# Dziennik Urzędowy C 440/6 gr

| | ISSN 1977-1002 |
| --- | --- |
| Dziennik Urzędowy
  Unii Europejskiej | C 440 |
| | |
| Wydanie polskie | Informacje i zawiadomienia | Rocznik 616 grudnia 2018 |

ISSN 1977-1002

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 440

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Rocznik 616 grudnia 2018

---

| Spis treśći | Strona |
| --- | --- |
| | I   Rezolucje, zalecenia i opinie |
| | OPINIE |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 537. sesja plenarna EKES-u, 19.9.2018–20.9.2018 |
| 2018/C 440/01 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Sztuczna inteligencja: przewidywanie jej wpływu na pracę w celu zapewnienia sprawiedliwej transformacji (opinia z inicjatywy własnej) | 1 |
| 2018/C 440/02 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zaufanie, prywatność i bezpieczeństwo konsumentów i przedsiębiorstw w internecie rzeczy (opinia z inicjatywy własnej) | 8 |
| 2018/C 440/03 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Odpowiednie wskaźniki do oceny celów zrównoważonego rozwoju – wkład społeczeństwa obywatelskiego (opinia z inicjatywy własnej) | 14 |
| 2018/C 440/04 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wkład obszarów wiejskich Europy w Europejski Rok Dziedzictwa Kulturowego 2018 z myślą o zapewnieniu zrównoważonego rozwoju i spójności między obszarami wiejskimi a miejskimi (opinia z inicjatywy własnej) | 22 |
| 2018/C 440/05 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wpływ zasady pomocniczości i nadmiernie rygorystycznego wdrażania przepisów na gospodarkę i zatrudnienie (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji austriackiej) | 28 |
| 2018/C 440/06 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Przepaść cyfrowa między kobietami a mężczyznami (opinia rozpoznawcza na wniosek Parlamentu Europejskiego) | 37 |
| 2018/C 440/07 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Biogospodarka – wkład w osiąganie unijnych celów klimatycznych i energetycznych oraz celów zrównoważonego rozwoju ONZ (opinia rozpoznawcza) | 45 |

Spis treśći

Strona

I   Rezolucje, zalecenia i opinie

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

537. sesja plenarna EKES-u, 19.9.2018–20.9.2018

2018/C 440/01

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Sztuczna inteligencja: przewidywanie jej wpływu na pracę w celu zapewnienia sprawiedliwej transformacji (opinia z inicjatywy własnej)

1

2018/C 440/02

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zaufanie, prywatność i bezpieczeństwo konsumentów i przedsiębiorstw w internecie rzeczy (opinia z inicjatywy własnej)

8

2018/C 440/03

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Odpowiednie wskaźniki do oceny celów zrównoważonego rozwoju – wkład społeczeństwa obywatelskiego (opinia z inicjatywy własnej)

14

2018/C 440/04

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wkład obszarów wiejskich Europy w Europejski Rok Dziedzictwa Kulturowego 2018 z myślą o zapewnieniu zrównoważonego rozwoju i spójności między obszarami wiejskimi a miejskimi (opinia z inicjatywy własnej)

22

2018/C 440/05

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wpływ zasady pomocniczości i nadmiernie rygorystycznego wdrażania przepisów na gospodarkę i zatrudnienie (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji austriackiej)

28

2018/C 440/06

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Przepaść cyfrowa między kobietami a mężczyznami (opinia rozpoznawcza na wniosek Parlamentu Europejskiego)

37

2018/C 440/07

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Biogospodarka – wkład w osiąganie unijnych celów klimatycznych i energetycznych oraz celów zrównoważonego rozwoju ONZ (opinia rozpoznawcza)

