# Publicatieblad C 122/2022

| | ISSN 1977-0995 |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | C 122 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Mededelingen en bekendmakingen | 65e jaargang17 maart 2022 |

ISSN 1977-0995

Publicatieblad

van de Europese Unie

C 122

Uitgave in de Nederlandse taal

Mededelingen en bekendmakingen

65e jaargang17 maart 2022

---

| Inhoud | Bladzijde |
| --- | --- |
| | I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen |
| | AANBEVELINGEN |
| | Europees Comité voor systeemrisico's |
| 2022/C 122/01 | Aanbeveling van het Europees comité voor systeemrisico’s van 2 december 2021 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Duitsland (ESRB/2021/10) | 1 |
| 2022/C 122/02 | Aanbeveling van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 2 december 2021 over kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Oostenrijk (ESRB/2021/11) | 9 |
| 2022/C 122/03 | Waarschuwing van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 2 december 2021 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Bulgarije (ESRB/2021/12) | 15 |
| 2022/C 122/04 | Waarschuwing van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 2 december 2021 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Kroatië (ESRB/2021/13) | 18 |
| 2022/C 122/05 | Waarschuwing van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 2 december 2021 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Liechtenstein (ESRB/2021/14) | 22 |
| 2022/C 122/06 | Waarschuwing van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 2 december 2021 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Hongarije (ESRB/2021/15) | 25 |
| 2022/C 122/07 | Waarschuwing van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 2 december 2021 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Slowakije (ESRB/2021/16) | 28 |

Inhoud

Bladzijde

I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen

AANBEVELINGEN

Europees Comité voor systeemrisico's

2022/C 122/01

Aanbeveling van het Europees comité voor systeemrisico’s van 2 december 2021 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Duitsland (ESRB/2021/10)

1

2022/C 122/02

Aanbeveling van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 2 december 2021 over kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Oostenrijk (ESRB/2021/11)

9

2022/C 122/03

Waarschuwing van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 2 december 2021 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Bulgarije (ESRB/2021/12)

15

2022/C 122/04

Waarschuwing van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 2 december 2021 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Kroatië (ESRB/2021/13)

18

2022/C 122/05

Waarschuwing van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 2 december 2021 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Liechtenstein (ESRB/2021/14)

22

2022/C 122/06

Waarschuwing van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 2 december 2021 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Hongarije (ESRB/2021/15)

25

2022/C 122/07

Waarschuwing van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 2 december 2021 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Slowakije (ESRB/2021/16)

28

---

| | II   Mededelingen |
| --- | --- |
| | MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE |
| | Europese Commissie |
| 2022/C 122/08 | Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.10447 — NN / METLIFE GREECE / METLIFE POLAND) (
  1
  ) | 31 |
| 2022/C 122/09 | Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.10589 — ADT / FORD NEXT / SNTNL) (
  1
  ) | 32 |

II   Mededelingen

MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

2022/C 122/08

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.10447 — NN / METLIFE GREECE / METLIFE POLAND) (
  1
  )

1

31

2022/C 122/09

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.10589 — ADT / FORD NEXT / SNTNL) (
  1
  )

1

32

---

| | III   Voorbereidende handelingen |
| --- | --- |
| | EUROPESE CENTRALE BANK |
| 2022/C 122/10 | Advies van de Europese Centrale Bank van 13 januari 2022 inzake een voorstel tot wijziging van Verordening (EU) nr. 575/2013 betreffende prudentiële vereisten voor kredietinstellingen en beleggingsondernemingen met betrekking tot afwikkeling (CON/2022/3) | 33 |

III   Voorbereidende handelingen

EUROPESE CENTRALE BANK

2022/C 122/10

Advies van de Europese Centrale Bank van 13 januari 2022 inzake een voorstel tot wijziging van Verordening (EU) nr. 575/2013 betreffende prudentiële vereisten voor kredietinstellingen en beleggingsondernemingen met betrekking tot afwikkeling (CON/2022/3)

33

---

| | IV   Informatie |
| --- | --- |
| | INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE |
| | Europese Commissie |
| 2022/C 122/11 | Wisselkoersen van de euro — 16 maart 2022 | 35 |

IV   Informatie

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

2022/C 122/11

Wisselkoersen van de euro — 16 maart 2022

35

---

| | V   Bekendmakingen |
| --- | --- |
| | PROCEDURES IN VERBAND MET DE UITVOERING VAN HET GEMEENSCHAPPELIJK MEDEDINGINGSBELEID |
| | Europese Commissie |
| 2022/C 122/12 | Voorafgaande aanmelding van een concentratie (Zaak M.10675 – CDPQ / TRANSURBAN / AUSTRALIANSUPER / CPP INVESTMENTS / ADIA / WCX) — Voor de vereenvoudigde procedure in aanmerking komende zaak (
  1
  ) | 36 |
| | ANDERE HANDELINGEN |
| | Europese Commissie |
| 2022/C 122/13 | Bekendmaking van een aanvraag tot goedkeuring van een niet-minimale wijziging van een productdossier overeenkomstig artikel 50, lid 2, punt a), van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen | 38 |

V   Bekendmakingen

PROCEDURES IN VERBAND MET DE UITVOERING VAN HET GEMEENSCHAPPELIJK MEDEDINGINGSBELEID

Europese Commissie

2022/C 122/12

Voorafgaande aanmelding van een concentratie (Zaak M.10675 – CDPQ / TRANSURBAN / AUSTRALIANSUPER / CPP INVESTMENTS / ADIA / WCX) — Voor de vereenvoudigde procedure in aanmerking komende zaak (
  1
  )

1

36

ANDERE HANDELINGEN

Europese Commissie

2022/C 122/13

Bekendmaking van een aanvraag tot goedkeuring van een niet-minimale wijziging van een productdossier overeenkomstig artikel 50, lid 2, punt a), van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen

38

---

| | |
| --- | --- |
| | (1)   Voor de EER relevante tekst. |

---

(1)   Voor de EER relevante tekst.

1

| NL | |
| --- | --- |

NL

---

I Resoluties, aanbevelingen en adviezen

AANBEVELINGEN

Europees Comité voor systeemrisico's

| 17.3.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 122/1 |
| --- | --- | --- | --- |

17.3.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 122/1

---

AANBEVELING VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

van 2 december 2021

betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Duitsland

(ESRB/2021/10)

(2022/C 122/01)

DE ALGEMENE RAAD VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) nr. 1092/2010 van het Europees Parlement en de Raad van 24 november 2010 betreffende macroprudentieel toezicht van de Europese Unie op het financiële stelsel en tot oprichting van een Europees Comité voor systeemrisico’s (1), en met name artikel 3, lid 2, punten b) en d), en de artikelen 16 en 18,

Gezien Besluit ESRB/2011/1 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 20 januari 2011 houdende goedkeuring van het reglement van orde van het Europees Comité voor systeemrisico’s (2), en met name artikel 18,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | De onroerendgoedsector speelt een belangrijke rol in de economie en de ontwikkelingen in deze sector kunnen een wezenlijke invloed op het financiële stelsel hebben. Voorbije financiële crises toonden aan dat instabiele ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. Ongunstige ontwikkelingen in de onroerendgoedmarkten in sommige lidstaten hebben in het verleden geleid tot grote kredietverliezen en/of hebben een negatieve impact gehad op de reële economie. Dergelijke effecten weerspiegelen de nauwe wisselwerking tussen de onroerendgoedsector, financieringsverstrekkers en andere economische sectoren. Bovendien kunnen de terugkoppelingseffecten tussen het financiële stelsel en de reële economie de negatieve ontwikkelingen versterken. |
| --- | --- |

(1)

De onroerendgoedsector speelt een belangrijke rol in de economie en de ontwikkelingen in deze sector kunnen een wezenlijke invloed op het financiële stelsel hebben. Voorbije financiële crises toonden aan dat instabiele ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. Ongunstige ontwikkelingen in de onroerendgoedmarkten in sommige lidstaten hebben in het verleden geleid tot grote kredietverliezen en/of hebben een negatieve impact gehad op de reële economie. Dergelijke effecten weerspiegelen de nauwe wisselwerking tussen de onroerendgoedsector, financieringsverstrekkers en andere economische sectoren. Bovendien kunnen de terugkoppelingseffecten tussen het financiële stelsel en de reële economie de negatieve ontwikkelingen versterken.

| (2) | Deze koppelingen zijn belangrijk omdat zij erop duiden dat uit de onroerendgoedsector stammende risico’s een systeemimpact kunnen hebben. Kwetsbaarheden in het financiële stelsel hebben de neiging te accumuleren wanneer de onroerendgoedcyclus een opwaartse trend vertoont. De waargenomen lagere risico’s van, en de eenvoudiger toegang tot, financiering kunnen bijdragen tot een snelle krediet- en investeringsexpansie, alsmede een toegenomen vraag naar onroerend goed, waardoor een opwaartse druk op de onroerendgoedprijzen ontstaat. Bovendien kunnen de terugkoppelingseffecten tussen de huizenprijzen en de kredieten potentiële systeemrelevante gevolgen hebben. Tijdens een afzwakkende onroerendgoedcyclus daarentegen kunnen striktere kredietvoorwaarden, sterkere risicoaversie en de neerwaartse druk op onroerendgoedprijzen de veerkracht van kredietnemers en kredietgevers negatief beïnvloeden, waardoor de economische omstandigheden verslechteren. |
| --- | --- |

(2)

Deze koppelingen zijn belangrijk omdat zij erop duiden dat uit de onroerendgoedsector stammende risico’s een systeemimpact kunnen hebben. Kwetsbaarheden in het financiële stelsel hebben de neiging te accumuleren wanneer de onroerendgoedcyclus een opwaartse trend vertoont. De waargenomen lagere risico’s van, en de eenvoudiger toegang tot, financiering kunnen bijdragen tot een snelle krediet- en investeringsexpansie, alsmede een toegenomen vraag naar onroerend goed, waardoor een opwaartse druk op de onroerendgoedprijzen ontstaat. Bovendien kunnen de terugkoppelingseffecten tussen de huizenprijzen en de kredieten potentiële systeemrelevante gevolgen hebben. Tijdens een afzwakkende onroerendgoedcyclus daarentegen kunnen striktere kredietvoorwaarden, sterkere risicoaversie en de neerwaartse druk op onroerendgoedprijzen de veerkracht van kredietnemers en kredietgevers negatief beïnvloeden, waardoor de economische omstandigheden verslechteren.

| (3) | Kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed (residential real estate) kunnen een bron van systeemrisico vormen en zowel direct als indirect van invloed zijn op de financiële stabiliteit. Directe effecten bestaan uit kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische of financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Indirecte effecten kunnen verband houden met aanpassingen in de consumptie van de huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit. |
| --- | --- |

(3)

Kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed (residential real estate) kunnen een bron van systeemrisico vormen en zowel direct als indirect van invloed zijn op de financiële stabiliteit. Directe effecten bestaan uit kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische of financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Indirecte effecten kunnen verband houden met aanpassingen in de consumptie van de huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit.

| (4) | Zoals opgemerkt in overweging 4 van Aanbeveling ESRB/2013/1 van het Europees Comité voor Systeemrisico’s (3), is de uiteindelijke doelstelling van macroprudentieel beleid bij te dragen aan de waarborging van de stabiliteit van het financiële stelsel als geheel, onder meer door de schokbestendigheid van het financiële stelsel te versterken en de opbouw van systeemrisico’s te verminderen, en aldus te zorgen voor een duurzame bijdrage van de financiële sector aan de economische groei. |
| --- | --- |

(4)

Zoals opgemerkt in overweging 4 van Aanbeveling ESRB/2013/1 van het Europees Comité voor Systeemrisico’s (3), is de uiteindelijke doelstelling van macroprudentieel beleid bij te dragen aan de waarborging van de stabiliteit van het financiële stelsel als geheel, onder meer door de schokbestendigheid van het financiële stelsel te versterken en de opbouw van systeemrisico’s te verminderen, en aldus te zorgen voor een duurzame bijdrage van de financiële sector aan de economische groei.

| (5) | Te dien einde kunnen de macroprudentiële autoriteiten gebruik maken van één of meer van de in Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad (4) en Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad (5) vervatte kapitaal-gebaseerde macroprudentiële maatregelen, en/of kredietnemer-gebaseerde macroprudentiële maatregelen die uitsluitend gebaseerd zijn op nationaal recht, afhankelijk van de beoordeling van de risico’s. Hoewel de kapitaal-gebaseerde maatregelen in de eerste plaats gericht zijn op het versterken van de schokbestendigheid van het financiële stelsel, kunnen de kredietnemer-gebaseerde maatregelen bijzonder geschikt zijn om de verdere opbouw van systeemrisico’s met betrekking tot nieuwe woningkredieten te voorkomen. |
| --- | --- |

(5)

Te dien einde kunnen de macroprudentiële autoriteiten gebruik maken van één of meer van de in Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad (4) en Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad (5) vervatte kapitaal-gebaseerde macroprudentiële maatregelen, en/of kredietnemer-gebaseerde macroprudentiële maatregelen die uitsluitend gebaseerd zijn op nationaal recht, afhankelijk van de beoordeling van de risico’s. Hoewel de kapitaal-gebaseerde maatregelen in de eerste plaats gericht zijn op het versterken van de schokbestendigheid van het financiële stelsel, kunnen de kredietnemer-gebaseerde maatregelen bijzonder geschikt zijn om de verdere opbouw van systeemrisico’s met betrekking tot nieuwe woningkredieten te voorkomen.

| (6) | In 2019 heeft het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) een systematische en toekomstgerichte evaluatie van kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed in de Europese Economische Ruimte (EER) uitgevoerd (6). Deze beoordeling heeft het ESRB in staat gesteld in verschillende landen een aantal kwetsbaarheden op middellange termijn te identificeren als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit, hetgeen heeft geleid tot de afgifte van waarschuwingen aan vijf landen, waaronder Duitsland (7). |
| --- | --- |

(6)

In 2019 heeft het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) een systematische en toekomstgerichte evaluatie van kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed in de Europese Economische Ruimte (EER) uitgevoerd (6). Deze beoordeling heeft het ESRB in staat gesteld in verschillende landen een aantal kwetsbaarheden op middellange termijn te identificeren als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit, hetgeen heeft geleid tot de afgifte van waarschuwingen aan vijf landen, waaronder Duitsland (7).

| (7) | In 2019 waren de belangrijkste geïdentificeerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in Duitsland de aanzienlijke overwaardering van de huizenprijzen in stedelijke gebieden in combinatie met de wijdverbreide en snelle dynamiek van de huizenprijzen en bepaalde tekenen van versoepeling van de kredietverleningsnormen voor woningkredieten, zij het in de context van algemene onzekerheid als gevolg van een aanzienlijk gebrek aan gegevens. |
| --- | --- |

(7)

In 2019 waren de belangrijkste geïdentificeerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in Duitsland de aanzienlijke overwaardering van de huizenprijzen in stedelijke gebieden in combinatie met de wijdverbreide en snelle dynamiek van de huizenprijzen en bepaalde tekenen van versoepeling van de kredietverleningsnormen voor woningkredieten, zij het in de context van algemene onzekerheid als gevolg van een aanzienlijk gebrek aan gegevens.

| (8) | Het ESRB heeft onlangs een verdere systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed in de EER. Uit de resultaten van deze evaluatie blijkt dat sommige landen, na ontvangst van landspecifieke waarschuwingen in september 2019, verdere acties hebben ondernomen om de gerelateerde kwetsbaarheden te verhelpen. In het bijzonder, heeft de Tsjechische Republiek een rechtskader voor kredietnemer-gebaseerde maatregelen vastgesteld, heeft Duitsland een rechtsbasis vastgesteld voor de verzameling van gegevens over kredietverleningsnormen voor nieuwe woningkredieten aan huishoudens, heeft Frankrijk grenswaarden voor de schuldaflossing-inkomenratio (debt-service-to-income (DST) ratio) geactiveerd, heeft IJsland de grenswaarden voor de lening-waarderatio’s (loan-to-value (LTV) ratios) aangescherpt en heeft Noorwegen het percentage van zijn systeemrisicobuffer aangescherpt. In het licht van de toenemende kwetsbaarheden werden de door sommige landen ondernomen acties in de evaluatie van het ESRB evenwel ontoereikend geacht. |
| --- | --- |

(8)

Het ESRB heeft onlangs een verdere systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed in de EER. Uit de resultaten van deze evaluatie blijkt dat sommige landen, na ontvangst van landspecifieke waarschuwingen in september 2019, verdere acties hebben ondernomen om de gerelateerde kwetsbaarheden te verhelpen. In het bijzonder, heeft de Tsjechische Republiek een rechtskader voor kredietnemer-gebaseerde maatregelen vastgesteld, heeft Duitsland een rechtsbasis vastgesteld voor de verzameling van gegevens over kredietverleningsnormen voor nieuwe woningkredieten aan huishoudens, heeft Frankrijk grenswaarden voor de schuldaflossing-inkomenratio (debt-service-to-income (DST) ratio) geactiveerd, heeft IJsland de grenswaarden voor de lening-waarderatio’s (loan-to-value (LTV) ratios) aangescherpt en heeft Noorwegen het percentage van zijn systeemrisicobuffer aangescherpt. In het licht van de toenemende kwetsbaarheden werden de door sommige landen ondernomen acties in de evaluatie van het ESRB evenwel ontoereikend geacht.

| (9) | De uitbraak van de COVID-19-pandemie in 2020 en de daarmee samenhangende crisis hebben niet geleid tot een cyclische daling van de huizenmarkten. Na een periode van geleidelijke groei, tegen de achtergrond van lage rentevoet, is reële stijging van de huizenprijzen en de groei van de kredietverlening in verschillende landen eerder verder versneld en heeft de groei van het inkomen van huishoudens ruimschoots overtroffen. Om de gevolgen van de pandemie en de daaruit voortvloeiende economische onzekerheid te beperken, zijn diverse maatregelen en beleidslijnen, zoals moratoria en overheidsgaranties ten uitvoer gelegd. In deze brede beleidscontext zijn in sommige landen eerder geplande macroprudentiële maatregelen tijdelijk versoepeld of is de activering ervan uitgesteld. De thans waargenomen verbetering van de economische situatie maakt een aanpassing van het macroprudentieel beleid mogelijk in de landen waar aan niet-zakelijk onroerend goed gerelateerde kwetsbaarheden zich voortdurend hebben opgebouwd. |
| --- | --- |

(9)

De uitbraak van de COVID-19-pandemie in 2020 en de daarmee samenhangende crisis hebben niet geleid tot een cyclische daling van de huizenmarkten. Na een periode van geleidelijke groei, tegen de achtergrond van lage rentevoet, is reële stijging van de huizenprijzen en de groei van de kredietverlening in verschillende landen eerder verder versneld en heeft de groei van het inkomen van huishoudens ruimschoots overtroffen. Om de gevolgen van de pandemie en de daaruit voortvloeiende economische onzekerheid te beperken, zijn diverse maatregelen en beleidslijnen, zoals moratoria en overheidsgaranties ten uitvoer gelegd. In deze brede beleidscontext zijn in sommige landen eerder geplande macroprudentiële maatregelen tijdelijk versoepeld of is de activering ervan uitgesteld. De thans waargenomen verbetering van de economische situatie maakt een aanpassing van het macroprudentieel beleid mogelijk in de landen waar aan niet-zakelijk onroerend goed gerelateerde kwetsbaarheden zich voortdurend hebben opgebouwd.

| (10) | Wat Duitsland betreft, is uit deze recente evaluatie gebleken dat, ondanks de vaststelling van een rechtskader voor kredietnemer-gebaseerde maatregelen in 2017, bestaande uit een beperkt aantal maatregelen (een bovengrens voor de LTV-ratio en een afschrijvingsvereiste), geen van de maatregelen geactiveerd werden om de accumulatie van kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector aan te pakken. Het ESRB merkt op dat, binnen het huidige rechtskader, niet voldaan werd aan de vereisten voor de activering van bestaande kredietnemer-gebaseerde maatregelen. |
| --- | --- |

(10)

Wat Duitsland betreft, is uit deze recente evaluatie gebleken dat, ondanks de vaststelling van een rechtskader voor kredietnemer-gebaseerde maatregelen in 2017, bestaande uit een beperkt aantal maatregelen (een bovengrens voor de LTV-ratio en een afschrijvingsvereiste), geen van de maatregelen geactiveerd werden om de accumulatie van kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector aan te pakken. Het ESRB merkt op dat, binnen het huidige rechtskader, niet voldaan werd aan de vereisten voor de activering van bestaande kredietnemer-gebaseerde maatregelen.

| (11) | Uit de beoordeling van het ESRB blijkt eveneens dat de stijgingen van de huizenprijzen zich zowel in stedelijke, als in landelijke gebieden hebben voorgedaan. Bijgevolg wijzen bestaande ramingen op een hoge en toenemende overwaardering van de huizenprijzen in Duitsland. Een uitgebreide analyse van de kwetsbaarheden wordt momenteel belemmerd door het gebrek aan gedetailleerde gegevens over kredietverleningsnormen voor woningkredieten, zij het dat actie is ondernomen om gegevens van 2023 te verzamelen als gevolg van de inwerkingtreding in 2021 van de nationale verordening betreffende de gegevensverzameling over woningkredieten. Voor de recente periode geven de beschikbare gegevens een gemengd beeld over de evolutie van de kredietverleningsnormen voor woningkredieten. Terwijl de resultaten van de enquête naar kredietverlening door banken (Bank Lening Survey – BLS) in het eurogebied suggereren dat de voorwaarden voor woningaankoop verder zijn verscherpt gedurende 2020, wijst een alternatieve gegevensbron in de particuliere sector (8) op een verdere stijging van het aandeel van kredietaanvragen met hoge LTV-ratio’s in 2020. Een andere aan de Duitse autoriteiten beschikbare gegevensbron in de particuliere sector, die actuele transactiegegevens bevat en die een deel van de totale markt weergeeft, bevestigt dat de LTV-ratio’s enigszins gestegen zijn gedurende het laatste decennium. Voorts zijn in overeenstemming met de BLS de LTV-ratio’s gedaald in de nasleep van de crisis. De gegevens onthullen eveneens dat de DSTI-ratio’s en de looptijden gedaald zijn in de eerste helft van de jaren 2010-2019 en opnieuw gestegen zijn in de tweede helft. Aan de andere kant zijn de schuld-inkomenratio’s (debt-to-income (DTI) ratios) gestaag gestegen sinds 2009. |
| --- | --- |

(11)

Uit de beoordeling van het ESRB blijkt eveneens dat de stijgingen van de huizenprijzen zich zowel in stedelijke, als in landelijke gebieden hebben voorgedaan. Bijgevolg wijzen bestaande ramingen op een hoge en toenemende overwaardering van de huizenprijzen in Duitsland. Een uitgebreide analyse van de kwetsbaarheden wordt momenteel belemmerd door het gebrek aan gedetailleerde gegevens over kredietverleningsnormen voor woningkredieten, zij het dat actie is ondernomen om gegevens van 2023 te verzamelen als gevolg van de inwerkingtreding in 2021 van de nationale verordening betreffende de gegevensverzameling over woningkredieten. Voor de recente periode geven de beschikbare gegevens een gemengd beeld over de evolutie van de kredietverleningsnormen voor woningkredieten. Terwijl de resultaten van de enquête naar kredietverlening door banken (Bank Lening Survey – BLS) in het eurogebied suggereren dat de voorwaarden voor woningaankoop verder zijn verscherpt gedurende 2020, wijst een alternatieve gegevensbron in de particuliere sector (8) op een verdere stijging van het aandeel van kredietaanvragen met hoge LTV-ratio’s in 2020. Een andere aan de Duitse autoriteiten beschikbare gegevensbron in de particuliere sector, die actuele transactiegegevens bevat en die een deel van de totale markt weergeeft, bevestigt dat de LTV-ratio’s enigszins gestegen zijn gedurende het laatste decennium. Voorts zijn in overeenstemming met de BLS de LTV-ratio’s gedaald in de nasleep van de crisis. De gegevens onthullen eveneens dat de DSTI-ratio’s en de looptijden gedaald zijn in de eerste helft van de jaren 2010-2019 en opnieuw gestegen zijn in de tweede helft. Aan de andere kant zijn de schuld-inkomenratio’s (debt-to-income (DTI) ratios) gestaag gestegen sinds 2009.

| (12) | Daarnaast heeft Duitsland, na het verminderen van het anticyclische kapitaalbufferpercentage naar aanleiding van de COVID-19 crisis, geen verder gebruik gemaakt van de kapitaal-gebaseerde maatregelen om de bestaande kwetsbaarheden ten gevolge van de niet-zakelijkonroerendgoedsector aan te pakken en de financiële stabiliteit te bevorderen. |
| --- | --- |

(12)

Daarnaast heeft Duitsland, na het verminderen van het anticyclische kapitaalbufferpercentage naar aanleiding van de COVID-19 crisis, geen verder gebruik gemaakt van de kapitaal-gebaseerde maatregelen om de bestaande kwetsbaarheden ten gevolge van de niet-zakelijkonroerendgoedsector aan te pakken en de financiële stabiliteit te bevorderen.

| (13) | In het licht van deze recente ontwikkelingen, met name gezien het bewijs van overwaardering van de huizenprijzen, heeft het ESRB geconcludeerd dat kredietnemer-gebaseerde maatregelen moeten worden geactiveerd om kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Duitsland aan te pakken. De Duitse autoriteiten moeten om die reden onverwijld een juridisch bindende of, indien dit volgens het Duitse recht niet mogelijk is, een niet-juridisch bindende grenswaarde voor de LTV-ratio activeren om deugdelijke kredietverleningsnormen tegen de overwaardering van de huizenprijzen te garanderen. Tegelijkertijd, en ter aanvulling van de maatregel betreffende de LTV-ratio, versterken kapitaal-gebaseerde maatregelen, zoals de activering van de anticyclische kapitaalbuffer of de sectorspecifieke systeemrisicobuffer, de schokbestendigheid van de banksector in Duitsland tegen de eventueel reeds geaccumuleerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedsector, gelet op de heersende overwaardering van de huizenprijzen en de onzekerheid omtrent de kredietverleningsnormen voor hypothecaire leningen die in de afgelopen jaren zijn verstrekt. Voorts kan een passende combinatie met juridisch bindende of, indien dit volgens het Duitse recht niet mogelijk is, niet-juridisch bindende inkomensgerelateerde instrumenten, de doeltreffendheid van de grenswaarde voor de LTV-ratio bij de bestrijding van de met de financiering van met niet-zakelijk onroerend goed verband houdende kwetsbaarheden, vergroten. Het Duitse rechtskader voor kredietnemer-gebaseerde maatregelen moet om die reden worden aangevuld met inkomensgerelateerde instrumenten en dienovereenkomstig worden aangepast om de tijdige activering van kredietnemer-gebaseerde maatregelen mogelijk te maken, en bijgevolg de opbouw van kwetsbaarheden te vermijden, |
| --- | --- |

(13)

In het licht van deze recente ontwikkelingen, met name gezien het bewijs van overwaardering van de huizenprijzen, heeft het ESRB geconcludeerd dat kredietnemer-gebaseerde maatregelen moeten worden geactiveerd om kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Duitsland aan te pakken. De Duitse autoriteiten moeten om die reden onverwijld een juridisch bindende of, indien dit volgens het Duitse recht niet mogelijk is, een niet-juridisch bindende grenswaarde voor de LTV-ratio activeren om deugdelijke kredietverleningsnormen tegen de overwaardering van de huizenprijzen te garanderen. Tegelijkertijd, en ter aanvulling van de maatregel betreffende de LTV-ratio, versterken kapitaal-gebaseerde maatregelen, zoals de activering van de anticyclische kapitaalbuffer of de sectorspecifieke systeemrisicobuffer, de schokbestendigheid van de banksector in Duitsland tegen de eventueel reeds geaccumuleerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedsector, gelet op de heersende overwaardering van de huizenprijzen en de onzekerheid omtrent de kredietverleningsnormen voor hypothecaire leningen die in de afgelopen jaren zijn verstrekt. Voorts kan een passende combinatie met juridisch bindende of, indien dit volgens het Duitse recht niet mogelijk is, niet-juridisch bindende inkomensgerelateerde instrumenten, de doeltreffendheid van de grenswaarde voor de LTV-ratio bij de bestrijding van de met de financiering van met niet-zakelijk onroerend goed verband houdende kwetsbaarheden, vergroten. Het Duitse rechtskader voor kredietnemer-gebaseerde maatregelen moet om die reden worden aangevuld met inkomensgerelateerde instrumenten en dienovereenkomstig worden aangepast om de tijdige activering van kredietnemer-gebaseerde maatregelen mogelijk te maken, en bijgevolg de opbouw van kwetsbaarheden te vermijden,

HEEFT DE VOLGENDE AANBEVELING VASTGESTELD:

AFDELING 1

AANBEVELINGEN

Aanbeveling A — Grenswaarde voor de LTV-ratio

Aanbevolen wordt dat de betrokken autoriteiten een juridisch bindende grenswaarde voor de LTV-ratio voorschrijven teneinde de kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Duitsland als een bron van risico voor de financiële stabiliteit te beperken, die mogelijk ernstige negatieve gevolgen voor de reële economie kunnen hebben. Indien dit volgens het Duits recht niet mogelijk is, wordt aanbevolen dat de betrokken autoriteiten een niet-juridisch bindende grenswaarde voor de LTV-ratio activeren om de daarin uiteengezette doelstellingen na te streven.

Aanbeveling B — Activering van kapitaal-gebaseerde maatregelen

Aanbevolen wordt dat de betrokken autoriteiten passende kapitaal-gebaseerde maatregelen activeren teneinde de schokbestendigheid van de in Duitsland vergunninghoudende kredietinstellingen te waarborgen en de in aanbeveling A genoemde grenswaarde voor de LTV-ratio aan te vullen teneinde de kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Duitsland als een bron van risico voor de financiële stabiliteit te beperken.

Aanbeveling C — Rechtskader voor kredietnemer-gebaseerde maatregelen in verband met de niet-zakelijkonroerendgoedsector

Aanbevolen wordt dat de betrokken autoriteiten ervoor zorgen dat het bestaande rechtskader voor kredietnemer-gebaseerde maatregelen ten minste de volgende juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen omvat:

| a) | grenswaarden die van toepassing zijn op de DTI-ratio en grenswaarden die van toepassing zijn op de DSTI-ratio; |
| --- | --- |

a)

grenswaarden die van toepassing zijn op de DTI-ratio en grenswaarden die van toepassing zijn op de DSTI-ratio;

| b) | grenswaarden die van toepassing zijn op de LTV-ratio; |
| --- | --- |

b)

grenswaarden die van toepassing zijn op de LTV-ratio;

| c) | grenswaarden die van toepassing zijn op de looptijd, en |
| --- | --- |

c)

grenswaarden die van toepassing zijn op de looptijd, en

| d) | afschrijvingsvereisten. |
| --- | --- |

d)

afschrijvingsvereisten.

Aanbeveling D — Toezicht op kwetsbaarheden en activering van inkomensgerelateerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen

| 1. | Aanbevolen wordt dat de betrokken autoriteiten nauwlettend toezicht houden op de kwetsbaarheden in verband met de schuldenlast van de huishoudens, de overwaardering van de huizenprijzen en de kredietverleningsnormen voor nieuwe hypothecaire leningen op middellange termijn. |
| --- | --- |

1.

| 2. | Aanbevolen wordt dat, naargelang van de resultaten van de overeenkomstig subaanbeveling D, punt 1, uitgevoerde monitoring en teneinde de buitensporige accumulatie van kredietrisico’s te voorkomen, de betrokken autoriteiten juridisch bindende inkomensgerelateerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen, zoals grenswaarden voor de DTI-ratio of de DSTI-ratio, activeren. Indien dit volgens het Duitse recht niet mogelijk is, wordt aanbevolen dat de betrokken autoriteiten niet-juridisch bindende inkomensgerelateerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen activeren om de daarin uiteengezette doelstellingen na te streven. |
| --- | --- |

2.

AFDELING 2

IMPLEMENTATIE

1.   Definities

| 1. | Voor de toepassing van deze aanbeveling gelden de volgende definities:






  a) | “betrokken autoriteiten”: de autoriteiten die belast zijn met de wijziging van het rechtskader voor kredietnemer-gebaseerde maatregelen, de activering van kredietnemer-gebaseerde maatregelen, het toezicht op systeemrisico’s of de activering van kapitaal-gebaseerde maatregelen in Duitsland; |
| --- | --- | --- |

1.

a)

“betrokken autoriteiten”: de autoriteiten die belast zijn met de wijziging van het rechtskader voor kredietnemer-gebaseerde maatregelen, de activering van kredietnemer-gebaseerde maatregelen, het toezicht op systeemrisico’s of de activering van kapitaal-gebaseerde maatregelen in Duitsland;

| b) | “lening-waarderatio” (loan-to-value (LTV) ratio): de som van alle leningen, of leningtranches, waarvoor de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring het onroerend goed als zekerheid heeft verstrekt ten opzichte van de waarde van het onroerend goed ten tijde van de leninginitiëring; |
| --- | --- |

b)

“lening-waarderatio” (loan-to-value (LTV) ratio): de som van alle leningen, of leningtranches, waarvoor de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring het onroerend goed als zekerheid heeft verstrekt ten opzichte van de waarde van het onroerend goed ten tijde van de leninginitiëring;

| c) | “kapitaal-gebaseerde maatregelen”: eigenvermogensvereisten die zijn opgelegd aan een kredietinstelling ter voorkoming en/of beperking van het in artikel 2, punt c), van Verordening (EU) nr. 1092/2010, met inbegrip van de artikelen 124, 164 of 458 van Verordening (EU) nr. 575/2013 of titel VII, hoofdstuk 4, van Richtlijn (EU) 2013/36, gedefinieerde systeemrisico, zoals de contracyclische kapitaalbuffer of de sectorspecifieke systeemrisicobuffer; |
| --- | --- |

c)

“kapitaal-gebaseerde maatregelen”: eigenvermogensvereisten die zijn opgelegd aan een kredietinstelling ter voorkoming en/of beperking van het in artikel 2, punt c), van Verordening (EU) nr. 1092/2010, met inbegrip van de artikelen 124, 164 of 458 van Verordening (EU) nr. 575/2013 of titel VII, hoofdstuk 4, van Richtlijn (EU) 2013/36, gedefinieerde systeemrisico, zoals de contracyclische kapitaalbuffer of de sectorspecifieke systeemrisicobuffer;

| d) | “kredietinstelling”: een kredietinstelling zoals gedefinieerd in artikel 4, lid 1, punt 1, van Verordening (EU) nr. 575/2013; |
| --- | --- |

d)

“kredietinstelling”: een kredietinstelling zoals gedefinieerd in artikel 4, lid 1, punt 1, van Verordening (EU) nr. 575/2013;

| e) | “kredietnemer-gebaseerde maatregelen”: macroprudentiële maatregelen die gericht zijn op kredietnemers, met inbegrip van grenswaarden voor de LTV-ratio, de DTI-ratio, de DSTI-ratio, de looptijd en de afschrijvingsvereisten; |
| --- | --- |

e)

“kredietnemer-gebaseerde maatregelen”: macroprudentiële maatregelen die gericht zijn op kredietnemers, met inbegrip van grenswaarden voor de LTV-ratio, de DTI-ratio, de DSTI-ratio, de looptijd en de afschrijvingsvereisten;

| f) | “schuld-inkomenratio” (debt-to-income (DTI) ratio): de jaarlijkse totale schuld van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring; |
| --- | --- |

f)

“schuld-inkomenratio” (debt-to-income (DTI) ratio): de jaarlijkse totale schuld van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring;

| g) | “schuldaflossing-inkomenratio” (debt service-to-income (DSTI) ratio): de jaarlijkse totale schuldaflossing ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring; |
| --- | --- |

g)

“schuldaflossing-inkomenratio” (debt service-to-income (DSTI) ratio): de jaarlijkse totale schuldaflossing ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring;

| h) | “schuldaflossing”: de gecombineerde rente- en hoofdsomterugbetaling op de totale schuld van een kredietnemer over een bepaalde periode; |
| --- | --- |

h)

“schuldaflossing”: de gecombineerde rente- en hoofdsomterugbetaling op de totale schuld van een kredietnemer over een bepaalde periode;

| i) | “looptijd”: de duur van het contract van de hypothecaire lening in jaren ten tijde van de leninginitiëring; |
| --- | --- |

i)

“looptijd”: de duur van het contract van de hypothecaire lening in jaren ten tijde van de leninginitiëring;

| j) | “afschrijvingsvereisten”: maatregelen verband houdende met het afschrijvingsschema van de lening. |
| --- | --- |

j)

“afschrijvingsvereisten”: maatregelen verband houdende met het afschrijvingsschema van de lening.

