# Publicatieblad C 151I/2022

| | ISSN 1977-0995 |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | C 151I |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Mededelingen en bekendmakingen | 65e jaargang6 april 2022 |

ISSN 1977-0995

Publicatieblad

van de Europese Unie

C 151I

Uitgave in de Nederlandse taal

Mededelingen en bekendmakingen

65e jaargang6 april 2022

---

| Inhoud | Bladzijde |
| --- | --- |
| | II   Mededelingen |
| | MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE |
| | Europese Commissie |
| 2022/C 151 I/01 | Mededeling van de Commissie — Richtsnoeren voor de lidstaten met betrekking tot buitenlandse directe investeringen uit Rusland en Belarus met het oog op de militaire agressie tegen Oekraïne en de beperkende maatregelen die zijn vastgesteld in recente verordeningen van de Raad betreffende sancties | 1 |

Inhoud

Bladzijde

II   Mededelingen

MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

2022/C 151 I/01

Mededeling van de Commissie — Richtsnoeren voor de lidstaten met betrekking tot buitenlandse directe investeringen uit Rusland en Belarus met het oog op de militaire agressie tegen Oekraïne en de beperkende maatregelen die zijn vastgesteld in recente verordeningen van de Raad betreffende sancties

1

---

| NL | |
| --- | --- |

NL

---

II Mededelingen

MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

| 6.4.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | CI 151/1 |
| --- | --- | --- | --- |

6.4.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

CI 151/1

---

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE

Richtsnoeren voor de lidstaten met betrekking tot buitenlandse directe investeringen uit Rusland en Belarus met het oog op de militaire agressie tegen Oekraïne en de beperkende maatregelen die zijn vastgesteld in recente verordeningen van de Raad betreffende sancties (1)

(2022/C 151 I/01)

De Europese Unie staat open voor buitenlandse investeringen, wat essentieel is voor onze economische groei, ons concurrentievermogen, onze werkgelegenheid en innovatie. Veel Europese bedrijven zijn goed geïntegreerd in de mondiale toeleveringsketens, die goed moeten blijven functioneren. De EU zal een aantrekkelijke bestemming blijven voor buitenlandse directe investeringen (hierna ook: “BDI”). Maar onze openheid is niet onvoorwaardelijk en moet met passende instrumenten in balans worden gehouden om onze veiligheid en openbare orde te waarborgen.

Naar aanleiding van de niet-uitgelokte en ongerechtvaardigde militaire agressie van Rusland jegens Oekraïne, die actief wordt gesteund door Belarus, heeft de EU een omvangrijk en robuust pakket beperkende maatregelen (“sancties”) aangenomen tegen zowel Rusland als Belarus. De sancties tegen Rusland zijn bedoeld om het vermogen van het Kremlin om de oorlog te financieren, te ondermijnen, duidelijke economische en politieke kosten op te leggen aan de leden van de politieke elite in Rusland die verantwoordelijk zijn voor de invasie en de economische basis van het land te verzwakken. In het licht van de materiële steun van Belarus aan de Russische invasie heeft de EU verdere sancties tegen Belarus aangenomen. De sancties tegen Belarus zijn zo opgezet dat zij een vergelijkbaar effect hebben.

Verordening (EU) 2019/452 (2) (“verordening screening BDI”) biedt een essentieel EU-breed kader waarbinnen de Europese Commissie en de lidstaten hun optreden inzake buitenlandse investeringen kunnen coördineren om de bescherming van de veiligheid en de openbare orde te waarborgen indien dergelijke doelstellingen door buitenlandse directe investeringen worden bedreigd. De lidstaten kunnen ook investeringen screenen die niet binnen het toepassingsgebied van de verordening screening BDI vallen, op voorwaarde dat deze controle plaatsvindt in overeenstemming met de Verdragsbepalingen inzake het vrij verkeer van kapitaal en de vrijheid van vestiging.

De screening van buitenlandse directe investeringen en sancties zijn weliswaar afzonderlijke rechtsinstrumenten die elk een ander doel en een verschillende werking hebben, maar de militaire agressie van Rusland tegen Oekraïne vraagt om meer waakzaamheid ten aanzien van Russische en Belarussische directe investeringen binnen de eengemaakte markt. Dit gaat verder dan investeringen door personen of entiteiten waarop sancties van toepassing zijn. In de huidige omstandigheden is er een verhoogd risico dat investeringen in kritieke activa in de EU die direct of indirect verband houden met een persoon of entiteit die banden heeft met, onder zeggenschap staat van of onderworpen is aan invloed van de Russische of Belarussische regering, redelijke gronden kan bieden om te concluderen dat de investering een bedreiging kan vormen voor de veiligheid of de openbare orde in de lidstaten.

Voorts zijn EU-sancties van toepassing op alle personen binnen het grondgebied van de Unie, op alle rechtspersonen, entiteiten of lichamen, binnen of buiten het grondgebied van de Unie, die volgens het recht van een lidstaat zijn erkend of opgericht, en op alle rechtspersonen, entiteiten of lichamen ten aanzien van alle geheel of gedeeltelijk binnen de Unie verrichte zakelijke activiteiten. Daarom kunnen beperkende maatregelen van de EU op verschillende manieren van invloed zijn op directe investeringen uit Rusland en Belarus. Met de aangewezen personen en entiteiten kunnen bijvoorbeeld wettelijk geen handelstransacties plaatsvinden, tenzij de wetgeving deze bij wijze van uitzondering toestaat, en EU-banken moeten betalingen bevriezen die zij ontvangen van aangewezen Russische banken waarvan de tegoeden zijn bevroren. Deze regels zijn in de bijlage bij deze mededeling meer in detail opgenomen.

In haar eerdere mededelingen, waaronder de mededeling over de evaluatie van het handelsbeleid – Een open, duurzaam en assertief handelsbeleid (3), heeft de Commissie alle lidstaten opgeroepen om volwaardige screeningmechanismen voor buitenlandse directe investeringen op te zetten en te handhaven om gevallen aan te pakken waarin de verwerving van of zeggenschap over een bepaalde onderneming, infrastructuur of technologie een risico zou kunnen vormen voor de veiligheid of de openbare orde in de EU. Ervoor zorgen dat die er komen, is in de huidige context des te urgenter.

Binnen de bestaande institutionele structuur ligt de verantwoordelijkheid voor het screenen van buitenlandse directe investeringen bij de lidstaten. In 18 lidstaten zijn reeds nationale screeningmechanismen van kracht (4). Bij de screening van buitenlandse directe investeringen moet rekening worden gehouden met de gevolgen voor de veiligheid en de openbare orde van de Unie als geheel. Bij het bepalen of een buitenlandse directe investering waarschijnlijk gevolgen heeft voor de veiligheid of de openbare orde, kunnen de lidstaten ook met name rekening houden met de volgende elementen: of de buitenlandse investeerder direct of indirect onder zeggenschap staat van de overheid van een derde land, daaronder begrepen overheidsinstanties of strijdkrachten, onder meer via een eigendomsstructuur of aanzienlijke financiering; of de buitenlandse investeerder reeds betrokken is geweest bij activiteiten die gevolgen hebben voor de veiligheid of openbare orde van een lidstaat, en of er een ernstig risico bestaat dat de buitenlandse investeerder zich bezighoudt met illegale of criminele activiteiten (5).