45

---

| | III   Akty przygotowawcze |
| --- | --- |
| | EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY |
| | 537. sesja plenarna EKES-u, 19.9.2018–20.9.2018 |
| 2018/C 440/08 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Sztuczna inteligencja dla Europy(COM(2018) 237 final) | 51 |
| 2018/C 440/09 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie umożliwienia transformacji cyfrowej opieki zdrowotnej i społecznej na jednolitym rynku cyfrowym; wzmacniania pozycji obywateli i budowania zdrowszego społeczeństwa(COM(2018) 233 final) | 57 |
| 2018/C 440/10 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego a) Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie powództw przedstawicielskich w celu ochrony zbiorowych interesów konsumentów i uchylającej dyrektywę 2009/22/WE(COM(2018) 184 final – 2018/0089 (COD)) oraz b) Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r., dyrektywę 98/6/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektywę 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE w odniesieniu do lepszego egzekwowania i unowocześnienia przepisów UE dotyczących ochrony konsumenta(COM(2018) 185 final – 2018/0090 (COD)) | 66 |
| 2018/C 440/11 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Odnowiony europejski program na rzecz badań i innowacji – szansa Europy na ukształtowanie własnej przyszłości(Wkład Komisji Europejskiej w nieformalne spotkanie przywódców UE dotyczące innowacji w Sofii w dniu 16 maja 2018 r.)
  (COM(2018) 306 final) | 73 |
| 2018/C 440/12 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenia (UE) nr 596/2014 i (UE) 2017/1129 w odniesieniu do promowania korzystania z rynków rozwoju MŚP(COM(2018) 331 final – 2018/0165 (COD)) | 79 |
| 2018/C 440/13 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/103/WE z dnia 16 września 2009 r. w sprawie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych i egzekwowania obowiązku ubezpieczania od takiej odpowiedzialności[COM(2018) 336 final – 2018/0168 (COD)] | 85 |
| 2018/C 440/14 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wymogów dotyczących homologacji typu pojazdów silnikowych i ich przyczep oraz układów, komponentów i oddzielnych zespołów technicznych przeznaczonych do tych pojazdów, w odniesieniu do ich ogólnego bezpieczeństwa oraz ochrony osób znajdujących się w pojeździe i niechronionych uczestników ruchu drogowego, zmieniającego rozporządzenie (UE) 2018/... oraz uchylające rozporządzenia (WE) nr 78/2009, (WE) nr 79/2009 i (WE) nr 661/2009[COM(2018) 286 final – 2018/0145 COD] | 90 |
| 2018/C 440/15 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady uzupełniający prawodawstwo w zakresie homologacji typu UE w odniesieniu do wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z Unii[COM(2018) 397 final – 2018/0220(COD)] | 95 |
| 2018/C 440/16 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 469/2009 dotyczące dodatkowego świadectwa ochronnego dla produktów leczniczych[COM(2018) 317 final – 2018/0161 (COD] | 100 |
| 2018/C 440/17 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zmiany i sprostowania rozporządzenia (UE) nr 167/2013 w sprawie homologacji i nadzoru rynku pojazdów rolniczych i leśnych(COM(2018) 289 final – 2018/0142 (COD)) | 104 |
| 2018/C 440/18 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Nowoczesny budżet dla Unii, która chroni, wspiera i broni. Wieloletnie ramy finansowe na lata 2021–2027[COM(2018) 321 final] – Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady określającego wieloletnie ramy finansowe na lata 2021–2027[COM(2018) 322 final/2 – 2018/0166 (APP)] – Wniosek dotyczący decyzji Rady w sprawie systemu zasobów własnych Unii Europejskiej[COM(2018) 325 final – 2018/0135 (CNS)] – Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady w sprawie metod i procedury udostępniania zasobów własnych opartych na wspólnej skonsolidowanej podstawie opodatkowania osób prawnych, na unijnym systemie handlu uprawnieniami do emisji i na niepoddawanych recyklingowi odpadach opakowaniowych z tworzyw sztucznych oraz w sprawie środków w celu zaspokojenia potrzeb gotówkowych[COM(2018) 326 final – 2018/0131 (NLE)] – Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady określającego środki wykonawcze dotyczące systemu zasobów własnych Unii Europejskiej[COM(2018) 327 final – 2018/0132 (APP)] – oraz Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie Rady (EWG, Euratom) nr 1553/89 w sprawie ostatecznych jednolitych warunków poboru środków własnych pochodzących z podatku od wartości dodanej[COM(2018) 328 final – 2018/0133 (NLE)] | 106 |
| 2018/C 440/19 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przepisów szczegółowych dotyczących celu Europejska współpraca terytorialna (Interreg) wspieranego w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz instrumentów finansowania zewnętrznego(COM(2018) 374 final – 2018/0199 (COD)) | 116 |
| 2018/C 440/20 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie mechanizmu eliminowania barier prawnych i administracyjnych w kontekście transgranicznym(COM(2018) 373 final – 2018/0198 (COD)) | 124 |
| 2018/C 440/21 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Europejski Urząd ds. Pracy[COM(2018) 131 final – 2018/0064 (COD)] | 128 |
| 2018/C 440/22 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie dostępu pracowników oraz osób samozatrudnionych do ochrony socjalnej[COM(2018) 132 final] | 135 |
| 2018/C 440/23 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie dostosowania wspólnej polityki wizowej do nowych wyzwań[COM(2018) 251 final] – Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 810/2009 ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Wizowy (kodeks wizowy)[COM(2018) 252 final – 2018/0061 (COD)] | 142 |
| 2018/C 440/24 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2004/37/WE w sprawie ochrony pracowników przed zagrożeniem dotyczącym narażenia na działanie czynników rakotwórczych lub mutagenów podczas pracy(COM(2018) 171 final – 2018/0081 (COD)) | 145 |
| 2018/C 440/25 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zalecenie Rady w sprawie ściślejszej współpracy w zakresie przeciwdziałania chorobom zwalczanym drogą szczepień[COM(2018) 244 final – SWD(2018) 149 final] | 150 |
| 2018/C 440/26 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 767/2008, rozporządzenie (WE) nr 810/2009, rozporządzenie (UE) 2017/2226, rozporządzenie (UE) 2016/399, rozporządzenie (UE) 2018/... (rozporządzenie w sprawie interoperacyjności) i decyzję 2004/512/WE oraz uchylające decyzję Rady 2008/633/WSiSW(COM(2018) 302 final) | 154 |
| 2018/C 440/27 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przejrzystości i zrównoważonego charakteru unijnej oceny ryzyka w łańcuchu żywnościowym, zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 178/2002 (w sprawie ogólnego prawa żywnościowego), dyrektywę 2001/18/WE (w sprawie zamierzonego uwalniania do środowiska organizmów zmodyfikowanych genetycznie), rozporządzenie (WE) nr 1829/2003 (w sprawie genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy), rozporządzenie (WE) nr 1831/2003 (w sprawie dodatków stosowanych w żywieniu zwierząt), rozporządzenie (WE) nr 2065/2003 (w sprawie środków aromatyzujących dymu wędzarniczego), rozporządzenie (WE) nr 1935/2004 (w sprawie materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością), rozporządzenie (WE) nr 1331/2008 (w sprawie jednolitej procedury wydawania zezwoleń na stosowanie dodatków do żywności, enzymów spożywczych i środków aromatyzujących), rozporządzenie (WE) nr 1107/2009 (w sprawie środków ochrony roślin) oraz rozporządzenie (UE) 2015/2283 (w sprawie nowej żywności)[COM(2018) 179 final – 2018/0088 (COD)] | 158 |
| 2018/C 440/28 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek w sprawie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych w relacjach między przedsiębiorstwami w łańcuchu dostaw żywności(COM(2018) 173 final) | 165 |
| 2018/C 440/29 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego wieloletni plan gospodarowania stadami ryb w wodach zachodnich i wodach z nimi sąsiadujących oraz połowów eksploatujących te stada, zmieniającego rozporządzenie (UE) 2016/1139 ustanawiające wieloletni plan dla Morza Bałtyckiego oraz uchylającego rozporządzenia (WE) nr 811/2004, (WE) nr 2166/2005, (WE) nr 388/2006, (WE) nr 509/2007 i (WE) nr 1300/2008[COM(2018) 149 final – 2018/0074 (COD)] | 171 |
| 2018/C 440/30 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wieloletniego planu odbudowy populacji włócznika śródziemnomorskiego oraz zmiany rozporządzeń (WE) nr 1967/2006 i (UE) 2017/2107[COM(2018) 229 final – 2018/0109 (COD)] | 174 |
| 2018/C 440/31 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie propagowania sprawiedliwości i przejrzystości dla użytkowników biznesowych korzystających z usług pośrednictwa internetowego[COM(2018) 238 final – 2018/0112(COD)] | 177 |
| 2018/C 440/32 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Zwalczanie dezinformacji w internecie: podejście europejskie[COM(2018) 236 final] | 183 |
| 2018/C 440/33 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego instrument Łącząc Europę oraz uchylającego rozporządzenia (UE) nr 1316/2013 i (UE) nr 283/2014(COM(2018) 438 final – 2018/0228 (COD)) | 191 |
| 2018/C 440/34 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego program wymiany, pomocy i szkoleń w dziedzinie ochrony euro przed fałszowaniem na lata 2021–2027 (program Perykles IV)(COM(2018) 369 final – 2018/0194(CNS)) | 199 |

III   Akty przygotowawcze

EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY

537. sesja plenarna EKES-u, 19.9.2018–20.9.2018

2018/C 440/08

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Sztuczna inteligencja dla Europy(COM(2018) 237 final)

(COM(2018) 237 final)

51

2018/C 440/09

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie umożliwienia transformacji cyfrowej opieki zdrowotnej i społecznej na jednolitym rynku cyfrowym; wzmacniania pozycji obywateli i budowania zdrowszego społeczeństwa(COM(2018) 233 final)