2.   Implementatiecriteria

| 1. | De volgende criteria zijn van toepassing op de tenuitvoerlegging deze aanbeveling:






  a) | er dient terdege rekening te worden gehouden met het evenredigheidsbeginsel, rekening houdend met de doelstelling en de inhoud van aanbeveling A, van aanbeveling B, van aanbeveling C en van aanbeveling D; |
| --- | --- | --- |

1.

a)

er dient terdege rekening te worden gehouden met het evenredigheidsbeginsel, rekening houdend met de doelstelling en de inhoud van aanbeveling A, van aanbeveling B, van aanbeveling C en van aanbeveling D;

| b) | bij het activeren van kredietnemer-gebaseerde maatregelen of kapitaal-gebaseerde maatregelen uit hoofde van aanbeveling A, aanbeveling B, en aanbeveling D, moet bij de kalibratie en geleidelijke invoering ervan rekening worden gehouden met de positie van Duitsland in de economische en financiële cycli en met alle mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten; |
| --- | --- |

b)

bij het activeren van kredietnemer-gebaseerde maatregelen of kapitaal-gebaseerde maatregelen uit hoofde van aanbeveling A, aanbeveling B, en aanbeveling D, moet bij de kalibratie en geleidelijke invoering ervan rekening worden gehouden met de positie van Duitsland in de economische en financiële cycli en met alle mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten;

| c) | de specifieke criteria voor de naleving van deze aanbeveling zijn opgenomen in de bijlage. |
| --- | --- |

c)

de specifieke criteria voor de naleving van deze aanbeveling zijn opgenomen in de bijlage.

| 2. | Geadresseerden worden verzocht aan het Europees Parlement, de Raad, de Commissie en het ESRB verslag te doen over de ingevolge deze aanbeveling ondernomen acties, of het niet-ondernemen van actie genoegzaam te rechtvaardigen. De verslagen dienen minimaal het volgende te bevatten:






  a) | informatie over de inhoud en het tijdschema van de ondernomen acties; |
| --- | --- | --- |

2.

a)

informatie over de inhoud en het tijdschema van de ondernomen acties;

| b) | een beoordeling van de kwetsbaarheden in verband met de schuldenlast van de huishoudens en de kredietverleningsnormen voor nieuwe hypothecaire leningen, met inbegrip van de distributie van nieuwe hypothecaire leningen volgens hun LTV-, DTI-, en DSTI-ratio’s, looptijden, en afschrijvingsprofielen, waarbij de relevante ratio’s worden berekend overeenkomstig bijlage IV bij Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s (9), vergezeld van een beoordeling van de werking van de genomen maatregelen, rekening houdend met de doelstellingen van deze aanbeveling; |
| --- | --- |

b)

een beoordeling van de kwetsbaarheden in verband met de schuldenlast van de huishoudens en de kredietverleningsnormen voor nieuwe hypothecaire leningen, met inbegrip van de distributie van nieuwe hypothecaire leningen volgens hun LTV-, DTI-, en DSTI-ratio’s, looptijden, en afschrijvingsprofielen, waarbij de relevante ratio’s worden berekend overeenkomstig bijlage IV bij Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s (9), vergezeld van een beoordeling van de werking van de genomen maatregelen, rekening houdend met de doelstellingen van deze aanbeveling;

| c) | een gedetailleerde rechtvaardiging van het niet-ondernemen van actie of het afwijken van deze aanbeveling, met inbegrip van eventuele vertragingen. |
| --- | --- |

c)

een gedetailleerde rechtvaardiging van het niet-ondernemen van actie of het afwijken van deze aanbeveling, met inbegrip van eventuele vertragingen.

3.   Tijdschema voor het opvolgen van de aanbevelingen

Overeenkomstig artikel 17, lid 1, van Verordening (EU) nr. 1092/2010 moeten de geadresseerden aan het Europees Parlement, de Raad, de Commissie en het ESRB verslag doen over de ingevolge deze aanbeveling ondernomen acties, of het niet-ondernemen van actie genoegzaam rechtvaardigen. Geadresseerden worden verzocht dergelijke mededelingen in te dienen overeenkomstig de volgende termijnen:

| 1. | Aanbeveling A

  Uiterlijk op 30 juni 2023, en vervolgens op 30 juni 2025, worden de geadresseerden van aanbeveling A verzocht aan het Europees Parlement, de Raad, de Commissie en het ESRB verslag uit te brengen over alle maatregelen die zijn genomen met betrekking tot de instelling van een grenswaarde voor de LTV-ratio met het oog op de beperking van de kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Duitsland als een bron van risico voor de financiële stabiliteit. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het ondernemen van acties om de vastgestelde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend. |
| --- | --- |

1.

Aanbeveling A

Uiterlijk op 30 juni 2023, en vervolgens op 30 juni 2025, worden de geadresseerden van aanbeveling A verzocht aan het Europees Parlement, de Raad, de Commissie en het ESRB verslag uit te brengen over alle maatregelen die zijn genomen met betrekking tot de instelling van een grenswaarde voor de LTV-ratio met het oog op de beperking van de kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Duitsland als een bron van risico voor de financiële stabiliteit. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het ondernemen van acties om de vastgestelde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend.

| 2. | Aanbeveling B

  Uiterlijk op 30 juni 2023, en vervolgens op 30 juni 2025, worden de geadresseerden van aanbeveling B verzocht aan het Europees Parlement, de Raad, de Commissie en het ESRB verslag uit te brengen over alle maatregelen die zijn genomen met betrekking tot de tenuitvoerlegging van kapitaal-gebaseerde maatregelen. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het ondernemen van acties om de vastgestelde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend. |
| --- | --- |

2.

Aanbeveling B

Uiterlijk op 30 juni 2023, en vervolgens op 30 juni 2025, worden de geadresseerden van aanbeveling B verzocht aan het Europees Parlement, de Raad, de Commissie en het ESRB verslag uit te brengen over alle maatregelen die zijn genomen met betrekking tot de tenuitvoerlegging van kapitaal-gebaseerde maatregelen. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het ondernemen van acties om de vastgestelde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend.

| 3. | Aanbeveling C

  Uiterlijk op 30 juni 2025, worden de geadresseerden van aanbeveling C verzocht aan het Europees Parlement, de Raad, de Commissie en het ESRB een eindverslag uit te brengen over de tenuitvoerlegging van aanbeveling C, met inbegrip van een heldere verklaring over de autoriteit of autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor het besluit met betrekking tot de activering en de tenuitvoerlegging van de in die aanbeveling uiteengezette kredietnemer-gebaseerde maatregelen. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het ondernemen van acties om de vastgestelde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend. |
| --- | --- |

3.

Aanbeveling C

Uiterlijk op 30 juni 2025, worden de geadresseerden van aanbeveling C verzocht aan het Europees Parlement, de Raad, de Commissie en het ESRB een eindverslag uit te brengen over de tenuitvoerlegging van aanbeveling C, met inbegrip van een heldere verklaring over de autoriteit of autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor het besluit met betrekking tot de activering en de tenuitvoerlegging van de in die aanbeveling uiteengezette kredietnemer-gebaseerde maatregelen. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het ondernemen van acties om de vastgestelde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend.

| 4. | Aanbeveling D

  Uiterlijk op 30 juni 2023, en vervolgens op 30 juni 2025, worden de geadresseerden van aanbeveling D verzocht aan het Europees Parlement, de Raad, de Commissie en het ESRB verslag uit te brengen over het toezicht op de kwetsbaarheden in verband met de schuldenlast van de huishoudens, de overwaardering van huizenprijzen en de kredietverleningsnormen voor nieuwe hypothecaire leningen op middellange termijn, en over de acties die zijn ondernomen om die kwetsbaarheden aan te pakken. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het ondernemen van acties om de vastgestelde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend. |
| --- | --- |

4.

Aanbeveling D

Uiterlijk op 30 juni 2023, en vervolgens op 30 juni 2025, worden de geadresseerden van aanbeveling D verzocht aan het Europees Parlement, de Raad, de Commissie en het ESRB verslag uit te brengen over het toezicht op de kwetsbaarheden in verband met de schuldenlast van de huishoudens, de overwaardering van huizenprijzen en de kredietverleningsnormen voor nieuwe hypothecaire leningen op middellange termijn, en over de acties die zijn ondernomen om die kwetsbaarheden aan te pakken. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het ondernemen van acties om de vastgestelde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend.

4.   Monitoring en beoordeling

| 1. | Het ESRB-secretariaat zal:






  a) | de geadresseerden bijstaan, de gecoördineerde rapportage verzekeren en toepasselijke templates verstrekken en, waar nodig, de procedure en het tijdschema voor het opvolgen van de aanbevelingen nader uiteenzetten; |
| --- | --- | --- |

1.

a)

de geadresseerden bijstaan, de gecoördineerde rapportage verzekeren en toepasselijke templates verstrekken en, waar nodig, de procedure en het tijdschema voor het opvolgen van de aanbevelingen nader uiteenzetten;

| b) | de opvolging door de geadresseerden verifiëren, hen op hun verzoek bijstaan, en vervolgverslagen indienen bij de Algemene Raad. |
| --- | --- |

b)

de opvolging door de geadresseerden verifiëren, hen op hun verzoek bijstaan, en vervolgverslagen indienen bij de Algemene Raad.

| 2. | De Algemene Raad zal de door de geadresseerden meegedeelde acties en rechtvaardigingen beoordelen en kan, waar passend, besluiten dat deze aanbeveling niet is opgevolgd en dat een geadresseerde er niet in is geslaagd het niet-ondernemen van actie genoegzaam te rechtvaardigen. |
| --- | --- |

2.

Gedaan te Frankfurt am Main, 2 december 2021.

Hoofd van het ESRB-secretariaat,

namens de Algemene Raad van het ESRB,

Francesco MAZZAFERRO

---

(1)  PB L 331 van 15.12.2010, blz. 1.

1

(2)  PB C 58 van 24.2.2011, blz. 4.

2

(3)  Aanbeveling ESRB/2013/1 van het Europees Comité voor Systeemrisico’s van 4 april 2013 inzake tussenliggende doelstellingen en instrumenten van macroprudentieel beleid (PB C 170 van 15.6.2013, blz. 1).

3

(4)  Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende toegang tot het bedrijf van kredietinstellingen en het prudentieel toezicht op kredietinstellingen en tot wijziging van Richtlijn 2002/87/EG en tot intrekking van de Richtlijnen 2006/48/EG en 2006/49/EG (PB L 176 van 27.6.2013, blz. 338).

4

(5)  Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende prudentiële vereisten voor kredietinstellingen en tot wijziging van Verordening (EU) nr. 648/2012 (PB L 176 van 27.6.2013, blz. 1).

5

(6)  Zie “Vulnerabilities in the residential real estate sectors of the EEA countries”, ESRB, september 2019, beschikbaar op de website van het ESRB onder: www.esrb.europa.eu.

6

(7)  Waarschuwing ESRB/2019/11 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 27 juni 2019 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Duitsland (PB C 366 van 30.10.2019, blz. 45).

7

(8)  Informatie verstrekt door een kredietmakelaarsplatform die echter eventueel niet volledig representatief is voor de Duitse hypotheekmarkt.

8

(9)  Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 31 oktober 2016 betreffende het opvullen van lacunes in onroerendgoedgegevens (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 1).

9

---

BIJLAGE

SPECIFICATIE VAN DE NALEVINGSCRITERIA DIE VAN TOEPASSING ZIJN OP DE AANBEVELINGEN

Aanbeveling A — Grenswaarde voor de LTV-ratio

De volgende nalevingscriteria zijn van toepassing op aanbeveling A.

| 1. | Bij het activeren van een grenswaarde voor de LTV-ratio, moeten de geadresseerden proberen te voorkomen dat een significant of toenemend aandeel van nieuwe hypothecaire leningen, waarvoor niet-zakelijk onroerend goed als zekerheid is verstrekt, zouden kunnen resulteren in kredietverliezen bij wanbetaling in combinatie met een daling van de huizenprijzen, als gevolg van ongunstige economische of financiële omstandigheden, een stijging van de schuldaflossingskosten of ongunstige ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. |
| --- | --- |

1.

Bij het activeren van een grenswaarde voor de LTV-ratio, moeten de geadresseerden proberen te voorkomen dat een significant of toenemend aandeel van nieuwe hypothecaire leningen, waarvoor niet-zakelijk onroerend goed als zekerheid is verstrekt, zouden kunnen resulteren in kredietverliezen bij wanbetaling in combinatie met een daling van de huizenprijzen, als gevolg van ongunstige economische of financiële omstandigheden, een stijging van de schuldaflossingskosten of ongunstige ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt.

| 2. | Geadresseerden moeten één of meer kredietnemer-gebaseerde maatregelen nemen om de doeltreffendheid van de bestaande maatregelen te waarborgen en om mogelijke omzeiling van deze maatregelen of onbedoelde gevolgen die de doeltreffendheid ervan kunnen verminderen en risico’s op andere gebieden kunnen veroorzaken, tot een minimum te beperken, met name door ervoor te zorgen dat de maatregelen van toepassing zijn op leningen die verstrekt worden door alle soorten kredietgevers aan natuurlijke personen als kredietnemers en – voor zover noodzakelijk geacht – aan alle overige soorten kredietnemers. |
| --- | --- |

2.

Geadresseerden moeten één of meer kredietnemer-gebaseerde maatregelen nemen om de doeltreffendheid van de bestaande maatregelen te waarborgen en om mogelijke omzeiling van deze maatregelen of onbedoelde gevolgen die de doeltreffendheid ervan kunnen verminderen en risico’s op andere gebieden kunnen veroorzaken, tot een minimum te beperken, met name door ervoor te zorgen dat de maatregelen van toepassing zijn op leningen die verstrekt worden door alle soorten kredietgevers aan natuurlijke personen als kredietnemers en – voor zover noodzakelijk geacht – aan alle overige soorten kredietnemers.

| 3. | Alvorens een grenswaarde voor de LTV-ratio te activeren, moet de positie van Duitsland in de economische en financiële cycli worden beoordeeld om een passende kalibratie en geleidelijke invoering van zulke maatregelen vast te stellen. |
| --- | --- |

3.

Alvorens een grenswaarde voor de LTV-ratio te activeren, moet de positie van Duitsland in de economische en financiële cycli worden beoordeeld om een passende kalibratie en geleidelijke invoering van zulke maatregelen vast te stellen.

| 4. | Na de activering van een grenswaarde voor de LTV-ratio, kan een verdere aanscherping ervan of de activering van aanvullende kredietnemer-gebaseerde maatregelen nodig zijn om de in Duitsland geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken. Dit zal afhangen van de keuze van de geactiveerde maatregelen, de eerste kalibratie van deze geactiveerde maatregelen en de resultaten van de beoordeling van de kwetsbaarheden. |
| --- | --- |

4.

Na de activering van een grenswaarde voor de LTV-ratio, kan een verdere aanscherping ervan of de activering van aanvullende kredietnemer-gebaseerde maatregelen nodig zijn om de in Duitsland geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken. Dit zal afhangen van de keuze van de geactiveerde maatregelen, de eerste kalibratie van deze geactiveerde maatregelen en de resultaten van de beoordeling van de kwetsbaarheden.

| 5. | Bij het activeren of kalibreren van een grenswaarde voor de LTV-ratio moeten de geadresseerden rekening houden met alle leningen die uiteindelijk door huishoudens van hun inkomsten moeten worden afbetaald, ongeacht de vorm van de leningen. |
| --- | --- |

5.

Bij het activeren of kalibreren van een grenswaarde voor de LTV-ratio moeten de geadresseerden rekening houden met alle leningen die uiteindelijk door huishoudens van hun inkomsten moeten worden afbetaald, ongeacht de vorm van de leningen.

Aanbeveling B — Activering van kapitaal-gebaseerde maatregelen

De volgende nalevingscriteria zijn van toepassing op aanbeveling B.

| 1. | Bij het activeren van kapitaal-gebaseerde maatregelen, moeten de geadresseerden toezien op de schokbestendigheid van de in Duitsland vergunninghoudende kredietinstellingen in het licht van de potentiële verwezenlijking van systeemrisico’s in verband met niet-zakelijk onroerend goed dat zou kunnen leiden tot directe en indirecte kredietverliezen die voortvloeien uit hypothecaire leningen of die ontstaan als gevolg van de daling van de consumptie door huishoudens met woningkredieten. |
| --- | --- |

1.

Bij het activeren van kapitaal-gebaseerde maatregelen, moeten de geadresseerden toezien op de schokbestendigheid van de in Duitsland vergunninghoudende kredietinstellingen in het licht van de potentiële verwezenlijking van systeemrisico’s in verband met niet-zakelijk onroerend goed dat zou kunnen leiden tot directe en indirecte kredietverliezen die voortvloeien uit hypothecaire leningen of die ontstaan als gevolg van de daling van de consumptie door huishoudens met woningkredieten.

| 2. | Alvorens kapitaal-gebaseerde maatregelen te activeren, moet de positie van Duitsland in de economische en financiële cycli worden beoordeeld om te bepalen of het passend is zulke maatregelen te activeren. |
| --- | --- |

2.

Alvorens kapitaal-gebaseerde maatregelen te activeren, moet de positie van Duitsland in de economische en financiële cycli worden beoordeeld om te bepalen of het passend is zulke maatregelen te activeren.

| 3. | Na de activering van de kapitaal-gebaseerde maatregelen, kan een verdere aanscherping ervan of de activering van aanvullende macroprudentiële maatregelen nodig zijn om de in Duitsland geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken. Dit zal afhangen van de keuze van de geactiveerde kapitaal-gebaseerde maatregelen, de eerste kalibratie van deze geactiveerde maatregelen en de resultaten van de beoordeling van de kwetsbaarheden. |
| --- | --- |

3.

Na de activering van de kapitaal-gebaseerde maatregelen, kan een verdere aanscherping ervan of de activering van aanvullende macroprudentiële maatregelen nodig zijn om de in Duitsland geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken. Dit zal afhangen van de keuze van de geactiveerde kapitaal-gebaseerde maatregelen, de eerste kalibratie van deze geactiveerde maatregelen en de resultaten van de beoordeling van de kwetsbaarheden.

Aanbeveling C — Rechtskader voor kredietnemer-gebaseerde maatregelen in verband met de niet-zakelijkonroerendgoedsector

De volgende nalevingscriteria zijn van toepassing op aanbeveling C.

| 1. | Het Duitse rechtskader voor kredietnemer-gebaseerde maatregelen dient te verzekeren dat:






  a) | de grenswaarden voor de schuld-inkomenratio (debt-to-income (DTI) ratio) en de schuldaflossing-inkomenratio (debt-service-to-income (DST) ratio), als ook de looptijdlimieten, van toepassing zijn op leningen die verstrekt worden door alle soorten kredietgevers aan alle soorten kredietnemers om omzeiling van de limieten te vermijden, waarbij deze limieten primair moeten worden toegepast op natuurlijke personen als kredietnemers, maar ook op alle overige soorten kredietnemers indien de financieringsstructuren zulke uitbreiding impliceren teneinde de omzeiling van de limieten te vermijden; |
| --- | --- | --- |

1.

Het Duitse rechtskader voor kredietnemer-gebaseerde maatregelen dient te verzekeren dat:

a)

de grenswaarden voor de schuld-inkomenratio (debt-to-income (DTI) ratio) en de schuldaflossing-inkomenratio (debt-service-to-income (DST) ratio), als ook de looptijdlimieten, van toepassing zijn op leningen die verstrekt worden door alle soorten kredietgevers aan alle soorten kredietnemers om omzeiling van de limieten te vermijden, waarbij deze limieten primair moeten worden toegepast op natuurlijke personen als kredietnemers, maar ook op alle overige soorten kredietnemers indien de financieringsstructuren zulke uitbreiding impliceren teneinde de omzeiling van de limieten te vermijden;

| b) | de Duitse autoriteiten die met de activering van kredietnemer-gebaseerde maatregelen zijn belast, juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen kunnen activeren op een doeltreffende en preventieve manier en over de nodige flexibiliteit beschikken om die maatregelen te ontwerpen op basis van de geïdentificeerde kwetsbaarheden. |
| --- | --- |

b)

de Duitse autoriteiten die met de activering van kredietnemer-gebaseerde maatregelen zijn belast, juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen kunnen activeren op een doeltreffende en preventieve manier en over de nodige flexibiliteit beschikken om die maatregelen te ontwerpen op basis van de geïdentificeerde kwetsbaarheden.

| 2. | De wijzigingen van het Duitse rechtskader voor kredietnemer-gebaseerde maatregelen moet uiterlijk op 1 juni 2024 van kracht zijn. |
| --- | --- |

2.

De wijzigingen van het Duitse rechtskader voor kredietnemer-gebaseerde maatregelen moet uiterlijk op 1 juni 2024 van kracht zijn.

Aanbeveling D — Toezicht op kwetsbaarheden en activering van inkomensgerelateerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen

De volgende nalevingscriteria zijn van toepassing op subaanbeveling D, punt 1.

Bij het monitoren van kwetsbaarheden in verband met de schuldenlast van de huishoudens, de overwaardering van de huizenprijzen en de kredietverleningsnormen voor nieuwe hypothecaire leningen op middellange termijn, moeten de geadresseerden toezicht houden op het aandeel van kredietnemers die nieuwe hypothecaire leningen aangaan en een risico lopen hun schuld niet regelmatig te kunnen terugbetalen of aflossen zonder hun consumptie significant te verminderen als gevolg van ongunstige economische of financiële omstandigheden, een stijging van de schuldaflossingskosten of ongunstige ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt.

De volgende nalevingscriteria zijn van toepassing op subaanbeveling D, punt 2.

| 1. | Bij het activeren van inkomensgerelateerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen, moeten de geadresseerden proberen te voorkomen dat een significant of toenemend aandeel van kredietnemers die nieuwe hypothecaire leningen aangaan het risico lopen hun schuld niet regelmatig te kunnen terugbetalen of aflossen zonder hun consumptie significant te verminderen als gevolg van ongunstige economische of financiële omstandigheden, een stijging van de schuldaflossingskosten of ongunstige ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. |
| --- | --- |

1.

Bij het activeren van inkomensgerelateerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen, moeten de geadresseerden proberen te voorkomen dat een significant of toenemend aandeel van kredietnemers die nieuwe hypothecaire leningen aangaan het risico lopen hun schuld niet regelmatig te kunnen terugbetalen of aflossen zonder hun consumptie significant te verminderen als gevolg van ongunstige economische of financiële omstandigheden, een stijging van de schuldaflossingskosten of ongunstige ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt.

| 2. | Geadresseerden moeten één of meer kredietnemer-gebaseerde maatregelen nemen om de doeltreffendheid van de bestaande maatregelen te waarborgen en om mogelijke omzeiling van deze maatregelen of onbedoelde gevolgen die de doeltreffendheid ervan kunnen verminderen en risico’s op andere gebieden kunnen veroorzaken, tot een minimum te beperken, met name door ervoor te zorgen dat de maatregelen van toepassing zijn op leningen die verstrekt worden door alle soorten kredietgevers aan natuurlijke personen als kredietnemers en – voor zover noodzakelijk geacht – aan alle overige soorten kredietnemers. |
| --- | --- |

2.

Geadresseerden moeten één of meer kredietnemer-gebaseerde maatregelen nemen om de doeltreffendheid van de bestaande maatregelen te waarborgen en om mogelijke omzeiling van deze maatregelen of onbedoelde gevolgen die de doeltreffendheid ervan kunnen verminderen en risico’s op andere gebieden kunnen veroorzaken, tot een minimum te beperken, met name door ervoor te zorgen dat de maatregelen van toepassing zijn op leningen die verstrekt worden door alle soorten kredietgevers aan natuurlijke personen als kredietnemers en – voor zover noodzakelijk geacht – aan alle overige soorten kredietnemers.

| 3. | Alvorens inkomensgerelateerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen te activeren, moet de positie van Duitsland in de economische en financiële cycli worden beoordeeld om een passende kalibratie en geleidelijke invoering van zulke maatregelen vast te stellen. |
| --- | --- |

3.

Alvorens inkomensgerelateerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen te activeren, moet de positie van Duitsland in de economische en financiële cycli worden beoordeeld om een passende kalibratie en geleidelijke invoering van zulke maatregelen vast te stellen.

| 4. | Na de activering van de inkomensgerelateerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen, kan een verdere aanscherping ervan of de activering van aanvullende kredietnemer-gebaseerde maatregelen nodig zijn om de in Duitsland geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken; dit zal afhangen van de keuze van de geactiveerde maatregelen, de eerste kalibratie van deze geactiveerde maatregelen en de resultaten van de beoordeling van de kwetsbaarheden. |
| --- | --- |

4.

Na de activering van de inkomensgerelateerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen, kan een verdere aanscherping ervan of de activering van aanvullende kredietnemer-gebaseerde maatregelen nodig zijn om de in Duitsland geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken; dit zal afhangen van de keuze van de geactiveerde maatregelen, de eerste kalibratie van deze geactiveerde maatregelen en de resultaten van de beoordeling van de kwetsbaarheden.

| 5. | Bij het activeren of kalibreren van de inkomensgerelateerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen moeten de geadresseerden rekening houden met alle leningen die uiteindelijk door huishoudens van hun inkomsten moeten worden afbetaald, ongeacht de vorm van de leningen. |
| --- | --- |

5.

Bij het activeren of kalibreren van de inkomensgerelateerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen moeten de geadresseerden rekening houden met alle leningen die uiteindelijk door huishoudens van hun inkomsten moeten worden afbetaald, ongeacht de vorm van de leningen.

---

| 17.3.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 122/9 |
| --- | --- | --- | --- |

17.3.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 122/9

---

AANBEVELING VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

van 2 december 2021

over kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Oostenrijk

(ESRB/2021/11)

(2022/C 122/02)

DE ALGEMENE RAAD VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) nr. 1092/2010 van het Europees Parlement en de Raad van 24 november 2010 betreffende macroprudentieel toezicht van de Europese Unie op het financiële stelsel en tot oprichting van een Europees Comité voor systeemrisico’s (1), en met name artikel 3, lid 2, punten b) en d), en de artikelen 16 en 18,

Gezien Besluit ESRB/2011/1 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 20 januari 2011 houdende goedkeuring van het reglement van orde van het Europees Comité voor systeemrisico’s (2), en met name artikel 18,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | De onroerendgoedsector speelt een belangrijke rol in de economie en de ontwikkelingen in deze sector kunnen een wezenlijke invloed op het financiële stelsel hebben. Voorbije financiële crises toonden aan dat instabiele ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. Ongunstige ontwikkelingen in de onroerendgoedmarkten in sommige lidstaten hebben in het verleden geleid tot grote kredietverliezen en/of hebben een negatieve impact gehad op de reële economie. Dergelijke effecten weerspiegelen de nauwe wisselwerking tussen de onroerendgoedsector, financieringsverstrekkers en andere economische sectoren. Bovendien kunnen de terugkoppelingseffecten tussen het financiële stelsel en de reële economie de negatieve ontwikkelingen versterken. |
| --- | --- |

(1)

De onroerendgoedsector speelt een belangrijke rol in de economie en de ontwikkelingen in deze sector kunnen een wezenlijke invloed op het financiële stelsel hebben. Voorbije financiële crises toonden aan dat instabiele ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. Ongunstige ontwikkelingen in de onroerendgoedmarkten in sommige lidstaten hebben in het verleden geleid tot grote kredietverliezen en/of hebben een negatieve impact gehad op de reële economie. Dergelijke effecten weerspiegelen de nauwe wisselwerking tussen de onroerendgoedsector, financieringsverstrekkers en andere economische sectoren. Bovendien kunnen de terugkoppelingseffecten tussen het financiële stelsel en de reële economie de negatieve ontwikkelingen versterken.

| (2) | Deze koppelingen zijn belangrijk omdat zij erop duiden dat uit de onroerendgoedsector stammende risico’s een procyclische systeemimpact kunnen hebben. Kwetsbaarheden in het financiële stelsel hebben de neiging te accumuleren wanneer de onroerendgoedcyclus een opwaartse trend vertoont. De waargenomen lagere risico’s van, en de eenvoudiger toegang tot, financiering kunnen bijdragen tot een snelle krediet- en investeringsexpansie, alsmede een toegenomen vraag naar onroerend goed, waardoor een opwaartse druk op de onroerendgoedprijzen ontstaat. Aangezien de daaruit voortvloeiende hogere onderpandwaarden de vraag naar en de verstrekking van krediet verder begunstigen, kunnen deze zichzelf versterkende dynamische factoren resulteren in potentiële systemische gevolgen. Tijdens een afzwakkende onroerendgoedcyclus daarentegen kunnen striktere kredietvoorwaarden, sterkere risicoaversie en de neerwaartse druk op onroerendgoedprijzen de veerkracht van kredietnemers en kredietgevers negatief beïnvloeden, waardoor de economische omstandigheden verslechteren. |
| --- | --- |

(2)

Deze koppelingen zijn belangrijk omdat zij erop duiden dat uit de onroerendgoedsector stammende risico’s een procyclische systeemimpact kunnen hebben. Kwetsbaarheden in het financiële stelsel hebben de neiging te accumuleren wanneer de onroerendgoedcyclus een opwaartse trend vertoont. De waargenomen lagere risico’s van, en de eenvoudiger toegang tot, financiering kunnen bijdragen tot een snelle krediet- en investeringsexpansie, alsmede een toegenomen vraag naar onroerend goed, waardoor een opwaartse druk op de onroerendgoedprijzen ontstaat. Aangezien de daaruit voortvloeiende hogere onderpandwaarden de vraag naar en de verstrekking van krediet verder begunstigen, kunnen deze zichzelf versterkende dynamische factoren resulteren in potentiële systemische gevolgen. Tijdens een afzwakkende onroerendgoedcyclus daarentegen kunnen striktere kredietvoorwaarden, sterkere risicoaversie en de neerwaartse druk op onroerendgoedprijzen de veerkracht van kredietnemers en kredietgevers negatief beïnvloeden, waardoor de economische omstandigheden verslechteren.

| (3) | Kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed (residential real estate -RRE) kunnen een bron van systeemrisico vormen en zowel direct als indirect van invloed zijn op de financiële stabiliteit. Directe effecten bestaan uit kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische of financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Indirecte effecten kunnen verband houden met aanpassingen in de consumptie van de huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit. |
| --- | --- |

(3)

Kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed (residential real estate -RRE) kunnen een bron van systeemrisico vormen en zowel direct als indirect van invloed zijn op de financiële stabiliteit. Directe effecten bestaan uit kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische of financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Indirecte effecten kunnen verband houden met aanpassingen in de consumptie van de huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit.

| (4) | Zoals opgemerkt in overweging 4 van Aanbeveling ESRB/2013/1 van het Europees Comité voor Systeemrisico’s (3), is de uiteindelijke doelstelling van macroprudentieel beleid bij te dragen aan de waarborging van de stabiliteit van het financiële stelsel als geheel, onder meer door de schokbestendigheid van het financiële stelsel te versterken en de opbouw van systeemrisico’s te verminderen, en aldus te zorgen voor een duurzame bijdrage van de financiële sector aan de economische groei. |
| --- | --- |

(4)

Zoals opgemerkt in overweging 4 van Aanbeveling ESRB/2013/1 van het Europees Comité voor Systeemrisico’s (3), is de uiteindelijke doelstelling van macroprudentieel beleid bij te dragen aan de waarborging van de stabiliteit van het financiële stelsel als geheel, onder meer door de schokbestendigheid van het financiële stelsel te versterken en de opbouw van systeemrisico’s te verminderen, en aldus te zorgen voor een duurzame bijdrage van de financiële sector aan de economische groei.

| (5) | Te dien einde kunnen de macroprudentiële autoriteiten gebruik maken van één of meer van de in Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad (4) en Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad (5) vervatte kapitaal-gebaseerde macroprudentiële maatregelen, en/of kredietnemer-gebaseerde macroprudentiële maatregelen die uitsluitend gebaseerd zijn op nationaal recht, afhankelijk van de beoordeling van de risico’s. Hoewel de kapitaal-gebaseerde maatregelen in de eerste plaats gericht zijn op het versterken van de schokbestendigheid van het financiële stelsel, kunnen de kredietnemer-gebaseerde maatregelen bijzonder geschikt zijn om de verdere opbouw van systeemrisico’s te voorkomen. |
| --- | --- |

(5)

Te dien einde kunnen de macroprudentiële autoriteiten gebruik maken van één of meer van de in Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad (4) en Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad (5) vervatte kapitaal-gebaseerde macroprudentiële maatregelen, en/of kredietnemer-gebaseerde macroprudentiële maatregelen die uitsluitend gebaseerd zijn op nationaal recht, afhankelijk van de beoordeling van de risico’s. Hoewel de kapitaal-gebaseerde maatregelen in de eerste plaats gericht zijn op het versterken van de schokbestendigheid van het financiële stelsel, kunnen de kredietnemer-gebaseerde maatregelen bijzonder geschikt zijn om de verdere opbouw van systeemrisico’s te voorkomen.

| (6) | In 2016 heeft het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) een Uniebrede evaluatie van de kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed uitgevoerd (6). Deze evaluatie heeft het ESRB in staat gesteld in verschillende landen een aantal kwetsbaarheden op middellange termijn te identificeren als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit, hetgeen heeft geleid tot de afgifte van waarschuwingen aan acht landen, waaronder Oostenrijk (7). |
| --- | --- |

(6)

In 2016 heeft het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) een Uniebrede evaluatie van de kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed uitgevoerd (6). Deze evaluatie heeft het ESRB in staat gesteld in verschillende landen een aantal kwetsbaarheden op middellange termijn te identificeren als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit, hetgeen heeft geleid tot de afgifte van waarschuwingen aan acht landen, waaronder Oostenrijk (7).

| (7) | In 2016 waren de belangrijkste geïdentificeerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in Oostenrijk de robuuste groei van de niet-zakelijkonroerendgoedprijzen en hypothecaire kredieten en het risico van verdere versoepeling van de kredietverleningsnormen |
| --- | --- |

(7)

In 2016 waren de belangrijkste geïdentificeerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in Oostenrijk de robuuste groei van de niet-zakelijkonroerendgoedprijzen en hypothecaire kredieten en het risico van verdere versoepeling van de kredietverleningsnormen

| (8) | Sinds 2018 hebben de Oostenrijkse nationale autoriteiten communicatiemiddelen gebruikt om prudente kredietverleningsnormen te garanderen, die gesteund worden door versterkte macro-prudentiële toezichtactiviteiten. In zijn vervolgrapport met betrekking tot de landen die in 2016 waarschuwingen hebben ontvangen betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector (8), erkende het ESRB dat de door de Oostenrijkse nationale autoriteiten ingevoerde maatregelen de overwegende opkomende kwetsbaarheden op efficiënte wijze kunnen aanpakken. Het ESRB merkte echter eveneens op dat de Oostenrijkse nationale autoriteiten bevoegdheden zijn toebedeeld om juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen in 2017 in te voeren, die toegepast zouden kunnen worden bij versnelde opkomende kwetsbaarheden. |
| --- | --- |

(8)

Sinds 2018 hebben de Oostenrijkse nationale autoriteiten communicatiemiddelen gebruikt om prudente kredietverleningsnormen te garanderen, die gesteund worden door versterkte macro-prudentiële toezichtactiviteiten. In zijn vervolgrapport met betrekking tot de landen die in 2016 waarschuwingen hebben ontvangen betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector (8), erkende het ESRB dat de door de Oostenrijkse nationale autoriteiten ingevoerde maatregelen de overwegende opkomende kwetsbaarheden op efficiënte wijze kunnen aanpakken. Het ESRB merkte echter eveneens op dat de Oostenrijkse nationale autoriteiten bevoegdheden zijn toebedeeld om juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen in 2017 in te voeren, die toegepast zouden kunnen worden bij versnelde opkomende kwetsbaarheden.

| (9) | Het ESRB heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed in de EER. In dit verband heeft het ESRB een aantal kwetsbaarheden op middellange termijn geïdentificeerd als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit die onvoldoende zijn aangepakt. |
| --- | --- |

(9)

Het ESRB heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed in de EER. In dit verband heeft het ESRB een aantal kwetsbaarheden op middellange termijn geïdentificeerd als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit die onvoldoende zijn aangepakt.

| (10) | De uitbraak van de COVID-19-pandemie in 2020 en de daarmee samenhangende crisis hebben niet geleid tot een cyclische daling van de huizenmarkten. Na een periode van geleidelijke groei, tegen de achtergrond van lage rentevoet, is reële stijging van de huizenprijzen en de groei van de kredietverlening in verschillende landen eerder verder versneld en heeft de groei van het inkomen van huishoudens ruimschoots overtroffen. Om de gevolgen van de pandemie en de daaruit voortvloeiende economische onzekerheid te beperken, zijn diverse maatregelen en beleidslijnen, zoals moratoria en overheidsgaranties ten uitvoer gelegd. In deze brede beleidscontext zijn in sommige landen eerder geplande macroprudentiële maatregelen tijdelijk versoepeld of is de activering ervan uitgesteld. De thans waargenomen verbetering van de economische situatie maakt een aanpassing van het macroprudentieel beleid mogelijk in de landen waar aan niet-zakelijk onroerend goed gerelateerde kwetsbaarheden zich voortdurend hebben opgebouwd. |
| --- | --- |