Het toepassingsgebied van de verordening screening BDI is beperkt tot gevallen waarin de verwerving van een EU-entiteit gepaard gaat met directe investeringen door een of meer buiten de Unie gevestigde entiteiten. Omgekeerd vallen gevallen waarbij enkel investeringen betrokken zijn door een of meer in een andere lidstaat van de Unie gevestigde entiteiten, niet binnen het toepassingsgebied van de verordening, met uitzondering van transacties die deel uitmaken van een systeem van omzeiling dat is opgezet met de bedoeling zich aan de toepassing van de verordening te onttrekken. Dergelijke investeringen kunnen echter worden onderworpen aan nationale controles of screeningmechanismen en er kunnen maatregelen worden genomen in overeenstemming met het recht van de Unie en met name de Verdragsbepalingen inzake het vrij verkeer van kapitaal en de vrijheid van vestiging.

In de huidige omstandigheden is er een aanzienlijk verhoogd risico dat buitenlandse directe investeringen door Russische en Belarussische investeerders een bedreiging kunnen vormen voor de veiligheid en de openbare orde. Daarom moeten dergelijke buitenlandse directe investeringen, binnen de toepasselijke regels, systematisch worden gecontroleerd en zeer zorgvuldig worden onderzocht. Deze risico’s kunnen worden verergerd door de omvang van de Russische investeringen in de EU en de intensiteit van eerdere zakelijke betrekkingen tussen ondernemingen uit de EU en Rusland. Bovendien moet bijzondere aandacht worden besteed aan de dreiging die uitgaat van investeringen door personen of entiteiten die banden hebben met, onder zeggenschap staan van of onderworpen zijn aan invloed van de twee regeringen, omdat deze regeringen een sterke prikkel hebben om zich te mengen in kritieke activiteiten in de EU en om daartoe gebruik te maken van haar mogelijkheden om Russische en Belarussische investeerders in de EU te controleren of te sturen.

Met het oog hierop roept de Europese Commissie de lidstaten op om:

| — | systematisch gebruik te maken van hun screeningmechanismen om de bedreigingen die gepaard gaan met Russische en Belarussische investeringen, om redenen van veiligheid en openbare orde te beoordelen en te voorkomen; |
| --- | --- |

—

systematisch gebruik te maken van hun screeningmechanismen om de bedreigingen die gepaard gaan met Russische en Belarussische investeringen, om redenen van veiligheid en openbare orde te beoordelen en te voorkomen;

| — | te zorgen voor nauwe samenwerking tussen de nationale autoriteiten die bevoegd zijn voor sancties (6) (NBA’s) en de autoriteiten die bevoegd zijn voor de screening van investeringen in het kader van de uitvoering van EU-sancties, alsook voor het vaststellen van inbreuken en het opleggen van sancties; |
| --- | --- |

—

te zorgen voor nauwe samenwerking tussen de nationale autoriteiten die bevoegd zijn voor sancties (6) (NBA’s) en de autoriteiten die bevoegd zijn voor de screening van investeringen in het kader van de uitvoering van EU-sancties, alsook voor het vaststellen van inbreuken en het opleggen van sancties;

| — | de verordening screening BDI volledig uit te voeren, onder meer door actief deel te nemen aan het samenwerkingsmechanisme tussen de lidstaten onderling en tussen de lidstaten en de Commissie, om de risico’s in verband met de veiligheid of de openbare orde aan te pakken die gepaard gaan met buitenlandse directe investeringen uit Rusland en Belarus; |
| --- | --- |

—

de verordening screening BDI volledig uit te voeren, onder meer door actief deel te nemen aan het samenwerkingsmechanisme tussen de lidstaten onderling en tussen de lidstaten en de Commissie, om de risico’s in verband met de veiligheid of de openbare orde aan te pakken die gepaard gaan met buitenlandse directe investeringen uit Rusland en Belarus;

| — | te zorgen voor volledige naleving van de vereisten van de antiwitwasrichtlijn (7) om misbruik van het financiële stelsel van de EU te voorkomen, en |
| --- | --- |

—

te zorgen voor volledige naleving van de vereisten van de antiwitwasrichtlijn (7) om misbruik van het financiële stelsel van de EU te voorkomen, en

| — | te zorgen voor nauwe samenwerking tussen de screeningautoriteiten van de lidstaten, de nationale bevoegde autoriteiten en nationale stimuleringsbanken en -instellingen, alsook tussen internationale financiële instellingen waarvan de lidstaten aandeelhouder zijn, teneinde vast te stellen welke investeringen, met name uit Rusland en Belarus, van invloed kunnen zijn op de veiligheid of de openbare orde in de EU, en de volledige naleving van de sancties bij activiteiten die door bovengenoemde publieke investeringsentiteiten worden gesteund, te vergemakkelijken. |
| --- | --- |

—

te zorgen voor nauwe samenwerking tussen de screeningautoriteiten van de lidstaten, de nationale bevoegde autoriteiten en nationale stimuleringsbanken en -instellingen, alsook tussen internationale financiële instellingen waarvan de lidstaten aandeelhouder zijn, teneinde vast te stellen welke investeringen, met name uit Rusland en Belarus, van invloed kunnen zijn op de veiligheid of de openbare orde in de EU, en de volledige naleving van de sancties bij activiteiten die door bovengenoemde publieke investeringsentiteiten worden gesteund, te vergemakkelijken.

De Commissie doet een dringende oproep tot de lidstaten die momenteel niet over een screeningmechanisme beschikken of waarvan de screeningmechanismen niet alle relevante BDI-transacties bestrijken of geen screening toestaan voordat investeringen worden gedaan, om een omvattend screeningmechanisme voor buitenlandse directe investeringen op te zetten en in de tussentijd gebruik te maken van andere geschikte rechtsinstrumenten om gevallen aan te pakken waarin de verwerving van of zeggenschap over een bepaalde onderneming, infrastructuur of technologie een risico zou kunnen vormen voor de veiligheid of de openbare orde in de EU.

De Commissie roept de lidstaten die werken aan het opzetten van een dergelijk screeningmechanisme op de instelling ervan te versnellen en de uitvoering ervan voor te bereiden, onder meer door het met passende middelen te ondersteunen.

Tot slot worden in de bijlage bij deze mededeling ook de voorwaarden beschreven waaronder de lidstaten beperkingen op het vrij verkeer van kapitaal en de vrijheid van vestiging mogen opleggen. Buiten het EU-kader voor de screening van buitenlandse directe investeringen worden de lidstaten die maatregelen hebben genomen op grond waarvan zij investeringen binnen de EU kunnen screenen om op evenredige wijze legitieme doelstellingen van overheidsbeleid na te streven, sterk aangemoedigd om deze mechanismen zo veel mogelijk te gebruiken met betrekking tot investeringen die onder de uiteindelijke zeggenschap staan van Russische of Belarussische personen of entiteiten, om de in deze mededeling genoemde risico’s aan te pakken.

---

(1)  Verordening (EU) nr. 833/2014 van de Raad betreffende beperkende maatregelen naar aanleiding van de acties van Rusland die de situatie in Oekraïne destabiliseren (PB L 229 van 31.7.2014, blz. 1) en de wijzigingen daarvan, en Verordening (EG) nr. 765/2006 van de Raad van 18 mei 2006 betreffende beperkende maatregelen met het oog op de situatie in Belarus (PB L 134 van 20.5.2006, blz. 1) en de wijzigingen daarvan.

(2)  Verordening (EU) 2019/452 van het Europees Parlement en de Raad van 19 maart 2019 tot vaststelling van een kader voor de screening van buitenlandse directe investeringen in de Unie (PB L 79I van 21.3.2019, blz. 1).

(3)  Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s, “Evaluatie van het handelsbeleid – Een open, duurzaam en assertief handelsbeleid”, COM(2021) 66 final.

