje widać już dziś w postaci wzrostu temperatur na świecie. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES zwraca uwagę Komisji na potrzebę synergii między istniejącymi uregulowaniami poddanymi przeglądowi w pakiecie „Gotowi na 55”, a także nowymi proponowanymi narzędziami takimi jak Społeczny Fundusz Klimatyczny czy mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji dwutlenku węgla. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES uważa za niezbędne stworzenie równych warunków działania dla różnych źródeł produkcji energii, co wymaga zniesienia dopłat do paliw kopalnych, które nadal rosną (1). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES przypomina, że obywatelki i obywatele, zwłaszcza młodzież, muszą znajdować się w centrum europejskiej polityki energetycznej, w związku z czym ubolewa nad brakiem ambicji Komisji w zakresie promowania i rozwijania prosumpcji indywidualnej i społecznościowej, wbrew temu, co przewidziano w komunikacie w sprawie unii energetycznej. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES ogólnie popiera zasady odpowiedzialnego leśnictwa określone we wniosku i proponuje, aby nadać priorytetowe znaczenie wykorzystaniu pochodzących z leśnictwa produktów ubocznych oraz pochodzących z recyklingu produktów z drewna do celów bioenergii. Wnosi również o ponowną ocenę wsparcia dla instalacji bioenergetycznych z myślą o skierowaniu biopaliw do transportu, zwłaszcza w przypadku gdy elektryfikacja jest trudna do przeprowadzenia, o ile biopaliwa stanowią alternatywę łatwo dostępną przy rozsądnych kosztach, jak to bardziej szczegółowo opisano w pkt 4.9 i 4.20. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES wyraża ubolewanie z powodu braku jasnej strategii rozwoju lądowych elektrowni wiatrowych i fotowoltaicznych na wzór niedawno opracowanej przez Komisję strategii na rzecz morskich farm wiatrowych. Strategia w zakresie decentralizacji i skutecznego promowania energetyki obywatelskiej pomogłaby wzmocnić regionalne łańcuchy wartości i zwiększyć społeczną akceptację transformacji energetyki. W przeciwnym razie Europa może zapłacić wysoką cenę (społeczną i ekonomiczną) za zbyt pobłażliwe podejście, które przejawiała w ciągu ostatnich dziesięcioleci. EKES zwraca również uwagę na większą potrzebę:






  — | systematycznego prognozowania rosnącego zapotrzebowania na energię w podziale na obszary i rodzaje, a także prognozowania transformacji poszczególnych rodzajów energii, |
| --- | --- | --- |

1.6.

—

systematycznego prognozowania rosnącego zapotrzebowania na energię w podziale na obszary i rodzaje, a także prognozowania transformacji poszczególnych rodzajów energii,

| — | planowania koncepcyjnego przyszłej architektury systemu energetycznego. |
| --- | --- |

—

planowania koncepcyjnego przyszłej architektury systemu energetycznego.

| 1.7. | EKES wzywa Parlament Europejski i Komisję do ponownego zainicjowania debaty na temat wyznaczenia wiążących celów krajowych. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | Wniosek dotyczący przeglądu dyrektywy w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych (zwanej dalej „dyrektywą”), który jest przedmiotem niniejszej opinii, został opublikowany 14 lipca 2021 r. Jest to integralna część pakietu „Gotowi na 55” opracowanego przez Komisję w celu zmniejszenia naszych emisji gazów cieplarnianych o 55 % do 2030 r., aby umożliwić Unii Europejskiej osiągnięcie neutralności klimatycznej w 2050 r., jak przewiduje Europejskie prawo o klimacie. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Z ogłoszonego w sierpniu 2021 r. najnowszego raportu Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (IPCC) wynika, że w 2019 r. zarejestrowano najwyższe stężenie CO2 w atmosferze od co najmniej 2 milionów lat. Autorzy raportu przypominają również, że osiągnięcie neutralności klimatycznej jest warunkiem sine qua non ograniczenia ocieplenia do 1,5–2 oC. Konferencja COP26, która odbędzie się w Glasgow w listopadzie 2021 r., będzie okazją do przeanalizowania postępów poczynionych przez państwa od czasu zawarcia porozumienia paryskiego w 2015 r. oraz do zwiększenia ambicji klimatycznych. Istotnie, jak niedawno podkreśliła Międzynarodowa Agencja Energetyczna, neutralność klimatyczna wymaga przekształcenia światowej gospodarki zdominowanej obecnie przez paliwa kopalne w model oparty głównie na energii odnawialnej (2). Właśnie w tym kontekście dokonywany jest przegląd dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii. |
| --- | --- |

2.2.

3.   Uwagi ogólne na temat wniosku dotyczącego dyrektywy

| 3.1. | W związku z dążeniem do uczynienia UE światowym liderem w zakresie energii odnawialnej dyrektywa została poddana niezbędnemu przekształceniu w 2018 r. (3) EKES wyraża ubolewanie z powodu braku stabilności regulacyjnej, który wynika stąd, że zaproponowano modyfikacje do tych samych punktów, które były przedmiotem ostatnich zmian do dyrektywy, zaraz po terminie transpozycji tych zmian, upływającym 30 czerwca 2021 r. Popiera jednak propozycję Komisji, by dokonać przeglądu dyrektywy w świetle nowych celów w zakresie redukcji emisji CO2 określonych w Europejskim prawie o klimacie i wykorzystać tę okazję do uproszczenia zasad i wyeliminowania niedociągnięć. Podkreśla, że stosowanie energii ze źródeł odnawialnych nie może być przesadnie skomplikowane. Podniesienie wiążącego celu dotyczącego ilości energii wytwarzanej ze źródeł odnawialnych do 40 % było rzeczywiście konieczne, podobnie jak zwiększenie udziału energii odnawialnej w takich sektorach jak budownictwo, przemysł czy też transport. EKES wskazuje jednak na trzy obszary działań, którym należy poświęcić więcej uwagi, ponieważ zostały jedynie częściowo ujęte w projekcie przeglądu. |
| --- | --- |

3.1.

| a) | Należy zwiększyć uczestnictwo obywateli i konsumentów |
| --- | --- |

a)

Należy zwiększyć uczestnictwo obywateli i konsumentów

| 3.2. | Pomimo wysokich oczekiwań europejskich obywatelek i obywateli zasoby proponowane przez UE w celu zachęcenia konsumentów do uczestnictwa pozostają niewystarczające, ponieważ w dyrektywie wciąż jasno nie zdefiniowano pojęcia prosumpcji. Komisja Europejska powinna zaproponować mechanizm monitorowania, aby wesprzeć państwa członkowskie we wdrażaniu przyjętych zasad, a tym samym umożliwić rozwój prosumpcji. Decydenci polityczni powinni być informowani o przykładach najlepszych praktyk. Prosumpcję należy urzeczywistnić poprzez:






  — | sformalizowanie sposobu, w jaki obywatelki i obywatele mogą stać się prosumentami, |
| --- | --- | --- |

3.2.

—

sformalizowanie sposobu, w jaki obywatelki i obywatele mogą stać się prosumentami,

| — | usunięcie istniejących barier takich jak nadmierna biurokracja, |
| --- | --- |

—

usunięcie istniejących barier takich jak nadmierna biurokracja,

| — | przyznawanie finansowania za pośrednictwem gmin, aby obywatele nie byli uzależnieni od podmiotów przemysłowych. |
| --- | --- |

—

przyznawanie finansowania za pośrednictwem gmin, aby obywatele nie byli uzależnieni od podmiotów przemysłowych.

Niezbędne jest zniesienie barier biurokratycznych i zadbanie o to, by finansowanie docierało do założonych odbiorców (takich jak kierowane przez młodzież organizacje oddolne i lokalne), a przy tym należy wyjaśnić kwestię zobowiązań, którymi w przyszłości może zostać obciążony prosument. W tym przypadku pierwszeństwo musi mieć stabilność prawa, gdyż konieczne jest zagwarantowanie konsumentom pomocy finansowej i know-how, aby zachęcić ich do podjęcia ryzyka i zostania prosumentami. EKES uważa, że po przeglądzie omawiany instrument ustawodawczy nie powinien być odnawiany przed 2030 r., tak aby wszystkim szeroko rozumianym podmiotom w tej branży zapewnić stabilność prawa, jak to stwierdzono już w pkt 3.1 powyżej.

| 3.3. | O ile słuszne jest dołożenie większych starań na rzecz dynamicznego wykorzystania morskich farm wiatrowych, jak przewidziano w strategii na rzecz morskiej energii odnawialnej, o tyle lądowe elektrownie wiatrowe i fotowoltaiczne muszą odgrywać znacznie większą rolę w przyszłym europejskim systemie energetycznym. Brak ogólnego podejścia budzi wątpliwości EKES-u, który apeluje do Komisji o przyjęcie strategii opartej na regionalnej polityce decentralizacji. Prosumpcja nie może się rozwijać bez wsparcia szczebla regionalnego i lokalnego, który dysponuje nie tylko zasobami technicznymi i finansowymi, lecz również znajomością specyfiki obszaru lokalnego, co pozwala na znaczną oszczędność czasu. Bliski kontakt tego szczebla z obywatelami i podmiotami działającymi w terenie uzasadnia przyznanie mu większych kompetencji z myślą o osiągnięciu celów określonych w dyrektywie. Wreszcie, strategii tej powinno towarzyszyć badanie na temat gospodarowania zasobami i surowcami krytycznymi (wydobycie, recykling itp.) niezbędnymi do wytwarzania i prawidłowego funkcjonowania energii odnawialnej. Zależność od paliw kopalnych nie może przerodzić się w zależność od surowców krytycznych. |
| --- | --- |

3.3.

| b) | Lepsze wykorzystanie synergii |
| --- | --- |

b)

Lepsze wykorzystanie synergii

| 3.4. | Ze względu na mały odstęp czasu od poprzedniego przekształcenia niektóre z przyjętych nowych przepisów nie weszły jeszcze w pełni w życie. Zdaniem EKES-u obecny przegląd powinien zatem służyć dwóm celom. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | W obecnym stanie rzeczy, zgodnie z modelowaniem w ramach unijnego scenariusza odniesienia na 2020 r., Unia powinna o nieco ponad 1 % przekroczyć aktualny cel, zgodnie z którym 32 % zużytej w UE energii ma pochodzić ze źródeł odnawialnych. Po pierwsze, przegląd musi umożliwić podniesienie obecnych celów przy jednoczesnym wytyczeniu nowych, aby zwiększyć udział energii odnawialnej o co najmniej 7 % na całym kontynencie. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Po drugie, skala zmian dokonywanych w ramach pakietu „Gotowi na 55” musi stanowić okazję do wzmocnienia istniejącej synergii między tymi przepisami a dyrektywą. Podejście to musi jednak odnosić się również do nowych narzędzi proponowanych przez Komisję Europejską, takich jak Społeczny Fundusz Klimatyczny czy mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2. Zatem potencjał korzyści wynikających z wdrożenia dyrektywy będzie mógł zostać w pełni wykorzystany tylko wtedy, gdy wykorzystanie odnawialnych źródeł energii będzie szedł w parze z ustanowieniem systemu rozliczania emisji dla części importowanego CO2. Ustanowienie mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 w odniesieniu do niektórych sektorów należy na poziomie europejskim wykorzystać jako okazję do stworzenia równych warunków działania. Przykładem dobrze wykorzystanej synergii jest przewidziane w art. 25 zastąpienie zakładanego celu dotyczącego co najmniej 14-procentowego udziału energii odnawialnej w końcowym zużyciu energii przez sektor transportu wiążącym celem redukcji intensywności emisji gazów cieplarnianych o 13 % do 2030 r. Tego rodzaju działanie zapewni większą spójność z przeglądem systemu handlu uprawnieniami do emisji, jak również z przepisami dotyczącymi norm CO2. Niemniej jednak, zgodnie ze strategią Komisji na rzecz integracji systemu energetycznego (4), priorytetem powinna być elektryfikacja sektora transportu, ilekroć jest możliwa z ekonomicznego i technologicznego punktu widzenia. Propozycja przeglądu poprzedza również przegląd dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków i powinna stanowić okazję, by Komisja wykazała się wysokim poziomem ambicji w chwili przedstawienia kontynuacji pakietu „Gotowi na 55”, co zaplanowano na 14 grudnia 2021 r. |
| --- | --- |

3.6.

| c) | Ożywienie gospodarcze powinno umożliwić rozkwit energii odnawialnej |
| --- | --- |

c)

Ożywienie gospodarcze powinno umożliwić rozkwit energii odnawialnej

| 3.7. | Podczas gdy popyt na energię elektryczną prawie powrócił do poziomu sprzed kryzysu zdrowotnego, ożywienie gospodarcze doprowadziło do rozkwitu produkcji energii ze źródeł odnawialnych ze szkodą dla wykorzystywania paliw kopalnych (5). Aby ta korzystna sytuacja stała się w przyszłości trwałą tendencją, konieczne jest stworzenie warunków uczciwej konkurencji między źródłami produkcji energii. Przede wszystkim oznacza to jak najszybsze zakończenie dopłat do paliw kopalnych, szacowanych w 2018 r. na około 50 mld EUR w skali całej Europy (6) (z zastrzeżeniem, że część pośrednia dopłat nie została uwzględniona w wyliczeniu). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Rozporządzenie delegowane w sprawie taksonomii w zakresie łagodzenia zmiany klimatu może, jeśli zostanie przyjęte przez Radę i Parlament, ukierunkować przyszłe inwestycje na zrównoważone aktywa, do których należy energia odnawialna. Dopiero po wyeliminowaniu zakłóceń konkurencji między źródłami energii energia odnawialna będzie mogła swobodnie konkurować na rynku. W oczekiwaniu na to rozwiązanie EKES z zadowoleniem przyjmuje podejście Komisji, które pozwala zapobiec utracie konkurencyjnej pozycji energii odnawialnej. |
| --- | --- |

3.8.

4.   Uwagi szczegółowe dotyczące tekstu dyrektywy

| a) | Wiążący czy niewiążący charakter proponowanych celów |
| --- | --- |

a)

Wiążący czy niewiążący charakter proponowanych celów

| 4.1. | EKES ponawia swoją krytyczną uwagę (7), że przegląd dyrektywy nie zawiera wiążących celów krajowych, w przeciwieństwie do przeglądu z 2009 r. O ile Unia Europejska osiągnęła swój cel zwiększenia udziału odnawialnych źródeł energii do 20 % do 2020 r., o tyle niektórym państwom członkowskim nie udało się zrealizować ich celów, podczas gdy inne ledwo co je osiągnęły (8), wykorzystując wyjątkową koniunkturę gospodarczą spowodowaną kryzysem zdrowotnym, który spowolnił część gospodarek narodowych. Ten przykład ilustruje słabość obecnych ram zarządzania, które umożliwiają jedynie „zachęcanie” państw członkowskich do przestrzegania celów krajowych. EKES wzywa Radę Ministrów, Parlament Europejski i Komisję Europejską do ponownego podjęcia debaty na temat ustalenia wiążących celów krajowych, na temat odpowiedniego zarządzania kwestiami energii i/lub przynajmniej bardziej represyjnych środków wobec państw uchybiających obowiązkom, aby zapewnić realizację ambicji na szczeblu krajowym. W dyrektywie wskazano tutaj ograniczenia działań opartych na dobrowolności. Chociaż kilka państw członkowskich przekroczyło swoje prognozy na 2020 r., pojawia się ryzyko równania w dół, które mogłoby wywołać u najbardziej zaawansowanych państw zniechęcenie związane z brakiem woli niektórych krajów członkowskich oraz niewyciąganiem konsekwencji. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Jeśli chodzi o nowy wiążący cel 40 % energii odnawialnej do 2030 r. (wobec poprzedniego celu wynoszącego 32 %), to dotyczy on łącznego zużycia energii, a nie tylko zużycia energii elektrycznej. EKES z zadowoleniem przyjmuje, że Komisja zaproponowała najambitniejsze założenie w ramach zakresu określonego w planie celów klimatycznych (38–40 %), aby osiągnąć nowy cel w postaci redukcji emisji gazów cieplarnianych o 55 % do 2030 r. Świadczy to o ambicji europejskiej władzy wykonawczej, która pragnie przyspieszyć wdrażanie zielonych technologii, co EKES przyjmuje z uznaniem. Jednak ten wzrost udziału energii ze źródeł odnawialnych w koszyku energii elektrycznej państw członkowskich będzie miał konsekwencje w zakresie zużycia energii i energii elektrycznej (9), gdyż oczekuje się, że udział zużycia energii do 2050 r. spadnie. Scenariusze na 2050 r. należy zaktualizować w świetle nowych celów, uściślając zwłaszcza rolę magazynowania energii elektrycznej, które być może będzie się musiało rozwijać szybciej, niż przewidywano, bądź rolę oszczędności energii, którą – pod względem pewnych zachowań – uwidocznił kryzys zdrowotny. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Nowy cel jest jednak dla niektórych państw członkowskich bardzo ambitny. W sytuacji gdy wiele państw nie nadąża z programem dekarbonizacji sektora budowlanego, EKES popiera proponowane podejście polegające na zwiększeniu wysiłków sektorowych takich jak włączenie odnawialnych źródeł energii do sektora ogrzewania i chłodzenia. Konkretny cel dotyczący 49 % udziału energii odnawialnej w budownictwie, o którym mowa w nowym artykule 15a, rzeczywiście był pilnie potrzebny. EKES kwestionuje jednak jego niewiążący charakter. Sektor budowlany musi zmniejszyć emisje o 60 % do 2030 r. i osiągnąć neutralność do 2040 r., aby spełnić cele określone w Europejskim Zielonym Ładzie. Z uwagi na fakt, że wiele państw może napotkać trudności w realizacji tego celu, EKES podkreśla znaczenie korzystania od 2025 r. ze środków ze Społecznego Funduszu Klimatycznego. Środki te powinny umożliwić przyspieszenie wdrożenia renowacji budynków, zarówno publicznych, jak i prywatnych, a tym samym powstrzymać narastające zjawisko ubóstwa energetycznego, które dotyka ponad 30 milionów Europejczyków. Jednak zarówno w przypadku finansowania z przyszłego Funduszu Społecznego na rzecz Działań w dziedzinie Klimatu, jak i, bardziej ogólnie, z innych systemów wsparcia należy wdrożyć mechanizm monitorowania w celu zapewnienia prawidłowego przydziału środków finansowych na przeciwdziałanie zmianie klimatu. Rozmycie finansowania w budżetach krajowych nie pozwala na skuteczną kontrolę nad wykorzystaniem przydzielonych środków. Fundusze te będą musiały koncentrować się zresztą nie tylko na projektach szeroko zakrojonych, lecz również mniejszych, w przypadku których korzyści pieniężne osiągnięte pod względem MWh i emisji CO2 są skromniejsze, lecz wpływ na obywatelki oraz obywateli europejskich jest równie lub nawet bardziej znaczący. EKES apeluje, by w miarę możliwości w poszczególnych krajach zharmonizować kryteria przydziału środków, jeśli chodzi o część, która będzie przeznaczona na zachęcenie obywateli do aktywności w celu ułatwienia ewentualnej współpracy transgranicznej. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES pragnie przypomnieć, że dekarbonizacja sektora przemysłowego jest obecnie zbyt powolna, mimo że sektor ten był priorytetowym celem kolejnych europejskich planów klimatycznych. Emisje przemysłowe są objęte systemem handlu uprawnieniami do emisji (ETS). Jednak ze względu na nadmiernie liberalny system bezpłatnych przydziałów ponad 90 % zanieczyszczeń przemysłowych nie skutkuje obciążeniem zainteresowanych przedsiębiorstw żadnymi kosztami, co sprawia, że w latach 2012–2018 sektor zmniejszył emisje tylko o 1 %. EKES wzywa zatem do ustalenia wiążącego celu na poziomie 1,1 %, który zmusi przemysł do corocznego zwiększania wykorzystania odnawialnych źródeł energii. Orientacyjny cel mógłby być traktowany jako danie podmiotom przemysłowym wolnej ręki, co mogłoby stanowić hamulec dla europejskich ambicji klimatycznych. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że cel dotyczący włączenia energii odnawialnej do sektora ogrzewania i chłodzenia stał się wiążący. EKES pragnie jednak podkreślić, że początkowo przewidziany w dyrektywie cel wynosił 1,3 %, podczas gdy nowy cel wynosiłby jedynie 1,1 %. Zgodnie z oceną skutków dołączoną do wniosku dotyczącego zmiany prawie połowa państw członkowskich przedstawiła trajektorie, które nie były zgodne z przewidywanym celem. Aby umożliwić państwom członkowskim osiągnięcie tego celu, EKES proponuje wyznaczenie części dochodów przydzielonych Społecznemu Funduszowi Klimatycznemu i wykorzystanie jej w pierwszej kolejności na wymianę systemów ogrzewania i chłodzenia, których działanie w większości przypadków opiera się na paliwach kopalnych. Uważa, że przedmiotem dyrektywy powinno być zwiększenie lub przynajmniej utrzymanie ambicji określonych w poprzednim przeglądzie, i zachęca wszystkie podmioty do zastanowienia się nad najlepszym sposobem osiągnięcia tego celu. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Aby osiągnąć neutralność klimatyczną w 2050 r., dekarbonizacja systemu energetycznego musi zostać osiągnięta do 2045 r. Udział energii odnawialnej w końcowym zużyciu energii brutto na poziomie 40 % w 2030 r. oznacza, że większość procesu dekarbonizacji będzie musiała zostać przeprowadzona w ciągu 15 lat (między 2030 a 2045 r.). W związku z tym kryzys klimatyczny wymaga bardziej pragmatycznego podejścia do rozwoju energii ze źródeł odnawialnych, które opierałoby się na porównaniu zakresu możliwości z ramami czasowymi. Po pierwsze, istotne jest skupienie się na celach, które z racjonalnego punktu widzenia są możliwe do osiągnięcia, uwzględniając obowiązujące przepisy. Choć w dyrektywie określono strategię średnio- i długoterminową, wytyczając ambitne cele, to nie może być ona realizowana kosztem szybszego tempa wdrażania zielonej energii, lecz – wręcz przeciwnie – powinna iść z nim w parze. W perspektywie krótkoterminowej równie istotne i niezbędne jest położenie nacisku na wdrożenie technologicznie dojrzałych i popularnych źródeł wytwarzania energii odnawialnej takich jak panele fotowoltaiczne. W przypadku sektora transportu należy wspomnieć o większej elastyczności oraz o szerszym wachlarzu dopuszczalnych surowców odnośnie do biopaliw. Dopiero w perspektywie średnio- i długoterminowej inwestycje dokonane na podstawie wytycznych przyszłej dyrektywy będą mogły wnieść wkład w wysiłki i okazać pełen potencjał (wodór odnawialny, morskie farmy wiatrowe itp.), przyczyniając się do obniżenia emisyjności gospodarki europejskiej dzięki elektryfikacji zastosowań. Bez tego istnieje duże ryzyko, że Europa zapłaci wysoką cenę za zbyt pobłażliwe podejście, które przejawiała w ciągu ostatnich dwóch dziesięcioleci. Aby temu zapobiec, Unia powinna dokładnie określić swoją strategię, która będzie musiała wykraczać daleko poza samą tylko dyrektywę w sprawie odnawialnych źródeł energii i położyć nacisk na kompleksowe podejście wykorzystujące synergie. |
| --- | --- |

4.6.

| b) | Systemy ciepłownicze i transport |
| --- | --- |

b)

Systemy ciepłownicze i transport

| 4.7. | Komunikaty Komisji Europejskiej w sprawie strategii w zakresie wodoru oraz w sprawie strategii dotyczącej integracji systemów energetycznych zawierają kilka ważnych aspektów, które należy uwzględnić w tej strategii ogólnej. W opiniach TEN/717 i TEN/718 EKES wyraził ogólne uznanie dla tych komunikatów pomimo krytycznych uwag dotyczących braku spójności i jasności w niektórych aspektach. Jednakże proponowany przegląd tylko w pewnym stopniu obejmuje niektóre ważne aspekty, których dotychczas nie uwzględniano. Należy tutaj wspierać i przyspieszać badania naukowe, innowacje i wdrażanie. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Komisja proponuje wzmocnić systemy ciepłownicze. Jest to słuszne podejście, ponieważ sieci te są dobrym sposobem na wykorzystanie nadwyżki energii z coraz liczniejszych instalacji fotowoltaicznych lub wiatrowych. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Wniosek dotyczący dyrektywy ma na celu poprawę dostępu użytkowników samochodów elektrycznych do stacji ładowania, w tym do stacji prywatnych. Jest to uzasadnione z uwagi na fakt, że szybka elektryfikacja sektora mobilności jest jednym z najbardziej obiecujących sposobów na dekarbonizację sektora transportu, którego emisje wciąż wzrastają. Konkretne przepisy dotyczące bezpośredniego dostarczania energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych wytwarzanej na miejscu lub w pobliżu punktu ładowania mogłyby stanowić ważny element strategii decentralizacji, która wzmacniałaby strukturę regionalną i energetykę obywatelską. EKES zwraca jednak uwagę na konieczność zapewnienia dojrzałych rozwiązań przy rozsądnych kosztach tym sektorom transportu, które trudno jest poddać elektryfikacji – obecnie jest to zwłaszcza sektor biopaliw, a w przyszłości także wodoru. |
| --- | --- |

4.9.

| c) | Promowanie i wdrażanie energii odnawialnej |
| --- | --- |

c)

Promowanie i wdrażanie energii odnawialnej

| 4.10. | EKES z zadowoleniem przyjmuje ustanowienie szeregu inicjatyw związanych z odnawialnym wodorem, takich jak wprowadzenie celów cząstkowych dla przemysłu i transportu. Ponadto uważa, że ustalenie wiążącego celu dotyczącego 50 % udziału paliw odnawialnych pochodzenia niebiologicznego wykorzystywanych jako surowiec lub nośnik energii jest odpowiednim podejściem i że czysty wodór powinien być traktowany priorytetowo (10). Jednakże umożliwienie w art. 7 importu paliw odnawialnych pochodzenia niebiologicznego, które następnie będą rozliczane jako wkład w państwie członkowskim, wydaje się potencjalnie problematyczne i wymaga wprowadzenia stosownych limitów. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Odnośnie do inicjatywy mającej na celu promowanie umów zakupu energii elektrycznej (art. 15) – ustalenie wytycznych w połączeniu ze wsparciem finansowym dla małych i średnich przedsiębiorstw powinno sprzyjać rozwojowi tego mechanizmu, który zapewnia przejrzystość cen sprzedaży zielonej energii elektrycznej w perspektywie długoterminowej. W bardziej ogólnym ujęciu inicjatywa ta jest wyrazem potrzeby zacieśnienia współpracy i koordynacji między podmiotami sektora w celu zapewnienia długoterminowej wizji podmiotom gospodarczym. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Kolejną inicjatywą przyjętą z zadowoleniem przez EKES jest zobowiązanie państw członkowskich do rozpoczęcia fazy testowej współpracy transgranicznej poprzez uruchomienie projektu pilotażowego w ciągu najbliższych trzech lat. EKES chciałby jednak uzyskać wyjaśnienia dotyczące warunków nawiązywania tego rodzaju współpracy. Zastanawia się w szczególności nad procedurami administracyjnymi wynikającymi z tej inicjatywy i wzywa Komisję Europejską do pomocy państwom członkowskim (tłumaczenie dokumentów związanych z procedurą itp.), aby mogły dotrzymać wyznaczonego terminu. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Zdaniem EKES-u nadszedł czas, by zastanowić się nad zasadnością utworzenia europejskiego organu nadzoru energii elektrycznej. Aby odpowiednio przygotować to ważne stanowisko, należałoby rozpocząć koncepcyjne planowanie systemu, które pozwalałoby prognozować rosnące zapotrzebowanie na energię w podziale na obszary i rodzaje, a także prognozować transformację poszczególnych rodzajów energii. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | EKES popiera również inicjatywę przedstawioną w art. 9 ust. 7a, która ma na celu wprowadzenie wspólnego planowania przestrzennego przez państwa członkowskie z podziałem na poszczególne baseny morskie, aby ułatwić rozwój możliwości morskich farm wiatrowych. Takie podejście umożliwi maksymalizację potencjału poszczególnych basenów morskich, docelowo wzmacniając dążenie do wzajemnych połączeń elektroenergetycznych między państwami. EKES przyjmuje również z zadowoleniem tworzenie punktów kompleksowej obsługi, co powinno stanowić okazję do czerpania inspiracji z dobrych praktyk wprowadzonych w różnych państwach członkowskich w celu skrócenia czasu realizacji projektu. Ustalenie całkowitej mocy produkcyjnej dla poszczególnych basenów do 2030, 2040 i 2050 r. powinno również pozwolić na lepsze uwzględnienie potencjału morskiej energetyki wiatrowej w odniesieniu do każdego z państw członkowskich i sprzyjać jej rozwojowi. Z operacyjnego punktu widzenia upowszechnianie się transgranicznych projektów w zakresie energii odnawialnej, w szczególności morskiej energii wiatrowej, skłania EKES do wezwania Komisji Europejskiej do wznowienia dyskusji na temat europejskiego podmiotu zarządzającego siecią przesyłową, gdyż poziom europejski byłby najwłaściwszy dla zapewnienia zarządzania przepływami energii elektrycznej w czasie rzeczywistym. Jest to docelowo najbardziej odpowiedni poziom do koordynacji mechanizmów rynkowych związanych z podażą i popytem, gwarantujący jednocześnie bezpieczeństwo systemu, który będzie coraz intensywniej wykorzystywany wraz z rosnącym udziałem odnawialnych źródeł energii. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | EKES wielokrotnie podkreślał potrzebę stworzenia nowych struktur rynkowych w celu zrównoważenia produkcji i zużycia energii na poziomie mikro. Struktury te ułatwiłyby integrację mniejszych urządzeń magazynujących z systemem energetycznym. Na przykład rozwój elektromobilności powinien umożliwić wykorzystanie baterii w celu inteligentnego ładowania i zapewnić zdolności magazynowania na szczeblu lokalnym. Wniosek dotyczący zmiany nie uwzględnia jednak tego zagadnienia. |
| --- | --- |

4.15.

| 4.16. | W pakiecie „Czysta energia dla wszystkich Europejczyków” zwraca się szczególną uwagę na konsumpcję własną i na społeczności energetyczne. Mechanizmy te stanowią potężne narzędzia prowadzące do zaangażowania obywateli i nadania im rangi pełnoprawnych, świadomych podmiotów transformacji energetycznej poprzez zwiększenie poczucia przynależności i wzmocnienie zdecentralizowanych struktur, które są korzystne zarówno z punktu widzenia gospodarczego, jak i społecznego. Jak podkreśliła Komisja Europejska w kontekście oceny krajowych planów energetyczno-klimatycznych, państwa członkowskie w niewystarczającym stopniu uwzględniają potencjał obywatelstwa energetycznego, co jest sprzeczne z jednym z podstawowych celów czwartego pakietu energetycznego. Aby zrealizować cele pakietu „Czysta energia dla wszystkich Europejczyków” i unii energetycznej, należy pilnie doprecyzować obowiązujące przepisy, a w szczególności pojęcia takie jak współdzielenie energii, opomiarowanie netto czy sprzedaż energii w systemie P2P. EKES ubolewa, że wniosek dotyczący zmiany nie zmierza do poprawy ram regulacyjnych w tych aspektach. Będzie to tym ważniejsze, że proponowany przegląd wytycznych w sprawie pomocy państwa na rzecz klimatu, energii i środowiska przewiduje znacznie niższy próg wyjątków od obowiązku przyznawania pomocy i określania jej poziomu w drodze postępowania przetargowego. |
| --- | --- |

4.16.

| 4.17. | EKES zasadniczo popiera propozycję Komisji wzywającą państwa członkowskie, by wzięły pod uwagę utrzymanie „krajowych leśnych pochłaniaczy dwutlenku węgla i ekosystemów”, a także zasadę „kaskadowego wykorzystania biomasy” i gospodarki o obiegu zamkniętym. Wymaga to priorytetowego traktowania wykorzystania odpadów drzewnych, takich jak małe gałęzie, pniaki drzew i inne produkty uboczne, a także produktów z drewna pochodzących z recyklingu na potrzeby bioenergii. W związku z tym wskazana byłaby ponowna ocena wsparcia dla instalacji bioenergetycznych w tym obszarze, mając na uwadze, że pozostałości z tartaków i przemysłu celulozowego są źródłami energii. Ponadto, jak podkreślono we wniosku, rozsądne jest skierowanie biopaliw pochodzenia biologicznego do tych sektorów transportu, które są trudne do elektryfikacji, takich jak transport morski, długodystansowy lub lotniczy. W tym kontekście należy również wziąć pod uwagę problemy związane z dostępnością i kosztami. Aby zrealizować ten pomysł, w art. 25 należy wprowadzić rozróżnienie między biopaliwami pochodzenia biologicznego a energią elektryczną ze źródeł odnawialnych poprzez pomiar ograniczenia emisji gazów cieplarnianych. Tym samym w sektorze transportu priorytetem stają się energia elektryczna ze źródeł odnawialnych i biopaliwa na bazie pozostałości. Skutkuje to zwiększoną presją na obniżenie emisyjności sektora transportu poprzez bezpośrednią elektryfikację. |
| --- | --- |

4.17.

| 4.18. | Szczegółowe obliczenia redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz kryteria zrównoważonego rozwoju przedstawione w załącznikach do projektu dyrektywy mają częściowo bardzo techniczny charakter. Zdaniem EKES-u wyraźnie zmierzają one we właściwym kierunku, nawet Komitet nie mógł ich w pełni ocenić w każdym indywidualnym przypadku. Na przykład w odniesieniu do biopaliw doprowadzą one do sytuacji, w której niektóre potencjalnie nadające się do wykorzystania lub obecnie stosowane substancje nie będą już mogły być stosowane, co może stanowić problem dla części przemysłu. |
| --- | --- |

4.18.

| 4.19. | Komitet pragnie również zwrócić uwagę na to, że w niektórych przypadkach trudno będzie udowodnić, czy wszystkie kryteria są rzeczywiście spełniane. Na przykład „[...] należy przedstawić solidne i wiarygodne dowody, że nastąpił wzrost ilości pierwiastka węgla w glebie lub że prawdopodobnie nastąpi on w okresie, w którym przedmiotowe surowce były uprawiane, przy uwzględnieniu emisji powstałych w sytuacji, gdy takie praktyki prowadzą do zwiększonego stosowania nawozów i herbicydów” (zob. COM(2021) 557 załącznik 1 i 2). Chociaż taki wymóg ma sens, to trudno będzie go wykazać w praktyce. |
| --- | --- |

4.19.

| 4.20. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wyrażone w motywie 10 pragnienie skrócenia czasu rozpatrywania procedur administracyjnych, które stanowią hamulec dla rozwoju energii odnawialnej. Zastanawia się jednak, jakie konkretnie działania zamierza podjąć Komisja Europejska i jak zamierza wyjść poza proste zachęty, aby zapewnić skuteczne i sprawne ograniczenie opóźnień proceduralnych. |
| --- | --- |

4.20.

| 4.21. | EKES w pełni podziela motyw 12, który mówi o potrzebie wystarczającej liczby wykwalifikowanych pracowników w branżach przyszłości. Wzywa Unię Europejską do przeprowadzenia kalkulacji kosztów siły roboczej niezbędnej do wdrożenia Europejskiego Zielonego Ładu oraz do priorytetowego inwestowania w szkolenia mające na celu przekwalifikowanie pracowników, których miejsca pracy zostaną zlikwidowane w wyniku zielonej transformacji. Byłoby to również dobrym sposobem na przyciągnięcie młodych ludzi do sektora ekologicznego dzięki nowo tworzonym miejscom pracy i możliwościom biznesowym. |
| --- | --- |

4.21.

Bruksela, dnia 9 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. L 328 z 21.12.2018, s. 1.

1

(2)  Międzynarodowa Agencja Energetyczna, Net Zero by 2050 — A Roadmap for the Global Energy Sector (windows.net)[Zeroemisyjność netto do 2050 r.: plan działania dla światowego sektora energii], s. 3.

2

Net Zero by 2050 — A Roadmap for the Global Energy Sector (windows.net)

(3)  https://www.eesc.europa.eu/pl/our-work/opinions-information-reports/opinions/revision-renewable-energies-directive (Dz.U. C 246 z 28.7.2017, s. 55).

3

(4)  COM(2020) 299 final.

4

(5)  Ember, European Electricity Review: H1-2021, (ember-climate.org).

5

European Electricity Review: H1-2021

(6)  Komisja Europejska, Załączniki do sprawozdania na temat stanu unii energetycznej na 2020 r. na podstawie rozporządzenia (UE) 2018/1999 w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu.

6

Załączniki do sprawozdania na temat stanu unii energetycznej na 2020 r. na podstawie rozporządzenia (UE) 2018/1999 w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu

(7)  Dz.U. C 246 z 28.7.2017, s. 55.

7

(8)  Eurostat, Renewable energy statistics – Statistics Explained [Statystyki dotyczące energii odnawialnej – wyjaśnienie], europa.eu.

8

Renewable energy statistics – Statistics Explained

(9)  6_PL_ACT_part1_v3.docx (europa.eu).

9

(10)  Dz.U. C 123 z 9.4.2021, s. 30.