(10)

De uitbraak van de COVID-19-pandemie in 2020 en de daarmee samenhangende crisis hebben niet geleid tot een cyclische daling van de huizenmarkten. Na een periode van geleidelijke groei, tegen de achtergrond van lage rentevoet, is reële stijging van de huizenprijzen en de groei van de kredietverlening in verschillende landen eerder verder versneld en heeft de groei van het inkomen van huishoudens ruimschoots overtroffen. Om de gevolgen van de pandemie en de daaruit voortvloeiende economische onzekerheid te beperken, zijn diverse maatregelen en beleidslijnen, zoals moratoria en overheidsgaranties ten uitvoer gelegd. In deze brede beleidscontext zijn in sommige landen eerder geplande macroprudentiële maatregelen tijdelijk versoepeld of is de activering ervan uitgesteld. De thans waargenomen verbetering van de economische situatie maakt een aanpassing van het macroprudentieel beleid mogelijk in de landen waar aan niet-zakelijk onroerend goed gerelateerde kwetsbaarheden zich voortdurend hebben opgebouwd.

| (11) | Wat Oostenrijk betreft, is uit deze recente evaluatie gebleken dat, na een periode van gematigde groei, reële stijging van de huizenprijzen is versneld, waardoor de groei van het reëel besteedbaar inkomen van huishoudens ruimschoots werd overtroffen. Daarnaast is de kredietverlening aan huishoudens gestaag toegenomen. Uit de evaluatie van het ESRB is eveneens gebleken dat sinds 2019 de reële stijging van de huizenprijzen is versneld in het eerste kwartaal van 2021, waardoor de groei van het reëel besteedbaar inkomen van huishoudens over dezelfde periode ruimschoots is overtroffen. Gezien deze ontwikkelingen, is de overwaardering van huizenprijzen volgens de ramingen van de Oostenrijkse Nationale Bank verder toegenomen in het eerste kwartaal van 2021. De reële groei van kredietverleningen aan huishoudens voor woningaankoop is gestaag gegroeid sinds 2019. In een mededeling van de Oostenrijkse Raad voor Financiële Stabiliteit (Finanzmarktstabilitätsgremium) van 2021 (9) is aangegeven dat kredietverleningsnormen voor hypothecaire leningen in termen van lening-waarderatio (loan-to-value (LTV) ratio) schuld-inkomenratio (debt-service-to-income (DTSI) ratio) recentelijk verder is gegroeid ten opzichte van het vijfjarige gemiddelde, en dat het aandeel van kredietverleningen met een hoge waarde van deze ratio’s aanzienlijk was. |
| --- | --- |

(11)

Wat Oostenrijk betreft, is uit deze recente evaluatie gebleken dat, na een periode van gematigde groei, reële stijging van de huizenprijzen is versneld, waardoor de groei van het reëel besteedbaar inkomen van huishoudens ruimschoots werd overtroffen. Daarnaast is de kredietverlening aan huishoudens gestaag toegenomen. Uit de evaluatie van het ESRB is eveneens gebleken dat sinds 2019 de reële stijging van de huizenprijzen is versneld in het eerste kwartaal van 2021, waardoor de groei van het reëel besteedbaar inkomen van huishoudens over dezelfde periode ruimschoots is overtroffen. Gezien deze ontwikkelingen, is de overwaardering van huizenprijzen volgens de ramingen van de Oostenrijkse Nationale Bank verder toegenomen in het eerste kwartaal van 2021. De reële groei van kredietverleningen aan huishoudens voor woningaankoop is gestaag gegroeid sinds 2019. In een mededeling van de Oostenrijkse Raad voor Financiële Stabiliteit (Finanzmarktstabilitätsgremium) van 2021 (9) is aangegeven dat kredietverleningsnormen voor hypothecaire leningen in termen van lening-waarderatio (loan-to-value (LTV) ratio) schuld-inkomenratio (debt-service-to-income (DTSI) ratio) recentelijk verder is gegroeid ten opzichte van het vijfjarige gemiddelde, en dat het aandeel van kredietverleningen met een hoge waarde van deze ratio’s aanzienlijk was.

| (12) | De huidige beleidsmix wordt slechts gedeeltelijk geschikt en gedeeltelijk toereikend geacht om de toenemende kwetsbaarheden aan te pakken. Voorts heeft Oostenrijk verder geen gebruik gemaakt van de kapitaal-gebaseerde maatregelen om de bestaande kwetsbaarheden aan te pakken en de financiële stabiliteit te bevorderen. Daarnaast zijn de geïdentificeerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Oostenrijk niet volledig weergegeven in de risicogewichten voor hypothecaire leningen zoals gebruikt door kredietinstellingen die de interneratingbenadering (IRB) toepassen voor de berekening van kapitaalvereisten. |
| --- | --- |

(12)

De huidige beleidsmix wordt slechts gedeeltelijk geschikt en gedeeltelijk toereikend geacht om de toenemende kwetsbaarheden aan te pakken. Voorts heeft Oostenrijk verder geen gebruik gemaakt van de kapitaal-gebaseerde maatregelen om de bestaande kwetsbaarheden aan te pakken en de financiële stabiliteit te bevorderen. Daarnaast zijn de geïdentificeerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Oostenrijk niet volledig weergegeven in de risicogewichten voor hypothecaire leningen zoals gebruikt door kredietinstellingen die de interneratingbenadering (IRB) toepassen voor de berekening van kapitaalvereisten.

| (13) | Gezien deze recente ontwikkelingen, heeft het ESRB geconcludeerd dat het activeren van juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen de doeltreffendheid van de bestaande maatregelen vergroot om de kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Oostenrijk fatsoenlijk aan te pakken. Wanneer of waar zulke juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen als onvoldoende doeltreffend worden geacht om kwetsbaarheden op middellange termijn aan te pakken, moet de tenuitvoerlegging van kapitaal-gebaseerde maatregelen, zoals instrumenten die de IRB-risicogewichten voor blootstellingen met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed, de sectorspecifieke systeemrisicobuffer of de contracyclische kapitaalbuffer beogen te vergroten, worden overwogen. Deze maatregelen versterken de schokbestendigheid van de banksector in Oostenrijk ten opzichte van eventuele geaccumuleerde risico’s, zoals de heersende overwaardering van huizenprijzen en tot op zekere hoogte de versoepelde kredietverleningsnormen voor de in recente jaren verstrekte hypothecaire leningen, |
| --- | --- |

(13)

Gezien deze recente ontwikkelingen, heeft het ESRB geconcludeerd dat het activeren van juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen de doeltreffendheid van de bestaande maatregelen vergroot om de kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Oostenrijk fatsoenlijk aan te pakken. Wanneer of waar zulke juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen als onvoldoende doeltreffend worden geacht om kwetsbaarheden op middellange termijn aan te pakken, moet de tenuitvoerlegging van kapitaal-gebaseerde maatregelen, zoals instrumenten die de IRB-risicogewichten voor blootstellingen met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed, de sectorspecifieke systeemrisicobuffer of de contracyclische kapitaalbuffer beogen te vergroten, worden overwogen. Deze maatregelen versterken de schokbestendigheid van de banksector in Oostenrijk ten opzichte van eventuele geaccumuleerde risico’s, zoals de heersende overwaardering van huizenprijzen en tot op zekere hoogte de versoepelde kredietverleningsnormen voor de in recente jaren verstrekte hypothecaire leningen,

HEEFT DE VOLGENDE AANBEVELING VASTGESTELD:

Afdeling 1

Aanbevelingen

Aanbeveling A — Activering van juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen

Aanbevolen wordt dat de betrokken autoriteiten juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen activeren met het oog op de beperking van de kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Oostenrijk als een bron van risico voor de financiële stabiliteit.

Aanbeveling B — Activering of aanscherping van kapitaal-gebaseerde maatregelen

Aanbevolen wordt dat de betrokken autoriteiten de kapitaal-gebaseerde maatregelen activeren of aanscherpen teneinde de schokbestendigheid van de in Oostenrijk vergunninghoudende kredietinstellingen te waarborgen en de kredietnemer-gebaseerde maatregelen aan te vullen met het oog op de beperking van de kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Oostenrijk als een bron van risico voor de financiële stabiliteit wanneer of waar zulke bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen als onvoldoende doeltreffend worden geacht om kwetsbaarheden op middellange termijn aan te pakken.

Afdeling 2

Tenuitvoerlegging

1.   Definities

| 1. | Voor de toepassing van deze aanbeveling gelden de volgende definities:






  a) | “betrokken autoriteiten”: de autoriteiten die belast zijn met de activering van juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen of kapitaal-gebaseerde maatregelen in Oostenrijk; |
| --- | --- | --- |

1.

a)

“betrokken autoriteiten”: de autoriteiten die belast zijn met de activering van juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen of kapitaal-gebaseerde maatregelen in Oostenrijk;

| b) | “kredietnemer-gebaseerde maatregelen”: macroprudentiële maatregelen die gericht zijn op kredietnemers, met inbegrip van grenswaarden voor de LTV-ratio, de schuld-inkomenratio (DTI-ratio), de DSTI-ratio, de looptijd en de afschrijvingsvereisten; |
| --- | --- |

b)

“kredietnemer-gebaseerde maatregelen”: macroprudentiële maatregelen die gericht zijn op kredietnemers, met inbegrip van grenswaarden voor de LTV-ratio, de schuld-inkomenratio (DTI-ratio), de DSTI-ratio, de looptijd en de afschrijvingsvereisten;

| c) | “lening-waarderatio” (loan-to-value (LTV) ratio): de som van alle leningen, of leningtranches, waarvoor de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring het onroerend goed als zekerheid heeft verstrekt ten opzichte van de waarde van het onroerend goed ten tijde van de leninginitiëring; |
| --- | --- |

c)

“lening-waarderatio” (loan-to-value (LTV) ratio): de som van alle leningen, of leningtranches, waarvoor de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring het onroerend goed als zekerheid heeft verstrekt ten opzichte van de waarde van het onroerend goed ten tijde van de leninginitiëring;

| d) | “schuld-inkomenratio” (debt-to-income (DTI) ratio): de jaarlijkse totale schuld van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring; |
| --- | --- |

d)

“schuld-inkomenratio” (debt-to-income (DTI) ratio): de jaarlijkse totale schuld van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring;

| e) | “schuldaflossing-inkomenratio” (debt service-to-income (DSTI) ratio): de jaarlijkse totale schuldaflossing ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring; |
| --- | --- |

e)

“schuldaflossing-inkomenratio” (debt service-to-income (DSTI) ratio): de jaarlijkse totale schuldaflossing ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring;

| f) | “schuldaflossing”: de gecombineerde rente- en hoofdsomterugbetaling op de totale schuld van een kredietnemer over een bepaalde periode; |
| --- | --- |

f)

“schuldaflossing”: de gecombineerde rente- en hoofdsomterugbetaling op de totale schuld van een kredietnemer over een bepaalde periode;

| g) | “looptijd”: de duur van de woningkredietovereenkomst uitgedrukt in jaren ten tijde van de leninginitiëring; |
| --- | --- |

g)

“looptijd”: de duur van de woningkredietovereenkomst uitgedrukt in jaren ten tijde van de leninginitiëring;

| h) | “afschrijvingsvereisten”: maatregelen verband houdende met het afschrijvingsschema van de lening; |
| --- | --- |

h)

“afschrijvingsvereisten”: maatregelen verband houdende met het afschrijvingsschema van de lening;

| i) | “kapitaal-gebaseerde maatregelen”: eigenvermogensvereisten die zijn opgelegd aan een kredietinstelling ter voorkoming en/of beperking van het in artikel 2, punt c), van Verordening (EU) nr. 1092/2010, met inbegrip van de artikelen 124, 164 of 458 van Verordening (EU) nr. 575/2013 of titel VII, hoofdstuk 4, van Richtlijn (EU) 2013/36, gedefinieerde systeemrisico, zoals de contracyclische kapitaalbuffer of de sectorspecifieke systeemrisicobuffer; |
| --- | --- |

i)

“kapitaal-gebaseerde maatregelen”: eigenvermogensvereisten die zijn opgelegd aan een kredietinstelling ter voorkoming en/of beperking van het in artikel 2, punt c), van Verordening (EU) nr. 1092/2010, met inbegrip van de artikelen 124, 164 of 458 van Verordening (EU) nr. 575/2013 of titel VII, hoofdstuk 4, van Richtlijn (EU) 2013/36, gedefinieerde systeemrisico, zoals de contracyclische kapitaalbuffer of de sectorspecifieke systeemrisicobuffer;

| j) | “kredietinstelling”: een kredietinstelling als gedefinieerd in artikel 4, lid 1, punt 1, van Verordening (EU) nr. 575/2013. |
| --- | --- |

j)

“kredietinstelling”: een kredietinstelling als gedefinieerd in artikel 4, lid 1, punt 1, van Verordening (EU) nr. 575/2013.

2.   Implementatiecriteria

| 1. | De volgende criteria zijn van toepassing op de tenuitvoerlegging van deze aanbeveling:






  a) | er dient terdege rekening te worden gehouden met het evenredigheidsbeginsel in het licht van de doelstelling en de inhoud van aanbeveling A en van aanbeveling B; |
| --- | --- | --- |

1.

a)

er dient terdege rekening te worden gehouden met het evenredigheidsbeginsel in het licht van de doelstelling en de inhoud van aanbeveling A en van aanbeveling B;

| b) | bij het activeren van juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen en/of kapitaal-gebaseerde maatregelen, moet bij de kalibratie en geleidelijke invoering ervan rekening worden gehouden met de positie van Oostenrijk in de economische en financiële cycli en met alle mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten; |
| --- | --- |

b)

bij het activeren van juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen en/of kapitaal-gebaseerde maatregelen, moet bij de kalibratie en geleidelijke invoering ervan rekening worden gehouden met de positie van Oostenrijk in de economische en financiële cycli en met alle mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten;

| c) | de specifieke criteria voor de naleving van deze aanbeveling zijn opgenomen in de bijlage. |
| --- | --- |

c)

de specifieke criteria voor de naleving van deze aanbeveling zijn opgenomen in de bijlage.

| 2. | Geadresseerden worden verzocht aan het Europees Parlement, de Raad, de Commissie en het ESRB verslag te doen over de ingevolge deze aanbeveling ondernomen acties, of het niet-ondernemen van actie genoegzaam te rechtvaardigen. De verslagen dienen minimaal het volgende te bevatten:






  a) | informatie over de inhoud en het tijdschema van de ondernomen acties; |
| --- | --- | --- |

2.

a)

informatie over de inhoud en het tijdschema van de ondernomen acties;

| b) | een beoordeling van de kwetsbaarheden in verband met de schuldenlast van huishoudens en de kredietverleningsnormen voor nieuwe hypothecaire leningen, met inbegrip van de distributie van nieuwe hypothecaire leningen volgens hun LTV-, DTI-, en DSTI-ratio’s, looptijden, en afschrijvingsprofielen, waarbij de relevante ratio’s worden berekend overeenkomstig bijlage IV bij Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s (10), samen met een beoordeling van de werking van de genomen maatregelen, rekening houdend met de doelstellingen van deze aanbeveling; |
| --- | --- |

b)

een beoordeling van de kwetsbaarheden in verband met de schuldenlast van huishoudens en de kredietverleningsnormen voor nieuwe hypothecaire leningen, met inbegrip van de distributie van nieuwe hypothecaire leningen volgens hun LTV-, DTI-, en DSTI-ratio’s, looptijden, en afschrijvingsprofielen, waarbij de relevante ratio’s worden berekend overeenkomstig bijlage IV bij Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s (10), samen met een beoordeling van de werking van de genomen maatregelen, rekening houdend met de doelstellingen van deze aanbeveling;

| c) | een gedetailleerde rechtvaardiging van het niet-ondernemen van actie of het afwijken van deze aanbeveling, met inbegrip van eventuele vertragingen. |
| --- | --- |

c)

een gedetailleerde rechtvaardiging van het niet-ondernemen van actie of het afwijken van deze aanbeveling, met inbegrip van eventuele vertragingen.

3.   Tijdschema voor het opvolgen van de aanbevelingen

Overeenkomstig artikel 17, lid 1, van Verordening (EU) nr. 1092/2010 moeten de geadresseerden aan het Europees Parlement, de Raad, de Commissie en het ESRB verslag doen over de ingevolge deze aanbeveling ondernomen acties, of het niet-ondernemen van actie genoegzaam rechtvaardigen. Geadresseerden worden verzocht dergelijke mededelingen in te dienen met inachtneming van de volgende termijnen:

| 1. | Aanbeveling A







  (a) | Uiterlijk op 30 juni 2023, en vervolgens op 30 juni 2025, worden de geadresseerden van aanbeveling A verzocht aan het Europees Parlement, de Raad, de Commissie en het ESRB verslag uit te brengen over alle maatregelen die zijn genomen met betrekking tot de activering van juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het treffen van maatregelen om de vastgestelde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend. |
| --- | --- | --- |

1.

Aanbeveling A

(a)

Uiterlijk op 30 juni 2023, en vervolgens op 30 juni 2025, worden de geadresseerden van aanbeveling A verzocht aan het Europees Parlement, de Raad, de Commissie en het ESRB verslag uit te brengen over alle maatregelen die zijn genomen met betrekking tot de activering van juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het treffen van maatregelen om de vastgestelde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend.

| 2. | Aanbeveling B

  Uiterlijk op 30 juni 2023, en vervolgens op 30 juni 2025, worden de geadresseerden van aanbeveling B verzocht aan het Europees Parlement, de Raad, de Commissie en het ESRB verslag uit te brengen over alle maatregelen die zijn genomen met betrekking tot de tenuitvoerlegging van kapitaal-gebaseerde maatregelen. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het treffen van maatregelen om de vastgestelde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend. |
| --- | --- |

2.

Aanbeveling B

Uiterlijk op 30 juni 2023, en vervolgens op 30 juni 2025, worden de geadresseerden van aanbeveling B verzocht aan het Europees Parlement, de Raad, de Commissie en het ESRB verslag uit te brengen over alle maatregelen die zijn genomen met betrekking tot de tenuitvoerlegging van kapitaal-gebaseerde maatregelen. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het treffen van maatregelen om de vastgestelde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend.

4.   Monitoring en beoordeling

| 1. | Het ESRB-secretariaat zal:






  a) | de geadresseerden bijstaan, de gecoördineerde rapportage verzekeren en toepasselijke templates verstrekken en, waar nodig, de procedure en het tijdschema voor het opvolgen van de aanbevelingen nader uiteenzetten; |
| --- | --- | --- |

1.

a)

de geadresseerden bijstaan, de gecoördineerde rapportage verzekeren en toepasselijke templates verstrekken en, waar nodig, de procedure en het tijdschema voor het opvolgen van de aanbevelingen nader uiteenzetten;

| b) | de opvolging door de geadresseerden verifiëren, hen op hun verzoek bijstaan, en vervolgverslagen indienen bij de Algemene Raad. |
| --- | --- |

b)

de opvolging door de geadresseerden verifiëren, hen op hun verzoek bijstaan, en vervolgverslagen indienen bij de Algemene Raad.

| 2. | De Algemene Raad zal de door de geadresseerden meegedeelde acties en rechtvaardigingen beoordelen en kan, waar passend, besluiten dat deze aanbeveling niet is opgevolgd en dat een geadresseerde er niet in is geslaagd het niet-ondernemen van actie genoegzaam te rechtvaardigen. |
| --- | --- |

2.

Gedaan te Frankfurt am Main, 2 december 2021.

Hoofd van het ESRB-secretariaat,

namens de Algemene Raad van het ESRB,

Francesco MAZZAFERRO

---

(1)  PB L 331 van 15.12.2010, blz. 1.

1

(2)  PB C 58 van 24.2.2011, blz. 4.

2

(3)  Aanbeveling ESRB/2013/1 van het Europees Comité voor Systeemrisico’s van 4 april 2013 inzake tussenliggende doelstellingen en instrumenten van macroprudentieel beleid (PB C 170 van 15.6.2013, blz. 1).

3

(4)  Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende toegang tot het bedrijf van kredietinstellingen en het prudentieel toezicht op kredietinstellingen, tot wijziging van Richtlijn 2002/87/EG en tot intrekking van de Richtlijnen 2006/48/EG en 2006/49/EG (PB L 176 van 27.6.2013, blz. 338).

4

(5)  Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende prudentiële vereisten voor kredietinstellingen en tot wijziging van Verordening (EU) nr. 648/2012 (PB L 176 van 27.6.2013, blz. 1).

5

(6)  Zie “Vulnerabilities in the EU residential real estate sector”, ESRB, november 2016, beschikbaar op de website van het ESRB onder: www.esrb.europa.eu.

6

(7)  Waarschuwing ESRB/2016/05 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Oostenrijk (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 43).

7

(8)  Zie “Follow-up report on countries that received ESRB warnings in 2016 on medium-term vulnerabilities in the residential real estate sector”, ESRB, september 2019, beschikbaar op de website van het ESRB onder: www.esrb.europa.eu.

8

(9)  Persbericht over de 28ste vergadering van de Raad voor Financiële Stabiliteit, beschikbaar op de website van de FMSG onder: https://www.fmsg.at/en/publications/press-releases/2021/28th-meeting.html.

9

(10)  Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 31 oktober 2016 betreffende het opvullen van lacunes in onroerendgoedgegevens (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 1).

10

---

BIJLAGE

SPECIFICATIE VAN DE NALEVINGSCRITERIA DIE VAN TOEPASSING ZIJN OP DE AANBEVELINGEN

Aanbeveling A — Activering van juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen

De volgende nalevingscriteria zijn van toepassing op aanbeveling A.

| 1. | Bij het activeren van juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen moeten de geadresseerden proberen te voorkomen dat een significant of toenemend aandeel van:






  a) | nieuwe hypothecaire leningen, waarvoor niet-zakelijk onroerend goed als zekerheid is verstrekt, zouden kunnen resulteren in kredietverliezen bij wanbetaling in combinatie met een daling van de huizenprijzen; |
| --- | --- | --- |

1.

Bij het activeren van juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen moeten de geadresseerden proberen te voorkomen dat een significant of toenemend aandeel van:

a)

nieuwe hypothecaire leningen, waarvoor niet-zakelijk onroerend goed als zekerheid is verstrekt, zouden kunnen resulteren in kredietverliezen bij wanbetaling in combinatie met een daling van de huizenprijzen;

| b) | kredietnemers die nieuwe hypothecaire leningen aangaan, een aanzienlijk risico lopen hun schuld niet regelmatig te kunnen terugbetalen of aflossen zonder hun consumptie significant te verminderen als gevolg van ongunstige economische of financiële omstandigheden, een stijging van de schuldaflossingskosten of ongunstige ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. |
| --- | --- |

b)

kredietnemers die nieuwe hypothecaire leningen aangaan, een aanzienlijk risico lopen hun schuld niet regelmatig te kunnen terugbetalen of aflossen zonder hun consumptie significant te verminderen als gevolg van ongunstige economische of financiële omstandigheden, een stijging van de schuldaflossingskosten of ongunstige ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt.

| 2. | Geadresseerden moeten één of meer juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen nemen om de doeltreffendheid van de bestaande maatregelen te waarborgen en om mogelijke omzeiling van deze maatregelen of onbedoelde gevolgen die de doeltreffendheid ervan kunnen verminderen en risico’s op andere gebieden kunnen veroorzaken, tot een minimum te beperken, met name door ervoor te zorgen dat juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen van toepassing zijn op leningen die verstrekt worden door alle soorten kredietgevers aan alle soorten kredietnemers. |
| --- | --- |

2.

Geadresseerden moeten één of meer juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen nemen om de doeltreffendheid van de bestaande maatregelen te waarborgen en om mogelijke omzeiling van deze maatregelen of onbedoelde gevolgen die de doeltreffendheid ervan kunnen verminderen en risico’s op andere gebieden kunnen veroorzaken, tot een minimum te beperken, met name door ervoor te zorgen dat juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen van toepassing zijn op leningen die verstrekt worden door alle soorten kredietgevers aan alle soorten kredietnemers.

| 3. | Alvorens juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen te activeren, moet de positie van Oostenrijk in de economische en financiële cycli worden beoordeeld om een passende kalibratie en geleidelijke invoering van zulke maatregelen vast te stellen. |
| --- | --- |

3.

Alvorens juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen te activeren, moet de positie van Oostenrijk in de economische en financiële cycli worden beoordeeld om een passende kalibratie en geleidelijke invoering van zulke maatregelen vast te stellen.

| 4. | Alvorens juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen te activeren, en teneinde de passende kalibratie en geleidelijke invoering van dergelijke maatregelen te bepalen, moeten de geadresseerden rekening houden met de keuze en kalibratie van de bestaande kredietnemer-gebaseerde maatregelen, zodat een doeltreffendere beperking van de in Oostenrijk geïdentificeerde kwetsbaarheden wordt gewaarborgd. |
| --- | --- |

4.

Alvorens juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen te activeren, en teneinde de passende kalibratie en geleidelijke invoering van dergelijke maatregelen te bepalen, moeten de geadresseerden rekening houden met de keuze en kalibratie van de bestaande kredietnemer-gebaseerde maatregelen, zodat een doeltreffendere beperking van de in Oostenrijk geïdentificeerde kwetsbaarheden wordt gewaarborgd.

| 5. | Na de activering van de juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen kan een verdere aanscherping ervan of de activering van aanvullende macroprudentiële maatregelen nodig zijn om de in Oostenrijk geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken. Dit zal afhangen van de keuze van de geactiveerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen, de eerste kalibratie van deze geactiveerde maatregelen en de resultaten van de beoordeling van de kwetsbaarheden. |
| --- | --- |

5.

Na de activering van de juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen kan een verdere aanscherping ervan of de activering van aanvullende macroprudentiële maatregelen nodig zijn om de in Oostenrijk geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken. Dit zal afhangen van de keuze van de geactiveerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen, de eerste kalibratie van deze geactiveerde maatregelen en de resultaten van de beoordeling van de kwetsbaarheden.

| 6. | Bij het activeren of kalibreren van de juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen moeten de geadresseerden rekening houden met alle leningen die door huishoudens van hun inkomsten moeten worden afbetaald, ongeacht de vorm van de leningen (d.w.z. leningen aan woningcorporaties als schuld van de huishoudens behandelen). |
| --- | --- |

6.

Bij het activeren of kalibreren van de juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen moeten de geadresseerden rekening houden met alle leningen die door huishoudens van hun inkomsten moeten worden afbetaald, ongeacht de vorm van de leningen (d.w.z. leningen aan woningcorporaties als schuld van de huishoudens behandelen).

Aanbeveling B — Activering of aanscherping van kapitaal-gebaseerde maatregelen

De volgende nalevingscriteria zijn van toepassing op aanbeveling B.

| 1. | Bij het activeren van aanvullende, of het aanscherpen van bestaande kapitaal-gebaseerde maatregelen, moeten de geadresseerden toezien op de schokbestendigheid van de in Oostenrijk vergunninghoudende kredietinstellingen in het licht van de potentiële verwezenlijking van systeemrisico’s in verband met niet-zakelijk onroerend goed dat zou kunnen leiden tot directe en indirecte kredietverliezen die voortvloeien uit hypothecaire leningen of die ontstaan als gevolg van de daling van de consumptie door huishoudens met woningkredieten. |
| --- | --- |

1.

Bij het activeren van aanvullende, of het aanscherpen van bestaande kapitaal-gebaseerde maatregelen, moeten de geadresseerden toezien op de schokbestendigheid van de in Oostenrijk vergunninghoudende kredietinstellingen in het licht van de potentiële verwezenlijking van systeemrisico’s in verband met niet-zakelijk onroerend goed dat zou kunnen leiden tot directe en indirecte kredietverliezen die voortvloeien uit hypothecaire leningen of die ontstaan als gevolg van de daling van de consumptie door huishoudens met woningkredieten.

| 2. | Alvorens aanvullende kapitaal-gebaseerde maatregelen te activeren, of bestaande kapitaal-gebaseerde maatregelen aan te scherpen, moet de positie van Oostenrijk in de economische en financiële cycli en de toereikendheid van juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen, zoals geactiveerd overeenkomstig aanbeveling A, voor het aanpakken van de kwetsbaarheden op middellange termijn, worden beoordeeld om te bepalen of het passend is kapitaal-gebaseerde maatregelen te activeren of aan te scherpen. |
| --- | --- |

2.

Alvorens aanvullende kapitaal-gebaseerde maatregelen te activeren, of bestaande kapitaal-gebaseerde maatregelen aan te scherpen, moet de positie van Oostenrijk in de economische en financiële cycli en de toereikendheid van juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen, zoals geactiveerd overeenkomstig aanbeveling A, voor het aanpakken van de kwetsbaarheden op middellange termijn, worden beoordeeld om te bepalen of het passend is kapitaal-gebaseerde maatregelen te activeren of aan te scherpen.

| 3. | Na de activering van aanvullende kapitaal-gebaseerde maatregelen, of een aanscherping van de bestaande kapitaal-gebaseerde maatregelen, kan een verdere aanscherping ervan of de activering van aanvullende macroprudentiële maatregelen nodig zijn om de in Oostenrijk geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken. Dit zal afhangen van de keuze van de geactiveerde kapitaal-gebaseerde maatregelen, de eerste kalibratie van deze geactiveerde maatregelen en de resultaten van de beoordeling van de kwetsbaarheden. |
| --- | --- |

3.

Na de activering van aanvullende kapitaal-gebaseerde maatregelen, of een aanscherping van de bestaande kapitaal-gebaseerde maatregelen, kan een verdere aanscherping ervan of de activering van aanvullende macroprudentiële maatregelen nodig zijn om de in Oostenrijk geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken. Dit zal afhangen van de keuze van de geactiveerde kapitaal-gebaseerde maatregelen, de eerste kalibratie van deze geactiveerde maatregelen en de resultaten van de beoordeling van de kwetsbaarheden.

---

| 17.3.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 122/15 |
| --- | --- | --- | --- |

17.3.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 122/15

---

WAARSCHUWING VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

van 2 december 2021

betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Bulgarije

(ESRB/2021/12)

(2022/C 122/03)

DE ALGEMENE RAAD VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) nr. 1092/2010 van het Europees Parlement en de Raad van 24 november 2010 betreffende macroprudentieel toezicht van de Europese Unie op het financiële stelsel en tot oprichting van een Europees Comité voor systeemrisico’s (1), en met name artikel 3, lid 2, punt c), en de artikelen 16 en 18,

Gezien Besluit ESRB/2011/1 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 20 januari 2011 houdende goedkeuring van het reglement van orde van het Europees Comité voor systeemrisico’s (2), en met name artikel 18,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | Huisvesting is een belangrijke sector van de reële economie en vertegenwoordigt een groot deel van de welvaart van huishoudens en de kredietverlening aan banken. Niet-zakelijk onroerend goed (residential real estate) maakt een groot deel uit van de activa van huishoudens en hypothecaire leningen vormen vaak een groot deel van de balansen van kredietinstellingen. Bovendien is woningbouw doorgaans een belangrijk onderdeel van de reële economie als bron van werkgelegenheid, investeringen en groei. |
| --- | --- |

(1)

Huisvesting is een belangrijke sector van de reële economie en vertegenwoordigt een groot deel van de welvaart van huishoudens en de kredietverlening aan banken. Niet-zakelijk onroerend goed (residential real estate) maakt een groot deel uit van de activa van huishoudens en hypothecaire leningen vormen vaak een groot deel van de balansen van kredietinstellingen. Bovendien is woningbouw doorgaans een belangrijk onderdeel van de reële economie als bron van werkgelegenheid, investeringen en groei.

| (2) | Voorbije financiële crises en ervaringen in veel landen toonden aan dat onstabiele ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel in een bepaald land, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. De effecten op de financiële stabiliteit kunnen zowel direct als indirect zijn. Directe effecten bestaan uit kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische en financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Indirecte effecten houden verband met aanpassingen in de consumptie van de huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit. |
| --- | --- |

(2)

Voorbije financiële crises en ervaringen in veel landen toonden aan dat onstabiele ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel in een bepaald land, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. De effecten op de financiële stabiliteit kunnen zowel direct als indirect zijn. Directe effecten bestaan uit kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische en financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Indirecte effecten houden verband met aanpassingen in de consumptie van de huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit.

| (3) | Onroerendgoedmarkten zijn gevoelig voor cyclische ontwikkelingen. Het nemen van buitensporige risico’s, buitensporige hefboomwerking en misplaatste stimulansen tijdens de opleving van de vastgoedcyclus kunnen ernstige negatieve gevolgen hebben voor zowel de financiële stabiliteit als de reële economie. Gezien de relevantie van niet-zakelijk onroerend goed voor de financiële en macro-economische stabiliteit, is het bijzonder belangrijk dat het gebruik van macroprudentieel beleid de opbouw van kwetsbaarheden in niet-zakelijkonroerendgoedmarkten verhindert, naast het gebruik ervan als middel om systeemrisico’s te beperken. |
| --- | --- |

(3)

Onroerendgoedmarkten zijn gevoelig voor cyclische ontwikkelingen. Het nemen van buitensporige risico’s, buitensporige hefboomwerking en misplaatste stimulansen tijdens de opleving van de vastgoedcyclus kunnen ernstige negatieve gevolgen hebben voor zowel de financiële stabiliteit als de reële economie. Gezien de relevantie van niet-zakelijk onroerend goed voor de financiële en macro-economische stabiliteit, is het bijzonder belangrijk dat het gebruik van macroprudentieel beleid de opbouw van kwetsbaarheden in niet-zakelijkonroerendgoedmarkten verhindert, naast het gebruik ervan als middel om systeemrisico’s te beperken.

| (4) | Hoewel cyclische factoren een belangrijke rol spelen bij het aanwakkeren van de geïdentificeerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de landen van de Europese Economische Ruimte (EER), zijn er ook structurele factoren die deze kwetsbaarheden hebben gestimuleerd. Deze structurele factoren kunnen onder meer bestaan in een gebrek aan woningaanbod, hetgeen heeft geleid tot opwaartse druk op de huizenprijzen en op de schuldenlast van huishoudens die hun eigen woning kopen, en andere overheidsmaatregelen die een prikkel kunnen vormen voor huishoudens om teveel te lenen. Aangezien deze factoren verder gaan dan het macroprudentieel beleid, kunnen maatregelen die afkomstig zijn van andere beleidsterreinen de huidige macroprudentiële maatregelen aanvullen en ondersteunen bij het doeltreffend en doelgericht aanpakken van de kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de afzonderlijke landen, zonder buitensporige kosten voor de reële economie en het financiële stelsel te genereren. |
| --- | --- |

(4)

Hoewel cyclische factoren een belangrijke rol spelen bij het aanwakkeren van de geïdentificeerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de landen van de Europese Economische Ruimte (EER), zijn er ook structurele factoren die deze kwetsbaarheden hebben gestimuleerd. Deze structurele factoren kunnen onder meer bestaan in een gebrek aan woningaanbod, hetgeen heeft geleid tot opwaartse druk op de huizenprijzen en op de schuldenlast van huishoudens die hun eigen woning kopen, en andere overheidsmaatregelen die een prikkel kunnen vormen voor huishoudens om teveel te lenen. Aangezien deze factoren verder gaan dan het macroprudentieel beleid, kunnen maatregelen die afkomstig zijn van andere beleidsterreinen de huidige macroprudentiële maatregelen aanvullen en ondersteunen bij het doeltreffend en doelgericht aanpakken van de kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de afzonderlijke landen, zonder buitensporige kosten voor de reële economie en het financiële stelsel te genereren.

| (5) | De uitbraak van de COVID-19-pandemie in 2020 en de daarmee samenhangende crisis hebben niet geleid tot een cyclische daling in de huizenmarkten. Na een periode van geleidelijke groei, en in en context van lage rentetarieven, is de reële groei van de huizenprijzen en de kredietverlening in verschillende landen eerder verder versneld, waardoor de groei van het inkomen van huishoudens ruimschoots is overtroffen. Om de gevolgen van de pandemie en de daaruit voortvloeiende economische onzekerheid te beperken, zijn diverse maatregelen en beleidslijnen, zoals moratoria en overheidsgaranties ten uitvoer gelegd. In deze brede beleidscontext zijn in sommige landen eerder geplande macroprudentiële maatregelen tijdelijk versoepeld of is de activering ervan uitgesteld. De thans waargenomen verbetering van de economische situatie maakt een aanpassing van het macroprudentieel beleid mogelijk in de landen waar aan niet-zakelijk onroerend goed gerelateerde kwetsbaarheden zich voortdurend hebben opgebouwd. |
| --- | --- |

(5)

De uitbraak van de COVID-19-pandemie in 2020 en de daarmee samenhangende crisis hebben niet geleid tot een cyclische daling in de huizenmarkten. Na een periode van geleidelijke groei, en in en context van lage rentetarieven, is de reële groei van de huizenprijzen en de kredietverlening in verschillende landen eerder verder versneld, waardoor de groei van het inkomen van huishoudens ruimschoots is overtroffen. Om de gevolgen van de pandemie en de daaruit voortvloeiende economische onzekerheid te beperken, zijn diverse maatregelen en beleidslijnen, zoals moratoria en overheidsgaranties ten uitvoer gelegd. In deze brede beleidscontext zijn in sommige landen eerder geplande macroprudentiële maatregelen tijdelijk versoepeld of is de activering ervan uitgesteld. De thans waargenomen verbetering van de economische situatie maakt een aanpassing van het macroprudentieel beleid mogelijk in de landen waar aan niet-zakelijk onroerend goed gerelateerde kwetsbaarheden zich voortdurend hebben opgebouwd.

| (6) | Het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed in de EER. |
| --- | --- |

(6)

Het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed in de EER.

| (7) | Wat Bulgarije betreft, is uit deze recente beoordeling gebleken dat:






  a. | De reële huizenprijzen in Bulgarije de afgelopen twee jaar gematigd zijn gestegen en tot medio 2020 gemiddeld met ongeveer 3,5 % op jaarbasis zijn gestegen. Sindsdien is de reële stijging van de huizenprijzen vanaf medio 2021 versneld tot ongeveer 7 %, mede als gevolg van basiseffecten van de lagere stijging van de huizenprijzen in de eerste helft van 2020. Volgens ramingen van de Bulgaarse Nationale Bank waren de huizenprijzen eind 2020 licht overgewaardeerd. |
| --- | --- | --- |

(7)

Wat Bulgarije betreft, is uit deze recente beoordeling gebleken dat:

a.