(4)  Voor een volledige lijst van nationale screeningmechanismen en links naar de nationale wetgeving, zie http://trade.ec.europa.eu/doclib/html/157946.htm

(5)  Artikel 4 van de verordening screening BDI.

(6)  De lijst van nationale bevoegde autoriteiten voor sancties is te vinden op https://www.sanctionsmap.eu/#/main/authorities

(7)  Richtlijn (EU) 2015/849 van het Europees Parlement en de Raad van 20 mei 2015 inzake de voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld of terrorismefinanciering, tot wijziging van Verordening (EU) nr. 648/2012 van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van Richtlijn 2005/60/EG van het Europees Parlement en de Raad en Richtlijn 2006/70/EG van de Commissie (PB L 141 van 5.6.2015, blz. 73).

---

BIJLAGE

1.   Overzicht van Russische en Belarussische activa in de EU (1)

1.1.   Russische investeringen in de EU

Wat het aantal tussen 2015 en 2021 voltooide transacties betreft, was Rusland de 11e buitenlandse investeerder in de EU, goed voor 0,9 % van het aantal investeringen en 0,7 % van de waarde van de investeringen uit alle jurisdicties buiten de EU. Dit vertegenwoordigt 643 overeenkomsten met een totale waarde van 15 miljard EUR (voor 34 % van de overeenkomsten ontbreekt de waarde), met inbegrip van fusies en overnames, minderheidsdeelnemingen, portefeuillebeleggingen en greenfieldinvesteringen. Hoewel de instroom van Russische investeringen de afgelopen jaren relatief beperkt lijkt te zijn, blijkt uit gegevens over 2020 dat Russische personen of entiteiten zeggenschap hebben over ongeveer 17 000 ondernemingen in de EU (2), potentiële zeggenschapsbelangen (3) in 7 000 andere ondernemingen en minderheidsbelangen in nog eens 4 000 ondernemingen (4). In veel gevallen hebben ondernemingen meerdere Russische aandeelhouders, die elk een belang hebben van minder dan 50 % maar samen goed zijn voor meer dan 50 % van het kapitaal van het EU-bedrijf. In 57,7 % van de EU-ondernemingen die onder Russische zeggenschap of invloed staan, zijn de activa in handen van een natuurlijke persoon, in 9,7 % van een onderneming en in 1,1 % van een overheidsinstantie/staat.

Tabel 1

Aantal EU-27-ondernemingen onder Russische invloed of zeggenschap, nadere gegevens per soort controlerende entiteit

| Soort controlerende entiteit (Global Ultimate Owner) | Aantal ondernemingen | Aandeel |
| --- | --- | --- |
| Een of meer bekende natuurlijke personen of families | 17 510 | 57,7  % |
| Niet beschikbaar | 9 204 | 30,4  % |
| Vennootschappen | 2 931 | 9,7  % |
| Overheidsinstanties, staten, regeringen | 343 | 1,1  % |
| Financiële onderneming | 149 | 0,5  % |
| Onderling fonds, pensioenfonds, nominee, trust, trustee | 83 | 0,3  % |
| Bank | 81 | 0,3  % |
| Stichting, onderzoeksinstelling | 18 | 0,1  % |
| Verzekeringsmaatschappij | 1 | 0,0  % |
| Private-equityfondsen | 1 | 0,0  % |
| Bron: JRC-analyse, op basis van gegevens van Bureau van Dijk. Cijfers gebaseerd op balansgegevens uit 2020. Gegevens geëxtraheerd in maart 2022. In het geval van Russische invloed (geen zeggenschap) kan de EU-onderneming onder zeggenschap staan van een entiteit uit een ander land. De ontbrekende gevallen (“niet beschikbaar”) hebben betrekking op EU-ondernemingen onder Russische invloed die geen meerderheidsaandeelhouder melden. |

Soort controlerende entiteit (Global Ultimate Owner)

Aantal ondernemingen

Aandeel

Een of meer bekende natuurlijke personen of families

17 510

57,7  %

Niet beschikbaar

9 204

30,4  %

Vennootschappen

2 931

9,7  %

Overheidsinstanties, staten, regeringen

343

1,1  %

Financiële onderneming

149

0,5  %

Onderling fonds, pensioenfonds, nominee, trust, trustee

83

0,3  %

Bank

81

0,3  %

Stichting, onderzoeksinstelling

18

0,1  %

Verzekeringsmaatschappij

1

0,0  %

Private-equityfondsen

1

0,0  %

Bron: JRC-analyse, op basis van gegevens van Bureau van Dijk. Cijfers gebaseerd op balansgegevens uit 2020. Gegevens geëxtraheerd in maart 2022. In het geval van Russische invloed (geen zeggenschap) kan de EU-onderneming onder zeggenschap staan van een entiteit uit een ander land. De ontbrekende gevallen (“niet beschikbaar”) hebben betrekking op EU-ondernemingen onder Russische invloed die geen meerderheidsaandeelhouder melden.

De activa van de Russische overheid bevinden zich in 79,9 % van de gevallen in “vennootschappen” (5) en voorts in banken of andere financiële instellingen (tabel 2).

Tabel 2

Aantal EU-27-ondernemingen onder zeggenschap of invloed van de Russische regering, nadere gegevens per soort gecontroleerde EU-onderneming

| Soort entiteit van de EU-onderneming | Aantal ondernemingen | Aandeel in totaal (%) |
| --- | --- | --- |
| Vennootschappen | 262 | 79,9 |
| Financiële onderneming | 37 | 11,3 |
| Bank | 17 | 5,2 |
| Onderling fonds en pensioenfonds | 11 | 3,4 |
| Private-equityfondsen | 1 | 0,3 |
| Bron: JRC-analyse, op basis van gegevens van Bureau van Dijk. Cijfers gebaseerd op balansgegevens uit 2020. Gegevens geëxtraheerd in maart 2022. |

Soort entiteit van de EU-onderneming

Aantal ondernemingen

Aandeel in totaal (%)

Vennootschappen

262

79,9

Financiële onderneming

37

11,3

Bank

17

5,2

Onderling fonds en pensioenfonds

11

3,4

Private-equityfondsen

1

0,3

Bron: JRC-analyse, op basis van gegevens van Bureau van Dijk. Cijfers gebaseerd op balansgegevens uit 2020. Gegevens geëxtraheerd in maart 2022.

De sectoren waar Russisch zeggenschap het meest voorkomt, zijn groothandel, exploitatie van en handel in onroerend goed, vrije beroepen en wetenschappelijke en technische activiteiten, en financiële activiteiten en verzekeringen. De sectoren waar Russische invloed het meest voorkomt, zijn zeer vergelijkbaar: groothandel, exploitatie van en handel in onroerend goed, vrije beroepen en wetenschappelijke en technische activiteiten, en industrie (tabel 3).