10

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/134 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/134

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie efektywności energetycznej (wersja przekształcona)”

[COM(2021) 558 final – 2021/0203 (COD)]

(2022/C 152/22)

| Sprawozdawczyni: | Alena MASTANTUONO |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni:

Alena MASTANTUONO

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 13.9.2021
  Rada Unii Europejskiej, 20.9.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 194 ust. 2 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 9.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 118/1/3 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 13.9.2021

Rada Unii Europejskiej, 20.9.2021

Podstawa prawna

Art. 194 ust. 2 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia na sesji plenarnej

9.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

118/1/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek dotyczący przekształcenia dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, ponieważ zajęto się w nim obszarem działań, który ma zasadnicze znaczenie w osiągnięciu pełnej dekarbonizacji gospodarki i społeczeństwa UE. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wiążący charakter nowego celu UE. Zdaje sobie sprawę, że coraz bardziej wymagające cele w zakresie efektywności energetycznej na poziomie UE, w ramach których od państw członkowskich wymaga się ograniczenia w 2030 r. zużycia energii o 9 % w porównaniu z przewidywaniami w scenariuszu odniesienia z 2020 r., stanowią ogromne wyzwanie i są bardzo ambitne. Zgodnie ze sprawozdaniem z postępu za 2020 r. (1) tylko 12 państw członkowskich zrealizowało w mniejszym lub większym stopniu swoje orientacyjne cele krajowe na 2020 r. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Pandemia COVID-19 podkopała wspólne wysiłki UE i z pewnością będzie mieć dalsze konsekwencje w odniesieniu do realizacji ambitniejszych celów. Realizacja orientacyjnych wkładów ustalonych na poziomie krajowym będzie wymagać od wszystkich państw członkowskich wzmożonych wysiłków, a warunki poszczególnych państw członkowskich muszą zostać wzięte pod uwagę. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES ponownie podkreśla swoje stanowisko wyrażone w opinii w sprawie Europejskiego prawa o klimacie (2), że ogólnym celem powinno być osiągnięcie możliwie jak największego obniżenia emisji gazów cieplarnianych przy jak najniższych kosztach społeczno-gospodarczych. EKES zaleca połączenie, w miarę potrzeby, instrumentów zgodnych z dobrze uregulowanymi środkami rynkowymi i regulacyjnymi, w tym instrumentów finansowych opartych na wsparciu z wieloletnich ram finansowych i NextGenerationEU, aby przyczynić się do efektywniejszego otoczenia energetycznego. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wiodącą rolę sektora publicznego, w tym władz lokalnych i regionalnych, określoną w przekształconej dyrektywie w sprawie efektywności energetycznej i podkreśla, że będzie to wymagało odpowiedniego finansowania i wsparcia technicznego, jak również wykwalifikowanej kadry. Komitet popiera środki związane z renowacją i ograniczaniem zużycia energii, które mają zostać przyjęte przez sektor publiczny, i postrzega je jako wsparcie dla branży budowlanej, w szczególności MŚP, oraz jako zachętę do opracowywania i wdrażania nowych technologii i tworzenia miejsc pracy w ramach inicjatywy „Fala renowacji”. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES docenia również to, że położono większy nacisk na informowanie konsumentów i wzmocnienie ich pozycji, na przykład w odniesieniu do wymogów umownych lub używania jasnego i zrozumiałego języka. Podkreśla zasadniczą rolę społeczeństwa obywatelskiego w kampaniach informacyjnych w zakresie korzyści płynących z efektywności energetycznej. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Wzrost cen energii pokazał, jak kwestia ta może mieć szybki i poważny wpływ na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa. Znaczenie środków mających na celu złagodzenie tych kosztów stało się oczywiste wcześniej niż się spodziewano. W tym kontekście EKES wspiera zachęty i narzędzia służące wdrażaniu dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, aby pomóc odbiorcom wrażliwym i gospodarstwom domowym, i zwraca uwagę na to, że ambitne cele w zakresie systemu ciepłowniczego i chłodniczego mogą pogorszyć warunki mieszkań socjalnych. W związku z tym Komitet przyjmuje z zadowoleniem propozycję stworzenia Społecznego Funduszu Klimatycznego oraz wzywa do postępowania zgodnego z zasadą sprawiedliwej transformacji, aby wziąć pod uwagę różną sytuację poszczególnych państw członkowskich. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES rozumie cel zasady „efektywność energetyczna przede wszystkim” i korzyści płynące z jej stosowania. Jednak nie zawsze jest to racjonalne pod względem kosztów rozwiązanie. W niektórych przypadkach efektywniejsze może okazać się nie oszczędzanie energii, a raczej jej produkowanie z bezpiecznych i zrównoważonych źródeł niskoemisyjnych. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES wzywa instytucje europejskie do zadbania o synergię inicjatyw w ramach pakietu „Gotowi na 55”. EKES zwraca się do instytucji UE o przygotowanie oceny skutków w przypadku wprowadzenia zasadniczych zmian w pakiecie. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Kontekst i fakty

| 2.1. | Efektywność energetyczna to zasadniczy obszar działania na drodze do pełnej dekarbonizacji gospodarki Unii. Proponowane przekształcenie dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej jest istotnym elementem pakietu „Gotowi na 55”, który wdraża zasady Europejskiego Zielonego Ładu i wyznacza kierunek realizacji nowych celów Unii w zakresie ograniczenia emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 55 % do 2030 r. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Wniosek jest częścią tej szerszej polityki i aby zapewnić tak pożądany zrównoważony rozwój UE musi on być w pełni spójny z innymi inicjatywami pakietu „Gotowi na 55” (takimi jak zmiany w unijnym systemie ETS; dostosowania mechanizmu finansowego przeznaczonego na wsparcie wdrażania pakietu; rozporządzenie w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnego; dyrektywa w sprawie odnawialnych źródeł energii; surowsze normy emisyjne dla pojazdów silnikowych oraz zmieniona dyrektywa w sprawie rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Głównym celem wniosku jest ograniczenie ogólnego zużycia energii i zmniejszenie emisji. Jego głównymi celami są: ujarzmienie niewykorzystanego potencjału w zakresie oszczędności energetycznej w całej gospodarce; odzwierciedlenie zwiększonych celów efektywności energetycznej Planu w zakresie celów klimatycznych na 2030 r. oraz wyznaczenie państwom członkowskim celów, które są zbieżne z ambitniejszymi celami klimatycznymi na 2030 r., to jest z ograniczeniem emisji o 55 %. Działania te należy podejmować, biorąc odpowiednio pod uwagę czynniki społeczne i w zakresie zrównoważonego rozwoju, poprzez przyczynianie się do niewykluczającego nikogo zużycia energii w przystępnych cenach, w oparciu o uzgodnienia wspólnego Zobowiązania społecznego z Porto i przy pełnym poszanowaniu zasady sprawiedliwej transformacji. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Opiera się to na wiodącej zasadzie „efektywność energetyczna przede wszystkim”, która powinna być uwzględniana we wszystkich sektorach, wykraczając poza system energetyczny, w tym w sektorze finansowym. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Dyrektywa w wersji przekształconej proponuje wyznaczenie ambitniejszego, wiążącego celu rocznego w zakresie ograniczenia wykorzystania energii na poziomie UE. Jej celem jest również pomoc w ustalaniu wkładów ustalonych na poziomie krajowym, co przełoży się niemal na podwojenie zobowiązań państw członkowskich w zakresie rocznej oszczędności energii. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Jako katalizator i pionier stanowiący przykład dla innych branż, sektor publiczny będzie zobowiązany do przeprowadzenia renowacji 3 % swoich zasobów budowlanych rocznie, aby przyspieszyć falę renowacji oraz włączyć efektywność energetyczną do przetargów publicznych na towary, usługi, prace i budynki. Obie inicjatywy mają potencjał tworzenia nowych zrównoważonych miejsc pracy i ograniczania wydatków publicznych na wykorzystanie energii i jej kosztów. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek dotyczący przekształcenia dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, ponieważ zajęto się w nim obszarem działań, który ma zasadnicze znaczenie w osiągnięciu pełnej dekarbonizacji gospodarki i społeczeństwa UE. Ogólnie rzecz biorąc, osiągnięcie celów porozumienia paryskiego wymaga przekształcenia wszystkich strategii w dziedzinie klimatu i energii. Wzmocnienie ram polityki w zakresie efektywności energetycznej za pomocą specjalnego zestawu środków politycznych pomoże uruchomić inwestycje niezbędne dla tej transformacji. W związku z tym EKES uważa, że przegląd dyrektywy, który obejmuje ogólny cel UE w zakresie efektywności energetycznej, powinien stanowić właściwy sygnał dla przeprowadzenia tej reformy. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES docenia osiągnięcia dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej. Jednocześnie Komitet jest świadom niedociągnięć w zakresie wspólnych wysiłków UE na rzecz ograniczania zużycia energii. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Pandemia COVID-19 podkopała wspólne wysiłki UE i z pewnością będzie mieć dalsze konsekwencje w odniesieniu do realizacji ambitniejszych celów. Realizacja orientacyjnych wkładów ustalonych na poziomie krajowym będzie wymagać większych wysiłków ze strony wszystkich państw członkowskich. EKES zaleca, aby w miarę potrzeby połączyć instrumenty zgodne z dobrze uregulowanym rynkiem, takie jak podatki, akcyzy, ograniczone, lecz podlegające odsprzedaży prawa, na przykład ETS, oraz środki regulacyjne. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES podtrzymuje swoje stanowisko wyrażone w opinii w sprawie Europejskiego prawa o klimacie (3), że celem powinno być osiągnięcie możliwie jak największego obniżenia emisji gazów cieplarnianych przy jak najniższych kosztach społeczno-gospodarczych. Należy doprowadzić do właściwej równowagi, tak aby UE mogła zrealizować swoje cele po minimalnych łącznych kosztach. Rentowność środków ukierunkowanych na oszczędność energii przeważnie obniża się wraz ze wzrostem ilości zaoszczędzonej energii: pierwsze środki łatwo się stosuje, natomiast kolejne są kosztowniejsze i przekładają się na mniejsze wyniki. W ramach wniosku należy dążyć do osiągnięcia równowagi i zadbać o to, by nadmierne koszty nie były przerzucane na konsumentów energii. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES wspiera zachęty i narzędzia służące wdrażaniu dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, aby złagodzić społeczne skutki wniosku i pomóc odbiorcom wrażliwym i gospodarstwom domowym szczególnie dotkniętym epidemią COVID-19. W związku z tym Komitet ze szczególnym zadowoleniem przyjmuje propozycję utworzenia Społecznego Funduszu Klimatycznego, który powinien zapewnić dodatkowe środki finansowe, by uniknąć wzrostu ubóstwa energetycznego, i wzywa do przestrzegania zasady sprawiedliwej transformacji w celu uwzględnienia różnych sytuacji w poszczególnych państwach członkowskich. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES wzywa instytucje europejskie do zadbania o synergię inicjatyw w ramach pakietu „Gotowi na 55”. EKES zwraca się do instytucji UE o przygotowanie oceny skutków w przypadku wprowadzenia zasadniczych zmian w pakiecie. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wskazaną w dyrektywie wiodącą rolę organów publicznych, które powinny pracować nad ograniczeniem zużycia energii w usługach i budynkach. EKES rozumie wyzwania związane z dokonaniem postępów we wszystkich odnośnych branżach, a w szczególności w transporcie, budynkach publicznych, ICT, planowaniu przestrzennym i zarządzaniu zasobami wodnymi i odpadami. Z przyjemnością odnotowuje, że postanowienia art. 6 dyrektywy rozszerzają zakres obowiązku renowacyjnego, który teraz obejmuje wszystkie organy publiczne na każdym poziomie administracji i wszystkie aspekty ich działalności. EKES podkreśla, że będzie to wymagało odpowiedniej pomocy finansowej i technicznej oraz wyszkolonego personelu. W związku z tym EKES zaleca stosowanie złotej reguły budżetowej w odniesieniu do inwestycji publicznych, zgodnie ze swą opinią w sprawie przekształcenia unijnych ram fiskalnych (4), w celu zagwarantowania wydajności oraz społecznej i ekologicznej bazy dobrobytu przyszłych pokoleń. EKES zachęca władze lokalne i regionalne do współpracy z rządem krajowym oraz wszystkimi podmiotami branży budowlanej, aby wypracować synergię i wyeliminować zbędne przeszkody we wdrażaniu celów w zakresie renowacji. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Komitet popiera środki, które mają zostać przyjęte przez sektor publiczny, aby wesprzeć branżę budowlaną, w szczególności MŚP, oraz opracowywać i wdrażać nowe technologie w ramach inicjatywy „Fala renowacji”. Należy stosować w zamówieniach publicznych takie kryteria jak opłacalność i wykonalność ekonomiczna, a także kryteria jakościowe i społeczne – wszystkie one powinny nadal odgrywać rolę w innych dziedzinach, aby zapewnić równe warunki działania. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wiążący charakter nowego celu UE i w związku z tym zaleca, by orientacyjne cele krajowe uwzględniały różne punkty wyjścia i szczególne uwarunkowania krajowe oraz potencjał redukcji emisji, w tym w wyspiarskich państwach członkowskich i na wyspach, a także wysiłki podjęte zgodnie z konkluzjami Rady z grudnia 2020 r. (5). |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | EKES podkreśla ścisłe powiązanie między dążeniem do osiągnięcie efektywności energetycznej a misją i celami NextGenerationEU, w szczególności Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. EKES wzywa do przeznaczenia znaczącej części 37 % Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększenia Odporności, zarezerwowanej na projekty ekologiczne, na projekty w zakresie efektywności energetycznej, zgodnie z rzeczywistym popytem i rzeczywistymi potrzebami w każdym państwie członkowskim. |
| --- | --- |

3.10.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | EKES rozumie cel zasady „efektywność energetyczna przede wszystkim” i korzyści płynące z jej stosowania. Jednak nie zawsze jest to rentowne rozwiązanie i zasady tej nie należy uznawać za dogmat. W niektórych przypadkach efektywniejsze może okazać się nie oszczędzanie energii, a raczej jej produkowanie z bezpiecznych i zrównoważonych źródeł niskoemisyjnych. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES zalecałby, aby podczas dostosowywania wartości procentowych w art. 8 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej wzięto pod uwagę różnice krajowe: nie należy stosować jednej stawki zryczałtowanej dla wszystkich państw członkowskich, lecz raczej zróżnicowaną stawkę dopasowaną do uwarunkowań każdego kraju. Jeżeli wzór wyliczania wkładu państw członkowskich w realizację celów efektywności energetycznej ma częściowo opierać się na energochłonności PKB, to powinien on być odpowiednio dostosowany, aby odzwierciedlać udział przemysłu w PKB, tak aby bardziej uprzemysłowione kraje nie były poszkodowane. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wymóg postawiony państwom członkowskim w zakresie sprawozdawczości dotyczącej instrumentów efektywności energetycznej, w tym ich wydajności. Jednocześnie EKES, wraz z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego działającymi w państwach członkowskich, w tym partnerami społecznymi, jest gotowy, by odegrać wspierającą rolę w tworzeniu mechanizmów pomocy na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym. EKES podkreśla znaczenie odpowiedniego informowania wszystkich zainteresowanych podmiotów (producentów, dostawców, podmiotów odpowiedzialnych za zarządzanie infrastrukturą, użytkowników i konsumentów) o dodatkowych wymaganiach, tak aby zwiększyć wykorzystanie zamówień w zakresie efektywności energetycznej i wydajności energetycznej. EKES oczekuje, że Komisja Europejska podejmie aktywną i wiodącą rolę w tym zakresie oraz ponownie podkreśla znaczenie społeczeństwa obywatelskiego, które chętnie angażuje się w kampanie uświadamiające i informacyjne oraz w propagowanie programów szkoleniowych. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Komisja nie uwzględniła obowiązkowego zobowiązania do przeprowadzania audytów, ponieważ obwarowałoby to plany inwestycyjne przedsiębiorstw warunkami. Przedsiębiorstwa zawsze chętnie poprawiają swoją efektywność energetyczną, a systemy zarządzania energią okazały się rentowną alternatywą dla audytów. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES docenia również to, że położono większy nacisk na informowanie konsumentów i wzmocnienie ich pozycji, na przykład w odniesieniu do wymogów umownych lub używania jasnego i zrozumiałego języka. Podkreśla to ważną rolę organów regulacyjnych w tym obszarze, zwłaszcza na rynkach o ograniczonej liczbie podmiotów gospodarczych. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Zdaniem EKES-u bardzo ważne jest, aby wszyscy profesjonaliści zaangażowani w opracowanie nowego podejścia do polityki efektywności energetycznej byli odpowiednio przeszkoleni, tak aby posiadali wymagane umiejętności i kwalifikacje, a jednocześnie zwróci uwagę na brak wykwalifikowanych pracowników w tej branży. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Tak jak w opinii poświęconej fali renowacji dla Europy, Komitet podkreśla, że mur szczelinowy i izolacja podłogi są najskuteczniejszymi, najprostszymi i najrentowniejszymi środkami obniżania emisji CO2. Jednak nawet te stosunkowo niedrogie środki są zbyt kosztowne dla wielu właścicieli domów, pomimo niższych kosztów energii, które generują. W związku z tym EKES opowiada się za wprowadzeniem przez rządy krajowe systemu dotacji dla tych środków, ponieważ mogą one również tworzyć miejsca pracy. Badanie Renovate Europe pokazuje, że każde 1 mln EUR zainwestowane w renowację energetyczną budynków generuje średnio 18 miejsc pracy w UE (6). |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Choć EKES uważa, że pułap zużycia energii jest bardzo użytecznym wskaźnikiem w odniesieniu do takich zagadnień, jak zużycie energii w gospodarstwach domowych, wyraża wątpliwości, czy wyłącznie taki wskaźnik jest właściwy dla sektora przemysłowego. Innowacyjne technologie dekarbonizacyjne są często bardziej energochłonne niż konwencjonalne (chociaż bardziej zanieczyszczające) alternatywy. Dlatego określenie pułapu zużycia dla przemysłu mogłoby uniemożliwić temu sektorowi dekarbonizację stosowanych procesów, a jednocześnie położyć się cieniem na wynikach produkcji. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | EKES zwraca uwagę na to, że ambitne cele w zakresie systemu ciepłowniczego i chłodniczego mogą przyczynić się do wzrostu ubóstwa energetycznego, ponieważ wiele gospodarstw domowych o niskich dochodach żyje w mieszkaniach socjalnych, które zazwyczaj są zarządzane centralnie. Zmiany w dyrektywie w sprawie efektywności energetycznej nie mogą być wsteczne, a zmiana w definicji efektywnego centralnego ogrzewania/chłodzenia (art. 24) nie powinna mieć zastosowania do już działających systemów, a jedynie do tych zmodernizowanych. |
| --- | --- |

4.9.

Bruksela, dnia 9 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2020) 564 final.

1

(2)  Dz.U. C 364 z 28.10.2020, s. 143.

2

(3)  Dz.U. C 364 z 28.10.2020, s. 143.

3

(4)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: „Przekształcenie unijnych ram fiskalnych na rzecz trwałej odbudowy i sprawiedliwej transformacji”, przyjęta 20 października 2021 r. (Dz.U. C 105 z 4.3.2022, s. 11).

4

(5)  https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-22-2020-INIT/pl/pdf

5

(6)  https://www.renovate-europe.eu/wp-content/uploads/2020/06/BPIE-Research-Layout_FINALPDF_08.06.pdf

6

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/138 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/138

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych i uchylającego dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/94/UE”

[COM(2021) 559 final – 2021/0223 (COD)]

„Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Strategiczny plan wdrażania określający zestaw dodatkowych działań wspierających szybki rozwój infrastruktury paliw alternatywnych«”

[COM(2021) 560 final]

(2022/C 152/23)

| Sprawozdawca: | John COMER |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

John COMER

| Wniosek o konsultację | Rada Unii Europejskiej, 30.7.2021
  Parlament Europejski, 13.9.2021
  Komisja Europejska, 13.9.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 90–91 ust. 170–171 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 9.11.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 9.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 137/4/9 |

Wniosek o konsultację

Rada Unii Europejskiej, 30.7.2021

Parlament Europejski, 13.9.2021

Komisja Europejska, 13.9.2021

Podstawa prawna

Art. 90–91 ust. 170–171 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

9.11.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

9.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

137/4/9

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES przyjmuje z zadowoleniem wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Wydaje się, że pojazdy elektryczne o napędzie akumulatorowym (BEV) wyłaniają się jako opcja preferowana przez większość producentów, jeśli chodzi o transport samochodowy. Niedobór (prawdopodobnie krótkoterminowy) i rosnąca cena litu stanowią przeszkodę w szybkim rozwoju pojazdów BEV, podobnie jak i duże opóźnienia w badaniach i rozwoju skuteczniejszych systemów magazynowania. Jednakże możliwość dalszych badań i rozwoju technologicznego może przyczynić się do złagodzenia tych obecnych problemów. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Na świecie istnieją duże zasoby litu. Największe znane zasoby posiada Chile, a następnie Australia i Chiny. Trzeba inwestować w nowe kopalnie w celu złagodzenia obecnej trudnej sytuacji w zakresie dostaw. Istnieją problemy środowiskowe związane z przemysłem wydobywczym, zwłaszcza z wysokim zapotrzebowaniem na wodę i możliwym zanieczyszczeniem przez toksyczne substancje chemiczne. Ponadto z branżą tą wiążą się często poważne problemy społeczne. EKES z dużym niepokojem śledzi te aspekty handlu międzynarodowego. W międzynarodowych umowach handlowych i łańcuchach wartości trzeba zawrzeć wymogi ekologicznego i zrównoważonego rozwoju oraz wiążące zobowiązania przedsiębiorstw do dochowania należytej staranności (1). W UE są możliwości wydobycia litu w Portugalii, przy założeniu, że rozwiązane zostaną kwestie środowiskowe. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Powszechny rozwój infrastruktury paliw alternatywnych w całej UE ma zasadnicze znaczenie, a inwestorom trzeba dać pewność potrzebną do tworzenia infrastruktury paliw alternatywnych. Władze publiczne muszą zapewnić dostępność paliw alternatywnych i stacji ładowania tam, gdzie jest to konieczne, a zwłaszcza na obszarach, na których ich oferowanie nie jest jeszcze ekonomicznie opłacalne. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES zwraca uwagę na znaczącą rolę odnawialnych źródeł energii, w tym biopaliw, jako natychmiastowego i rozsądnie wycenionego rozwiązania, w szczególności dla pojazdów ciężkich i transportu drogowego na duże odległości. Należy zwrócić uwagę na ślad gazów cieplarnianych wszystkich paliw alternatywnych i odnawialnych. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Modernizacja sieci elektroenergetycznej musi być bezpośrednim priorytetem, aby ułatwić działanie stacji szybkiego ładowania, a także produkcję wodoru i innych paliw alternatywnych. Ponadto konieczne jest zainstalowanie dwukierunkowych inteligentnych systemów pomiarowych, aby umożliwić przepływ energii elektrycznej w obu kierunkach. Należy dokonać przeglądu wymogów w zakresie planowania i regulacji, aby uniknąć opóźnień w modernizacji sieci. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Dekarbonizacja transportu jest nierozerwalnie powiązana z szybkim wzrostem produkcji zielonej energii. Z punktu widzenia polityki klimatycznej elektromobilność ma sens tylko w połączeniu z wykorzystaniem zielonej energii, a zatem konieczne jest zwiększenie inwestycji w nią. Komisja musi bardziej intensywnie wspierać rozwój modeli prosumenckich i ujmować je w swoich analizach. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Konieczne jest wspieranie masowych inwestycji publicznych w badania i rozwój w zakresie prac naukowych i technologicznych mających na celu ulepszenie baterii, zwłaszcza pod względem wielkości, pojemności i okresu użytkowania. Jeżeli badania naukowe pozwolą doprowadzić do zmniejszenia zapotrzebowania na lit do baterii dla pojazdów, zmniejszy to naszą zależność od ograniczonych światowych dostaw pochodzących spoza UE. Możliwość ta poprawiłaby zdolności UE w odniesieniu do szybkiego wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych w transporcie, prowadząc do mobilności zgodnej z zasadami zrównoważonego rozwoju. Ponadto istnieje pilna potrzeba badań i innowacji oraz rozwoju technologicznego, tak aby wszystkie możliwe paliwa alternatywne były oceniane i promowane oraz by uwzględniano wszystkie rodzaje transportu. Nie byłoby rozsądne uzależnienie się tylko od jednego systemu. W szczególności należy zbadać potencjał ekologicznego wodoru. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Zdecydowaną większość konsumentów uda się przekonać do zakupu pojazdu typu BEV tylko wtedy, gdy będzie pewne, że istnieje odpowiednia infrastruktura ładowania. Nawet konsumenci, którzy rzadko przejeżdżają długie trasy, muszą mieć pewność, że będą mogli pokonać dużą odległość pojazdem BEV, gdyby zaistniała taka potrzeba. Dlatego też omawiane rozporządzenie jest tak ważne i musi zostać w pełni wdrożone w całej UE. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES podkreśla, że niezbędne jest, by infrastruktura była w pełni interoperacyjna pod każdym względem w całej UE. Nie może dojść do sytuacji, w której kierowcy musieliby przewozić adaptery w swoich samochodach, aby móc korzystać z infrastruktury paliw alternatywnych w różnych państwach członkowskich. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Opcja wykorzystywania kodu QR (fotokodu) na potrzeby płatności ad hoc nie jest systemem płatności powszechnie stosowanym w UE wbrew temu, co stwierdza Komisja w art. 5 ust. 2. EKES przewiduje, że korzystanie z tego rozwiązania spowoduje problemy z dostępnością dla wielu grup użytkowników. Komitet sprzeciwia się sytuacji, w której stosowanie kodu QR byłoby jedyną metodą dokonywania płatności ad hoc. Dla wszystkich płatności ad hoc muszą być dostępne czytniki kart płatniczych. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Dyrektywa w sprawie odnawialnych źródeł energii opisuje metody obliczania emisji gazów cieplarnianych związanych z różnymi paliwami alternatywnymi. Jednak dla obywateli podejmujących decyzję o zakupie ma to znikome znaczenie, ponieważ wielkość emisji gazów cieplarnianych związanych z pojazdami nie jest praktycznie znana, a zapewnienia producentów i sprzedawców samochodów nie są poddawane odpowiedniej weryfikacji. Trzeba zaradzić tej sytuacji. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES ubolewa, że praktycznie nie ma debaty na temat tego, jak obywatele, spółdzielnie, a także związki zawodowe i pracodawcy mogliby przyczynić się do tego procesu. I to pomimo tego, że jednym z celów unii energetycznej jest umieszczenie zwykłych obywatelek i obywateli, a tym samym rozwiązań lokalnych, w samym centrum uwagi, oraz że jasne staje się, że znaczna część sesji ładowania pojazdów elektrycznych odbywa się w domu lub miejscu pracy. Uważa zatem, że potrzebna jest nowa strategia, bardziej zgodna z celem ukierunkowania unii energetycznej na obywateli, aby zachęcić obywateli, spółdzielnie, związki zawodowe i pracodawców do większego zaangażowania we współpracę nad szybszą dekarbonizacją transportu. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Streszczenie wniosku Komisji

| 2.1. | Dobrostan gospodarczy i społeczny obywateli UE zależy od wydajnego i efektywnego systemu mobilności w całej UE. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Transport odpowiada za około 25 % emisji gazów cieplarnianych w UE i ma również poważny wpływ na jakość powietrza w ośrodkach miejskich. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W grudniu 2019 r. Komisja przyjęła komunikat dotyczący Europejskiego Zielonego Ładu, w którym wzywa się do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych z transportu o 90 % do 2050 r., a jednocześnie do działania w kierunku osiągnięcia zerowego poziomu emisji zanieczyszczeń. We wrześniu 2020 r. Komisja przyjęła wniosek dotyczący europejskiego prawa o klimacie w celu zmniejszenia do 2030 r. emisji netto gazów cieplarnianych o co najmniej 55 % – pakiet „Gotowi na 55”. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W grudniu 2020 r. Komisja przyjęła komunikat w sprawie strategii na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności. Strategia stanowi podwaliny przemian w transporcie w UE niezbędnych, aby osiągnąć inteligentną i zrównoważoną przyszłość. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Omawiany wniosek zawiera nowe rozporządzenie w zakresie rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych i uchyla dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/94/UE (2). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Dyrektywa 2014/94/UE weszła w życie w 2014 r. Dyrektywa ta przewiduje wspólne środki ramowe pozwalające na rozwój infrastruktury paliw alternatywnych, aby ułatwić ograniczenie emisji gazów cieplarnianych z transportu. Wyznacza ona minimalne wymogi tworzenia infrastruktury paliw alternatywnych ze stacjami ładowania pojazdów elektrycznych i stacjami tankowania skroplonego i sprężonego gazu ziemnego (LNG i CNG) oraz wodoru, która będzie realizowana w drodze niewiążących krajowych ram politycznych. Strategia ta ma umożliwić ponadgraniczne funkcjonowanie wszystkich środków transportu w ramach sieci TEN-T. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | W niedawno opublikowanym sprawozdaniu w sprawie wdrażania powyższej dyrektywy Komisja odnotowuje pewien postęp we wdrażaniu przepisów, lecz zauważa, że w UE nie ma kompleksowej i pełnej sieci infrastruktury paliw alternatywnych. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Komisja przeprowadziła ocenę ex post dyrektywy. W ocenie stwierdzono, że dyrektywa nie jest odpowiednio dostosowana do realizacji ambitniejszych celów klimatycznych na 2030 r. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Proponowane rozporządzenie jest częścią ogólnego zbioru wzajemnie powiązanych działań politycznych w ramach pakietu „Gotowi na 55”, który przewiduje działania we wszystkich sektorach, aby osiągnąć cele klimatyczne przewidziane na 2030 r. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Szczegółowe cele proponowanego rozporządzenia to: |
| --- | --- |

2.10.

| 2.10.1. | zapewnienie minimalnej infrastruktury paliw alternatywnych pozwalającej na obsługę pojazdów zasilanych paliwami alternatywnymi we wszystkich rodzajach transportu we wszystkich państwach członkowskich; |
| --- | --- |

2.10.1.

| 2.10.2. | zapewnienie pełnej interoperacyjności tej infrastruktury; |
| --- | --- |

2.10.2.

| 2.10.3. | zagwarantowanie, że użytkownicy będą w pełni informowani oraz będą mogli korzystać z wszelkich form płatności. |
| --- | --- |

2.10.3.

| 2.11. | Komisja uważa, że jedynie wspólne, europejskie ramy ustawodawcze mogą pozwolić na osiągnięcie założeń dekarbonizacji wszystkich rodzajów transportu we wszystkich państwach członkowskich w sposób spójny i konsekwentny. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | W następstwie sprawozdania z szeroko zakrojonej oceny skutków Komisja zdecydowała się na przyjęcie drugiej opcji politycznej. Opcja ta zakłada obowiązkowe cele w odniesieniu do floty w zakresie punktów ładowania pojazdów elektrycznych dla pojazdów lekkich oraz wyznaczenie celów w oparciu o kryterium odległości dla wszystkich pojazdów drogowych w sieci TEN-T, w tym węzłów miejskich infrastruktury pojazdów ciężkich. Przewiduje się również szczegółowe przepisy dotyczące portów i lotnisk w ramach sieci TEN-T, jednak nie wyznaczono obligatoryjnych celów. Opcja zakłada również większe ujednolicenie możliwości płatniczych, norm fizycznych i komunikacyjnych oraz praw konsumentów. Zwiększyłoby to przejrzystość cen oraz informacje dla użytkowników oraz uwzględniłoby drogowskazy do stacji ładowania i paliw. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Rozporządzenie uznano za najlepsze rozwiązanie, aby osiągnąć założone cele we wszystkich państwach członkowskich UE. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Państwa członkowskie będą musiały przyjąć znowelizowane krajowe ramy polityczne, aby rozwijać rynek paliw alternatywnych w sektorze transportu i rozmieszczać odpowiednią infrastrukturę zgodnie z bardziej rygorystycznymi przepisami i obowiązkowymi celami. Rozporządzenie zawiera również postanowienia w zakresie kształtowania strategicznego rozwoju paliw alternatywnych w innych rodzajach transportu, w których nie istnieją obowiązkowe wymogi. |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Państwa członkowskie będą regularnie informować Komisję. Komisja będzie monitorować postępy w każdym państwie członkowskim i przygotowywać sprawozdania. |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | Rozporządzenie zawiera postanowienia, na mocy których państwa członkowskie zapewniają instalację minimalnego zasilania energią elektryczną z lądu dla niektórych statków wypływających w morze w portach morskich oraz dla statków śródlądowych, z uwzględnieniem konkretnych wyjątków. |
| --- | --- |

2.16.

| 2.17. | Przewidziano minimalne wymogi w zakresie zasilania energią elektryczną wszystkich statków powietrznych podczas postoju na lotniskach bazowej i kompleksowej sieci TEN-T. |
| --- | --- |

2.17.

| 2.18. | Artykuł 3 wyznacza cele w zakresie infrastruktury ładowania lekkich pojazdów elektrycznych. |
| --- | --- |

2.18.

| 2.19. | Artykuł 4 wyznacza cele w zakresie infrastruktury ładowania elektrycznych pojazdów ciężarowych. |
| --- | --- |

2.19.

| 2.20. | Cele dla infrastruktury tankowania wodorem zawarto w art. 6. |
| --- | --- |

2.20.

| 2.21. | Przepisy zawierają również cele w zakresie odpowiedniej liczby dostępnych publicznie stacji tankowania LNG w sieci bazowej TEN-T do stycznia 2025 r. na obszarach, gdzie jest popyt na takie zasilanie. |
| --- | --- |

2.21.

| 2.22. | Cele w zakresie zasilania energią elektryczną z lądu w portach morskich i śródlądowych są określone w art. 9 i 10. |
| --- | --- |

2.22.

| 2.23. | Cele zaopatrzenia w LNG w portach morskich przewidziano w art. 11. |
| --- | --- |

2.23.

| 2.24. | Cele zaopatrzenia w energię elektryczną samolotów podczas postoju w portach lotniczych przewidziano w art. 12. |
| --- | --- |

2.24.

| 2.25. | W art. 5 ust. 2 lit. a) wniosku Komisja proponuje, aby stacje ładowania o niskiej mocy były wyposażone w instrument płatniczy „powszechnie wykorzystywany w Unii”, tak aby konsumenci mogli płacić na zasadzie ad hoc. Takim instrumentem płatniczym może być 1) czytnik kart płatniczych; 2) bezdotykowy czytnik kart lub 3) urządzenie generujące kod QR na potrzeby transakcji płatniczej. |
| --- | --- |

2.25.

| 2.26. | W komunikacie (COM(2021) 560 final) Komisja przedstawia strategiczny plan wdrażania określający zestaw dodatkowych działań wspierających szybki rozwój infrastruktury paliw alternatywnych. |
| --- | --- |

2.26.

| 2.27. | Instrument „Łącząc Europę” na lata 2021–2027 (instrument „Łącząc Europę” II) będzie ukierunkowany na zmianę klimatu. W tym celu w ramach instrumentu „Łącząc Europę” II stworzony zostanie Instrument na rzecz Paliw Alternatywnych, który będzie finansował infrastrukturę paliw alternatywnych poprzez połączenie dotacji udzielanych w ramach instrumentu „Łącząc Europę” z dofinansowaniem uzyskanym od instytucji finansowych w celu osiągnięcia większego wpływu inwestycji. |
| --- | --- |

2.27.

| 2.28. | Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego i Fundusz Spójności są dostępne w celu wspierania inwestycji w badania, innowacje i wdrażanie infrastruktury paliw alternatywnych, w szczególności w słabiej rozwiniętych państwach członkowskich i regionach. |
| --- | --- |

2.28.

| 2.29. | Zdaniem Komisji obecnie potrzeba skutecznej i efektywnej współpracy transgranicznej i międzysektorowej między wszystkimi zainteresowanymi stronami z sektora publicznego i prywatnego w zakresie rozwoju otwartej, przejrzystej i interoperacyjnej infrastruktury oraz płynnych usług infrastrukturalnych. |
| --- | --- |

2.29.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Sektor transportu odpowiada za 22,3 % łącznych emisji gazów cieplarnianych w UE, zaś transport drogowy odpowiada za 21 % emisji gazów cieplarnianych. Samochody osobowe odpowiadają za 12,8 % emisji gazów cieplarnianych w UE, samochody dostawcze – za 2,5 %, a samochody ciężarowe i autobusy – za 5,6 % (źródło: Europejska Agencja Środowiska, 2017 r., z wyłączeniem emisji międzynarodowych i emisji z obszarów morskich). Zgodnie ze sprawozdaniem Komisji z 2018 r. udział emisji z sektora transportu wzrósł w UE z 14,8 % w 1990 r. do 24,6 % w 2018 r. Szybka dekarbonizacja sektora transportu ma zasadnicze znaczenie, by osiągnąć cele wyznaczone w Europejskim Zielonym Ładzie. EKES z zadowoleniem przyjmuje omawiane rozporządzenie jako skuteczny krok naprzód w dekarbonizacji sektora transportu. Zasadnicze znaczenie ma utrzymanie jakości wszystkich usług transportowych w całym procesie dekarbonizacji. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES ubolewa, że praktycznie nie ma strategicznej debaty na temat tego, jak obywatele, spółdzielnie, a także związki zawodowe i pracodawcy mogliby przyczynić się do rozwoju infrastruktury ładowania. I to pomimo tego, że jednym z celów unii energetycznej jest umieszczenie zwykłych obywatelek i obywateli, a tym samym rozwiązań lokalnych, w samym centrum uwagi, szczególnie, że staje się jasne, iż znaczna część sesji ładowania pojazdów elektrycznych odbywa się w domu i miejscu pracy. W związku z tym zwraca się do Komisji o zainicjowanie takiej strategicznej dyskusji. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Powszechne wdrożenie samochodów elektrycznych będzie z czasem wymagać zwiększenia produkcji energii elektrycznej i modernizacji sieci, by umożliwić szybkie ładowanie, szczególnie elektrycznych samochodów ciężarowych o napędzie akumulatorowym (BET). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Rozporządzenie wspomina o potrzebie dwukierunkowych inteligentnych systemów pomiarowych, aby umożliwić dwukierunkowy przepływ energii z sieci do pojazdu i z pojazdu do sieci. Możliwość tę należy upowszechnić, aby pomóc w przypadku niedoboru w dostawach energii elektrycznej podczas szczytowego zapotrzebowania na nią. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Należy stworzyć szereg inteligentnych systemów zasilania w energię elektryczną, aby ułatwić, co następuje: |
| --- | --- |

3.5.

| 3.5.1. | Pojazdy będą podłączane, lecz proces ładowania rozpocznie się dopiero po otrzymaniu odpowiedniego sygnału z sieci, i ładowanie powinno odbywać się w miarę możliwości po niższej cenie, poza godzinami taryfy szczytowej. |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | Interfejs pojazd-sieć (V2G) pozwoli na ładowanie pojazdu w odpowiednich porach, aby skorzystać z nadwyżek mocy ze źródeł odnawialnych, a następnie w okresie szczytowego zapotrzebowania na energię elektryczną pojazd elektryczny oddawałaby cześć zmagazynowanej energii do sieci. Pojazd elektryczny byłby ładowany, gdy zapotrzebowanie się zmniejszy. Byłoby to bardzo odpowiednie rozwiązanie do zastosowania w autobusach szkolnych i innych pojazdach, które nie jeżdżą przez dłuższy okres. Musiałoby to też być finansowo korzystne dla dostawcy. Dlatego należy też o wiele bardziej brać pod uwagę lokalne rozwiązania z udziałem miejscowych mieszkańców i umożliwiać ich realizację. |
| --- | --- |

3.5.2.

| 3.6. | EKES z zadowoleniem przyjmuje cele wyznaczone w odniesieniu do wdrożenia infrastruktury paliw alternatywnych. Zwiększy to pewność zarówno podmiotów inwestujących w paliwa alternatywne, jak i potencjalnych nabywców pojazdów bezemisyjnych i niskoemisyjnych. Paliwa alternatywne oraz odnawialne źródła energii, w tym zrównoważone biopaliwa, mają ogromne znaczenie dla pojazdów ciężkich, w szczególności w odniesieniu do transportu drogowego na duże odległości. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Należy zastosować odpowiednią politykę pozwalającą uniknąć długich kolejek przed stacjami ładowania oraz tworzenia punktów powolnego ładowania, tak by zwiększyć zaufanie konsumentów do systemu ładowania pojazdów. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | W Europejskim Zielonym Ładzie Komisja zauważa, że do 2025 r. niezbędny będzie milion publicznych stacji ładowania i tankowania w UE, Komisja przewiduje też, że do 2030 r. w Europie będzie jeździć 30 milionów pojazdów bezemisyjnych. Są to bardzo ambitne cele; ich osiągnięcie będzie wymagać większej determinacji ze strony rządów państw członkowskich i Komisji oraz przekonania społeczeństwa. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Konieczne będzie usunięcie różnorodnych barier stojących na drodze do osiągnięciu tych celów: |
| --- | --- |

3.9.

| 3.9.1. | usunięcie wszelkich nieproporcjonalnych wymogów w zakresie planowania, biorąc pod uwagę skalę i rozmiar niezbędnej infrastruktury ładowania i tankowania; |
| --- | --- |

3.9.1.

| 3.9.2. | przyjęcie przepisów w zakresie planowania, które pozwolą na produkcję wodoru lokalnie; |
| --- | --- |

3.9.2.

| 3.9.3. | skrócenie czasu podłączenia do sieci elektrycznej; |
| --- | --- |

3.9.3.

| 3.9.4. | przygotowanie przyspieszonych planów, by zmodernizować sieć elektryczną. |
| --- | --- |

3.9.4.

| 3.10. | Dekarbonizacja podróży morskich i powietrznych wymaga ambitniejszych celów i bardziej zdeterminowanych wysiłków, by oprócz najodpowiedniejszych paliw alternatywnych skupić się również na badaniach i rozwoju w tych sektorach. |
| --- | --- |

3.10.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | Lit jest niezbędnym metalem należącym do ziem rzadkich i surowcem krytycznym dla nowoczesnych akumulatorów wielokrotnego ładowania. Cytowana przez Reutera analiza rynku pt. Benchmark Mineral Intelligence (BMI) przewiduje poważny niedobór litu od 2022 r. Mogłoby to spowolnić produkcję pojazdów elektrycznych. Lukasz Bednarski w swojej nowej książce zatytułowanej Lithium (opublikowanej przez Hurst) twierdzi, że lit będzie miał równie podstawowe znaczenie w gospodarkach przemysłowych XXI wieku, jak ropa naftowa w XX wieku. Konieczne będzie zatem zbadanie i promowanie innych paliw niskoemisyjnych i bezemisyjnych, aby zapewnić konsumentom różne opcje i ułatwić jak najszybsze ograniczenie emisji gazów cieplarnianych pochodzących z transportu. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Konieczne będzie dalsze promowanie i badanie zastosowania e-paliw i pojazdów napędzanych wodorem, aby odkryć ich potencjał w zakresie jak najszybszego ograniczenia emisji gazów cieplarnianych pochodzących z transportu. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Silniki spalinowe będą jeszcze używane przez pewien czas. W tym kontekście należy przeanalizować i promować potencjał e-paliw. E-paliw można używać w silnikach spalinowych i pojazdach hybrydowych typu plug-in przy wykorzystaniu istniejącej sieci stacji paliwowych. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES zwraca uwagę na znaczącą rolę odnawialnych źródeł energii, w tym biopaliw, jako natychmiastowego i rozsądnie wycenionego rozwiązania, w szczególności dla pojazdów ciężkich i transportu drogowego na duże odległości. Należy zwrócić uwagę na ślad węglowy produkcji biopaliw, podobnie jak na przykład w przypadku energii elektrycznej dostarczanej do pojazdów elektrycznych i do produkcji wodoru. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Ślad węglowy biopaliw wykorzystywanych w pojazdach musi być niższy niż w przypadku paliw kopalnych. Problemem jest proces produkcji biopaliw, który może przełożyć się na znaczące emisje gazów cieplarnianych i mieć negatywny wpływ na wykorzystanie gruntów, szczególnie jeśli prowadzi do wylesiania. Na przykład wykorzystanie oleju palmowego nie ma zrównoważonego charakteru. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES zaleca promowanie biopaliw powodujących najniższe emisje gazów cieplarnianych zarówno podczas produkcji, jak i podczas wykorzystywania w transporcie. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Obszary wiejskie są w większym stopniu uzależnione od transportu samochodowego niż obszary miejskie z uwagi na brak połączeń transportu publicznego. Osady wiejskie są zasadniczo bardzo rozproszone, dlatego nie jest możliwe uruchomienie wystarczającej liczby połączeń transportu publicznego na wielu takich obszarach. W przypadku braku realnego alternatywnego środka transportu mieszkańcy obszarów wiejskich bardzo ucierpią w wyniku nałożenia wysokich podatków od emisji dwutlenku węgla na benzynę i olej napędowy. Europejska Organizacja Konsumentów (BEUC) w sprawozdaniu opublikowanym w kwietniu 2021 r. stwierdza, że w przypadku kierowców mieszkających na obszarach wiejskich, przemierzających duże odległości, przejście na pojazdy typu BEV przynosi wymierne korzyści, zwłaszcza jeżeli posiadanie BEV jest połączone z wytwarzaniem na miejscu energii ze źródeł odnawialnych. Stwierdzenie to jest słuszne pod warunkiem że przyznawana byłaby pomoc na pokrycie wysokich kosztów początkowych i że w ogóle dozwolone byłoby wspólnotowe prowadzenie odpowiednich punktów wytwarzania energii elektrycznej i stacji ładowania. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Promowanie infrastruktury paliw alternatywnych z uwzględnieniem obszarów wiejskich ma zasadnicze znaczenie. Poza promowaniem szerszego wykorzystania pojazdów elektrycznych musimy także promować ograniczenie emisji gazów cieplarnianych przez obecnie wykorzystywaną flotę poprzez upowszechnianie zrównoważonych biopaliw, e-paliw, pojazdów hybrydowych i pojazdów hybrydowych typu plug-in. Należy również zwiększyć potencjał wykorzystania ekologicznego wodoru. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | W obszarze transportu ciężarowego należy podjąć zdeterminowane działania, aby wdrożyć infrastrukturę paliw alternatywnych. Około 98 % samochodów ciężarowych w 27 państwach członkowskich UE jest zasilanych olejem napędowym. Dotychczas większy nacisk kładziono na pojazdy lekkie, a nie ciężkie. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Konieczne będzie także znaczące upowszechnienie elektrycznych samochodów ciężarowych, jak również hybrydowych samochodów ciężarowych i hybrydowych samochodów ciężarowych typu plug-in. Może to nastąpić jedynie, jeżeli każde państwo członkowskie będzie dysponować odpowiednią infrastrukturą ładowania. Będzie to również wymagało wystarczającego finansowania, aby umożliwić znaczące zastąpienie floty pojazdów. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Samochody ciężarowe potrzebują dużej mocy, szybkiego ładowania w zajezdniach oraz dostępu do stacji ładowania na trasie. Możliwość wcześniejszego zarezerwowania miejsca na stacji ładowania byłaby bardzo korzystnym rozwiązaniem. Realizowano programy pilotażowe ładowarek o mocy do 350KW, jednak – aby skrócić czas ładowania – konieczne jest opracowanie ładowarek o mocy do 1MW. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Należy wcześniej przygotować sieć zasilania, aby poradzić sobie z tak dużym zapotrzebowaniem na moc w przypadku szybkiego ładowania samochodów ciężarowych. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | W transporcie dalekobieżnym obiecującym rozwiązaniem wydaje się być wodór. EKES z zadowoleniem przyjmuje wyznaczone cele w zakresie budowy stacji tankowania wodoru. W dłuższej perspektywie celem powinien się stać raczej zielony, niż niebieski wodór. W przypadku wodoru produkowanego z metanu należy uwzględnić wysoki wyciek metanu w całym łańcuchu pozyskiwania i transportu. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Po niewielkich modyfikacjach z wodoru można także korzystać w pojazdach z silnikiem spalinowym. Aby rozwinąć tę propozycję, niezbędne są bardziej szczegółowe badania. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji, aby unormować ciśnienie wodoru na poziomie 700 barów. Wodór to paliwo o niskiej gęstości energii na jednostkę objętości, a zatem niezbędne są znacznie większe zbiorniki. |
| --- | --- |

4.15.

| 4.16. | Idealnym rozwiązaniem byłaby w miarę możliwości produkcja wodoru na miejscu. Należy przeanalizować wszelkie bariery związane z planowaniem rozwijania takiej infrastruktury, biorąc pod uwagę surowsze środki w zakresie BHP w przypadku wodoru. |
| --- | --- |

4.16.

| 4.17. | Wodór można dostarczać pojazdami ciężarowymi i rurociągami. Z uwagi na fakt, że wodór charakteryzuje się niską gęstością energii na jednostkę objętości, dostawa samochodami ciężarowymi wymagałaby znacznie większej liczby przejazdów niż w przypadku dostaw benzyny czy oleju napędowego. |
| --- | --- |

4.17.

| 4.18. | EKES zdaje sobie sprawę, że dyrektywa w sprawie odnawialnych źródeł energii opisuje jasne metody obliczania emisji gazów cieplarnianych związanych z różnymi paliwami alternatywnymi. Jednak dla obywateli podejmujących decyzję o zakupie ma to znikome znaczenie, ponieważ wartości te praktycznie nie są znane i nie są podawane do wiadomości przez producentów lub sprzedawców samochodów. Trzeba zaradzić tej sytuacji. |
| --- | --- |

4.18.

| 4.19. | Szybkie wdrożenie infrastruktury paliw alternatywnych będzie wymagać znaczących nakładów finansowych, aby system stał się rentowny dla podmiotów inwestujących w stacje ładowania i tankowania. |
| --- | --- |

4.19.