De reële huizenprijzen in Bulgarije de afgelopen twee jaar gematigd zijn gestegen en tot medio 2020 gemiddeld met ongeveer 3,5 % op jaarbasis zijn gestegen. Sindsdien is de reële stijging van de huizenprijzen vanaf medio 2021 versneld tot ongeveer 7 %, mede als gevolg van basiseffecten van de lagere stijging van de huizenprijzen in de eerste helft van 2020. Volgens ramingen van de Bulgaarse Nationale Bank waren de huizenprijzen eind 2020 licht overgewaardeerd.

| b. | Tegelijkertijd is de jaarlijkse groei van woningkredieten in Bulgarije de afgelopen jaren aanzienlijk versneld, zulks tot 13 % in augustus 2021 in reële termen. |
| --- | --- |

b.

Tegelijkertijd is de jaarlijkse groei van woningkredieten in Bulgarije de afgelopen jaren aanzienlijk versneld, zulks tot 13 % in augustus 2021 in reële termen.

| c. | Volgens de Europese Bankautoriteit bedroeg het niveau van niet-renderende leningen in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Bulgarije 5,3 % in het tweede kwartaal van 2021 (3). Tegelijkertijd is de hoge dekkingsgraad van deze leningen (48,1 % tegenover 25,7 % voor de Unie als geheel) een belangrijke matigende factor. |
| --- | --- |

c.

Volgens de Europese Bankautoriteit bedroeg het niveau van niet-renderende leningen in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Bulgarije 5,3 % in het tweede kwartaal van 2021 (3). Tegelijkertijd is de hoge dekkingsgraad van deze leningen (48,1 % tegenover 25,7 % voor de Unie als geheel) een belangrijke matigende factor.

| d. | Tegen deze achtergrond was de schuldenlast van de huishoudens in Bulgarije relatief laag, maar is zij enigszins toegenomen tijdens de COVID-19-pandemie. Bovendien is het percentage huiseigenaren met een hypotheek zeer laag. Als gevolg daarvan bevindt de voorraad hypothecaire leningen zich in Bulgarije op een relatief laag niveau, namelijk 27 % van het bbp in totaal (d.w.z. met inbegrip van door zakelijk onroerend goed gedekte bedrijfsleningen), vergeleken met 52 % voor de Unie als geheel in 2020. Het overgrote deel van de leningen heeft echter een variabele rente, waardoor huishoudens kwetsbaar zijn voor aanzienlijke renteschommelingen. |
| --- | --- |

d.

Tegen deze achtergrond was de schuldenlast van de huishoudens in Bulgarije relatief laag, maar is zij enigszins toegenomen tijdens de COVID-19-pandemie. Bovendien is het percentage huiseigenaren met een hypotheek zeer laag. Als gevolg daarvan bevindt de voorraad hypothecaire leningen zich in Bulgarije op een relatief laag niveau, namelijk 27 % van het bbp in totaal (d.w.z. met inbegrip van door zakelijk onroerend goed gedekte bedrijfsleningen), vergeleken met 52 % voor de Unie als geheel in 2020. Het overgrote deel van de leningen heeft echter een variabele rente, waardoor huishoudens kwetsbaar zijn voor aanzienlijke renteschommelingen.

| e. | Tegelijkertijd hebben de banken die in Bulgarije actief zijn, een relatief hoog niveau van eigen vermogen, met een tier 1-kapitaalratio van 24 % in december 2020. Indien de kwetsbaarheden in verband met de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt blijven toenemen, zou de hoge absorptiecapaciteit van de banksector een matigende factor zijn voor de risico’s voor de financiële stabiliteit die zich kunnen ophopen. Een ander specifiek kenmerk van de banksector is het overheersende gebruik van de standaardbenadering voor kredietrisicoblootstellingen, die potentiële risico’s in verband met niet-zakelijk onroerend goed beperkt. Het aandeel van risicogewogen activa in de totale activa blijft boven de 50 %. Dienovereenkomstig bedraagt het effectieve risicogewicht van banken die gebruik maken van de standaardbenadering voor niet-zakelijk onroerendgoedleningen aan huishoudens 48 %, terwijl het effectieve risicogewicht van banken die interne ratings gebruiken 25 % bedraagt. |
| --- | --- |

e.

Tegelijkertijd hebben de banken die in Bulgarije actief zijn, een relatief hoog niveau van eigen vermogen, met een tier 1-kapitaalratio van 24 % in december 2020. Indien de kwetsbaarheden in verband met de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt blijven toenemen, zou de hoge absorptiecapaciteit van de banksector een matigende factor zijn voor de risico’s voor de financiële stabiliteit die zich kunnen ophopen. Een ander specifiek kenmerk van de banksector is het overheersende gebruik van de standaardbenadering voor kredietrisicoblootstellingen, die potentiële risico’s in verband met niet-zakelijk onroerend goed beperkt. Het aandeel van risicogewogen activa in de totale activa blijft boven de 50 %. Dienovereenkomstig bedraagt het effectieve risicogewicht van banken die gebruik maken van de standaardbenadering voor niet-zakelijk onroerendgoedleningen aan huishoudens 48 %, terwijl het effectieve risicogewicht van banken die interne ratings gebruiken 25 % bedraagt.

| f. | In vergelijking met de landen van de Unie in het algemeen zouden, hoewel het aandeel van hypothecaire leningen in de portefeuilles van banken beperkt is en de schuldenlast van de huishoudens momenteel laag is, de gunstige voorwaarden voor hypothecaire financiering op middellange termijn een risico kunnen vormen voor de ontwikkeling van een spiraal tussen huizenprijzen en hypothecair krediet. Enerzijds houdt de stijging van de huizenprijzen in dat de waarde van het onderpand voor vastgoedleningen toeneemt, hetgeen een grotere hefboomwerking aan de zijde van de kredietnemers mogelijk maakt. Anderzijds gaat de stijging van de huizenprijzen doorgaans gepaard met positieve macro-economische ontwikkelingen, die kunnen leiden tot een versoepeling van de kredietverleningsnormen waaraan kredietverstrekkers zich houden. Tegelijkertijd kan het toenemende aanbod van vastgoedleningen extra opwaartse druk uitoefenen op de huizenprijzen. Op middellange termijn zou een dergelijke spiraal kunnen leiden tot een kredietgedreven zeepbel voor de huizenprijzen en tot huishoudens met een buitensporige schuldenlast. |
| --- | --- |

f.

In vergelijking met de landen van de Unie in het algemeen zouden, hoewel het aandeel van hypothecaire leningen in de portefeuilles van banken beperkt is en de schuldenlast van de huishoudens momenteel laag is, de gunstige voorwaarden voor hypothecaire financiering op middellange termijn een risico kunnen vormen voor de ontwikkeling van een spiraal tussen huizenprijzen en hypothecair krediet. Enerzijds houdt de stijging van de huizenprijzen in dat de waarde van het onderpand voor vastgoedleningen toeneemt, hetgeen een grotere hefboomwerking aan de zijde van de kredietnemers mogelijk maakt. Anderzijds gaat de stijging van de huizenprijzen doorgaans gepaard met positieve macro-economische ontwikkelingen, die kunnen leiden tot een versoepeling van de kredietverleningsnormen waaraan kredietverstrekkers zich houden. Tegelijkertijd kan het toenemende aanbod van vastgoedleningen extra opwaartse druk uitoefenen op de huizenprijzen. Op middellange termijn zou een dergelijke spiraal kunnen leiden tot een kredietgedreven zeepbel voor de huizenprijzen en tot huishoudens met een buitensporige schuldenlast.

| g. | Het ESRB erkent dat er in Bulgarije verschillende maatregelen bestaan om de huidige kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed te beperken. Bovendien is het positieve anticyclische kapitaalbufferpercentage (countercyclical capital buffer (CCyB) rate) een geschikt instrument om de kwetsbaarheden in verband met de snelle kredietgroei, die in alle sectoren wijdverspreid is, aan te pakken en de veerkracht van de banksector te vergroten. In september 2021 werd besloten dat de CCyB met ingang van 1 oktober 2022 zou worden verhoogd van 0,5 % tot 1 %. Het ESRB merkt ook op dat in Bulgarije een rechtskader voor kredietnemergebaseerde maatregelen is vastgesteld in 2019 en dat overeenkomstig artikel 124 van Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad (4) een risicogewichtondergrens wordt toegepast op hypothecaire leningen met relatief hogere lening-waarderatio’s (loan-to-value ratios) voor banken die de standaardbenadering volgen. Een risicogewicht van 35 % wordt toegekend aan een deel van de blootstelling dat gedekt is door hypotheken op niet-zakelijk onroerend goed dat niet meer bedraagt dan 70 % van de dekkingswaarde. |
| --- | --- |

g.

Het ESRB erkent dat er in Bulgarije verschillende maatregelen bestaan om de huidige kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed te beperken. Bovendien is het positieve anticyclische kapitaalbufferpercentage (countercyclical capital buffer (CCyB) rate) een geschikt instrument om de kwetsbaarheden in verband met de snelle kredietgroei, die in alle sectoren wijdverspreid is, aan te pakken en de veerkracht van de banksector te vergroten. In september 2021 werd besloten dat de CCyB met ingang van 1 oktober 2022 zou worden verhoogd van 0,5 % tot 1 %. Het ESRB merkt ook op dat in Bulgarije een rechtskader voor kredietnemergebaseerde maatregelen is vastgesteld in 2019 en dat overeenkomstig artikel 124 van Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad (4) een risicogewichtondergrens wordt toegepast op hypothecaire leningen met relatief hogere lening-waarderatio’s (loan-to-value ratios) voor banken die de standaardbenadering volgen. Een risicogewicht van 35 % wordt toegekend aan een deel van de blootstelling dat gedekt is door hypotheken op niet-zakelijk onroerend goed dat niet meer bedraagt dan 70 % van de dekkingswaarde.

| h. | Vanuit een toekomstgericht perspectief en rekening houdend met de risicovooruitzichten op middellange termijn wordt de huidige macroprudentiële beleidsmix gedeeltelijk passend en gedeeltelijk toereikend geacht. Naast de thans toegepaste kapitaal-gebaseerde maatregelen zou de invoering van kredietnemer-gebaseerde maatregelen passend zijn om preventief op te treden tegen de potentiële ontwikkeling van een spiraal tussen huizenprijzen en hypothecair krediet. |
| --- | --- |

h.

Vanuit een toekomstgericht perspectief en rekening houdend met de risicovooruitzichten op middellange termijn wordt de huidige macroprudentiële beleidsmix gedeeltelijk passend en gedeeltelijk toereikend geacht. Naast de thans toegepaste kapitaal-gebaseerde maatregelen zou de invoering van kredietnemer-gebaseerde maatregelen passend zijn om preventief op te treden tegen de potentiële ontwikkeling van een spiraal tussen huizenprijzen en hypothecair krediet.

| (8) | Bij het activeren van maatregelen om de geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken, moet bij de kalibratie en de geleidelijke invoering ervan rekening worden gehouden met de positie van Bulgarije in de economische en financiële cycli en met alle mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten, |
| --- | --- |

(8)

Bij het activeren van maatregelen om de geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken, moet bij de kalibratie en de geleidelijke invoering ervan rekening worden gehouden met de positie van Bulgarije in de economische en financiële cycli en met alle mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten,

HEEFT DE VOLGENDE WAARSCHUWING VASTGESTELD:

Het ESRB heeft kwetsbaarheden op middellange termijn vastgesteld in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Bulgarije die een bron van systeemrisico vormen voor de financiële stabiliteit en die ernstige negatieve gevolgen kunnen hebben voor de reële economie. Vanuit macroprudentieel oogpunt zijn de belangrijkste kwetsbaarheden volgens het ESRB de snelle groei van hypothecaire kredieten, tekenen van overwaardering van de huizenprijzen en het ontbreken van kredietnemer-gebaseerde maatregelen die de opbouw van risico’s in verband met de niet-zakelijkonroerendgoedsector zouden kunnen beperken.

Gedaan te Frankfurt am Main, 2 december 2021.

Hoofd van het ESRB-secretariaat,

namens de Algemene Raad van het ESRB,

Francesco MAZZAFERRO

---

(1)  PB L 331 van 15.12.2010, blz. 1.

1

(2)  PB C 58 van 24.2.2011, blz. 4.

2

(3)  Risk Dashboard van de Europese Bankautoriteit, beschikbaar op: https://www.eba.europa.eu/risk-analysis-and-data/risk-dashboard

3

(4)  Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende prudentiële vereisten voor kredietinstellingen en tot wijziging van Verordening (EU) nr. 648/2012 (PB L 176 van 27.6.2013, blz. 1).

4

---

| 17.3.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 122/18 |
| --- | --- | --- | --- |

17.3.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 122/18

---

WAARSCHUWING VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

van 2 december 2021

betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Kroatië

(ESRB/2021/13)

(2022/C 122/04)

DE ALGEMENE RAAD VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) nr. 1092/2010 van het Europees Parlement en de Raad van 24 november 2010 betreffende macroprudentieel toezicht van de Europese Unie op het financiële stelsel en tot oprichting van een Europees Comité voor systeemrisico’s (1), en met name artikel 3, lid 2, punt c), en de artikelen 16 en 18,

Gezien Besluit ESRB/2011/1 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 20 januari 2011 houdende goedkeuring van het reglement van orde van het Europees Comité voor systeemrisico’s (2), en met name artikel 18,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | Huisvesting is een belangrijke sector van de reële economie en vertegenwoordigt een groot deel van de welvaart van huishoudens en de kredietverlening aan banken. Niet-zakelijk onroerend goed (residential real estate) maakt een groot deel uit van de activa van huishoudens en hypothecaire leningen vormen vaak een groot deel van de balansen van kredietinstellingen. Bovendien is woningbouw doorgaans een belangrijk onderdeel van de reële economie als bron van werkgelegenheid, investeringen en groei. |
| --- | --- |

(1)

Huisvesting is een belangrijke sector van de reële economie en vertegenwoordigt een groot deel van de welvaart van huishoudens en de kredietverlening aan banken. Niet-zakelijk onroerend goed (residential real estate) maakt een groot deel uit van de activa van huishoudens en hypothecaire leningen vormen vaak een groot deel van de balansen van kredietinstellingen. Bovendien is woningbouw doorgaans een belangrijk onderdeel van de reële economie als bron van werkgelegenheid, investeringen en groei.

| (2) | Voorbije financiële crises en ervaringen in veel landen toonden aan dat onstabiele ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel in een bepaald land, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. De effecten op de financiële stabiliteit kunnen zowel direct als indirect zijn. Directe effecten bestaan uit kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische en financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Indirecte effecten houden verband met aanpassingen in de consumptie van de huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit. |
| --- | --- |

(2)

Voorbije financiële crises en ervaringen in veel landen toonden aan dat onstabiele ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel in een bepaald land, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. De effecten op de financiële stabiliteit kunnen zowel direct als indirect zijn. Directe effecten bestaan uit kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische en financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Indirecte effecten houden verband met aanpassingen in de consumptie van de huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit.

| (3) | Onroerendgoedmarkten zijn gevoelig voor cyclische ontwikkelingen. Het nemen van buitensporige risico’s, buitensporige hefboomwerking en misplaatste stimulansen tijdens de opleving van de vastgoedcyclus kunnen ernstige negatieve gevolgen hebben voor zowel de financiële stabiliteit als de reële economie. Gezien de relevantie van niet-zakelijk onroerend goed voor de financiële en macro-economische stabiliteit, is het bijzonder belangrijk dat het gebruik van macroprudentieel beleid de opbouw van kwetsbaarheden in niet-zakelijkonroerendgoedmarkten verhindert, naast het gebruik ervan als middel om systeemrisico’s te beperken. |
| --- | --- |

(3)

Onroerendgoedmarkten zijn gevoelig voor cyclische ontwikkelingen. Het nemen van buitensporige risico’s, buitensporige hefboomwerking en misplaatste stimulansen tijdens de opleving van de vastgoedcyclus kunnen ernstige negatieve gevolgen hebben voor zowel de financiële stabiliteit als de reële economie. Gezien de relevantie van niet-zakelijk onroerend goed voor de financiële en macro-economische stabiliteit, is het bijzonder belangrijk dat het gebruik van macroprudentieel beleid de opbouw van kwetsbaarheden in niet-zakelijkonroerendgoedmarkten verhindert, naast het gebruik ervan als middel om systeemrisico’s te beperken.

| (4) | Hoewel cyclische factoren een belangrijke rol spelen bij het aanwakkeren van de geïdentificeerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de landen van de Europese Economische Ruimte (EER), zijn er ook structurele factoren die deze kwetsbaarheden hebben gestimuleerd. Deze structurele factoren kunnen onder meer bestaan in een gebrek aan woningaanbod, hetgeen heeft geleid tot opwaartse druk op de huizenprijzen en op de schuldenlast van huishoudens die hun eigen woning kopen, en andere overheidsmaatregelen die een prikkel kunnen vormen voor huishoudens om teveel te lenen. Aangezien deze factoren verder gaan dan het macroprudentieel beleid, kunnen maatregelen die afkomstig zijn van andere beleidsterreinen de huidige macroprudentiële maatregelen aanvullen en ondersteunen bij het doeltreffend en doelgericht aanpakken van de kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de afzonderlijke landen, zonder buitensporige kosten voor de reële economie en het financiële stelsel te genereren. |
| --- | --- |

(4)

Hoewel cyclische factoren een belangrijke rol spelen bij het aanwakkeren van de geïdentificeerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de landen van de Europese Economische Ruimte (EER), zijn er ook structurele factoren die deze kwetsbaarheden hebben gestimuleerd. Deze structurele factoren kunnen onder meer bestaan in een gebrek aan woningaanbod, hetgeen heeft geleid tot opwaartse druk op de huizenprijzen en op de schuldenlast van huishoudens die hun eigen woning kopen, en andere overheidsmaatregelen die een prikkel kunnen vormen voor huishoudens om teveel te lenen. Aangezien deze factoren verder gaan dan het macroprudentieel beleid, kunnen maatregelen die afkomstig zijn van andere beleidsterreinen de huidige macroprudentiële maatregelen aanvullen en ondersteunen bij het doeltreffend en doelgericht aanpakken van de kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de afzonderlijke landen, zonder buitensporige kosten voor de reële economie en het financiële stelsel te genereren.

| (5) | De uitbraak van de COVID-19-pandemie in 2020 en de daarmee samenhangende crisis hebben niet geleid tot een cyclische daling in de huizenmarkten. Na een periode van geleidelijke groei, en in en context van lage rentetarieven, is de reële groei van de huizenprijzen en de kredietverlening in verschillende landen eerder verder versneld, waardoor de groei van het inkomen van huishoudens ruimschoots is overtroffen. Om de gevolgen van de pandemie en de daaruit voortvloeiende economische onzekerheid te beperken, zijn diverse maatregelen en beleidslijnen, zoals moratoria en overheidsgaranties ten uitvoer gelegd. In deze brede beleidscontext zijn in sommige landen eerder geplande macroprudentiële maatregelen tijdelijk versoepeld of is de activering ervan uitgesteld. De thans waargenomen verbetering van de economische situatie maakt een aanpassing van het macroprudentieel beleid mogelijk in de landen waar aan niet-zakelijk onroerend goed gerelateerde kwetsbaarheden zich voortdurend hebben opgebouwd. |
| --- | --- |

(5)

De uitbraak van de COVID-19-pandemie in 2020 en de daarmee samenhangende crisis hebben niet geleid tot een cyclische daling in de huizenmarkten. Na een periode van geleidelijke groei, en in en context van lage rentetarieven, is de reële groei van de huizenprijzen en de kredietverlening in verschillende landen eerder verder versneld, waardoor de groei van het inkomen van huishoudens ruimschoots is overtroffen. Om de gevolgen van de pandemie en de daaruit voortvloeiende economische onzekerheid te beperken, zijn diverse maatregelen en beleidslijnen, zoals moratoria en overheidsgaranties ten uitvoer gelegd. In deze brede beleidscontext zijn in sommige landen eerder geplande macroprudentiële maatregelen tijdelijk versoepeld of is de activering ervan uitgesteld. De thans waargenomen verbetering van de economische situatie maakt een aanpassing van het macroprudentieel beleid mogelijk in de landen waar aan niet-zakelijk onroerend goed gerelateerde kwetsbaarheden zich voortdurend hebben opgebouwd.

| (6) | Het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed in de EER. |
| --- | --- |

(6)

Het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed in de EER.

| (7) | Wat Kroatië betreft, is uit deze recente beoordeling gebleken dat:






  a. | Na een langdurige correctieperiode en gematigde groei versnelde de reële huizenprijsgroei begin 2019 tot 8 % op jaarbasis. Sinds de uitbraak van de COVID-19-pandemie is de dynamiek van de huizenprijzen robuust gebleven. Volgens ramingen van Hrvatska narodna banka wijken de huizenprijzen steeds meer af van hun fundamenten voor de lange termijn. |
| --- | --- | --- |

(7)

Wat Kroatië betreft, is uit deze recente beoordeling gebleken dat:

a.

Na een langdurige correctieperiode en gematigde groei versnelde de reële huizenprijsgroei begin 2019 tot 8 % op jaarbasis. Sinds de uitbraak van de COVID-19-pandemie is de dynamiek van de huizenprijzen robuust gebleven. Volgens ramingen van Hrvatska narodna banka wijken de huizenprijzen steeds meer af van hun fundamenten voor de lange termijn.

| b. | Een aantal factoren aan zowel de vraag- als de aanbodzijde kan de ontwikkeling van de huizenprijzen in de Kroatische regio’s in verschillende mate beïnvloeden. Ten eerste is in sommige regio’s een aanzienlijk deel van de vraag naar huisvesting afkomstig van buitenlandse kopers (volgens Hrvatska narodna banka in totaal ongeveer 10 %). Hoewel de totale transactieactiviteit na de uitbraak van de COVID-19-pandemie lager was, bleef het aandeel buitenlandse kopers volgens Hrvatska narodna banka op het niveau van vóór de crisis. Ten tweede werd Kroatië in 2020 geconfronteerd met twee aardbevingen, die allebei de regio Zagreb hebben getroffen en woningen hebben beschadigd. Deze gebeurtenissen hebben enkele tekortkomingen aan het licht gebracht in de kwaliteitsnormen van de woningen die vóór 1960 zijn gebouwd, d.w.z. voordat in Kroatië anti-seismische normen werden ingevoerd. Daardoor kan het relatief lagere liquiditeitsniveau van sommige van deze woningen leiden tot een daling van de te verhandelen woningvoorraad, hetgeen zou kunnen leiden tot een hoger algemeen huizenprijsniveau. Tegelijkertijd kan de geleidelijke reparatie van de beschadigde woningen, waarvan de kosten in 2020 op 23 % van het bruto binnenlands product (bbp) werden geraamd, de huizenprijzen doen stijgen door een hogere bouwactiviteit en het positieve effect ervan op de economie. Tot slot heeft de regering van Kroatië in 2020 de regeling voor woningsubsidie, die sinds eind 2017 van kracht is en in minder ontwikkelde regio’s hogere subsidiepercentages kent, uitgebreid tot starters. |
| --- | --- |

b.

Een aantal factoren aan zowel de vraag- als de aanbodzijde kan de ontwikkeling van de huizenprijzen in de Kroatische regio’s in verschillende mate beïnvloeden. Ten eerste is in sommige regio’s een aanzienlijk deel van de vraag naar huisvesting afkomstig van buitenlandse kopers (volgens Hrvatska narodna banka in totaal ongeveer 10 %). Hoewel de totale transactieactiviteit na de uitbraak van de COVID-19-pandemie lager was, bleef het aandeel buitenlandse kopers volgens Hrvatska narodna banka op het niveau van vóór de crisis. Ten tweede werd Kroatië in 2020 geconfronteerd met twee aardbevingen, die allebei de regio Zagreb hebben getroffen en woningen hebben beschadigd. Deze gebeurtenissen hebben enkele tekortkomingen aan het licht gebracht in de kwaliteitsnormen van de woningen die vóór 1960 zijn gebouwd, d.w.z. voordat in Kroatië anti-seismische normen werden ingevoerd. Daardoor kan het relatief lagere liquiditeitsniveau van sommige van deze woningen leiden tot een daling van de te verhandelen woningvoorraad, hetgeen zou kunnen leiden tot een hoger algemeen huizenprijsniveau. Tegelijkertijd kan de geleidelijke reparatie van de beschadigde woningen, waarvan de kosten in 2020 op 23 % van het bruto binnenlands product (bbp) werden geraamd, de huizenprijzen doen stijgen door een hogere bouwactiviteit en het positieve effect ervan op de economie. Tot slot heeft de regering van Kroatië in 2020 de regeling voor woningsubsidie, die sinds eind 2017 van kracht is en in minder ontwikkelde regio’s hogere subsidiepercentages kent, uitgebreid tot starters.

| c. | Hoewel volgens Hrvatska narodna banka slechts ongeveer de helft van de woningtransacties via bankkredieten wordt gefinancierd, is de reële groei van de hypothecaire kredieten in de tweede helft van 2019 en vooral in de loop van 2020 versneld. De groei bedroeg tussen januari en augustus 2021 gemiddeld ongeveer 7,5 %. Deze dynamiek is tot op zekere hoogte toe te schrijven aan de woningsubsidieregeling van de overheid, waarbij het aandeel van gesubsidieerde leningen is gestegen van 18 % in 2019 tot 35 % in 2020. |
| --- | --- |

c.

Hoewel volgens Hrvatska narodna banka slechts ongeveer de helft van de woningtransacties via bankkredieten wordt gefinancierd, is de reële groei van de hypothecaire kredieten in de tweede helft van 2019 en vooral in de loop van 2020 versneld. De groei bedroeg tussen januari en augustus 2021 gemiddeld ongeveer 7,5 %. Deze dynamiek is tot op zekere hoogte toe te schrijven aan de woningsubsidieregeling van de overheid, waarbij het aandeel van gesubsidieerde leningen is gestegen van 18 % in 2019 tot 35 % in 2020.

| d. | Uit nieuwe gegevens over de hypothecaire kredietverleningsnormen, uitgevoerd door Hrvatska narodna banka, blijkt dat een aanzienlijk deel van de nieuwe leningen in de eerste helft van 2021 een lening-waarderatio (loan-to-value (LTV) ratio) van meer dan 90 % had. Veel van deze leningen waren door de overheid gesubsidieerde leningen, waarvan de LTV-ratio’s doorgaans varieerden tussen 90 % en 100 %. Ongeveer 10 % van de nieuwe leningen had een LTV-ratio van meer dan 100 %. Ongeveer een kwart van de nieuwe leningen werd ook verstrekt met een schuldaflossing-inkomenratio (loan-service-to-income (LST) ratio) van meer dan 40 %. Voorts hadden sommige van deze nieuwe leningen ook een LTV van meer dan 90 %. Bovendien bedroeg de looptijd van sommige nieuwe leningen in de eerste helft van 2021 meer dan 30 jaar. |
| --- | --- |

d.

Uit nieuwe gegevens over de hypothecaire kredietverleningsnormen, uitgevoerd door Hrvatska narodna banka, blijkt dat een aanzienlijk deel van de nieuwe leningen in de eerste helft van 2021 een lening-waarderatio (loan-to-value (LTV) ratio) van meer dan 90 % had. Veel van deze leningen waren door de overheid gesubsidieerde leningen, waarvan de LTV-ratio’s doorgaans varieerden tussen 90 % en 100 %. Ongeveer 10 % van de nieuwe leningen had een LTV-ratio van meer dan 100 %. Ongeveer een kwart van de nieuwe leningen werd ook verstrekt met een schuldaflossing-inkomenratio (loan-service-to-income (LST) ratio) van meer dan 40 %. Voorts hadden sommige van deze nieuwe leningen ook een LTV van meer dan 90 %. Bovendien bedroeg de looptijd van sommige nieuwe leningen in de eerste helft van 2021 meer dan 30 jaar.

| e. | Tegen deze achtergrond hebben banken die in Kroatië actief zijn, in vergelijking met banken die in de rest van de Unie actief zijn, een relatief hoog niveau van eigen vermogen. De gemiddelde tier 1-kapitaalratio bedroeg in december 2020 25 %. De gemiddelde risicogewichten voor hypothecaire leningen in het kader van de interneratingbenadering (IRB) voor de berekening van eigenvermogensvereisten bedroegen in juni 2021 38 %. Het aandeel van deze leningen vertegenwoordigde ongeveer 12 % van de markt in Kroatië. De meeste kredietinstellingen volgen de standaardbenadering en moeten, om preferentiële risicogewichten toe te kennen aan RRE-blootstellingen zoals toegestaan bij Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad (3), voldoen aan de strengere criteria van artikel 124 van die verordening. In juni 2021 bedroegen de gemiddelde risicogewichten voor kredietinstellingen volgens de standaardbenadering 42 %. |
| --- | --- |

e.

Tegen deze achtergrond hebben banken die in Kroatië actief zijn, in vergelijking met banken die in de rest van de Unie actief zijn, een relatief hoog niveau van eigen vermogen. De gemiddelde tier 1-kapitaalratio bedroeg in december 2020 25 %. De gemiddelde risicogewichten voor hypothecaire leningen in het kader van de interneratingbenadering (IRB) voor de berekening van eigenvermogensvereisten bedroegen in juni 2021 38 %. Het aandeel van deze leningen vertegenwoordigde ongeveer 12 % van de markt in Kroatië. De meeste kredietinstellingen volgen de standaardbenadering en moeten, om preferentiële risicogewichten toe te kennen aan RRE-blootstellingen zoals toegestaan bij Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad (3), voldoen aan de strengere criteria van artikel 124 van die verordening. In juni 2021 bedroegen de gemiddelde risicogewichten voor kredietinstellingen volgens de standaardbenadering 42 %.

| f. | Tegelijkertijd is de schuldenlast van de huishoudens in Kroatië relatief laag in vergelijking met andere landen van de Unie. In de loop van 2020 stegen de leningen aan huishoudens in reële termen, maar tegen een lagere rente dan leningen voor huisvesting. Dit was het gevolg van een daling van het algemene consumentenvertrouwen, waardoor de opname van algemeen consumptief krediet is afgenomen, terwijl de overheidssubsidieregelingen voor hypothecaire leningen de vraag naar vastgoedleningen hebben opgehouden. Een andere drijvende factor kan de daling van de rente op leningen aan huishoudens zijn. Volgens de Europese Bankautoriteit (EBA) werd in de tweede helft van 2020 een lichte stijging van het percentage niet-renderende leningen waargenomen, met name voor leningen aan huishoudens en hypothecaire leningen. In het eerste kwartaal van 2021 bleef het percentage niet-renderende leningen ongewijzigd voor leningen aan huishoudens (met 5,9 %) en daalde het licht voor hypothecaire leningen (tot 3,6 %). |
| --- | --- |

f.

Tegelijkertijd is de schuldenlast van de huishoudens in Kroatië relatief laag in vergelijking met andere landen van de Unie. In de loop van 2020 stegen de leningen aan huishoudens in reële termen, maar tegen een lagere rente dan leningen voor huisvesting. Dit was het gevolg van een daling van het algemene consumentenvertrouwen, waardoor de opname van algemeen consumptief krediet is afgenomen, terwijl de overheidssubsidieregelingen voor hypothecaire leningen de vraag naar vastgoedleningen hebben opgehouden. Een andere drijvende factor kan de daling van de rente op leningen aan huishoudens zijn. Volgens de Europese Bankautoriteit (EBA) werd in de tweede helft van 2020 een lichte stijging van het percentage niet-renderende leningen waargenomen, met name voor leningen aan huishoudens en hypothecaire leningen. In het eerste kwartaal van 2021 bleef het percentage niet-renderende leningen ongewijzigd voor leningen aan huishoudens (met 5,9 %) en daalde het licht voor hypothecaire leningen (tot 3,6 %).

| g. | In vergelijking met andere lidstaten is het aandeel hypothecaire leningen in de portefeuilles van banken in Kroatië weliswaar beperkt, maar de schuldenlast van de huishoudens is relatief laag, het kapitalisatieniveau van de banksector is relatief hoog en een aanzienlijk deel van de vraag naar huisvesting wordt niet gefinancierd door bankleningen, gunstige voorwaarden en mogelijk versoepelde hypothecaire kredietverleningsnormen kunnen een risico op een spiraal vormen, die zich op middellange termijn kan ontwikkelen tussen huizenprijzen en hypothecair kredieten. Enerzijds is de waarde van onderpand voor vastgoedleningen als gevolg van de stijgende huizenprijzen gestegen, waardoor kredietnemers een grotere hefboomwerking kunnen uitoefenen. Anderzijds gaat de stijging van de huizenprijzen doorgaans gepaard met positieve macro-economische ontwikkelingen, die op hun beurt kunnen leiden tot een versoepeling van de kredietverleningsnormen door de kredietverstrekkers als gevolg van het algemene optimisme op de markt. Tegelijkertijd kan het toenemende aanbod van vastgoedleningen extra opwaartse druk uitoefenen op de huizenprijzen. Op de middellange termijn zou een dergelijke spiraal kunnen leiden tot een kredietgedreven zeepbel voor de huizenprijzen, ondanks het feit dat een aanzienlijk deel van de vraag naar woningen momenteel wordt gefinancierd uit andere bronnen dan binnenlandse bankkredieten. Met name kan de dynamiek van de kredietverlening nog steeds worden aangewakkerd door subsidies voor hypothecair krediet die door de Kroatische regering worden bevorderd. |
| --- | --- |

g.