(COM(2018) 233 final)

57

2018/C 440/10

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego a) Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie powództw przedstawicielskich w celu ochrony zbiorowych interesów konsumentów i uchylającej dyrektywę 2009/22/WE(COM(2018) 184 final – 2018/0089 (COD)) oraz b) Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r., dyrektywę 98/6/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektywę 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE w odniesieniu do lepszego egzekwowania i unowocześnienia przepisów UE dotyczących ochrony konsumenta(COM(2018) 185 final – 2018/0090 (COD))

(COM(2018) 184 final – 2018/0089 (COD))

(COM(2018) 185 final – 2018/0090 (COD))

66

2018/C 440/11

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Odnowiony europejski program na rzecz badań i innowacji – szansa Europy na ukształtowanie własnej przyszłości(Wkład Komisji Europejskiej w nieformalne spotkanie przywódców UE dotyczące innowacji w Sofii w dniu 16 maja 2018 r.)
  (COM(2018) 306 final)

(Wkład Komisji Europejskiej w nieformalne spotkanie przywódców UE dotyczące innowacji w Sofii w dniu 16 maja 2018 r.)

(COM(2018) 306 final)

73

2018/C 440/12

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenia (UE) nr 596/2014 i (UE) 2017/1129 w odniesieniu do promowania korzystania z rynków rozwoju MŚP(COM(2018) 331 final – 2018/0165 (COD))

(COM(2018) 331 final – 2018/0165 (COD))

79

2018/C 440/13

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/103/WE z dnia 16 września 2009 r. w sprawie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych i egzekwowania obowiązku ubezpieczania od takiej odpowiedzialności[COM(2018) 336 final – 2018/0168 (COD)]

[COM(2018) 336 final – 2018/0168 (COD)]

85

2018/C 440/14

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wymogów dotyczących homologacji typu pojazdów silnikowych i ich przyczep oraz układów, komponentów i oddzielnych zespołów technicznych przeznaczonych do tych pojazdów, w odniesieniu do ich ogólnego bezpieczeństwa oraz ochrony osób znajdujących się w pojeździe i niechronionych uczestników ruchu drogowego, zmieniającego rozporządzenie (UE) 2018/... oraz uchylające rozporządzenia (WE) nr 78/2009, (WE) nr 79/2009 i (WE) nr 661/2009[COM(2018) 286 final – 2018/0145 COD]

[COM(2018) 286 final – 2018/0145 COD]

90

2018/C 440/15

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady uzupełniający prawodawstwo w zakresie homologacji typu UE w odniesieniu do wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z Unii[COM(2018) 397 final – 2018/0220(COD)]

[COM(2018) 397 final – 2018/0220(COD)]

95

2018/C 440/16

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 469/2009 dotyczące dodatkowego świadectwa ochronnego dla produktów leczniczych[COM(2018) 317 final – 2018/0161 (COD]

[COM(2018) 317 final – 2018/0161 (COD]

100

2018/C 440/17

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zmiany i sprostowania rozporządzenia (UE) nr 167/2013 w sprawie homologacji i nadzoru rynku pojazdów rolniczych i leśnych(COM(2018) 289 final – 2018/0142 (COD))

(COM(2018) 289 final – 2018/0142 (COD))

104

2018/C 440/18

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Nowoczesny budżet dla Unii, która chroni, wspiera i broni. Wieloletnie ramy finansowe na lata 2021–2027[COM(2018) 321 final] – Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady określającego wieloletnie ramy finansowe na lata 2021–2027[COM(2018) 322 final/2 – 2018/0166 (APP)] – Wniosek dotyczący decyzji Rady w sprawie systemu zasobów własnych Unii Europejskiej[COM(2018) 325 final – 2018/0135 (CNS)] – Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady w sprawie metod i procedury udostępniania zasobów własnych opartych na wspólnej skonsolidowanej podstawie opodatkowania osób prawnych, na unijnym systemie handlu uprawnieniami do emisji i na niepoddawanych recyklingowi odpadach opakowaniowych z tworzyw sztucznych oraz w sprawie środków w celu zaspokojenia potrzeb gotówkowych[COM(2018) 326 final – 2018/0131 (NLE)] – Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady określającego środki wykonawcze dotyczące systemu zasobów własnych Unii Europejskiej[COM(2018) 327 final – 2018/0132 (APP)] – oraz Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie Rady (EWG, Euratom) nr 1553/89 w sprawie ostatecznych jednolitych warunków poboru środków własnych pochodzących z podatku od wartości dodanej[COM(2018) 328 final – 2018/0133 (NLE)]

[COM(2018) 321 final]

[COM(2018) 322 final/2 – 2018/0166 (APP)]

[COM(2018) 325 final – 2018/0135 (CNS)]

[COM(2018) 326 final – 2018/0131 (NLE)]

[COM(2018) 327 final – 2018/0132 (APP)]

[COM(2018) 328 final – 2018/0133 (NLE)]

106

2018/C 440/19

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przepisów szczegółowych dotyczących celu Europejska współpraca terytorialna (Interreg) wspieranego w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz instrumentów finansowania zewnętrznego(COM(2018) 374 final – 2018/0199 (COD))

(COM(2018) 374 final – 2018/0199 (COD))

116

2018/C 440/20

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie mechanizmu eliminowania barier prawnych i administracyjnych w kontekście transgranicznym(COM(2018) 373 final – 2018/0198 (COD))

(COM(2018) 373 final – 2018/0198 (COD))

124

2018/C 440/21

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Europejski Urząd ds. Pracy[COM(2018) 131 final – 2018/0064 (COD)]

[COM(2018) 131 final – 2018/0064 (COD)]

128

2018/C 440/22

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie dostępu pracowników oraz osób samozatrudnionych do ochrony socjalnej[COM(2018) 132 final]

[COM(2018) 132 final]

135

2018/C 440/23

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie dostosowania wspólnej polityki wizowej do nowych wyzwań[COM(2018) 251 final] – Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 810/2009 ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Wizowy (kodeks wizowy)[COM(2018) 252 final – 2018/0061 (COD)]

[COM(2018) 251 final]

[COM(2018) 252 final – 2018/0061 (COD)]

142

2018/C 440/24

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2004/37/WE w sprawie ochrony pracowników przed zagrożeniem dotyczącym narażenia na działanie czynników rakotwórczych lub mutagenów podczas pracy(COM(2018) 171 final – 2018/0081 (COD))

(COM(2018) 171 final – 2018/0081 (COD))

145

2018/C 440/25

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zalecenie Rady w sprawie ściślejszej współpracy w zakresie przeciwdziałania chorobom zwalczanym drogą szczepień[COM(2018) 244 final – SWD(2018) 149 final]

[COM(2018) 244 final – SWD(2018) 149 final]