Tabel 3

Aantal EU-27-ondernemingen onder Russische invloed of zeggenschap. Nadere gegevens per doelsector, 2020

| EU-27 |
| --- |
| | Zeggenschap | Invloed | Totaal |
| Sector | Aantal ondernemingen | Aantal ondernemingen | Belang (*1) % | Aantal ondernemingen |
| Landbouw, bosbouw en visserij | 137 | 137 | 62 | 274 |
| Winning van delfstoffen | 19 | 15 | 28 | 34 |
| Industrie | 904 | 883 | 56 | 1 787 |
| Elektriciteit, gas, stoom en gekoelde lucht | 61 | 45 | 40 | 106 |
| Distributie van water; afval- en afvalwaterbeheer | 32 | 24 | 56 | 56 |
| Bouwnijverheid | 744 | 621 | 50 | 1 365 |
| Groot- en detailhandel | 4 530 | 3 607 | 63 | 8 137 |
| Vervoer en opslag | 666 | 417 | 51 | 1 083 |
| Verschaffen van accommodatie en maaltijden | 612 | 675 | 52 | 1 287 |
| Informatie en communicatie | 763 | 668 | 55 | 1 431 |
| Financiële activiteiten en verzekeringen | 1 199 | 625 | 46 | 1 824 |
| Exploitatie van en handel in onroerend goed | 2 714 | 2 470 | 70 | 5 184 |
| Vrije beroepen en wetenschappelijke en technische activiteiten | 1 721 | 1 272 | 60 | 2 993 |
| Administratieve en ondersteunende diensten | 886 | 746 | 55 | 1 632 |
| Openbaar bestuur en defensie | 1 | 6 | 35 | 7 |
| Onderwijs | 103 | 76 | 56 | 179 |
| Menselijke gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening | 70 | 56 | 46 | 126 |
| Kunst, amusement en recreatie | 160 | 170 | 50 | 330 |
| Overige diensten | 254 | 245 | 52 | 499 |
| Bron: JRC-analyse, op basis van gegevens van Bureau van Dijk. Cijfers gebaseerd op balansgegevens uit 2020. Gegevens geëxtraheerd in maart 2022. Indien een onderneming meerdere Russische aandeelhouders met minderheidsbelangen heeft, wordt de som van de belangen van alle Russische aandeelhouders voor die onderneming berekend. |

EU-27

Zeggenschap

Invloed

Totaal

Sector

Aantal ondernemingen

Aantal ondernemingen

Belang (*1) %

Aantal ondernemingen

Landbouw, bosbouw en visserij

137

137

62

274

Winning van delfstoffen

19

15

28

34

Industrie

904

883

56

1 787

Elektriciteit, gas, stoom en gekoelde lucht

61

45

40

106

Distributie van water; afval- en afvalwaterbeheer

32

24

56

56

Bouwnijverheid

744

621

50

1 365

Groot- en detailhandel

4 530

3 607

63

8 137

Vervoer en opslag

666

417

51

1 083

Verschaffen van accommodatie en maaltijden

612

675

52

1 287

Informatie en communicatie

763

668

55

1 431

Financiële activiteiten en verzekeringen

1 199

625

46

1 824

Exploitatie van en handel in onroerend goed

2 714

2 470

70

5 184

Vrije beroepen en wetenschappelijke en technische activiteiten

1 721

1 272

60

2 993

Administratieve en ondersteunende diensten

886

746

55

1 632

Openbaar bestuur en defensie

1

6

35

7

Onderwijs

103

76

56

179

Menselijke gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening

70

56

46

126

Kunst, amusement en recreatie

160

170

50

330

Overige diensten

254

245

52

499

Bron: JRC-analyse, op basis van gegevens van Bureau van Dijk. Cijfers gebaseerd op balansgegevens uit 2020. Gegevens geëxtraheerd in maart 2022. Indien een onderneming meerdere Russische aandeelhouders met minderheidsbelangen heeft, wordt de som van de belangen van alle Russische aandeelhouders voor die onderneming berekend.

1.2.   Belarussische investeringen in de EU

Uit gegevens over 2020 blijkt dat Belarussische personen en entiteiten zeggenschap hebben over ongeveer 1 550 EU-ondernemingen, potentiële zeggenschapsbelangen (6) in 600 andere ondernemingen en minderheidsbelangen in 400 ondernemingen (7). Zoals het geval is bij de Russische investeringen hebben sommige ondernemingen meerdere Belarussische minderheidsaandeelhouders, die samen meer dan 50 % van het kapitaal van het EU-bedrijf in handen hebben. In 63,2 % van de EU-ondernemingen die onder Belarussische zeggenschap of invloed staan, zijn de activa in handen van een natuurlijke persoon, in 5,1 % van een onderneming en in 0,4 % van een overheidsinstantie/staat (tabel 4).

Tabel 4

Aantal EU-27-ondernemingen onder Belarussische invloed of zeggenschap, nadere gegevens per soort controlerende entiteit

| Soort controlerende entiteit (Global Ultimate Owner) | Aantal ondernemingen | Aandeel |
| --- | --- | --- |
| Een of meer bekende natuurlijke personen of families | 1 687 | 63,18  % |
| Vennootschappen | 135 | 5,06  % |
| Overheidsinstanties, staten, regeringen | 11 | 0,41  % |
| Bank | 1 | 0,04  % |
| Onderling fonds, pensioenfonds, nominee, trust, trustee | 1 | 0,04  % |
| Financiële onderneming | 1 | 0,04  % |
| Stichting, onderzoeksinstelling | 1 | 0,04  % |
| Niet beschikbaar | 833 | 31,20  % |
| Bron: JRC-analyse, op basis van gegevens van Bureau van Dijk. Cijfers gebaseerd op balansgegevens uit 2020. Gegevens geëxtraheerd in maart 2022. In het geval van Belarussische invloed (geen zeggenschap) kan de EU-onderneming onder zeggenschap staan van een entiteit uit een ander land. De ontbrekende gevallen (“niet beschikbaar”) hebben betrekking op EU-ondernemingen onder Belarussische invloed die geen meerderheidsaandeelhouder melden. |

Soort controlerende entiteit (Global Ultimate Owner)

Aantal ondernemingen

Aandeel

Een of meer bekende natuurlijke personen of families

1 687

63,18  %

Vennootschappen

135

5,06  %

Overheidsinstanties, staten, regeringen

11

0,41  %

Bank

1

0,04  %

Onderling fonds, pensioenfonds, nominee, trust, trustee

1

0,04  %

Financiële onderneming

1

0,04  %

Stichting, onderzoeksinstelling

1

0,04  %

Niet beschikbaar

833

31,20  %

Bron: JRC-analyse, op basis van gegevens van Bureau van Dijk. Cijfers gebaseerd op balansgegevens uit 2020. Gegevens geëxtraheerd in maart 2022. In het geval van Belarussische invloed (geen zeggenschap) kan de EU-onderneming onder zeggenschap staan van een entiteit uit een ander land. De ontbrekende gevallen (“niet beschikbaar”) hebben betrekking op EU-ondernemingen onder Belarussische invloed die geen meerderheidsaandeelhouder melden.

De activa van de Belarussische regering bevinden zich voornamelijk in de groothandel, zoals hieronder in tabel 5 nader wordt uiteengezet.

Tabel 5

Aantal EU-27-ondernemingen die onder zeggenschap staan van de staat of van een overheidsinstantie uit Belarus, nadere gegevens per sector van de gecontroleerde onderneming

| Sector waarin de onderneming in de EU actief is | Aantal ondernemingen | Totaal van de activa (in miljoenen euro’s) |
| --- | --- | --- |
| Groothandel in delen en toebehoren van auto’s | 1 | 1,49 |
| Handelsbemiddeling | 1 | Niet van toepassing |
| Handelsbemiddeling in brandstoffen, ertsen, metalen en chemische producten | 1 | 2,80 |
| Groothandel in machines, werktuigen en toebehoren voor de landbouw | 2 | 38,98 |
| Groothandel in vaste, vloeibare en gasvormige brandstoffen en aanverwante producten | 2 | 26,14 |
| Groothandel in chemische producten | 1 | 4,23 |
| Luchtvaart | 1 | Niet van toepassing |
| Personenvervoer door de lucht | 1 | 0,22 |
| Bron: JRC-analyse, op basis van gegevens van Bureau van Dijk. Cijfers gebaseerd op balansgegevens uit 2020. Gegevens geëxtraheerd in maart 2022. |

Sector waarin de onderneming in de EU actief is

Aantal ondernemingen

Totaal van de activa (in miljoenen euro’s)

Groothandel in delen en toebehoren van auto’s

1

1,49

Handelsbemiddeling

1

Niet van toepassing

Handelsbemiddeling in brandstoffen, ertsen, metalen en chemische producten

1

2,80

Groothandel in machines, werktuigen en toebehoren voor de landbouw

2

38,98

Groothandel in vaste, vloeibare en gasvormige brandstoffen en aanverwante producten

2

26,14

Groothandel in chemische producten

1

4,23

Luchtvaart

1

Niet van toepassing

Personenvervoer door de lucht

1

0,22

Bron: JRC-analyse, op basis van gegevens van Bureau van Dijk. Cijfers gebaseerd op balansgegevens uit 2020. Gegevens geëxtraheerd in maart 2022.