In vergelijking met andere lidstaten is het aandeel hypothecaire leningen in de portefeuilles van banken in Kroatië weliswaar beperkt, maar de schuldenlast van de huishoudens is relatief laag, het kapitalisatieniveau van de banksector is relatief hoog en een aanzienlijk deel van de vraag naar huisvesting wordt niet gefinancierd door bankleningen, gunstige voorwaarden en mogelijk versoepelde hypothecaire kredietverleningsnormen kunnen een risico op een spiraal vormen, die zich op middellange termijn kan ontwikkelen tussen huizenprijzen en hypothecair kredieten. Enerzijds is de waarde van onderpand voor vastgoedleningen als gevolg van de stijgende huizenprijzen gestegen, waardoor kredietnemers een grotere hefboomwerking kunnen uitoefenen. Anderzijds gaat de stijging van de huizenprijzen doorgaans gepaard met positieve macro-economische ontwikkelingen, die op hun beurt kunnen leiden tot een versoepeling van de kredietverleningsnormen door de kredietverstrekkers als gevolg van het algemene optimisme op de markt. Tegelijkertijd kan het toenemende aanbod van vastgoedleningen extra opwaartse druk uitoefenen op de huizenprijzen. Op de middellange termijn zou een dergelijke spiraal kunnen leiden tot een kredietgedreven zeepbel voor de huizenprijzen, ondanks het feit dat een aanzienlijk deel van de vraag naar woningen momenteel wordt gefinancierd uit andere bronnen dan binnenlandse bankkredieten. Met name kan de dynamiek van de kredietverlening nog steeds worden aangewakkerd door subsidies voor hypothecair krediet die door de Kroatische regering worden bevorderd.

| h. | Het ESRB erkent dat er in Kroatië verschillende maatregelen bestaan om de huidige kwetsbaarheden in niet-zakelijk onroerend goed te beperken, met name de maatregel van artikel 124 van Verordening (EU) nr. 575/2013 en andere kapitaal-gebaseerde maatregelen (zoals de systeemrisicobuffer) bevorderen de relatief hoge kapitalisatie van de banksector in vergelijking met andere lidstaten. Dit biedt een buffer tegen de potentiële concretisering van RRE-risico’s. De indirecte grens tussen schuldaflossing en inkomen (debt-service-to-income - DSTI), die is ingevoerd in overeenstemming met de EBA-richtsnoeren inzake kredietwaardigheidsbeoordeling en de EBA-richtsnoeren inzake achterstallige betalingen en gedwongen verkoop, dient ook tot op zekere hoogte als ondersteuning tegen buitensporige schuldenlasten voor kredietnemers. Het ESRB erkent ook dat het in 2020 vastgestelde rechtskader voor kredietnemer-gebaseerde maatregelen het macroprudentiële beleidsinstrumentarium in Kroatië aanzienlijk heeft uitgebreid en dat de gedetailleerde verzameling van gegevens over kredietverleningsnormen, die eind 2020 is ingevoerd, het mogelijk maakt de risico’s die voortvloeien uit de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt doeltreffend te monitoren. |
| --- | --- |

h.

Het ESRB erkent dat er in Kroatië verschillende maatregelen bestaan om de huidige kwetsbaarheden in niet-zakelijk onroerend goed te beperken, met name de maatregel van artikel 124 van Verordening (EU) nr. 575/2013 en andere kapitaal-gebaseerde maatregelen (zoals de systeemrisicobuffer) bevorderen de relatief hoge kapitalisatie van de banksector in vergelijking met andere lidstaten. Dit biedt een buffer tegen de potentiële concretisering van RRE-risico’s. De indirecte grens tussen schuldaflossing en inkomen (debt-service-to-income - DSTI), die is ingevoerd in overeenstemming met de EBA-richtsnoeren inzake kredietwaardigheidsbeoordeling en de EBA-richtsnoeren inzake achterstallige betalingen en gedwongen verkoop, dient ook tot op zekere hoogte als ondersteuning tegen buitensporige schuldenlasten voor kredietnemers. Het ESRB erkent ook dat het in 2020 vastgestelde rechtskader voor kredietnemer-gebaseerde maatregelen het macroprudentiële beleidsinstrumentarium in Kroatië aanzienlijk heeft uitgebreid en dat de gedetailleerde verzameling van gegevens over kredietverleningsnormen, die eind 2020 is ingevoerd, het mogelijk maakt de risico’s die voortvloeien uit de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt doeltreffend te monitoren.

| i. | Vanuit een toekomstgericht perspectief en rekening houdend met de risicovooruitzichten op middellange termijn wordt de huidige macroprudentiële beleidsmix gedeeltelijk passend en gedeeltelijk toereikend geacht. Vanuit een toekomstgericht perspectief zou, ondanks de relatief hoge kapitalisatie van de banksector, de invoering van expliciete kredietnemer-gebaseerde maatregelen als preventieve actie tegen de potentiële ontwikkeling van een spiraal tussen huizenprijzen en kredietverlening, die zou kunnen worden aangewakkerd door versoepelde kredietverleningsnormen en overheidssubsidies voor hypothecair krediet, een aanvulling kunnen vormen op de huidige macroprudentiële maatregelen in verband met hypothecaire leningen. Tegelijkertijd zou macroprudentieel beleid kunnen worden aangevuld met bredere beleidsmaatregelen om factoren aan te pakken die de schuldenlast van huishoudens vergemakkelijken of bevorderen, namelijk overheidssubsidies voor hypothecair krediet ter ondersteuning van de huidige macroprudentiële maatregelen om de resterende kwetsbaarheden die op de Kroatische niet-zakelijkonroerendgoedmarkt zijn vastgesteld efficiënt en doeltreffend aan te pakken zonder buitensporige kosten voor de reële economie en het financiële stelsel in Kroatië. |
| --- | --- |

i.

Vanuit een toekomstgericht perspectief en rekening houdend met de risicovooruitzichten op middellange termijn wordt de huidige macroprudentiële beleidsmix gedeeltelijk passend en gedeeltelijk toereikend geacht. Vanuit een toekomstgericht perspectief zou, ondanks de relatief hoge kapitalisatie van de banksector, de invoering van expliciete kredietnemer-gebaseerde maatregelen als preventieve actie tegen de potentiële ontwikkeling van een spiraal tussen huizenprijzen en kredietverlening, die zou kunnen worden aangewakkerd door versoepelde kredietverleningsnormen en overheidssubsidies voor hypothecair krediet, een aanvulling kunnen vormen op de huidige macroprudentiële maatregelen in verband met hypothecaire leningen. Tegelijkertijd zou macroprudentieel beleid kunnen worden aangevuld met bredere beleidsmaatregelen om factoren aan te pakken die de schuldenlast van huishoudens vergemakkelijken of bevorderen, namelijk overheidssubsidies voor hypothecair krediet ter ondersteuning van de huidige macroprudentiële maatregelen om de resterende kwetsbaarheden die op de Kroatische niet-zakelijkonroerendgoedmarkt zijn vastgesteld efficiënt en doeltreffend aan te pakken zonder buitensporige kosten voor de reële economie en het financiële stelsel in Kroatië.

| (8) | Bij het activeren van maatregelen om de geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken, moet bij de kalibratie en de geleidelijke invoering ervan rekening worden gehouden met de positie van Kroatië in de economische en financiële cycli en met alle mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten, |
| --- | --- |

(8)

Bij het activeren van maatregelen om de geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken, moet bij de kalibratie en de geleidelijke invoering ervan rekening worden gehouden met de positie van Kroatië in de economische en financiële cycli en met alle mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten,

HEEFT DE VOLGENDE WAARSCHUWING VASTGESTELD:

Het ESRB heeft kwetsbaarheden op middellange termijn vastgesteld in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Kroatië die een bron van systeemrisico vormen voor de financiële stabiliteit en die ernstige negatieve gevolgen kunnen hebben voor de reële economie. Vanuit macroprudentieel oogpunt zijn de belangrijkste kwetsbaarheden volgens het ESRB de snelle groei van de kredietverlening aan huishoudens en mogelijke tekenen van overwaardering van de huizenprijzen, gezien het ontbreken van expliciete kredietnemer-gebaseerde maatregelen die de opbouw van risico’s in verband met de niet-zakelijkonroerendgoedsector zouden kunnen beperken.

Gedaan te Frankfurt am Main, 2 december 2021.

Hoofd van het ESRB-secretariaat,

namens de Algemene Raad van het ESRB,

Francesco MAZZAFERRO

---

(1)  PB L 331 van 15.12.2010, blz. 1.

1

(2)  PB C 58 van 24.2.2011, blz. 4.

2

(3)  Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende prudentiële vereisten voor kredietinstellingen en tot wijziging van Verordening (EU) nr. 648/2012 (PB L 176 van 27.6.2013, blz. 1).

3

---

| 17.3.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 122/22 |
| --- | --- | --- | --- |

17.3.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 122/22

---

WAARSCHUWING VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

van 2 december 2021

betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Liechtenstein

(ESRB/2021/14)

(2022/C 122/05)

DE ALGEMENE RAAD VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (1), met name bijlage IX,

Gezien Verordening (EU) nr. 1092/2010 van het Europees Parlement en de Raad van 24 november 2010 betreffende macroprudentieel toezicht van de Europese Unie op het financiële stelsel en tot oprichting van een Europees Comité voor systeemrisico’s (2), en met name artikel 3, lid 2, punt c), en de artikelen 16 en 18,

Gezien Besluit ESRB/2011/1 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 20 januari 2011 houdende goedkeuring van het reglement van orde van het Europees Comité voor systeemrisico’s (3), en met name artikel 18,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | Huisvesting is een belangrijke sector van de reële economie en vertegenwoordigt een groot deel van de welvaart van huishoudens en de kredietverlening aan banken. Niet-zakelijk onroerend goed (residential real estate) maakt een groot deel uit van de activa van huishoudens en hypothecaire leningen vormen vaak een groot deel van de balansen van kredietinstellingen. Bovendien is woningbouw doorgaans een belangrijk onderdeel van de reële economie als bron van werkgelegenheid, investeringen en groei. |
| --- | --- |

(1)

Huisvesting is een belangrijke sector van de reële economie en vertegenwoordigt een groot deel van de welvaart van huishoudens en de kredietverlening aan banken. Niet-zakelijk onroerend goed (residential real estate) maakt een groot deel uit van de activa van huishoudens en hypothecaire leningen vormen vaak een groot deel van de balansen van kredietinstellingen. Bovendien is woningbouw doorgaans een belangrijk onderdeel van de reële economie als bron van werkgelegenheid, investeringen en groei.

| (2) | Voorbije financiële crises en ervaringen in veel landen toonden aan dat onstabiele ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel in een bepaald land, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. De effecten op de financiële stabiliteit kunnen zowel direct als indirect zijn. Directe effecten bestaan uit kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische en financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Indirecte effecten houden verband met aanpassingen in de consumptie van de huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit. |
| --- | --- |

(2)

Voorbije financiële crises en ervaringen in veel landen toonden aan dat onstabiele ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel in een bepaald land, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. De effecten op de financiële stabiliteit kunnen zowel direct als indirect zijn. Directe effecten bestaan uit kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische en financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Indirecte effecten houden verband met aanpassingen in de consumptie van de huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit.

| (3) | Onroerendgoedmarkten zijn gevoelig voor cyclische ontwikkelingen. Het nemen van buitensporige risico’s, buitensporige hefboomwerking en misplaatste stimulansen tijdens de opleving van de vastgoedcyclus kunnen ernstige negatieve gevolgen hebben voor zowel de financiële stabiliteit als de reële economie. Gezien de relevantie van niet-zakelijk onroerend goed voor de financiële en macro-economische stabiliteit, is het bijzonder belangrijk dat het gebruik van macroprudentieel beleid de opbouw van kwetsbaarheden in niet-zakelijkonroerendgoedmarkten verhindert, naast het gebruik ervan als middel om systeemrisico’s te beperken. |
| --- | --- |

(3)

Onroerendgoedmarkten zijn gevoelig voor cyclische ontwikkelingen. Het nemen van buitensporige risico’s, buitensporige hefboomwerking en misplaatste stimulansen tijdens de opleving van de vastgoedcyclus kunnen ernstige negatieve gevolgen hebben voor zowel de financiële stabiliteit als de reële economie. Gezien de relevantie van niet-zakelijk onroerend goed voor de financiële en macro-economische stabiliteit, is het bijzonder belangrijk dat het gebruik van macroprudentieel beleid de opbouw van kwetsbaarheden in niet-zakelijkonroerendgoedmarkten verhindert, naast het gebruik ervan als middel om systeemrisico’s te beperken.

| (4) | Hoewel cyclische factoren een belangrijke rol spelen bij het aanwakkeren van de geïdentificeerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de landen van de Europese Economische Ruimte (EER), zijn er ook structurele factoren die deze kwetsbaarheden hebben gestimuleerd. Deze structurele factoren kunnen onder meer bestaan in een gebrek aan woningaanbod, hetgeen heeft geleid tot opwaartse druk op de huizenprijzen en op de schuldenlast van huishoudens die hun eigen woning kopen, en andere overheidsmaatregelen die een prikkel kunnen vormen voor huishoudens om teveel te lenen. Aangezien deze factoren verder gaan dan het macroprudentieel beleid, kunnen maatregelen die afkomstig zijn van andere beleidsterreinen de huidige macroprudentiële maatregelen aanvullen en ondersteunen bij het doeltreffend en doelgericht aanpakken van de kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de afzonderlijke landen, zonder buitensporige kosten voor de reële economie en het financiële stelsel te genereren. |
| --- | --- |

(4)

Hoewel cyclische factoren een belangrijke rol spelen bij het aanwakkeren van de geïdentificeerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de landen van de Europese Economische Ruimte (EER), zijn er ook structurele factoren die deze kwetsbaarheden hebben gestimuleerd. Deze structurele factoren kunnen onder meer bestaan in een gebrek aan woningaanbod, hetgeen heeft geleid tot opwaartse druk op de huizenprijzen en op de schuldenlast van huishoudens die hun eigen woning kopen, en andere overheidsmaatregelen die een prikkel kunnen vormen voor huishoudens om teveel te lenen. Aangezien deze factoren verder gaan dan het macroprudentieel beleid, kunnen maatregelen die afkomstig zijn van andere beleidsterreinen de huidige macroprudentiële maatregelen aanvullen en ondersteunen bij het doeltreffend en doelgericht aanpakken van de kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de afzonderlijke landen, zonder buitensporige kosten voor de reële economie en het financiële stelsel te genereren.

| (5) | De uitbraak van de COVID-19-pandemie in 2020 en de daarmee samenhangende crisis hebben niet geleid tot een cyclische daling in de huizenmarkten. Na een periode van geleidelijke groei, en in een context van lage rentetarieven, is de reële groei van de huizenprijzen en de kredietverlening in verschillende landen eerder verder versneld, waardoor de groei van het inkomen van huishoudens ruimschoots is overtroffen. Om de gevolgen van de pandemie en de daaruit voortvloeiende economische onzekerheid te beperken, zijn diverse maatregelen en beleidslijnen, zoals moratoria en overheidsgaranties ten uitvoer gelegd. In deze brede beleidscontext zijn in sommige landen eerder geplande macroprudentiële maatregelen tijdelijk versoepeld of is de activering ervan uitgesteld. De thans waargenomen verbetering van de economische situatie maakt een aanpassing van het macroprudentieel beleid mogelijk in de landen waar aan niet-zakelijk onroerend goed gerelateerde kwetsbaarheden zich voortdurend hebben opgebouwd. |
| --- | --- |

(5)

De uitbraak van de COVID-19-pandemie in 2020 en de daarmee samenhangende crisis hebben niet geleid tot een cyclische daling in de huizenmarkten. Na een periode van geleidelijke groei, en in een context van lage rentetarieven, is de reële groei van de huizenprijzen en de kredietverlening in verschillende landen eerder verder versneld, waardoor de groei van het inkomen van huishoudens ruimschoots is overtroffen. Om de gevolgen van de pandemie en de daaruit voortvloeiende economische onzekerheid te beperken, zijn diverse maatregelen en beleidslijnen, zoals moratoria en overheidsgaranties ten uitvoer gelegd. In deze brede beleidscontext zijn in sommige landen eerder geplande macroprudentiële maatregelen tijdelijk versoepeld of is de activering ervan uitgesteld. De thans waargenomen verbetering van de economische situatie maakt een aanpassing van het macroprudentieel beleid mogelijk in de landen waar aan niet-zakelijk onroerend goed gerelateerde kwetsbaarheden zich voortdurend hebben opgebouwd.

| (6) | Het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed in de EER. |
| --- | --- |

(6)

Het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed in de EER.

| (7) | Wat Liechtenstein betreft, is uit deze recente beoordeling gebleken dat:






  a. | Volgens ramingen van de Autoriteit voor de financiële markten (AFM) bedroeg de schuldenlast van de huishoudens in Liechtenstein in 2020 respectievelijk 226 % (4) en 120 % van het beschikbare inkomen en het bruto binnenlands product (bbp), waardoor Liechtenstein tot de landen behoort met de hoogste schuldenlast van de huishoudens in de EER. Bovendien is de schuldenlast van de huishoudens de laatste tijd aan een trendmatige stijging onderhevig. Afgezien van de gunstige kosten van schuldfinanciering, kunnen vermeende fiscale prikkels hebben bijgedragen tot de opeenstapeling van schulden van huishoudens (5). Uit een door de AFM uitgevoerde analyse blijkt dat de schuldenlast ongelijk verdeeld is over de huishoudens: volgens de belastingstatistieken rapporteert 14 % van de huishoudens een schuld tussen 500 000 en 1 miljoen CHF en 9 % van de huishoudens een schuld van meer dan 1 miljoen CHF. Bovendien is het aandeel van huishoudens met een schuld-inkomenratio (debt-to-income (DTI) ratio) van meer dan vijf relatief hoog, hetgeen suggereert dat de hoge schuldenlast van huishoudens niet altijd gepaard gaat met een hoger huishoudinkomen. Positiever is dat het hoge aandeel van vastrentende hypotheken een belangrijke risicobeperkende factor is in verband met de schuldenlast van huishoudens. |
| --- | --- | --- |

(7)

Wat Liechtenstein betreft, is uit deze recente beoordeling gebleken dat:

a.

Volgens ramingen van de Autoriteit voor de financiële markten (AFM) bedroeg de schuldenlast van de huishoudens in Liechtenstein in 2020 respectievelijk 226 % (4) en 120 % van het beschikbare inkomen en het bruto binnenlands product (bbp), waardoor Liechtenstein tot de landen behoort met de hoogste schuldenlast van de huishoudens in de EER. Bovendien is de schuldenlast van de huishoudens de laatste tijd aan een trendmatige stijging onderhevig. Afgezien van de gunstige kosten van schuldfinanciering, kunnen vermeende fiscale prikkels hebben bijgedragen tot de opeenstapeling van schulden van huishoudens (5). Uit een door de AFM uitgevoerde analyse blijkt dat de schuldenlast ongelijk verdeeld is over de huishoudens: volgens de belastingstatistieken rapporteert 14 % van de huishoudens een schuld tussen 500 000 en 1 miljoen CHF en 9 % van de huishoudens een schuld van meer dan 1 miljoen CHF. Bovendien is het aandeel van huishoudens met een schuld-inkomenratio (debt-to-income (DTI) ratio) van meer dan vijf relatief hoog, hetgeen suggereert dat de hoge schuldenlast van huishoudens niet altijd gepaard gaat met een hoger huishoudinkomen. Positiever is dat het hoge aandeel van vastrentende hypotheken een belangrijke risicobeperkende factor is in verband met de schuldenlast van huishoudens.

| b. | De dynamiek van de huizenmarkt is de afgelopen jaren gematigd gebleven. Gezien de wettelijke beperkingen op de aankoop van onroerend goed (6) is de transactieactiviteit in Liechtenstein doorgaans laag. De overheid publiceert geen prijsindexcijfers. Volgens de AFM wijzen de prijsgegevens van deskundigen echter slechts op matige prijsstijgingen voor zowel grond als appartementen. Ook de bouwactiviteiten en de transactieactiviteiten zijn de afgelopen jaren relatief stabiel gebleven. |
| --- | --- |

b.

De dynamiek van de huizenmarkt is de afgelopen jaren gematigd gebleven. Gezien de wettelijke beperkingen op de aankoop van onroerend goed (6) is de transactieactiviteit in Liechtenstein doorgaans laag. De overheid publiceert geen prijsindexcijfers. Volgens de AFM wijzen de prijsgegevens van deskundigen echter slechts op matige prijsstijgingen voor zowel grond als appartementen. Ook de bouwactiviteiten en de transactieactiviteiten zijn de afgelopen jaren relatief stabiel gebleven.

| c. | Volgens de AFM vertoont de hypotheekgroei (met inbegrip van niet-zakelijk onroerend goed en andere vastgoedkredieten van binnenlandse banken in het valutagebied van de Zwitserse frank) recentelijk een dalende trend en bedroeg deze nominaal 0,7 % in 2019 (tegen 8,8 % in 2010), met een lichte stijging tot 2,5 % in 2020. De jaarlijkse groei van de binnenlandse niet-zakelijkonroerendgoedleningen was zelfs nog zwakker en bedroeg 1,1 % in 2020. |
| --- | --- |

c.

Volgens de AFM vertoont de hypotheekgroei (met inbegrip van niet-zakelijk onroerend goed en andere vastgoedkredieten van binnenlandse banken in het valutagebied van de Zwitserse frank) recentelijk een dalende trend en bedroeg deze nominaal 0,7 % in 2019 (tegen 8,8 % in 2010), met een lichte stijging tot 2,5 % in 2020. De jaarlijkse groei van de binnenlandse niet-zakelijkonroerendgoedleningen was zelfs nog zwakker en bedroeg 1,1 % in 2020.

| d. | Volgens de AFM is een relatief voorzichtige benadering gevolgd ten aanzien van het verstrekken van hypothecaire leningen in termen van lening-waarderatio (loan-to-value (LTV) ratio), met slechts een verwaarloosbaar aandeel van zowel bestaande als nieuwe hypotheken met een LTV-ratio van meer dan 80 % in 2019 en 2020. Banken zijn ook verplicht leningen te rapporteren als “uitzonderingen op het beleid” wanneer zij hun interne richtsnoeren met betrekking tot de betaalbaarheid van hypotheken terzijde schuiven. In de praktijk gaan banken na of een renteverhoging tot 4,5 % of 5 % een schuldenlast van meer dan een derde van het gezinsinkomen met zich mee zou brengen. In het licht van de huidige lage rentestand en de geschiedenis van de lage rentevoeten in het valutagebied van de Zwitserse frank is de last om aan dergelijke vereisten te voldoen vrij zwaar. Eind 2020 behoorde echter ongeveer 23 % van de totale niet-zakelijkonroerendgoedleningen in Liechtenstein tot deze categorie “uitzonderingen op beleid”. |
| --- | --- |

d.

Volgens de AFM is een relatief voorzichtige benadering gevolgd ten aanzien van het verstrekken van hypothecaire leningen in termen van lening-waarderatio (loan-to-value (LTV) ratio), met slechts een verwaarloosbaar aandeel van zowel bestaande als nieuwe hypotheken met een LTV-ratio van meer dan 80 % in 2019 en 2020. Banken zijn ook verplicht leningen te rapporteren als “uitzonderingen op het beleid” wanneer zij hun interne richtsnoeren met betrekking tot de betaalbaarheid van hypotheken terzijde schuiven. In de praktijk gaan banken na of een renteverhoging tot 4,5 % of 5 % een schuldenlast van meer dan een derde van het gezinsinkomen met zich mee zou brengen. In het licht van de huidige lage rentestand en de geschiedenis van de lage rentevoeten in het valutagebied van de Zwitserse frank is de last om aan dergelijke vereisten te voldoen vrij zwaar. Eind 2020 behoorde echter ongeveer 23 % van de totale niet-zakelijkonroerendgoedleningen in Liechtenstein tot deze categorie “uitzonderingen op beleid”.

| e. | Het totale volume aan binnenlandse niet-zakelijkonroerendgoedleningen bedroeg ruwweg 85 % van het bbp in 2020, hetgeen één van de hoogste percentages is in de EER. De omvang van de banksector van Liechtenstein komt echter overeen met ruwweg 15 maal het bbp van het land, hetgeen betekent dat, hoewel hypothecaire leningen voor sommige Liechtensteinse banken een bron van inkomsten zijn, binnenlandse leningen niet van het grootste belang zijn voor de winstgevendheid en solvabiliteit van de banken die in Liechtenstein actief zijn, aangezien zij voornamelijk gericht zijn op privatebankingdiensten. Tegelijkertijd is de banksector van Liechtenstein goed gekapitaliseerd, waarbij de tier 1-kernkapitaalratio (CET1) in juni 2021 22,3 % bedroeg. Daarnaast wordt de banksector van Liechtenstein gekenmerkt door zeer sterke liquiditeitsindicatoren, waarbij de extreem lage kredieten-depositoratio (loan-to-deposit ratio) van 65 % een laag financieringsrisico inhoudt. |
| --- | --- |

e.

Het totale volume aan binnenlandse niet-zakelijkonroerendgoedleningen bedroeg ruwweg 85 % van het bbp in 2020, hetgeen één van de hoogste percentages is in de EER. De omvang van de banksector van Liechtenstein komt echter overeen met ruwweg 15 maal het bbp van het land, hetgeen betekent dat, hoewel hypothecaire leningen voor sommige Liechtensteinse banken een bron van inkomsten zijn, binnenlandse leningen niet van het grootste belang zijn voor de winstgevendheid en solvabiliteit van de banken die in Liechtenstein actief zijn, aangezien zij voornamelijk gericht zijn op privatebankingdiensten. Tegelijkertijd is de banksector van Liechtenstein goed gekapitaliseerd, waarbij de tier 1-kernkapitaalratio (CET1) in juni 2021 22,3 % bedroeg. Daarnaast wordt de banksector van Liechtenstein gekenmerkt door zeer sterke liquiditeitsindicatoren, waarbij de extreem lage kredieten-depositoratio (loan-to-deposit ratio) van 65 % een laag financieringsrisico inhoudt.

| f. | Gezien de conservatieve LTV-ratio’s van binnenlandse hypothecaire leningen, hun beperkte aandeel in de portefeuilles van banken en de hoge kapitalisatie van de banksector, zijn de directe risico’s voor de financiële stabiliteit als gevolg van de niet-zakelijkonroerendgoedsector momenteel beperkt in Liechtenstein. Hoewel de arbeidsmarkt in Liechtenstein de afgelopen decennia veerkrachtig is gebleken in tijden van recessie en het vermogen van huishoudens relatief hoog blijft, maakt het reeds hoge en stijgende niveau van de schuldenlast van de huishoudelijke sector niettemin kwetsbaar voor onverwachte macro-economische schokken. Indien de werkloosheid toeneemt en/of het gezinsinkomen afneemt, kunnen sommige huishoudens meer moeilijkheden ondervinden bij het aflossen van hun schulden. De daaraan gerelateerde negatieve effecten op het inkomen en vermogen van huishoudens kunnen de aanvankelijke macroeconomische schok versterken indien huishoudens verplicht zijn hun consumptie te verminderen om hun schulden af te lossen. Dit kan leiden tot tweederonde-effecten en een toename van de risico’s voor de kredietinstellingen en het financiële stelsel (7). |
| --- | --- |

f.

Gezien de conservatieve LTV-ratio’s van binnenlandse hypothecaire leningen, hun beperkte aandeel in de portefeuilles van banken en de hoge kapitalisatie van de banksector, zijn de directe risico’s voor de financiële stabiliteit als gevolg van de niet-zakelijkonroerendgoedsector momenteel beperkt in Liechtenstein. Hoewel de arbeidsmarkt in Liechtenstein de afgelopen decennia veerkrachtig is gebleken in tijden van recessie en het vermogen van huishoudens relatief hoog blijft, maakt het reeds hoge en stijgende niveau van de schuldenlast van de huishoudelijke sector niettemin kwetsbaar voor onverwachte macro-economische schokken. Indien de werkloosheid toeneemt en/of het gezinsinkomen afneemt, kunnen sommige huishoudens meer moeilijkheden ondervinden bij het aflossen van hun schulden. De daaraan gerelateerde negatieve effecten op het inkomen en vermogen van huishoudens kunnen de aanvankelijke macroeconomische schok versterken indien huishoudens verplicht zijn hun consumptie te verminderen om hun schulden af te lossen. Dit kan leiden tot tweederonde-effecten en een toename van de risico’s voor de kredietinstellingen en het financiële stelsel (7).

| g. | Het ESRB erkent dat er in Liechtenstein verschillende maatregelen bestaan om de huidige kwetsbaarheden in niet-zakelijk onroerend goed te beperken, waaronder met name de grenswaarde van 80 % voor de LTV-ratio, de verplichting om hypotheken af te lossen tot een maximale LTV-ratio van 66 % binnen de eerste 20 jaar na de aflossing van de lening, en verhoogde risicogewichten voor hypotheken voor banken die de standaardbenadering toepassen voor de berekening van eigenvermogensvereisten (8). Tegelijkertijd voert de AFM Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s uit (9). De nieuwe gegevens, die in de tweede helft van 2022 beschikbaar zullen zijn, zullen naar verwachting de analyse van de kwetsbaarheden in niet-zakelijk onroerend goed in Liechtenstein verder verbeteren. |
| --- | --- |

g.

Het ESRB erkent dat er in Liechtenstein verschillende maatregelen bestaan om de huidige kwetsbaarheden in niet-zakelijk onroerend goed te beperken, waaronder met name de grenswaarde van 80 % voor de LTV-ratio, de verplichting om hypotheken af te lossen tot een maximale LTV-ratio van 66 % binnen de eerste 20 jaar na de aflossing van de lening, en verhoogde risicogewichten voor hypotheken voor banken die de standaardbenadering toepassen voor de berekening van eigenvermogensvereisten (8). Tegelijkertijd voert de AFM Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s uit (9). De nieuwe gegevens, die in de tweede helft van 2022 beschikbaar zullen zijn, zullen naar verwachting de analyse van de kwetsbaarheden in niet-zakelijk onroerend goed in Liechtenstein verder verbeteren.

| h. | Vanuit een toekomstgericht perspectief en rekening houdend met de risicovooruitzichten op middellange termijn wordt de huidige macroprudentiële beleidsmix gedeeltelijk passend en gedeeltelijk toereikend geacht. Gezien de reeds hoge en toenemende schuldenlast van de huishoudens en het aanzienlijke aandeel van huishoudens dat kwetsbaar is voor onverwachte negatieve schokken, moet de bestaande grenswaarde voor de LTV-ratio’s worden aangevuld met inkomensgerelateerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen om een verdere accumulatie van kwetsbaarheden in niet-zakelijk onroerend goed te voorkomen. Daartoe moet wellicht een rechtsgrondslag voor kredietnemer-gebaseerde instrumenten worden gecreëerd, waardoor de nationale autoriteiten voldoende flexibiliteit wordt geboden om de kwetsbaarheden in niet-zakelijk onroerend goed in Liechtenstein aan te pakken. |
| --- | --- |

h.

Vanuit een toekomstgericht perspectief en rekening houdend met de risicovooruitzichten op middellange termijn wordt de huidige macroprudentiële beleidsmix gedeeltelijk passend en gedeeltelijk toereikend geacht. Gezien de reeds hoge en toenemende schuldenlast van de huishoudens en het aanzienlijke aandeel van huishoudens dat kwetsbaar is voor onverwachte negatieve schokken, moet de bestaande grenswaarde voor de LTV-ratio’s worden aangevuld met inkomensgerelateerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen om een verdere accumulatie van kwetsbaarheden in niet-zakelijk onroerend goed te voorkomen. Daartoe moet wellicht een rechtsgrondslag voor kredietnemer-gebaseerde instrumenten worden gecreëerd, waardoor de nationale autoriteiten voldoende flexibiliteit wordt geboden om de kwetsbaarheden in niet-zakelijk onroerend goed in Liechtenstein aan te pakken.

| (8) | Bij het activeren van maatregelen om de geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken, moet bij de kalibratie en de geleidelijke invoering ervan rekening worden gehouden met de positie van Liechtenstein in de economische en financiële cycli en met alle mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten, |
| --- | --- |

(8)

Bij het activeren van maatregelen om de geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken, moet bij de kalibratie en de geleidelijke invoering ervan rekening worden gehouden met de positie van Liechtenstein in de economische en financiële cycli en met alle mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten,

HEEFT DE VOLGENDE WAARSCHUWING VASTGESTELD:

Het ESRB heeft kwetsbaarheden op middellange termijn vastgesteld in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Liechtenstein die een bron van systeemrisico vormen voor de financiële stabiliteit en die ernstige negatieve gevolgen kunnen hebben voor de reële economie. Vanuit macroprudentieel oogpunt zijn de belangrijkste kwetsbaarheden volgens het ESRB de hoge en toenemende schuldenlast van huishoudens ten opzichte van het ontbreken van inkomensgerelateerde maatregelen voor kredietnemers om de verdere accumulatie van risico’s in verband met de niet-zakelijkonroerendgoedsector te beperken.

Gedaan te Frankfurt am Main, 2 december 2021.

Hoofd van het ESRB-secretariaat,

namens de Algemene Raad van het ESRB,

Francesco MAZZAFERRO

---

(1)  PB L 1 van 3.1.1994, blz. 3.

1

(2)  PB L 331 van 15.12.2010, blz. 1.

2

(3)  PB C 58 van 24.2.2011, blz. 4.

3

(4)  De schuld-inkomenratio (debt-to-income ratio) en schuld-bbpratio (debt-to-GDP ratio) voor Liechtenstein zijn slechts bij benadering vergelijkbaar met die van andere EER-landen. Het beschikbare inkomen in Liechtenstein wordt berekend als het verschil tussen het totale belastbare inkomen en de vermogens- en inkomstenbelasting. Bovendien is het totale schuldcijfer van de huishoudens gebaseerd op belastingstatistieken en wordt de schuld niet op geconsolideerde basis gedefinieerd (d.w.z. krediet binnen de huishoudelijke sector of zelfs binnen de familie is ook inbegrepen). Dit definitieprobleem verhoogt het nominale aantal ten opzichte van andere EER-landen.

4

debt-to-income ratio

debt-to-GDP ratio

(5)  De heffingsgrondslag voor huishoudens omvat met name ook een hypothetisch nettovermogensrendement (momenteel vastgesteld op 4 %) dat wordt toegevoegd aan het jaarlijkse inkomen. Om hun nettovermogen te verminderen, kunnen huishoudens hun hypotheek behouden in plaats van ze terug te betalen. In de praktijk is de fiscale prikkel om dit te doen echter vrij klein, met name gelet op de rente op de niet-afgeschreven schuld die nog moet worden betaald.

5

(6)  Er zijn beperkingen op de aankoop van woningen in Liechtenstein waar er geen sprake is van een rechtmatig belang, bijvoorbeeld met betrekking tot bestaande eigendommen. Ongeveer de helft van de onroerendgoedtransacties in Liechtenstein zijn geen aankopen, maar overdrachten via ruil, schenking of erfenis.

6

(7)  Er zij echter op gewezen dat dergelijke procyclische effecten van een neergang van de financiële cyclus in Liechtenstein aanzienlijk zwakker zouden zijn dan in andere EER-landen, aangezien de binnenlandse vraag een relatief kleine rol speelt in de uiterst kleine en open economie van Liechtenstein. Zelfs een duidelijke stijging van het spaarpercentage van huishoudens zou dus verwaarloosbare effecten op de vraag hebben, waardoor de gevolgen voor de economie in ruimere zin beperkt zouden blijven.

7

(8)  Alle banken in Liechtenstein passen de standaardbenadering toe voor de berekening van eigenvermogensvereisten.

8

(9)  Aanbeveling van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 31 oktober 2016 betreffende het opvullen van lacunes in onroerendgoedgegevens (ESRB/2016/14) (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 1).