150

2018/C 440/26

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 767/2008, rozporządzenie (WE) nr 810/2009, rozporządzenie (UE) 2017/2226, rozporządzenie (UE) 2016/399, rozporządzenie (UE) 2018/... (rozporządzenie w sprawie interoperacyjności) i decyzję 2004/512/WE oraz uchylające decyzję Rady 2008/633/WSiSW(COM(2018) 302 final)

(COM(2018) 302 final)

154

2018/C 440/27

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przejrzystości i zrównoważonego charakteru unijnej oceny ryzyka w łańcuchu żywnościowym, zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 178/2002 (w sprawie ogólnego prawa żywnościowego), dyrektywę 2001/18/WE (w sprawie zamierzonego uwalniania do środowiska organizmów zmodyfikowanych genetycznie), rozporządzenie (WE) nr 1829/2003 (w sprawie genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy), rozporządzenie (WE) nr 1831/2003 (w sprawie dodatków stosowanych w żywieniu zwierząt), rozporządzenie (WE) nr 2065/2003 (w sprawie środków aromatyzujących dymu wędzarniczego), rozporządzenie (WE) nr 1935/2004 (w sprawie materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością), rozporządzenie (WE) nr 1331/2008 (w sprawie jednolitej procedury wydawania zezwoleń na stosowanie dodatków do żywności, enzymów spożywczych i środków aromatyzujących), rozporządzenie (WE) nr 1107/2009 (w sprawie środków ochrony roślin) oraz rozporządzenie (UE) 2015/2283 (w sprawie nowej żywności)[COM(2018) 179 final – 2018/0088 (COD)]

[COM(2018) 179 final – 2018/0088 (COD)]

158

2018/C 440/28

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek w sprawie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych w relacjach między przedsiębiorstwami w łańcuchu dostaw żywności(COM(2018) 173 final)

(COM(2018) 173 final)

165

2018/C 440/29

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego wieloletni plan gospodarowania stadami ryb w wodach zachodnich i wodach z nimi sąsiadujących oraz połowów eksploatujących te stada, zmieniającego rozporządzenie (UE) 2016/1139 ustanawiające wieloletni plan dla Morza Bałtyckiego oraz uchylającego rozporządzenia (WE) nr 811/2004, (WE) nr 2166/2005, (WE) nr 388/2006, (WE) nr 509/2007 i (WE) nr 1300/2008[COM(2018) 149 final – 2018/0074 (COD)]

[COM(2018) 149 final – 2018/0074 (COD)]

171

2018/C 440/30

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wieloletniego planu odbudowy populacji włócznika śródziemnomorskiego oraz zmiany rozporządzeń (WE) nr 1967/2006 i (UE) 2017/2107[COM(2018) 229 final – 2018/0109 (COD)]

[COM(2018) 229 final – 2018/0109 (COD)]

174

2018/C 440/31

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie propagowania sprawiedliwości i przejrzystości dla użytkowników biznesowych korzystających z usług pośrednictwa internetowego[COM(2018) 238 final – 2018/0112(COD)]

[COM(2018) 238 final – 2018/0112(COD)]

177

2018/C 440/32

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Zwalczanie dezinformacji w internecie: podejście europejskie[COM(2018) 236 final]

[COM(2018) 236 final]

183

2018/C 440/33

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego instrument Łącząc Europę oraz uchylającego rozporządzenia (UE) nr 1316/2013 i (UE) nr 283/2014(COM(2018) 438 final – 2018/0228 (COD))

(COM(2018) 438 final – 2018/0228 (COD))

191

2018/C 440/34

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego program wymiany, pomocy i szkoleń w dziedzinie ochrony euro przed fałszowaniem na lata 2021–2027 (program Perykles IV)(COM(2018) 369 final – 2018/0194(CNS))

(COM(2018) 369 final – 2018/0194(CNS))

199

---

| PL | |
| --- | --- |

PL

---

I Rezolucje, zalecenia i opinie

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

537. sesja plenarna EKES-u, 19.9.2018–20.9.2018

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/1 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/1

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Sztuczna inteligencja: przewidywanie jej wpływu na pracę w celu zapewnienia sprawiedliwej transformacji”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2018/C 440/01)

| Sprawozdawca: | Franca SALIS-MADINIER |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Franca SALIS-MADINIER

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 15.2.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 4.9.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 183/1/2 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