Bruksela, dnia 9 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Zob. opinie Dz.U. C 220 z 9.6.2021, s. 118 i Dz.U. C 123 z 9.4.2021, s. 59.

1

(2)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/94/UE z dnia 22 października 2014 r. w sprawie rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych (Dz.U. L 307 z 28.10.2014, s. 1).

2

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/145 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/145

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie stosowania paliw odnawialnych i niskoemisyjnych w transporcie morskim oraz zmieniającego dyrektywę 2009/16/WE”

[COM(2021) 562 final – 2021/0210 (COD)]

(2022/C 152/24)

| Sprawozdawca: | Constantine CATSAMBIS |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Constantine CATSAMBIS

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 13.9.2021 Rada Unii Europejskiej, 20.9.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 100 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 9.11.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 8.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania | |
| (za/przeciw/wstrzymało się) | 225/2/12 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 13.9.2021 Rada Unii Europejskiej, 20.9.2021

Podstawa prawna

Art. 100 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

9.11.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

8.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

225/2/12

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie stosowania paliw odnawialnych i niskoemisyjnych w transporcie morskim oraz zmieniającego dyrektywę 2009/16/WE („wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie FuelEU Maritime”) (1). Celem rozporządzenia jest przyczynienie się do osiągnięcia celów UE w zakresie neutralności klimatycznej do 2050 r. przez ustanowienie normy UE w zakresie paliw zakładającej wyższe wymagania w zakresie intensywności emisji gazów cieplarnianych i zwiększającej popyt na paliwa odnawialne i niskoemisyjne w sektorze transportu morskiego. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES uważa, że – z uwagi na międzynarodowy charakter żeglugi – wniosek dotyczący rozporządzenia Komisji Europejskiej powinien zostać zharmonizowany z przepisami Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO), w tym z przepisami dotyczącymi bezpieczeństwa paliw stosowanych do napędu statków. Obecnie międzynarodowy transport morski jest zakładnikiem paliw kopalnych. Pełna dekarbonizacja wymaga szerokiej dostępności alternatywnych, nisko- bądź zeroemisyjnych paliw żeglugowych i/lub przełomowych technologii napędowych. Konieczna jest ścisła współpraca ze wszystkimi zaangażowanymi stronami w klastrze morskim i łańcuchu dostaw, aby ostatecznie zrealizować ten cel. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | W świetle wysiłków na rzecz ekologizacji i ostatecznie dekarbonizacji sektora morskiego i innych sektorów, przeprowadzanej z poszanowaniem wymiaru społecznego transformacji w najlepszym interesie ogółu społeczeństwa mile widziane są cele dotyczące neutralności klimatycznej określone w Zielonym Ładzie i ambitnym pakiecie legislacyjnym „Gotowi na 55”. Innymi słowy, transformacja energetyczna i proces przejściowy prowadzący do obniżenia emisyjności żeglugi mogą się powieść wyłącznie pod warunkiem zdobycia akceptacji społecznej przy jednoczesnym zachowaniu trybu funkcjonowania żeglugi i innych sektorów. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES odnotowuje, że wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie FuelEU Maritime wywiera nieproporcjonalny wpływ na żeglugę w porównaniu z innymi sektorami: środki krótkoterminowe do 2030 r. zostały odpowiednio opisane, lecz długofalowe zmiany, które walnie przyczynią się do obniżenia emisji gazów cieplarnianych w latach 2030–2050, są w znacznym stopniu wciąż jeszcze błądzeniem we mgle i obejmują technologie, które nie zostały jeszcze opracowane, a tym bardziej nie są jeszcze zaawansowane. Dlatego też w częściach regulacyjnych wniosku należy uwzględnić pewien stopień elastyczności, aby umożliwić sektorowi dostosowanie się do niego. Pilnie potrzebne jest skoncentrowane wsparcie dla badań i rozwoju w celu przyspieszenia procesu budowania wiedzy, a tym samym zmniejszenia ryzyka. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES uważa, że w ramach pakietu legislacyjnego „Gotowi na 55” inicjatywa FuelEU musi zapewnić synergię, spójność i zgodność między podażą, dystrybucją i popytem. Jednak w projekcie rozporządzenia w sprawie FuelEU zalecono na obecnym etapie konkretne paliwa niskoemisyjne bez uprzedniej oceny ich całościowej dostępności i kosztów, choć wszystkie paliwa alternatywne powinny być dozwolone. Może to ostatecznie prowadzić do zakłócenia konkurencji, podczas gdy obecnie i w najbliższej przyszłości ich dostępność jest znikoma. Odpowiedzialność za rozwijanie i dostępność odnawialnych paliw alternatywnych spoczywa na dostawcach paliw i należy zachęcać do stosowania czystszych paliw. Aby osiągnąć ten cel, należy wypełnić lukę cenową między paliwami kopalnymi i alternatywnymi, a czystsze paliwa muszą stać się bardziej przystępne cenowo i powszechnie dostępne. Konieczne są wysiłki z aktywnym udziałem wszystkich podmiotów w morskim łańcuchu wartości, zwłaszcza dostawców paliw i energii, producentów silników, a także portów, podmiotów czarterujących i przedstawicieli pracowników aktywnych we wszystkich sektorach. Jak przewidziano w rozporządzeniu w sprawie FuelEU, może to prowadzić do wzrostu popytu na paliwa alternatywne. |
| --- | --- |

1.5.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | EKES uważa, że żegluga ma wpływ na cały łańcuch dostaw, ponieważ nieomal 90 % towarów na świecie jest transportowanych drogą morską. Jest również zdania, że dzięki swej obecności na całym świecie żegluga UE to atut o znaczeniu strategicznym, umożliwiający UE zadbanie o jej geopolityczną niezależność oraz zwiększenie gospodarczej i przemysłowej odporności, a także suwerenności. W 2019 r. około 46 % wywozu towarów z UE i 56 % przywozu spoza UE odbywało się transportem morskim (dane Eurostatu, 2021 r.). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Flota żeglugowa znajdująca się pod kontrolą UE ma 810 mln ton nośności, na co składa się 23 400 statków, i stanowi 39,5 % światowej floty w 2020 r. Pod względem gospodarczym żegluga wnosi 149 mld EUR do PKB UE i zapewnia około 2 mln miejsc pracy. Warto zauważyć, że na każdy 1 mln EUR. PKB generowany przez sektor żeglugi przypada kolejne 1,8 mln EUR w innych sektorach gospodarki UE, które on wspiera (2). Według najnowszych szacunków (3) udział całkowitych emisji z żeglugi w światowych antropogenicznych emisjach gazów cieplarnianych wzrósł z 2,76 % w 2012 r. do 2,89 % w 2018 r. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | EKES dostrzega, że bezpieczeństwo morskie jest istotne dla europejskiej żeglugi, a ochrona środowiska morskiego wpisuje się w międzynarodowe i unijne wysiłki w zakresie dekarbonizacji. Przyznaje również, że europejska żegluga stawia czoła tym wyzwaniom i pragnie odgrywać wiodącą rolę w dziedzinie zielonej żeglugi. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W rozporządzeniu w sprawie FuelEU Maritime wprowadza się normy dla stopniowo zmniejszanej, średniej intensywności emisji gazów cieplarnianych z paliw wykorzystywanych na pokładzie zacumowanych statków, które wpływają do portów w UE i z nich wypływają. Niespełnienie tych standardów będzie skutkować karami administracyjnymi nakładanymi na armatorów, co miałoby rzekomo wspierać projekty mające na celu przyspieszenie stosowania odnawialnych i niskoemisyjnych paliw w żegludze, a w szczególności biopaliw. Wniosek będzie również miał jednostronne zastosowanie ekstraterytorialne do statków międzynarodowych, ponieważ zakres rozporządzenia ma być identyczny z zakresem wniosku w sprawie unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji (ETS) (4). Zobowiązuje również do zasilania energią elektryczną z lądu dwóch typów jednostek pływających od dnia 1 stycznia 2030 r.: statków pasażerskich i kontenerowców. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | EKES odnotowuje, że w projekcie rozporządzenia w sprawie FuelEU Maritime uznano – zgodnie z zasadą „zanieczyszczający płaci” – strukturalną rolę czarterującego statek, który zasadniczo odpowiada za wybór paliwa okrętowego, trasy, ładunku i prędkości oraz powiązanych kosztów paliwa (motyw 6). Jest to zmiana, którą EKES ocenia pozytywnie. Jednakże uznanie odpowiedzialności czarterującego to bardzo istotny przepis w kontekście rozważań, które będą mieć miejsce na kolejnym etapie procedury ustawodawczej, również z udziałem Parlamentu Europejskiego i Rady UE. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | W świetle wysiłków na rzecz ekologizacji i ostatecznie dekarbonizacji sektora morskiego i innych sektorów, przeprowadzanej z poszanowaniem wymiaru społecznego transformacji w najlepszym interesie ogółu społeczeństwa mile widziane są cele dotyczące neutralności klimatycznej określone w Zielonym Ładzie i ambitnym pakiecie legislacyjnym „Gotowi na 55”. Innymi słowy, transformacja energetyczna i proces przejściowy prowadzący do obniżenia emisyjności żeglugi mogą się powieść wyłącznie pod warunkiem zdobycia społecznego wsparcia i akceptacji przy jednoczesnym zachowaniu trybu funkcjonowania żeglugi i innych sektorów. Można to osiągnąć wyłącznie za pomocą konkretnych środków, takich jak tworzenie nowych miejsc pracy, poprawa zdrowia publicznego, lepsze działania na rzecz łagodzenia zmiany klimatu i ochrona środowiska. Konieczne są wysiłki z aktywnym udziałem wszystkich podmiotów w morskim łańcuchu wartości, zwłaszcza dostawców paliw i energii, producentów silników, a także portów, podmiotów czarterujących i przedstawicieli pracowników aktywnych we wszystkich sektorach. Dobrze ukierunkowana, jasna, regularna i przejrzysta komunikacja ma zasadnicze znaczenie dla zaangażowania społeczeństwa i zdobycia jego wsparcia. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie FuelEU Maritime wywiera nierównomierny wpływ na żeglugę w porównaniu z innymi sektorami: środki krótkoterminowe do 2030 r. zostały odpowiednio opisane, lecz długofalowe zmiany, które walnie przyczynią się do obniżenia emisji gazów cieplarnianych w latach 2030–2050, są w dużym stopniu wciąż jeszcze błądzeniem we mgle i obejmują technologie, które nie zostały jeszcze opracowane, a tym bardziej nie są jeszcze zaawansowane. Innymi słowy, droga sektora żeglugi do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r. jest nadal niepewna i obejmuje szeroki wachlarz możliwości technologicznych. Ponadto wciąż nierozstrzygnięte są poważne kwestie dotyczące dostaw, bezpieczeństwa, dystrybucji i kosztów tych rozwiązań alternatywnych. Dlatego też w częściach regulacyjnych wniosku należy uwzględnić pewien stopień elastyczności, aby umożliwić sektorowi dostosowanie się do niego. Ponadto mamy do czynienia z pilną presją czasową wynikającą z długiego czasu realizacji inwestycji i intensywnego cyklu początkowych inwestycji w szerzej rozumianym sektorze, obejmującym wszystkie zainteresowane strony. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Z jednej strony ścieżka redukcji emisji w kierunku pełnej dekarbonizacji zależy od wprowadzenia i absorpcji przez rynek opłacalnych ekonomicznie i bezpiecznych bezemisyjnych paliw i technologii. Z drugiej strony, aby ostatecznie zapewnić pełną dekarbonizację, niezbędne są nowe typy napędu, nowe paliwa niskoemisyjne lub bezemisyjne dostępne na całym świecie oraz wspólne wysiłki oparte na współpracy z zainteresowanymi stronami w łańcuchu dostaw. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | W ramach pakietu legislacyjnego „Gotowi na 55” inicjatywa FuelEU musi zapewnić synergię, spójność i zgodność między podażą, dystrybucją i popytem. Należy to osiągnąć, odpowiednio uzupełniając dyrektywę w sprawie odnawialnych źródeł energii (RED) (5), zwłaszcza odnośnie do dostaw energii ze źródeł odnawialnych, oraz rozporządzenie w sprawie infrastruktury paliw alternatywnych, szczególnie odnośnie do infrastruktury dystrybucji w portach UE (6). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Z tego punktu widzenia zasadnicze znaczenie ma również zapewnienie stosownych zachęt odnośnie do podaży i popytu. Jednak w projekcie rozporządzenia w sprawie FuelEU zalecono na obecnym etapie konkretne paliwa niskoemisyjne – choć wszystkie paliwa alternatywne powinny być dozwolone – bez uprzedniej oceny ich całościowej dostępności i kosztów. Może to ostatecznie prowadzić do zakłócenia konkurencji, podczas gdy obecnie i w najbliższej przyszłości ich dostępność jest znikoma. Odpowiedzialność za rozwijanie i dostępność odnawialnych paliw alternatywnych spoczywa na dostawcach paliw i należy zachęcać do stosowania czystszych paliw. Aby osiągnąć ten cel, należy wypełnić lukę cenową między paliwami kopalnymi i alternatywnymi, a czystsze paliwa muszą stać się bardziej przystępne cenowo i powszechnie dostępne. Konieczne są wysiłki z aktywnym udziałem wszystkich podmiotów w morskim łańcuchu wartości, zwłaszcza dostawców paliw i energii, producentów silników, a także portów, podmiotów czarterujących i przedstawicieli pracowników aktywnych we wszystkich sektorach. Jak przewidziano w rozporządzeniu w sprawie FuelEU, może to prowadzić do wzrostu popytu na paliwa alternatywne. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Zobowiązując do korzystania z czystszych paliw, a w szczególności biopaliw, wniosek wydaje się pomijać fakt, że takie paliwa mogą w rzeczywistości nigdy nie być dostępne w wystarczających ilościach w międzynarodowym transporcie morskim i mogą okazać się nieopłacalną alternatywą dla paliw kopalnych. Nakładanie kar administracyjnych w sytuacji, gdy nie istnieją realne alternatywy ma na celu ukaranie i generowanie zysków, nie jest zaś środkiem ograniczającym emisje. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Zeroemisyjne lub niskoemisyjne paliwa niezbędne w procesie dekarbonizacji transportu morskiego nie są obecnie dostępne, szczególnie w przypadku tras dalekomorskich i nie będą dostępne w najbliższej przyszłości. Aby produkować i udostępniać takie paliwa na całym świecie, niezbędne są ogromne inwestycje, które będą wymagały zaangażowania podmiotów spoza sektora, a mianowicie przedsiębiorstw paliwowych i ogólnie dostawców energii. Ponadto paliwa alternatywne, takie jak amoniak, metanol czy wodór, wymagają silników spalinowych nowej generacji i zmian w projekcie statków oraz technologiach napędowych, co pozostaje w gestii producentów silników i stoczni, w większości zlokalizowanych na Dalekim Wschodzie. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Przed opracowaniem paliw alternatywnych nie można zrealizować długofalowych celów uzgodnionej wstępnej strategii Międzynarodowej Organizacji Morskiej na rzecz dekarbonizacji ani ambitnych założeń Europejskiego Zielonego Ładu oraz pakietu „Gotowi na 55”. Musimy w związku z tym szybciej dysponować głęboką wiedzą opartą w większym stopniu na danych naukowych, aby ograniczyć ryzyko decyzyjne i ukierunkować działania na właściwe inwestycje. Właśnie dlatego sektor ten wraz z kilkoma państwami członkowskimi istotnie zainteresowanymi gospodarką morską zaproponował na forum Międzynarodowej Organizacji Morskiej ustanowienie rady i funduszu na rzecz badań i rozwoju (propozycja dotycząca IMRB i IMRF), które byłyby początkowo finansowane z obowiązkowej składki od każdego statku o pojemności brutto 5 000 gt na tonę zużytego paliwa. Celem tej inicjatywy jest przyspieszenie rozwoju paliw alternatywnych, których branża morska potrzebuje, lecz nie może ich opracować. Pilny charakter sytuacji skłonił do podjęcia tej inicjatywy. Przyczyniła się do niej również chęć zaangażowania po stronie branży morskiej. Zaangażowane podmioty ufają, że inicjatywa uzyska dalsze znaczące wsparcie ze strony Międzynarodowej Organizacji Morskiej. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Kwestie bezpieczeństwa powinny również pozostać istotnym kryterium w badaniu i rozwoju paliw alternatywnych, co jest bardzo wymagającym, kapitałochłonnym i czasochłonnym procesem. Zajęcie się wyzwaniami w zakresie bezpieczeństwa w odniesieniu do tych nowych paliw będzie wymagało opracowania nowych przepisów i zasad technicznych pozwalających na ich bezpieczne opracowanie i wykorzystanie na statkach. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Wymaganie od statków zgodności z europejskimi normami w zakresie paliw bez zagwarantowania dostępności bezpiecznych paliw nisko- i zeroemisyjnych w odpowiedniej ilości w portach na całym świecie byłoby poważnym problemem. Dokument roboczy Komisji Europejskiej opublikowany w grudniu 2020 r. towarzyszący kompleksowej strategii na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności (7) przewiduje, że paliwa odnawialne i niskoemisyjne będą stanowić od 5,5 % do 13,5 % koszyka paliw w żegludze do 2030 r. Intensywność emisji gazów cieplarnianych określa się na podstawie zasady „od źródła energii do kilwatera (WtW)” [art. 3 Definicje, lit. p)] zgodnie z metodyką i kryteriami zrównoważonego rozwoju wyznaczonymi w zmienionej dyrektywie ws. odnawialnych źródeł energii, gdzie mnożnik 1,2 dla zaawansowanych biopaliw i biogazu produkowanych z półproduktów rafineryjnych oraz dla paliw ze źródeł odnawialnych pochodzenia niebiologicznego utrzymano wyłącznie w odniesieniu do żeglugi i lotnictwa. Ponadto, jak podkreślono we wniosku, rozsądne jest skierowanie biopaliw do tych sektorów transportu, które są trudne do elektryfikacji, takich jak transport morski, długodystansowy lub lotniczy (8). |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Ten dodatkowy system monitorowania, raportowania i weryfikacji określa metodykę analizy cyklu życia (LCA) paliw w załączniku proponowanego rozporządzenia. Gdy przedsiębiorstwa zamierzają odejść od wartości domyślnych przewidzianych w dyrektywie w sprawie odnawialnych źródeł energii, będą miały prawo do odejścia od ustalonych wartości domyślnych w przypadku czynników emisji TtW (od zbiornika paliwa do kilwatera), przy założeniu, że odnosi się to wyłącznie do sytuacji, w których wartości mogą zostać poświadczone w ramach jednego z fakultatywnych systemów uznawanych w postanowieniach dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii (dla wartości od źródła energii do zbiornika paliwa, WtT) lub w oparciu o badania laboratoryjne lub bezpośredni pomiar emisji (od zbiornika paliwa do kilwatera, TtW). Metodyka wyliczania intensywności emisji dwutlenku węgla i współczynników emisji to kwestia o zasadniczym znaczeniu, którą trzeba szczegółowo przeanalizować. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | EKES jest zdania, że proponowane rozporządzenie, jako środek o wymiarze regionalnym, wiąże się z ryzykiem podważenia toczących się w Międzynarodowej Organizacji Morskiej dyskusji na temat wstępnej strategii na rzecz dekarbonizacji międzynarodowego transportu morskiego, które przynoszą pozytywne efekty i wymierne wyniki oraz są jedynymi negocjacjami o zasięgu światowym. Rządy państw członków Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO) uzgodniły również, że rozpoczną dyskusję na temat średniookresowych i długofalowych środków, w tym środków rynkowych, już w październiku 2021 r. zgodnie z zatwierdzonym planem działania IMO na rzecz przyjęcia środków śródokresowych i długofalowych. Jeszcze niezakończone odnośne prace Międzynarodowej Organizacji Morskiej dotyczą wytycznych związanych intensywnością emisji gazów cieplarnianych/dwutlenku węgla w cyklu życia dla wszystkich rodzajów paliw. Do czasu zakończenia tych prac w ramach IMO należy unikać podwójnych norm. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | EKES uważa, że znaczenie ma niedawna inicjatywa rządów państw członkowskich UE dotyczącą propozycji rozważenia globalnej normy dotyczącej paliw niskoemisyjnych w żegludze międzynarodowej na przyszłym 10. posiedzeniu międzysesyjnej grupy roboczej ds. gazów cieplarnianych (9). W propozycji pokazano między innymi metodę spełnienia tej normy na statkach: powinny dowieść, że w okresie dostosowania się do wymagań korzystały wyłącznie z paliw o intensywności emisji gazów cieplarnianych równej dopuszczalnej wartości lub poniżej tej wartości (np. mieszanki paliw tradycyjnych i odnawialnych). Jest to podejście podobne do przyjętego w załączniku VI do konwencji IMO MARPOL (prawidło 14.1), w którym w 2020 r. nałożono limit zawartości siarki dla paliwa bunkrowego. W przedłożonym dokumencie zaproponowano również system certyfikacji od źródła energii do kilwatera (WtW), który ma zostać opracowany i zatwierdzony przez IMO. Ponadto, biorąc pod uwagę dyskusje na temat oceny emisji gazów cieplarnianych w całym cyklu życia toczące się w IMO, po osiągnięciu porozumienia IMO w sprawie globalnego podejścia do kwestii istotnych dla projektu rozporządzenia w sprawie FuelEU, prawodawstwo UE musi zostać w pełni dostosowane do przepisów międzynarodowych zgodnie z motywem 42 proponowanego rozporządzenia. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Strategia Międzynarodowej Organizacji Morskiej na rzecz dekarbonizacji określa listę proponowanych środków krótko-, średnio i długoterminowych w zakresie ograniczenia emisji CO2. Rządy państw członków Międzynarodowej Organizacji Morskiej, w tym rządy państw członkowskich UE, poczyniły istotny krok w kierunku transformacji energetycznej sektora morskiego podczas 76 sesji Komitetu Ochrony Środowiska Morskiego Międzynarodowej Organizacji Morskiej odbywającej się w dniach 10–17 czerwca 2021 r., przyjmując kompleksowy pakiet prawnie wiążących krótkoterminowych środków technicznych i operacyjnych zmierzających do ograniczenia emisji CO2 przez statki, który wejdzie w życie z dniem 1 listopada 2022 r. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Konkretniej rzecz ujmując, środki przyjęte przez Komitet Ochrony Środowiska Morskiego na jego 76 sesji nakładają na statki o pojemności brutto 400 gt i powyżej obowiązek wyliczania wskaźnika rzeczywistej efektywności energetycznej statku (EEXI) po zastosowaniu środków technicznych mających poprawić efektywność energetyczną tej jednostki pływającej oraz na wszystkie statki o pojemności brutto powyżej 5 000 gt obowiązek ustalenia rocznego operacyjnego wskaźnika intensywności emisji (CII) oraz ratingu CII. Intensywność emisji wiąże emisje gazów cieplarnianych z ciężarem przewożonych towarów i pokonaną odległością. Międzynarodowa Organizacja Morska dokona przeglądu wdrożenia wymogów w zakresie CII i EEXI do 1 stycznia 2026 r., aby ustalić, czy konieczne jest wprowadzenie poprawek. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Szeroko rozumiana żegluga międzynarodowa zajmuje się wymianą handlową cross-trade na największą na świecie skalę, transportując towary pomiędzy krajami trzecimi – ponad 90 % jej potencjału handlowego – towary o zasadniczym znaczeniu dla gospodarki, takie jak ropa naftowa, produkty ropopochodne, gaz, produkty chemiczne, rudy żelaza i inne rudy, węgiel czy nawozy. Dlatego paliwa zgodne z wymaganą specyfikacją UE muszą być dostępne w portach na całym świecie, aby nic nie zakłócało międzynarodowej wymiany handlowej. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Przedsiębiorstwa działające w żegludze międzynarodowej to przede wszystkim MŚP, które w przypadku transportu ładunków masowych/żeglugi trampowej wykazują się przedsiębiorczością i posiadają cechy w pełni konkurencyjnego rynku. Jest tak dlatego, że branża ta obejmuje tysiące przedsiębiorstw na całym świecie i nie jest zdominowana przez ograniczoną liczbę bardzo dużych podmiotów czy sojuszy, tak jak ma to miejsce w żegludze liniowej oraz większości dużych sektorów przemysłowych czy usługowych na świecie. Armatorzy wielkości MŚP nie mają w związku z tym siły przetargowej, aby zajmować się dystrybucją i dostępnością nowych paliw w portach na świecie. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Przeprowadzona przez Komisję ocena skutków projektu rozporządzenia w sprawie FuelEU Maritime przewiduje zwiększony popyt na paliwa odnawialne i niskoemisyjne w sektorze transportu morskiego, ze szczególnym uwzględnieniem, między innymi płynnych biopaliw, gazu o obniżonej emisyjności (w tym bio-LNG), e-paliw, paliw wodorowych o obniżonej emisyjności (metanol i amoniak) oraz elektryczności. W ocenie skutków przewiduje się wyższe wykorzystanie biopaliw, a jednocześnie uznaje się znaczenie biopaliw, w szczególności w branżach, które trudno jest zdekarbonizować, takich jak lotnictwo czy transport morski. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | Wyzwaniem jest rozwój produkcji oraz wymaganej infrastruktury dostarczania e-paliw na świecie. W zmienionej dyrektywie w sprawie odnawialnych źródeł energii wyznaczono nowy cel UE co najmniej czterdziestoprocentowego udziału energii ze źródeł odnawialnych w koszyku energetycznym w 2030 r. Jednak uznaje się, że w żegludze mamy do czynienia z większymi wyzwaniami w zakresie dekarbonizacji w porównaniu z innymi sektorami ze względu na obecny brak gotowych do wprowadzenia na rynek technologii zeroemisyjnych. Rzeczywiście paliwa nisko- i zeroemisyjne nie są obecnie dostępne na rynku w żegludze. Ponadto inwestycje niezbędne do rozwoju produkcji, np. zielonego amoniaku (e-amoniak), zależnie od metod produkcji i konkretnych sposobów produkcji danego paliwa, szacuje się na kwotę mniej więcej 1,2–1,65 biliona USD (UMAS, 2020), a nie obejmuje to inwestycji niezbędnych do stworzenia infrastruktury dostarczania tych paliw na świecie. |
| --- | --- |

3.19.

| 3.20. | Dlatego wyznaczony cel siedemdziesięciopięcioprocentowego średniego ograniczenia do 2050 r. intensywności emisji gazów cieplarnianych z energii wykorzystywanej na pokładzie statków jest zbyt daleko idący. Jedną z największych przeszkód w dekarbonizacji branży żeglugi morskiej będzie stworzenie nowej infrastruktury bunkrowania, która będzie niezbędna w portach na świecie, aby bezpiecznie dostarczać paliwa alternatywne na statki. W interesie branży żeglugi leży szybkie stworzenie takiej infrastruktury, tak aby nowe paliwa były dostępne na całym świecie i w możliwie jak największej liczbie portów, ponieważ obniży to cenę zeroemisyjnych paliw, a co za tym idzie ułatwi zachowanie zgodności z ustalonymi celami proponowanego rozporządzenia. |
| --- | --- |

3.20.

| 3.21. | Paliwa typu „drop-in”, takie jak zaawansowane biopaliwa, np. hydrorafinowane oleje roślinne (HVO), które mają ograniczoną kompatybilność ze wszystkimi nowoczesnymi silnikami statków (wszystkie typy jednostek pływających niezależnie od przewożonego towaru), które mogą spalać biopaliwa bez dostosowań technicznych ani dostosowań w zakresie bezpieczeństwa czy przeprojektowywania, mogłyby stać się częściowym rozwiązaniem, przynajmniej dla sektora ładunków masowych/żeglugi trampowej. Jednak to dostawcy paliw odpowiadają za zadbanie o to, że konkretne mieszanki paliw, gdy zostaną zmieszane z paliwami kopalnymi, będą spełniać założony cel i nadawać się do użycia na statkach oraz będą dostępne w odpowiednich ilościach w portach w UE. Biopaliwa importowane na rynek UE powinny spełniać kryteria UE w zakresie zrównoważonego rozwoju przewidziane w zmienionej drugiej dyrektywie w sprawie energii odnawialnej (RED II) (załącznik IX, części A i B). Projekt rozporządzenia w sprawie FuelEU Maritime przerzuca odpowiedzialność za spełnienie kryteriów zrównoważonego rozwoju przewidzianych w dyrektywie w sprawie odnawialnych źródeł energii na statki. Ponadto zachęcanie do wykorzystania mieszanek biopaliw spełniających wyznaczone normy jakości i nabywanych poza UE mogłoby rodzić wyzwania związane z egzekwowaniem, co z kolei mogłoby położyć się cieniem na osiągnięciu celów w zakresie ograniczenia emisji dwutlenku węgla. |
| --- | --- |

3.21.

| 3.22. | Ze wszystkimi proponowanymi e-paliwami, takimi jak amoniak odnawialny czy zielony wodór (10), wiążą się pewne bariery rynkowe (ekonomiczne/technologiczne/prawne), które uniemożliwiają ich wykorzystywanie jako alternatywnych paliw żeglugowych w przewidywalnej przyszłości. Dziedzina alternatywnych paliw dla żeglugi morskiej jest nie tylko rozdrobniona, ale również słabo rozwinięta. w związku z czym należy wzmocnić i przyspieszyć badania i rozwój w tym obszarze. |
| --- | --- |

3.22.

| 3.23. | Metodyka wyliczania intensywności emisji dwutlenku węgla i współczynników emisji to kwestia o zasadniczym znaczeniu, którą trzeba będzie również szczegółowo przeanalizować. Należy zwrócić uwagę na poślizg metanu oraz na czynnik pośredniej zmiany użytkowania gruntów (ILUC), szczególnie w odniesieniu do przechodzenia na biopaliwa i LNG oraz korzystania z nich. Nie można uznać biopaliw pierwszej generacji za zrównoważone materiały w długiej perspektywie ze względu na to, że wiążą się one z konkurencyjnym w stosunku do produkcji żywności użytkowaniem gruntów i jałowieniem gleby. |
| --- | --- |

3.23.

| 3.24. | Wreszcie, zważywszy, że żegluga jest sektorem o prawdziwie globalnym zasięgu, globalne przepisy są najskuteczniejszym i najwydajniejszym rozwiązaniem. Wszelkie środki wdrażane na szczeblu UE muszą być zgodne z przepisami przyjętymi przez IMO, przy zachowaniu równowagi między przepisami międzynarodowymi a inicjatywami ustawodawczymi UE. |
| --- | --- |

3.24.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | Jednostka odpowiedzialna (dostawca paliw, a nie właściciel statku): operatorzy statków nie mogą odpowiadać za jakość czy dostępność konkretnych rodzajów paliw. Intensywność emisji paliw żeglugowych należy uregulować globalnie, zależnie od odpowiedniej dostępności alternatyw niekopalnych. Obecnie transport dalekomorski nie może skorzystać z tego rodzaju paliw, gdyż nie są one dostępne, a sytuacja nie zmieni się w najbliższej przyszłości. Statki nie mogą odpowiadać za paliwo bunkrowe, którego technologia nie została jeszcze w pełni dopracowana, albo jest ono dostępne jedynie w bardzo ograniczonych ilościach i/lub w ograniczonych obszarach geograficznych. Byłoby to działanie porównywalne z zaleceniem użytkownikom samochodów, aby korzystali z konkretnego paliwa, które nie jest powszechnie dostępne na rynku. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Wyraźne zobowiązanie czarterujących do wzięcia na siebie należnej części odpowiedzialności: zasada „zanieczyszczający płaci” powinna mieć zastosowanie we wszystkich przypadkach. Chociaż odpowiedzialność podmiotów czarterujących została uznana w odpowiednich inicjatywach ustawodawczych Komisji Europejskiej (EU ETS, FuelEU Maritime), to nie są oni wyraźnie zobligowani do przyjęcia na siebie tej odpowiedzialności. W przypadku gdy odpowiedzialność za emisje generowane przez statek ponosi jego właściciel, byłby on również obciążony wyższymi emisjami CO2 wynikającymi z przeprowadzonej przez czarterującego czysto ekonomicznej analizy kosztów i korzyści, w której nie bierze się pod uwagę negatywnych dla środowiska efektów zewnętrznych. Taka sytuacja byłaby nie tylko niesprawiedliwa, lecz również miałaby odwrotny do zamierzonego efekt. Dopóki czarterujący nie ponosi żadnej odpowiedzialności ustawowej, będzie on podejmował wszystkie decyzje operacyjne wyłącznie w oparciu o względy kosztowe i nie będzie objęty zasadą „zanieczyszczający płaci”, która powinna być odpowiednio stosowana w transporcie morskim, tak jak w innych sektorach. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Unikanie podwójnego liczenia/podwójnych wymogów: aby zrealizować wniosku w sprawie rozporządzenia wprowadza się drugi unijny system monitorowania, raportowania i weryfikacji. Choć zapewnienie elastyczności jest niezmiernie ważne, należy w miarę możliwości unikać wprowadzania podwójnego liczenia lub podwójnych wymogów poprzez ujednolicenie metodologii monitorowania, raportowania i weryfikacji. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Unikanie tworzenia niewykonalnych mechanizmów zgodności: wniosek przewiduje również złożony mechanizm pulowania sald zgodności w zakresie intensywności emisji CO2 paliw wykorzystywanych na statkach, które osiągają nadwyżki wyników. Rozwiązanie to podlega na łączeniu i zakłada zharmonizowane kary za nieprzestrzeganie przepisów oraz zezwala na przekazywanie nadwyżek między różnymi przedsiębiorstwami użytkującymi statki, które osiągają nadwyżki wyników, i statki, które osiągają niedostateczne wyniki, weryfikowanymi przez tego samego weryfikatora. Proponuje się w zamian wprowadzenie do rozporządzenia elastycznego mechanizmu, mającego początkowo zastosowanie tylko do e-paliw (11) wykorzystywanych przez statki w oparciu o etapowy harmonogram wdrożenia (podobny do wprowadzenia zasilania energią elektryczną z lądu w art. 5 projektu rozporządzenia). W przypadku przyjęcia takiego rozwiązania wymóg ten byłby stopniowo rozszerzany na wszystkie paliwa odnawialne i niskoemisyjne (przy czym w przyszłości zastosowanie miałaby klauzula przeglądowa i ocena skutków uwzględniająca również na przykład dostępność paliw odnawialnych i niskoemisyjnych w sektorze morskim oraz kwestie konkurencyjności tych paliw w porównaniu z innymi rodzajami transportu). Stopniowo promować się będzie partnerstwo między podmiotami rynkowymi, które zainwestowały w ekologiczne paliwa i chcą połączyć swoje jednostki zgodności i wspólnie powiadamiać tego samego akredytowanego weryfikatora. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Wydłużenie obowiązywania wyjątków dotyczących wprowadzenia zasilania energią elektryczną z lądu na okres po 2034 r.: choć uznaje się potrzebę priorytetowego wprowadzenia zasilania energią elektryczną z lądu, tak by doprowadzić do wymiernego, skutecznego pod względem kosztów ograniczenia emisji gazów cieplarnianych i zanieczyszczenia powietrza w miejscu postoju, koncentrującego się na kontenerowcach i statkach pasażerskich, wyjątek od obligatoryjnego korzystania z zasilania energią elektryczną z lądu dla powyżej wymienionych segmentów transportu morskiego, gdy nie istnieje odpowiednia infrastruktura w porcie i gdy zainstalowane na statku urządzenia zasilania z lądu nie są kompatybilne z instalacją portową, nie powinien wygasać po 2034 r. |
| --- | --- |

4.5.

Bruksela, dnia 8 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2021) 562 final.

1

(2)  Stowarzyszenie Armatorów Wspólnoty Europejskiej, 2021 r.

2

(3)  4. badanie IMO dotyczące gazów cieplarnianych z 2020 r.

3

(4)  COM(2021) 551final.

4

(5)  COM(2021) 557 final.

5

(6)  COM(2021) 559 final.

6

(7)  SWD(2020) 331 final.

7

(8)  TEN-748, Opinia w sprawie przeglądu dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii (zob. s. 127 niniejszego Dziennika Urzędoweg) pkt 4.17.

8

(9)  Dokument ISWG-GHG 10/5/3 (Austria i in.) z 3 października 2021 r.

9

(10)  Jak określono w opinii TEN/718 „Strategia w zakresie wodoru” (Dz.U. C 123 z 9.4.2021, s. 30).

10

(11)  Do e-paliw zalicza się e-amoniak, e-metanol, syntetyczny olej napędowy, syntetyczny olej opałowy i e-gaz (s. 7, załączniki do COM(2021) 562 final).