9

---

| 17.3.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 122/25 |
| --- | --- | --- | --- |

17.3.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 122/25

---

WAARSCHUWING VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

van 2 december 2021

betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Hongarije

(ESRB/2021/15)

(2022/C 122/06)

DE ALGEMENE RAAD VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) nr. 1092/2010 van het Europees Parlement en de Raad van 24 november 2010 betreffende macroprudentieel toezicht van de Europese Unie op het financiële stelsel en tot oprichting van een Europees Comité voor systeemrisico’s (1), en met name artikel 3, lid 2, punt c), en de artikelen 16 en 18,

Gezien Besluit ESRB/2011/1 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 20 januari 2011 houdende goedkeuring van het reglement van orde van het Europees Comité voor systeemrisico’s (2), en met name artikel 18,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | Huisvesting is een belangrijke sector van de reële economie en vertegenwoordigt een groot deel van de welvaart van huishoudens en de kredietverlening aan banken. Niet-zakelijk onroerend goed (residential real estate) maakt een groot deel uit van de activa van huishoudens en hypothecaire leningen vormen vaak een groot deel van de balansen van kredietinstellingen. Bovendien is woningbouw doorgaans een belangrijk onderdeel van de reële economie als bron van werkgelegenheid, investeringen en groei. |
| --- | --- |

(1)

Huisvesting is een belangrijke sector van de reële economie en vertegenwoordigt een groot deel van de welvaart van huishoudens en de kredietverlening aan banken. Niet-zakelijk onroerend goed (residential real estate) maakt een groot deel uit van de activa van huishoudens en hypothecaire leningen vormen vaak een groot deel van de balansen van kredietinstellingen. Bovendien is woningbouw doorgaans een belangrijk onderdeel van de reële economie als bron van werkgelegenheid, investeringen en groei.

| (2) | Voorbije financiële crises en ervaringen in veel landen toonden aan dat onstabiele ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel in een bepaald land, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. De effecten op de financiële stabiliteit kunnen zowel direct als indirect zijn. Directe effecten bestaan uit kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische en financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Indirecte effecten houden verband met aanpassingen in de consumptie van de huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit. |
| --- | --- |

(2)

Voorbije financiële crises en ervaringen in veel landen toonden aan dat onstabiele ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel in een bepaald land, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. De effecten op de financiële stabiliteit kunnen zowel direct als indirect zijn. Directe effecten bestaan uit kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische en financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Indirecte effecten houden verband met aanpassingen in de consumptie van de huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit.

| (3) | Onroerendgoedmarkten zijn gevoelig voor cyclische ontwikkelingen. Het nemen van buitensporige risico’s, buitensporige hefboomwerking en misplaatste stimulansen tijdens de opleving van de vastgoedcyclus kunnen ernstige negatieve gevolgen hebben voor zowel de financiële stabiliteit als de reële economie. Gezien de relevantie van niet-zakelijk onroerend goed voor de financiële en macro-economische stabiliteit, is het bijzonder belangrijk dat het gebruik van macroprudentieel beleid de opbouw van kwetsbaarheden in niet-zakelijkonroerendgoedmarkten verhindert, naast het gebruik ervan als middel om systeemrisico’s te beperken. |
| --- | --- |

(3)

Onroerendgoedmarkten zijn gevoelig voor cyclische ontwikkelingen. Het nemen van buitensporige risico’s, buitensporige hefboomwerking en misplaatste stimulansen tijdens de opleving van de vastgoedcyclus kunnen ernstige negatieve gevolgen hebben voor zowel de financiële stabiliteit als de reële economie. Gezien de relevantie van niet-zakelijk onroerend goed voor de financiële en macro-economische stabiliteit, is het bijzonder belangrijk dat het gebruik van macroprudentieel beleid de opbouw van kwetsbaarheden in niet-zakelijkonroerendgoedmarkten verhindert, naast het gebruik ervan als middel om systeemrisico’s te beperken.

| (4) | Hoewel cyclische factoren een belangrijke rol spelen bij het aanwakkeren van de geïdentificeerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de landen van de Europese Economische Ruimte (EER), zijn er ook structurele factoren die deze kwetsbaarheden hebben gestimuleerd. Deze structurele factoren kunnen onder meer bestaan in een gebrek aan woningaanbod, hetgeen heeft geleid tot opwaartse druk op de huizenprijzen en op de schuldenlast van huishoudens die hun eigen woning kopen, en andere overheidsmaatregelen die een prikkel kunnen vormen voor huishoudens om teveel te lenen. Aangezien deze factoren verder gaan dan het macroprudentieel beleid, kunnen maatregelen die afkomstig zijn van andere beleidsterreinen de huidige macroprudentiële maatregelen aanvullen en ondersteunen bij het doeltreffend en doelgericht aanpakken van de kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de afzonderlijke landen, zonder buitensporige kosten voor de reële economie en het financiële stelsel te genereren. |
| --- | --- |

(4)

Hoewel cyclische factoren een belangrijke rol spelen bij het aanwakkeren van de geïdentificeerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de landen van de Europese Economische Ruimte (EER), zijn er ook structurele factoren die deze kwetsbaarheden hebben gestimuleerd. Deze structurele factoren kunnen onder meer bestaan in een gebrek aan woningaanbod, hetgeen heeft geleid tot opwaartse druk op de huizenprijzen en op de schuldenlast van huishoudens die hun eigen woning kopen, en andere overheidsmaatregelen die een prikkel kunnen vormen voor huishoudens om teveel te lenen. Aangezien deze factoren verder gaan dan het macroprudentieel beleid, kunnen maatregelen die afkomstig zijn van andere beleidsterreinen de huidige macroprudentiële maatregelen aanvullen en ondersteunen bij het doeltreffend en doelgericht aanpakken van de kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de afzonderlijke landen, zonder buitensporige kosten voor de reële economie en het financiële stelsel te genereren.

| (5) | De uitbraak van de COVID-19-pandemie in 2020 en de daarmee samenhangende crisis hebben niet geleid tot een cyclische daling in de huizenmarkten. Na een periode van geleidelijke groei, en in een context van lage rentetarieven, is de reële groei van de huizenprijzen en de kredietverlening in verschillende landen eerder verder versneld, waardoor de groei van het inkomen van huishoudens ruimschoots is overtroffen. Om de gevolgen van de pandemie en de daaruit voortvloeiende economische onzekerheid te beperken, zijn diverse maatregelen en beleidslijnen, zoals moratoria en overheidsgaranties ten uitvoer gelegd. In deze brede beleidscontext zijn in sommige landen eerder geplande macroprudentiële maatregelen tijdelijk versoepeld of is de activering ervan uitgesteld. De thans waargenomen verbetering van de economische situatie maakt een aanpassing van het macroprudentieel beleid mogelijk in de landen waar aan niet-zakelijk onroerend goed gerelateerde kwetsbaarheden zich voortdurend hebben opgebouwd. |
| --- | --- |

(5)

De uitbraak van de COVID-19-pandemie in 2020 en de daarmee samenhangende crisis hebben niet geleid tot een cyclische daling in de huizenmarkten. Na een periode van geleidelijke groei, en in een context van lage rentetarieven, is de reële groei van de huizenprijzen en de kredietverlening in verschillende landen eerder verder versneld, waardoor de groei van het inkomen van huishoudens ruimschoots is overtroffen. Om de gevolgen van de pandemie en de daaruit voortvloeiende economische onzekerheid te beperken, zijn diverse maatregelen en beleidslijnen, zoals moratoria en overheidsgaranties ten uitvoer gelegd. In deze brede beleidscontext zijn in sommige landen eerder geplande macroprudentiële maatregelen tijdelijk versoepeld of is de activering ervan uitgesteld. De thans waargenomen verbetering van de economische situatie maakt een aanpassing van het macroprudentieel beleid mogelijk in de landen waar aan niet-zakelijk onroerend goed gerelateerde kwetsbaarheden zich voortdurend hebben opgebouwd.

| (6) | Het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed in de EER. |
| --- | --- |

(6)

Het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed in de EER.

| (7) | Wat Hongarije betreft, is uit deze recente beoordeling gebleken dat:






  a. | De jaarlijkse stijging op jaarbasis van de reële huizenprijzen lag tussen 2015 en 2019 dicht bij of boven 10 % en was vooral onmiskenbaar in Boedapest. Volgens schattingen van de Magyar Nemzeti Bank (MNB) leidde een dergelijke dynamiek tot aanzienlijke overwaardering, met een piek van 18 % in Boedapest en 3 % in het land als geheel in het derde kwartaal van 2019. Uit de gegevens van de MNB blijkt dat de prijsontwikkelingen in de verschillende delen van het land aanzienlijk uiteenliepen. Enerzijds begonnen de huizenprijzen in Boedapest eind 2019 in reële termen te vertragen, stagneerden zij of daalden zij enigszins in 2020 en bleven gematigd in de eerste helft van 2021. Anderzijds versnelde de stijging van de prijzen tot twee cijfers in andere gebieden, met name in kleinere gemeenten en plattelandsgebieden, waar huishoudens in aanmerking kwamen voor de overheidssubsidie voor woningaankoop. Vanuit een toekomstgericht perspectief zal de terugkeer van het internationale toerisme een belangrijke bepalende factor zijn voor de ontwikkeling van de huizenprijzen in Boedapest. In het land als geheel kan een verder gebruik van verschillende subsidieprogramma’s van de overheid (3) bijdragen aan de druk van de vraag op de huizenprijzen, terwijl de preferentiële belasting over de toegevoegde waarde voor nieuwbouw (4) de aanbodbeperkingen op middellange termijn kan verlichten. |
| --- | --- | --- |

(7)

Wat Hongarije betreft, is uit deze recente beoordeling gebleken dat:

a.

De jaarlijkse stijging op jaarbasis van de reële huizenprijzen lag tussen 2015 en 2019 dicht bij of boven 10 % en was vooral onmiskenbaar in Boedapest. Volgens schattingen van de Magyar Nemzeti Bank (MNB) leidde een dergelijke dynamiek tot aanzienlijke overwaardering, met een piek van 18 % in Boedapest en 3 % in het land als geheel in het derde kwartaal van 2019. Uit de gegevens van de MNB blijkt dat de prijsontwikkelingen in de verschillende delen van het land aanzienlijk uiteenliepen. Enerzijds begonnen de huizenprijzen in Boedapest eind 2019 in reële termen te vertragen, stagneerden zij of daalden zij enigszins in 2020 en bleven gematigd in de eerste helft van 2021. Anderzijds versnelde de stijging van de prijzen tot twee cijfers in andere gebieden, met name in kleinere gemeenten en plattelandsgebieden, waar huishoudens in aanmerking kwamen voor de overheidssubsidie voor woningaankoop. Vanuit een toekomstgericht perspectief zal de terugkeer van het internationale toerisme een belangrijke bepalende factor zijn voor de ontwikkeling van de huizenprijzen in Boedapest. In het land als geheel kan een verder gebruik van verschillende subsidieprogramma’s van de overheid (3) bijdragen aan de druk van de vraag op de huizenprijzen, terwijl de preferentiële belasting over de toegevoegde waarde voor nieuwbouw (4) de aanbodbeperkingen op middellange termijn kan verlichten.

| b. | Sinds medio 2018 is het hypothecair krediet sterk toegenomen, met een reële groei van meer dan of bijna 5 % op jaarbasis. Hoewel volgens ramingen van de MNB slechts ongeveer de helft van de woningtransacties in 2020 met behulp van bankkredieten plaatsvond, versnelde de reële jaarlijkse groei van hypothecaire kredieten tussen januari en augustus 2021 tot gemiddeld 6,8 %. Intussen bedroeg de reële groei van de kredietverlening aan huishoudens gemiddeld 10 % op jaarbasis. Hoewel deze groei de reële groei van hypotheken overtrof, werd zij gestimuleerd door de toename van leningen ten gunste van prenatale baby’s en door het aandeel van leningen aan huishoudens die onder een moratorium vallen (31 % van de totale niet-zakelijk onroerendgoedleningen en 42 % van de in aanmerking komende niet-zakelijk onroerendgoedleningen waren in juni 2021 nog steeds onder dat moratorium en dus niet afgeschreven). Zonder het effect van het moratorium bedroeg de reële jaarlijkse groei van hypothecaire kredieten en kredieten aan huishoudens in de eerste helft van 2021 volgens de ramingen van de MNB respectievelijk 0,7 % en 2,7 %. Het brede scala aan overheidssubsidieprogramma’s, waaronder het aanvullende overheidssubsidieprogramma dat begin 2021 werd ingevoerd, heeft ook bijgedragen tot de groei van de kredietverlening aan huishoudens (5). |
| --- | --- |

b.

Sinds medio 2018 is het hypothecair krediet sterk toegenomen, met een reële groei van meer dan of bijna 5 % op jaarbasis. Hoewel volgens ramingen van de MNB slechts ongeveer de helft van de woningtransacties in 2020 met behulp van bankkredieten plaatsvond, versnelde de reële jaarlijkse groei van hypothecaire kredieten tussen januari en augustus 2021 tot gemiddeld 6,8 %. Intussen bedroeg de reële groei van de kredietverlening aan huishoudens gemiddeld 10 % op jaarbasis. Hoewel deze groei de reële groei van hypotheken overtrof, werd zij gestimuleerd door de toename van leningen ten gunste van prenatale baby’s en door het aandeel van leningen aan huishoudens die onder een moratorium vallen (31 % van de totale niet-zakelijk onroerendgoedleningen en 42 % van de in aanmerking komende niet-zakelijk onroerendgoedleningen waren in juni 2021 nog steeds onder dat moratorium en dus niet afgeschreven). Zonder het effect van het moratorium bedroeg de reële jaarlijkse groei van hypothecaire kredieten en kredieten aan huishoudens in de eerste helft van 2021 volgens de ramingen van de MNB respectievelijk 0,7 % en 2,7 %. Het brede scala aan overheidssubsidieprogramma’s, waaronder het aanvullende overheidssubsidieprogramma dat begin 2021 werd ingevoerd, heeft ook bijgedragen tot de groei van de kredietverlening aan huishoudens (5).

| c. | Hoewel hypothecaire leningen vóór 2008 werden verstrekt met zeer hoge lening-waarderatio’s (loan-to-value (LTV) ratios), had 90 % van de uitstaande leningen in de eerste helft van 2021 een LTV-ratio van minder dan 80 %. Dit is tot op zekere hoogte het gevolg geweest van een snelle stijging van de huizenprijzen en van het afschrijven van oude leningen. Daarnaast zijn de LTV-ratio’s van nieuwe leningen sinds 2015 beperkt tot 80 %. Echter, wat de schuldaflossing-inkomenratio (debt-service-to-income (DSTI) ratio) betreft, had ongeveer 22 % van de bestaande en bijna 25 % van de nieuwe hypothecaire leningen (uitgedrukt in volume) in de eerste helft van 2021 DSTI-ratio’s tussen 40 % en 60 %. Dit is deels het gevolg van hogere grenswaarden voor de DSTI-ratio voor kredietnemers met een hoog inkomen, wier aandeel met betrekking tot de nieuwe leningen is toegenomen: in de eerste helft van 2021 kwam ongeveer 60 % van de nieuwe hypothecaire leningen in aanmerking voor de hogere grenswaarde van 60 % voor de DSTI-ratio (met een maandelijks netto-inkomen van de kredietnemers boven de wettelijke drempel van 500 000 HUF) en had 5 % van de nieuwe hypothecaire leningen een DSTI-ratio van meer dan 50 %. Hoewel de looptijden van de nieuwe leningen volgens de MNB licht zijn verlengd, wijzen de gegevens er niet op dat langere looptijden steeds vaker worden gebruikt om de bestaande grenswaarden voor DSTI-ratio’s te omzeilen. |
| --- | --- |

c.

Hoewel hypothecaire leningen vóór 2008 werden verstrekt met zeer hoge lening-waarderatio’s (loan-to-value (LTV) ratios), had 90 % van de uitstaande leningen in de eerste helft van 2021 een LTV-ratio van minder dan 80 %. Dit is tot op zekere hoogte het gevolg geweest van een snelle stijging van de huizenprijzen en van het afschrijven van oude leningen. Daarnaast zijn de LTV-ratio’s van nieuwe leningen sinds 2015 beperkt tot 80 %. Echter, wat de schuldaflossing-inkomenratio (debt-service-to-income (DSTI) ratio) betreft, had ongeveer 22 % van de bestaande en bijna 25 % van de nieuwe hypothecaire leningen (uitgedrukt in volume) in de eerste helft van 2021 DSTI-ratio’s tussen 40 % en 60 %. Dit is deels het gevolg van hogere grenswaarden voor de DSTI-ratio voor kredietnemers met een hoog inkomen, wier aandeel met betrekking tot de nieuwe leningen is toegenomen: in de eerste helft van 2021 kwam ongeveer 60 % van de nieuwe hypothecaire leningen in aanmerking voor de hogere grenswaarde van 60 % voor de DSTI-ratio (met een maandelijks netto-inkomen van de kredietnemers boven de wettelijke drempel van 500 000 HUF) en had 5 % van de nieuwe hypothecaire leningen een DSTI-ratio van meer dan 50 %. Hoewel de looptijden van de nieuwe leningen volgens de MNB licht zijn verlengd, wijzen de gegevens er niet op dat langere looptijden steeds vaker worden gebruikt om de bestaande grenswaarden voor DSTI-ratio’s te omzeilen.

| d. | Vaste rentetarieven werden vaker gebruikt in verband met kredieten aan huishoudens nadat de MNB in 2017 een certificeringsmerk had ingevoerd. Dit is alleen beschikbaar voor woningkredieten met een rentevaste periode van ten minste vijf jaar. De expansie van woningkredieten met langere rentevaste perioden is verder versterkt door de lagere grenswaarden voor DSTI-ratio’s, die sinds oktober 2018 van toepassing zijn voor hypothecaire leningen met een rentevaste periode van minder dan 10 jaar. In februari 2021 waren ongeveer 75 % en 25 % van de nieuwe leningen vastgesteld voor respectievelijk 10 en 5 jaar. Rekening houdend met de omvang van de leningen vertegenwoordigden leningen met een fixatieperiode van minder dan een jaar echter nog steeds bijna 40 % van het uitgegeven krediet, alhoewel dit aandeel geleidelijk is afgenomen. |
| --- | --- |

d.

Vaste rentetarieven werden vaker gebruikt in verband met kredieten aan huishoudens nadat de MNB in 2017 een certificeringsmerk had ingevoerd. Dit is alleen beschikbaar voor woningkredieten met een rentevaste periode van ten minste vijf jaar. De expansie van woningkredieten met langere rentevaste perioden is verder versterkt door de lagere grenswaarden voor DSTI-ratio’s, die sinds oktober 2018 van toepassing zijn voor hypothecaire leningen met een rentevaste periode van minder dan 10 jaar. In februari 2021 waren ongeveer 75 % en 25 % van de nieuwe leningen vastgesteld voor respectievelijk 10 en 5 jaar. Rekening houdend met de omvang van de leningen vertegenwoordigden leningen met een fixatieperiode van minder dan een jaar echter nog steeds bijna 40 % van het uitgegeven krediet, alhoewel dit aandeel geleidelijk is afgenomen.

| e. | Het moratorium op leningen in verband met de COVID-19-pandemie is onlangs verlengd tot juni 2022. Aanspraken op het moratorium zijn evenwel verminderd en de voorraad leningen aan huishoudens dat onder het moratorium bleef bedraagt ongeveer 5 % van de totale uitstaande leningenportefeuille. Volgens de analyse van de MNB vertegenwoordigen de leningen in de eerdere en breder opgezette moratorium van huishoudelijke kredietnemers die in kwetsbare sectoren werkzaam zijn, ongeveer 10 % van alle uitstaande leningen. |
| --- | --- |

e.

Het moratorium op leningen in verband met de COVID-19-pandemie is onlangs verlengd tot juni 2022. Aanspraken op het moratorium zijn evenwel verminderd en de voorraad leningen aan huishoudens dat onder het moratorium bleef bedraagt ongeveer 5 % van de totale uitstaande leningenportefeuille. Volgens de analyse van de MNB vertegenwoordigen de leningen in de eerdere en breder opgezette moratorium van huishoudelijke kredietnemers die in kwetsbare sectoren werkzaam zijn, ongeveer 10 % van alle uitstaande leningen.

| f. | Het ESRB erkent dat er in Hongarije macroprudentiële maatregelen bestaan om de huidige kwetsbaarheden in niet-zakelijk onroerend goed te beperken, namelijk de grenswaarden voor de LTV-ratio’s en de DSTI-ratio’s. Voorts erkent het ESRB dat banken de toename van het kredietrisico als gevolg van het verlengde moratorium naar behoren hebben erkend door sommige leningen te classificeren als fase 2-leningen. |
| --- | --- |

f.

Het ESRB erkent dat er in Hongarije macroprudentiële maatregelen bestaan om de huidige kwetsbaarheden in niet-zakelijk onroerend goed te beperken, namelijk de grenswaarden voor de LTV-ratio’s en de DSTI-ratio’s. Voorts erkent het ESRB dat banken de toename van het kredietrisico als gevolg van het verlengde moratorium naar behoren hebben erkend door sommige leningen te classificeren als fase 2-leningen.

| g. | Vanuit een toekomstgericht perspectief en rekening houdend met de risicovooruitzichten op middellange termijn wordt de huidige macroprudentiële beleidsmix gedeeltelijk passend en gedeeltelijk toereikend geacht. Als kwetsbaarheden in niet-zakelijk onroerend goed blijven toenemen, zou het aanscherpen van de grenswaarde voor de DSTI-ratio, door deze aan te vullen met een looptijdlimiet en/of de invoering van een systeemrisicobuffer of contracyclische kapitaalbuffer, bijdragen tot het beperken van die kwetsbaarheden. Desalniettemin moet macroprudentieel beleid worden aangevuld met bredere beleidsmaatregelen die gericht zijn op het beperken of elimineren van de factoren die de stijgende schuldenlast van huishoudens of de onevenwichtige betaalbaarheid van huisvesting vergemakkelijken of bevorderen. Dit beleid moet de huidige macroprudentiële maatregelen ondersteunen bij het doeltreffend en doelgericht aanpakken van de resterende kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in Hongarije, zonder buitensporige kosten voor de Hongaarse reële economie en het Hongaarse financiële stelsel te veroorzaken. In Hongarije kan overheidssteun in de vorm van subsidies en leningen bijdragen tot het aanwakkeren van de vraag naar eigen woningen, hetgeen leidt tot een hogere overwaardering van de huizenprijzen en een hogere schuldenlast van huishoudens, tegen de achtergrond van een ontoereikend woningaanbod. Verder beleid zou dan ook kunnen bestaan uit het wegnemen van prikkels voor een hogere schuldenlast van huishoudens, met name overheidssteun in de vorm van subsidies en leningen, en het waarborgen van een adequaat woningaanbod en een efficiënte huurmarkt. In de komende kwartalen zou het raadzaam zijn dat de nationale autoriteiten toezicht blijven houden op de kredietkwaliteit van schulden van huishoudens die onder een moratorium vallen en voor adequate voorzieningen voor de verwachte verliezen zorgen. |
| --- | --- |

g.

Vanuit een toekomstgericht perspectief en rekening houdend met de risicovooruitzichten op middellange termijn wordt de huidige macroprudentiële beleidsmix gedeeltelijk passend en gedeeltelijk toereikend geacht. Als kwetsbaarheden in niet-zakelijk onroerend goed blijven toenemen, zou het aanscherpen van de grenswaarde voor de DSTI-ratio, door deze aan te vullen met een looptijdlimiet en/of de invoering van een systeemrisicobuffer of contracyclische kapitaalbuffer, bijdragen tot het beperken van die kwetsbaarheden. Desalniettemin moet macroprudentieel beleid worden aangevuld met bredere beleidsmaatregelen die gericht zijn op het beperken of elimineren van de factoren die de stijgende schuldenlast van huishoudens of de onevenwichtige betaalbaarheid van huisvesting vergemakkelijken of bevorderen. Dit beleid moet de huidige macroprudentiële maatregelen ondersteunen bij het doeltreffend en doelgericht aanpakken van de resterende kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in Hongarije, zonder buitensporige kosten voor de Hongaarse reële economie en het Hongaarse financiële stelsel te veroorzaken. In Hongarije kan overheidssteun in de vorm van subsidies en leningen bijdragen tot het aanwakkeren van de vraag naar eigen woningen, hetgeen leidt tot een hogere overwaardering van de huizenprijzen en een hogere schuldenlast van huishoudens, tegen de achtergrond van een ontoereikend woningaanbod. Verder beleid zou dan ook kunnen bestaan uit het wegnemen van prikkels voor een hogere schuldenlast van huishoudens, met name overheidssteun in de vorm van subsidies en leningen, en het waarborgen van een adequaat woningaanbod en een efficiënte huurmarkt. In de komende kwartalen zou het raadzaam zijn dat de nationale autoriteiten toezicht blijven houden op de kredietkwaliteit van schulden van huishoudens die onder een moratorium vallen en voor adequate voorzieningen voor de verwachte verliezen zorgen.

| (8) | Bij het activeren van maatregelen om de geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken, moet bij de kalibratie en de geleidelijke invoering ervan rekening worden gehouden met de positie van Hongarije in de economische en financiële cycli en met alle mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten, |
| --- | --- |

(8)

Bij het activeren van maatregelen om de geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken, moet bij de kalibratie en de geleidelijke invoering ervan rekening worden gehouden met de positie van Hongarije in de economische en financiële cycli en met alle mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten,

HEEFT DE VOLGENDE WAARSCHUWING VASTGESTELD:

Het ESRB heeft kwetsbaarheden op middellange termijn vastgesteld in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Hongarije die een bron van systeemrisico vormen voor de financiële stabiliteit en die ernstige negatieve gevolgen kunnen hebben voor de reële economie. Vanuit macroprudentieel oogpunt zijn de belangrijkste kwetsbaarheden volgens het ESRB het toenemende risico van overwaardering van de huizenprijzen gekoppeld aan de snelle groei van de verstrekking van hypothecaire en huishoudelijke kredieten, samen met geïsoleerde kwetsbaarheden in verband met kredietnemers met hoge schuldaflossingsverplichtingen.

Gedaan te Frankfurt am Main, 2 december 2021.

Hoofd van het ESRB-secretariaat,

namens de Algemene Raad van het ESRB,

Francesco MAZZAFERRO

---

(1)  PB L 331 van 15.12.2010, blz. 1.

1

(2)  PB C 58 van 24.2.2011, blz. 4.

2

(3)  De subsidie voor woningaankoop en de lening ten gunste van prenatale baby’s, die een renteloze lening is voor ongelimiteerde doeleinden.

3

(4)  De preferentiële belasting over de toegevoegde waarde voor nieuwbouw werd in januari 2021 opnieuw ingevoerd en biedt voordelen aan woningen die in 2026 zullen zijn voltooid (met tegen 2022 afgegeven bouwvergunningen).

4

(5)  In het kader van het aanvullende overheidssubsidieprogramma wordt fiscale steun verleend aan huishoudens die reeds betrokken zijn bij het subsidieprogramma voor woningaankoop.

5

---

| 17.3.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 122/28 |
| --- | --- | --- | --- |

17.3.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 122/28

---

WAARSCHUWING VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

van 2 december 2021

betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Slowakije

(ESRB/2021/16)

(2022/C 122/07)

DE ALGEMENE RAAD VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) nr. 1092/2010 van het Europees Parlement en de Raad van 24 november 2010 betreffende macroprudentieel toezicht van de Europese Unie op het financiële stelsel en tot oprichting van een Europees Comité voor systeemrisico’s (1), en met name artikel 3, lid 2, punt c), en de artikelen 16 en 18,

Gezien Besluit ESRB/2011/1 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 20 januari 2011 houdende goedkeuring van het reglement van orde van het Europees Comité voor systeemrisico’s (2), en met name artikel 18,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | Huisvesting is een belangrijke sector van de reële economie en vertegenwoordigt een groot deel van de welvaart van huishoudens en de kredietverlening aan banken. Niet-zakelijk onroerend goed (residential real estate) maakt een groot deel uit van de activa van huishoudens en hypothecaire leningen vormen vaak een groot deel van de balansen van kredietinstellingen. Bovendien is woningbouw doorgaans een belangrijk onderdeel van de reële economie als bron van werkgelegenheid, investeringen en groei. |
| --- | --- |

(1)

Huisvesting is een belangrijke sector van de reële economie en vertegenwoordigt een groot deel van de welvaart van huishoudens en de kredietverlening aan banken. Niet-zakelijk onroerend goed (residential real estate) maakt een groot deel uit van de activa van huishoudens en hypothecaire leningen vormen vaak een groot deel van de balansen van kredietinstellingen. Bovendien is woningbouw doorgaans een belangrijk onderdeel van de reële economie als bron van werkgelegenheid, investeringen en groei.

| (2) | Voorbije financiële crises en ervaringen in veel landen toonden aan dat onstabiele ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel in een bepaald land, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. De effecten op de financiële stabiliteit kunnen zowel direct als indirect zijn. Directe effecten bestaan uit kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische en financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Indirecte effecten houden verband met aanpassingen in de consumptie van de huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit. |
| --- | --- |

(2)

Voorbije financiële crises en ervaringen in veel landen toonden aan dat onstabiele ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel in een bepaald land, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. De effecten op de financiële stabiliteit kunnen zowel direct als indirect zijn. Directe effecten bestaan uit kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische en financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Indirecte effecten houden verband met aanpassingen in de consumptie van de huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit.

| (3) | Onroerendgoedmarkten zijn gevoelig voor cyclische ontwikkelingen. Het nemen van buitensporige risico’s, buitensporige hefboomwerking en misplaatste stimulansen tijdens de opleving van de vastgoedcyclus kunnen ernstige negatieve gevolgen hebben voor zowel de financiële stabiliteit als de reële economie. Gezien de relevantie van niet-zakelijk onroerend goed voor de financiële en macro-economische stabiliteit, is het bijzonder belangrijk dat het gebruik van macroprudentieel beleid de opbouw van kwetsbaarheden in niet-zakelijkonroerendgoedmarkten verhindert, naast het gebruik ervan als middel om systeemrisico’s te beperken. |
| --- | --- |

(3)

Onroerendgoedmarkten zijn gevoelig voor cyclische ontwikkelingen. Het nemen van buitensporige risico’s, buitensporige hefboomwerking en misplaatste stimulansen tijdens de opleving van de vastgoedcyclus kunnen ernstige negatieve gevolgen hebben voor zowel de financiële stabiliteit als de reële economie. Gezien de relevantie van niet-zakelijk onroerend goed voor de financiële en macro-economische stabiliteit, is het bijzonder belangrijk dat het gebruik van macroprudentieel beleid de opbouw van kwetsbaarheden in niet-zakelijkonroerendgoedmarkten verhindert, naast het gebruik ervan als middel om systeemrisico’s te beperken.

| (4) | Hoewel cyclische factoren een belangrijke rol spelen bij het aanwakkeren van de geïdentificeerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de landen van de Europese Economische Ruimte (EER), zijn er ook structurele factoren die deze kwetsbaarheden hebben gestimuleerd. Deze structurele factoren kunnen onder meer bestaan in een gebrek aan woningaanbod, hetgeen heeft geleid tot opwaartse druk op de huizenprijzen en op de schuldenlast van huishoudens die hun eigen woning kopen, en andere overheidsmaatregelen die een prikkel kunnen vormen voor huishoudens om teveel te lenen. Aangezien deze factoren verder gaan dan het macroprudentieel beleid, kunnen maatregelen die afkomstig zijn van andere beleidsterreinen de huidige macroprudentiële maatregelen aanvullen en ondersteunen bij het doeltreffend en doelgericht aanpakken van de kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de afzonderlijke landen, zonder buitensporige kosten voor de reële economie en het financiële stelsel te genereren. |
| --- | --- |

(4)

Hoewel cyclische factoren een belangrijke rol spelen bij het aanwakkeren van de geïdentificeerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de landen van de Europese Economische Ruimte (EER), zijn er ook structurele factoren die deze kwetsbaarheden hebben gestimuleerd. Deze structurele factoren kunnen onder meer bestaan in een gebrek aan woningaanbod, hetgeen heeft geleid tot opwaartse druk op de huizenprijzen en op de schuldenlast van huishoudens die hun eigen woning kopen, en andere overheidsmaatregelen die een prikkel kunnen vormen voor huishoudens om teveel te lenen. Aangezien deze factoren verder gaan dan het macroprudentieel beleid, kunnen maatregelen die afkomstig zijn van andere beleidsterreinen de huidige macroprudentiële maatregelen aanvullen en ondersteunen bij het doeltreffend en doelgericht aanpakken van de kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de afzonderlijke landen, zonder buitensporige kosten voor de reële economie en het financiële stelsel te genereren.

| (5) | De uitbraak van de COVID-19-pandemie in 2020 en de daarmee samenhangende crisis hebben niet geleid tot een cyclische daling in de huizenmarkten. Na een periode van geleidelijke groei, en in en context van lage rentetarieven, is de reële groei van de huizenprijzen en de kredietverlening in verschillende landen eerder verder versneld, waardoor de groei van het inkomen van huishoudens ruimschoots is overtroffen. Om de gevolgen van de pandemie en de daaruit voortvloeiende economische onzekerheid te beperken, zijn diverse maatregelen en beleidslijnen, zoals moratoria en overheidsgaranties ten uitvoer gelegd. In deze brede beleidscontext zijn in sommige landen eerder geplande macroprudentiële maatregelen tijdelijk versoepeld of is de activering ervan uitgesteld. De thans waargenomen verbetering van de economische situatie maakt een aanpassing van het macroprudentieel beleid mogelijk in de landen waar aan niet-zakelijk onroerend goed gerelateerde kwetsbaarheden zich voortdurend hebben opgebouwd. |
| --- | --- |

(5)

De uitbraak van de COVID-19-pandemie in 2020 en de daarmee samenhangende crisis hebben niet geleid tot een cyclische daling in de huizenmarkten. Na een periode van geleidelijke groei, en in en context van lage rentetarieven, is de reële groei van de huizenprijzen en de kredietverlening in verschillende landen eerder verder versneld, waardoor de groei van het inkomen van huishoudens ruimschoots is overtroffen. Om de gevolgen van de pandemie en de daaruit voortvloeiende economische onzekerheid te beperken, zijn diverse maatregelen en beleidslijnen, zoals moratoria en overheidsgaranties ten uitvoer gelegd. In deze brede beleidscontext zijn in sommige landen eerder geplande macroprudentiële maatregelen tijdelijk versoepeld of is de activering ervan uitgesteld. De thans waargenomen verbetering van de economische situatie maakt een aanpassing van het macroprudentieel beleid mogelijk in de landen waar aan niet-zakelijk onroerend goed gerelateerde kwetsbaarheden zich voortdurend hebben opgebouwd.

| (6) | Het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed in de EER. |
| --- | --- |

(6)

Het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed in de EER.

| (7) | Wat Slowakije betreft, is uit deze recente beoordeling gebleken dat:






  a. | De huizenprijzen zijn de afgelopen vijf jaar in Slowakije in reële termen voortdurend gestegen. Ondanks de aanscherping van de wettelijk bindende grenswaarde voor de lening-waarderatio (loan-to-value (LTV) ratio) is het groeitempo van de huizenprijzen sinds begin 2019 versneld. Tijdens de COVID-19-pandemie zijn de prijsstijgingen verder versneld en bedroeg de reële jaarlijkse stijging van de huizenprijzen in het tweede kwartaal van 2021 bijna 16 %, het op een na hoogste niveau in de Unie. Bovendien is de betaalbaarheid van huisvesting in de loop der tijd afgenomen doordat de huizenprijzen sneller stijgen dan het gezinsinkomen. Volgens de maatstaven van overwaardering is er een toenemend risico op overwaardering van de huizenprijzen. De prijsdynamiek werd ondersteund door een economie in een expansieve fase, lage rentetarieven, toegenomen besparingen van huishoudens en een sterke vraag van huishoudens naar nieuwe woningen in combinatie met een tekort aan aanbod. |
| --- | --- | --- |

(7)

Wat Slowakije betreft, is uit deze recente beoordeling gebleken dat:

a.

De huizenprijzen zijn de afgelopen vijf jaar in Slowakije in reële termen voortdurend gestegen. Ondanks de aanscherping van de wettelijk bindende grenswaarde voor de lening-waarderatio (loan-to-value (LTV) ratio) is het groeitempo van de huizenprijzen sinds begin 2019 versneld. Tijdens de COVID-19-pandemie zijn de prijsstijgingen verder versneld en bedroeg de reële jaarlijkse stijging van de huizenprijzen in het tweede kwartaal van 2021 bijna 16 %, het op een na hoogste niveau in de Unie. Bovendien is de betaalbaarheid van huisvesting in de loop der tijd afgenomen doordat de huizenprijzen sneller stijgen dan het gezinsinkomen. Volgens de maatstaven van overwaardering is er een toenemend risico op overwaardering van de huizenprijzen. De prijsdynamiek werd ondersteund door een economie in een expansieve fase, lage rentetarieven, toegenomen besparingen van huishoudens en een sterke vraag van huishoudens naar nieuwe woningen in combinatie met een tekort aan aanbod.

| b. | De groei van de hypothecaire kredieten in Slowakije behoort tot de hoogste in de Unie in de afgelopen drie jaar, ondanks beleidsmaatregelen, en was ook bestand tegen de COVID-19-schok. De Slowaakse hypotheekmarkt wordt gekenmerkt door lage rentetarieven, een sterke vraag naar hypotheken, versterkt door stijgende huizenprijzen en hevige concurrentie tussen kredietverstrekkers. Bovendien is de Slowaakse banksector één van de meest blootgestelde banksectoren aan vastgoedactiviteiten in de EER-landen. |
| --- | --- |

b.