15.2.2018

Podstawa prawna

Art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

4.9.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

183/1/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Sztuczna inteligencja (SI) i robotyka rozszerzą zakres skutków cyfryzacji gospodarki na rynkach pracy i spotęgują je (1). Postęp technologiczny zawsze oddziaływał na pracę i zatrudnienie, wymagając nowych form wsparcia socjalnego i społecznego. EKES żywi przekonanie, że rozwój technologiczny może przyczynić się do rozwoju gospodarki i społeczeństwa. Jednak jest zdania, że lekceważenie jego ogólnych skutków dla społeczeństwa byłoby błędem. W świecie pracy sztuczna inteligencja rozszerzy i zwiększy zakres automatyzacji miejsc pracy (2). Z tego względu EKES pragnie uczestniczyć w procesie przygotowania transformacji społecznej, która będzie towarzyszyć rozwojowi sztucznej inteligencji i robotyki, poprzez wzmocnienie i modernizację europejskiego modelu społecznego. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES pragnie zwrócić uwagę na potencjał SI i jej zastosowań, w szczególności w dziedzinie opieki zdrowotnej, bezpieczeństwa transportu i energetyki, przeciwdziałania zmianie klimatu, zapobiegania zagrożeniom w zakresie cyberbezpieczeństwa. Unia Europejska, rządy i organizacje społeczeństwa obywatelskiego mają istotną rolę do odegrania w celu pełnego wykorzystania korzyści, jakie może przynieść z sobą sztuczna inteligencja, zwłaszcza osobom niepełnosprawnym, osobom o ograniczonej możliwości poruszania się, a także osobom starszym i ludziom przewlekle chorych. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Jednakże UE nie posiada wystarczających danych na temat gospodarki cyfrowej i przemian społecznych, które ona za sobą pociąga. EKES zaleca ulepszenie narzędzi statystycznych i badawczych, w szczególności w zakresie sztucznej inteligencji, zastosowania robotów przemysłowych i usługowych, internetu rzeczy oraz nowych modeli ekonomicznych (gospodarka platformowa, nowe formy zatrudnienia i pracy). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES zwraca się do Komisji Europejskiej o promowanie i wspieranie realizacji badań na szczeblu europejskich komitetów sektorowego dialogu społecznego na temat sektorowego oddziaływania SI i robotyki oraz, w szerszym ujęciu, cyfryzacji gospodarki. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Wiadomo, że sztuczna inteligencja i robotyka spowodują przenoszenie i transformację miejsc pracy – niektóre zanikną, a powstaną nowe. W każdym przypadku UE powinna zagwarantować wszystkim pracownikom – najemnym, samozatrudnionym i fikcyjnie samozatrudnionym – dostęp do ochrony socjalnej, zgodnie z Europejskim filarem praw socjalnych. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Komisja zaproponowała wzmocnienie Europejskiego Funduszu Dostosowania do Globalizacji, aby mogli z niego skorzystać pracownicy, którzy tracą pracę, i samozatrudnieni, którzy zaprzestają prowadzenia działalności z powodu cyfryzacji gospodarki (3). EKES widzi w tym krok w kierunku utworzenia prawdziwego Europejskiego Funduszu Transformacji, który przyczyniałby się do społecznie odpowiedzialnego zarządzania transformacją cyfrową. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES zaleca stosowanie i wzmocnienie zasad, zobowiązań i obowiązków zawartych w istniejących tekstach przyjętych przez instytucje europejskie, a także przez partnerów społecznych, dotyczących informowania pracowników i konsultacji z nimi (4), zwłaszcza podczas wprowadzania nowych technologii, w tym sztucznej inteligencji i robotyki. EKES wzywa do opracowania europejskiego programu w dziedzinie sztucznej inteligencji, który sprzyjałby włączeniu społecznemu, byłby oparty na wyżej wspomnianych tekstach i na Europejskim filarze praw socjalnych oraz angażowałby wszystkie zainteresowane strony. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES zaleca, aby w wytycznych w dziedzinie etyki odnośnie do SI, które opracuje Komisja, określono wyraźną granicę dotyczącą interakcji między pracownikami i inteligentnymi maszynami, tak aby człowiek nigdy nie stał się wykonawcą poleceń maszyny. Z myślą o sztucznej inteligencji sprzyjającej włączeniu społecznemu wytyczne te powinny ustanawiać zasady uczestnictwa, rozliczalności, odpowiedzialności za procesy produkcji, tak aby – jak to podkreślono w Konstytucji MOP-u – praca dawała wykonującym ją osobom satysfakcję, że wykorzystują wszystkie swoje zdolności i wiedzę i jak najlepiej przyczyniają się do dobrostanu społecznego. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES zaleca również, by w wytycznych tych zawarto zasady przejrzystości wykorzystywania systemów SI w procesie rekrutacji, oceny i kontroli zarządczej pracowników, a także zasady dotyczące bezpieczeństwa i zdrowia oraz poprawy warunków pracy. Ponadto wytyczne powinny zapewniać ochronę praw i wolności w zakresie przetwarzania danych pracowników, z poszanowaniem zasad niedyskryminacji. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Wdrażanie wytycznych w zakresie etyki dotyczących sztucznej inteligencji powinno podlegać monitorowaniu. To zadanie nadzoru lub czujnej obserwacji można by powierzyć europejskiemu obserwatorium etyki w zakresie sztucznej inteligencji, które monitorowałoby także przedsiębiorstwa. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES zaleca prowadzenie szkoleń w dziedzinie etyki dla inżynierów i projektantów inteligentnych maszyn, aby zapobiec wprowadzaniu nowych form cyfrowego tayloryzmu, w ramach którego człowiek jedynie wykonywałby polecenia maszyn. Należy wspierać rozpowszechnianie dobrych praktyk i wymianę pozytywnych doświadczeń w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES wzywa do wyjaśnienia zasady odpowiedzialności prawnej. Jeśli chodzi o relację między człowiekiem a maszyną, pojawiające się zagrożenia w zakresie zdrowia i bezpieczeństwa powinny być przedmiotem ambitniejszego podejścia w ramach dyrektywy w sprawie odpowiedzialności za produkty (5). |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Wobec ryzyka wystąpienia polaryzacji społecznej w procesie transformacji cyfrowej EKES wzywa instytucje UE do rozpoczęcia dyskusji na temat kwestii finansowania budżetów publicznych i systemów zabezpieczenia społecznego w gospodarce o coraz większej ilości robotów (6) w sytuacji, gdy podstawowym źródłem przychodów podatkowych w Europie pozostaje podatek od pracy. W debacie tej należałoby również uwzględnić kwestię redystrybucji zysków płynących z cyfryzacji, aby zastosować zasadę sprawiedliwości. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Wstęp

| 2.1. | Rozwój sztucznej inteligencji przebiegał nierównomiernie przez całą drugą połowę XX w., od czasu narodzin tego pojęcia w 1956 r. Wiązano z nią wielkie nadzieje, ale przyniosła również wiele rozczarowań. Jednak od kilku lat jej rozwój nabrał na nowo rozpędu dzięki bezprecedensowym w historii ludzkości możliwościom gromadzenia, organizacji i magazynowania danych (technologia dużych zbiorów danych) oraz gwałtownemu wzrostowi mocy obliczeniowej komputerów i możliwości algorytmów. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W 2017 r. EKES opracował opinię na temat sztucznej inteligencji (7), w której poruszono wiele zagadnień. Jak podkreślono w opinii, nie istnieje dokładna definicja sztucznej inteligencji. Na potrzeby niniejszej opinii sztuczną inteligencję uznaje się za dyscyplinę mającą na celu zastosowanie technologii cyfrowych do tworzenia systemów zdolnych do niezależnego odtwarzania ludzkich funkcji poznawczych, obejmujących w szczególności pobieranie danych, formę rozumienia i dostosowywania (maszynowe rozwiązywanie problemów, rozumowanie i uczenie się). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Systemy SI są już dzisiaj zdolne do rozwiązywania złożonych problemów, czasami poza zasięgiem ludzkiej inteligencji. Zastosowania SI są potencjalnie niezliczone, zarówno w sektorze bankowości, ubezpieczeń, transportu, opieki zdrowotnej, edukacji, energetyki, marketingu, obronności, jak i w sektorach przemysłu, budownictwa, rolnictwa, rzemiosła itp. (8) Oczekuje się od SI poprawy wydajności procesów produkcji, pobudzenia zyskowności przedsiębiorstw i przyczynienia się do wzrostu gospodarczego. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Nowy etap rozwoju SI skłania również do szukania odpowiedzi na liczne pytania na temat jej potencjalnej roli w społeczeństwie, stopnia jej niezależności i interakcji z ludźmi. Jak podkreślono w opinii Komitetu na temat SI przyjętej w 2017 r. (9), pytania te dotyczą w szczególności etyki, bezpieczeństwa, przejrzystości, prywatności i norm pracy, edukacji, dostępności, ustawodawstwa i regulacji, rządów i demokracji. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | W dyskusji na temat SI należy połączyć różne podejścia, aby wyszła ona poza kwestie ekonomiczne, do których czasem się ogranicza. Takie multidyscyplinarne ramy byłyby przydatne w analizie oddziaływania sztucznej inteligencji na świat pracy, ponieważ stanowi on jedno z głównych miejsc interakcji między człowiekiem a maszyną. Od zawsze technika miała wpływ na pracę. Skutki SI dla zatrudnienia i pracy wymagają więc szczególnej uwagi na szczeblu politycznym, ponieważ zadaniem instytucji jest przede wszystkim zapewnienie zrównoważonego pod względem społecznym charakteru procesów transformacji gospodarczej (10). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Celem niniejszej opinii z inicjatywy własnej jest przedstawienie wyzwań, jakie stawia SI w dziedzinie zatrudnienia, łącznie z jego charakterem, oraz w dziedzinie warunków pracy i jej organizacji. Jak już zauważył Komitet (11), potrzebne są lepsze statystyki i badania, by bardziej szczegółowo ująć prognozy dotyczące rozwoju sytuacji na rynku pracy, oraz jasne wskaźniki dotyczące pewnych tendencji związanych w szczególności z jakością pracy, polaryzacją zatrudnienia i dochodów oraz warunkami pracy w procesie transformacji cyfrowej. UE nie posiada wystarczających danych na temat tak zwanej gospodarki dzielenia się, platform pracy na wezwanie, nowych modeli podwykonawstwa online, a także korzystania z robotów przemysłowych i robotów wykonujących usługi na rzecz osób, internetu rzeczy oraz zastosowania i rozpowszechniania systemów SI. |
| --- | --- |