De sectoren waar Belarussisch zeggenschap het meest voorkomt, zijn groothandel, vrije beroepen en wetenschappelijke en technische activiteiten, vervoer en opslag en exploitatie van en handel in onroerend goed. De sectoren waar Belarussische invloed het meest voorkomt, zijn zeer vergelijkbaar: groothandel, exploitatie van en handel in onroerend goed, vrije beroepen en wetenschappelijke en technische activiteiten, en industrie (tabel 6).

Tabel 6

Aantal EU-27-ondernemingen onder Belarussische invloed of zeggenschap. Nadere gegevens per doelsector, 2020

| | Zeggenschap | Invloed | Totaal |
| --- | --- | --- | --- |
| Sector | Aantal ondernemingen | Aantal ondernemingen | Belang (*2) % | Aantal ondernemingen |
| Landbouw, bosbouw en visserij | 7 | 10 | 48 | 17 |
| Winning van delfstoffen | 1 | 0 | Niet van toepassing | 1 |
| Industrie | 73 | 100 | 51 | 173 |
| Elektriciteit, gas, stoom en gekoelde lucht | 1 | 3 | 53 | 4 |
| Distributie van water; afval- en afvalwaterbeheer | 4 | 4 | 32 | 8 |
| Bouwnijverheid | 107 | 76 | 54 | 183 |
| Groot- en detailhandel | 568 | 377 | 60 | 945 |
| Vervoer en opslag | 122 | 91 | 61 | 213 |
| Verschaffen van accommodatie en maaltijden | 45 | 32 | 46 | 77 |
| Informatie en communicatie | 97 | 74 | 55 | 171 |
| Financiële activiteiten en verzekeringen | 48 | 26 | 51 | 74 |
| Exploitatie van en handel in onroerend goed | 109 | 108 | 53 | 217 |
| Vrije beroepen en wetenschappelijke en technische activiteiten | 141 | 116 | 47 | 257 |
| Administratieve en ondersteunende diensten | 73 | 41 | 55 | 114 |
| Onderwijs | 7 | 4 | 75 | 11 |
| Menselijke gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening | 5 | 7 | 32 | 12 |
| Kunst, amusement en recreatie | 17 | 5 | 69 | 22 |
| Overige diensten | 22 | 22 | 54 | 44 |
| Bron: JRC-analyse, op basis van gegevens van Bureau van Dijk. Cijfers gebaseerd op balansgegevens uit 2020. Gegevens geëxtraheerd in maart 2022. Indien een onderneming meerdere Belarussische aandeelhouders met minderheidsbelangen heeft, wordt de som van de belangen van alle Belarussische aandeelhouders voor die onderneming berekend. |

Zeggenschap

Invloed

Totaal

Sector

Aantal ondernemingen

Aantal ondernemingen

Belang (*2) %

Aantal ondernemingen

Landbouw, bosbouw en visserij

7

10

48

17

Winning van delfstoffen

1

0

Niet van toepassing

1

Industrie

73

100

51

173

Elektriciteit, gas, stoom en gekoelde lucht

1

3

53

4

Distributie van water; afval- en afvalwaterbeheer

4

4

32

8

Bouwnijverheid

107

76

54

183

Groot- en detailhandel

568

377

60

945

Vervoer en opslag

122

91

61

213

Verschaffen van accommodatie en maaltijden

45

32

46

77

Informatie en communicatie

97

74

55

171

Financiële activiteiten en verzekeringen

48

26

51

74

Exploitatie van en handel in onroerend goed

109

108

53

217

Vrije beroepen en wetenschappelijke en technische activiteiten

141

116

47

257

Administratieve en ondersteunende diensten

73

41

55

114

Onderwijs

7

4

75

11

Menselijke gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening

5

7

32

12

Kunst, amusement en recreatie

17

5

69

22

Overige diensten

22

22

54

44

Bron: JRC-analyse, op basis van gegevens van Bureau van Dijk. Cijfers gebaseerd op balansgegevens uit 2020. Gegevens geëxtraheerd in maart 2022. Indien een onderneming meerdere Belarussische aandeelhouders met minderheidsbelangen heeft, wordt de som van de belangen van alle Belarussische aandeelhouders voor die onderneming berekend.

2.   Gevolgen van beperkende maatregelen (sancties) voor buitenlandse directe investeringen uit Rusland en Belarus en due diligence van EU-ondernemingen

EU-sancties zijn onder meer van toepassing op alle personen binnen of buiten het grondgebied van de Unie die onderdanen zijn van een lidstaat, op alle rechtspersonen, entiteiten of lichamen, binnen of buiten het grondgebied van de Unie, die volgens het recht van een lidstaat zijn erkend of opgericht, en op alle rechtspersonen, entiteiten of lichamen ten aanzien van alle geheel of gedeeltelijk binnen de Unie verrichte zakelijke activiteiten.

Beperkende maatregelen van de EU kunnen op verschillende manieren van invloed zijn op directe investeringen uit Rusland en Belarus. Zij kunnen de vorm aannemen van individuele opnemingen op een lijst of sectorale maatregelen.

Voor bepaalde Russische en Belarussische personen en entiteiten gelden individuele financiële beperkingen, waaronder een bevriezing van tegoeden en een verbod om tegoeden of economische middelen direct of indirect ter beschikking te stellen van de op de lijst geplaatste personen en entiteiten.

De aangewezen personen of entiteiten kunnen de tegoeden (d.w.z. financiële activa en voordelen van enigerlei aard) en economische middelen (activa van enigerlei aard) die bevroren zijn, niet gebruiken en er mogen hun geen tegoeden of economische middelen ter beschikking worden gesteld. Dit betekent dat burgers en bedrijven van de Unie aan de betrokkenen geen betalingen mogen doen of goederen en andere activa mogen leveren. Met de aangewezen personen of entiteiten kunnen wettelijk geen handelstransacties plaatsvinden, tenzij de wetgeving deze bij wijze van uitzondering toestaat.

De Commissie is van mening dat de bevriezing van tegoeden zich uitstrekt tot de activa van een niet-aangewezen entiteit die eigendom is of onder zeggenschap staat van een aangewezen persoon of entiteit, tenzij kan worden aangetoond dat de betrokken activa in feite geen eigendom zijn of niet onder zeggenschap staan van de aangewezen persoon of entiteit. Tegoeden of economische middelen mogen evenmin ter beschikking worden gesteld van een niet-aangewezen entiteit die eigendom is of onder zeggenschap staat van een aangewezen persoon of entiteit, tenzij kan worden aangetoond dat de tegoeden of economische middelen de aangewezen persoon in feite niet zullen bereiken (8). Rente en dividenden worden beschouwd als “tegoeden” die moeten worden bevroren.