De groei van de hypothecaire kredieten in Slowakije behoort tot de hoogste in de Unie in de afgelopen drie jaar, ondanks beleidsmaatregelen, en was ook bestand tegen de COVID-19-schok. De Slowaakse hypotheekmarkt wordt gekenmerkt door lage rentetarieven, een sterke vraag naar hypotheken, versterkt door stijgende huizenprijzen en hevige concurrentie tussen kredietverstrekkers. Bovendien is de Slowaakse banksector één van de meest blootgestelde banksectoren aan vastgoedactiviteiten in de EER-landen.

| c. | De schuldenlast van de huishoudens in Slowakije is de afgelopen jaren gestegen als gevolg van de intensieve kredietverstrekking. Na jaren waarin de reële schuld van huishoudens met twee cijfers is gestegen, is het groeitempo van de schuldenlast van de huishoudens vertraagd en in 2020 gestabiliseerd op ongeveer 4 %. Ondanks deze vertraging, die ook het gevolg was van macroprudentiële beleidsmaatregelen (de invoering van de grenswaarde voor de schuld-inkomenratio (debt-to-income (DTI) ratio) en een verscherping van de grenswaarde voor de schuldaflossing-inkomenratio (debt-service-to-income (DSTI) ratio), behoort de groei van de schuldenlast van de huishoudens nog steeds tot de hoogste in de Unie en heeft deze zich vertaald in een stijgende schuld-bppratio (debt-to-GDP ratio). Terwijl huishoudens hun consumptie tijdens de COVID-19-pandemie hebben verminderd, bleef hun vraag naar woningkredieten groot. De herfinanciering van hypothecaire leningen is de laatste tijd in feite zelfs toegenomen en houdt vaak verband met de aanvulling van het oorspronkelijke nominale bedrag van de lening. Een andere kwetsbaarheid vloeit voort uit het feit dat de looptijd van een aanzienlijk deel van de leningen de pensioengerechtigde leeftijd van de kredietnemer overschrijdt. Zowel deze ontwikkelingen als de geïsoleerde kwetsbaarheden moeten nauwlettend in de gaten worden gehouden. |
| --- | --- |

c.

De schuldenlast van de huishoudens in Slowakije is de afgelopen jaren gestegen als gevolg van de intensieve kredietverstrekking. Na jaren waarin de reële schuld van huishoudens met twee cijfers is gestegen, is het groeitempo van de schuldenlast van de huishoudens vertraagd en in 2020 gestabiliseerd op ongeveer 4 %. Ondanks deze vertraging, die ook het gevolg was van macroprudentiële beleidsmaatregelen (de invoering van de grenswaarde voor de schuld-inkomenratio (debt-to-income (DTI) ratio) en een verscherping van de grenswaarde voor de schuldaflossing-inkomenratio (debt-service-to-income (DSTI) ratio), behoort de groei van de schuldenlast van de huishoudens nog steeds tot de hoogste in de Unie en heeft deze zich vertaald in een stijgende schuld-bppratio (debt-to-GDP ratio). Terwijl huishoudens hun consumptie tijdens de COVID-19-pandemie hebben verminderd, bleef hun vraag naar woningkredieten groot. De herfinanciering van hypothecaire leningen is de laatste tijd in feite zelfs toegenomen en houdt vaak verband met de aanvulling van het oorspronkelijke nominale bedrag van de lening. Een andere kwetsbaarheid vloeit voort uit het feit dat de looptijd van een aanzienlijk deel van de leningen de pensioengerechtigde leeftijd van de kredietnemer overschrijdt. Zowel deze ontwikkelingen als de geïsoleerde kwetsbaarheden moeten nauwlettend in de gaten worden gehouden.

| d. | De accumulatie van bovengenoemde kwetsbaarheden kan ook worden toegeschreven aan een aantal structurele factoren, zoals de gunstige belastingregeling voor de onroerendgoedmarkt en beperkingen van de werking van de huurmarkt. |
| --- | --- |

d.

De accumulatie van bovengenoemde kwetsbaarheden kan ook worden toegeschreven aan een aantal structurele factoren, zoals de gunstige belastingregeling voor de onroerendgoedmarkt en beperkingen van de werking van de huurmarkt.

| e. | Het ESRB erkent dat er in Slowakije verschillende maatregelen bestaan om de huidige kwetsbaarheden in niet-zakelijk onroerend goed te beperken, waaronder met name een uitgebreide reeks kredietnemer-gebaseerde maatregelen om de onderliggende risico’s in verband met hypothecaire leningen en kwetsbaarheden van kredietnemers op passende wijze aan te pakken. Bovendien is het positieve anticyclische kapitaalbufferpercentage (countercyclical capital buffer (CCyB) rate) een geschikt instrument om de kwetsbaarheden in verband met de zeer snelle kredietgroei, die in alle sectoren wijdverspreid is, aan te pakken en de veerkracht van de banksector te vergroten. |
| --- | --- |

e.

Het ESRB erkent dat er in Slowakije verschillende maatregelen bestaan om de huidige kwetsbaarheden in niet-zakelijk onroerend goed te beperken, waaronder met name een uitgebreide reeks kredietnemer-gebaseerde maatregelen om de onderliggende risico’s in verband met hypothecaire leningen en kwetsbaarheden van kredietnemers op passende wijze aan te pakken. Bovendien is het positieve anticyclische kapitaalbufferpercentage (countercyclical capital buffer (CCyB) rate) een geschikt instrument om de kwetsbaarheden in verband met de zeer snelle kredietgroei, die in alle sectoren wijdverspreid is, aan te pakken en de veerkracht van de banksector te vergroten.

| f. | Vanuit een toekomstgericht perspectief en rekening houdend met de risicovooruitzichten op middellange termijn wordt de huidige macroprudentiële beleidsmix passend en deels toereikend geacht. Gezien de aanhoudende toename van geïsoleerde kwetsbaarheden zou het passend zijn de bestaande kredietnemer-gebaseerde maatregelen precies af te stemmen. Indien de cumulatie van cyclische risico’s voortduurt of de structurele kwetsbaarheden in intensiteit toenemen, kunnen de Slowaakse autoriteiten overwegen de CCyB opnieuw op te bouwen of een sectorale systeemrisicobuffer in te voeren om de weerbaarheid tegen de risico’s in de niet-zakelijkonroerendgoedsector verder te vergroten. Daarnaast vormt de activering van de risicogewichtondergrens voor de internerating-gebaseerde blootstellingen aan niet-zakelijk onroerend goed uit hoofde van artikel 458 van Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad (3) ook een optie die de veerkracht van de banksector zou vergroten. Naast macroprudentiële maatregelen zou het overwegen van aanpassingen van de gunstige belastingregeling met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed en maatregelen ter verbetering van de werking van de huurmarkt, de bronnen van systeemrisico’s in verband met de Slowaakse niet-zakelijkonroerendgoedsector kunnen beperken. |
| --- | --- |

f.

Vanuit een toekomstgericht perspectief en rekening houdend met de risicovooruitzichten op middellange termijn wordt de huidige macroprudentiële beleidsmix passend en deels toereikend geacht. Gezien de aanhoudende toename van geïsoleerde kwetsbaarheden zou het passend zijn de bestaande kredietnemer-gebaseerde maatregelen precies af te stemmen. Indien de cumulatie van cyclische risico’s voortduurt of de structurele kwetsbaarheden in intensiteit toenemen, kunnen de Slowaakse autoriteiten overwegen de CCyB opnieuw op te bouwen of een sectorale systeemrisicobuffer in te voeren om de weerbaarheid tegen de risico’s in de niet-zakelijkonroerendgoedsector verder te vergroten. Daarnaast vormt de activering van de risicogewichtondergrens voor de internerating-gebaseerde blootstellingen aan niet-zakelijk onroerend goed uit hoofde van artikel 458 van Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad (3) ook een optie die de veerkracht van de banksector zou vergroten. Naast macroprudentiële maatregelen zou het overwegen van aanpassingen van de gunstige belastingregeling met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed en maatregelen ter verbetering van de werking van de huurmarkt, de bronnen van systeemrisico’s in verband met de Slowaakse niet-zakelijkonroerendgoedsector kunnen beperken.

| (8) | Bij het activeren van maatregelen om de geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken, moet bij de kalibratie en de geleidelijke invoering ervan rekening worden gehouden met de positie van Slowakije in de economische en financiële cycli en met alle mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten, |
| --- | --- |

(8)

Bij het activeren van maatregelen om de geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken, moet bij de kalibratie en de geleidelijke invoering ervan rekening worden gehouden met de positie van Slowakije in de economische en financiële cycli en met alle mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten,

HEEFT DE VOLGENDE WAARSCHUWING VASTGESTELD:

Het ESRB heeft kwetsbaarheden op middellange termijn vastgesteld in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Slowakije die een bron van systeemrisico vormen voor de financiële stabiliteit en die ernstige negatieve gevolgen kunnen hebben voor de reële economie. Vanuit macroprudentieel oogpunt zijn de belangrijkste kwetsbaarheden volgens het ESRB het toenemende risico van overwaardering van de huizenprijzen gekoppeld aan het hoge groeitempo van de huizenprijzen en de stijgende schuldenlast van de huishoudens, samen met geïsoleerde risico’s in verband met de toenemende schuldenlast van huishoudens en de verstrekking van hypothecaire leningen.

Gedaan te Frankfurt am Main, 2 december 2021.

Hoofd van het ESRB-secretariaat,

namens de Algemene Raad van het ESRB,

Francesco MAZZAFERRO

---

(1)  PB L 331 van 15.12.2010, blz. 1.

1

(2)  PB C 58 van 24.2.2011, blz. 4.

2

(3)  Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende prudentiële vereisten voor kredietinstellingen en tot wijziging van Verordening (EU) nr. 648/2012 (PB L 176 van 27.6.2013, blz. 1).

3

---

II Mededelingen

MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

| 17.3.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 122/31 |
| --- | --- | --- | --- |

17.3.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 122/31

---

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie

(Zaak M.10447 — NN / METLIFE GREECE / METLIFE POLAND)

(Voor de EER relevante tekst)

(2022/C 122/08)

Op 7 december 2021 heeft de Commissie besloten zich niet te verzetten tegen bovenvermelde aangemelde concentratie en deze verenigbaar met de interne markt te verklaren. Dit besluit is gebaseerd op artikel 6, lid 1, punt b), van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (1). De volledige tekst van het besluit is slechts beschikbaar in het Engels en zal openbaar worden gemaakt na verwijdering van eventuele bedrijfsgeheimen. De tekst is beschikbaar:

| — | op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector; |
| --- | --- |

—

op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector;

| — | in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32021M10447. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving. |
| --- | --- |

—

in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32021M10447. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving.

---

(1)  PB L 24 van 29.1.2004, blz. 1.

---

| 17.3.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 122/32 |
| --- | --- | --- | --- |

17.3.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 122/32

---

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie

(Zaak M.10589 — ADT / FORD NEXT / SNTNL)

(Voor de EER relevante tekst)

(2022/C 122/09)

Op 24 februari 2022 heeft de Commissie besloten zich niet te verzetten tegen bovenvermelde aangemelde concentratie en deze verenigbaar met de interne markt te verklaren. Dit besluit is gebaseerd op artikel 6, lid 1, punt b), van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (1). De volledige tekst van het besluit is slechts beschikbaar in het Engels en zal openbaar worden gemaakt na verwijdering van eventuele bedrijfsgeheimen. De tekst is beschikbaar:

| — | op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector; |
| --- | --- |

—

op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector;

| — | in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32022M10589. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving. |
| --- | --- |

—

in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32022M10589. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving.

---

(1)  PB L 24 van 29.1.2004, blz. 1.

---

III Voorbereidende handelingen

EUROPESE CENTRALE BANK

| 17.3.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 122/33 |
| --- | --- | --- | --- |

17.3.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 122/33

---

ADVIES VAN DE EUROPESE CENTRALE BANK

van 13 januari 2022

inzake een voorstel tot wijziging van Verordening (EU) nr. 575/2013 betreffende prudentiële vereisten voor kredietinstellingen en beleggingsondernemingen met betrekking tot afwikkeling

(CON/2022/3)

(2022/C 122/10)

Inleiding en rechtsgrondslag

Op 29 november 2021 ontving de Europese Centrale Bank (ECB) van de Raad van de Europese Unie en het Europees Parlement verzoeken om een advies over een voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 575/2013 en Richtlijn 2014/59/EU wat betreft de prudentiële behandeling van mondiaal systeemrelevante groepen instellingen met een multiple point-of-entry-afwikkelingsstrategie en een methodiek voor de indirecte plaatsing van voor het minimumvereiste voor eigen vermogen en in aanmerking komende passiva in aanmerking komende instrumenten (1) (hierna de “ontwerpverordening” genoemd).

De adviesbevoegdheid van de ECB is gebaseerd op artikel 127, lid 4, en artikel 282, lid 5, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, aangezien de ontwerpverordening bepalingen bevat betreffende de taken van de ECB op het gebied van het prudentieel toezicht op kredietinstellingen overeenkomstig artikel 127, lid 6, van het Verdrag en de bijdrage van het Europees Stelsel van centrale banken tot een goede beleidsvoering door de bevoegde autoriteiten ten aanzien van de stabiliteit van het financiële stelsel, zoals bedoeld in artikel 127, lid 5, van het Verdrag. Overeenkomstig de eerste zin van artikel 17.5 van het reglement van orde van de Europese Centrale Bank heeft de Raad van bestuur dit advies goedgekeurd.

Algemene opmerkingen

De ECB erkent dat de ontwerpverordening bestaat uit technische aanpassingen met het oog op de operationalisering van materiële wetgevingsbesluiten die ten uitvoer zijn gelegd bij de meest recente wijzigingen van Richtlijn 2014/59/EU van het Europees Parlement en de Raad (2) (hierna de “BRRD” genoemd), zoals beoordeeld in het advies van de ECB over herzieningen van het Uniekader voor crisisbeheersing (3).

De ECB steunt de ontwerpverordening, die zorgt voor een betere afstemming tussen de bepalingen van Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad (4) (hierna de “verordening kapitaalvereisten” of “VKV” genoemd) en de bepalingen van de BRRD en zulks na de inwerkingtreding van het herziene kader voor totale verliesabsorptiecapaciteit (TLAC) en het minimumvereiste voor eigen vermogen en in aanmerking komende passiva. Verder steunt de ECB de ontwerpverordening voor zover deze zorgt voor een betere afstemming van de regelgevende behandeling van mondiaal systeemrelevante instellingen (MSI’s) op een multiple-point-of-entry (MPE) -afwikkelingsstrategie, met inbegrip van groepen met in derde landen geregistreerde dochterondernemingen, met de in de TLAC-norm beschreven behandeling.

In de toekomst verzoekt de ECB de wetgevende organen van de Unie om de uitvoering van deze wijzigingen van de VKV te monitoren en te beoordelen in het licht van de bovengenoemde doelstellingen, meer in het bijzonder om de wisselwerking tussen de BRRD en de VKV te beoordelen, en om te voorkomen dat mondiaal systeemrelevante banken en MSI’s zich bezighouden met regelgevingsarbitrage tussen centrale aanspreek- en MPE-afwikkelingsstrategieën op basis van het minimumvereiste voor eigen vermogen en in aanmerking komende passiva of het TLAC-streefniveau.

Er worden enkele kleine technische aanpassingen voorgesteld om de interpretatie van de juridische tekst te verduidelijken of om de samenhang van de in de verordening gebruikte terminologie te waarborgen. Daartoe is een specifiek tekstvoorstel opgenomen in een afzonderlijk technisch werkdocument dat vergezeld gaat van een toelichting. Het technische werkdocument is in de Engelse taal beschikbaar op Eur-Lex.

Gedaan te Frankfurt am Main, 13 januari 2022.

De president van de ECB

Christine LAGARDE

---

(1)  COM (2021) 665 final.

1

(2)  Richtlijn 2014/59/EG van het Europees Parlement en de Raad van 15 mei 2014 betreffende de totstandbrenging van een kader voor het herstel en de afwikkeling van kredietinstellingen en beleggingsondernemingen en tot wijziging van Richtlijn 82/891/EEG van de Raad en de Richtlijnen 2001/24/EG, 2002/47/EG, 2004/25/EG, 2005/56/EG, 2007/36/EG, 2011/35/EU, 2012/30/EU en 2013/36/EU en de Verordeningen (EU) Nr. 1093/2010 en (EU) Nr. 648/2012, van het Europees Parlement en de Raad (PB L 173 van 12.6.2014, blz. 190).

2

(3)  Advies van de Europese Centrale Bank van 8 november 2017 betreffende herzieningen van het crisisbeheerkader van de Unie (CON/2017/47) (PB C 314 van 31.1.2018, blz. 17).

3

(4)  Verordening (EU) Nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende prudentiële vereisten voor kredietinstellingen en tot wijziging van Verordening (EU) Nr. 648/2012 (PB L 176 van 27.6.2013, blz. 1).

4

---

IV Informatie

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

| 17.3.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 122/35 |
| --- | --- | --- | --- |

17.3.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 122/35

---

Wisselkoersen van de euro (1)

16 maart 2022

(2022/C 122/11)

1 euro =

| | Munteenheid | Koers |
| --- | --- | --- |
| USD | US-dollar | 1,0994 |
| JPY | Japanse yen | 130,05 |
| DKK | Deense kroon | 7,4412 |
| GBP | Pond sterling | 0,83988 |
| SEK | Zweedse kroon | 10,4205 |
| CHF | Zwitserse frank | 1,0336 |
| ISK | IJslandse kroon | 143,50 |
| NOK | Noorse kroon | 9,7988 |
| BGN | Bulgaarse lev | 1,9558 |
| CZK | Tsjechische koruna | 24,687 |
| HUF | Hongaarse forint | 371,18 |
| PLN | Poolse zloty | 4,6765 |
| RON | Roemeense leu | 4,9473 |
| TRY | Turkse lira | 16,1783 |
| AUD | Australische dollar | 1,5165 |
| CAD | Canadese dollar | 1,3967 |
| HKD | Hongkongse dollar | 8,5996 |
| NZD | Nieuw-Zeelandse dollar | 1,6168 |
| SGD | Singaporese dollar | 1,4966 |
| KRW | Zuid-Koreaanse won | 1 353,77 |
| ZAR | Zuid-Afrikaanse rand | 16,5574 |
| CNY | Chinese yuan renminbi | 6,9817 |
| HRK | Kroatische kuna | 7,5725 |
| IDR | Indonesische roepia | 15 690,36 |
| MYR | Maleisische ringgit | 4,6147 |
| PHP | Filipijnse peso | 57,433 |
| RUB | Russische roebel | |
| THB | Thaise baht | 36,681 |
| BRL | Braziliaanse real | 5,6523 |
| MXN | Mexicaanse peso | 22,8540 |
| INR | Indiase roepie | 83,7805 |

Munteenheid

Koers

USD

US-dollar

1,0994

JPY

Japanse yen

130,05

DKK

Deense kroon

7,4412

GBP

Pond sterling

0,83988

SEK

Zweedse kroon

10,4205

CHF

Zwitserse frank

1,0336

ISK

IJslandse kroon

143,50

NOK

Noorse kroon

9,7988

BGN

Bulgaarse lev

1,9558

CZK

Tsjechische koruna

24,687

HUF

Hongaarse forint

371,18

PLN

Poolse zloty

4,6765

RON

Roemeense leu

4,9473

TRY

Turkse lira

16,1783

AUD

Australische dollar

1,5165

CAD

Canadese dollar

1,3967

HKD

Hongkongse dollar

8,5996

NZD

Nieuw-Zeelandse dollar

1,6168

SGD

Singaporese dollar

1,4966

KRW

Zuid-Koreaanse won

1 353,77

ZAR

Zuid-Afrikaanse rand

16,5574

CNY

Chinese yuan renminbi

6,9817

HRK

Kroatische kuna

7,5725

IDR

Indonesische roepia

15 690,36

MYR

Maleisische ringgit

4,6147

PHP

Filipijnse peso

57,433

RUB

Russische roebel

THB

Thaise baht

36,681

BRL

Braziliaanse real

5,6523

MXN

Mexicaanse peso

22,8540

INR

Indiase roepie

83,7805

---

(1)  Bron: door de Europese Centrale Bank gepubliceerde referentiekoers.

---

V Bekendmakingen

PROCEDURES IN VERBAND MET DE UITVOERING VAN HET GEMEENSCHAPPELIJK MEDEDINGINGSBELEID

Europese Commissie

| 17.3.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 122/36 |
| --- | --- | --- | --- |

17.3.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 122/36

---

Voorafgaande aanmelding van een concentratie

(Zaak M.10675 – CDPQ / TRANSURBAN / AUSTRALIANSUPER / CPP INVESTMENTS / ADIA / WCX)

Voor de vereenvoudigde procedure in aanmerking komende zaak

(Voor de EER relevante tekst)

(2022/C 122/12)

1.

Deze aanmelding betreft de volgende ondernemingen:

| — | Caisse de dépôt et placement du Québec (“CDPQ”, Canada); |
| --- | --- |

—

Caisse de dépôt et placement du Québec (“CDPQ”, Canada);

| — | Transurban Holdings Limited (“Transurban”, Australië); |
| --- | --- |

—

Transurban Holdings Limited (“Transurban”, Australië);

| — | AustralianSuper Pty Ltd (“AustralianSuper”, Australië); |
| --- | --- |

—

AustralianSuper Pty Ltd (“AustralianSuper”, Australië);

| — | Canada Pension Plan Investment Board (“CPP Investments”, Canada); |
| --- | --- |

—

Canada Pension Plan Investment Board (“CPP Investments”, Canada);

| — | Tawreed Investments Limited (“Tawreed”, Kaaimaneilanden), die onder de zeggenschap staat van Abu Dhabi Investment Authority (“ADIA”, UAE); |
| --- | --- |

—

Tawreed Investments Limited (“Tawreed”, Kaaimaneilanden), die onder de zeggenschap staat van Abu Dhabi Investment Authority (“ADIA”, UAE);

| — | WestConnex (“WCX”, Australië). |
| --- | --- |

—

WestConnex (“WCX”, Australië).

CDPQ, Transurban, AustralianSuper, CPP Investments en Tawreed zullen gezamenlijke zeggenschap in de zin van artikel 3, lid 1, punt b), en artikel 3, lid 4, van de concentratieverordening verkrijgen over het geheel van WCX.

De concentratie komt tot stand bij overeenkomst of op enige andere wijze.

2.

| — | CDPQ: institutionele langetermijnbelegger die hoofdzakelijk fondsen beheert voor pensioen- en verzekeringsplannen in de publieke en semipublieke sector in de provincie Quebec en die in hoofdzaak in infrastructuuractiva belegt; |
| --- | --- |

—

CDPQ: institutionele langetermijnbelegger die hoofdzakelijk fondsen beheert voor pensioen- en verzekeringsplannen in de publieke en semipublieke sector in de provincie Quebec en die in hoofdzaak in infrastructuuractiva belegt;

| — | Transurban: tolwegexploitant die stedelijke tolwegnetwerken beheert en ontwikkelt in Australië, Canada en de Verenigde Staten; |
| --- | --- |

—

Transurban: tolwegexploitant die stedelijke tolwegnetwerken beheert en ontwikkelt in Australië, Canada en de Verenigde Staten;

| — | AustralianSuper: grootste Australische aanbieder van bedrijfstakpensioenfondsen en pensioenfondsen, met wereldwijde beleggingsactiviteiten; |
| --- | --- |

—

AustralianSuper: grootste Australische aanbieder van bedrijfstakpensioenfondsen en pensioenfondsen, met wereldwijde beleggingsactiviteiten;

| — | CPP Investments: organisatie voor beleggingsbeheer die de aan haar overgedragen fondsen uit het Canada Pension Plan belegt, in hoofdzaak in public equity, private equity, vastgoed, infrastructuur en vastrentende beleggingen; |
| --- | --- |

—

CPP Investments: organisatie voor beleggingsbeheer die de aan haar overgedragen fondsen uit het Canada Pension Plan belegt, in hoofdzaak in public equity, private equity, vastgoed, infrastructuur en vastrentende beleggingen;

| — | Tawreed: eigenaar van diverse infrastructuurbeleggingen en beheerder van een portfolio internationale beleggingen. ADIA, de moedermaatschappij van Tawreed, is een overheidsinstantie die eigendom is van het emiraat Abu Dhabi en een gediversifieerd portfolio internationale beleggingen beheert; |
| --- | --- |

—

Tawreed: eigenaar van diverse infrastructuurbeleggingen en beheerder van een portfolio internationale beleggingen. ADIA, de moedermaatschappij van Tawreed, is een overheidsinstantie die eigendom is van het emiraat Abu Dhabi en een gediversifieerd portfolio internationale beleggingen beheert;

| — | WCX: actief in de ontwikkeling, het onderhoud en de exploitatie van tolwegen in Sydney (New South Wales). |
| --- | --- |

—

WCX: actief in de ontwikkeling, het onderhoud en de exploitatie van tolwegen in Sydney (New South Wales).

3.

Er zij op gewezen dat deze zaak in aanmerking komt voor de vereenvoudigde procedure zoals uiteengezet in de mededeling van de Commissie betreffende een vereenvoudigde procedure voor de behandeling van bepaalde concentraties krachtens Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (2).

4.

Deze opmerkingen moeten de Commissie uiterlijk tien dagen na de datum van deze bekendmaking hebben bereikt. De volgende referentie moet steeds worden vermeld:

M.10675 – CDPQ / TRANSURBAN / AUSTRALIANSUPER / CPP INVESTMENTS / WCX

Opmerkingen kunnen per e-mail, per fax of per post aan de Commissie worden toegezonden. Gelieve de onderstaande contactgegevens te gebruiken:

E-mail: COMP-MERGER-REGISTRY@ec.europa.eu

Fax +32 22964301

Postadres:

| Europese Commissie |
| --- |
| Directoraat-generaal Concurrentie |
| Griffie voor concentraties |
| 1049 Brussel |
| BELGIË |

Europese Commissie

Directoraat-generaal Concurrentie

Griffie voor concentraties

1049 Brussel

BELGIË

---

(1)  PB L 24 van 29.1.2004, blz. 1 (“de concentratieverordening”).

1

(2)  PB C 366 van 14.12.2013, blz. 5.

2

---

ANDERE HANDELINGEN

Europese Commissie

| 17.3.2022 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 122/38 |
| --- | --- | --- | --- |

17.3.2022

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 122/38

---

Bekendmaking van een aanvraag tot goedkeuring van een niet-minimale wijziging van een productdossier overeenkomstig artikel 50, lid 2, punt a), van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen

(2022/C 122/13)

Deze bekendmaking verleent het recht om binnen drie maanden na de datum van deze bekendmaking op grond van artikel 51 van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad (1) bezwaar aan te tekenen tegen de wijzigingsaanvraag.

AANVRAAG TOT GOEDKEURING VAN EEN NIET-MINIMALE WIJZIGING VAN HET PRODUCTDOSSIER INZAKE BESCHERMDE OORSPRONGSBENAMINGEN/BESCHERMDE GEOGRAFISCHE AANDUIDINGEN

Aanvraag tot goedkeuring van een wijziging overeenkomstig artikel 53, lid 2, eerste alinea, van Verordening (EU) nr. 1151/2012

“PIMIENTO DE GERNIKA” / “GERNIKAKO PIPERRA”

EU-nr.: PGI-ES-0673-AM01- 22 februari 2016

BOB ( ) BGA (X)

1.   Aanvragende groepering en rechtmatig belang

Naam: Comité Profesional “Gernikako Piperra o Pimiento de Gernika” (Vakcomité voor de “Gernikako Piperra” / “Pimiento de Gernika”)

Adres: Torre Muntsaratz. Bo Muntsaratz, 17-A. 48220. Abadiño (Biskaje).

Tel. +32 94-6030330; Fax +34 94-6063953

Samenstelling: Producenten/verwerkers (x) Andere ( )

2.   Lidstaat of Derde Land

Spanje

3.   Rubriek van het productdossier waarop de wijziging(en) betrekking heeft/hebben:

| ☐ | Naam van het product |
| --- | --- |

☐

Naam van het product

| ☒ | Beschrijving van het product |
| --- | --- |

☒

Beschrijving van het product

| ☒ | Geografisch gebied |
| --- | --- |

☒

Geografisch gebied

| ☒ | Bewijs van oorsprong |
| --- | --- |

☒

Bewijs van oorsprong

| ☒ | Werkwijze voor het verkrijgen van het product |
| --- | --- |

☒

Werkwijze voor het verkrijgen van het product

| ☒ | Verband |
| --- | --- |

☒

Verband

| ☐ | Etikettering |
| --- | --- |

☐

Etikettering

| ☐ | Overige [nader aan te geven] |
| --- | --- |

☐

Overige [nader aan te geven]

4.   Aard van de wijziging(en)

| ☒ | Wijziging van een productdossier van een geregistreerde BOB of BGA die overeenkomstig artikel 53, lid 2, derde alinea, van Verordening (EU) nr. 1151/2012 niet als minimaal kan worden beschouwd. |
| --- | --- |

☒

Wijziging van een productdossier van een geregistreerde BOB of BGA die overeenkomstig artikel 53, lid 2, derde alinea, van Verordening (EU) nr. 1151/2012 niet als minimaal kan worden beschouwd.

| ☐ | Wijziging van een productdossier van een geregistreerde BOB of BGA waarvoor geen enig document (of gelijkwaardig document) is bekendgemaakt, die overeenkomstig artikel 53, lid 2, derde alinea, van Verordening (EU) nr. 1151/2012 niet als minimaal kan worden beschouwd. |
| --- | --- |

☐

Wijziging van een productdossier van een geregistreerde BOB of BGA waarvoor geen enig document (of gelijkwaardig document) is bekendgemaakt, die overeenkomstig artikel 53, lid 2, derde alinea, van Verordening (EU) nr. 1151/2012 niet als minimaal kan worden beschouwd.

5.   Wijziging(en)

Een volledige beschrijving en de specifieke redenen voor elke wijziging:

De voorgestelde wijzigingen dienen om het productdossier in overeenstemming te brengen met de huidige omstandigheden, alsook om het voortbestaan van het gewas te garanderen en tezelfdertijd de kwaliteit en de kenmerken van het eindproduct te behouden, zonder het verband tussen het product en het milieu af te zwakken.

BESCHRIJVING VAN HET PRODUCT

In de beschrijving van het product (rubriek B) en in het bijzonder de alinea over de productkenmerken, wordt voorgesteld het toegestane maximale verschil in lengte van 2 cm voor elke verpakking te schrappen. De reden daarvoor is het loutere feit dat de krachtens Uitvoeringsverordening (EU) nr. 543/2011 van de Commissie vereiste uniformiteit reeds wordt gewaarborgd door de lengtekenmerken die voor “Pimiento de Gernika” zijn vastgesteld (tussen 6 en 9 cm). Aangezien het bovendien om onrijpe pepers gaat, die qua diameter en lengte dus “klein” zijn, valt de commerciële verpakking ervan niet onder de handelsnorm voor paprika’s die vereist dat langwerpige paprika’s qua lengte voldoende uniform zijn.

Het maximale verschil in lengte van 2 cm per verpakking is immers geen kenmerk van de peper zelf maar een vereiste voor het in de handel brengen ervan.

Ook het enig document wordt in die zin gewijzigd (in punt 3.2).

Onderstaande tekst:

“Lengte tussen 6 en 9 cm. In elke verpakking mag het maximaal toegestane verschil in lengte 2 cm bedragen.”

wordt vervangen door de volgende tekst:

“De lengte bedraagt tussen 6 en 9 cm.”

GEOGRAFISCH GEBIED

Voorgesteld wordt deze rubriek te wijzigen door het verpakkingsgebied te schrappen, omdat de verpakking een fase in de productie van het product als zodanig is. Tegelijkertijd blijven alle andere productievoorschriften die van invloed zijn op de kwaliteit van het product, behouden.

Dit zit vervat in punt 3.5 van het enig document, waaruit de volgende zinnen geschrapt zijn: “Specifieke voorschriften betreffende het in plakken snijden, het raspen, het verpakken enz. van het product waarnaar de geregistreerde naam verwijst:”, “De bereiding en de verpakking vinden plaats in het productiegebied”, “Doel van de eis dat de producten in het productiegebied worden gereedgemaakt en verpakt, is ervoor te zorgen dat de reputatie van de geografische benaming wordt beschermd en de authenticiteit, de constante kwaliteit en de kenmerken van het product worden gegarandeerd.”.

BEWIJS VAN OORSPRONG

Voorgesteld wordt de vierde alinea te wijzigen, aangezien het zaaigoed een van de factoren is die de oorsprong van het product garanderen en de authenticiteit daarvan gewaarborgd wordt omdat het alleen kan worden verkregen door producenten die in het kader van de BGA zijn geregistreerd. Dit betekent dat de oorsprong en de authenticiteit van de producten met de beschermde geografische aanduiding niet via genetische (DNA) of fysisch-chemische tests maar via de traceerbaarheid van het zaaigoed wordt gegarandeerd.

Deze wijziging heeft geen gevolgen voor het enig document.

Onderstaande tekst:

“Het inspectie- en certificeringssysteem is een essentiële factor om de oorsprong, kwaliteit en traceerbaarheid van het product te garanderen. Het bestaat uit de volgende processen:

Telersverenigingen leveren zaaigoed aan geregistreerde producenten Geregistreerde bedrijven mogen alleen de voor dit type peper toegelaten variëteiten telen. Om de oorsprong en authenticiteit van het product te waarborgen, wordt het onderworpen aan genetische (DNA) en fysisch-chemische tests door de controle-instantie.”

wordt vervangen door de volgende tekst:

“Het inspectie- en certificeringssysteem voor zaaigoed is een essentiële factor om de oorsprong, kwaliteit en traceerbaarheid van het product te garanderen. Het bestaat uit de volgende processen:

Geregistreerde producenten krijgen gecertificeerd zaaigoed aangeleverd. Geregistreerde bedrijven mogen alleen de voor dit type peper toegelaten variëteiten telen. De controle-instantie eist een aankoopcertificaat waaruit de oorsprong en authenticiteit van gecertificeerd zaaigoed blijkt.”

In de rubriek E over de werkwijze voor het verkrijgen van het product luidt de eerste alinea, die de authenticiteit van gecertificeerd zaaigoed betreft, als volgt:

“Telersverenigingen selecteren hun eigen zaaigoed uit genetisch zuivere lijnen en leveren dat aan bedrijven die onder de geografische aanduiding zijn geregistreerd en in het afgebakende gebied zijn gelegen. Om de oorsprong en de authenticiteit van het product te garanderen, wordt dit niet alleen gecontroleerd door de telersverenigingen en door de geregistreerde telers zelf, maar wordt ook een jaarlijks auditplan opgesteld door de controle-instantie.”

wordt vervangen door de volgende tekst:

“Bedrijven die onder de geografische aanduiding zijn geregistreerd en in het afgebakende gebied zijn gelegen, waarborgen de oorsprong en authenticiteit van het product aan de hand van traceerbaarheid van gecertificeerd zaaigoed en zelfcontrole door geregistreerde telers. Bovendien stelt de controle-instantie een jaarlijks auditplan op.

WERKWIJZE VOOR HET VERKRIJGEN VAN HET PRODUCT

De voorgestelde wijzigingen in deze rubriek dienen om het productdossier in overeenstemming te brengen met de huidige omstandigheden en de technologische vooruitgang. Daarom wordt voorgesteld een tweede plantseizoen toe te staan, een maximale plantdichtheid vast te stellen, de oogstfrequentie te wijzigen en machineverpakking en substraatteelt toe te staan.

Voorgesteld wordt de derde, vijfde, dertiende en negentiende alinea van deze rubriek in het productdossier als volgt te vervangen:

| 1. | Rubriek E, derde alinea, van het productdossier
  Er is een tweede plantseizoen geïntroduceerd omdat het feit dat de telers steeds met jonge planten werken, het mogelijk maakt de kwaliteit van het product gedurende de hele afzetperiode te handhaven. Deze gespreide spreiding is in overeenstemming met de traditionele teeltpraktijken in dit gebied.
  Wat de plantdichtheid betreft, is alleen een bovengrens nuttig om de kwaliteit van het product te waarborgen. Lagere dichtheden leiden niet tot kwaliteitsverlies.
  Ook het enig document wordt in die zin gewijzigd (in punt 3.4).
  De huidige formulering:
  “De aanplant in open lucht vindt plaats van april tot mei, en de aanplant in kassen of plastic tunnels reeds vroeger, in februari, maart en april. De oogst in beide teeltomgevingen gebeurt respectievelijk vanaf juni en vanaf medio april. De meeste pepers worden van april tot november geoogst. De plantdichtheid bedraagt 3 à 4 planten/m2.”
  wordt vervangen door:
  “De aanplant in open lucht vindt plaats van april tot mei, en de aanplant in kassen of plastic tunnels reeds vroeger, in februari, maart en april; een tweede plantseizoen is toegestaan vanaf juni. De oogst in beide teeltomgevingen gebeurt respectievelijk vanaf juni en vanaf medio april. De meeste pepers worden van april tot november geoogst. De plantdichtheid bedraagt maximaal 4 planten/m2.” |
| --- | --- |

1.

Rubriek E, derde alinea, van het productdossier

Er is een tweede plantseizoen geïntroduceerd omdat het feit dat de telers steeds met jonge planten werken, het mogelijk maakt de kwaliteit van het product gedurende de hele afzetperiode te handhaven. Deze gespreide spreiding is in overeenstemming met de traditionele teeltpraktijken in dit gebied.

Wat de plantdichtheid betreft, is alleen een bovengrens nuttig om de kwaliteit van het product te waarborgen. Lagere dichtheden leiden niet tot kwaliteitsverlies.