2.6.

3.   SI i zmiana wielkości zatrudnienia

| 3.1. | Kwestia wpływu wdrożenia sztucznej inteligencji i robotyki do procesów produkcji na wielkość zatrudnienia budzi kontrowersje. W wielu badaniach próbowano udzielić odpowiedzi na to pytanie, lecz nie udało się dojść do naukowego konsensusu. Rozbieżność wyników (sięgających od 9 % do 54 % zagrożonych miejsc pracy (12)) stanowi odzwierciedlenie złożonego charakteru doboru metodyki i jej decydującego wpływu na wyniki badania. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Prognozy są niepewne, ponieważ występują również czynniki inne niż potencjał techniczny automatyzacji: zmiany polityczne, regulacyjne, ekonomiczne, demograficzne, a także dotyczące akceptacji społecznej. Nie wystarczy dysponować dopracowaną technologią, by zagwarantować jej stosowanie i rozpowszechnianie. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Ponadto nie da się przewidzieć, jaki będzie bilans netto miejsc pracy podlegających automatyzacji w każdym sektorze, jeśli nie uwzględni się przekształceń zawodów i tempa tworzenia nowych miejsc pracy. W istocie rozwój systemów SI będzie wymagał nowych miejsc pracy w dziedzinie inżynierii, informatyki i telekomunikacji (inżynierowie, technicy i operatorzy), a także w dziedzinie technologii dużych zbiorów danych: specjalistów ds. danych, analityków danych, eksploratorów danych itd. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Zadaniem instytucji publicznych będzie zapewnienie zrównoważonego pod względem społecznym charakteru transformacji cyfrowej, która będzie mogła wpłynąć jednocześnie na ilość i jakość miejsc pracy (13). Jednym z zagrożeń podkreślanych przez ekspertów jest ryzyko polaryzacji miejsc pracy na „supergwiazdy” z jednej strony, posiadające kwalifikacje przydatne dla gospodarki cyfrowej, oraz „przegranych” z drugiej strony, których kwalifikacje, doświadczenie i wiedza fachowa stopniowo będą tracić przydatność w wyniku tej transformacji. W swoim niedawnym komunikacie (14) Komisja Europejska proponuje w reakcji na to wyzwanie podjęcie działań w dziedzinie edukacji, szkolenia, poprawy umiejętności podstawowych w zakresie pisania, czytania i liczenia oraz umiejętności cyfrowych. Reakcja ta zasługuje na wsparcie podmiotów gospodarczych i społecznych, przede wszystkim w ramach dialogu społecznego na szczeblu krajowym, europejskim, międzybranżowym i sektorowym (15). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES uważa jednakże że działania te nie wystarczą, by sprostać wszystkim wyzwaniom, w szczególności niepewności dotyczącej zmian w zatrudnieniu. Warte opracowania są trzy dodatkowe ścieżki: sztucznej inteligencji sprzyjającej włączeniu społecznemu, przewidywania zmian oraz odpowiedzialnych społecznie i uregulowanych restrukturyzacji w przypadku, gdy nie będzie można uniknąć planów socjalnych. |
| --- | --- |

3.5.

4.   SI i automatyzacja sprzyjające włączeniu i inteligentne

| 4.1. | EKES wspiera stosowanie programu SI i automatyzacji sprzyjających włączeniu. Oznacza to, że podczas wprowadzania w przedsiębiorstwach nowych procesów opartych na nowych technologiach warto włączać pracowników w zasady działania tych procesów. Jak zauważa WRR (16), „sprzyjające włączeniu i inteligentne” wdrażanie nowych technologii, w którym pracownicy pozostają w centrum procesów i uczestniczą w ich ulepszaniu, może przyczynić się do ułatwienia doskonalenia procesów produkcji (17). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Mając na uwadze, jaki wpływ wywierają algorytmy na warunki pracy, rekrutację i ocenę zawodową, EKES popiera zasadę przejrzystości algorytmów, która nie polega na ujawnianiu kodów, lecz na zadbaniu o zrozumiałość parametrów i kryteriów stanowiących podstawę podejmowanych decyzji. Zawsze możliwe powinno być odwołanie się do człowieka. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | SI stawiająca pracownika w centrum zainteresowania bierze pod uwagę opinie osób, które będą miały za zadanie pracować w ramach nowych procesów technologicznych, jasno definiuje zadania i obowiązki, które pozostaną w gestii pracowników, oraz utrzymuje formy poczucia sprawczości pracowników, tak aby nie stali się jedynie wykonawcami poleceń. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Należy wyjaśnić zasadę odpowiedzialności prawnej. Roboty przemysłowe lub usługowe w coraz większym stopniu współpracują z człowiekiem. SI pozwala robotom na „wyjście z klatek” i może dochodzić do wypadków (18). Dlatego należy jasno określić zakres odpowiedzialności niezależnych systemów w razie wypadku; należy zapewnić możliwość pokrycia ryzyka w zakresie zdrowia i bezpieczeństwa pracowników. Komisja Europejska inicjuje refleksję nad tymi nowymi zagrożeniami w kontekście dyrektywy w sprawie odpowiedzialności za produkty (19). Jeśli chodzi o bezpieczeństwo w miejscu pracy, podejście to powinno być ambitniejsze. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Zasada sprawiedliwości w świecie pracy polega na niepozbawianiu pracownika jego pracy. Niektórzy eksperci podkreślają, że sztuczna inteligencja przyczynia się do swoistego pozbawienia pracowników kwalifikacji. Dlatego też należy zadbać o to, aby – jak to ujęto w Konstytucji MOP-u – praca dawała wykonującym ją osobom satysfakcję, że wykorzystują wszystkie swoje zdolności i wiedzę i jak najlepiej przyczyniają się do dobrostanu społecznego. Z menedżerskiego punktu widzenia jest to również sposób na utrzymanie motywacji do pracy. |
| --- | --- |

4.5.