11

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/152 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/152

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2003/87/WE w odniesieniu do wkładu lotnictwa w unijny cel redukcji emisji w całej gospodarce i odpowiednio wdrażającej globalny środek rynkowy”

[COM(2021) 552 final]

(2022/C 152/25)

| Sprawozdawca generalny: | Dumitru FORNEA |
| --- | --- |

Sprawozdawca generalny:

Dumitru FORNEA

| Wniosek o konsultację | Rada Unii Europejskiej, 20.9.2021
  Parlament Europejski, 13.9.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 192 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 9.11.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 8.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 209/3/5 |

Wniosek o konsultację

Rada Unii Europejskiej, 20.9.2021

Parlament Europejski, 13.9.2021

Podstawa prawna

Art. 192 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

9.11.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

8.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

209/3/5

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Inicjatywa Komisji zmieniająca dyrektywę 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (1) w odniesieniu do wkładu lotnictwa w unijny cel redukcji emisji w całej gospodarce jest pożądanym krokiem w kierunku zmniejszenia wpływu sektora lotnictwa na klimat. EKES popiera proponowane zmiany, ale podkreśla potrzebę utrzymania równych warunków działania i ochrony praw socjalnych i pracowniczych. Chociaż lotnictwo i wszystkie zainteresowane strony działające w tej dziedzinie nie są największym emitentem emisji w społeczeństwie ani nawet w sektorze transportu, muszą ze swojej strony przyczynić się do osiągnięcia zrównoważonego przemysłu lotniczego. Można tego dokonać jedynie poprzez dialog społeczny i współpracę ze związkami zawodowymi w tym sektorze, które stanowią kluczowy element transformacji klimatycznej. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Ogólnie rzecz biorąc, EKES sprzeciwia się przydzielaniu bezpłatnych uprawnień w ramach systemu handlu uprawnieniami do emisji (ETS), chyba że miałoby to na celu zapewnienie uczciwej konkurencji. W przypadku lotów wewnątrz EOG istnieje mniejsze zagrożenie dla równych warunków działania; musimy jednak zachować czujność wobec ucieczki emisji, zwłaszcza w ruchu rekreacyjnym i długodystansowym. W związku z tym EKES opowiada się za utrzymaniem proponowanego terminu 2027 r. w odniesieniu do całkowitego zniesienia bezpłatnych uprawnień, a w międzyczasie – za dostosowaniem przydziału bezpłatnych uprawnień do emisji w celu skoncentrowania się na uczciwej konkurencji. W ten sposób możemy wdrożyć system handlu uprawnieniami do emisji, poprawić upowszechnienie zrównoważonych paliw lotniczych (SAF) i obniżyć poziom bezpłatnych uprawnień, unikając jednocześnie zakłócania konkurencji na rynku. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Wniosek musi chronić równe warunki działania, aby wspierać przedsiębiorstwa zapewniające godną pracę i standardy socjalne. Ważne jest również unikanie długofalowych negatywnych skutków dla warunków pracy wynikających z nieuczciwej konkurencji ze strony przedsiębiorstw niedziałających w ramach systemu ETS. W związku z tym EKES zaleca przeprowadzenie oceny skutków społecznych, która uwzględniałaby związek między stosowaniem systemu handlu uprawnieniami do emisji, uczciwą konkurencją i potencjalnymi szkodami społecznymi wynikającymi z ucieczki emisji. Ponadto Komitet proponuje przeprowadzenie dwóch ocen śródokresowych, w ramach których przeanalizowano by społeczne, środowiskowe i gospodarcze skutki zmienionego ETS. Powinno to nastąpić dwa lata i cztery lata po wejściu w życie zmienionego ETS i zapewnić wszystkim zainteresowanym stronom możliwość dokonania przeglądu stosowania ETS i celów programu. Oceny te będą również okazją do ustalenia, w jaki sposób odbudowa tego przemysłu przyczyniła się do realizacji celów ETS. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Pośrednicy finansowi powinni być wyłączeni z systemu handlu uprawnieniami do emisji w ramach EU ETS, tak aby handel uprawnieniami do emisji był dozwolony jedynie w przypadku instalacji emitujących dwutlenek węgla w procesach produkcyjnych. Ma to na celu wyeliminowanie wszelkiego ryzyka spekulacji i jest podobne do podejścia przyjętego przez Chiny, które zakazały instytucjom finansowym udziału w swoim systemie handlu uprawnieniami. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Większość ruchu poza EOG przebiega przez węzły centralne w EOG lub poza EOG. Obecnie większość pasażerów ma wiele możliwości lotów poza EOG, zarówno poprzez wewnętrzne, jak i zewnętrzne węzły lotnicze. W związku ze wzrostem kosztów ETS istnieje jednak znaczne zagrożenie, że operatorzy z EOG będą podcinani przez tańszych operatorów zlokalizowanych w węzłach poza EOG. Aby temu przeciwdziałać, przydział bezpłatnych uprawnień w ramach ETS musi zostać zastąpiony ukierunkowanym mechanizmem przeciwdziałania niekorzystnym warunkom konkurencji, aby chronić europejskie linie i węzły lotnicze. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | UE musi promować ambitniejsze, jednolite globalne regulacje dotyczące ustalania opłat za emisję gazów cieplarnianych i mieć mandat do prowadzenia negocjacji w tej sprawie na szczeblu globalnym. Poza globalnym mandatem EKES proponuje zastosowanie jednego lub obu tych mechanizmów w celu zapewnienia sprawiedliwego i zrównoważonego wdrożenia systemu handlu uprawnieniami do emisji oraz wsparcia szerszej bazy zastosowań w perspektywie krótkoterminowej:






  a) | ustanowienie mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2; |
| --- | --- | --- |

1.6.

a)

ustanowienie mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2;

| b) | zastąpienie systemu przydziału bezpłatnych uprawnień ukierunkowaną ochroną przed nieuczciwą konkurencją. |
| --- | --- |

b)

zastąpienie systemu przydziału bezpłatnych uprawnień ukierunkowaną ochroną przed nieuczciwą konkurencją.

| 1.7. | ETS powinien wspierać przejście na bardziej zrównoważone rodzaje transportu, w tym w sektorze lotnictwa, i w związku z tym promować ograniczenie wykorzystania lotnictwa korporacyjnego. Powinien także zachęcać do korzystania ze zrównoważonego transportu zbiorowego i w związku z tym zmuszać użytkowników odrzutowców biznesowych do uiszczania wyższych opłat. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Dochody z ETS powinny być inwestowane w projekty rozwojowe, które jeszcze bardziej zmniejszą wpływ lotnictwa na środowisko poprzez wspieranie redukcji kosztów i szersze wykorzystanie zrównoważonych paliw lotniczych. System ten powinien również wspierać przejście portów lotniczych, tankowców i operatorów obsługi naziemnej na nowe przepisy dotyczące korzystania z takich paliw w europejskich portach lotniczych za pośrednictwem wniosku ReFuelEU. Dochody muszą również wspierać sprawiedliwą transformację dla pracowników sektora lotniczego, którzy ucierpieli w wyniku zmiany klimatu. W tym celu należy utworzyć fundusz socjalny w sektorze lotnictwa, który umożliwi szkolenie i przekwalifikowanie pracowników sektora lotnictwa. Takim funduszem mogłaby zarządzać Komisja Europejska przy wsparciu zarówno pracodawców, jak i związków zawodowych. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Poprzez system handlu uprawnieniami do emisji wniosek powinien zachęcać operatorów do rozwijania intermodalnych sieci transportowych w swoich głównych węzłach w celu rozszerzenia ich na większą sieć miejsc docelowych, przy jednoczesnym ograniczeniu niepotrzebnych lotów bardzo krótkich. W tym celu można by zamiast tego zwiększyć poziom bezpłatnych uprawnień w innych miejscach obsługiwanych przez sieci lotnicze, które to miejsca nie mają wygodnych połączeń kolejowych. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | UE powinna współpracować z europejskimi radami zakładowymi, komitetami sektorowego dialogu społecznego i innymi wspólnymi forami, takimi jak okrągły stół ds. lotnictwa, w kwestii stałego wpływu zmienionego ETS przez cały okres jego wdrażania. Szczególną uwagę należy zwrócić na dialog społeczny z pracownikami oraz na zrozumienie potrzeb i obaw, jakie mają oni w odniesieniu do zrównoważonego lotnictwa. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Należy zachować szczególny status regionów najbardziej oddalonych UE i wyłączyć takie regiony z systemu ETS zgodnie z art. 349 TFUE, który dopuszcza odstępstwa od stosowania prawa UE w tych regionach. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | EKES przyjmuje z zadowoleniem inicjatywę Komisji zmieniającą dyrektywę 2003/87/WE w odniesieniu do wkładu lotnictwa w unijny cel redukcji emisji w całej gospodarce. Chociaż lotnictwo i wszystkie zainteresowane strony działające w tej dziedzinie nie są największym emitentem emisji w społeczeństwie ani nawet w sektorze transportu, muszą ze swojej strony przyczynić się do osiągnięcia zrównoważonego przemysłu lotniczego i unijnych celów klimatycznych wskazanych w porozumieniu paryskim i w pakiecie „Gotowi na 55”. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Dzięki takim inicjatywom, zaangażowaniu zainteresowanych stron i dialogowi społecznemu można złagodzić wiele społecznych i gospodarczych zagrożeń dla pracowników sektora lotnictwa i Komitet przyjąłby z zadowoleniem starania Komisji mające na celu zapewnienie zaangażowania wszystkich zainteresowanych stron, w szczególności związków zawodowych i europejskich rad zakładowych, w kwestie związane ze zmianą klimatu i sprawiedliwą transformacją na wszystkich etapach przyjmowania niniejszego wniosku, a także w ramach wszystkich przyszłych prac nad zrównoważonym lotnictwem. |
| --- | --- |

2.2.

3.   Uwagi szczegółowe

3.1.   Analiza skutków pandemii COVID-19

| 3.1.1. | Branża lotnicza znalazła się wśród najpoważniejszych ofiar niedawnej pandemii COVID-19 i w związku z tym w omawianym wniosku należy uwzględnić potrzebę zapewnienia przemysłowi lotniczemu przestrzeni i czasu na odbudowę. Stało się jednak jasne, że sama natura branży lotniczej sprawia, że ma ona problem ze zrównoważonością, zarówno pod względem społecznym, jak i środowiskowym, a wszelka odbudowa gospodarcza, w tym wszelkie wsparcie dla tego sektora, musi uwzględniać wysiłki na rzecz zwiększenia zrównoważonego charakteru tego sektora w perspektywie długoterminowej. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Dane opublikowane przez Eurocontrol pokazują, że przed sektorem lotnictwa jest jeszcze długa droga do osiągnięcia poziomu ruchu z 2019 r. Latem 2021 r. poziom ruchu powrócił do zaledwie 70 % poziomu z 2019 r. (2), a Eurocontrol oczekuje, że poziom ruchu z 2019 r. powróci dopiero w 2023 r. (3). W związku z tym oczywiste jest, że branża lotnicza odnotowuje i będzie w dalszym ciągu odnotowywać obniżone natężenie ruchu przynajmniej do pierwszych kilku miesięcy 2023 r. Ponadto spadek ruchu miał proporcjonalny wpływ na pracowników. Chociaż trudno jest znaleźć informacje na ten temat, Europejska Federacja Pracowników Transportu (ETF) szacuje, że około 60 % pracowników naziemnych w czasie pandemii pozostawało bez pracy (4). Wprowadzenie wszelkich środków zakłócających konkurencję w okresie odbudowy gospodarczej mogłoby mieć negatywne skutki zarówno dla pracowników, jak i dla całego przemysłu. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Niemniej popieramy przyznawanie bezpłatnych uprawnień w ramach ETS tylko w celu zapobieżenia zakłóceniom konkurencji lub ucieczce emisji. Należy wziąć pod uwagę potencjalną ucieczkę emisji, jaka mogłaby wystąpić w przypadku, gdyby linie lotnicze przenosiłyby się do tańszych miejsc docelowych, zwłaszcza na rynku rekreacyjnym. Istnieje ryzyko, że wiele typowych miejsc wypoczynkowych może zostać pominiętych na korzyść miejsc przeznaczenia poza EOG, ponieważ zapewniają one niższe opłaty za emisje w porównaniu z ich odpowiednikami w EOG. Należy dokładniej rozważyć kwestię lotów poza EOG, ponieważ istnieje poważne zagrożenie, że operatorzy z państw trzecich wykorzystują system handlu uprawnieniami do emisji i zakłócają równe warunki działania. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | W związku z tym EKES uważa, że chociaż należy utrzymać proponowany termin 2027 r. w odniesieniu do całkowitego zniesienia bezpłatnych uprawnień, uprawnienia te powinny być przyznawane wyłącznie w celu ochrony uczciwej konkurencji. W ten sposób omawiany wniosek może osiągnąć swoje cele i chronić równe warunki działania w związku z podejmowanymi w tym sektorze próbami odbudowy gospodarczej i konkurowania w ramach nowego systemu handlu uprawnieniami do emisji. |
| --- | --- |

3.1.4.

3.2.   Uczciwa konkurencja i ucieczka emisji

| 3.2.1. | Lotnictwo jest wysoce mobilnym i silnie zliberalizowanym sektorem globalnym. W związku z tym sektor ten jest narażony na znaczącą konkurencję, która w dużej mierze zakłóca rynek lub może go zakłócać. Wyraźnie widać to w kwestiach społecznych, przed którymi stoi rynek lotniczy. Przedsiębiorstwa wykorzystują korzystne dla nich warunki socjalne w EOG i w państwach trzecich, aby wyzyskiwać pracowników i obniżać koszty pracy. Praktyka ta jest obecnie powszechna w lotnictwie i stanowi ostrzeżenie dla nas przy rozważaniu kosztów środowiskowych. W związku z tym potrzebne są solidne przepisy, tak aby zagwarantować, że kraje lub przedsiębiorstwa, zwłaszcza te spoza systemu ETS, nie będą powodować ucieczki emisji ani nadużywać tego systemu. Ma to największe znaczenie przy uwzględnieniu ruchu międzykontynentalnego, na przykład tych pasażerów, którzy przejeżdżają tranzytem przez EOG, zamiast mieć miejsce odlotu lub przylotu w EOG, lub tych, którzy wyjeżdżają lub przyjeżdżają z EOG, ale przejeżdżają tranzytem przez węzły lotnicze spoza EOG. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję pełnego stosowania ETS do wszystkich lotów wewnątrz EOG, ponieważ pomoże to utrzymać równe warunki działania na rynku. Popieramy również wyrażony we wniosku zamiar wyeliminowania bezpłatnych uprawnień i podkreślamy, że takie uprawnienia powinny być przyznawane wyłącznie w celu utrzymania uczciwej konkurencji. Zakres omawianego wniosku nie powinien ograniczać się do konkurencji między liniami lotniczymi, lecz powinien zostać rozszerzony w celu zapewnienia uczciwej konkurencji między węzłami w EOG i poza EOG konkurującymi o połączenia przesiadkowe, a także między miejscami wypoczynkowymi, które konkurują z miejscami wypoczynkowymi poza EOG. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Jeżeli chodzi o ruch długodystansowy, główni przewoźnicy i węzły lotnicze z EOG stoją w obliczu znaczącej konkurencji ze strony przewoźników lotniczych i węzłów lotniczych na Bliskim Wschodzie. Konkurencja ta jest najbardziej odczuwalna, gdy pasażerowie nie przyjeżdżają do EOG, lecz przejeżdżają tranzytem przez ten obszar podczas podróży międzykontynentalnych lub gdy wyjeżdżają z EOG lub przybywają do EOG, ale przesiadają się poprzez węzeł lotniczy spoza EOG. Biorąc pod uwagę bliskość innych głównych węzłów lotniczych spoza EOG, musimy zadbać o to, by linie lotnicze były w stanie utrzymać konkurencyjność na tym rynku. Tradycyjni przewoźnicy na tym rynku oferują wysokie standardy socjalne i godne warunki pracy. W innych regionach, w szczególności w regionie Zatoki Perskiej, pracownikom odmawia się podstawowych praw pracowniczych, takich jak wolność zrzeszania się, i należy podjąć wszelkie środki w celu zapewnienia, by przewoźnicy mający siedzibę w tych krajach nie odnieśli korzyści kosztem europejskich przedsiębiorstw i pracowników europejskich. W związku z tym potrzebne są ukierunkowane mechanizmy ochrony, aby zapobiec niekorzystnym warunkom konkurencji. |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | Od stycznia 2020 roku cena uprawnień do emisji wzrosła z około 20 EUR za tonę do ponad 70 EUR za tonę. Po stronie popytu, instalacje, czyli przedsiębiorstwa, które potrzebują uprawnień, ponieważ emitują CO2 w procesach produkcyjnych, konkurują z instytucjami finansowymi i pośrednikami. Ci ostatni są w pełni świadomi, że ci pierwsi potrzebują uprawnień, aby prowadzić swoją działalność. Ponadto nie istnieje żaden limit rynkowy w odniesieniu do ceny, ponieważ kara za emisję bez odpowiedniego uprawnienia nie zwalnia z obowiązku zakupu takiego uprawnienia (5). |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.2.5. | Konieczne jest, aby wniosek chronił równe warunki konkurencji między tymi przewoźnikami oraz zagwarantował, że nie wystąpią długoterminowe negatywne skutki dla warunków socjalnych pracowników ze względu na nieuczciwą konkurencję ze strony tych przedsiębiorstw, które nie działają w ramach systemu handlu uprawnieniami do emisji. Aby zapewnić pełną analizę wyzwań, zalecamy przeprowadzenie oceny skutków społecznych uwzględniającej związek między stosowaniem ETS, uczciwą konkurencją i potencjalnymi szkodami społecznymi wynikającymi z ucieczki emisji. Ponadto proponujemy przeprowadzenie dwóch ocen śródokresowych, w ramach których przeanalizowano by społeczne, środowiskowe i gospodarcze skutki zmienionego ETS. Powinno to nastąpić dwa lata i cztery lata po wejściu w życie zmienionego ETS i powinno zapewnić wszystkim zainteresowanym stronom możliwość dokonania przeglądu stosowania ETS i celów programu. Oceny te będą również okazją do ustalenia, w jaki sposób odbudowa tego przemysłu przyczyniła się do realizacji celów ETS. |
| --- | --- |

3.2.5.

| 3.2.6. | Aby zwiększyć sprawiedliwość wniosku, proponujemy rozważenie dwóch dodatkowych elementów: |
| --- | --- |

3.2.6.

| a) | Mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (CBAM) |
| --- | --- |

a)

Mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (CBAM)

Stosowanie CBAM ograniczy ucieczkę emisji i zachęci podmioty spoza UE do poprawy własnego śladu środowiskowego. Sektor lotniczy nie jest związany granicami i w związku z tym trudno jest ustanowić przepisy w obrębie granic UE, ponieważ znaczna część ruchu będzie prowadzona poza jej granicami. Jak wspomniano powyżej, priorytetem musi być ochrona wyższych standardów socjalnych w sektorze lotnictwa UE, a CBAM będzie to wspierać. Ponieważ Komisja wspiera rozwój sektora lotnictwa poprzez opracowanie kompleksowych umów o komunikacji lotniczej z państwami trzecimi, powinna rozważyć zastosowanie CBAM do lotów transferowych z węzłów poza UE lub innych środków wspierających zrównoważony wzrost operacji poza EOG.

| b) | Dalsze środki mające na celu ochronę równych warunków działania |
| --- | --- |

b)

Dalsze środki mające na celu ochronę równych warunków działania

W ramach przeglądu unijnego systemu ETS należy uwzględnić ryzyko ucieczki emisji. Ucieczka emisji stanowi poważne zagrożenie dla rynku lotniczego EOG ze względu na bliskość wielu węzłów lotniczych obsługujących znaczną część ruchu poza EOG. Obecnie większość pasażerów ma wiele możliwości lotów poza EOG, zarówno poprzez wewnętrzne, jak i zewnętrzne węzły lotnicze. W związku ze wzrostem kosztów ETS istnieje jednak znaczne zagrożenie, że linie lotnicze z EOG będą podcinane przez tańszych operatorów zlokalizowanych w węzłach poza EOG. Aby temu przeciwdziałać, przydział bezpłatnych uprawnień musi zostać zastąpiony ukierunkowanym mechanizmem przeciwdziałania niekorzystnym warunkom konkurencji, w szczególności aby chronić europejskie linie i węzły lotnicze.

3.3.   Uwzględnienie modulacji cen na podstawie zdolności przewozowej statków powietrznych

| 3.3.1. | Należy szerzej rozważyć możliwość stosowania modułowego systemu ustalania cen uprawnień w ramach ETS, który byłby zgodny z zasadą „zanieczyszczający płaci” i wspierałby transport zbiorowy, a nie prywatny. Według stanu na wrzesień 2021 r. lotnictwo korporacyjne wzrosło o 27 % w porównaniu z poziomem z 2019 r. (6), prawdopodobnie w wyniku zmniejszenia przepustowości w sektorze regularnych pasażerskich przewozów lotniczych. W przeciwieństwie do regularnych samolotów pasażerskich odrzutowce korporacyjne mają znacznie mniejszą liczbę pasażerów. Mimo to są one traktowane w taki sam sposób jak statki powietrzne o znacznie większej zdolności przewozowej. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | ETS powinien wspierać przejście na bardziej zrównoważone rodzaje transportu, w tym w sektorze lotnictwa, i w związku z tym promować ograniczenie wykorzystania lotnictwa korporacyjnego. Powinien być zgodny z zasadą „zanieczyszczający płaci” i zmuszać w ten sposób użytkowników korporacyjnych do uiszczania wyższych opłat. Można by również rozważyć środki operacyjne zniechęcające do korzystania z samolotów korporacyjnych poprzez priorytetowe traktowanie regularnego ruchu pasażerskiego na inne sposoby, takie jak opłaty sieciowe i przydziały czasu na start lub lądowanie w portach lotniczych. |
| --- | --- |

3.3.2.

3.4.   Reinwestycja dochodów z ETS

| 3.4.1. | Dochody uzyskane z ETS muszą być inwestowane w ten sektor w celu wsparcia jego zrównoważoności pod względem społecznym i środowiskowym, a także sprawiedliwej transformacji. Powszechnie wiadomo, że przejście przemysłu lotniczego na neutralność emisyjną będzie wymagało znacznych inwestycji, a ETS jest okazją do zapewnienia niezbędnych inwestycji w tym zakresie. Inwestycje te powinny koncentrować się na zwiększeniu dostępności i wykorzystania zrównoważonych paliw lotniczych, a jednocześnie obniżać ich koszty, tak aby zapewnić użytkownikom utrzymanie rentowności przy jednoczesnym obniżeniu emisyjności sektora. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Z zadowoleniem przyjmujemy szeroko zakrojone ambicje Komisji w zakresie związanych z lotnictwem aspektów pakietu „Gotowi na 55” i popieramy dalszy rozwój zrównoważonych środków w dziedzinie lotnictwa zarówno w ramach przeglądu dyrektywy w sprawie ETS, jak i wniosku dotyczącego rozporządzenia w sprawie zapewnienia równych warunków działania dla zrównoważonego transportu lotniczego. Te dwa wnioski uzupełniają się i w związku z tym dochody z ETS powinny wspierać ich cele. W związku z tym dochody z ETS powinny być wykorzystywane do promowania dostępu do zrównoważonych paliw lotniczych i do ograniczania ich kosztów w całym EOG. Ponadto ETS mógłby zapewnić pomoc finansową portom lotniczym, tankowcom i przedsiębiorstwom zajmującym się obsługą naziemną w celu dostosowania się do nowych wymogów dotyczących dostępności zrównoważonych paliw lotniczych na lotniskach. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | Dochody te powinny być również ponownie inwestowane w projekty rozwojowe, które jeszcze bardziej zmniejszą wpływ lotnictwa na środowisko. Technologia taka jak paliwa wodorowe może przyczynić się do zmniejszenia wpływu lotnictwa w perspektywie długoterminowej. Technologia ta jest jednak zaporowa pod względem kosztów i pozostaje daleka od zastosowania na rynku, chociaż inwestycje w projekty dotyczące wodoru i innych paliw alternatywnych przyczynią się z czasem do obniżenia kosztów i do ich większego wykorzystania. |
| --- | --- |

3.4.3.

| 3.4.4. | Dochody muszą również wspierać sprawiedliwą transformację dla pracowników sektora lotniczego, którzy ucierpieli w wyniku zmiany klimatu. Przewiduje się, że w miarę rozwoju technologii niektóre elementy infrastruktury lotniczej stracą przydatność. Pracownicy ci mogą zostać bez pracy i potrzebne są możliwości ich przekwalifikowania i podnoszenia ich kwalifikacji, tak aby pracownicy ci mogli przejść do nowych zielonych i trwałych miejsc pracy. SW tym celu można by utworzyć fundusz socjalny w sektorze lotnictwa, który umożliwi szkolenie i przekwalifikowanie pracowników sektora lotnictwa. Takim funduszem mogłaby zarządzać Komisja Europejska przy wsparciu zarówno pracodawców, jak i związków zawodowych. |
| --- | --- |

3.4.4.

| 3.4.5. | Oprócz tego funduszu Komisja powinna współpracować z europejskimi radami zakładowymi, komitetami sektorowego dialogu społecznego i innymi wspólnymi forami, takimi jak okrągły stół ds. lotnictwa, w kwestii stałego wpływu zmienionego ETS przez cały okres jego wdrażania. Szczególną uwagę należy zwrócić na zaangażowanie w dialog społeczny z pracownikami oraz na zrozumienie potrzeb i obaw, jakie mają oni w odniesieniu do zrównoważonego lotnictwa, a także na sprawiedliwą transformację tego sektora. |
| --- | --- |

3.4.5.

3.5.   Rozwój transportu intermodalnego

| 3.5.1. | Transport intermodalny jest łatwym i opłacalnym sposobem natychmiastowego ograniczenia wpływu transportu na klimat. Obecnie wiele linii lotniczych umożliwia już pasażerom zakup biletów intermodalnych, w szczególności w drodze umów z przewoźnikami kolejowymi. Umowy takie pozwalają na ogólne ograniczenie liczby lotów, ale również wspierają korzystanie ze zrównoważonego transportu zbiorowego w efektywny sposób. |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | Wniosek powinien zachęcać operatorów do rozwijania intermodalnych sieci transportowych w swoich głównych bazach w celu rozszerzenia ich na większą sieć miejsc docelowych, przy jednoczesnym ograniczeniu niepotrzebnych lotów bardzo krótkich. W tym celu można by zamiast tego zwiększyć poziom bezpłatnych uprawnień w innych miejscach obsługiwanych przez sieci lotnicze, które to miejsca nie mają wygodnych połączeń kolejowych, w sytuacji gdy linie lotnicze przeniosą trasy do rodzajów transportu innych niż lotnictwo. |
| --- | --- |

3.5.2.

3.6.   Łączność regionalna

| 3.6.1. | Wobec braku alternatywnej formy transportu istnieje zagrożenie, że ETS mógłby doprowadzić do ograniczenia połączeń z oddalonymi regionami Europy. Istotne jest, aby żadne podjęte działania nie zagrażały łączności z peryferyjnymi regionami Europy i państwami członkowskimi. |
| --- | --- |

3.6.1.

| 3.6.2. | Regiony peryferyjne są uzależnione od lotnictwa pod względem zapewnienia łączności i rozwoju gospodarczego. Ich zależność wynika z oddalenia, niewielkiego rozmiaru, wyspiarskiego charakteru i dużej zależności od połączeń z kontynentem w odniesieniu do towarów, dostępu do usług, łączności i spójności terytorialnej. |
| --- | --- |

3.6.2.

| 3.6.3. | Ponadto regiony te mają jeden z najniższych wskaźników PKB w Europie i jako takie muszą być chronione i promowane. Proponujemy zatem utrzymanie szczególnego statusu regionów najbardziej oddalonych UE (Gwadelupy, Gujany Francuskiej, Martyniki, Majotty, wyspy Reunion, Saint-Martin, Azorów, Madery i Wysp Kanaryjskich) oraz zwolnienie takich regionów z systemu handlu uprawnieniami do emisji zgodnie z art. 349 TFUE, który dopuszcza odstępstwa od stosowania prawa UE w tych regionach. |
| --- | --- |

3.6.3.

Bruksela, dnia 8 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dyrektywa 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 2003 r. ustanawiająca system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych w Unii oraz zmieniająca dyrektywę Rady 96/61/WE (Dz.U. L 275 z 25.10.2003, s. 32).

1

(2)  https://www.eurocontrol.int/publication/eurocontrol-data-snapshot-16-recovery-wide-variations

2

(3)  https://www.eurocontrol.int/publication/eurocontrol-forecast-update-2021-2027

3

(4)  https://www.etf-europe.org/ground-handling-sector-fights-for-its-survival-as-more-than-half-of-airport-based-workers-are-out-of-work/

4

(5)  https://zpp.net.pl/en/press-release-new-eu-emissions-trading-scheme-how-to-mitigate-the-risks-for-european-consumers-and-smes/

5

(6)  https://www.eurocontrol.int/sites/default/files/2021-09/covid19-eurocontrol-comprehensive-air-traffic-assessment-30092021.pdf

6

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/158 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/158

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Społeczny Fundusz Klimatyczny”

[COM(2021) 568 final – 2021/0206 (COD)]

(2022/C 152/26)

| Sprawozdawca: | Thomas KATTNIG |
| --- | --- |
| Współsprawozdawczyni: | Alena MASTANTUONO |

Sprawozdawca:

Thomas KATTNIG

Współsprawozdawczyni:

Alena MASTANTUONO

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 13.9.2021
  Rada, 20.9.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 91 ust. 1 lit. d), art. 192 ust. 1 i art. 194 ust. 1 lit. c) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 9.11.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 9.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 194/3/9 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 13.9.2021

Rada, 20.9.2021

Podstawa prawna

Art. 91 ust. 1 lit. d), art. 192 ust. 1 i art. 194 ust. 1 lit. c) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

9.11.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

9.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

194/3/9

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje utworzenie Społecznego Funduszu Klimatycznego w celu złagodzenia negatywnych skutków gospodarczych i społecznych nowego ustalania opłat za emisję gazów cieplarnianych oraz w celu zapewnienia państwom członkowskim środków finansowych, aby wesprzeć ich działania podejmowane przeciwko społecznym skutkom tego systemu handlu uprawnieniami do emisji dla słabszych pod względem finansowym gospodarstw domowych, mikroprzedsiębiorstw i użytkowników transportu. EKES uznaje również, że dzięki temu rozporządzeniu Komisja w wiarygodny sposób wykazuje swoją gotowość do zwalczania ubóstwa energetycznego i ubóstwa związanego z mobilnością. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES jest jednak przekonany, że Społeczny Fundusz Klimatyczny nie zapewni wystarczającego wsparcia finansowego, aby odpowiedzialnie zmierzyć się ze społeczno-gospodarczymi skutkami ustalania opłat za emisję gazów cieplarnianych. Stworzenie skutecznego i sprawiedliwego mechanizmu kompensacyjnego w heterogenicznym obszarze gospodarczym obejmującym 27 państw członkowskich jest ogromnym wyzwaniem i wymaga większej ilości daleko idących środków towarzyszących oraz zasobów na szczeblu UE i na szczeblu krajowym. EKES wzywa państwa członkowskie do wykorzystania synergii Społecznego Funduszu Klimatycznego z innymi dostępnymi zasobami finansowymi i do wykorzystania go w jak najbardziej efektywny sposób. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Środki i etapy transformacji przewidziane w pakiecie „Gotowi na 55” doprowadzą do ogromnych zmian, co wymaga uwzględnienia sytuacji społecznej i gospodarczej poszczególnych państw członkowskich. W przeciwnym razie zagroziłoby to społecznej akceptacji tych środków. Na szczeblu państw członkowskich już teraz należy omówić i wdrożyć środki towarzyszące pakietowi. Aby osiągnąć sprawiedliwą transformację ekologiczną, należy skupić się tutaj na sprawiedliwej transformacji dla wszystkich. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES uważa, że celem ustalania wyższych opłat za emisję gazów cieplarnianych nie jest w żadnym wypadku zwiększenie dochodów, lecz ukierunkowanie zachowań rynkowych na technologie niskoemisyjne. Dlatego też istnieje silny argument za udostępnieniem dodatkowych środków finansowych przez Komisję. Ponadto termin realizacji do 2032 r. nie wydaje się rozstrzygający. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Niektóre zainteresowane strony, w tym partnerzy społeczni, reprezentujące zarówno pracodawców, jak i pracowników, były sceptyczne, a nawet negatywnie nastawione do rozszerzenia handlu uprawnieniami do emisji na budynki i transport drogowy. Strony te zwróciły uwagę na znaczenie spodziewanego wpływu społecznego i gospodarczego wzrostu cen paliw i ogrzewania na słabsze pod względem finansowym gospodarstwa domowe, małe i średnie przedsiębiorstwa oraz mikroprzedsiębiorstwa i użytkowników transportu. Należy za wszelką cenę zapobiegać niebezpieczeństwu, jakim jest nieuwzględnianie społeczeństwa w ramach europejskiej polityki klimatycznej i nasilenie powszechnych protestów, takich jak protesty „żółtych kamizelek”. W związku z tym Komisja powinna dokładnie przeanalizować swoje plany. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES wyraża ubolewanie, że Komisja nie przeanalizowała wpływu pakietu „Gotowi na 55” na poszczególne państwa członkowskie ani na różne sektory. Uważa, że należałoby przeprowadzić szczegółową ocenę skutków utworzenia Społecznego Funduszu Klimatycznego. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES z zadowoleniem przyjmuje zobowiązanie państw członkowskich do przedstawienia kompleksowego pakietu środków i inwestycji jako ich planu społeczno-klimatycznego wraz ze zaktualizowaną wersją krajowego planu w dziedzinie energii i klimatu zgodnie z rozporządzeniem w sprawie zarządzania unią energetyczną. EKES wzywa do zaangażowania partnerów społecznych, izb handlowych, społeczeństwa obywatelskiego, organizacji młodzieżowych oraz władz lokalnych i regionalnych w opracowywanie krajowych społecznych planów klimatycznych przez państwa członkowskie. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES obawia się, że koszty systemu handlu uprawnieniami do emisji dla budynków i transportu przeważyłyby nad pożądanymi korzyściami i mogłyby prowadzić do niekontrolowanych, a tym samym zagrażających ludzkiej egzystencji wzrostów cen. W związku z tym EKES ogólnie krytycznie odnosi się do powiązania Społecznego Funduszu Klimatycznego z wprowadzeniem systemu handlu uprawnieniami do emisji w odniesieniu do budynków i transportu i z zadowoleniem przyjąłby specjalną pozycję w budżecie UE poświęconą społecznym skutkom transformacji ekologicznej. Należy raczej zasadniczo dążyć do wprowadzenia Społecznego Funduszu Klimatycznego na szczeblu UE. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES zauważa, że należy zapewnić efektywne wykorzystanie środków z Funduszu, a także zapobiegać oszustwom, korupcji i konfliktom interesów związanym ze środkami wspieranymi przez ten Fundusz. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Zgodnie z zasadą praworządności z zadowoleniem przyjmuje środki zaproponowane przez Komisję w celu zapewnienia skutecznego i wydajnego systemu kontroli wewnętrznej oraz ogłoszenie odzyskania kwot nienależnie wypłaconych lub niewłaściwie wykorzystanych. Ponadto EKES zastanawia się również, czy do wypłaty środków będzie miała zastosowanie unijna procedura ograniczania finansowania unijnego w przypadku naruszenia praworządności przez państwa członkowskie. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES zwraca się o doprecyzowanie kwestii finansowania Funduszu. We wniosku przewidziano, że finansowanie będzie oparte na niestabilnym rynku EU ETS. W związku z tym dla EKES-u nie jest jasne, dlaczego zaproponowano stałą kwotę w wysokości 72,2 mld EUR. Budżet Funduszu będzie zależał od wahań cen. Podkreśla to między innymi konieczność zapewnienia bardziej stabilnego finansowania. EKES proponuje wprowadzenie do Funduszu częściowej elastyczności finansowej w zależności od rzeczywistego rozwoju cen uprawnień (w którym przydział mógłby zostać zwiększony wraz ze wzrostem cen). |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Rozważając rozdział środków z Funduszu między państwa członkowskie, EKES podkreśla, że ustalanie cen uprawnień do emisji dwutlenku węgla może mieć różny wpływ na poszczególne państwa członkowskie, a także może być sprzeczne z już istniejącymi środkami krajowymi, co podkreślił parlament irlandzki w swojej uzasadnionej opinii w sprawie pomocniczości. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES z zadowoleniem przyjmuje podejście, zgodnie z którym równość płci i równe szanse dla wszystkich, jak również włączenie tych celów w główny nurt, a także kwestie dotyczące dostępności dla osób z niepełnosprawnościami są realizowane i promowane podczas opracowywania i wdrażania krajowych planów, aby zapewnić, że nikt nie zostanie pominięty. Planowane ustalanie opłat za emisję gazów cieplarnianych szczególnie wpływa na kobiety, ponieważ stanowią one 85 % osób samotnie wychowujących dzieci. W rodzinach niepełnych ryzyko ubóstwa wśród dzieci jest szczególnie wysokie. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | EKES doskonale wie, że Społeczny Fundusz Klimatyczny stanowi średniookresową reakcję na problem rekompensaty wyższych kosztów transformacji ekologicznej dla podmiotów znajdujących się w trudnej sytuacji. Obecna sytuacja w zakresie kształtowania się cen energii wymaga jednak natychmiastowego rozwiązania. EKES z zadowoleniem przyjmuje komunikat Komisji, w którym przedstawiono państwom członkowskim zestaw narzędzi umożliwiający zajęcie się bezpośrednim wpływem obecnego wzrostu cen hurtowych gazu ziemnego i energii elektrycznej oraz zwiększenie odporności na przyszłe wstrząsy cenowe. Krótkoterminowe środki krajowe obejmują nadzwyczajne wsparcie dochodów gospodarstw domowych, pomoc dla przedsiębiorstw i ukierunkowane obniżki podatków. Aby dostosować pomoc do zestawu narzędzi, EKES proponuje rozszerzenie zakresu Społecznego Funduszu Klimatycznego na małe i średnie przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Reakcja ta jest zgodna z misją Społecznego Funduszu Klimatycznego i z odpowiednimi przepisami UE. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | EKES wzywa państwa członkowskie do wspierania rozwoju i świadczenia przystępnych cenowo bezemisyjnych i niskoemisyjnych usług w zakresie mobilności i transportu. EKES uważa, że świadczenie usług użyteczności publicznej w zakresie przewozu pasażerów, w granicach możliwości prawnych, jest podstawą zrównoważonej i przystępnej cenowo mobilności. |
| --- | --- |

1.15.