De huidige formulering:

“De aanplant in open lucht vindt plaats van april tot mei, en de aanplant in kassen of plastic tunnels reeds vroeger, in februari, maart en april. De oogst in beide teeltomgevingen gebeurt respectievelijk vanaf juni en vanaf medio april. De meeste pepers worden van april tot november geoogst. De plantdichtheid bedraagt 3 à 4 planten/m2.”

wordt vervangen door:

“De aanplant in open lucht vindt plaats van april tot mei, en de aanplant in kassen of plastic tunnels reeds vroeger, in februari, maart en april; een tweede plantseizoen is toegestaan vanaf juni. De oogst in beide teeltomgevingen gebeurt respectievelijk vanaf juni en vanaf medio april. De meeste pepers worden van april tot november geoogst. De plantdichtheid bedraagt maximaal 4 planten/m2.”

| 2. | De vijfde alinea wordt gewijzigd om de mogelijkheid van substraatteelt op te nemen omdat het gewas niet noodzakelijkerwijs in grond moet worden geteeld.
  Ook het enig document wordt in die zin gewijzigd (in punt 5).
  Door de geografische omstandigheden, de druk van stedelijke ontwikkeling en infrastructuur, en de typische lay-out van kleine Baskische bedrijven, zijn er erg weinig gebieden die geschikt zijn voor de teelt van “Pimiento de Gernika”. Als gevolg daarvan worden gewassen niet erg vaak afgewisseld en wordt soms afgewisseld tussen verwante soorten (tomaten/pepers), hetgeen leidt tot pathogene micro-organismen in de bodem die zo agressief zijn dat ze enorme schade kunnen toebrengen aan gewassen. Deze aanzienlijke fytosanitaire problemen bedreigen het voortbestaan van “Pimiento de Gernika”, een gewas dat een belangrijke rol speelt in de Baskische Atlantische landbouw.
  “Pimiento de Gernika” wordt hoofdzakelijk aangetast door grondgebonden plantenziekten, wat betekent dat de bodem (het organisch materiaal dat daarin afbreekt) het belangrijkste “inoculum” tegen die ziekten is. Deze grondgebonden ziekten in de Atlantische klimaatzones van de autonome gemeenschap Baskenland worden voornamelijk veroorzaakt door hetzij een virus (Potyvirus of Tobamovirus) of een schimmel. De schimmels van de geslachten Fusarium spp. en Phytophthora ssp. zijn een potentiële besmettingsbron voor de “Pimiento de Gernika”. Volgens een in 2014 uitgevoerd bodemonderzoek zijn deze schimmels aanwezig in 70 % van de grond die wordt gebruikt voor de teelt van “Pimiento de Gernika”. Dit werd bevestigd in de studie van Santiago Larregla uit 2015 inzake resistentie tegen Tobamovirus in chilipeper en peper (“Resistencia al Tobamovirus en guindilla y pimiento”).
  Uit de studie van Mireia Núñez-Zofío, Santiago Larregla en Carlos Garbisu van 2011 (“Application of organic amendments followed by soil plastic mulching reduces the incidence of Phytophthora capsici in pepper crops under temperate climate. Crop Protection vol. 30, blz. 1563-1572) is gebleken dat biologische grondontsmetting de enige manier is om het voor de schimmelziekten verantwoordelijke inoculum in de bodem onschadelijk te maken (oösporen van Phytophthora capsici). Gezien de klimaatomstandigheden in het Atlantische deel van het Baskenland is deze methode alleen doeltreffend wanneer zij wordt toegepast in het voorjaar en de zomer, die samenvallen met het groeiseizoen van “Pimiento de Gernika”.
  Om het milieu en de biodiversiteit te beschermen, hebben de “Pimiento de Gernika”-telers — die deze peper produceren volgens strenge voorschriften voor geïntegreerde productie die beperkingen stellen aan het gebruik van pesticiden — ervoor gekozen om dit gewas in substraat te telen in plaats van in de bodem.
  Zoals uit onderstaande studies is gebleken, stelt substraat de plant in staat te wortelen en fungeert het als een inerte drager voor de plant, zonder haar opname van voedingsstoffen te verstoren. De substraten die geschikt zijn voor de teelt van “Pimiento de Gernika” zijn inerte substraten, hoewel een klein percentage organische stoffen kan worden gebruikt voor verdichting. Geen van deze twee componenten levert enige macro- of micronutriënten die de plant kan assimileren. Substraat wordt hoofdzakelijk gekenmerkt door zijn lage dichtheid, waardoor lucht en water er nog door kunnen stromen.
  Studies:






  — | Arriaga, H., Núñez-Zofío, M., Larregla, S., Merino, P., 2011. “Gaseous emissions from soil biodisinfestation by animal manure on a greenhouse pepper crop” (Gasvormige emissies van biologische grondontsmetting van een paprikagewas in een kas aan de hand van dierlijke mest). Crop Protection vol. 30, blz. 412-419. |
| --- | --- | --- |

2.

De vijfde alinea wordt gewijzigd om de mogelijkheid van substraatteelt op te nemen omdat het gewas niet noodzakelijkerwijs in grond moet worden geteeld.

Door de geografische omstandigheden, de druk van stedelijke ontwikkeling en infrastructuur, en de typische lay-out van kleine Baskische bedrijven, zijn er erg weinig gebieden die geschikt zijn voor de teelt van “Pimiento de Gernika”. Als gevolg daarvan worden gewassen niet erg vaak afgewisseld en wordt soms afgewisseld tussen verwante soorten (tomaten/pepers), hetgeen leidt tot pathogene micro-organismen in de bodem die zo agressief zijn dat ze enorme schade kunnen toebrengen aan gewassen. Deze aanzienlijke fytosanitaire problemen bedreigen het voortbestaan van “Pimiento de Gernika”, een gewas dat een belangrijke rol speelt in de Baskische Atlantische landbouw.

“Pimiento de Gernika” wordt hoofdzakelijk aangetast door grondgebonden plantenziekten, wat betekent dat de bodem (het organisch materiaal dat daarin afbreekt) het belangrijkste “inoculum” tegen die ziekten is. Deze grondgebonden ziekten in de Atlantische klimaatzones van de autonome gemeenschap Baskenland worden voornamelijk veroorzaakt door hetzij een virus (Potyvirus of Tobamovirus) of een schimmel. De schimmels van de geslachten Fusarium spp. en Phytophthora ssp. zijn een potentiële besmettingsbron voor de “Pimiento de Gernika”. Volgens een in 2014 uitgevoerd bodemonderzoek zijn deze schimmels aanwezig in 70 % van de grond die wordt gebruikt voor de teelt van “Pimiento de Gernika”. Dit werd bevestigd in de studie van Santiago Larregla uit 2015 inzake resistentie tegen Tobamovirus in chilipeper en peper (“Resistencia al Tobamovirus en guindilla y pimiento”).

Uit de studie van Mireia Núñez-Zofío, Santiago Larregla en Carlos Garbisu van 2011 (“Application of organic amendments followed by soil plastic mulching reduces the incidence of Phytophthora capsici in pepper crops under temperate climate. Crop Protection vol. 30, blz. 1563-1572) is gebleken dat biologische grondontsmetting de enige manier is om het voor de schimmelziekten verantwoordelijke inoculum in de bodem onschadelijk te maken (oösporen van Phytophthora capsici). Gezien de klimaatomstandigheden in het Atlantische deel van het Baskenland is deze methode alleen doeltreffend wanneer zij wordt toegepast in het voorjaar en de zomer, die samenvallen met het groeiseizoen van “Pimiento de Gernika”.

Om het milieu en de biodiversiteit te beschermen, hebben de “Pimiento de Gernika”-telers — die deze peper produceren volgens strenge voorschriften voor geïntegreerde productie die beperkingen stellen aan het gebruik van pesticiden — ervoor gekozen om dit gewas in substraat te telen in plaats van in de bodem.

Zoals uit onderstaande studies is gebleken, stelt substraat de plant in staat te wortelen en fungeert het als een inerte drager voor de plant, zonder haar opname van voedingsstoffen te verstoren. De substraten die geschikt zijn voor de teelt van “Pimiento de Gernika” zijn inerte substraten, hoewel een klein percentage organische stoffen kan worden gebruikt voor verdichting. Geen van deze twee componenten levert enige macro- of micronutriënten die de plant kan assimileren. Substraat wordt hoofdzakelijk gekenmerkt door zijn lage dichtheid, waardoor lucht en water er nog door kunnen stromen.

Studies:

—

Arriaga, H., Núñez-Zofío, M., Larregla, S., Merino, P., 2011. “Gaseous emissions from soil biodisinfestation by animal manure on a greenhouse pepper crop” (Gasvormige emissies van biologische grondontsmetting van een paprikagewas in een kas aan de hand van dierlijke mest). Crop Protection vol. 30, blz. 412-419.

| — | Macia, H., Etxeandia A., Domingo M., Amenabar R., 1997. “Effect of different N/K ratios in nutrient solutions on pepper of Gernika” (Effecten van verschillende stikstof-kaliumverhoudingen in nutriëntenoplossingen bij peper van Gernika) Acta Horticulturae vol. 40, blz. 475-478. |
| --- | --- |

—

Macia, H., Etxeandia A., Domingo M., Amenabar R., 1997. “Effect of different N/K ratios in nutrient solutions on pepper of Gernika” (Effecten van verschillende stikstof-kaliumverhoudingen in nutriëntenoplossingen bij peper van Gernika) Acta Horticulturae vol. 40, blz. 475-478.

| — | Larregla, S., 2003. “Etiología y epidemiología de la “Tristeza” del pimiento en Bizkaia” (Oorzaak en epidemiologie van “tristeza” bij peper van Biskaje). Lopend onderzoek. Proefschrift. Universiteit van Baskenland. Leioa. |
| --- | --- |

—

Larregla, S., 2003. “Etiología y epidemiología de la “Tristeza” del pimiento en Bizkaia” (Oorzaak en epidemiologie van “tristeza” bij peper van Biskaje). Lopend onderzoek. Proefschrift. Universiteit van Baskenland. Leioa.

| — | Larregla, S., Guerrero, M.M., Mendarte S., Lacasa, A., 2015. “Biodisinfestation with Organic Amendments for Soil Fatigue and Soil-Borne Pathogens Control in Protected Pepper Crops” (Biologische grondontsmetting organische bodemverbeteraars tegen bodemmoeheid en beheersing van ziekteverwekkers in de bodem bij beschermde peperplanten). In: Organic Amendments and Soil Suppressiveness in Plant Disease Management, blz. 437-456 |
| --- | --- |

—

Larregla, S., Guerrero, M.M., Mendarte S., Lacasa, A., 2015. “Biodisinfestation with Organic Amendments for Soil Fatigue and Soil-Borne Pathogens Control in Protected Pepper Crops” (Biologische grondontsmetting organische bodemverbeteraars tegen bodemmoeheid en beheersing van ziekteverwekkers in de bodem bij beschermde peperplanten). In: Organic Amendments and Soil Suppressiveness in Plant Disease Management, blz. 437-456

| — | Nuñez-Zofío, M., Garbisu, C., Larregla, S., 2010. “Application of Organic Amendments Followed by Plastic Mulching for the Control of Phytophthora Root Rot of Pepper in Northern Spain” (Toepassing van organische bodemverbeteraars gevolgd door plastic afdekking ter bestrijding van Phytophthora bij peper in Noord-Spanje. Acta Horticulturae vol. 883, blz. 353-360. |
| --- | --- |

—

Nuñez-Zofío, M., Garbisu, C., Larregla, S., 2010. “Application of Organic Amendments Followed by Plastic Mulching for the Control of Phytophthora Root Rot of Pepper in Northern Spain” (Toepassing van organische bodemverbeteraars gevolgd door plastic afdekking ter bestrijding van Phytophthora bij peper in Noord-Spanje. Acta Horticulturae vol. 883, blz. 353-360.

| — | Nuñez-Zofío, M., Larregla, S., Garbisu, C., 2012. “Repeated biodisinfection controls the incidence of Phytophthora root and crown rot of pepper while improving soil quality”. (Herhaalde biologische grondontsmetting beperkt de incidentie van Phytophthora wortel- en kroonrot bij paprika en verbetert tegelijk de bodemkwaliteit). Spanish Journal of Agricultural Research vol. 10: blz. 794-805. |
| --- | --- |

—

Nuñez-Zofío, M., Larregla, S., Garbisu, C., 2012. “Repeated biodisinfection controls the incidence of Phytophthora root and crown rot of pepper while improving soil quality”. (Herhaalde biologische grondontsmetting beperkt de incidentie van Phytophthora wortel- en kroonrot bij paprika en verbetert tegelijk de bodemkwaliteit). Spanish Journal of Agricultural Research vol. 10: blz. 794-805.

| — | http://www.euskobaratza.eus/wp-content/uploads/2015/12/ResistenciaTobamovirus_Jorn_Dic15.pdf |
| --- | --- |

—

http://www.euskobaratza.eus/wp-content/uploads/2015/12/ResistenciaTobamovirus_Jorn_Dic15.pdf

Uit de aangehaalde studies blijkt dat er geen verschillen zijn tussen de producten die in de bodem en de producten die op substraat worden geteeld.

De mogelijkheid om het gewas op substraat te telen is dan ook opgenomen omdat het substraat het wortelsysteem in staat stelt zich stevig te verankeren en als een inerte drager voor de plant fungeert, zonder de nutriëntentoevoer van de plant te verstoren. Dat betekent dat de kenmerken van de “Pimiento de Gernika” hierdoor niet worden beïnvloed.

De huidige formulering:

“De bemesting zorgt ervoor dat het evenwicht alsook de concentraties van voedingsstoffen in bodem en plant worden gehandhaafd. Er wordt rekening gehouden met de onttrekkingen door de plant, de voedingstoestand van de plant, het vruchtbaarheidsniveau van de grond en eventuele bemesting via andere bronnen (water, organisch materiaal, enz.).”

wordt vervangen door:

““Pimiento de Gernika” kan zowel in de bodem als op substraat worden geteeld. De bemesting zorgt ervoor dat het evenwicht tussen alsook de concentraties van voedingsstoffen in bodem en in het substraat worden gehandhaafd.

Zowel de bodem als het substraat moeten te allen tijde voldoen aan de relevante wetgeving inzake geïntegreerde productie.

Het voor de teelt gebruikte substraat wordt gekenmerkt door zijn lage dichtheid (30-150 kg/m3), waardoor lucht en water er nog door kunnen stromen, en fungeert als een inerte drager voor de plant, zonder de nutriëntentoevoer van de plant te verstoren.”

| 3. | Alinea 13:
  “Dagelijks” wordt vervangen door “veelvuldig”, aangezien de eerste formulering zou kunnen betekenen dat er elke dag moet worden geoogst. De oogst moet zo vaak plaatsvinden als voor de ontwikkeling van de plant nodig is. De frequentie van de oogst varieert in de loop van de productiecyclus.
  Bovendien kunnen er zich aanzienlijke productiepieken voordoen. Omdat het gewas met de hand moet worden geoogst, kan de oogst soms langer duren wegens een tekort aan arbeidskrachten, gezien het feit dat de bedrijven voornamelijk familiebedrijven zijn.
  Ook het enig document wordt in die zin gewijzigd (in punt 3.5).
  De huidige formulering:
  “Aangezien de pepers worden geoogst zodra zij hun optimale ontwikkeling hebben bereikt, moet dagelijks worden geplukt. De oogst van de dag wordt nog dezelfde dag verpakt. Bij wijze van uitzondering en tijdens productiepieken mag de verpakking de volgende dag plaatsvinden.”
  wordt vervangen door:
  “Aangezien het product wordt geoogst in het optimale ontwikkelingsstadium, gebeurt het oogsten regelmatig en wordt het product op dezelfde dag verpakt. Bij wijze van uitzondering en tijdens productiepieken mag de verpakking in een van de dagen daarop plaatsvinden.” |
| --- | --- |

3.

Alinea 13:

“Dagelijks” wordt vervangen door “veelvuldig”, aangezien de eerste formulering zou kunnen betekenen dat er elke dag moet worden geoogst. De oogst moet zo vaak plaatsvinden als voor de ontwikkeling van de plant nodig is. De frequentie van de oogst varieert in de loop van de productiecyclus.

Bovendien kunnen er zich aanzienlijke productiepieken voordoen. Omdat het gewas met de hand moet worden geoogst, kan de oogst soms langer duren wegens een tekort aan arbeidskrachten, gezien het feit dat de bedrijven voornamelijk familiebedrijven zijn.

De huidige formulering:

“Aangezien de pepers worden geoogst zodra zij hun optimale ontwikkeling hebben bereikt, moet dagelijks worden geplukt. De oogst van de dag wordt nog dezelfde dag verpakt. Bij wijze van uitzondering en tijdens productiepieken mag de verpakking de volgende dag plaatsvinden.”

wordt vervangen door:

“Aangezien het product wordt geoogst in het optimale ontwikkelingsstadium, gebeurt het oogsten regelmatig en wordt het product op dezelfde dag verpakt. Bij wijze van uitzondering en tijdens productiepieken mag de verpakking in een van de dagen daarop plaatsvinden.”

| 4. | Lid 14 en 16:
  De vereiste dat het verpakken in het productiegebied moet plaatsvinden, wordt geschrapt omdat verpakken geen fase in de productie van het product als zodanig is, en ook geen invloed heeft op de kwaliteit en waarborging van echtheid van het product. De overige verpakkingsvoorschriften, die van invloed kunnen zijn op de eindkwaliteit van het product, worden gehandhaafd.
  Ook het enig document wordt in die zin gewijzigd (in punt 3.5).
  De onderstaande alinea’s 14 en 16, die verwijzen naar de vereiste dat de verpakking plaatsvindt in het productiegebied, worden geschrapt.
  Alinea 14: “Doel van de eis dat de producten in het productiegebied worden gereedgemaakt en verpakt, is ervoor te zorgen dat de reputatie van de benaming wordt beschermd en de authenticiteit, de constante kwaliteit en de kenmerken van het product worden gegarandeerd.”

  Alinea 16: “Bovendien bemoeilijkt het verpakken buiten het productiegebied de controletaken, wat van invloed zou kunnen zijn op de kwaliteit en waarborging van echtheid van het product.” |
| --- | --- |

4.

Lid 14 en 16:

De vereiste dat het verpakken in het productiegebied moet plaatsvinden, wordt geschrapt omdat verpakken geen fase in de productie van het product als zodanig is, en ook geen invloed heeft op de kwaliteit en waarborging van echtheid van het product. De overige verpakkingsvoorschriften, die van invloed kunnen zijn op de eindkwaliteit van het product, worden gehandhaafd.

De onderstaande alinea’s 14 en 16, die verwijzen naar de vereiste dat de verpakking plaatsvindt in het productiegebied, worden geschrapt.

Alinea 14: “Doel van de eis dat de producten in het productiegebied worden gereedgemaakt en verpakt, is ervoor te zorgen dat de reputatie van de benaming wordt beschermd en de authenticiteit, de constante kwaliteit en de kenmerken van het product worden gegarandeerd.”

Alinea 16: “Bovendien bemoeilijkt het verpakken buiten het productiegebied de controletaken, wat van invloed zou kunnen zijn op de kwaliteit en waarborging van echtheid van het product.”

| 5. | Alinea 19:
  De pluk moet handmatig gebeuren omdat bepaalde kwaliteitsaspecten, zoals nagaan of de vruchtwand niet te dik is, alleen met de hand kunnen gebeuren. Machineverpakking is echter toegestaan omdat de technologische vooruitgang het mogelijk heeft gemaakt het product zorgvuldig te hanteren en tegelijkertijd het verpakkingsproces te versnellen.
  Deze wijziging heeft geen gevolgen voor het enig document.
  De huidige formulering:
  “Het verpakken gebeurt handmatig en steeds met grote zorg, teneinde de fysieke kenmerken van het product te behouden.”
  wordt vervangen door:
  “Het verpakken gebeurt handmatig en zowel het sorteren als het verpakken gebeurt steeds met grote zorg, teneinde de fysieke kenmerken van het product te behouden.” |
| --- | --- |

5.

Alinea 19:

De pluk moet handmatig gebeuren omdat bepaalde kwaliteitsaspecten, zoals nagaan of de vruchtwand niet te dik is, alleen met de hand kunnen gebeuren. Machineverpakking is echter toegestaan omdat de technologische vooruitgang het mogelijk heeft gemaakt het product zorgvuldig te hanteren en tegelijkertijd het verpakkingsproces te versnellen.

De huidige formulering:

“Het verpakken gebeurt handmatig en steeds met grote zorg, teneinde de fysieke kenmerken van het product te behouden.”

wordt vervangen door:

“Het verpakken gebeurt handmatig en zowel het sorteren als het verpakken gebeurt steeds met grote zorg, teneinde de fysieke kenmerken van het product te behouden.”

VERBAND MET HET GEOGRAFISCHE GEBIED

Deze alinea moest worden aangepast om de verwijzingen naar teelt in de bodem en onder bedekking te schrappen, omdat die niet gerelateerd zijn aan het verband, aangezien dat gebaseerd is op de faam van het product.

Punt 5 van het productdossier over het verband moest worden gewijzigd teneinde de woorden “in de bodem” te schrappen uit punt 5.1, derde alinea, eerste zin, punt 5.1, vierde alinea, tweede deel, en punt 5.3, tiende alinea. De redenen zijn dezelfde als voor de wijziging van rubriek F van het productdossier, met name om de teelt op substraat toe te voegen aan de tekst over de productiemethode en omdat bodem en substraat geen factoren zijn die het verband aantonen. Voor “Pimiento de Gernika” / “Gernikako Piperra” berust het verband namelijk op de faam van het product.

Het tweede element dat het verband rechtvaardigt (de “traditionele praktijken”) blijft behouden omdat traditionele kennis losstaat van het gebruik van substraat.

“Pimiento de Gernika” / “Gernikako Piperra” is zeer populair bij consumenten in het Baskenland, aangezien het een gewas is dat al eeuwenlang in de regio wordt geteeld en de zaden en teelttechnieken ervan van generatie op generatie worden overgedragen, waardoor ze deel uitmaken van de geschiedenis van Biskaje. Bovendien heeft dit systeem voor de teelt en opslag van zaden, die van generatie op generatie worden overgedragen, ertoe geleid dat de “Pimiento de Gernika” zich op natuurlijke wijze aan de omgeving heeft aangepast, en rassen met unieke genetische kenmerken heeft opgeleverd (“iker” en “derio”). Dit product is van dusdanig belang voor de gastronomie van het Baskenland dat er een vereniging bestaat, de “Cofradía del Gernikako Piperra”, die helpt meer bekendheid te geven aan dit product in stedelijke omgevingen.

ENIG DOCUMENT

“PIMIENTO DE GERNIKA” / “GERNIKAKO PIPERRA”

EU-nr.: PGI-ES-0673-AM01- 22 februari 2016

BGA (X) BOB ( )

1.   Naam van het product

“Pimiento de Gernika” / “Gernikako Piperra”

2.   Lidstaat of Derde Land

Spanje

3.   Beschrijving van het landbouwproduct of levensmiddel

3.1.   Productcategorie

1.6. Groenten, fruit en granen, in ongewijzigde staat of verwerkt

3.2.   Beschrijving van het product waarvoor de in punt 1 vermelde naam van toepassing is

Pepers met de beschermde geografische benaming “Gernikako Piperra” / “Pimiento de Gernika” zijn vruchten van de soort Capsicum annuum L., meer bepaald van de lokale variëteit Gernika. Ze worden voor menselijke consumptie in de handel gebracht in verse vorm, als onrijpe pepers om te frituren. Twee van de verschillende types die op basis van deze lokale variëteit zijn geselecteerd, zijn met de namen “derio” en “iker” ingeschreven in het register van handelsvariëteiten. Andere types van deze lokale variëteit die de bepalende kenmerken van de “Pimiento de Gernika” vertonen, mogen eveneens worden beschermd met de geografische aanduiding.

De “Pimiento de Gernika” is zoet, bevat weinig of geen capsaïcine, waardoor de pepers vanwege de klimaatomstandigheden in het Baskenland doorgaans niet scherp zijn. Ze hebben een dunne vruchtwand (2 à 3 mm*) en, in de lengte doorgesneden, een middelgrote tot langgerekte driehoekige vorm die overeenstemt met de categorieën C3 en C1 van de Pochard-indeling (1966).

De pepers worden voornamelijk — en tegenwoordig bij voorkeur — in onrijpe toestand gefrituurd. De pepers worden geoogst wanneer zij nog volledig groen zijn en nog niet helemaal volgroeid. Bij het oogsten zijn zij 6 tot 9 cm lang (zonder steeltje) en 2 tot 3 cm breed, en wegen* zij tussen 10 en 12 gram. De kleur varieert van middengroen tot donkergroen. Deze smalle, langgerekte pepers zijn in de lengte doorgesneden driehoekig en in de breedte doorgesneden elliptisch van vorm en zijn twee- of driehoekig, met twee à drie weinig geprononceerde zaadhulsels. Het uiteinde is puntig en het steeltje volledig, lang en dun. Het aanhechtingsvlak van het steeltje is doorgaans plat en loopt bollend over in het langwerpige hoofddeel van de vrucht. De schil is dun, niet perkamentachtig en niet storend voor de consument. De pepers ogen glad en fris en bevatten parelmoerkleurige, onvolgroeide zaadjes.

De “Gernika”-variëteit staat ook bekend als “pimiento choricero” en “pimiento de Bizkaia”.

De pepers worden grotendeels vers geconsumeerd voordat zij volledig tot wasdom zijn gekomen.

| (* | Kenmerken van de peper in rijpe toestand.) |
| --- | --- |

(*

3.3.   Diervoeders (alleen voor producten van dierlijke oorsprong) en grondstoffen (alleen voor verwerkte producten)

3.4.   Specifieke onderdelen van het productieproces die in het afgebakende geografische gebied moeten plaatsvinden

De pepers moeten in het afgebakende geografische gebied worden geproduceerd.

De teelt ervan vindt plaats hetzij in de open lucht, hetzij overdekt. Voor de teelt worden teeltechnieken gebruikt die zijn afgestemd op de optimale ontwikkeling en vruchtvorming van de pepers. Het gebruik van producten of teeltmethoden die de kwaliteit van het product schade kunnen toebrengen, is verboden.

De aanplant in open lucht vindt plaats van april tot mei, en de aanplant in kassen of plastic tunnels reeds vroeger, in februari, maart en april; een tweede plantseizoen is toegestaan vanaf juni. De oogst in beide teeltomgevingen gebeurt respectievelijk vanaf juni en vanaf medio april. De meeste pepers worden van april tot november geoogst. De plantdichtheid bedraagt maximaal 4 planten/m2.

De behandeling van de planten mag niet meer inhouden dan het strikt minimale en noodzakelijke. Waar mogelijk moeten biologische plaagbestrijdingsbehandelingen en -technieken worden toegepast.

De oogst gebeurt handmatig en in fasen, met zoveel plukbeurten als nodig is Hierbij moet voorzichtig te werk worden gegaan om te voorkomen dat de vruchten worden beschadigd en de fysieke kenmerken verloren gaan.

3.5.   Specifieke voorschriften betreffende het in plakken snijden, het raspen, het verpakken enz. van het product waarnaar de geregistreerde naam verwijst

Het product wordt geoogst in het optimale ontwikkelingsstadium, zodat oogsten regelmatig gebeurt en het product op dezelfde dag wordt verpakt. Bij wijze van uitzondering en tijdens productiepieken mag de verpakking in een van de dagen daarop plaatsvinden.

Het gaat om een vers product met een beperkte houdbaarheid. Bewaring in koelkamers, verplaatsingen en andere onnodige tijdsverspilling worden afgeraden vanwege de potentieel negatieve invloed op de kwaliteit van het product.

Als gevolg van de bijzondere kenmerken (verkoop in verse toestand, dunne schil en vruchtvleeswand, onrijpheid) zijn deze pepers erg gevoelig voor bruuske veranderingen in temperatuur en vochtigheidsgraad en verouderen ze snel. Daarom moeten behandelingen en extra verplaatsingen worden beperkt tot de strikt noodzakelijke, teneinde te voorkomen dat de eindconsument een in kwaliteit verminderd product in handen krijgt.

3.6.   Specifieke voorschriften betreffende de etikettering van het product waarnaar de geregistreerde naam verwijst

Naast de wettelijk vereiste informatie, moeten op het etiket van de pepers met de beschermde geografische benaming “Pimiento de Gernika” / “Gernikako Piperra” deze benaming en het bijbehorende logo worden aangebracht.

4.   Beknopte beschrijving van het afgebakende geografische gebied

Het geografische gebied omvat de provincies Gipuzkoa en Bizkaia en de volgende gebieden in Alava: het gebied Cantábrica Alavesa, bestaande uit de gemeenten Ayala, Okondo, Llodio, Amurrio en Artziniega en het gebied Estribaciones del Gorbea, waartoe de gemeenten Urkabustaiz, Zuya, Zigoitia, Legutiano en Aramaio behoren.

5.   Verband met het geografische gebied

5.1.   Specificiteit van het geografische gebied

Het productiegebied op de hellingen langs de Atlantische kust van het Baskenland heeft een mesothermisch klimaat, dat wordt gekenmerkt door gematigde temperaturen en veel neerslag. Geen enkele maand is volledig droog en de meeste neerslag valt in de herfst en de winter. De west-oostelijke Atlantische zeestroming zorgt voor veel mildere temperaturen (gemiddelde jaartemperatuur van 13 °C; temperatuurschommelingen van 11 °C) en een veel hogere vochtigheid dan wat louter op basis van de breedteligging van dit gebied zou worden verwacht.

De optimale relatieve luchtvochtigheid ligt tussen 60 en 75 %. Als gevolg van de lagere luchtvochtigheid in warmere, meer zonnige perioden doen zich fysiologische problemen voor die nadelig zijn voor de handelskwaliteit van de pepers, zoals vorming van een te dikke vruchtwand (die de pepers minder geschikt maakt voor het frituren).

Als daarnaast ook nog eens onvoldoende water in de bodem aanwezig is en het evapotranspiratieniveau hoog ligt, kunnen twee andere fysiologische wijzigingen optreden die de kwaliteit van de pepers aantasten, i.e. neusrot en/of verhoging van het capsaïcinegehalte (waardoor de pepers scherper van smaak worden).

Het Baskische klimaat levert precies de klimatologische omstandigheden die voor de peperteelt nodig zijn. Op de Baskische hellingen aan de Atlantische kust krijgen de pepers de vereiste temperaturen (gematigd, niet te warm) en blijven zij gegarandeerd gevrijwaard van vorst.

Deze pepers ontlenen aan de klimatologische teeltomstandigheden in het afgebakende geografische gebied de bijzondere kwaliteitskenmerken waaraan zij hun reputatie en faam te danken hebben en vertonen om diezelfde reden ook geen of weinig tekortkomingen, zoals overdreven scherpte, een te dikke schil of neusrot.

5.2.   Specificiteit van het product

De “Pimiento de Gernika” / “Gernikako Piperra” is een lokale variëteit die perfect is aangepast aan de klimatologische teeltomstandigheden in de Atlantische kuststreek van het Baskenland.

De pepers ontlenen aan deze omstandigheden de specifieke kenmerken waarvoor ze befaamd zijn, zoals de niet-pikante smaak en de dunne vruchtvleeswand.

De teelt van deze pepers vereist bijzondere temperatuursomstandigheden. Bij minder dan 15 °C vertraagt de groei en bij minder dan 10 °C komt het groeiproces zelfs tot stilstand. Bij meer dan 35 °C kunnen de vruchtbloemen en de vruchtbeginselen worden afgestoten. Zowel groei als vruchtvorming verloopt ideaal bij temperaturen van 25 °C overdag en 18 °C ‘s nachts. Bij 1 °C treedt vorstschade op. De plant kan zich slechts goed ontwikkelen bij een bodemtemperatuur van meer dan 12 °C en een gemiddelde omgevingstemperatuur overdag van 20 °C met niet meer dan geringe schommelingen tussen dag en nacht.

Ook de grootte van de pepers is een specifieke kenmerk van deze teelt, aangezien de vroege oogst borg staat voor een dunne vruchtwand en ervoor zorgt dat de schil niet storend is voor de consument en de smaak en aangenaam blijft.

Deze pepers — een van de meest typische gerechten van de Baskische keuken — staan bekend om hun bijzondere smaak en uitstekende kwaliteit, en worden meestal gefrituurd als aperitiefhapje, garnering of voorgerecht gegeten.

5.3.   Causaal verband tussen het geografische gebied en de kwaliteit of kenmerken van het product (voor een BOB) dan wel een bepaalde hoedanigheid, de faam of een ander kenmerk van het product (voor een BGA)

Basis voor het verband tussen het afgebakende geografische gebied en de “Pimiento de Gernika” / “Gernikako Piperra” zijn de reputatie van het product en de van oudsher toegepaste teelttechnieken. Hieraan dankt dit product zijn grote populariteit bij de consument in het Baskenland en zijn waardering op de markt.

De “Pimiento de Gernika” / “Gernikako Piperra” is een van de langst bekende teelten in het Baskenland. De kennis over het zaaigoed en de teeltmethode wordt al eeuwenlang van generatie op generatie doorgegeven en is onderdeel geworden van de geschiedenis van Biskaje.

Belangrijke auteurs op het gebied van de gastronomie in het Baskenland en de rest van het land (Llona Larrauri, Busca Isusi, J.L. Iturrieta, J.J. Lapitz, José Castillo, Marquesa de Parebere en Ignacio Domenech) hebben zich in hun artikelen uiterst lovend over dit product uitgelaten of het in hun recepten verwerkt. Wereldbekende Baskische koks, zoals Arguiñano en Subijana, zijn dankbare afnemers van deze pepers.

Om meer bekendheid te geven aan de “Pimiento de Gernika” / “Gernikako Piperra” is in 1998 een speciale vereniging (de “Cofradía del Gernikako Piperra”) opgericht. Die vereniging organiseert activiteiten om de “Pimiento de Gernika” te promoten, en meer in het bijzonder degustaties op de traditionele markt van Gernika. Die stad is ook de plaats waaraan het product zijn naam ontleent omdat dit traditioneel het grootste teeltgebied was en omdat daar elke maandag een befaamde groenten- en fruitmarkt wordt gehouden waar de pepers prominent in het assortiment aanwezig zijn.

De “último lunes de Gernika” (laatste maandag van Gernika) is de voornaamste landbouwbeurs in het Baskenland, die meer dan 100 000 deelnemers aantrekt en op de laatste maandag van oktober wordt gehouden. Het oprichtingshandvest van de stad Gernika uit 1366 verwijst naar dit evenement.

Een ander bewijs voor de faam van dit product is de studie over producten van een erkende kwaliteit, die aan de hand van een kwantitatieve methode is uitgevoerd door het marktonderzoeksbedrijf IKERFEL. Van 16 tot 30 juli 2009 nam dit bedrijf in de autonome gemeenschap Baskenland 900 persoonlijke thuisinterviews af van personen die verantwoordelijk zijn voor de huishoudelijke inkopen. Uit deze studie blijkt dat 83 % van de bevolking van de autonome gemeenschap Baskenland de “Pimiento de Gernika” / “Gernikako Piperra” kent (spontane reactie en reactie op basis van suggestie).

Zoals hierboven reeds is aangetoond, speelt, naast de reputatie en de teeltmethoden, het klimaat in het afgebakende geografische gebied een doorslaggevende rol voor de kwaliteit en de specificiteit van dit product.

De temperatuur en vochtigheid in het geografische gebied zijn ideaal voor de groei en de reproductie van dit type pepers.

Wanneer deze peper wordt geteeld in het — warmere — zuiden van Spanje of in perioden met hoge temperaturen en een lage vochtigheidsgraad, neemt de handelskwaliteit af omdat een groter aandeel van de pepers te maken krijgt met de hierboven beschreven fysiologische problemen (een te dikke schil, neusrot en/of te scherpe smaak).

Deze lokale variëteit is het rechtstreekse resultaat van het inzicht en de vakkennis van de plaatselijke telers. Ze past goed in de omgeving en is uitstekend afgestemd op de plaatselijke klimaatomstandigheden. De telers zijn er generatie na generatie in geslaagd de variëteit “Pimiento de Gernika” in stand te houden en het originele karakter van deze pepers te bewaren, zowel op het gebied van de teelt zelf als op het gebied van het specifieke commerciële gebruik dat van de pepers wordt gemaakt. De “Pimiento de Gernika” ontleent zijn specifieke karakter aan de perfecte wijze waarop hij op het productiegebied is afgestemd.

Verwijzing naar de bekendmaking van het productdossier

http://www.nasdap.ejgv.euskadi.eus/r50-4633/es/contenidos/informacion/dop_pimiento/es_agripes/dop_pimiento.html

---

(1)  PB L 343 van 14.12.2012, blz. 1.

---