Daarnaast bevriezen banken die naar het recht van een lidstaat zijn erkend of opgericht of die in de EU zaken doen, betalingen die zij ontvangen van een aangewezen persoon of entiteit (waarop een bevriezing van tegoeden van toepassing is) die is opgenomen in de lijst in bijlage I bij Verordening (EU) nr. 269/2014 van de Raad. Dit betekent dat overmakingen die afkomstig zijn van een aangewezen persoon of overmakingen die afkomstig zijn van een niet-aangewezen persoon maar via een aangewezen bank worden verricht (9), niet worden geweigerd en dat de geldmiddelen niet aan de afzender worden terugbetaald; in plaats daarvan blijven deze tegoeden bevroren in de bank in de EU. Het is mogelijk om de nationale autoriteit die bevoegd is voor sancties, te verzoeken om vrijgave van die tegoeden, bijvoorbeeld in het kader van de afwijking waarin is voorzien door Verordening (EU) nr. 269/2014 van de Raad (10) betreffende de uitvoering van betalingen door een aangewezen persoon of entiteit in het kader van een contract dat vóór de datum van aanwijzing is gesloten.

De Unie heeft ook sectorale beperkende maatregelen vastgesteld. Zo zijn bepaalde Russische en Belarussische banken losgekoppeld van gespecialiseerde diensten voor financieel berichtenverkeer, met name SWIFT, wat hun mogelijkheid om internationale betalingen te verrichten, sterk belemmert. De beperkende maatregelen hebben ook de financiële instroom uit Rusland en Belarus naar de EU teruggedrongen doordat een verbod is ingesteld op het aanvaarden van nieuwe deposito’s boven bepaalde waarden van Russische en Belarussische onderdanen of ingezetenen en in Rusland of Belarus gevestigde rechtspersonen, entiteiten of lichamen, op het aanhouden van rekeningen van Russische en Belarussische cliënten door de centrale effectenbewaarinstellingen van de EU, en op de verkoop van in euro’s luidende effecten aan Russische of Belarussische cliënten. Bovendien is het EU-actoren verboden financiering, waaronder aandelenkapitaal, te verstrekken aan niet-EU-actoren die actief zijn in de energiesector in Rusland. Afhankelijk van de specifieke beoogde financieringsregeling kan dit indirect gevolgen hebben voor buitenlandse directe investeringen in de EU.

Voorts is de vrijgave van aan vergunningsplicht onderworpen technologie (met inbegrip van kennis of immateriële goederen) aan buitenlandse personen een vorm van immateriële overdracht van technologie, ook wel “met uitvoer gelijkgestelde verkoop” genoemd. Bij Verordening (EU) nr. 833/2014 van de Raad en Verordening (EG) nr. 765/2006 van de Raad en de latere wijzigingen daarvan is het verboden om bepaalde goederen en technologie waarop de maatregelen van toepassing zijn, direct of indirect te verkopen, te leveren, over te dragen aan of uit te voeren naar natuurlijke personen, rechtspersonen, entiteiten of lichamen in Rusland en Belarus of voor gebruik in respectievelijk Rusland en Belarus. De vereisten voor de controle op technische bijstand breiden de controle ook uit tot buitenlandse onderdanen in de EU. Bijgevolg moeten ondernemingen de toegang van Russisch en Belarussisch personeel tot dergelijke kennis of technologie beperken indien die kennis en technologie in Rusland of Belarus zouden kunnen worden gebruikt.

Het is voor EU-ondernemingen verboden bewust en opzettelijk deel te nemen aan activiteiten die tot doel of tot gevolg hebben dat de beperkingen worden omzeild. EU-ondernemingen, en met name de ondernemingen die aandeelhouders hebben met de Russische of Belarussische nationaliteit, moeten in alle omstandigheden de nodige due diligence toepassen op hun zakenpartners en de eindbestemming van tegoeden of economische middelen. Deze procedures kunnen screening, risicobeoordeling, op meerdere niveaus gebaseerde zorgvuldigheid en permanente monitoring omvatten.

3.   Screening van buitenlandse directe investeringen vanuit Rusland en Belarus om redenen van veiligheid of openbare orde op grond van het raamwerk van Verordening (EU) 2019/452

Verordening (EU) 2019/452 (11) (“verordening screening BDI”) heeft betrekking op buitenlandse directe investeringen (“BDI”) uit derde landen, d.w.z. de investeringen “waarmee duurzame en directe betrekkingen worden gevestigd of gehandhaafd tussen investeerders uit derde landen, met inbegrip van staatsentiteiten, en ondernemingen die een economische activiteit uitoefenen in de lidstaten” (12).

Gevallen waarbij alleen investeringen door een of meer in de Unie gevestigde entiteiten betrokken zijn, vallen niet binnen het toepassingsgebied van de verordening. Dergelijke transacties zouden binnen het toepassingsgebied van de nationale screeningwetgeving van de lidstaten kunnen vallen, binnen de grenzen van de bepalingen van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) wat betreft het recht van vestiging en het kapitaalverkeer. Met name staat het Verdrag de lidstaten toe om maatregelen te handhaven die noodzakelijk zijn met het oog op de openbare orde of de openbare veiligheid, of maatregelen op grond van dwingende redenen van algemeen belang die in de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie zijn erkend. Het recht van lidstaten om dergelijke maatregelen vast te stellen die het vrije kapitaalverkeer beperken, wordt in de volgende afdeling nader toegelicht. De status als zijnde gevestigd in de Europese Unie, d.w.z. de hoedanigheid van onderneming in de Europese Unie in de zin van het VWEU, is krachtens artikel 54 VWEU gebaseerd op de locatie van de statutaire zetel, het hoofdbestuur of de hoofdvestiging binnen de Unie, alsmede de rechtsorde waarin de onderneming is opgericht – en niet op de nationaliteit van haar aandeelhouders. Investeringen door dergelijke ondernemingen vallen niet binnen het toepassingsgebied van de verordening screening BDI. De verordening screening BDI voorziet in één uitzondering op deze regel: investeringen door entiteiten in de EU kunnen binnen het toepassingsgebied van de verordening vallen wanneer zij onder de anti-omzeilingsclausule vallen. Omzeiling wordt in de verordening niet als zodanig gedefinieerd. In overweging 10 is echter bepaald dat anti-omzeilingsmaatregelen “van toepassing [moeten] zijn op investeringen van binnen de Unie met behulp van kunstmatige regelingen die de economische realiteit niet weerspiegelen en waarmee de screeningmechanismen en -besluiten worden omzeild, waarbij de investeerder uiteindelijk het eigendom is of onder zeggenschap staat van een natuurlijke persoon of een onderneming uit een derde land”. Het is dus van belang om na te gaan of de investeerder deel uitmaakt van een systeem van omzeiling dat is opgezet met de bedoeling zich aan de toepassing van de verordening te onttrekken. Sommige buitenlandse investeerders verklaren bijvoorbeeld specifiek dat de directe investeerder een Europese holding is die zij met het oog op de voorgenomen transactie hebben opgericht. Dit soort regeling kan om legitieme zakelijke redenen in het leven zijn geroepen. Maar zelfs als er geen bewijs is van een subjectief voornemen om de verordening te omzeilen, volstaan het gebrek aan economische activiteit van de investerende onderneming en de objectieve mogelijkheid dat met die regelingen de regels van de verordening worden omzeild, om het vermoeden te doen ontstaan dat de regeling kunstmatig is. Het meest aangehaalde voorbeeld van omzeiling in de zin van overweging 10 is het geval waarin buitenlandse investeringen in de Unie verlopen via een in de EU gevestigde zuivere “lege entiteit” of “brievenbusmaatschappij” die direct noch indirect een reële economische activiteit uitoefent, maar uitsluitend als juridisch vehikel (13) voor de investering dient. Of er sprake is van omzeiling, moet dus per geval worden vastgesteld, rekening houdende met de specifieke omstandigheden van elk geval en op basis van relevant bewijsmateriaal.