2.   Streszczenie dokumentu Komisji

| 2.1. | W opublikowanym we wrześniu 2020 r. komunikacie, opartym na strategii Europejskiego Zielonego Ładu, Komisja zaapelowała o „ambitniejszy cel klimatyczny Europy do 2030 r.” (1), zaproponowała, aby unijne cele klimatyczne były ambitniejsze, i przedstawiła plan zwiększenia wiążącego celu w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych netto o co najmniej 55 % do 2030 r. 11 grudnia 2020 r. Rada Europejska zatwierdziła ten cel, podkreślając znaczenie sprawiedliwości i solidarności, tak by nikt nie był pozostawiony samemu sobie, a 25 maja 2021 r. potwierdziła te konkluzje i zwróciła się do Komisji Europejskiej o przedstawienie pakietu legislacyjnego wraz z dogłębną analizą skutków środowiskowych, gospodarczych i społecznych na szczeblu państw członkowskich. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Aby wdrożyć Europejskie prawo o klimacie oraz konkluzje Rady Europejskiej, 14 lipca 2021 r. Komisja przedstawiła pakiet „Gotowi na 55”, w którym dokonano przeglądu niektórych obecnie obowiązujących przepisów dotyczących klimatu i energii oraz zaproponowano nowe inicjatywy. Pakiet „Gotowi na 55”, NextGenerationEU oraz wieloletnie ramy finansowe na lata 2021–2027 pomogą w realizacji dwojakiej transformacji – ekologicznej i cyfrowej, do której dąży Europa. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Zdaniem Komisji ambitniejszy cel klimatyczny UE oznacza również konieczność zwiększenia wkładu ze strony wszystkich sektorów. W ramach przeglądu dyrektywy 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (2) („dyrektywa o handlu emisjami”) zaproponowano rozszerzenie handlu uprawnieniami do emisji na budynki i transport drogowy. Najbardziej wrażliwe pod względem finansowym grupy zmierzą się z wyzwaniami wynikającymi z objęcia systemem handlu uprawnieniami do emisji dwóch nowych sektorów: budownictwa i transportu drogowego. Aby zaradzić tym społecznym i dystrybucyjnym wyzwaniom, w ramach pakietu „Gotowi na 55” Komisja zaproponowała rozporządzenie ustanawiające Społeczny Fundusz Klimatyczny. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W latach 2025–2032 Społeczny Fundusz Klimatyczny złagodzi wpływ nowego ustalania opłat za emisję gazów cieplarnianych oraz zapewni państwom członkowskim środki finansowe, aby wesprzeć ich działania podejmowane przeciwko społecznym skutkom tego systemu handlu uprawnieniami do emisji dla słabszych pod względem finansowym gospodarstw domowych, mikroprzedsiębiorstw i użytkowników transportu. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Pomoc ma być udzielana przede wszystkim poprzez tymczasowe wsparcie dochodu, a także środki i inwestycje w celu zmniejszenia zależności od paliw kopalnych poprzez zwiększenie efektywności energetycznej budynków, obniżenie emisyjności ogrzewania i chłodzenia budynków, w tym również integrację energii ze źródeł odnawialnych, oraz zapewnienie lepszego dostępu do bezemisyjnych i niskoemisyjnych rodzajów mobilności i środków transportu. Przynajmniej 50 % środków finansowych wymaganych do podjęcia odpowiednich działań mają zapewnić same państwa członkowskie. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | W krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu przewidziano sposób, w jaki państwa członkowskie zamierzają rozwiązać kwestie efektywności energetycznej, odnawialnych źródeł energii i redukcji emisji gazów cieplarnianych, a także sposób, w jaki rozwiązują problem ubóstwa energetycznego w ramach obowiązujących przepisów. Komisja monitoruje i odnotowuje postępy w ramach sprawozdania na temat stanu unii energetycznej. Państwa członkowskie powinny przedstawić kompleksowy pakiet środków i inwestycji, które mają zostać objęte finansowaniem z Funduszu, i przedłożyć go jako plan społeczno-klimatyczny wraz ze zaktualizowaną wersją zintegrowanych krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu zgodnie z rozporządzeniem w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Państwa członkowskie powinny przedkładać Komisji dwuletnie sprawozdania z postępów w realizacji krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu, zgodnie z rozporządzeniem w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu, w których to sprawozdaniach powinny informować o postępach we wdrażaniu środków i inwestycji w ramach planu społeczno-klimatycznego. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Wdrażanie Funduszu w ramach planów społeczno-klimatycznych państw członkowskich jest również spójne z polityką i środkami wspieranymi przez pozostałe instrumenty UE promujące sprawiedliwą społecznie transformację. Obejmują one: plan działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych (3), którego celem jest sprawiedliwa społecznie i uczciwa ekologiczna transformacja dla wszystkich Europejczyków, Europejski Fundusz Społeczny Plus (EFS+), plany sprawiedliwej transformacji przewidziane w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1056 (4), długoterminowe strategie państw członkowskich w zakresie renowacji budynków przewidziane w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/31/UE (5) oraz Obserwatorium Ubóstwa Energetycznego, które wspiera starania państw członkowskich w zakresie łagodzenia ubóstwa energetycznego i jego monitorowania oraz powiązanych kombinacji różnych dziedzin polityki, zgodnie z zaleceniem Komisji dotyczącym ubóstwa energetycznego (6). |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Większość dochodów z nowego systemu handlu uprawnieniami do emisji wpłynie do budżetów krajowych państw członkowskich i zgodnie z zamierzeniem Komisji należy wykorzystać je na cele związane z klimatem, takie jak przeciwdziałanie społecznym skutkom nowego systemu handlu uprawnieniami do emisji. Zachęca się państwa członkowskie do korzystania z tych dochodów, jak również z dodatkowego finansowania dostępnego w ramach innych programów unijnych na środki wspierające sprawiedliwe społecznie obniżanie emisyjności sektorów. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Całkowita pula środków finansowych na realizację Funduszu na lata 2025–2032 wynosi 72,2 mld EUR w cenach bieżących. Komisja przedstawi wkrótce wniosek dotyczący ukierunkowanej zmiany rozporządzenia w sprawie wieloletnich ram finansowych na lata 2021–2027, aby uwzględnić dodatkowe wydatki Unii w wysokości 23,7 mld EUR na lata 2025–2027. Środki te należy udostępnić przed planowanym terminem, aby rozpocząć i wesprzeć sprawne wprowadzenie nowego systemu handlu uprawnieniami do emisji. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Zasadniczo, ze względu na bezpośredni związek z nowym systemem handlu uprawnieniami do emisji, finansowanie z Funduszu powinno odpowiadać 25 % dochodów spodziewanych z włączenia budynków i transportu drogowego do zakresu dyrektywy w sprawie handlu uprawnieniami do emisji. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Roczny podział zobowiązań dotyczący środków finansowych powinien być zgodny z celami Funduszu. Wynikiem tego jest zasada wczesnego przydziału środków zgodnie z celem Funduszu, jakim jest łagodzenie skutków rozszerzonego zakresu dyrektywy w sprawie handlu uprawnieniami do emisji dla słabszych pod względem finansowym gospodarstw domowych, mikroprzedsiębiorstw oraz użytkowników transportu. Aby uprzedzić skutki tego rozszerzenia, wsparcie będzie dostępne już w 2025 r. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | W deklaracji z Porto z dnia 8 maja 2021 r. potwierdzono zobowiązanie Rady Europejskiej do działania na rzecz Europy socjalnej oraz jej determinację, by dalej pogłębiać wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych na szczeblu unijnym i krajowym, z należytym uwzględnieniem stosownych kompetencji i zasad pomocniczości i proporcjonalności. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Wdrażanie Funduszu powinno odbywać się zgodnie z zasadą należytego zarządzania finansami obejmującą skuteczne zapobieganie nadużyciom finansowym, takim jak oszustwa podatkowe, uchylanie się od opodatkowania, korupcja i konflikty interesów, oraz ich ściganie. |
| --- | --- |

2.14.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) popiera istotne działania podejmowane w celu osiągnięcia celów neutralności klimatycznej i odporności na zmianę klimatu do 2050 r. w ramach Europejskiego Zielonego Ładu. Uznaje opinię Komisji, że kryzys klimatyczny i transformacja energetyczna nie są jedynie wyzwaniami technicznymi i strukturalnymi, lecz także społecznymi, gospodarczymi i dystrybucyjnymi. EKES z zadowoleniem przyjmuje utworzenie Społecznego Funduszu Klimatycznego, jak się proponuje w omawianym rozporządzeniu, w celu złagodzenia negatywnych skutków gospodarczych i społecznych nowego ustalania opłat za emisję gazów cieplarnianych oraz w celu zapewnienia państwom członkowskim środków finansowych, aby wesprzeć ich działania podejmowane przeciwko społecznym skutkom tego systemu handlu uprawnieniami do emisji dla słabszych pod względem finansowym gospodarstw domowych, mikroprzedsiębiorstw i użytkowników transportu. EKES uznaje również, że dzięki temu rozporządzeniu Komisja w wiarygodny sposób wykazuje swoją gotowość do zwalczania ubóstwa energetycznego i ubóstwa związanego z mobilnością. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES jest jednak przekonany, że Społeczny Fundusz Klimatyczny nie zapewni wystarczającego wsparcia finansowego, aby odpowiedzialnie zmierzyć się ze społeczno-gospodarczymi skutkami ustalania opłat za emisję gazów cieplarnianych. Stworzenie skutecznego i sprawiedliwego mechanizmu kompensacyjnego w heterogenicznym obszarze gospodarczym obejmującym 27 państw członkowskich jest ogromnym wyzwaniem i wymaga większej ilości daleko idących środków towarzyszących oraz zasobów na szczeblu UE i na szczeblu krajowym. EKES wzywa państwa członkowskie do wykorzystania synergii Społecznego Funduszu Klimatycznego z innymi dostępnymi zasobami finansowymi i do wykorzystania go w jak najbardziej efektywny sposób. Jednocześnie wprowadzenie Społecznego Funduszu Klimatycznego należy postrzegać przez pryzmat całego pakietu „Gotowi na 55”. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES zwraca uwagę, że przewidziane środki w zakresie klimatu i ich skutki mogą jeszcze bardziej zaostrzyć istniejące już nierówności. Komitet wzywa Komisję, Radę i Parlament do umieszczenia zasady sprawiedliwej transformacji w centrum ich działań na rzecz łagodzenia zmiany klimatu. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Środki i etapy transformacji przewidziane w pakiecie „Gotowi na 55” doprowadzą do ogromnych zmian, co wymaga uwzględnienia sytuacji społecznej i gospodarczej poszczególnych państw członkowskich. W przeciwnym razie zagroziłoby to społecznej akceptacji tych środków. Na szczeblu państw członkowskich już teraz należy omówić i wdrożyć środki towarzyszące pakietowi. Aby osiągnąć sprawiedliwą transformację ekologiczną, należy skupić się tutaj na sprawiedliwej transformacji dla wszystkich. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | W latach 2025–2032 łączna pula środków Funduszu wyniesie 72,2 mld EUR, przy wykorzystaniu 25 % dochodów z systemu handlu uprawnieniami do emisji pochodzących z sektora transportu i budownictwa. W porównaniu z wyzwaniami wynikającymi z takiego rozszerzenia systemu handlu uprawnieniami do emisji jest to bardzo niewielka kwota. EKES uważa, że celem ustalania wyższych opłat za emisję gazów cieplarnianych nie jest w żadnym wypadku zwiększenie dochodów, lecz ukierunkowanie zachowań rynkowych na technologie niskoemisyjne. Dlatego też istnieje silny argument za udostępnieniem dodatkowych środków finansowych przez Komisję i państwa członkowskie. Ponadto termin realizacji do 2032 r. nie wydaje się rozstrzygający. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Niektóre zainteresowane strony, w tym partnerzy społeczni, reprezentujące zarówno pracodawców, jak i pracowników, były sceptyczne, a nawet negatywnie nastawione do rozszerzenia handlu uprawnieniami do emisji na budynki i transport drogowy. Strony te zwróciły uwagę na znaczenie spodziewanego wpływu społecznego i gospodarczego wzrostu cen paliw i ogrzewania na słabsze pod względem finansowym gospodarstwa domowe, małe i średnie przedsiębiorstwa oraz mikroprzedsiębiorstwa i użytkowników transportu. Należy za wszelką cenę zapobiegać niebezpieczeństwu, jakim jest nieuwzględnianie społeczeństwa w ramach europejskiej polityki klimatycznej i nasilenie powszechnych protestów, takich jak protesty „żółtych kamizelek”. W związku z tym Komisja powinna dokładnie przeanalizować swoje plany. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES wyraża ubolewanie, że Komisja nie przeanalizowała wpływu pakietu „Gotowi na 55” na poszczególne państwa członkowskie ani na różne sektory. Uważa, że należałoby przeprowadzić szczegółową ocenę skutków utworzenia Społecznego Funduszu Klimatycznego. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Gospodarstwa domowe o niskich dochodach już teraz zmagają się z różnymi trudnościami w obecnym systemie, w przypadku którego oprócz krótkoterminowego wsparcia potrzebne są długoterminowe i zarazem trwałe rozwiązania. Komitet uważa, że UE potrzebuje solidnego finansowania na szczeblu unijnym, które ograniczy społeczno-ekonomiczne skutki środków w zakresie klimatu i zapewni sprawiedliwą transformację. W związku z tym wprowadzenie Społecznego Funduszu Klimatycznego na szczeblu UE ma również fundamentalne znaczenie z punktu widzenia EKES-u i nie powinno być związane z wprowadzeniem systemu handlu uprawnieniami do emisji w sektorach budownictwa i transportu. W szczególności, zgodnie z badaniem przeprowadzonym przez Europejską Fundację Klimatyczną (7), sam rozszerzony system handlu uprawnieniami do emisji nie zapewniłby znacznych redukcji emisji niezbędnych w transporcie drogowym i budynkach. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Chociaż EKES z zadowoleniem przyjmuje ustanowienie proponowanego Społecznego Funduszu Klimatycznego, zwraca uwagę, że jego finansowanie zależy od wprowadzenia systemu handlu uprawnieniami do emisji dla budynków i transportu (art. 26). Zakwaterowanie i mobilność są podstawowymi potrzebami, a ich zapewnienie jest zatem częścią usług świadczonych w interesie ogólnym. EKES obawia się, że koszty systemu handlu uprawnieniami do emisji dla budynków i transportu przeważyłyby nad pożądanymi korzyściami i mogłyby prowadzić do niekontrolowanych, a tym samym zagrażających ludzkiej egzystencji wzrostów cen. W związku z tym EKES ogólnie krytycznie odnosi się do powiązania Społecznego Funduszu Klimatycznego z wprowadzeniem systemu handlu uprawnieniami do emisji w odniesieniu do budynków i transportu i z zadowoleniem przyjąłby specjalną pozycję w budżecie UE poświęconą społecznym skutkom transformacji ekologicznej. Należy raczej zasadniczo dążyć do wprowadzenia Społecznego Funduszu Klimatycznego na szczeblu UE. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Fundusz przewiduje z jednej strony wypłaty rekompensat socjalnych, a z drugiej strony zachęty dla pojazdów elektrycznych, a także inwestycje w infrastrukturę ładowania i dekarbonizację budynków. Należy jednak uwzględnić potrzeby gospodarstw domowych o niskich dochodach, a środki związane z elektryfikacją mobilności powinny być wszechstronne i przyszłościowe, umożliwiając gospodarstwom domowym o niskich dochodach korzystanie z e-mobilności w miastach lub z nowych modeli biznesowych, takich jak wspólne korzystanie z samochodów. EKES zwraca uwagę, że promowanie mobilności bezemisyjnej i niskoemisyjnej nie powinno koncentrować się tylko na elektromobilności, ale także, w stosownych przypadkach, wspierać inne alternatywne i tanie paliwa, takie jak biopaliwa. EKES zwraca również uwagę na potrzebę promowania rozwiązań niskoemisyjnych, w przypadku gdy z przyczyn finansowych lub technicznych niemożliwe są alternatywne rozwiązania bezemisyjne. W tym kontekście EKES zwraca uwagę, że gospodarstwa domowe o niskich dochodach powinny przede wszystkim zastąpić stare, zanieczyszczające samochody pojazdami bardziej paliwooszczędnymi, co wymaga gruntownej ponownej regulacji europejskiego rynku samochodów używanych. Ważne jest, aby te aspekty sprawiedliwej transformacji były uwzględniane przez państwa członkowskie podczas sporządzania ich planów społeczno-klimatycznych oraz przez Komisję przy ich ocenie. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Rozważając podział środków Funduszu między państwa członkowskie, Komisja poszukiwała formuły uwzględniającej wielkość populacji (w tym odsetek obszarów wiejskich), dochód narodowy brutto na mieszkańca, odsetek gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji oraz emisje gospodarstw domowych ze spalania paliw. Komitet obawia się, że nadal nie będzie to wystarczające, by uwzględnić nierówności wewnętrzne, a także te między krajami. Stosunkowo biedne państwo członkowskie o mniejszej nierówności wewnątrz kraju może odnieść mniejsze korzyści z Funduszu niż bogate państwo członkowskie o wysokiej nierówności. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Do 2024 r. państwa członkowskie muszą przedłożyć, oprócz krajowych planów w zakresie energii i klimatu, plan społeczno-klimatyczny określający grupy szczególnie wrażliwe i odpowiednie środki. W tej sytuacji, ze względu na duże różnice w zobowiązaniach i możliwościach instytucjonalnych, sukces Funduszu nie jest gwarantowany. Ogromne różnice w podejściu państw członkowskich do uwzględniania sprawiedliwej transformacji w różnych krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu mogą stanowić przedsmak tego, czego należy się spodziewać. EKES wzywa zatem do zaangażowania partnerów społecznych, izb handlowych, społeczeństwa obywatelskiego, organizacji młodzieżowych oraz władz lokalnych i regionalnych w opracowywanie krajowych planów społeczno-klimatycznych przez państwa członkowskie. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | EKES uznaje, że w przedmiotowym rozporządzeniu, podobnie jak w wielu innych dokumentach, takich jak komunikat i zalecenie dotyczące ubóstwa energetycznego (C(2020) 9600 final) lub opublikowana zimą inicjatywa „Fala renowacji” (COM(2020) 662 final, SWD(2020) 550 final), Komisja ponownie kładzie duży nacisk na walkę z ubóstwem energetycznym. Konieczne są jednak dalsze działania. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Obserwatorium Ubóstwa Energetycznego szacuje, że ponad 50 mln gospodarstw domowych w Unii Europejskiej doświadcza ubóstwa energetycznego. W oparciu o wyniki uzyskane przez Europejskie Obserwatorium Ubóstwa Energetycznego i o nowo opracowany europejski wskaźnik ubóstwa energetycznego należy opracować we współpracy z zainteresowanymi stronami, w tym organizacjami konsumenckimi i organizacjami pozarządowymi na rzecz przeciwdziałania ubóstwu, takimi jak Europejska Sieć Przeciwdziałania Ubóstwu, europejski plan działania na rzecz zlikwidowania ubóstwa energetycznego w celu zapewnienia coraz większego ukierunkowania działań publicznych na pierwotne przyczyny ubóstwa energetycznego. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | W związku z tym potrzebne są konkretne środki przeciwko ubóstwu energetycznemu zarówno na szczeblu krajowym, jak i europejskim. Obejmują one lepszy dostęp do dotacji na renowacje termiczne lub zastąpienie systemów ogrzewania dla gospodarstw domowych doświadczających ubóstwa energetycznego, wiążące podstawowe modele dostaw oraz ogólne przepisy ochronne dla konsumentów w sektorze energetycznym. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | W tej sytuacji EKES zwraca uwagę na zasadę 20. Europejskiego filaru praw socjalnych, zgodnie z którą: „Każdy ma prawo dostępu do podstawowych usług dobrej jakości, w tym wody, urządzeń sanitarnych, energii, transportu, usług finansowych i usług łączności cyfrowej. Osoby potrzebujące otrzymają wsparcie w zakresie dostępu do tych usług”. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | EKES zauważa, że należy zapewnić efektywne wykorzystanie środków z Funduszu, a także zapobiegać oszustwom, korupcji i konfliktom interesów związanym ze środkami wspieranymi przez ten Fundusz. Zgodnie z zasadą praworządności z zadowoleniem przyjmuje środki zaproponowane przez Komisję w celu zapewnienia skutecznego i wydajnego systemu kontroli wewnętrznej oraz ogłoszenie odzyskania kwot nienależnie wypłaconych lub niewłaściwie wykorzystanych. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Komitet zaleca, by Społeczny Fundusz Klimatyczny był instrumentem systemowym, rekompensującym kompleksowo, wraz z innymi narzędziami, rosnące koszty transformacji ekologicznej w UE i państwach członkowskich, co w znacznym stopniu przyczynia się do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | EKES zwraca się o doprecyzowanie kwestii finansowania Funduszu. We wniosku przewidziano, że finansowanie będzie oparte na niestabilnym rynku EU ETS. W związku z tym dla EKES-u nie jest jasne, dlaczego zaproponowano stałą kwotę w wysokości 72,2 mld EUR. Budżet Funduszu będzie zależał od wahań cen. Podkreśla to między innymi konieczność zapewnienia bardziej stabilnego finansowania. Komitet proponuje wprowadzenie do Funduszu częściowej elastyczności finansowej w zależności od rzeczywistego rozwoju cen uprawnień (w którym przydział mógłby się zwiększyć wraz ze wzrostem cen). |
| --- | --- |

3.19.

| 3.20. | Ogromny wzrost cen hurtowych gazu ziemnego i energii elektrycznej prowadzi do ogromnych obciążeń finansowych dla konsumentów. EKES doskonale wie, że Społeczny Fundusz Klimatyczny stanowi średniookresową reakcję na problem rekompensaty wyższych kosztów transformacji ekologicznej podmiotów znajdujących się w trudnej sytuacji. Obecna sytuacja w zakresie kształtowania się cen energii wymaga jednak natychmiastowego rozwiązania. EKES z zadowoleniem przyjmuje komunikat Komisji, w którym przedstawiono państwom członkowskim zestaw narzędzi umożliwiający zajęcie się bezpośrednim wpływem obecnego wzrostu cen hurtowych gazu ziemnego i energii elektrycznej oraz zwiększenie odporności na przyszłe wstrząsy cenowe. Krótkoterminowe środki krajowe obejmują nadzwyczajne wsparcie dochodów gospodarstw domowych, pomoc dla przedsiębiorstw i ukierunkowane obniżki podatków. Aby dostosować pomoc do zestawu narzędzi, EKES proponuje rozszerzenie zakresu Społecznego Funduszu Klimatycznego na małe i średnie przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. EKES popiera plany Komisji dotyczące wspierania inwestycji w odnawialne źródła energii i efektywność energetyczną, zbadania możliwych środków w dziedzinie magazynowania energii i zakupów rezerw gazu oraz oceny obecnej struktury rynku energii elektrycznej. |
| --- | --- |

3.20.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje podejście, zgodnie z którym równość płci i równe szanse dla wszystkich, jak również włączenie tych celów w główny nurt, a także kwestie dotyczące dostępności dla osób z niepełnosprawnościami są realizowane i promowane podczas opracowywania i wdrażania krajowych planów, aby zapewnić, że nikt nie zostanie pominięty. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że planowane ustalanie opłat za emisję gazów cieplarnianych szczególnie wpływa na kobiety, ponieważ stanowią one 85 % osób samotnie wychowujących dzieci. W rodzinach niepełnych ryzyko ubóstwa wśród dzieci jest szczególnie wysokie. W tym kontekście EKES ponawia swój apel do Komisji Europejskiej o jak najszybsze zainicjowanie przeglądu decyzji w sprawie usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym w odniesieniu do grupy docelowej mieszkalnictwa socjalnego oraz o wyjaśnienie, że polityka mieszkaniowa nie może ograniczać się wyłącznie do celu, jakim jest pomoc osobom bliskim granicy ubóstwa, lecz musi zapewniać odpowiednie, dostępne i przystępne cenowo w perspektywie długoterminowej mieszkania dla wszystkich obywateli dotkniętych kryzysem mieszkaniowym w Europie, w szczególności osób bezdomnych, młodych par, rodziców samotnie wychowujących dzieci, rodzin wielodzietnych i w ogólności klasy średniej (8). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Wzrost cen paliw kopalnych może nieproporcjonalnie wpłynąć na słabsze pod względem finansowym gospodarstwa domowe, mikroprzedsiębiorstwa i użytkowników transportu, którzy wydają większą część swoich dochodów na energię i transport, którzy w niektórych regionach nie mają dostępu do alternatywnych, przystępnych cenowo rozwiązań w zakresie mobilności i transportu i którzy mogą nie mieć zdolności finansowej, aby inwestować w zmniejszenie zużycia paliw kopalnych. W związku z tym EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że we wniosku Komisji skoncentrowano się na potrzebach gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji, mikroprzedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji i szczególnie wrażliwych użytkowników transportu, w tym na zapewnieniu bezpłatnego dostępu do transportu publicznego lub dostosowanych taryf, promowaniu zrównoważonej mobilności na żądanie i wspólnych usługach w zakresie mobilności. Państwa członkowskie są także zachęcane do wspierania rozwoju i świadczenia przystępnych cenowo bezemisyjnych i niskoemisyjnych usług w zakresie mobilności i transportu. EKES uważa, że świadczenie usług użyteczności publicznej w zakresie przewozu pasażerów, w granicach możliwości prawnych, jest podstawą zrównoważonej i przystępnej cenowo mobilności. W tym sensie konieczne jest zwiększenie rekompensaty z tytułu obowiązków użyteczności publicznej, które lepiej spełniają wymogi ekologiczne i społeczne, co z kolei wymaga od rządów krajowych, regionów i gmin zapewnienia wsparcia finansowego i tworzenia instrumentów finansowych. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | W ramach pakietu „Gotowi na 55” Komisja przewiduje między innymi włączenie transportu drogowego do unijnego handlu uprawnieniami do emisji, co oznacza, że w perspektywie średnioterminowej koszty tradycyjnego, zmotoryzowanego transportu prywatnego wzrosną, jeżeli środki transportu są napędzane paliwami kopalnymi. Komisja zdaje sobie sprawę, że doprowadzi to do niekorzystnych sytuacji dla niektórych grup ludności. Komisja zajmuje się zatem kwestią ubóstwa związanego z mobilnością, podkreśla potrzebę rekompensaty w ramach funduszu przeciwdziałania zmianie klimatu (9) i przedstawia wstępne propozycje dotyczące sposobu jego utworzenia. Komisja nie przedstawia jednak szacunkowych danych na temat liczby osób, na które może mieć to wpływ w całej UE; nie przedstawia też definicji ani zestawu wskaźników określających ubóstwo związane z mobilnością. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | W badaniu dotyczącym mobilności i ponownego zatrudnienia na obszarach wiejskich (Mobility4Job (10)) stwierdzono, że tylko 50 % osób bezrobotnych posiada samochód do dyspozycji w dowolnym momencie, podczas gdy średnia dla społeczeństwa wynosiła 80 %. Podobnie jak w przypadku projektu dotyczącego kosztów, badanie to wskazuje, że spadek dochodów ma wpływ na gospodarstwa domowe i skutkuje między innymi ograniczeniem wykorzystania prywatnego samochodu. Oznacza to, że ograniczenia mobilności stają się widoczne dopiero w późniejszym czasie, na przykład w przypadku poszukiwania pracy, gdy odpowiednie alternatywy dla mobilności są niedostępne i nie można przemieścić się do potencjalnych miejsc pracy. W związku z tym czysto procentowy udział kosztów mobilności w dochodach nie jest odpowiednim wskaźnikiem, aby określić, czy i w jakim stopniu istnieje ograniczenie opcji mobilności. Ubóstwo związane z mobilnością jest wypadkową kilku zmiennych: przede wszystkim dochodów i przymusu posiadania samochodu, jeśli nie są dostępne alternatywne opcje mobilności. |
| --- | --- |

4.4.

Bruksela, dnia 9 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2020) 562 final.

1

(2)  Dyrektywa 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 2003 r. ustanawiająca system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych w Unii oraz zmieniająca dyrektywę Rady 96/61/WE (Dz.U. L 275 z 25.10.2003, s. 32).

2

(3)  Zatwierdzony przez Radę Europejską w dniach 24–25 czerwca 2021 r.

3

(4)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1056 z dnia 24 czerwca 2021 r. ustanawiające Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (Dz.U. L 231 z 30.6.2021, s. 1).

4

(5)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/31/UE z dnia 19 maja 2010 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (Dz.U. L 153 z 18.6.2010, s. 13).

5

(6)  Zalecenie Komisji (UE) 2020/1563 z dnia 14 października 2020 r. dotyczące ubóstwa energetycznego C/2020/9600 (Dz.U. L 357 z 27.10.2020, s. 35).

6

(7)  Europejska Fundacja Klimatyczna – Dekarbonizacja europejskich paliw transportowych i grzewczych – Czy EU ETS to właściwe narzędzie? https://europeanclimate.org/wp-content/uploads/2020/06/01-07-2020-decarbonising-european-transport-and-heating-fuels-full-report.pdf.

7

(8)  TEN/707 – Powszechny dostęp do przyzwoitego, zrównoważonego i przystępnego cenowo mieszkalnictwa w perspektywie długoterminowej” (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 93).

8

(9)  COM(2021) 568.

9

(10)  Unterwegs zwischen Erwerbs- und Familienarbeit (54) – Portal der Arbeiterkammern und des ÖGB Verlags [Na drodze między pracą zarobkową a obowiązkami rodzinnymi (54) – Portal Izb Pracy i Wydawnictwo ÖGB)].

10

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/166 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/166

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie środków wobec przewoźników, którzy ułatwiają handel ludźmi lub przemyt migrantów w związku z nielegalnym wjazdem na terytorium Unii Europejskiej lub zajmują się takim handlem lub przemytem”

[COM(2021) 753 – 2021/387 (COD)]

(2022/C 152/27)

| Sprawozdawca generalny: | Cristian PÎRVULESCU |
| --- | --- |

Sprawozdawca generalny:

Cristian PÎRVULESCU

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 13.12.2021
  Rada, 16.12.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 9.12.2021 |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Stosunków Zewnętrznych |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 9.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 159/15/09 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 13.12.2021

Rada, 16.12.2021

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

9.12.2021

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Stosunków Zewnętrznych

Data przyjęcia na sesji plenarnej

9.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

159/15/09

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Komitet z zadowoleniem przyjmuje wniosek i uważa, że ewentualne sankcje wobec przewoźników stanowią uzasadnione działanie, które powinny podjąć UE i państwa członkowskie. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Zwraca jednak uwagę, że kryzys na granicy między Białorusią a UE stanowiący bodziec do przyjęcia wniosku ustawodawczego jest bardziej złożony i ma znacznie szersze konsekwencje, którymi należy się zająć, wykraczając poza proponowane instrumenty. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Komitet jest bardzo zaniepokojony autorytarnym kierunkiem przyjętym przez rząd białoruski i potępia wszelkie akty represji i zastraszania stosowane wobec obywateli, mediów, partii politycznych, organizacji społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych. Potępia również sposób, w jaki rząd Białorusi organizował transfer osób z państw trzecich na swoje terytorium w celu wymuszenia przekroczenia przez nie granic UE. Jest to niedopuszczalny akt wykorzystywania życia i nadziei osób znajdujących się w trudnej sytuacji zagrażający ich zdrowiu i bezpieczeństwu. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES kładzie nacisk na poszanowanie godności wszystkich osób i ochronę ich praw podstawowych. Pierwszą reakcją UE powinno być przywrócenie godności i praw poszkodowanym. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | W związku z tym EKES wzywa do natychmiastowego zaprzestania zawracania z terytorium UE do państwa, w którym bezpieczeństwo ludzi jest zagrożone. Wszystkie osoby przekraczające granicę UE muszą mieć możliwość złożenia wniosku o udzielenie azylu, jeżeli sobie tego życzą. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES wzywa rząd Białorusi do dopilnowania, by osoby przebywające na jej terytorium nie były źle traktowane, mogły złożyć wniosek o azyl i nie były odsyłane do krajów pochodzenia, jeżeli ich życie i bezpieczeństwo są tam zagrożone. Wszystko to musi się odbywać z pełnym poszanowaniem zasady non-refoulement. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Instytucje UE muszą współpracować z Białorusią na zasadzie wielostronnej, dbając o to, by kraj ten przestrzegał traktatów międzynarodowych regulujących kwestie azylu i ochrony praw człowieka. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Według Fronteksu od stycznia do października 2021 r. ok. 6 571 osób przekroczyło wschodnią granicę UE, z czego 3 868 to obywatelki i obywatele Iraku (1). W ich przypadku odnotowuje się jeden z najwyższych wskaźników uznawania prawa do otrzymania ochrony międzynarodowej (według EASO 44 % pozytywnych decyzji w pierwszej instancji w 2020 r.) (2). W związku z tym we wniosku Komisji należy w pełni zbadać komplementarność z nowym paktem o migracji i azylu oraz uwzględnić odnośne osoby jako ewentualnych beneficjentów ochrony międzynarodowej. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES podkreśla potrzebę stworzenia bezpiecznych dróg ubiegania się o ochronę międzynarodową i bezpiecznej migracji na mocy prawa unijnego, krajowego i międzynarodowego. Rozwój bezpiecznych szlaków pomoże ograniczyć korzystanie z usług przemytników i handlarzy ludźmi oraz zapewni lepszą ochronę bezpieczeństwa i praw wszystkich osób. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES wzywa instytucje unijne do opracowania bardziej kompleksowego systemu sankcji wobec białoruskiego rządu za jego rolę w wywołaniu obecnego kryzysu, w którym udział przewoźników jest tylko jednym z elementów. Działania na terytorium Białorusi nie mogłyby zostać zorganizowane bez zgody najwyższego szczebla rządowego i udziału różnych sił państwowych, w tym policji granicznej. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje kierunek przyjęty przez Komisję polegający na oparciu działań na istniejących przepisach międzynarodowych: Konwencji Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej, Protokole o zapobieganiu, zwalczaniu oraz karaniu za handel ludźmi, w szczególności kobietami i dziećmi, uzupełniającym Konwencję Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej oraz Protokole przeciwko przemytowi migrantów drogą lądową, morską i powietrzną, uzupełniającym Konwencję Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Wskazuje również na inne przepisy międzynarodowe mające znaczenie w tej sytuacji: Konwencję z 1951 r. dotyczącą statusu uchodźców i Protokół do niej z 1967 r. w powiązaniu z Powszechną deklaracją praw człowieka. Należy również pamiętać o postanowieniach europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. UE posiada jeden z najbardziej kompleksowych systemów ochrony praw podstawowych na świecie. Wszystkie jej przepisy i działania powinny być zgodne z Kartą praw podstawowych. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Jeżeli chodzi o spójność z innymi politykami unijnymi, we wniosku wskazano komplementarność z działaniami zewnętrznymi Unii, w tym z jej wspólną polityką zagraniczną i bezpieczeństwa, ale nie określono szczegółowo środków i działań wspierających w tej dziedzinie. We wniosku wspomniano również, że środkom tym powinny towarzyszyć odpowiednie działania humanitarne, lecz nie sprecyzowano ich. EKES proponuje zmianę tego fragmentu w celu uwzględnienia komplementarności z nowym paktem o migracji i azylu oraz z europejską polityką sąsiedztwa. Wniosek należy dostosować w celu sprecyzowania przewidywanych działań humanitarnych. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W tym kontekście EKES apeluje o skuteczną solidarność europejską z państwami członkowskimi UE znajdującymi się na granicy oraz o bezpośrednie wsparcie dla tych państw w obliczu obecnego kryzysu. Jednocześnie należy przypomnieć, że ochrona praw podstawowych wszystkich osób, w tym migrantów i ewentualnych uchodźców, jest obowiązkiem zapisanym w traktatach UE i Karcie praw podstawowych. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Wszystkie możliwe działania przeciwko przewoźnikom – zapobieganie dalszemu rozszerzeniu ich działalności lub ograniczenie bieżących operacji transportowych, zawieszenie licencji lub zezwoleń przyznanych na mocy prawa Unii, zawieszenie prawa do przelotu nad Unią, tranzytu przez jej terytorium lub zawijania do jej portów, zawieszenie praw do tankowania bądź obsługi technicznej na terytorium Unii lub zawieszenie praw do wykonywania przewozów do, z i wewnątrz UE – powinny być stosowane w sposób proporcjonalny i ukierunkowany, przy uwzględnieniu ogólnego celu, jakim jest ograniczenie handlu ludźmi i przemytu migrantów. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | We wniosku wskazano, że ogólnym celem rozporządzenia jest ograniczenie handlu ludźmi i przemytu migrantów. Według Fronteksu od stycznia do października 2021 r. ok. 6 571 osób przekroczyło wschodnią granicę UE, z czego 3 868 to obywatelki i obywatele Iraku. W ich przypadku odnotowuje się jeden z najwyższych wskaźników uznawania prawa do otrzymania ochrony międzynarodowej. Na podstawie tych danych osoby te należy uznać nie tylko za zwykłych migrantów, lecz także za osoby słusznie ubiegające się o ochronę międzynarodową. Wniosek musi więc zostać zaktualizowany, aby uwzględnić ten fakt. Wniosek powinien również zawierać bardzo konkretne środki umożliwiające osobom na Białorusi i w krajach UE ubieganie się o ochronę międzynarodową. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | EKES jest coraz bardziej zaniepokojony faktem, że termin „migranci” staje się dyskryminujący i oczerniający. Migranci to ludzie, których prawa podstawowe, w tym godność, mają być chronione. Większość z nich opuszcza swoje kraje z bardzo poważnych powodów, w tym strachu przed utratą życia, i w takich przypadkach powinni mieć prawo do ubiegania się o ochronę międzynarodową i być godnie traktowani w trakcie całej podróży i procesu składania wniosków. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Wniosek w odpowiedni sposób określa ramy ukierunkowane na przewoźników, ale nie uwzględnia odpowiedzialności podmiotów państwowych i rządowych. W przypadku Białorusi przewoźnik krajowy jest przedsiębiorstwem działającym pod bezpośrednim nadzorem rządu. Wiele organów rządowych i państwowych było bezpośrednio zaangażowanych w przewożenie samolotami ludzi na Białoruś i dowożenie ich na granicę. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Sankcje muszą zostać rozszerzone i bezpośrednio skierowane do obywateli i podmiotów państwowych odpowiedzialnych za organizację działań, o których mowa w rozporządzeniu. Ostatecznie to rząd dysponuje wszystkimi środkami prawnymi i instytucjonalnymi, aby powstrzymać takie działania przewoźników, a jego odpowiedzialność jest jeszcze większa w przypadku bezpośredniego zaangażowania. W związku z tym ukierunkowanie wyłącznie na przewoźników nie pozwala zająć się przyczynami kryzysu, lecz tylko jego przejawami. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | UE jest największym darczyńcą dotacji na Białorusi. Od 2016 r. przydział środków finansowych dla Białorusi wyniósł ok. 30 mln EUR w ramach rocznej pomocy w postaci dotacji, przy czym obecny portfel wynosi prawie 135 mln EUR w postaci zobowiązań. EKES z zadowoleniem przyjmuje rozpoczęcie kompleksowego, dogłębnego przeglądu stosunków UE–Białoruś obejmującego współpracę finansową i wyraża nadzieję, że doprowadzi on do ponownej i skuteczniejszej presji na Białoruś, by przestrzegała praworządności, demokracji i praw człowieka, a także będzie działać jako środek zniechęcający do dalszych działań, które mogłyby doprowadzić do podobnego kryzysu na granicy UE. |
| --- | --- |

2.10.

Bruksela, dnia 9 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Mapa migracyjna Fronteksu, https://frontex.europa.eu/we-know/migratory-map/. Skonsultowano 1 grudnia 2021 r.

1

(2)  Tendencje w dziedzinie azylu, EASO – przegląd z 2020 r., https://euaa.europa.eu/sites/default/files/EASO-Asylum-Report-2021.pdf. Skonsultowano 1.12.2021.