5.   Przewidywanie zmiany

| 5.1. | W ostatnich latach w wielu badaniach zauważono osłabienie europejskiego, a czasem również krajowego dialogu społecznego, pomimo woli jego „odnowienia” wyrażanej przez Komisję i Radę Europejską. Tymczasem dialog społeczny jest jednym z narzędzi najlepiej dostosowanych do sprostania wyzwaniom społecznym związanym z cyfryzacją. Właśnie dlatego EKES apeluje, by dialog ten był nieprzerwanie prowadzony w przedsiębiorstwach i na wszystkich odpowiednich szczeblach, aby przygotować transformacje w sposób akceptowalny społecznie. Komitet przypomina, że dialog społeczny jest jedną z najlepszych gwarancji spokoju społecznego i niwelowania nierówności. Oprócz deklaracji politycznych dotyczących odnowienia dialogu społecznego instytucje unijne w znacznym stopniu ponoszą odpowiedzialność za zachęcanie do tego dialogu i pobudzanie go. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | W szczególności w odniesieniu do wdrażania nowych technologii dialog ten powinien umożliwić poznanie perspektyw transformacji procesów produkcji na poziomie przedsiębiorstw i sektorów oraz ocenę nowych potrzeb w dziedzinie kwalifikacji i szkolenia, ale również wcześniejsze zastanowienie się nad zastosowaniem SI do celów ulepszenia procesów organizacyjnych i produkcyjnych, poprawy kwalifikacji pracowników i optymalizacji zasobów uwolnionych przez SI, aby rozwijać nowe produkty, nowe usługi czy też poprawić jakość obsługi klienta. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Restrukturyzacja odpowiedzialna społecznie |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | W przypadku uznania planów socjalnych za nieuniknione – wyzwania dotyczą społecznego zarządzania restrukturyzacją. Jak podkreślili europejscy partnerzy społeczni w „Wytycznych referencyjnych w odniesieniu do zarządzania zmianą i jej konsekwencji społecznych” (20), w licznych studiach przypadków podkreślono znaczenie szukania wszystkich możliwych alternatyw dla zwolnienia z pracy, takich jak szkolenie, przekwalifikowanie czy wspieranie tworzenia przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | W przypadku restrukturyzacji informowanie pracowników i przeprowadzanie z nimi konsultacji powinno umożliwić, zgodnie z odpowiednimi dyrektywami europejskimi (21), poprawę przewidywalności wystąpienia ryzyka, ułatwienie pracownikom dostępu do szkoleń w przedsiębiorstwie, zwiększenie elastyczności organizacji pracy z zachowaniem bezpieczeństwa czy wspieranie zaangażowania pracowników w działalność i przyszłość przedsiębiorstwa. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Na koniec, jak słusznie podkreśla Komisja Europejska, UE powinna zagwarantować wszystkim obywatelom, łącznie z pracownikami najemnymi, samozatrudnionymi lub fikcyjnie samozatrudnionymi, dostęp do ochrony socjalnej, „bez względu na rodzaj i czas trwania ich stosunku pracy”, zgodnie z Europejskim filarem praw socjalnych (22). |
| --- | --- |

5.6.

6.   SI i zmieniające się warunki pracy

| 6.1. | W dniu 25 kwietnia 2018 r. Komisja Europejska przedstawiła „europejskie podejście” mające na celu promowanie polityki inwestowania w rozwój SI i wdrożenie wytycznych w zakresie etyki. Komisja podkreśla potencjał transformacji naszych społeczeństw przez technologie SI, przede wszystkim w sektorze transportu, opieki zdrowotnej i przemysłu wytwórczego. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Ten potencjał transformacji widoczny jest w procesach produkcji i oddziałuje również na przedmiot pracy. Wpływ ten może okazać się pozytywny, w szczególności jeśli chodzi o sposób, w jaki SI może przyczynić się do udoskonalenia tych procesów i poprawy jakości pracy. Podobne pozytywne skutki mogą zaistnieć dla elastycznych form organizacji pracy, gdzie podział zdolności decyzyjnych ma większe znaczenie, podobnie jak niezależność zespołów, wszechstronność, organizacja pozioma, praktyki innowacyjne i partycypacyjne (23). |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Jak podkreślają EKES (24) i sama Komisja, SI może pomagać pracownikom w powtarzalnych, żmudnych, a nawet niebezpiecznych zadaniach, a niektóre zastosowania SI mogą poprawić dobrostan pracowników i ułatwić im codzienne życie. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Jednak temu spojrzeniu towarzyszą kolejne pytania, w szczególności dotyczące interakcji między SI a pracownikiem oraz zmian w przedmiocie pracy. W jakim stopniu niezależne będą inteligentne maszyny w fabrykach, przedsiębiorstwach i biurach oraz jakie będą formy komplementarności z pracą ludzi? EKES podkreśla, że w nowym świecie pracy zasadnicze znaczenie ma zdefiniowanie relacji człowieka z maszyną. Bardzo ważne jest przyjęcie podejścia opartego na kontroli człowieka nad maszyną (25). |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Co do zasady, z etycznego punktu widzenia jest niemożliwe do przyjęcia, by SI ograniczała człowieka lub by był on uznawany za podległego maszynie, która narzucałaby mu zadania do wykonania, sposób i terminy ich wykonania. Jednakże wydaje się, że czasami dochodzi do przekroczenia tej granicy etycznej (26). Dlatego należy jasno określić tę granicę w wytycznych w zakresie etyki dotyczących sztucznej inteligencji. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Obecnie unijnym priorytetem powinno być zapobieganie powielaniu nowych form cyfrowego tayloryzmu pod wodzą projektantów inteligentnych maszyn. Właśnie dlatego, jak niedawno stwierdził Komitet, europejscy badacze, inżynierowie, projektanci i przedsiębiorcy współpracujący przy rozwoju i wprowadzaniu do obrotu systemów sztucznej inteligencji muszą działać według kryteriów odpowiedzialności społecznej i etycznej. Włączenie etyki i nauk humanistycznych do programu nauczania inżynierów może być właściwą odpowiedzią na ten wymóg (27). |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | Inną kwestią jest nadzór i kontrola menedżerska. Panuje powszechna zgoda co do konieczności racjonalnego nadzorowania procesów produkcji, czyli również wykonywanej pracy. Obecnie nowe narzędzia technologiczne pozwalają potencjalnie na wdrożenie inteligentnych systemów całkowitej kontroli pracowników w czasie rzeczywistym, co stwarza ryzyko nadzoru i kontroli o nieproporcjonalnej skali. |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | Kwestia racjonalnego i proporcjonalnego charakteru kontroli wykonania pracy i wskaźników wydajności oraz opartej na zaufaniu relacji między osobą kierującą i kierowaną jest tematem, który również zasługuje na uwagę w ramach dialogu społecznego na szczeblu krajowym, europejskim, międzybranżowym i sektorowym. |
| --- | --- |