De verordening screening BDI is van toepassing op alle sectoren van de economie en er gelden geen drempels. Of een transactie moet worden gescreend, is vaak afhankelijk van de waarde van de transactie zelf. De verordening machtigt de lidstaten om de investeringen die binnen het toepassingsgebied van de verordening vallen, te onderzoeken om redenen van veiligheid of openbare orde, en maatregelen te nemen om specifieke risico’s aan te pakken.

De termen “veiligheid” en “openbare orde” worden in de verordening niet gedefinieerd. Artikel 4 van de verordening noemt echter wel de factoren die in aanmerking moeten worden genomen om te bepalen of een buitenlandse directe investering gevolgen kan hebben voor de veiligheid en de openbare orde. Deze factoren omvatten de potentiële effecten van de BDI op kritieke infrastructuur, kritieke technologieën, levering van kritieke inputs, toegang tot gevoelige informatie en de vrijheid en pluriformiteit van de media. Ook aspecten die verband houden met de investeerder, zijn relevant voor deze beoordeling, zoals de vraag of de buitenlandse investeerder onder zeggenschap van een overheid staat. Zo kunnen lidstaten en de Commissie, om te bepalen of een buitenlandse directe investering gevolgen dreigt te hebben voor de veiligheid of de openbare orde, rekening houden met de volgende elementen: of de buitenlandse investeerder direct of indirect onder zeggenschap staat van de overheid van een derde land, daaronder begrepen overheidsinstanties of strijdkrachten, onder meer via een eigendomsstructuur of aanzienlijke financiering; of de buitenlandse investeerder reeds betrokken is geweest bij activiteiten die gevolgen hebben voor de veiligheid of openbare orde van een lidstaat, en of er een ernstig risico bestaat dat de buitenlandse investeerder zich bezighoudt met illegale of criminele activiteiten.

Voor het onderzoeken en, indien nodig, het vaststellen van maatregelen waarbij een binnen het toepassingsgebied van de verordening vallende investering om redenen van veiligheid of openbare orde wordt verboden of aan voorwaarden wordt onderworpen, zijn de lidstaten eindverantwoordelijk. De Commissie kan adviezen tot een lidstaat richten waarin zij de lidstaat waar de investering plaatsvindt, specifieke maatregelen kan aanbevelen, met name wanneer er een risico is dat de investering de veiligheid en openbare orde van een of meer lidstaten of van projecten of programma’s die voor de Unie van belang zijn, in het gedrang brengt.

Onder de huidige omstandigheden is er een aanzienlijk verhoogd risico dat buitenlandse directe investeringen door Russische en Belarussische investeerders, en met name door entiteiten die onder zeggenschap van de overheid staan, een bedreiging kunnen vormen voor de veiligheid en de openbare orde, omdat de Russische en de Belarussische regering misschien een sterkere prikkel hebben om zich te mengen in kritieke activiteiten in de EU en om daartoe gebruik te maken van haar mogelijkheden om Russische en Belarussische investeerders in de EU te controleren of te sturen. Daarom moet dit soort buitenlandse directe investering stelselmatig zeer zorgvuldig worden gecontroleerd en onderzocht om mogelijke bedreigingen vast te stellen.

Hoewel screening door lidstaten doorgaans vóór de voltooiing van de BDI-transactie plaatsvindt, staat de verordening screening BDI lidstaten toe om voor mechanismen te zorgen waarmee een BDI-transactie kan worden gescreend na de voltooiing ervan. Indien een lidstaat de formele screening van een buitenlandse directe investering start, geldt daarvoor het samenwerkingsmechanisme, ongeacht de geplande of voltooide status ervan. Voorts kan het samenwerkingsmechanisme binnen 15 maanden na voltooiing van de investering worden gestart wanneer een investering niet op nationaal niveau wordt gescreend (14). Dit kan gebeuren wanneer de lidstaat geen screeningmechanisme heeft of wanneer de lidstaat wel een screeningmechanisme heeft, maar de specifieke BDI-transactie door de partijen niet voor screening vooraf is ingediend. Dit kan leiden tot de vaststelling van maatregelen door de lidstaat waar de investering heeft plaatsgevonden, met inbegrip van de noodzakelijke verzachtende maatregelen.

4.   Mogelijke maatregelen om investeringen te beperken binnen de grenzen van de regels inzake het vrije kapitaalverkeer en de vrijheid van vestiging

Artikel 63 VWEU voorziet in de vrijheid van kapitaalverkeer, niet alleen binnen de EU, maar ook tussen lidstaten en derde landen. Evenzo beschermt artikel 49 VWEU de vrijheid van vestiging voor onderdanen van een lidstaat op het grondgebied van een andere lidstaat. Beide bepalingen verbieden alle beperkingen op het kapitaalverkeer tenzij deze legitieme doelstellingen van openbare orde dienen. Die doelstellingen zijn in het Verdrag of in de rechtspraak van het Hof van Justitie omschreven als dwingende redenen van algemeen belang. Deze doelstellingen mogen niet van zuiver economische aard zijn (15).

Lidstaten kunnen investeringen screenen die niet binnen het toepassingsgebied van Verordening (EU) 2019/452 vallen, d.w.z. portfolio-investeringen of directe investeringen binnen de EU zoals die welke onder de uiteindelijke zeggenschap van Russische of Belarussische entiteiten staan, mits die screening verloopt in overeenstemming met het Unierecht en met name de Verdragsbepalingen inzake het vrije kapitaalverkeer en de vrijheid van vestiging. Portfolio-investeringen die de investeerder geen daadwerkelijke invloed op het management en zeggenschap over een onderneming verlenen, kunnen, afhankelijk van de omstandigheden, ook relevant zijn in termen van openbare orde of de openbare veiligheid.

Lidstaten kunnen redenen van openbare orde en openbare veiligheid (in de zin van artikel 65, lid 1, punt b), VWEU) alleen aanvoeren om investeringen te beperken in geval van een werkelijke en voldoende ernstige bedreiging die een fundamenteel belang van de samenleving aantast (16), en indien minder beperkende maatregelen onvoldoende zijn om die dreiging het hoofd te bieden.

Het Hof van Justitie heeft verduidelijkt dat het begrip “openbare veiligheid” van artikel 65, lid 1, punt b), VWEU zowel de interne als de externe veiligheid van de Staat omvat (17). Ook op het gebied van het kapitaalverkeer kunnen beperkende maatregelen worden genomen om bedreigingen voor de financiële stabiliteit tegen te gaan (18).

Bij de analyse van de rechtvaardiging en de evenredigheid kunnen beperkingen op het kapitaalverkeer naar en uit derde landen worden gebaseerd op andere overwegingen dan beperkingen op het kapitaalverkeer binnen de EU (19). Bijgevolg kunnen in het geval van beperkingen op transacties waarbij derde landen betrokken zijn, aanvullende rechtvaardigingsgronden aanvaardbaar zijn op grond van het Verdrag.