2

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/169 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/169

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Nowa strategia leśna UE 2030«”

[COM(2021) 572 final]

(2022/C 152/28)

| Sprawozdawca: | Simo TIAINEN |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Simo TIAINEN

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 10.8.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 25.11.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 8.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 227/1/6 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 10.8.2021

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

25.11.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

8.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

227/1/6

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | W przedstawionej nowej strategii leśnej UE 2030 Komisja Europejska słusznie stwierdza, że lasy odgrywają wieloaspektową rolę i mogą wnosić istotny wkład z korzyścią dla gospodarki, społeczeństwa i środowiska. Żywotność i zdrowie lasów mają fundamentalne znaczenie, zarówno ze względów ekologicznych i klimatycznych, jak i w kontekście wspierania rozwoju gospodarczego związanego z lasami oraz dobrobytu społecznego. EKES odnotowuje, że w strategii leśnej odniesiono się do możliwości gospodarczych i społecznych, ale powinno to być zrobione w bardziej kompleksowy sposób. EKES zauważa również, że nie odpowiedziano na pytanie, w jaki sposób należy wynagradzać niekomercyjne usługi ekosystemowe zapewniane przez lasy i tym samym przez właścicieli lasów. W strategii przedstawiono kilka pozytywnych przykładów i Komitet apeluje o prawdziwie przekonujące i zrównoważone rozwiązanie na przyszłość. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Strategia leśna powinna stanowić pomost pomiędzy różnymi obszarami polityki i strategiami dotyczącymi lasów i biogospodarki opartej na lasach. EKES podkreśla również znaczenie podejmowania decyzji na odpowiednim szczeblu, zgodnie z kompetencjami i zasadą pomocniczości. Ponieważ lasy w UE bardzo się od siebie różnią, nie ma uniwersalnych rozwiązań, a gospodarką leśną i planowaniem urządzenia lasów najlepiej jest zajmować się na szczeblu krajowym, aby przyczynić się do osiągnięcia wspólnych celów. Ramy na szczeblu UE są z kolei niezbędne w odniesieniu do kwestii związanych z jednolitym rynkiem oraz ze środowiskiem i klimatem, których nie da się rozwiązać wyłącznie za pomocą środków krajowych, a które często wymagają także działań międzynarodowych. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Potrzebna jest zaawansowana współpraca na wszystkich szczeblach kształtowania polityki, a EKES podkreśla potrzebę ścisłego zaangażowania przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego, w tym przedsiębiorstw, związków zawodowych i organizacji ekologicznych, w dalszy rozwój i monitorowanie strategii oraz zwraca uwagę na kluczową rolę właścicieli lasów, przemysłu i pracowników w zrównoważonej gospodarce leśnej i biogospodarce opartej na lasach. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES wzywa do zagwarantowania spójności, pewności, stabilności, jasności i konsekwentności ram politycznych i regulacyjnych. Istotne jest, by nie wprowadzać inicjatyw, które pokrywają się lub są sprzeczne z istniejącymi, powszechnie przyjętymi definicjami, zasadami, kryteriami, wskaźnikami, wytycznymi i procedurami dotyczącymi zrównoważonego rozwoju. Należy również przestrzegać zasad ochrony własności i swobody przedsiębiorczości. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Ze względu na szeroki zakres zagadnień o niejasnych konsekwencjach EKES wzywa do przeprowadzenia kompleksowej oceny skutków strategii, aby określić jej wpływ na warunki rynkowe, obszary wiejskie i różne potrzeby finansowe, w tym na badania naukowe i innowacje, rozwój umiejętności, infrastrukturę, łagodzenie zmiany klimatu i przystosowanie się do niej oraz zwiększenie różnorodności biologicznej. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES przyjmuje z zadowoleniem fakt, że w strategii zwrócono należytą uwagę na przystosowanie się do zmiany klimatu, ponieważ globalne ocieplenie zmienia stan drzew i wszystkich organizmów oraz wiąże się z klęskami żywiołowymi w lasach, co ma katastrofalne skutki zarówno dla środowiska, jak i gospodarki. EKES podkreśla także potrzebę całościowego spojrzenia na rolę lasów i biogospodarki opartej na lasach w łagodzeniu zmiany klimatu, tak aby zapewnić najlepsze połączenie sekwestracji, składowania i zastępowania w celu przejścia do gospodarki nieopartej na paliwach kopalnych. Ponadto Komitet – tak samo jak Komisja w swej strategii leśnej – podkreśla znaczenie zintegrowanego podejścia do gospodarki leśnej i ochrony różnorodności biologicznej. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES zachęca do prowadzenia badań nad powiązaniami między zmianą klimatu, ekosystemami leśnymi i gospodarką leśną oraz wzywa do systematycznego gromadzenia i wymiany wiarygodnych danych na temat stanu lasów. Komitet podkreśla również znaczenie innowacji w dziedzinie zrównoważonej i odpornej na zmianę klimatu produkcji biomasy, nowych produktów leśnych oraz praktyk w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym, przy pełnym wykorzystaniu technologii cyfrowych. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Cyfrowa i ekologiczna transformacja działalności związanej z lasami wymaga nowych umiejętności, które należy uwzględnić w szczególności w szkoleniu zawodowym oraz organizowaniu działań na rzecz podnoszenia i zmiany kwalifikacji. EKES zwraca uwagę na znaczenie tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy oraz zapewnienia pracownikom możliwości i odpowiednich warunków pracy w biogospodarce opartej na drewnie. EKES podkreśla rolę dialogu społecznego w rozwoju umiejętności oraz w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Potrzebna jest również współpraca w celu zwiększenia świadomości społecznej na temat nowoczesnych działań związanych z leśnictwem, zwłaszcza wśród młodych ludzi. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Aby wykorzystać potencjał biogospodarki opartej na lasach w zakresie innowacji i zatrudnienia, potrzebne są sprzyjające warunki dla inwestycji produkcyjnych w całym łańcuchu wartości. EKES podkreśla również potrzebę inwestycji w infrastrukturę, aby ułatwić logistykę i umożliwić transformację cyfrową działalności związanej z lasami. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Aby przyczynić się do globalnego rozwoju, EKES wzywa UE do aktywnego promowania równych warunków działania dla unijnych przedsiębiorstw konkurujących na międzynarodowych rynkach biogospodarki oraz do usprawnienia wdrażania na całym świecie umów międzynarodowych, które przyczyniają się do ochrony i zrównoważonego użytkowania lasów. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Uwagi ogólne: ramy polityczne

| 2.1. | Nowa strategia leśnej UE 2030 aktualizuje istniejącą strategię leśną UE z 2013 r. w celu uwzględnienia ostatnich wydarzeń i realizacji celów Europejskiego Zielonego Ładu, tak by stworzyć nowoczesną, neutralną pod względem emisji dwutlenku węgla, zasobooszczędną, konkurencyjną i sprawiedliwą społecznie UE. EKES przedstawił już swoje stanowisko w sprawie sprawozdania z postępów w realizacji poprzedniej strategii (1). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Lasy odgrywają ważną rolę we wdrażaniu Zielonego Ładu, ponieważ są nierozerwalnie związane z różnymi elementami składowymi tego ładu, tj. promowaniem zrównoważonego przemysłu, energii, transportu, budownictwa i systemów żywnościowych, a także przeciwdziałaniem zmianie klimatu, utracie różnorodności biologicznej i zanieczyszczeniu środowiska. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Lasy są również istotną kwestią globalną i mają znaczenie dla wielu celów zrównoważonego rozwoju ONZ, w tym celów dotyczących życia na lądzie, działań na rzecz klimatu, ograniczania ubóstwa, ochrony zdrowia i dobrostanu, przemysłu i innowacji, godnej pracy i wzrostu gospodarczego. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Z uwagi na wieloaspektową rolę i potencjał lasów pod względem korzyści gospodarczych, społecznych i środowiskowych według Komitetu ważne jest rozwijanie wszystkich funkcji lasów, tak aby generować jak najlepsze ogólne korzyści. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Zasadnicze znaczenie ma utrzymanie żywotności i zdrowia lasów ze względów zarówno ekologicznych, jak i klimatycznych, a także pod względem wspierania rozwoju gospodarczego związanego z lasami oraz dobrobytu społecznego. EKES przyznaje, że w strategii leśnej odniesiono się do możliwości gospodarczych i społecznych, ale powinno to być zrobione w bardziej kompleksowy sposób. EKES zauważa również, że nie odpowiedziano na pytanie, w jaki sposób należy wynagradzać niekomercyjne usługi ekosystemowe zapewniane przez lasy i tym samym przez właścicieli lasów. W strategii przedstawiono kilka pozytywnych przykładów i Komitet apeluje o prawdziwie przekonujące i zrównoważone rozwiązanie na przyszłość. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | EKES uważa, że strategia leśna powinna stanowić pomost pomiędzy różnymi obszarami polityki i strategiami dotyczącymi lasów i biogospodarki opartej na lasach. Będzie to wymagało współpracy międzysektorowej, obejmującej badania naukowe, innowacje, politykę przemysłową, zatrudnienia i fiskalną, a także politykę dotyczącą klimatu i środowiska oraz wymiar rozwoju obszarów wiejskich w polityce rolnej. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | EKES podkreśla również znaczenie podejmowania decyzji na odpowiednim szczeblu, zgodnie z kompetencjami i zasadą pomocniczości. Zasadniczo kwestie związane z jednolitym rynkiem wymagają solidnych środków na szczeblu UE. Ramy na szczeblu UE są także niezbędne w odniesieniu do kwestii związanych ze środowiskiem i klimatem, których nie da się rozwiązać wyłącznie za pomocą środków krajowych, a które często wymagają także działań międzynarodowych. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Natomiast gospodarką leśną i planowaniem urządzenia lasów najlepiej jest zajmować się na szczeblu krajowym, aby przyczynić się do osiągnięcia wspólnych celów. EKES uważa zatem, że zaangażowanie i wsparcie ze strony państw członkowskich mają kluczowe znaczenie dla realizacji strategii. Zasadniczą rolę mają tu do odegrania krajowe plany strategiczne na rzecz lasów, m.in. poprzez uwzględnienie w nich aspektów związanych z klimatem i bioróżnorodnością oraz poprzez określenie sposobów gospodarczego wynagradzania właścicieli lasów za niekomercyjne usługi ekosystemowe zapewniane przez lasy. Nie ma uniwersalnych rozwiązań, ponieważ cechy lasów w UE znacznie się różnią. Znaczenie lasów w gospodarkach krajowych państw członkowskich jest także różne, podobnie jak różni są ich właściciele, wśród których są zarówno podmioty sektora publicznego, jak i duże przedsiębiorstwa prywatne i inwestorzy oraz mali właściciele rodzinni. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Według EKES-u ważne jest, by państwa członkowskie dzieliły się dobrymi praktykami oraz by rozwijała się współpraca pomiędzy Komisją a tymi państwami, oparta raczej na zmienionych praktykach roboczych niż na nowych formalnych organach. EKES podkreśla także potrzebę ścisłego zaangażowania przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego, w tym przedsiębiorstw, związków zawodowych i organizacji ekologicznych, w dalszy rozwój i monitorowanie strategii oraz zwraca uwagę na kluczową rolę właścicieli lasów, przemysłu i pracowników w zrównoważonej gospodarce leśnej i biogospodarce opartej na lasach. Inwestycje w budowanie zdolności zainteresowanych stron i właściwych organów są niezbędne do wdrożenia tej strategii. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Z uwagi na kluczową rolę prywatnych właścicieli lasów i przedsiębiorstw należy w pełni uwzględnić ochronę własności i swobodą przedsiębiorczości. Ogólnie rzecz biorąc, nie da się kontrolować asortymentu produktów, wyboru surowców ani praktyk operacyjnych; można natomiast ustanowić oparte na dowodach naukowych i neutralne pod względem technologicznym warunki ramowe, w których podmioty biogospodarki mogą wprowadzać innowacje, inwestować i prowadzić działalność. Dotyczy to na przykład wdrażania zasady wykorzystania kaskadowego, co powinno być oparte na zasadach rynkowych. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | EKES wzywa do zagwarantowania spójności, pewności, stabilności, jasności i konsekwentności ram politycznych i regulacyjnych z uwagi na długie cykle inwestycyjne wielu działań w zakresie biogospodarki. Istotne jest, by nie wprowadzać inicjatyw, które pokrywają się lub są sprzeczne z istniejącymi, powszechnie przyjętymi definicjami, zasadami, kryteriami, wskaźnikami, wytycznymi i procedurami dotyczącymi zrównoważonego rozwoju. Ponadto we wszelkich inicjatywach trzeba unikać nadmiernej biurokracji, takiej jak wielokrotne gromadzenie danych i sprawozdawczość. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Zdaniem EKES-u jest niezwykle istotne, aby powyższe zasady dotyczące poziomu decyzyjnego, własności, stabilności, spójności i unikania nakładania się działań były dokładnie rozważane i w pełni przestrzegane podczas dalszych prac. Odnosi się to w szczególności do inicjatyw dotyczących systemu monitorowania, wskaźników i progów dla zrównoważonej gospodarki leśnej, „bliższego naturze” systemu certyfikacji oraz związanych z lasami kryteriów zrównoważonego finansowania. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Ogólnie rzecz biorąc, skutki strategii są niejasne, a niektóre z jej inicjatyw mogą osłabić łańcuchy wartości związane z leśnictwem i zagrozić zatrudnieniu, zwłaszcza na obszarach wiejskich, poprzez ograniczenie zrównoważonego pozyskiwania drewna. EKES wzywa zatem do przeprowadzenia kompleksowej oceny skutków strategii, aby ocenić jej łączne skutki gospodarcze, społeczne i środowiskowe. Jest to także konieczne w celu określenia różnych potrzeb finansowych, w tym na badania naukowe i innowacje, rozwój umiejętności, infrastrukturę, łagodzenie zmiany klimatu i przystosowanie się do niej oraz ochronę i zwiększanie różnorodności biologicznej. |
| --- | --- |

2.13.

3.   Uwagi szczegółowe: rola lasów w kontekście zmiany klimatu i różnorodności biologicznej

| 3.1. | Lasy odgrywają znaczącą rolę w procesach naturalnych: w kontrolowaniu obiegu dwutlenku węgla, wody i składników odżywczych, w tworzeniu gleby oraz w utrzymywaniu różnorodności biologicznej. Z drugiej strony lasy są wyjątkowo wrażliwe na skutki zmiany klimatu. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | W UE całkowita powierzchnia lasów i powierzchnia lasów chronionych zwiększyły się w ostatnich dziesięcioleciach – przyrost drzew przewyższa ścinkę – a lasy są głównym pochłaniaczem dwutlenku węgla (2). Natomiast na całym świecie trwa wylesianie, zwłaszcza na obszarach tropikalnych, co sprawia, że lasy są zamieniane w źródła emisji, i co w znacznym stopniu przyczynia się do ciągłej utraty różnorodności biologicznej (3). EKES podkreśla zatem, że należy wziąć także pod uwagę rolę lasów w skali globalnej, i wzywa UE do aktywnego wspierania wdrażania na całym świecie umów międzynarodowych, które przyczyniają się do ochrony i zrównoważonego użytkowania lasów. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Lasy i biogospodarka oparta na lasach odgrywają wieloraką rolę w łagodzeniu zmiany klimatu: poprzez sekwestrację i składowanie dwutlenku węgla oraz poprzez zastępowanie surowców, energii i produktów opartych na paliwach kopalnych. Wynika z tego, że między różnymi środkami występują synergie i relacje wymienne (4). EKES podkreśla zatem, że należy rozważyć wszystkie te mechanizmy w sposób całościowy i szukać najbardziej zrównoważonych rozwiązań w celu przejścia do gospodarki nieopartej na paliwach kopalnych. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Sekwestracja dwutlenku węgla nie jest jedynie kwestią związaną z powierzchnią gruntów leśnych, ale przede wszystkim jest potrzebna do przyrostu lasów i energicznej fotosyntezy. Oprócz zalesiania i ponownego zalesiania aktywne zarządzanie lasami, ich użytkowanie i odnawianie mają zatem zasadnicze znaczenie dla wykorzystania potencjału lasów jako pochłaniaczy dwutlenku węgla. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Rola lasów w składowaniu dwutlenku węgla jest również wieloraka, ponieważ węgiel jest magazynowany nie tylko w drzewach i glebie, ale również w produktach drewnopochodnych. Trwałe wyroby z drewna, takie jak budynki i wysokiej jakości meble, to najbardziej wydajny sposób składowania dwutlenku węgla. Produkty leśne o krótszym okresie życia również zachowują zawartość węgla, o ile są poddawane recyklingowi. Ponadto, gdy odnawialne surowce pochodzenia leśnego wykorzystuje się do zastępowania surowców kopalnych, unika się uwalniania węgla ze składowisk kopalnych. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES wzywa także do gruntownego zajęcia się kwestią wrażliwości lasów na zmianę klimatu oraz potrzebą przystosowania się do niej, gdyż ocieplenie klimatu zmienia warunki życia drzew i wszystkich organizmów oraz wiąże się z klęskami żywiołowymi w lasach powodowanymi przez coraz częstsze susze, pożary, burze i większą liczbę szkodników. Z drugiej strony lasy przyczyniają się do przystosowania się do zmiany klimatu poprzez zapewnienie ochrony przed erozją, osuwiskami i powodziami. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Lasy, w tym te, w których prowadzi się gospodarkę leśną, mają również zasadnicze znaczenie dla różnorodności biologicznej, ponieważ stanowią siedliska dla większości gatunków składających się na lądową różnorodność biologiczną. Różnorodność biologiczną można utrzymać na różne sposoby: poprzez ochronę gatunków zagrożonych, tworzenie obszarów chronionych, na których działalność człowieka jest ograniczona lub niedozwolona, lub poprzez wdrażanie praktyk gospodarki leśnej, które umożliwiają zachowanie różnorodności biologicznej przy jednoczesnym społeczno-gospodarczym wykorzystaniu lasów. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Mając na uwadze, że większość lasów jest zarządzana, EKES podkreśla znaczenie zintegrowanego podejścia do gospodarki leśnej i ochrony różnorodności biologicznej, co umożliwia połączenie wielorakich funkcji lasów. Komitet docenia rynkowe i dobrowolne środki ochrony różnorodności biologicznej i sekwestracji dwutlenku węgla podejmowane przez właścicieli lasów oraz popiera badanie i rozwój systemów kredytowania takich środków. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Zarówno zdolność lasów do sekwestracji dwutlenku węgla, jak i ich różnorodność biologiczna różnią się znacznie w poszczególnych państwach członkowskich. Różnice te są częściowo związane z różnymi warunkami naturalnymi, a częściowo wynikają z trybu gospodarki leśnej i użytkowania lasów na przestrzeni czasu. Potrzeba ochrony i odnowy lasów jest zatem również różna w poszczególnych państwach UE, co należy uwzględnić przy wyznaczaniu lasów, które mają zostać odnowione lub objęte ochroną. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | EKES zachęca do kontynuowania badań nad fizycznymi, chemicznymi i biologicznymi procesami zachodzącymi w lasach oraz nad powiązaniami między zmianą klimatu, ekosystemami leśnymi i działalnością człowieka, tak aby praktyki gospodarki leśnej opierały się na rzetelnych podstawach naukowych. Ważne jest również systematyczne monitorowanie stanu lasów i wymiana danych na ten temat, przy pełnym wykorzystaniu narzędzi i systemów cyfrowych oraz zapewnieniu odpowiedniej ochrony i wiarygodności danych. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | EKES popiera inicjatywę zasadzenia 3 mld drzew w ramach praktycznego projektu demonstracyjnego, obejmującego odpowiednie zaplanowanie terenów i gatunków, przydzielenie zasobów ludzkich i finansowych, sadzenie, zarządzanie oraz ścisłe monitorowanie rozwoju sytuacji i wyników. To zalesianie nie może konkurować z wykorzystaniem gruntów do produkcji żywności ani prowadzić do ignorowania potrzeby zachowania w niektórych miejscach otwartego krajobrazu. |
| --- | --- |

3.11.

4.   Uwagi szczegółowe: gospodarcza i społeczna rola lasów

| 4.1. | Lasy zaspokajają wiele różnych codziennych potrzeb: dostarczają surowców dla produktów przemysłowych i konsumpcyjnych, przestrzeni do rekreacji i zdrowej żywności do bezpośredniego użytku domowego. Lasy odgrywają zatem istotną rolę zarówno w biogospodarce opartej na drewnie, jak i nieopartej na drewnie, a także przyczyniają się do zachowania zdrowia i dobrostanu psychicznego. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Podstawą biogospodarki opartej na lasach są różnorodne łańcuchy wartości, obejmujące właścicieli lasów oraz wiele rodzajów przemysłu i usług, od przedsiębiorców zajmujących się maszynami leśnymi i transportem do przedsiębiorstw zajmujących się przetwórstwem drewna oraz od lokalnych mikroprzedsiębiorstw, spółdzielni i MŚP do dużych przedsiębiorstw międzynarodowych. W związku z tym biogospodarka oparta na lasach zapewnia miejsca pracy w wielu dziedzinach i w różnych miejscach, co ma duże znaczenie dla obszarów wiejskich. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Większość drewna okrągłego w UE wykorzystuje się jako surowiec przemysłowy (kłody i pulpa drzewna), natomiast wykorzystanie drewna jako paliwa różni się znacznie w poszczególnych państwach członkowskich (5). Przewiduje się, że światowy popyt na tradycyjne i nowe produkty drewnopochodne (z wyjątkiem papieru drukarskiego) będzie rósł. EKES zachęca do zadbania o to, by normy i standardy nie utrudniały stosowania produktów i budownictwa opartych na drewnie, lecz by do tego zachęcały, przy jednoczesnym zapewnieniu, by konsumenci byli właściwie informowani o ewentualnej obecności materiałów niedrzewnych wchodzących w skład tych produktów poprzez odpowiednie etykietowanie. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Zgodnie z obecnymi dobrymi praktykami różne rodzaje drzew i różne części drzew wykorzystuje się do celów i produktów, do których najlepiej się nadają, dzięki czemu generują one największą wartość dodaną bez marnowania zasobów naturalnych. Dużą część energii pochodzącej z lasów produkuje się w wyniku przerzedzania, z pozostałości z pozyskiwania drewna lub produktów ubocznych obróbki drewna. Celulozownie są dobrym przykładem zakładów, które wytwarzają energię elektryczną i cieplną jako produkt uboczny. Ponadto produkty uboczne i pozostałości wykorzystuje się jako surowce w istniejących procesach przemysłowych oraz, w coraz większym stopniu, do wytwarzania nowych bioproduktów. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES podkreśla znaczenie intensywnego rozwoju technologii i rozwiązań w dziedzinie zrównoważonej i odpornej na zmianę klimatu produkcji biomasy, efektywności energetycznej i materiałowej oraz praktyk w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym w łańcuchach wartości związanych z lasami. Technologie cyfrowe, w tym sztuczna inteligencja, mają znaczny potencjał, aby wspierać rozwój i optymalizację gospodarki leśnej, procesów przemysłowych, logistyki i interakcji między partnerami w łańcuchu dostaw. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Najdalej idące innowacje generują nowe materiały i produkty, w tym biochemikalia, zaawansowane biopaliwa i włókna tekstylne, z których niektóre są produktami niskonakładowymi o dużej wartości dodanej. Ponieważ opracowywanie nowych produktów odbywa się często w kontekście bieżącej produkcji, tradycyjne jednostki produkcyjne dają początek nowym ekosystemom biznesowym, które obejmują wiele różnych przedsiębiorstw, w szczególności MŚP. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Rozwój umiejętności jest jednym z warunków wstępnych transformacji cyfrowej i ekologicznej działalności związanej z lasami. Jest to również niezbędny środek do zapewnienia przestrzegania zasady, zgodnie z którą nikt nie powinien pozostać w tyle. Nowe zapotrzebowanie na umiejętności należy uwzględnić w szkoleniu zawodowym i szkolnictwie wyższym oraz przy organizacji podnoszenia i zmiany kwalifikacji. Ponadto potrzebne są praktyczne usługi doradcze, aby pomóc przedsiębiorstwom, zwłaszcza małym, w spełnieniu nowych wymogów. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES podkreśla rolę dialogu społecznego w rozwoju umiejętności oraz w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Przydzielanie środków z EFS+ na poprawę jakości miejsc pracy i odpowiednich warunków pracy w biogospodarce opartej na drewnie może pomóc w zwalczaniu ubóstwa i ograniczaniu migracji z obszarów wiejskich. Ograniczanie ubóstwa przyczynia się również do zmniejszania nielegalnej wycinki, zwłaszcza do celów grzewczych. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Ponieważ w zawodach związanych z lasami dominują mężczyźni, a średnia wieku osób wykonujących te zawody jest stosunkowo wysoka, ważne jest, aby przyciągnąć do tego sektora więcej kobiet i przedsiębiorców, a także osób młodych. Będzie to wymagało współpracy w zakresie kształtowania wizerunku leśnictwa i przemysłu związanego z leśnictwem oraz zwiększenia świadomości społecznej na temat możliwości oferowanych przez nowoczesną biogospodarkę. Potrzebna jest również solidna komunikacja społeczna na temat sposobów zwiększenia żywotności i odporności lasów i niezbędnych ku temu warunków. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Aby wykorzystać potencjał w zakresie innowacji i zatrudnienia biogospodarki opartej na lasach, potrzebne są sprzyjające warunki dla inwestycji produkcyjnych w całym łańcuchu wartości. EKES podkreśla również potrzebę zapewnienia odpowiedniej infrastruktury, w tym na obszarach wiejskich. Biogospodarka oparta na lasach wymaga infrastruktury transportowej spełniającej potrzeby logistyczne leśnictwa oraz produkcji i dystrybucji bioproduktów leśnych. Kolejnym ważnym warunkiem niezbędnym do rozwoju nowoczesnej biogospodarki jest odpowiednia infrastruktura cyfrowa. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | EKES zachęca państwa członkowskie do wykorzystania funduszy UE i środków krajowych, w tym funduszy na rzecz rozwoju obszarów wiejskich, do wspierania biogospodarki opartej na leśnictwie. Należy unikać systemów wsparcia, które utrudniają lub zakłócają funkcjonowanie rynków biogospodarki, i zwrócić szczególną uwagę na istniejące dotacje i inne zachęty do spalania drewna. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Przedsiębiorstwa z UE potrzebują także konkurencyjnego otoczenia handlowego, które umożliwi im eksportowanie do innych krajów zrównoważonych produktów i rozwiązań związanych z lasami oraz skuteczne konkurowanie z przywozem spoza UE. EKES wzywa UE do wspierania jednolitych zasad na międzynarodowych rynkach biogospodarki oraz wykorzystania partnerstw ogólnoeuropejskich i międzynarodowych, a także zagranicznych umów handlowych, w celu promowania ambicji UE w dziedzinie klimatu i zrównoważonego wykorzystania lasów poza UE. |
| --- | --- |

4.12.

Bruksela, dnia 8 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Opinia EKES-u w sprawie sprawozdania Komisji „Postępy w realizacji strategii leśnej UE” (Dz.U. C 47 z 11.2.2020, s. 87).

1

(2)  https://forest.eea.europa.eu/news/summary-for-policy-makers-state-of-europe2019s-forests-2020

2

(3)  http://www.fao.org/state-of-forests/en/

3

(4)  https://ec.europa.eu/jrc/en/science-update/forest-based-bioeconomy-and-climate-change-mitigation-trade-offs-and-synergies

4

(5)  https://ec.europa.eu/eurostat/documents/3217494/12069644/KS-FK-20-001-EN-N.pdf/a7439b01-671b-80ce-85e4-4d803c44340a?t=1608139005821

5

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/175 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/175

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2003/87/WE ustanawiającą system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych w Unii, decyzję (UE) 2015/1814 w sprawie ustanowienia i funkcjonowania rezerwy stabilności rynkowej dla unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych i rozporządzenie (UE) 2015/757”

[COM(2021) 551 final – 2021/0211 (COD)]

„Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej decyzję (UE) 2015/1814 w odniesieniu do liczby uprawnień, które mają zostać wprowadzone do rezerwy stabilności rynkowej na potrzeby unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych do 2030 r.”

[COM(2021) 571 final – 2021/0202 (COD)]

(2022/C 152/29)

| Sprawozdawca: | Stefan BACK |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Stefan BACK

| Wniosek | Parlament Europejski, 13.9.2021
  Rada, 20/09/2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 192 ust. 1 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 25.11.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 8.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 219/3/13 |

Wniosek

Parlament Europejski, 13.9.2021

Rada, 20/09/2021

Podstawa prawna

Art. 192 ust. 1 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

25.11.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

8.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

219/3/13

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje ambitne dążenie do przyspieszenia i zwiększenia ograniczenia emisji dwutlenku węgla, aby zachować zgodność z założeniami określonymi w Europejskim prawie o klimacie i Europejskim Zielonym Ładzie, i w pełni popiera nadrzędny cel obniżenia emisji CO2 o 55 % do 2030 r. oraz osiągnięcia zeroemisyjnej gospodarki do 2050 r. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES popiera proponowane środki i z tego względu przywiązuje ogromną wagę do odpowiedniego zajęcia się problemami nierozerwalnie związanymi z przewidywaną transformacją i do ich rozwiązania. EKES uważa to za podstawowy warunek udanej transformacji. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Ważne jest zatem, aby w ramach podejmowanych środków bardzo starannie przeanalizować ich potencjalne negatywne skutki dla konkurencyjności przemysłu i usług w Europie zarówno w sektorach generujących duże emisje, jak i w ujęciu ogólnym, a także by podjąć działania w celu zapobieżenia w jak największym stopniu negatywnym skutkom dla gospodarki i społeczeństwa, takim jak bezrobocie, ubóstwo energetyczne lub ubóstwo w dziedzinie mobilności. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES przyjmuje do wiadomości, że zasoby na podnoszenie i zmianę kwalifikacji oraz zaradzenie negatywnym skutkom społecznym wniosku w sprawie ETS będą zależały od losów wniosków wciąż jeszcze nieuchwalonych przez współustawodawców, w tym od stworzenia Społecznego Funduszu Klimatycznego. Choć EKES jest przychylnie nastawiony do tych wniosków ustawodawczych jako takich, to wciąż zastanawia się, czy dostępne zasoby będą wystarczające, nawet jeśli wnioski finansowe zostałyby przyjęte bez znaczących poprawek. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Należy również zanalizować sposób, w jaki podchodzi się na całym świecie do kwestii klimatycznych i unikać rozbieżności, które mogą stawiać europejskie przedsiębiorstwa w gorszej pozycji. EKES odsyła tu m.in. do swojej opinii w sprawie mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (CBAM). |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Przyspieszone tempo i wysoki poziom ambicji w zakresie ograniczenia emisji CO2 oraz ograniczona dostępność uprawnień emisyjnych oznaczać będą wyższe koszty dla wszystkich sektorów objętych systemem ETS. Choć niektóre sektory będą chronione mechanizmem dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (CBAM), wpłynie to negatywnie na konkurencyjność na światowych rynkach, chyba że znacząca liczba krajów pójdzie w ślady UE, czego nie sposób jest w tej chwili przewidzieć. Konieczne mogą okazać się środki wspierające eksport i EKES zwraca uwagę na potrzebę znalezienia skutecznych rozwiązań zgodnych z ramami WTO. Komisja niezwłocznie musi politycznie zaangażować się w ten proces. Ponadto trzeba odpowiednio zmienić wszystkie dwustronne umowy handlowe UE. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES zastanawia się również nad tym, czy zwiększony poziom kosztów spowodowany wprowadzeniem zmian do systemu ETS może mieć negatywne skutki dla perspektyw odbudowy po kryzysie związanym z pandemią COVID-19. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES zwraca uwagę na fakt, że choć transport morski jest jednym z sektorów, gdzie ograniczenie emisji CO2 jest szczególnie trudne i kosztowne w perspektywie czasowej do 2030 r., to jednak sektor ten ogłosił, że do 2050 r. stanie się neutralny dla klimatu. Komisja Europejska powinna zbadać, czy planowane obecnie uwzględnienie transportu morskiego w systemie ETS może wywołać ogólny wzrost cen uprawnień do emisji z konsekwencjami dla wszystkich sektorów objętych systemem. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES zasadniczo z zadowoleniem przyjmuje propozycję, aby rozszerzyć stosowanie systemu ETS na okręty z krajów trzecich oraz na podróże z portów i do portów w krajach trzecich, jednak zwraca uwagę na prace toczące się w ramach Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO) mające na celu wypracowanie globalnego rozwiązania w odniesieniu do emisji z transportu morskiego i zachęca UE do aktywnego działania na rzecz uzgodnienia rozwiązania w ramach IMO. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | W odniesieniu do wybranego rozwiązania polegającego na rozszerzeniu systemu ETS na sektor budowlany i transport drogowy w formie systemu równoległego, w którym dystrybutorzy paliwa staliby się podmiotami handlowymi, EKES odnotowuje, że dla podmiotów odpowiedzialnych za budynki, przedsiębiorstw transportowych czy właścicieli pojazdów osobowych głównym skutkiem takiego rozszerzenia będzie sygnał cenowy w zakresie, w jakim dystrybutor paliwa uwzględni koszty handlu uprawnieniami do emisji w cenie paliwa, co wywrze znaczący wpływ na gospodarstwa domowe/konsumentów i przedsiębiorstwa. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Ponieważ w tym przypadku podmioty objęte systemem ETS nie są podmiotami rzeczywiście działającymi w objętych sektorach – to jest w sektorze transportu drogowego czy sektorze zarządzania budynkami – lecz są dystrybutorami paliwa, możliwości podmiotów w objętych sektorach, aby wpływać na swoją sytuację, są bardzo ograniczone, a w wielu przypadkach w ogóle nie istnieją. Wprowadzono tu sygnał cenowy, którego skutki są podobne do tych związanych np. ze zwiększeniem stawki podatkowej. Dlatego w większości przypadków system ETS nie przekłada się tu na zwyczajową wartość dodaną. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Skutki rozszerzenia systemu ETS na transport drogowy mogą być szczególnie dotkliwe dla gospodarstw domowych, w których z finansowych i innych przyczyn nie można zdecydować się na pojazd elektryczny lub napędzany paliwem alternatywnym, lub dla transportu ciężkiego, gdzie – szczególnie w odniesieniu do transportu dalekobieżnego – nie ma dotychczas rzeczywistych alternatyw dla paliw kopalnych. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | W odniesieniu do rozszerzenia systemu na transport drogowy EKES zauważa, że decyzję o tym środku podjęto pomimo sceptycznego nastawienia sektora prywatnego, związków zawodowych i organizacji pozarządowych. Wydaje się, że ich opinia miała niewielkie znaczenie w porównaniu z opiniami obywateli i środowisk akademickich. Ponieważ prawodawstwo jest procesem politycznym o skutkach społecznych, EKES uważa, że w tym procesie decyzyjnym kluczowe znaczenie powinno mieć szerokie uwzględnienie wpływu na społeczeństwo, w tym na gospodarkę i zatrudnienie. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | EKES zaznacza, że żegluga krajowa w UE, budownictwo i transport drogowy nadal będą podlegać rozporządzeniu w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnego (rozporządzenie ESR) oraz że osiągnięte w tych sektorach wyniki w ramach systemu ETS będą zaliczane na poczet wysiłków państw członkowskich na rzecz wypełnienia zobowiązań wynikających z rozporządzenia ESR. Ponadto w sektorze transportu będą również obowiązywały normy emisji, a w sektorze budownictwa – przepisy dotyczące efektywności energetycznej. Poza tym do obu sektorów zastosowanie mają przepisy dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii. Dlatego EKES zwraca uwagę na konieczność zapewnienia przez Komisję i państwa członkowskie sprawnego i przejrzystego interfejsu między tymi systemami. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | EKES przychylnie podchodzi do wniosku dotyczącego dostosowania wolumenów i poprawienia stabilności oraz przewidywalności rezerwy stabilności rynkowej. Podobnie EKES z zadowoleniem przyjmuje utworzenie rezerwy stabilności rynkowej, w tym w odniesieniu do handlu uprawnieniami do emisji w transporcie drogowym i budownictwie. |
| --- | --- |

1.15.

2.   Kontekst opinii

| 2.1. | Komisja przedłożyła następujące dwa wnioski ustawodawcze aktualizujące i rozszerzające system handlu uprawnieniami do emisji ETS.






  — | Wniosek w sprawie dyrektywy zmieniającej dyrektywę 2003/87/WE ustanawiającą system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych w Unii, decyzję (UE) 2015/1814 w sprawie ustanowienia i funkcjonowania rezerwy stabilności rynkowej dla unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych i rozporządzenie (UE) 2015/757, (COM(2021) 551 – 2021/0211 (COD)) (wniosek dotyczący systemu ETS) |
| --- | --- | --- |

2.1.

—

Wniosek w sprawie dyrektywy zmieniającej dyrektywę 2003/87/WE ustanawiającą system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych w Unii, decyzję (UE) 2015/1814 w sprawie ustanowienia i funkcjonowania rezerwy stabilności rynkowej dla unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych i rozporządzenie (UE) 2015/757, (COM(2021) 551 – 2021/0211 (COD)) (wniosek dotyczący systemu ETS)

| — | Wniosek dotyczący decyzji zmieniającej decyzję (UE) 2015/1814 w odniesieniu do liczby uprawnień, które mają zostać wprowadzone do rezerwy stabilności rynkowej na potrzeby unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych do 2030 r., (COM(2021) 571 – 2021/0202 (COD)) (wniosek dotyczący stabilności rynkowej) |
| --- | --- |

—

Wniosek dotyczący decyzji zmieniającej decyzję (UE) 2015/1814 w odniesieniu do liczby uprawnień, które mają zostać wprowadzone do rezerwy stabilności rynkowej na potrzeby unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych do 2030 r., (COM(2021) 571 – 2021/0202 (COD)) (wniosek dotyczący stabilności rynkowej)

| 2.2. | Powyższe wnioski legislacyjne stanowią część pakietu „Gotowi na 55”, którego celem jest stworzenie ram regulacyjnych pozwalających na osiągnięcie celów wyznaczonych w prawie o klimacie, a mianowicie ograniczenia emisji CO2 o co najmniej 55 % do 2030 r. w porównaniu do 1990 r. w sposób sprawiedliwy, racjonalny pod względem kosztów i konkurencyjny. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Cel ten ma zostać osiągnięty za pośrednictwem 13 wniosków ustawodawczych uważanych za wzajemnie powiązane i zawierających środki na rzecz ustalania opłat, wyznaczania celów, ustalania norm i zapewniania środków wsparcia. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Celem wniosków ustawodawczych w ramach pakietu jest ustanowienie bardziej rygorystycznego systemu handlu uprawnieniami do emisji oraz rozciągnięcie systemu na transport morski, drogowy i budynki. Kolejne wnioski legislacyjne dotyczące stosowania systemu ETS w lotnictwie są przedmiotem oddzielnej opinii. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Wnioski te łączą się z wnioskami ustawodawczymi dotyczącymi aktualizacji dyrektywy w sprawie opodatkowania energii (1) oraz z wnioskiem w sprawie mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (CBAM) (2). Istnieje również powiązanie z wnioskiem dotyczącym rozporządzenia ustanawiającego Społeczny Fundusz Klimatyczny (3), którego zadaniem jest łagodzenie negatywnych skutków społecznych wniosku w sprawie systemu ETS. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Wyznaczenie ambitniejszego celu polegającego na obniżeniu emisji o 61 % zamiast 43 % do 2030 r. przełoży się na roczną redukcję emisji o 4,2 % zamiast obecnego 2,2 %. Ma to nastąpić poprzez ograniczenie liczby uprawnień do emisji dostępnych w danym roku. Nie przewiduje się przydziału żadnych bezpłatnych uprawnień po zakończeniu procesu stopniowego wprowadzania mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (CBAM) dla tych sektorów, które mają zostać zabezpieczone proponowanym mechanizmem CBAM (sektor cementu, energii elektrycznej, nawozów, żelaza i stali oraz aluminium). Nie będzie także żadnych bezpłatnych uprawnień dla budownictwa i transportu drogowego, w których to sektorach nie należy spodziewać się ucieczki emisji. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | W związku z rozszerzeniem systemu handlu uprawnieniami do emisji na transport drogowy i budownictwo istnieje również powiązanie z wnioskiem w zakresie aktualizacji rozporządzenia w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnego (4). |
| --- | --- |

2.7.

3.   Uwagi ogólne

Wniosek w sprawie ETS w ujęciu ogólnym

| 3.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje ambitne dążenie do przyspieszenia i zwiększenia ograniczenia emisji dwutlenku węgla, aby zachować zgodność z założeniami określonymi w Europejskim prawie o klimacie i Europejskim Zielonym Ładzie. EKES w pełni popiera nadrzędny cel ograniczenia emisji CO2 o 55 % do 2030 r. oraz osiągnięcia neutralności klimatycznej gospodarki do 2050 r. EKES popiera również samą zasadę „zanieczyszczający płaci”. Tak jak wskazano w niedawno opublikowanym sprawozdaniu IPCC należy podjąć pilne i stanowcze środki, aby łagodzić zmianę klimatu. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Ważne jest zatem, aby w ramach podejmowanych środków bardzo starannie przeanalizować ich potencjalne negatywne skutki dla konkurencyjności przemysłu i usług w Europie zarówno w sektorach generujących duże emisje, jak i w ujęciu ogólnym, a także by podjąć działania w celu zapobieżenia w jak największym stopniu negatywnym skutkom dla gospodarki i społeczeństwa, takim jak bezrobocie, ubóstwo energetyczne lub ubóstwo w dziedzinie mobilności. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Należy również zanalizować sposób, w jaki podchodzi się na całym świecie do kwestii klimatycznych i unikać rozbieżności, które mogą stawiać europejskie przedsiębiorstwa w gorszej pozycji i/lub powodować problemy społeczne, takie jak ubóstwo energetyczne czy ubóstwo związane z mobilnością. EKES ubolewa nad ty, że dotychczas poświęcano tym problemom zbyt mało uwagi i że proponowane rozwiązania nie wydają się być w pełni wystarczające. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Jeśli chodzi o skutki społeczne, to na pewno potrzebna będzie zmiana kwalifikacji oraz ich podnoszenie, aby umożliwić sile roboczej dostosowanie się do nowych wymogów w zakresie umiejętności oraz ich spełnienie. Ponadto skutki dla gospodarstw domowych, takie jak wyższe koszty energii elektrycznej i mobilności, mogą prowadzić do ubóstwa energetycznego i ubóstwa związanego z mobilnością, przy czym to ostatnie jest szczególnie rozpowszechnione w regionach oddalonych i słabo zaludnionych. Planuje się rozwiązanie tych problemów za pomocą różnych środków łagodzących, które mają być w znacznym stopniu finansowane z dochodów pochodzących z systemu ETS, w tym z przychodów przypadających na państwa członkowskie oraz ze środków mających sfinansować proponowany Społeczny Fundusz Klimatyczny. EKES zauważa, że dostępność zasobów pozwalających na rozwiązanie tych problemów będzie zależeć od losu wniosków ustawodawczych wciąż jeszcze rozpatrywanych przez współustawodawców. Komitet jest zdania, że koszty rozwiązania tych problemów będą znaczne i trwałe. W związku z tym EKES zastanawia się również, czy dostępne zasoby będą wystarczające, nawet jeśli wnioski dotyczące finansowania zostałyby zatwierdzone bez znaczących poprawek, biorąc pod uwagę liczbę osób zaangażowanych i czas niezbędny na przeprowadzenie przewidywanej transformacji. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Przyspieszone tempo i wysoki poziom ambicji w zakresie ograniczenia emisji CO2 oraz ograniczona dostępność uprawnień emisyjnych przyniosą korzyści dla środowiska, ale oznaczać będą także wyższe koszty dla wszystkich sektorów objętych systemem ETS. Choć skutki wzrostu kosztów zostaną ograniczone poprzez dostępność bezpłatnych uprawnień, a dla niektórych sektorów w ramach mechanizmu CBAM, środki te nie będą mieć zastosowania do wszystkich sektorów, które wykorzystują energię w różnorakich procesach i które będą borykać się z konkurencją ze strony krajów trzecich na rynku wewnętrznym. Ponadto środki te nie ochronią przedsiębiorstw w UE przed niekorzystnymi warunkami konkurencji na rynkach zewnętrznych z uwagi na wyższe koszty. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES zwraca również uwagę na to, że otwarte pozostaje pytanie, czy produkty zeroemisyjne staną się dostatecznie atrakcyjne, aby zrekompensować różnicę kosztów wynikającą z systemu ETS, czy też na rynkach światowych powszechnie wprowadzone zostaną środki o skutkach pod względem kosztów równoważnych do tych wynikających z systemu ETS. Jeśli tak się nie stanie, to konkurencyjność przedsiębiorstw europejskich na rynkach światowych może stać się problemem. |
| --- | --- |

3.6.

Rodzi to pytanie, czy produkty lub usługi, które miałyby być eksportowane do krajów trzecich, powinny zostać wyłączone z systemu ETS czy też należy rozważyć inne środki wsparcia. Wydaje się wątpliwe, czy wsparcie innowacji, które wydaje się jedynym środkiem wsparcia zgodnym z ramami WTO, jest wystarczające do rozwiązania ewentualnego problemu dotyczącego konkurencyjności.

| 3.7. | Kolejne pytanie dotyczy tego, czy zwiększony poziom kosztów spowodowany wprowadzeniem zmian do systemu ETS może mieć negatywne skutki dla perspektyw odbudowy po kryzysie związanym z pandemią COVID-19. EKES zastanawia się nad tym, czy takie ryzyko zostało odpowiednio wzięte pod uwagę. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Komitet z zadowoleniem zauważa, że wniosek dotyczący ETS zakłada, iż dochody z systemu ETS będą wykorzystywane na różne sposoby – w ramach zasobów własnych Komisji lub zgodnie z przepisami dotyczącymi korzystania z dochodów przez państwa członkowskie – w celu promowania zrównoważonego rozwoju, w tym społecznych skutków transformacji w kierunku społeczeństwa neutralnego klimatycznie. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES podkreśla, że powyższe uwagi nie powinny być postrzegane jako kwestionowanie pilnej potrzeby podjęcia działań w celu złagodzenia negatywnych skutków klimatycznych emisji, lecz jako zastrzeżenie odnoszące się do ryzyka zaistnienia skutków negatywnych – zarówno społecznych, jak i dla konkurencyjności – jeżeli kwestie takie jak te, o których mowa powyżej, nie zostaną rozpatrzone i rozwiązane. |
| --- | --- |

3.9.

Rozszerzenie systemu ETS na transport morski

| 3.10. | EKES z zadowoleniem przyjmuje to, że wszystkie statki wpływające do portów w UE lub z nich wypływające będą objęte tymi samymi przepisami. Niemniej koszty dla właścicieli statków i armatorów z UE wynikające z zastosowania systemu ETS będą wyższe niż koszty dla konkurentów spoza UE, którzy również w niektórych wypadkach obniżają swoje koszty poprzez dumping socjalny. UE musi zwrócić uwagę na skutki zmniejszenia konkurencyjności unijnego sektora żeglugi. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Należy również uwzględnić to, że transport morski jest jednym z tych sektorów, gdzie ograniczenie emisji CO2 jest szczególnie trudne i kosztowne oraz że w związku z tym uwzględnienie transportu morskiego może wywołać ogólny wzrost cen uprawnień do emisji, co z kolei miałoby ogólnie konsekwencje dla konkurencyjności sektorów objętych systemem ETS. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Zgodnie z wnioskiem dotyczącym ETS handel uprawnieniami w ramach systemu w sektorze morskim jest ograniczony do statków o tonażu brutto powyżej 5 000 ton brutto, zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/757 (5) w sprawie monitorowania, raportowania i weryfikacji emisji dwutlenku węgla z transportu morskiego. Może to spowodować odwrotny skutek polegający na częstszym budowaniu nowych statków o tonażu poniżej 5 000 ton lub przebudowie statków, tak by mieściły się w granicach poniżej 5 000 ton brutto. Rozsądnym rozwiązaniem byłoby znaczne obniżenie progu i zastosowanie ETS np. do statków o masie powyżej 400 ton brutto. Kolejnym rozwiązaniem mogłoby być odpowiednie dostosowanie obowiązku monitorowania. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Choć EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję, aby rozszerzyć stosowanie systemu ETS na okręty z krajów trzecich oraz na podróże z portów i do portów w krajach trzecich, to jednak zwraca uwagę na prace toczące się w ramach Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO) mające na celu wypracowanie globalnego rozwiązania w odniesieniu do emisji z transportu morskiego i zachęca UE do aktywnego działania na rzecz uzgodnienia rozwiązania w ramach IMO. |
| --- | --- |

3.13.

Rozszerzenie systemu ETS na budownictwo i transport drogowy w systemie równoległym

| 3.14. | Wybrane rozwiązanie w formie równoległego systemu, w którym dystrybutorzy paliwa staliby się podmiotami handlowymi, oznacza, że dla podmiotów odpowiedzialnych za budynki, przedsiębiorstw transportowych czy właścicieli pojazdów osobowych głównym skutkiem takiego kroku będzie przede wszystkim sygnał cenowy w zakresie, w jakim dystrybutor paliwa uwzględni koszty handlu uprawnieniami do emisji w cenie paliwa. Jeśli tak się stanie, to może to mieć zasadnicze skutki zarówno dla gospodarstw domowych/konsumentów, jak i dla przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | W odniesieniu do rozszerzenia systemu na transport drogowy EKES zauważa, że decyzję o tym środku podjęto pomimo sceptycznego nastawienia sektora prywatnego, związków zawodowych i organizacji pozarządowych. Wydaje się, że ich opinia miała niewielkie znaczenie w porównaniu z opiniami obywateli i środowisk akademickich. Ponieważ prawodawstwo jest procesem politycznym o skutkach społecznych, EKES uważa, że w tym procesie decyzyjnym kluczowe znaczenie powinno mieć szerokie uwzględnienie wpływu na społeczeństwo, w tym na gospodarkę i zatrudnienie. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Skutki mogą być szczególnie dotkliwe dla gospodarstw domowych, w których z finansowych i innych przyczyn nie można zdecydować się na pojazd elektryczny lub napędzany paliwem alternatywnym, lub dla transportu ciężkiego, gdzie – szczególnie w odniesieniu do transportu dalekobieżnego – nie ma dotychczas dostępu do rzeczywistych alternatyw dla paliw kopalnych. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Przy wzrastającym popycie ceny paliw alternatywnych prawdopodobnie również wzrosną, w szczególności jeśli weźmiemy pod uwagę surowe przepisy dotyczące paliw z odnawialnych źródeł energii, co ogranicza dostępność i pociąga za sobą wyższe koszty. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Istotną cechą i zasadniczą wartością dodaną systemu ETS wydaje się być fakt, że zachęca on podmioty w poszczególnych sektorach objętych systemem do podejmowania działań zmierzających do zmniejszenia obciążeń wynikających ze stosowania systemu poprzez zmianę zachowań lub różnego rodzaju rozwój. Ponieważ w tym przypadku podmioty objęte systemem ETS nie są podmiotami rzeczywiście działającymi w objętych sektorach – to jest w sektorze transportu drogowego czy sektorze zarządzania budynkami – lecz są dystrybutorami paliwa, możliwości podmiotów w objętych sektorach, aby wpływać na swoją sytuację, są bardzo ograniczone, a w wielu przypadkach w ogóle nie istnieją. Wprowadzono tu politykę cenową, której skutki są podobne do skutków wynikających np. ze zwiększenia stawki podatkowej. Dlatego w zasadzie w większości przypadków system ETS nie przekłada się na zwyczajową wartość dodaną. |
| --- | --- |

3.18.

Interfejs między systemem ETS w transporcie morskim, budynkach i transporcie drogowym a rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/842 (6)
  w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnego (rozporządzeniem ESR)

| 3.19. | EKES przyjmuje do wiadomości, iż żegluga morska w UE, budownictwo i transport drogowy nadal będą podlegać rozporządzeniu ESR oraz że do tych sektorów będą się odnosić także inne nowe przepisy związane z pakietem „Gotowi na 55”, m.in. wnioski dotyczące dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej (7), dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii (8) oraz wymogi w zakresie emisji dla pojazdów silnikowych. Wydaje się to oznaczać, że poziomy emisji wynikające z systemu ETS w tych sektorach będą zaliczane na poczet wysiłków państw członkowskich na rzecz wypełnienia zobowiązań wynikających z rozporządzenia ESR. Wydaje się to również oznaczać, że państwa członkowskie zachowują zdolność regulacyjną do nakładania na te sektory dalszych zobowiązań z myślą o pomożeniu im w wywiązaniu się z ich zobowiązań określonych w rozporządzeniu ESR, przy jednoczesnym stosowaniu przepisów rozporządzenia ESR dotyczących elastyczności i sprawiedliwości. Dlatego EKES zwraca uwagę na znaczenie zapewnienia przez Komisję i państwa członkowskie sprawnego i przejrzystego interfejsu między odmiennymi systemami. |
| --- | --- |

3.19.

Wniosek dotyczący stabilności rynkowej

| 3.20. | EKES przyjmuje do wiadomości korektę wyliczenia łącznej liczby uprawnień, aby umożliwić rezerwie stabilności rynkowej zajęcie się również sektorami transportu lotniczego i morskiego, a także zmianę tzw. wskaźnika pobrania, aby wprowadzić element elastyczności poprzez stworzenie buforowej rezerwy stabilności rynkowej. |
| --- | --- |

3.20.

| 3.21. | Podobnie EKES z zadowoleniem przyjmuje utworzenie samej rezerwy stabilności rynkowej, w tym w odniesieniu do handlu emisjami w sektorach transportu drogowego i budynków. |
| --- | --- |

3.21.

| 3.22. | EKES z zadowoleniem odnotowuje zmiany w decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/1814 (9) w sprawie rezerwy stabilności rynkowej oraz zamiar uwzględnienia potrzeb transportu lotniczego i morskiego, jak również budynków i transportu drogowego. EKES docenia cel, jakim jest poprawa przewidywalności i stabilności w odniesieniu do dostępności uprawnień. EKES jest również zadowolony z faktu, że zaproponowano przedłużenie podwajania wartości procentowych i uprawnień, aby umożliwić uwzględnienie dostatecznej liczby uprawnień w rezerwie stabilności rynkowej. |
| --- | --- |

3.22.

Bruksela, dnia 8 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/pl/TXT/?uri=CELEX%3A52021PC0563

1

(2)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A52021PC0564&qid=1634050477623

2

(3)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/pl/TXT/?uri=CELEX:52021PC0568

3

(4)  https://ec.europa.eu/info/sites/default/files/proposal-amendment-effort-sharing-regulation-with-annexes_en.pdf.

4

(5)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/757 z dnia 29 kwietnia 2015 r. w sprawie monitorowania, raportowania i weryfikacji emisji dwutlenku węgla z transportu morskiego oraz zmiany dyrektywy 2009/16/WE (Dz.U. L 123 z 19.5.2015, s. 55).

5

(6)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/842 z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie wiążących rocznych redukcji emisji gazów cieplarnianych przez państwa członkowskie od 2021 r. do 2030 r. przyczyniających się do działań na rzecz klimatu w celu wywiązania się z zobowiązań wynikających z Porozumienia paryskiego oraz zmieniające rozporządzenie (UE) nr 525/2013 (Dz.U. L 156 z 19.6.2018, s. 26).

6

(7)  COM(2021) 558 final

7

(8)  COM(2021) 557 final

8

(9)  Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/1814 z dnia 6 października 2015 r. w sprawie ustanowienia i funkcjonowania rezerwy stabilności rynkowej dla unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych i zmiany dyrektywy 2003/87/WE (Dz.U. L 264 z 9.10.2015, s. 1).

9

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/181 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/181

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2”

[COM(2021) 564 final – 2021/0214 (COD)]

(2022/C 152/30)

| Sprawozdawca: | Andrés BARCELÓ DELGADO |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | John COMER |

Sprawozdawca:

Andrés BARCELÓ DELGADO

Współsprawozdawca:

John COMER

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 13.9.2021
  Rada, 21.9.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 192 ust. 1 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 25.11.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 8.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 179/3/7 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 13.9.2021

Rada, 21.9.2021

Podstawa prawna

Art. 192 ust. 1 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

25.11.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

8.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

179/3/7

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji w sprawie ustanowienia mechanizmu dostosowania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (CBAM), którego celem jest podniesienie świadomości na temat ambicji UE w zakresie klimatu oraz ustanowienie równych szans na jednolitym rynku. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Komitet apeluje, aby rozszerzyć zakres oceny skutków na działalność eksportową sektorów objętych CBAM. UE musi nadal realizować swoje ambitne cele klimatyczne, ale jednocześnie powinna zadbać o to, by przemysł europejski miał równe szanse na arenie międzynarodowej, umożliwiając mu konkurowanie na jednolitym rynku i eksport na rynki międzynarodowe. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES zachęca unijnych prawodawców do rozważenia, w jaki sposób należy traktować eksport, aby umożliwić przemysłowi UE utrzymanie konkurencyjności na rynkach międzynarodowych. Zaleca przeprowadzenie oceny skutków, by ustalić, w jaki sposób należy interpretować lub dostosować zasady WTO, tak aby wspierały cele i skuteczność mechanizmu CBAM z myślą o przyczynieniu się do unikania emisji przemysłowych CO2 na całym świecie. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Wprowadzenie w życie wielu ważnych rozwiązań będzie wymagało opracowania kolejnych aktów delegowanych. Z tego względu, mając na uwadze tę oraz wcześniejszą kwestię, trudno przewidzieć, jakie będą skutki wdrożenia mechanizmu dla poszczególnych sektorów produkcyjnych. Wątpliwości dotyczące kilku kluczowych aspektów proponowanego rozporządzenia utrudniają jego ocenę do czasu osiągnięcia dalszych postępów w procesie legislacyjnym. Należy jednak unikać tworzenia niepewnych warunków ramowych, zwłaszcza odnośnie do oceny emisji CO2 związanych z produktami przywożonymi do Unii, tak aby nie osłabiać proaktywnych i wyprzedzających środków podejmowanych przez przedsiębiorstwa europejskie w celu ochrony klimatu. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES zwraca się do europejskich prawodawców, aby dochody pochodzące z CBAM przeznaczyć bezpośrednio na wsparcie przemian w przemyśle w sektorach, których zmiany te dotyczą. Niektóre sektory gospodarki odczuwające skutki nieuczciwej konkurencji w dziedzinie klimatu mogą potrzebować dodatkowego wsparcia, stanowiącego wyraz uznania dla ich wysiłków, ponieważ stoją przed groźbą utraty konkurencyjności w stosunku do tych, które nie internalizują śladu klimatycznego/środowiskowego. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES zachęca Unię Europejską do udzielenia pomocy krajom słabiej rozwiniętym, aby mogły zwiększyć swoje możliwości technologiczne i uniknąć ryzyka związanego z obchodzeniem CBAM. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Rzetelna weryfikacja rzeczywistych emisji wbudowanych związanych z przywożonymi towarami będzie miała kluczowe znaczenie dla sprawiedliwego wdrażania CBAM. EKES zaleca, aby Komisja przedstawiła upoważnionym organom weryfikacyjnym konkretne wymogi. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES podkreśla też potrzebę stworzenia w Europie silnego śladu przemysłowego, który zapewni pełną konkurencyjność i przyczyni się do ochrony klimatu. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES zwraca się do Komisji, by równolegle z procedurą legislacyjną przeprowadziła badanie wpływu potencjalnych skutków wdrożenia CBAM na cały łańcuch wartości. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Wprowadzenie mechanizmu CBAM doprowadziłoby do istotnych zmian w światowym systemie handlowym. UE musi podjąć wszelkie niezbędne kroki, aby wdrożenie CBAM nie pociągnęło za sobą wzrostu emisji gazów cieplarnianych w innych częściach świata, co może skutkować dodatkowymi emisjami w skali globalnej. CBAM w żaden sposób nie może prowadzić do dezindustrializacji UE. UE musi dbać o równowagę między swoimi ambicjami klimatycznymi a rzeczywistym faktem, że ograniczanie emisji gazów cieplarnianych jest sprawą globalną. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Wymiar polityczny CBAM nie został wystarczająco uwypuklony. Ostateczne decyzje dotyczące CBAM będą w dużej mierze oparte nie tylko na dyskusjach na forum UE, ale również na negocjacjach, które trzeba będzie przeprowadzić z partnerami handlowymi, aby uzgodnić rezultaty i uniknąć konfliktu handlowego. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES zakłada, że dobrze funkcjonujący system CBAM pozwoli zapewnić trwalsze miejsca pracy w przedsiębiorstwach i sektorach, które przestaną emitować znaczne ilości CO2 i staną się przyjazne klimatowi. Ostrzega jednak również przed ryzykiem niepowodzenia mechanizmu CBAM we współdziałaniu z systemem ETS. Całkowite zniesienie przydziału bezpłatnych uprawnień z chwilą wprowadzenia CBAM mogłoby doprowadzić do znacznej utraty miejsc pracy w UE. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Mechanizm CBAM będzie zarówno wspierać ambicje UE w dziedzinie klimatu, jak i sprzyjać przyszłemu zwiększeniu śladu przemysłowego w Europie. Podczas wdrażania CBAM – w trakcie okresu przejściowego i po jego zakończeniu – należy wziąć pod uwagę oczywiste ryzyko takie jak trudności w weryfikowaniu zgłoszonych z państw trzecich informacji o emisjach CO2 i możliwe obchodzenie przepisów. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Streszczenie wniosku Komisji

| 2.1. | 14 lipca Komisja opublikowała pakiet „Gotowi na 55: osiągnięcie unijnego celu klimatycznego na 2030 r. w drodze do neutralności klimatycznej” (1). Zawarto w nim wniosek dotyczący mechanizmu dostosowania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (CBAM) (2), który jest ściśle powiązany ze zmianą dyrektywy w sprawie systemu handlu uprawnieniami do emisji (ETS) (3). Sam pakiet „Gotowi na 55” powstał w następstwie komunikatu w sprawie Europejskiego Zielonego Ładu (4), który przedstawiono 15 grudnia 2019 r. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Wniosek przewiduje zastosowanie „hipotetycznego systemu handlu uprawnieniami do emisji” odnośnie do importu pewnych produktów przemysłowych i energii elektrycznej. W pierwszej fazie uwzględniono następujące sektory produkcji: cementu, stali, nawozów, aluminium i energii elektrycznej. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W przypadku materiałów, które wymagają bardziej zaawansowanego procesu produkcyjnego, wniosek zawiera już listę wielu produktów rynku niższego szczebla. Niezależnie od tego we wniosku występuje odniesienie do „produktów złożonych”, które mogłoby rozszerzyć jego zakres. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Obciążenie administracyjne związane z CBAM spoczywa na Komisji, państwach członkowskich i importerach na rynek UE. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Hipotetyczny system handlu uprawnieniami do emisji odzwierciedla system obowiązujący obecnie, ale zawiera pewne zasadnicze zmiany: nie przewiduje się w nim handlu certyfikatami dotyczącymi emisji, zaś importerzy będą musieli je przedstawić do umorzenia według aktualnej ceny emisji CO2 w UE, ustalonej na podstawie emisji wbudowanych związanych z produktami przywożonymi do UE. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Załącznik I do wniosku zawiera wykaz sektorów i produktów objętych CBAM. Komisja może rozszerzyć zakres CBAM na nowe produkty, jeżeli stwierdzi poważne ryzyko obchodzenia przepisów. Wniosek Komisji o włączenie nowych sektorów lub produktów będzie poddany pełnemu procesowi legislacyjnemu. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Proponowany system uwzględnia jedynie emisje bezpośrednie (zakres 1) i nie obejmuje emisji pośrednich związanych z energią (elektryczność lub ogrzewanie) (zakres 2) ani emisji pośrednich z produktów w łańcuchu wartości niższego szczebla. Może natomiast brać pod uwagę emisje z ograniczonego łańcucha wartości wyższego szczebla (z wyłączeniem transportu lub łańcucha wartości przedsiębiorstw) (zakres 3) pod pojęciem „towarów złożonych”. Zasady funkcjonowania tego systemu nie zostały szczegółowo opisane we wniosku i Komisja określi je w drodze aktów wykonawczych. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Zakres geograficzny obejmuje wszystkie państwa trzecie spoza unii celnej z wyjątkiem państw objętych obecnym systemem EU ETS lub państw „sprzężonych” z systemem EU ETS. Aby wziąć pod uwagę ceny emisji dwutlenku węgla obowiązujące w kilku krajach trzecich, przewidziano szczególne środki. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Mechanizm CBAM w odróżnieniu od systemu handlu uprawnieniami do emisji skupia się na produktach (z określonymi kodami Nomenklatury scalonej (CN)), natomiast system ETS dotyczy instalacji. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Głównym celem CBAM jest stopniowe zastąpienie obecnego przydziału bezpłatnych uprawnień w określonych sektorach. Po „trzyletnim okresie przejściowym” przydział bezpłatnych uprawnień będzie od 2026 r. stopniowo wycofywany w wymiarze 10 % rocznie przez dziesięć lat, jak przewiduje obecny wniosek Komisji. Szczegółowe informacje na temat przebiegu wycofywania przydziałów bezpłatnych uprawnień dla wybranych sektorów zostały zawarte nie we wniosku CBAM, ale w przeglądzie dyrektywy ETS. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | W ramach CBAM brane będą pod uwagę przydziały bezpłatnych uprawnień dla przemysłu UE, aby uniknąć podwójnej ochrony. Komisja wyda odpowiednie akty wykonawcze, w których określi metodę, jaką należy zastosować do obliczenia wskaźnika CBAM dla każdego produktu. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Przepisy dotyczące określania emisji wbudowanych w produkty są ogólne, natomiast w przypadku importu energii elektrycznej zastosowano specjalne, uproszczone podejście. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Komisja wyraża przekonanie, że konieczny będzie trzyletni okres przejściowy, aby dopracować sposób obliczania wbudowanych emisji oraz ustalić, które podmioty będą pełniły funkcję akredytowanych weryfikatorów poziomu tych emisji. Całkowita rewizja systemu powinna zostać przeprowadzona w 2025 r., przed rozpoczęciem drugiego etapu CBAM. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Opłaty z tytułu CBAM, pobierane przez organy krajowe, będą co do zasady odprowadzane do skarbu UE, po odliczeniu kosztów administracyjnych związanych z zarządzaniem procedurami. |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Wniosek przewiduje trzyletnią (2023–2025) administracyjną fazę próbną bez konsekwencji gospodarczych. Importerzy będą musieli dopełnić pewnych procedur sprawozdawczych, jednak bez konieczności weryfikowania emisji wbudowanych, uzyskania uprzedniego zezwolenia ani uiszczania opłat za certyfikaty dla przywożonych produktów. |
| --- | --- |

2.15.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Komisja, pod przewodnictwem DG TAXUD, wykonała solidną pracę, przygotowując wniosek, który łączy w sobie potrzebę rozszerzania ambitnych celów klimatycznych UE z dążeniem do wyeliminowania ryzyka ucieczki emisji. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | We wniosku nie wskazano jednak niektórych kwestii technicznych, które zostaną rozstrzygnięte przez Komisję w pierwszej fazie (okres próbny). Zarówno Rada, jak i Parlament zobowiązały się, że wprowadzą CBAM w 2023 r., co oznacza napięty harmonogram prac. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Wprowadzenie w życie wielu ważnych rozwiązań będzie wymagało opracowania kolejnych aktów delegowanych. Z tego względu, mając na uwadze tę oraz wcześniejszą kwestię, trudno przewidzieć, jakie będą skutki wdrożenia mechanizmu dla poszczególnych sektorów produkcyjnych. Wątpliwości dotyczące kilku kluczowych szczegółowych aspektów proponowanego rozporządzenia utrudniają jego ocenę do czasu osiągnięcia dalszych postępów w procesie legislacyjnym. Należy jednak unikać tworzenia niepewnych warunków ramowych, zwłaszcza odnośnie do oceny emisji CO2 związanych z produktami przywożonymi do Unii, tak aby nie osłabiać aktywnych i wyprzedzających środków podejmowanych przez przedsiębiorstwa europejskie w celu ochrony klimatu. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | W przypadku importu energii elektrycznej brakuje jasności co do tego, czy Komisja właściwie oceniła skutki dla ceny energii elektrycznej na unijnym rynku energetycznym i sposób, w jaki rozwiązanie to wpłynie na wzrost kosztów ponoszonych przez konsumentów, a tym samym zwiększy ryzyko ucieczki emisji w sektorach energochłonnych. Należy pamiętać, że zużycia energii elektrycznej nie uwzględnia się w zakresie obliczania śladu węglowego produktów przywożonych (5). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Przemysł europejski jest nastawiony na wywóz i w rezultacie wprowadzenia CBAM może zyskać pewną ochronę przed przywozem. Jeżeli jednak nie będzie w stanie konkurować na rynkach międzynarodowych i w znacznym stopniu utraci konkurencyjność, to Europa nie będzie mogła przyciągać inwestycji przemysłowych. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Bardzo szybkie zastąpienie istniejących środków przeciwdziałania ucieczce emisji CO2 mechanizmem CBAM mogłoby doprowadzić do poważnej niepewności, która zaburzyłaby długoterminowe decyzje inwestycyjne podjęte na podstawie niedawno zmienionych celów na rok 2030. Rozwiązanie to mogłoby też ograniczyć zdolność przemysłu do inwestowania w technologie niskoemisyjne i stanowić barierę w konkurowaniu o dostęp do rynków trzecich. Dlatego też, o ile to konieczne, w początkowym okresie należy utrzymać aktualny odsetek bezpłatnych uprawnień, aby umożliwić gałęziom przemysłu objętym CBAM osiągnięcie większej wydajności węglowej, a następnie stopniowo zmniejszać liczbę bezpłatnych uprawnień, w zależności od sytuacji, aby ułatwić dalszą dekarbonizację. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Należy starannie ocenić skutki dla konkurencyjności i cen w łańcuchu wartości, aby ograniczyć ich negatywny wpływ, zwłaszcza w sektorach eksportowych, takich jak m.in. sektor rolno-spożywczy, które są w dużym stopniu uzależnione od produktów wytwarzanych przez sektory ujęte już we wniosku dotyczącym CBAM. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Cele CBAM będzie można skutecznie osiągnąć tylko wtedy, gdy wymóg unikania emisji CO2 związanych z produktami przywożonymi do UE zostanie zrównoważony korzyściami płynącymi z przyjaznej dla klimatu produkcji towarów wywożonych przez europejskich producentów. Na jednolitym rynku mogą wprawdzie istnieć stosunkowo równorzędne warunki konkurencji między przedsiębiorstwami z państw trzecich a przedsiębiorcami z UE, ale żadne unijne przedsiębiorstwo nie będzie mogło konkurować za granicą, ponieważ producenci unijni będą ponosić pełne koszty emisji, podczas gdy ich konkurenci z państw trzecich poniosą jedynie nieznaczne koszty lub nie będą ponosić ich wcale. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Omawiany mechanizm mógłby otworzyć drzwi dla kilku systemów umożliwiających obchodzenie przepisów, jak np. przenoszenie źródeł, szczegółowe dane dotyczące weryfikacji, fałszywe deklarowanie przez przedsiębiorstwa w państwach trzecich posiadające wiele zakładów, że produkty wytwarzane w zakładach o wysokim śladzie węglowym są wytwarzane w zakładach o niskim śladzie węglowym, zmiany źródeł i definicji towarów. To z kolei mogłoby utrudnić postępy w realizacji ambitniejszych celów CBAM w zakresie klimatu. Wniosek należy starannie dopracować w trakcie procesu legislacyjnego, aby uniknąć szkodliwych zachowań, które poważnie utrudniają osiągnięcie celu legislacyjnego: towary muszą mieć swój własny ślad klimatyczny niezależnie od tego, skąd pochodzą, aby wspierać skuteczne łagodzenie skutków zmiany klimatu na całym świecie, zamiast ograniczać się do lokalnego zmniejszenia emisji poprzez outsourcing. |
| --- | --- |

3.9.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | EKES wykazał się dużym zaangażowaniem w badanie możliwości, ograniczeń i ważnych aspektów, które należy rozwinąć w ramach systemu dostosowania cen na granicach lub alternatywnego systemu podatkowego w celu wyeliminowania ucieczki emisji poprzez wyrównanie kosztów i wysiłków związanych z klimatem, odnośnie do produktów zarówno z UE, jak i z państw trzecich. Komitet był pierwszą instytucją UE, która przedstawiła te możliwości jako środek pomocniczy służący ograniczeniu ucieczki emisji. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Komisja pragnie rozszerzyć CBAM, aby uwzględnić „emisje z zakresu 2” (pochodzące z energii elektrycznej lub ogrzewania), które aktualnie są wyłączone. Unijni ustawodawcy muszą jednak wziąć pod uwagę, że odszkodowanie z tytułu kosztów pośrednich związanych z energią elektryczną nie jest jednolite, ponieważ zależy od decyzji państw członkowskich. W najgorszym wypadku CBAM może ograniczyć wysokość tych odszkodowań dla przemysłu, co skutkowałoby ich zmniejszeniem w stosunku do poziomu określonego w wytycznych UE. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Wniosek dotyczący CBAM wyłącza żelazostopy (CN 7202), ale nie jest jasne, czy wbudowane emisje dla żelazostopów będą brane pod uwagę w powiązanych produktach (np. stal nierdzewna (CN 7218)), ponieważ wiele aspektów czeka na wtórne uregulowanie, które obejmie zagadnienia techniczne i inne bardzo ważne kwestie. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Na szczeblu UE pewność prawa ma nadrzędne znaczenie, dlatego wniosek w sprawie CBAM należy dopracować w trakcie procesu legislacyjnego, aby zagwarantować tę pewność wszystkim podmiotom gospodarczym, zarówno z Europy, jak i z państw trzecich. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Na równych zasadach należy wspierać sprawiedliwą „konkurencyjność klimatyczną i środowiskową” europejskiego lub pozaeuropejskiego wydajnego przemysłu na arenie międzynarodowej, obejmującą też uczciwe warunki pracy uzgodnione w ramach rokowań zbiorowych między partnerami społecznymi. Jedynie dbając o klimat i utrzymując sprawiedliwe warunki pracy i warunki socjalne, można zapewnić pożądaną społecznie nową konkurencyjność europejskiego przemysłu. Takie rozumienie przyjęte na jednolitym rynku UE, a także na rynku międzynarodowym, będzie sprzyjać uczciwej konkurencji klimatycznej. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Zgodność przywozu do UE z wymogami CBAM opiera się na dokumentach sporządzonych poza UE. W związku z tym rodzi się pytanie o ekstraterytorialność i kompetencje UE w zakresie stwierdzania ważności takich dokumentów. Czas potrzebny do dokonania tego rodzaju oceny umożliwia ponadto dostęp do rynku UE towarom przywożonym, których ślad węglowy jest wyższy niż zadeklarowany, ze szkodą dla proponowanych uregulowań i dla przemysłu europejskiego. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Nie ma jasności co do sposobu obliczania emisji wbudowanych w produkty przetworzone niewymienione w załączniku 1, ale zawierające materiały w nim wyszczególnione. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Sprawozdawczość, weryfikacja, identyfikowalność i monitorowanie stanowią najważniejsze aspekty i nie powinny opierać się jedynie na wyrywkowym śledzeniu przebiegu procesu, analogicznie do systemu ETS, w ramach którego monitorowanie także nie ma wyrywkowego charakteru. Należy opracować jednoznaczną i szybką procedurę, aby zagwarantować, że w przypadku możliwego obejścia CBAM lub braku zgodności z tym mechanizmem problemy te zostaną rozwiązane w krótszym czasie, co pozwoli uniknąć zarówno obchodzenia, jak i zakłóceń w handlu/łańcuchu dostaw. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | W Unii Europejskiej i państwach członkowskich weryfikacja i monitorowanie muszą być w pełni przejrzyste i wiarygodne. Odpowiednim organom upoważnionym do prowadzenia nadzoru należy zapewnić dostęp do informacji, z logicznym zachowaniem poufności. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Komisja Europejska powinna zaoferować swoje wsparcie państwom członkowskim o ograniczonych możliwościach administracyjnych na granicach, ponieważ mogą one stać się celem nieuczciwych praktyk i bramą prowadzącą do obchodzenia CBAM. Powinna też przewidzieć swego rodzaju szkolenie z zakresu CBAM w swoich programach wsparcia krajów rozwijających się i sąsiednich, aby pomóc im sprostać wyzwaniom związanym z ochroną klimatu i uniknąć ryzyka obchodzenia przepisów. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Dochody pochodzące z CBAM należy przeznaczyć na wspieranie sprawiedliwej przemysłowej transformacji europejskiej w kierunku gospodarki bezemisyjnej w tych sektorach, których ona dotyczy. UE mogłaby uruchomić specjalny fundusz innowacyjny na rzecz rozwoju technologicznego, aby wspierać transformację przemysłową, nie narażając przy tym swojej konkurencyjności klimatycznej. |
| --- | --- |

4.11.

5.   Uwagi dotyczące WTO

| 5.1. | Komisja podchodzi z dużą ostrożnością do kwestii zgodności z zasadami WTO. Z tego powodu kwestie związane z wywozem zostały wyłączone z wniosku. Ze względu na sprzeczne opinie dotyczące zgodności z zasadami WTO należy przeprowadzić szczegółową analizę w tym zakresie, wraz z rzetelnymi rozmowami dyplomatycznymi z partnerami handlowymi, aby uniknąć wojny handlowej i umożliwić przemysłowi UE zachowanie konkurencyjności na rynkach międzynarodowych. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Prawdopodobnie zostanie zastosowany artykuł XX lit. b) i g) Układu ogólnego w sprawie taryf celnych i handlu (GATT 1994), aby uzasadnić CBAM jako politykę ochrony środowiska. Nie można przewidzieć, jaką decyzję podejmie w tej kwestii panel WTO lub organ odwoławczy. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | W obecnych okolicznościach, w związku z pilną potrzebą przeciwdziałania zmianie klimatu, jest bardzo ważne, aby odnowiona WTO uwzględniła w swoim programie obszar ochrony środowiska i klimatu. UE mogłaby wykorzystać mechanizm CBAM jako okazję do rozpoczęcia stosownej debaty, wraz z innymi partnerami handlowymi w ramach WTO. EKES zaproponował już taki krok w opinii REX/531 (6). |
| --- | --- |

5.3.

Bruksela, dnia 8 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2021) 550 final.

1

(2)  COM(2021) 564 final.

2

(3)  COM(2021) 551 final.

3

(4)  COM(2019) 640 final.

4

(5)  Przeprowadzona przez Komisję Europejską ocena skutków CBAM, załącznik 8.

5

(6)  Opinia EKES-u „Rynek uprawnień do emisji dwutlenku węgla: powstanie, struktura i wyzwania dla europejskiego przemysłu” (REX/531) (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 122).

6

---

ZAŁĄCZNIK

Następujące poprawki, które uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, zostały odrzucone w trakcie debaty (art. 43 ust. 2 regulaminu wewnętrznego):

POPRAWKA 1

Punkt 3.6

Zmienić:

| Opinia sekcji | Poprawka |
| --- | --- |
| Bardzo szybkie zastąpienie istniejących środków przeciwdziałania ucieczce emisji CO2 mechanizmem CBAM mogłoby doprowadzić do poważnej niepewności, która zaburzyłaby długoterminowe decyzje inwestycyjne podjęte na podstawie niedawno zmienionych celów na rok 2030. Rozwiązanie to mogłoby też ograniczyć zdolność przemysłu do inwestowania w technologie niskoemisyjne i stanowić barierę w konkurowaniu o dostęp do rynków trzecich. Dlatego też, o ile to konieczne, w początkowym okresie należy utrzymać aktualny odsetek bezpłatnych uprawnień, aby umożliwić gałęziom przemysłu objętym CBAM osiągnięcie większej wydajności węglowej, a następnie stopniowo zmniejszać liczbę bezpłatnych uprawnień,
  w zależności od sytuacji
  , aby ułatwić dalszą dekarbonizację. | Bardzo szybkie zastąpienie istniejących środków przeciwdziałania ucieczce emisji CO2 mechanizmem CBAM mogłoby doprowadzić do poważnej niepewności, która zaburzyłaby długoterminowe decyzje inwestycyjne podjęte na podstawie niedawno zmienionych celów na rok 2030. Rozwiązanie to mogłoby też ograniczyć zdolność przemysłu do inwestowania w technologie niskoemisyjne i stanowić barierę w konkurowaniu o dostęp do rynków trzecich. Dlatego też, o ile to konieczne, w początkowym okresie należy utrzymać aktualny odsetek bezpłatnych uprawnień, aby umożliwić gałęziom przemysłu objętym CBAM osiągnięcie większej wydajności węglowej, a następnie stopniowo zmniejszać liczbę bezpłatnych uprawnień
  do czasu
  ,
  aż nowy środek nie wykaże swojej skuteczności
  , aby ułatwić dalszą dekarbonizację. |

Opinia sekcji

Poprawka

Bardzo szybkie zastąpienie istniejących środków przeciwdziałania ucieczce emisji CO2 mechanizmem CBAM mogłoby doprowadzić do poważnej niepewności, która zaburzyłaby długoterminowe decyzje inwestycyjne podjęte na podstawie niedawno zmienionych celów na rok 2030. Rozwiązanie to mogłoby też ograniczyć zdolność przemysłu do inwestowania w technologie niskoemisyjne i stanowić barierę w konkurowaniu o dostęp do rynków trzecich. Dlatego też, o ile to konieczne, w początkowym okresie należy utrzymać aktualny odsetek bezpłatnych uprawnień, aby umożliwić gałęziom przemysłu objętym CBAM osiągnięcie większej wydajności węglowej, a następnie stopniowo zmniejszać liczbę bezpłatnych uprawnień,
  w zależności od sytuacji
  , aby ułatwić dalszą dekarbonizację.

Bardzo szybkie zastąpienie istniejących środków przeciwdziałania ucieczce emisji CO2 mechanizmem CBAM mogłoby doprowadzić do poważnej niepewności, która zaburzyłaby długoterminowe decyzje inwestycyjne podjęte na podstawie niedawno zmienionych celów na rok 2030. Rozwiązanie to mogłoby też ograniczyć zdolność przemysłu do inwestowania w technologie niskoemisyjne i stanowić barierę w konkurowaniu o dostęp do rynków trzecich. Dlatego też, o ile to konieczne, w początkowym okresie należy utrzymać aktualny odsetek bezpłatnych uprawnień, aby umożliwić gałęziom przemysłu objętym CBAM osiągnięcie większej wydajności węglowej, a następnie stopniowo zmniejszać liczbę bezpłatnych uprawnień
  do czasu
  ,
  aż nowy środek nie wykaże swojej skuteczności
  , aby ułatwić dalszą dekarbonizację.

| Uzasadnienie |
| --- |
| Ponieważ punkt 3.6 zasadniczo odnosi się do bezpłatnych uprawnień, które należy początkowo utrzymać, aby umożliwić gałęziom przemysłu objętym CBAM osiągnięcie większej wydajności węglowej, a następnie stopniowo zmniejszać, należy go umieścić również w części „Wnioski i zalecenia”, dodając fragment: „do czasu, aż nowy środek nie wykaże swojej skuteczności”. Wzmocni to przesłanie, zgodnie z którym CBAM powinien być postrzegany jako uzupełniający instrument przydziału bezpłatnych uprawnień do czasu, gdy mechanizm ten stanie się w pełni operacyjny, skuteczny i nie będzie prowadził do ucieczki emisji, co pozwoli zapewnić faktycznie równe warunki działania dla przemysłu UE. |

Uzasadnienie

Ponieważ punkt 3.6 zasadniczo odnosi się do bezpłatnych uprawnień, które należy początkowo utrzymać, aby umożliwić gałęziom przemysłu objętym CBAM osiągnięcie większej wydajności węglowej, a następnie stopniowo zmniejszać, należy go umieścić również w części „Wnioski i zalecenia”, dodając fragment: „do czasu, aż nowy środek nie wykaże swojej skuteczności”. Wzmocni to przesłanie, zgodnie z którym CBAM powinien być postrzegany jako uzupełniający instrument przydziału bezpłatnych uprawnień do czasu, gdy mechanizm ten stanie się w pełni operacyjny, skuteczny i nie będzie prowadził do ucieczki emisji, co pozwoli zapewnić faktycznie równe warunki działania dla przemysłu UE.

Wynik głosowania:

| Za: | 66 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 90 |
| Wstrzymało się: | 24 |

Za:

66

Przeciw:

90

Wstrzymało się:

24

POPRAWKA 2

Punkt 1.12

Zmienić:

| Opinia sekcji | Poprawka |
| --- | --- |
| EKES zakłada, że dobrze funkcjonujący system CBAM pozwoli zapewnić trwalsze miejsca pracy w przedsiębiorstwach i sektorach, które przestaną emitować znaczne ilości CO2 i staną się przyjazne klimatowi. Ostrzega jednak również przed ryzykiem niepowodzenia mechanizmu CBAM we współdziałaniu z systemem ETS. Całkowite zniesienie przydziału bezpłatnych uprawnień z chwilą wprowadzenia CBAM mogłoby doprowadzić do znacznej utraty miejsc pracy w UE. | EKES zakłada, że dobrze funkcjonujący system CBAM pozwoli zapewnić trwalsze miejsca pracy w przedsiębiorstwach i sektorach, które przestaną emitować znaczne ilości CO2 i staną się przyjazne klimatowi. Ostrzega jednak również przed ryzykiem niepowodzenia mechanizmu CBAM we współdziałaniu z systemem ETS. Całkowite zniesienie przydziału bezpłatnych uprawnień z chwilą wprowadzenia CBAM mogłoby doprowadzić do znacznej utraty miejsc pracy w UE.
  W początkowym okresie należy utrzymać aktualny odsetek bezpłatnych uprawnień, aby umożliwić gałęziom przemysłu objętym CBAM osiągnięcie większej wydajności węglowej, a następnie stopniowo zmniejszać liczbę bezpłatnych uprawnień do czasu, aż nowy środek nie wykaże swojej skuteczności, aby ułatwić dalszą dekarbonizację. |

Opinia sekcji

Poprawka

EKES zakłada, że dobrze funkcjonujący system CBAM pozwoli zapewnić trwalsze miejsca pracy w przedsiębiorstwach i sektorach, które przestaną emitować znaczne ilości CO2 i staną się przyjazne klimatowi. Ostrzega jednak również przed ryzykiem niepowodzenia mechanizmu CBAM we współdziałaniu z systemem ETS. Całkowite zniesienie przydziału bezpłatnych uprawnień z chwilą wprowadzenia CBAM mogłoby doprowadzić do znacznej utraty miejsc pracy w UE.

EKES zakłada, że dobrze funkcjonujący system CBAM pozwoli zapewnić trwalsze miejsca pracy w przedsiębiorstwach i sektorach, które przestaną emitować znaczne ilości CO2 i staną się przyjazne klimatowi. Ostrzega jednak również przed ryzykiem niepowodzenia mechanizmu CBAM we współdziałaniu z systemem ETS. Całkowite zniesienie przydziału bezpłatnych uprawnień z chwilą wprowadzenia CBAM mogłoby doprowadzić do znacznej utraty miejsc pracy w UE.
  W początkowym okresie należy utrzymać aktualny odsetek bezpłatnych uprawnień, aby umożliwić gałęziom przemysłu objętym CBAM osiągnięcie większej wydajności węglowej, a następnie stopniowo zmniejszać liczbę bezpłatnych uprawnień do czasu, aż nowy środek nie wykaże swojej skuteczności, aby ułatwić dalszą dekarbonizację.

| Uzasadnienie |
| --- |
| Celem jest przeniesienie bardzo ważnego tekstu z pkt 3.6 do wniosków (zob. powyżej).
  Należy położyć nacisk na to, że bezpłatne uprawnienia CBAM powinny zostać całkowicie zniesione dopiero, gdy nowy mechanizm udowodni swoją skuteczność. |

Uzasadnienie

Celem jest przeniesienie bardzo ważnego tekstu z pkt 3.6 do wniosków (zob. powyżej).