5.   Inachtneming van antiwitwasregels

De lidstaten wordt met klem verzocht te zorgen voor de volledige inachtneming van de voorwaarden van de EU-antiwitwasrichtlijn (20) (“antiwitwasrichtlijn”), om misbruik van het financiële stelsel van de EU te voorkomen, onder meer wat betreft cliëntenonderzoek en internationale samenwerking. Voorts is daadwerkelijke transparantie over de uiteindelijke begunstigden van rechtspersonen en juridische constructies, zoals bepaald in de antiwitwasrichtlijn, vereist om te borgen dat sancties daadwerkelijk worden toegepast.

In dit verband wint een en ander zelfs nog aan belang om de opsporing van verdachte transacties en activiteiten te verbeteren en de mazen in de wetgeving te dichten waarvan criminelen gebruikmaken om via het financiële systeem illegale opbrengsten wit te wassen. Een en ander spoort met het antiwitwaspakket dat de Commissie in juli 2021 heeft goedgekeurd.

6.   Samenwerking tussen voor sancties bevoegde nationale autoriteiten, screeningautoriteiten en stimuleringsbanken en -instellingen in de lidstaten, alsmede betrokken internationale financiële autoriteiten

Screeningautoriteiten en nationale stimuleringsbanken en -instellingen in lidstaten, alsmede internationale financiële instellingen waarvan lidstaten aandeelhouder zijn, moeten informatie uitwisselen en onderling nauw coördineren (via de ministeries of organen waarvan die instellingen afhangen en/of hun bestuursorganen), om BDI, met name vanuit Rusland en Belarus, die de veiligheid of de openbare orde in die lidstaat in het gedrang kunnen brengen, te identificeren. De screeningautoriteiten van de lidstaten worden uitgenodigd voor meer bewustwording te zorgen wat betreft de factoren die in aanmerking moeten worden genomen om te bepalen of een buitenlandse directe investering de veiligheid of openbare orde in het gedrang dreigt te brengen.

Zorgen voor nauwe samenwerking tussen voor sancties bevoegde nationale autoriteiten, screeningautoriteiten, nationale stimuleringsbanken en -instellingen in lidstaten en internationale financiële instellingen waarvan lidstaten aandeelhouder zijn – zoals de Europese Investeringsbank en de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling – zal bijdragen tot het beschermen van de veiligheid en openbare orde in de Unie en zal helpen om de sancties onverkort te doen naleven bij activiteiten die door bovengenoemde openbare investeringsentiteiten worden ondersteund.

---

(1)  In het kader van deze analyse verwijst de term “activa” naar elke in de EU geregistreerde onderneming die onder zeggenschap/invloed staat van een Russische of Belarussische investeerder.

(2)  Er zijn ongeveer 23 miljoen ondernemingen in de EU (de laatst beschikbare cijfers betreffen het jaar 2018, Eurostat, bedrijvendemografie)

(3)  Dit is het geval voor meerdere Russische aandeelhouders, die een gezamenlijk belang hebben van meer dan 50 % maar waarbij geen van hen afzonderlijk een belang van meer dan 50 % heeft.

(4)  We stellen vast dat er nog eens 2 000 ondernemingen zijn met een gerapporteerde Russische aandeelhouder zonder zeggenschap, waarvoor het bedrag van het belang niet is gemeld.

(5)  Deze categorie omvat alle ondernemingen die geen banken, financiële ondernemingen of verzekeringsmaatschappijen zijn.

(*1)  De cijfers in de tabel zijn de gemiddelde belangen in ondernemingen in elke sector. In een conservatieve benadering houden we alleen rekening met belangen op het eerste niveau van eigendom (directe belangen), zonder rekening te houden met belangen op hoger niveau, d.w.z. aandeelhouders van aandeelhouders.

(6)  Dit is het geval voor meerdere Belarussische aandeelhouders, die een gezamenlijk belang hebben van meer dan 50 % maar waarbij geen van hen afzonderlijk een belang van meer dan 50 % heeft.

(7)  We stellen vast dat er nog eens 100 ondernemingen zijn met een gerapporteerde Belarussische aandeelhouder zonder zeggenschap, waarvoor het bedrag van het belang niet is gemeld.

(*2)  De cijfers in de tabel zijn de gemiddelde belangen in ondernemingen in elke sector. In een conservatieve benadering houden we alleen rekening met belangen op het eerste niveau van eigendom (directe belangen), zonder rekening te houden met belangen op hoger niveau, d.w.z. aandeelhouders van aandeelhouders.

(8)  https://ec.europa.eu/info/sites/default/files/business_economy_euro/banking_and_finance/documents/200619-opinion-financial-sanctions_nl.pdf

(9)  https://ec.europa.eu/info/sites/default/files/business_economy_euro/banking_and_finance/documents/190704-opinion-freeze-of-funds_en.pdf

(10)  Verordening (EU) nr. 269/2014 van de Raad van 17 maart 2014 betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen (PB L 78 van 17.3.2014, blz. 6).

(11)  Verordening (EU) 2019/452 van het Europees Parlement en de Raad van 19 maart 2019 tot vaststelling van een kader voor de screening van buitenlandse directe investeringen in de Unie (PB L 79I van 21.3.2019, blz. 1).

(12)  Zie overweging 9 van de verordening screening BDI.

(13)  Om de kwestie van lege entiteiten in de EU aan te pakken, is de Commissie op 22 december 2021 met een voorstel gekomen voor een richtlijn van de Raad tot vaststelling van regels ter voorkoming van misbruik van lege entiteiten voor belastingdoeleinden en tot wijziging van Richtlijn 2011/16/EU (COM(2021) 565 final). Lidstaten kunnen zich laten leiden door de transparantienormen die het voorstel vaststelt voor het gebruik van lege entiteiten, zoals opbrengsten, personeel en bedrijfsruimten.

(14)  In de praktijk zou een buitenlandse investering die thans (maart 2022) is voltooid, tot en met juni 2023 (15 maanden na de voltooiing van de investering) voorwerp kunnen zijn van ex-postopmerkingen van lidstaten of ex-postadviezen van de Commissie.

(15)  Arrest van het Hof van Justitie van 13 mei 2003, Commissie/Spanje, C-463/00, ECLI:EU:C:2003:272, punt 35.

(16)  Zie arrest van het Hof van Justitie van 14 maart 2000, Église de Scientologie, C-54/99, ECLI:EU:C:2000:124, punt 17; arrest van het Hof van Justitie van 4 juni 2002, Commissie/België, C-503/99, ECLI:EU:C:2002:328, punt 47, en arrest van het Hof van Justitie van 13 mei 2003, Commissie/Spanje, ECLI:EU:C:2003:272, C-463/00, punt 72.

(17)  Arrest van het Gerecht van 21 september 2005, Kadi/Raad en Commissie, T-315/01, ECLI:EU:T:2005:332, punt 110.

(18)  Zie de verklaring van de Commissie over de door de Griekse autoriteiten opgelegde kapitaalcontroles van 29 juni 2015, beschikbaar op: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/nl/STATEMENT_15_5271.

(19)  Arrest van het Hof van Justitie van 12 december 2006, Test claimants in FII Group litigation, C-446/04, ECLI:EU:C:2006:774, punt 171.

(20)  Richtlijn (EU) 2015/849 van het Europees Parlement en de Raad van 20 mei 2015 inzake de voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld of terrorismefinanciering, tot wijziging van Verordening (EU) nr. 648/2012 van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van Richtlijn 2005/60/EG van het Europees Parlement en de Raad en Richtlijn 2006/70/EG van de Commissie (PB L 141 van 5.6.2015, blz. 73).

---