Należy położyć nacisk na to, że bezpłatne uprawnienia CBAM powinny zostać całkowicie zniesione dopiero, gdy nowy mechanizm udowodni swoją skuteczność.

Wynik głosowania:

| Za: | 60 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 94 |
| Wstrzymało się: | 26 |

Za:

60

Przeciw:

94

Wstrzymało się:

26

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/189 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/189

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek w sprawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) 2018/842 w sprawie wiążących rocznych redukcji emisji gazów cieplarnianych przez państwa członkowskie od 2021 r. do 2030 r. przyczyniających się do działań na rzecz klimatu w celu wywiązania się z zobowiązań wynikających z porozumienia paryskiego”

[COM(2021) 555 final – 2021/0200(COD)]

(2022/C 152/31)

| Sprawozdawca: | Weselin MITOW |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Udo HEMMERLING |

Sprawozdawca:

Weselin MITOW

Współsprawozdawca:

Udo HEMMERLING

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 13.9.2021
  Rada, 17.9.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 i 192 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 25.11.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 8.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 220/4/8 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 13.9.2021

Rada, 17.9.2021

Podstawa prawna

Art. 304 i 192 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

25.11.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

8.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

220/4/8

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji dotyczący zmiany rozporządzenia w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnego (ESR) – rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/842 (1) w sprawie wiążących rocznych redukcji emisji gazów cieplarnianych przez państwa członkowskie – w celu dostosowania wkładu ESR w realizację zwiększonych ambicji na 2030 r., co jest założeniem Europejskiego Zielonego Ładu i przekłada się na konkretne działania w ramach pozostałej części pakietu „Gotowi na 55”. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Chociaż większe ambicje UE w zakresie redukcji emisji mogą budzić szacunek w porównaniu z międzynarodowymi zobowiązaniami, to nawet te zwiększone wysiłki mogą okazać się niewystarczające do wniesienia znaczącego wkładu przez bogatą gospodarkę i głównego historycznego emitenta w realizację scenariusza zakładającego maksymalny wzrost temperatury o 1,5 oC do końca bieżącego stulecia, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę dramatyczną prognozę opublikowaną niedawno przez IPCC w szóstym sprawozdaniu oceniającym (AR6) (2021) (2). W związku z tym bardzo ważne jest, by już teraz wdrażać cel dotyczący redukcji emisji w całej UE o 55 % do 2030 r., a wysiłki państw członkowskich mają w tym przypadku fundamentalne znaczenie. EKES uznaje zatem, że niezwykle istotne jest ustalenie ambitnych i wiążących celów dla państw członkowskich w zakresie wspólnego wysiłku redukcyjnego. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Wysoki poziom ambicji klimatycznych w odniesieniu do całego pakietu „Gotowi na 55” jest zatem niepodważalny. Jednocześnie efekty dystrybucyjne niezbędnych działań w dziedzinie klimatu mogą być znaczące (zarówno między państwami członkowskimi, jak i wewnątrz nich), a zatem należy się do tego odpowiednio ustosunkować. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | W związku z tym EKES podziela pogląd, że należy wziąć pod uwagę różnice między państwami członkowskimi w celu zapewnienia maksymalnej sprawiedliwości i opłacalności. Aby osiągnąć rzeczywistą racjonalność pod względem kosztów w sposób sprawiedliwy, obliczenia dotyczące wspólnego wysiłku redukcyjnego powinny uwzględniać oba aspekty jednocześnie i wyznaczać cele w taki sposób, by względne koszty redukcji emisji w odniesieniu do PKB były takie same dla każdego kraju. EKES uważa, że mechanizmy elastyczności odgrywają kluczową rolę w kompensowania niedociągnięć w zakresie wspólnego wysiłku redukcyjnego i zasługują na szczególną uwagę. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Należy uwzględnić powyższe czynniki w taki sposób, by zwiększyć postępy w kierunku długoterminowej neutralności klimatycznej, a zatem trzeba wziąć pod uwagę zarówno ograniczenie emisji, jak i sekwestrację dwutlenku węgla, a także wyzwania związane z przystosowaniem się do zmiany klimatu i bezpieczeństwem żywnościowym. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Z myślą o ustanowieniu nowego systemu handlu uprawnieniami do emisji dla transportu drogowego i budynków EKES popiera obecny wniosek Komisji dotyczący utrzymania tych sektorów w zakresie rozporządzenia ESR nawet po wprowadzeniu nowego systemu i odnotowuje, że redukcje emisji wynikające z handlu uprawnieniami do emisji w tych sektorach będą zaliczane na poczet wysiłków państw członkowskich na rzecz wypełnienia zobowiązań wynikających z ESR. EKES zwraca uwagę na konieczność zapewnienia przez Komisję i państwa członkowskie sprawnego i przejrzystego interfejsu między tymi dwoma systemami. |
| --- | --- |

1.6.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Omawiany wniosek, stanowiący część pakietu „Gotowi na 55” zainicjowanego przez Komisję Europejską 14 lipca 2021 r., dąży do zmiany rozporządzenia w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnego (ESR) z myślą o dostosowaniu jego wkładu w osiągnięcie celu redukcji emisji o 55 % do roku 2030 zgodnie z Europejskim prawem o klimacie. Ogólne redukcje musiałyby wzrosnąć o ok. 11 punktów procentowych w stosunku do celu redukcji emisji o 29 % do roku 2030 określonego w 2018 r. w rozporządzeniu ESR. W niniejszej opinii EKES wyraża swoje stanowisko na temat proponowanego rozporządzenia w sprawie wiążących rocznych redukcji emisji gazów cieplarnianych przez państwa członkowskie od 2021 r. do 2030 r. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Wniosek w sprawie ESR stanowi element wywiązania się przez UE ze zobowiązania do redukcji jej emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 55 % do roku 2030 w porównaniu z poziomem z roku 1990. Zgodnie z propozycjami Komisji cel na 2030 r. wymaga redukcji emisji o 61 % w sektorach objętych istniejącym unijnym systemem handlu uprawnieniami do emisji (ETS), redukcji o 43 % w proponowanym oddzielnym systemie ETS dla transportu i budownictwa oraz o 40 % w innych sektorach (nieobjętych ETS) w porównaniu z poziomami z 2005 r. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Proponowana regulacja ma zastosowanie do transportu drogowego i budynków, które byłyby objęte oddzielnym systemem handlu uprawnieniami do emisji, jak stwierdzono w pakiecie „Gotowi na 55”, a także do żeglugi krajowej w UE oraz sektorów i rodzajów działalności nieobjętych systemem ETS, takich jak rolnictwo i odpady. EKES popiera propozycję Komisji dotyczącą utrzymania rozporządzenia ESR dla wyżej wymienionych sektorów. Zgodnie z oceną skutków Komisji oczekiwana wartość dodana tego rozwiązania polega na tym, że zapewnia ono wymagane zmniejszenie emisji w tych sektorach, a (rozszerzony) system handlu emisjami powinien być postrzegany jako dodatkowe wsparcie dla osiągnięcia ambitniejszych celów na 2030 r. W ocenie skutków wskazano również, że podniesienie krajowych poziomów docelowych na mocy rozporządzenia ESR będzie wymagało ponownego rozpatrzenia zasad sprawiedliwości i oszczędności kosztowej. Potrzebne mogą być zatem instrumenty uzupełniające (rynek i regulacja) w sektorach charakteryzujących się sztywnością rynku (brak dostępu do przystępnych cenowo rozwiązań niskoemisyjnych), w których ludność (zwłaszcza grupy o niskich dochodach) jest bezpośrednio dotknięta. Utrzymanie wspomnianych sektorów w orbicie możliwości regulacyjnych państw członkowskich działających w ramach rozporządzenia ESR gwarantuje uzyskanie pożądanych wyników i może zapewnić lepszą ochronę i sprawiedliwość. Dlatego EKES popiera obecny wniosek Komisji dotyczący utrzymania tych sektorów w zakresie rozporządzenia ESR nawet po wprowadzeniu nowego systemu handlu uprawnieniami do emisji w transporcie drogowym i budownictwie. EKES zwraca uwagę na konieczność zapewnienia przez Komisję i państwa członkowskie sprawnego i przejrzystego interfejsu między tymi dwoma systemami. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Komisja proponuje utrzymanie zróżnicowanych krajowych celów w zakresie redukcji emisji z myślą o tym, by zapewnić zgodność z zasadami sprawiedliwości i opłacalności postulowanymi przez Radę Europejską. Zmienione cele poszczególnych państw członkowskich w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych w sektorach objętych rozporządzeniem ESR na rok 2030 wahają się od 10 % do 50 % w porównaniu z poziomami z 2005 r. EKES zdecydowanie popiera koncepcję, zgodnie z którą państwa członkowskie, które są najlepiej przygotowane pod względem ekonomicznym do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, powinny robić stosunkowo więcej. Należy także rozważyć potencjał redukcji emisji, który byłby racjonalny pod względem kosztów – w tym względzie mechanizmy elastyczności powinny wnieść znaczący wkład. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Jeśli chodzi o mechanizmy elastyczności, należy również stosować elastyczność między państwami członkowskimi i elastyczność na przestrzeni czasu za pomocą przechowywania i pożyczania, z uwzględnieniem różnych możliwości i zdolności państw członkowskich, opłacalnych rozwiązań oraz skutków cykli gospodarczych. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Komisja proponuje kontynuację systemu elastyczności umożliwiającego przekazywanie limitów emisji między państwami członkowskimi oraz na przestrzeni czasu. Komisja proponuje ponadto nowe formy elastyczności, dzięki którym sektor objęty rozporządzeniem ESR może w pewnym zakresie wymieniać uprawnienia z sektorami objętymi systemem ETS i sektorami LULUCF. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Proponowany pakiet „Gotowi na 55” porusza również kwestię monitorowania i raportowania w odniesieniu do gazów cieplarnianych, w tym zasady rozliczania w odniesieniu do użytkowania gruntów i leśnictwa. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Uwagi szczegółowe

| 3.1. | Komisja słusznie uwzględnia w swoim wniosku zasady sprawiedliwości i opłacalności. EKES podziela pogląd, że należy wziąć pod uwagę różnice między państwami członkowskimi, by zapewnić zarówno sprawiedliwość, jak i racjonalność pod względem kosztów. Ma to na celu odzwierciedlenie różnych charakterystyk i sytuacji wyjściowych państw członkowskich, a także ich potencjału gospodarczego w zakresie redukcji emisji. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES podkreśla, że przy uwzględnianiu krajowych celów w zakresie redukcji emisji i metod ich osiągnięcia w sprawiedliwy i opłacalny sposób należy rozpatrzyć stopniowe wycofanie istniejących dotacji państwowych dla produkcji i zużycia energii z paliw kopalnych. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Komitet ostrzega jednak, że proponowane podejście uwzględnia oddzielnie kwestie sprawiedliwości i opłacalności. Natomiast aby osiągnąć najbardziej skuteczny wynik na poziomie UE w sposób sprawiedliwy i rzeczywiście racjonalny pod względem kosztów, obliczenia powinny kompleksowo obejmować oba te aspekty we wszystkich państwach członkowskich. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | W odniesieniu do użytkowania gruntów i leśnictwa – co jest tematem na oddzielny wniosek, lecz ma pewne znaczenie również dla innych sektorów – Komisja proponuje, aby emisje i pochłanianie gazów cieplarnianych, obliczane w oparciu o zasady rozliczania, równoważyły się w każdym państwie członkowskim. Dzięki włączeniu pochłaniaczy dwutlenku węgla do unijnego celu redukcji emisji gazów cieplarnianych do roku 2030 pochłanianie gazów cieplarnianych netto w sektorze LULUCF zostałoby zwiększone do 310 mln ton. Chociaż EKES uważa, że zwiększenie ambicji jest konieczne, wskazuje, że pochłanianie dwutlenku węgla nie powinno być postrzegane jako mechanizm kompensacji redukcji emisji w innych sektorach. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES jest zdania, że musi istnieć skuteczny, przejrzysty system monitorowania wyników elastyczności. Należy zatem wzmocnić obecne ramy monitorowania funkcjonujące za pośrednictwem rejestru ustanowionego rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) 2019/1124 (3), aby zagwarantować, że dane dotyczące transakcji, w tym wykorzystanie elastyczności, są w pełni dostępne publicznie (4). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | W odniesieniu do krajowych celów w zakresie redukcji emisji EKES zaleca Komisji zbadanie, jakie charakterystyki państw członkowskich inne niż PKB na mieszkańca należy wziąć pod uwagę przy ustalaniu celów krajowych (np. intensywność emisji dwutlenku węgla, regiony podatne na zagrożenia itd.) również z myślą o wsparciu zapewnianym za pośrednictwem unijnego Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. |
| --- | --- |

3.6.

Bruksela, dnia 8 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/842 z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie wiążących rocznych redukcji emisji gazów cieplarnianych przez państwa członkowskie od 2021 r. do 2030 r. przyczyniających się do działań na rzecz klimatu w celu wywiązania się z zobowiązań wynikających z Porozumienia paryskiego oraz zmieniające rozporządzenie (UE) nr 525/2013 (Dz.U. L 156 z 19.6.2018, s. 26).

1

(2)  IPCC (2021): Summary for Policymakers [Streszczenie dla decydentów politycznych]. W: Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [V. MassonDelmotte, P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eds.)]. Cambridge University Press.

2

Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change

(3)  Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2019/1124 z dnia 13 marca 2019 r. zmieniające rozporządzenie delegowane (UE) 2019/1122 w odniesieniu do funkcjonowania rejestru Unii na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/842 (Dz.U. L 177 z 2.7.2019, s. 66).

3

(4)  Obecnie dane dotyczące transakcji, w tym wykorzystanie elastyczności, są dostępne publicznie (Dziennik transakcji Unii Europejskiej)). Ponadto Komisja co roku składa sprawozdania na temat zgodności ze wszystkimi przepisami UE dotyczącymi klimatu za pośrednictwem sprawozdania z postępów działań UE na rzecz klimatu.

4

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/192 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/192

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) 2018/841 w odniesieniu do zakresu stosowania, uproszczenia przepisów dotyczących zgodności, określenia celów państw członkowskich na 2030 r. i zobowiązania do zbiorowego osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2035 r. w sektorze użytkowania gruntów, leśnictwa i rolnictwa oraz rozporządzenie (UE) 2018/1999 w odniesieniu do poprawy monitorowania, sprawozdawczości, śledzenia postępów i przeglądu”

[COM(2021) 554 final]

(2022/C 152/32)

| Sprawozdawca: | Anastasis YIAPANIS |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Anastasis YIAPANIS

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 13.9.2021
  Rada, 17.9.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 i 192 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 25.11.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 8.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 145/1/3 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 13.9.2021

Rada, 17.9.2021

Podstawa prawna

Art. 304 i 192 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

25.11.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

8.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

145/1/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES jest mocno zaangażowany w walkę ze zmianami klimatu i zdecydowanie zgadza się, że należy podjąć skuteczne i natychmiastowe działania. Potrzebne są wspólne wysiłki zarówno podmiotów publicznych, jak i prywatnych, aby zapewnić aktywny udział, wsparcie i odpowiedzialność obywateli i społeczności lokalnych oraz aby uzyskać dodatkowe środki, które pomogą przejść na gospodarkę niskoemisyjną. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Europa została dotknięta niebywałymi pożarami lasów i powodziami, które zbiegły się w czasie z rekordowymi suszami i falami upałów. Inteligentna i zrównoważona gospodarka wodna może znacznie poprawić zdolność UE do ograniczenia i zwalczania pożarów oraz zwiększyć odporność na intensywne opady deszczu, powodzie i susze. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Zmiana klimatu i utrata bioróżnorodności są ze sobą powiązane i należy zająć się nimi wspólnie. Należy zająć się utratą siedlisk, zanieczyszczeniami, nadmiernymi zbiorami i rozprzestrzenianiem się gatunków inwazyjnych, aby zapewnić ochronę ekosystemów naturalnych i umożliwić sektorowi rolnemu i leśnemu pełnienie ich istotnej roli społecznej i gospodarczej. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Państwa członkowskie powinny opracować ramy prawne, które zachęcą rolników i zarządców lasów do realizacji nowych, zrównoważonych modeli biznesowych, które wspierają różnorodność biologiczną, stosują zasady gospodarki o obiegu zamkniętym i wypracowują zrównoważone praktyki w produkcji biomasy. EKES apeluje o opracowanie krajowych programów odtwarzania wysokiej jakości terenów podmokłych i uważa, że emisje z terenów podmokłych należy rozliczać jak najszybciej, a nie dopiero od 2026 r. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Ponieważ łagodzenie zmiany klimatu jest wyzwaniem globalnym, EKES uważa, że działaniom UE muszą towarzyszyć ukierunkowane, skuteczne dyskusje zewnętrzne dotyczące natychmiastowego globalnego zaangażowania, sprawiedliwego podziału obciążeń i uczciwej konkurencji. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES wzywa do szerokiego promowania i wspierania zrównoważonych praktyk rolniczych, takich jak zmianowanie upraw, odzyskiwanie odpadów organicznych, rolnictwo precyzyjne, permakultura itp. Gruntami należy gospodarować z należytą starannością we wszystkich państwach członkowskich, zapewniając odpowiednią równowagę między konkurencyjnością a zrównoważonym rozwojem oraz gwarantując niezbędne możliwości finansowania. EKES z zadowoleniem przyjmuje zamiar Komisji, aby zaproponować ramy regulacyjne dotyczące usuwania dwutlenku węgla w sektorze rolnictwa. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Bioenergia oparta na drewnie oraz inne rodzaje bioenergii mają do odegrania bardzo ważną rolę i należy je promować pod warunkiem że biomasa jest produkowana w sposób zrównoważony. Z importem biomasy wiąże się jednak określone ryzyko, którego nie obejmują ramy prawne UE. Polityka handlowa UE powinna pomóc zapobiegać importowi biomasy pochodzącej z wylesiania w krajach pochodzenia. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES docenia propozycję Komisji dotyczącą przeprowadzenia w 2025 r. wszechstronnej oceny danych z krajowych inwentaryzacji, ponieważ podstawę analizy danych stanowią krajowe inwentaryzacje lasów (NFI), które nie są powiązane, a czasem są niekompletne lub niedokładne. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Potrzebne są programy podnoszenia kwalifikacji i przekwalifikowania zarówno przedsiębiorców, jak i pracowników, aby zapewnić dostęp do najnowszych technologii oraz umiejętności cyfrowych sprzyjających zrównoważonemu rozwojowi. Partnerzy społeczni i odpowiednie organizacje społeczeństwa obywatelskiego mają do odegrania ważną rolę i muszą być zaangażowani zarówno w fazę planowania, jak i wdrażania pakietu „Gotowi na 55”. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Potrzebne jest wsparcie dla projektów badawczo-rozwojowych na rzecz zrównoważonej produkcji rolnej i biomasy drzewnej. EKES wzywa do stworzenia dostosowanych do potrzeb ram prawnych wspierających małe i średnie przedsiębiorstwa i zwraca się do państw członkowskich o rozważenie stworzenia bodźców podatkowych w celu ułatwienia transformacji. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Ponadto EKES jest zaniepokojony, że społeczny wymiar wdrażania Europejskiego Zielonego Ładu nie jest w pełni uwzględniany. Szczególną uwagę należy zwrócić na regiony, branże, pracowników i obywateli, przed którymi stoją największe wyzwania. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Kontekst i wprowadzenie

| 2.1. | Przyjęty we wrześniu 2020 r. Plan w zakresie celów klimatycznych na 2030 r. (1) określa nowe i ambitniejsze cele dotyczące redukcji emisji gazów cieplarnianych do 2030 r. o co najmniej 55 % w stosunku do poziomu z 1990 r.; w ramach poprzedniego porozumienia przewidywano obniżenie emisji netto o co najmniej 40 %. Opublikowany w lipcu 2021 r. pakiet „Gotowi na 55” (2) przedstawia 13 wniosków ustawodawczych, których celem jest przegląd obecnych przepisów dotyczących klimatu, w tym rozporządzenia LULUCF z 2018 r. (3), oraz zapewnienie sprawiedliwej, konkurencyjnej i skutecznej zielonej transformacji do 2030 r. i później. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Ziemia pozwala zaopatrywać społeczeństwa w żywność i paszę, ale także w surowce dla gospodarki opartej na biomasie (włókna i drewno na papier, tekstylia, materiały budowlane i biopaliwa); zapewnia siedliska dla bioróżnorodności i ma ważną zdolność do sekwestracji węgla z atmosfery. Jednocześnie rolnictwo i leśnictwo są źródłem emisji gazów cieplarnianych. Zakres rozporządzenia LULUCF został rozszerzony z wyłącznie lasów na wszystkie rodzaje użytkowania gruntów (w tym sektor rolnictwa począwszy od 2031 r.); ponadto ustanowiono w nim wiążące zobowiązania dla wszystkich państw członkowskich do przestrzegania tzw. zasady zerowego salda. Należy to osiągnąć przez inicjowanie działań legislacyjnych w tym sektorze, co pozwoli na zapewnienie, aby emisje pochodzące z użytkowania gruntów były całkowicie kompensowane równoważnym usunięciem CO2 z atmosfery. Proponuje się również nowy proces zarządzania UE, który ma na celu zwiększenie dokładności monitorowania dokonywanych przez państwa członkowskie obliczeń emisji i pochłaniania. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Zasadniczo państwa członkowskie muszą zapewnić, aby emisje z sektorów użytkowania gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwa nie przekraczały pochłaniania w latach 2021–2025, osiągnąć całkowite pochłanianie netto na poziomie co najmniej 310 mln ton CO2 do 2030 r., osiągnąć neutralność klimatyczną do 2035 r. dla wszystkich sektorów rolno-leśnych, a po osiągnięciu tych celów muszą odnotowywać saldo ujemne. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Państwa członkowskie będą jednak zobowiązane do przedłożenia zintegrowanych planów łagodzących dla wszystkich sektorów rolno-leśnych i zachęca się je do korzystania w celach monitorowania z zaawansowanych technologii cyfrowych, w tym obserwacji z wykorzystaniem teledetekcji, które są dostępne w ramach programu Copernicus (obraz satelitarny wysokiej rozdzielczości „wall-to-wall”), oraz danych zebranych w ramach wspólnej polityki rolnej. Ponadto wniosek dotyczący rozporządzenia wprowadza możliwość dokonania procesu transakcyjnego między państwami członkowskimi, zachęcając je, aby dążyły do zwiększenia pochłaniania CO2 nawet poza wymagane cele. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Sektor użytkowania gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwa (LULUCF) może przyczynić się do łagodzenia zmiany klimatu poprzez utrzymywanie i zwiększanie pochłaniaczy i zasobów węgla. Komisja proponuje strategie, które pomogą zarządcom lasów zapewnić większe korzyści klimatyczne podczas wytwarzania produktów drzewnych oraz zachęcą rolników do stosowania przyjaznych dla klimatu i zrównoważonych praktyk rolniczych. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Europejskie społeczeństwo obywatelskie jest bardzo zaangażowane w walkę ze zmianami klimatu i zdecydowanie zgadza się, że potrzebne jest podjęcie skutecznych i natychmiastowych działań. EKES uważa za niezbędne podjęcie zarówno przez podmioty publiczne, jak i prywatne skoordynowanych wysiłków, aby zwiększać świadomość potrzeby podjęcia rygorystycznych działań już teraz, zapewnić aktywny udział i odpowiedzialność obywateli i społeczności lokalnych oraz uzyskać dodatkowe środki finansowe na wsparcie przejścia na gospodarkę niskoemisyjną. UE nie może już tracić czasu na długie dyskusje. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Sektor użytkowania gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwa zmniejszył pochłanianie CO2 netto o jedną piątą (4), głównie z powodu zwiększonego pozyskiwania drewna i braku bodźców podatkowych. Ponadto Europa została dotknięta niebywałymi pożarami lasów i powodziami, które zbiegły się w czasie z rekordowymi suszami i falami upałów. Co więcej, lasy są szczególnie podatne na gradacje owadów, a tereny podmokłe cierpią z powodu ciągłej degradacji. Chociaż znaczny wzrost pochłaniania emisji przez grunty można osiągnąć stosunkowo niskim kosztem, należy zintensyfikować działania we wszystkich obszarach użytkowania gruntów, w tym w zakresie lepszej gospodarki leśnej i gospodarki gruntami uprawnymi oraz lepszego zalesiania. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES zwraca uwagę, że istnieją różne sposoby zwiększenia sekwestracji dwutlenku węgla, w tym gospodarka gruntami, regeneracja lasów i odtwarzanie ekosystemów naturalnych. Zmiana klimatu i utrata bioróżnorodności są ze sobą powiązane i należy zająć się nimi wspólnie. Należy zająć się utratą siedlisk, zanieczyszczeniami, nadmiernymi zbiorami i rozprzestrzenianiem się gatunków inwazyjnych, aby zapewnić ochronę ekosystemów naturalnych oraz umożliwić sektorowi rolnemu i leśnemu pełnienie ich istotnej roli społecznej i gospodarczej. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Państwa członkowskie powinny stworzyć krajowe strategie ochrony i ponownego nawadniania wysokiej jakości torfowisk, ponieważ dają one doskonałą możliwość ochrony i zwiększenia zasobów węgla w glebach organicznych oraz odbudowy różnorodności biologicznej. W związku z tym EKES sugeruje, aby jednym z najważniejszych celów było przywrócenie wysokiej jakości terenów torfowych (poprzez użytkowanie torfowisk (5)) i terenów podmokłych, oraz uważa, że emisje z terenów podmokłych należy rozliczać jak najszybciej, a nie dopiero od 2026 r., jak proponuje Komisja Europejska. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Badania wskazują, że duże pożary środowiskowe od dziesięcioleci przyczyniają się do emisji dwutlenku węgla netto i utrudniają odrastanie roślinności. Gospodarka wodna, zwłaszcza retencja wody w glebie i magazynowanie wody w zbiornikach, może znacznie poprawić zdolność do ograniczenia i zwalczania pożarów. Jednocześnie zwiększa odporność na intensywne opady deszczu, powodzie i susze. EKES zaleca zatem, aby Komisja zachęcała państwa członkowskie do ulepszania polityki gospodarki wodnej i wspierała je w tym, tak aby zwiększyć wydajność rolnictwa i zdolność do sekwestracji dwutlenku węgla. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Rolników i zarządców lasów należy natomiast zachęcać do stosowania nowych zrównoważonych modeli biznesowych, które wspierają bioróżnorodność i w których realizuje się zasady gospodarki o obiegu zamkniętym. EKES wezwał już do stworzenia kompleksowych i sprawiedliwych ram prawnych, które umożliwiłyby właścicielom i użytkownikom gruntów realizowanie odpowiednio skutecznych działań w sektorze LULUCF w sposób ekonomicznie sensowny, a nie wyłącznie na swój koszt (6). Zaprojektowanie tych ważnych ram w zakresie zachęt zgodnie z własnymi szczególnymi warunkami leży teraz w gestii każdego z państw członkowskich. EKES zachęcał już państwa członkowskie, by przyjmowały ambitne oddolne krajowe strategie polityczne dla sektora UGZUGL [LULUCF], ściśle angażując w ten proces społeczeństwo obywatelskie na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym (7). |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Należy kontynuować dyskusje na temat sposobu gospodarowania lasami i tego, które części drzew można wykorzystać do wytwarzania energii. Chociaż wniosek Komisji Europejskiej dotyczący zmiany dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii (8) zakazuje pozyskiwania biomasy z lasów pierwotnych i wprowadza ograniczenia w spalaniu niektórych rodzajów drewna, nie uwzględnia on obecnych dobrych praktyk, w których stosuje się różne rodzaje drzew i różne części drzew do celów, do których są najlepiej dostosowane, co generuje optymalną ogólną wartość dodaną bez marnowania zasobów naturalnych. EKES wzywa do stworzenia we wszystkich państwach członkowskich krajowych ram prawnych, które zachęcają do stosowania zrównoważonych praktyk w produkcji biomasy i wspierają takie działanie. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Ponadto promowanie umiejętności, wiedzy i wsparcia na poziomie rolników i zarządców lasów może wzmocnić wdrażanie nowych zrównoważonych praktyk i przełomowych technologii (np. rolnictwa precyzyjnego, systemu kontroli ruchu maszyn rolniczych, właściwego unieszkodliwiania odpadów, ograniczenia lub unikania stosowania pestycydów chemicznych, utrzymywania różnorodności genetycznej na danym obszarze itp.). EKES z zadowoleniem przyjmuje zamiar Komisji, aby zaproponować ramy regulacyjne dotyczące usuwania dwutlenku węgla w sektorze rolnictwa. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Aby zapewnić szybkie i skuteczne przeciwdziałanie zmianom klimatu, niezbędne są skoordynowane działania globalne. Jak wskazuje raport IPCC z 2021 r. (9), istnieją dowody naukowe na to, że występujące w ostatnim czasie w Europie częste klęski żywiołowe są wyraźnie związane z cieplejszym klimatem i zwiększoną emisją gazów cieplarnianych. Ponadto stwierdza się w nim, że wpływ działalności człowieka spowodował ocieplenie klimatu w tempie niespotykanym od co najmniej ostatnich 2000 lat. Dlatego też EKES uważa, że staraniom UE muszą towarzyszyć ukierunkowane, skuteczne działania podejmowane na szczeblu międzynarodowym, aby zapewnić globalne zaangażowanie, sprawiedliwy podział obciążeń i uczciwą konkurencję. |
| --- | --- |

3.9.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | Pakiet legislacyjny „Gotowi na 55” to doskonały i ambitny krok, który po raz kolejny dowodzi, że UE jest liderem w walce ze zmianami klimatu. To także znakomity temat do dyskusji przed 26. konferencją klimatyczną ONZ w Glasgow, podczas której UE powinna spróbować przekonać resztę świata, że należy pilnie podjąć podobne działania. EKES zwraca uwagę, że skoordynowana globalna reakcja jest jedynym skutecznym sposobem radzenia sobie ze zmianą klimatu, a współpraca z naszymi partnerami w G7, G20 i innych organach międzynarodowych to właściwa droga. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Utrata gruntów rolnych z powodu degradacji gleby, urbanizacji i porzucania jest od wielu lat złożonym problemem we wszystkich państwach członkowskich. Planowanie przestrzenne ma zasadnicze znaczenie dla zrównoważonego rozwoju UE. EKES wzywa do zwrócenia szczególnej uwagi na efektywne wykorzystanie zasobów naturalnych, zwłaszcza że gruntów jest coraz mniej w miarę wzrostu liczby ludności. EKES zaproponował już spójne ramy unijne, które chroniłyby grunty rolne (10). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Aby zwiększyć produktywność i składowanie dwutlenku węgla w sektorze rolnym, EKES wzywa do szerokiego propagowania i wspierania zrównoważonych praktyk rolniczych, takich jak zmianowanie upraw, odzysk odpadów organicznych, rolnictwo precyzyjne itp. Powinno się również zapewnić rolnikom niezbędne możliwości finansowania oraz zaktualizowane informacje na temat najlepszych praktyk rolniczych i możliwości poprawy jakości gleby. Wreszcie we wszystkich państwach członkowskich należy starannie zarządzać gruntami, zapewniając odpowiednią równowagę między konkurencyjnością a zrównoważonym rozwojem. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | W marcu 2021 r. Komisja Europejska opublikowała plan działania dotyczący rozwoju produkcji ekologicznej (11), aby pomóc państwom członkowskim osiągnąć cel, jakim jest przeznaczenie do 2030 r. co najmniej 25 % gruntów rolnych na rolnictwo ekologiczne. EKES zwraca uwagę na znaczenie upowszechnienia rolnictwa ekologicznego, co stanowiłoby ogromny krok naprzód dla sektora rolnictwa pod względem redukcji emisji gazów cieplarnianych i zachowania różnorodności biologicznej. EKES zwraca również uwagę na inne możliwości zmniejszenia ryzyka „sztucznego” wykorzystania gruntów, takie jak agroekologia, system rolno-leśny, permakultura, siew bezpośredni itp. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Dane pokazują, że spalanie biomasy podwoiło się od 2000 r., a połowa całego pozyskanego drewna jest spalana w ramach produkcji energii (12). EKES uważa, że ta niekorzystna presja na lasy doprowadziła do niedawnego spadku sekwestracji dwutlenku węgla oraz że chociaż bioenergia drewnopochodna i inne rodzaje bioenergii mają do odegrania bardzo ważną rolę, powinny być promowane tylko wtedy, gdy biomasa jest produkowana w sposób zrównoważony. Ponadto EKES wspomniał już, że aby nie narażać na szwank integralności środowiskowej, pochodzące z paliw kopalnych emisje z innych sektorów nie powinny być rekompensowane przez leśne pochłaniacze dwutlenku węgla w sposób, który zmniejszałby dostępność drewna do celów biogospodarki (13). |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES zwraca uwagę, że import biomasy wiąże się ze szczególnymi zagrożeniami, których nie obejmuje rozporządzenie UE. W związku z tym potrzebne są szerokie umowy międzynarodowe, aby zapewnić równe warunki działania na jednolitym rynku, natomiast polityka handlowa UE powinna zapobiegać importowi biomasy pochodzącej z wylesiania w krajach pochodzenia. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Państwa członkowskie mogą wyłączyć z rozliczania emisje spowodowane naturalnymi zdarzeniami ekstremalnymi, takimi jak burze, pożary lub gradacje owadów. Pilnie potrzebna jest poprawa monitorowania zjawisk katastrofalnych w lasach, aby zapewnić prawidłowe i skuteczne stosowanie przepisów dotyczących zjawisk katastrofalnych, co jest technicznie wymagające, ale niezwykle ważne. Obowiązki sprawozdawcze każdego państwa członkowskiego muszą być zgodne ze znormalizowanym protokołem, który zapewniłby skuteczne gromadzenie i interpretację danych oraz skuteczne wdrażanie i planowanie polityki. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | W państwach członkowskich podstawę analizy danych stanowią krajowe inwentaryzacje lasów (NFI), które nie są powiązane, a czasem są niekompletne lub niedokładne. Ponadto nie we wszystkich państwach członkowskich inwentaryzacje NFI są przeprowadzane odpowiednio często. EKES docenia propozycję Komisji dotyczącą przeprowadzenia wszechstronnej oceny danych z krajowych inwentaryzacji w 2025 r., aby ustalić dokładne cele na lata 2026–2030. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Potrzebne jest wsparcie badań i rozwoju na rzecz bardziej zrównoważonej produkcji biomasy drzewnej. EKES wspominał już, że do wsparcia tych sektorów konieczne są intensywne badania naukowe i innowacje, a także nagradzanie za udowodnioną redukcję CO2
   (14). EKES uważa również, że każde państwo członkowskie powinno opracować odrębny system bodźców podatkowych, który ułatwiłby transformację, a także zaleca pełne wykorzystanie dostępnych środków finansowania w ramach wspólnej polityki rolnej. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Potrzebne są programy podnoszenia kwalifikacji i przekwalifikowania dla przedsiębiorców i pracowników, aby zapewnić dostęp do najnowszych technologii oraz umiejętności cyfrowych sprzyjających zrównoważonemu rozwojowi. Cele Europejskiego Zielonego Ładu można osiągnąć tylko wtedy, gdy będą im towarzyszyć programy edukacyjne i szkoleniowe, które mogą podnieść umiejętności europejskich pracowników, zapewniając jednocześnie konkurencyjność i sprawiedliwość społeczną. Dlatego też EKES wzywa partnerów społecznych i odpowiednie organizacje społeczeństwa obywatelskiego do pełnego zaangażowania zarówno w fazę planowania, jak i wdrażania pakietu. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | EKES uważa, że małe i średnie przedsiębiorstwa potrzebują dostosowanych do ich potrzeb, wspierających ram prawnych, które pomogłyby im wprowadzać innowacje, rozszerzać skalę działania i rozwijać się w zrównoważony sposób. Chociaż istnieje kilka możliwości finansowania adaptacji, EKES ponownie wzywa do zapewnienia większej jasności w zakresie różnych opcji, a także przyjaznych dla użytkownika procedur, aby zagwarantować terminowy dostęp do finansowania na poziomie praktycznym (15). |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Ponadto EKES jest zaniepokojony, że społeczny wymiar wdrażania Europejskiego Zielonego Ładu (poprzez pakiet legislacyjny „Gotowi na 55”) nie jest brany pod uwagę i że najbardziej odczują to obywatele, którzy będą musieli zmienić swoje samochody, płacić więcej za ogrzewanie swoich domów, płacić więcej za najtańsze loty wakacyjne itd. Komitet wyraża zatem prawdziwe zaniepokojenie wyższymi rachunkami, jakie będą musiały zapłacić gospodarstwa domowe po wdrożeniu pakietu „Gotowi na 55”. EKES jest również głęboko przekonany, że podczas tej transformacji należy zwrócić szczególną uwagę na regiony, branże i pracowników, którzy staną przed największymi wyzwaniami, oraz że transformacja musi dokonać się z zastosowaniem konkurencyjnego, sprawiedliwego społecznie i wielostronnego podejścia[,] oraz że należy wdrożyć właściwe narzędzia, aby osiągnąć pełne zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego i akceptację z jego strony, w tym wszystkich obywateli, przedsiębiorstw i organizacji (16). |
| --- | --- |

4.12.

Bruksela, dnia 8 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Ambitniejszy cel klimatyczny Europy do 2030 r. Inwestowanie w przyszłość neutralną dla klimatu z korzyścią dla obywateli”.

1

(2)  Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „»Gotowi na 55«: osiągnięcie unijnego celu klimatycznego na 2030 r. w drodze do neutralności klimatycznej” (COM(2021) 550 final).

2

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/841 z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie włączenia emisji i pochłaniania gazów cieplarnianych w wyniku działalności związanej z użytkowaniem gruntów, zmianą użytkowania gruntów i leśnictwem do ram polityki klimatyczno-energetycznej do roku 2030 i zmieniające rozporządzenie (UE) nr 525/2013 oraz decyzję nr 529/2013/UE (Dz.U. L 156 z 19.6.2018, s. 1).

3

(4)  SWD(2021) 610 final.

4

(5)  Prowadzenie uprawy w warunkach mokrych.

5

(6)  Opinia EKES-u „Użytkowanie gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwa (LULUCF)” (Dz.U. C 351 z 15.11.2012), s. 85).

6

(7)  Opinia EKES-u „Decyzja dotycząca wspólnego wysiłku redukcyjnego w ramach polityki klimatyczno-energetycznej do roku 2030 oraz emisji i pochłaniania w wyniku użytkowania gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwa (LULUCF)” (Dz.U. C 75 z 10.3.2017, s. 103).

7

(8)  Komisja Europejska: przegląd dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii.

8

(9)  IPCC – AR6 Climate Change 2021: The Physical Science Basis [Zmiana klimatu 2021: podstawy fizyczne].

9

(10)  Opinia EKES-u „Użytkowanie gruntów na rzecz zrównoważonej produkcji żywności i usług ekosystemowych” (Dz.U. C 81 z 2.3.2018, s. 72).

10

(11)  Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Plan działania dotyczący rozwoju produkcji ekologicznej” (COM(2021) 141 final)

11

(12)  Lasy poświęcane w imię polityki klimatycznej UE

12

(13)  Opinia EKES-u „Decyzja dotycząca wspólnego wysiłku redukcyjnego w ramach polityki klimatyczno-energetycznej do roku 2030 oraz emisji i pochłaniania w wyniku użytkowania gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwa (LULUCF)” (Dz.U. C 75 z 10.3.2017, s. 103).

13

(14)  Opinia EKES-u „Budując Europę odporną na zmianę klimatu – nowa Strategia w zakresie przystosowania do zmiany klimatu” (Dz.U. C 374 z 16.9.2021, s. 84).

14

(15)  Opinia EKES-u „Budując Europę odporną na zmianę klimatu – nowa Strategia w zakresie przystosowania do zmiany klimatu”.

15

(16)  Opinia EKES-u „Czysta planeta dla wszystkich. Europejska długoterminowa wizja strategiczna dobrze prosperującej, nowoczesnej, konkurencyjnej i neutralnej dla klimatu gospodarki” (Dz.U. C 282 z 20.8.2019, s. 51).

16

---

| 6.4.2022 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 152/197 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 152/197

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego załączniki IV i V do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1021 dotyczącego trwałych zanieczyszczeń organicznych”

[COM(2021) 656 final – 2021/0340 (COD)]

(2022/C 152/33)

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 10.11.2021
  Rada, 12.11.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 192 ust. 1 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 8.12.2021 |
| Sesja plenarna nr | 565 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 230/0/3 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 10.11.2021

Rada, 12.11.2021

Podstawa prawna

Art. 192 ust. 1 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia na sesji plenarnej

8.12.2021

Sesja plenarna nr

565

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

230/0/3

Uznawszy, że treść wniosku jest w zupełności zadowalająca i nie wymaga żadnego komentarza ze strony EKES-u, na 565. sesji plenarnej w dniach 8 i 9 grudnia 2021 r. (posiedzenie z 8 grudnia) Komitet 230 głosami za – 3 osoby wstrzymały się od głosu – postanowił wydać pozytywną opinię na temat proponowanego tekstu.

Bruksela, dnia 8 grudnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---