6.8.

| 6.9. | Kwestia tendencyjności algorytmów i danych treningowych oraz możliwych szkodliwych skutków dyskryminacji wciąż budzi kontrowersje. Zdaniem jednych algorytmy i inne prognozujące programy rekrutacyjne mogą ograniczyć dyskryminację w momencie zatrudnienia i sprzyjać bardziej „inteligentnej” rekrutacji. Zdaniem innych programy rekrutacyjne mogą stanowić odzwierciedlenie uprzedzeń programistów tych automatów rekrutacyjnych, nawet w niezamierzony sposób. Niektórzy eksperci sądzą, że modele algorytmiczne pozostaną na zawsze opiniami zamaskowanymi matematyką (28). Dlatego należy jednocześnie dbać o możliwość odwołania się do człowieka (w związku z zasadą przejrzystości opisaną powyżej: prawo do zapytania o kryteria decyzji) oraz czuwać nad tym, by gromadzenie danych i ich przetwarzanie odbywało się zgodnie z zasadami proporcjonalności i celu. W każdym przypadku dane mogą być użyte tylko do tych celów, dla których zostały zebrane (29) |
| --- | --- |

6.9.

| 6.10. | Przewidziana w ogólnym rozporządzeniu o ochronie danych możliwość zawarcia przez państwa członkowskie w swoich przepisach lub w układach zbiorowych bardziej szczegółowych przepisów mających zapewnić ochronę praw i wolności w przypadku przetwarzania danych osobowych pracowników w związku z zatrudnieniem stanowi prawdziwą dźwignię, z której powinni skorzystać partnerzy społeczni i państwa (30). |
| --- | --- |

6.10.

| 6.11. | Należy tutaj zaznaczyć, że ryzyko dotyczy nie tylko pracowników najemnych. Rozwojowi podwykonawstwa online, pracy za pośrednictwem platform, różnych form crowdworkingu towarzyszą również nowe systemy automatycznego zarządzania wydajnością i starannością, które czasem wydają się przekraczać granice etyczne (włączanie kamery internetowej pracownika przez platformę, zdalne przechwytywanie widoku ekranu itp.). |
| --- | --- |

6.11.

| 6.12. | Często algorytmy tych platform, określające między innymi wynagrodzenie osoby pracującej na własny rachunek, jej reputację cyfrową i możliwości dostępu do zadań, są nieprzejrzyste. Sposobów ich działania nie wyjaśnia się pracownikom, którzy nie mają dostępu do stosujących się do nich kryteriów działania. |
| --- | --- |

6.12.

7.   Przygotowanie sprawiedliwej transformacji

| 7.1. | W perspektywie średnioterminowej ryzyko polaryzacji społecznej podkreślane przez wielu ekspertów skłania do głębokiej refleksji na temat przyszłości naszych modeli społecznych, a także ich finansowania. EKES wzywa Komisję do rozpoczęcia dyskusji na temat kwestii opodatkowania i finansowania budżetów publicznych i systemów zabezpieczenia społecznego w gospodarce o coraz szybciej rosnącej ilości robotów (31) w sytuacji, gdy podstawowym źródłem przychodów podatkowych w Europie pozostaje podatek od pracy. W debacie tej należałoby również uwzględnić kwestię redystrybucji zysków płynących z cyfryzacji. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Komisja proponuje wzmocnienie Europejskiego Funduszu Dostosowania do Globalizacji (EFG), m.in. po to, aby mogli z niego skorzystać pracownicy najemni, którzy tracą pracę, i samozatrudnieni, którzy zaprzestają prowadzenia działalności z powodu transformacji cyfrowej w gospodarce (cyfryzacja, automatyzacja) (32). EKES widzi w tym krok w kierunku utworzenia prawdziwego Europejskiego Funduszu Transformacji, który przyczyniałby się do przewidywania transformacji cyfrowej i wynikających z niej restrukturyzacji oraz do społecznie odpowiedzialnego zarządzania nimi. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Społeczne aspekty SI coraz częściej stają się przedmiotem debat na szczeblu krajowym. Niedawne dyskusje w Parlamencie brytyjskim (33) oraz w Senacie Francji zwróciły uwagę na konieczność promowania etycznego podejścia do SI, opartego na pewnej liczbie zasad, takich jak uczciwość, przejrzystość i możliwość wytłumaczenia systemów algorytmów, etyka i odpowiedzialność systemów SI, podnoszenie świadomości badaczy, ekspertów i specjalistów na temat potencjalnie nieprawidłowego wykorzystania wyników ich badań. We Francji sprawozdanie Villaniego stawia sobie za cel „nadanie kierunku” SI (34). Liczni eksperci z uniwersytetów Yale, Stanforda, w Cambridge i Oksfordzie ostrzegają przed „nierozwiązaną kwestią słabych punktów” SI i wskazują na absolutną konieczność przewidywania ich, zapobiegania im i łagodzenia ich skutków (35). Również Fundacja Badań Naukowych Quebecu (FRQ), w partnerstwie z Uniwersytetem w Montrealu, pracuje od kilku miesięcy nad projektem światowego obserwatorium wpływu SI i technologii cyfrowych na społeczeństwo (36). |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Wszystkie te inicjatywy wskazują na konieczność rozszerzenia zakresu debaty na temat SI poza jej ramy gospodarcze i techniczne i wysłuchania głosu opinii publicznej na temat roli, jaką SI powinna odgrywać według społeczeństwa, także w świecie pracy. Tego rodzaju dyskusja pozwoli uniknąć wpadnięcia w pułapkę „fałszywej dychotomii” między całkowicie naiwną i optymistyczną wizją SI i jej skutków a wizją katastroficzną (37). Zainicjowanie tej dyskusji na szczeblu krajowym stanowi pierwszy i potrzebny etap, lecz UE również ma odegrania swoją rolę, w szczególności poprzez zdefiniowanie wytycznych w zakresie etyki, nad którymi zaczęła już pracować Komisja. |
| --- | --- |

7.4.

| 7.5. | Kwestię wdrożenia tych wytycznych należy powierzyć obserwatorium poświęconemu etyce systemów sztucznej inteligencji. SI i jej zastosowania powinny służyć dobrostanowi i upodmiotowieniu obywateli i pracowników, przy poszanowaniu praw podstawowych; należy też zwracać uwagę, by pośrednio lub bezpośrednio nie przyczyniały się one do procesów rozwoju utraty poczucia sprawczości oraz utraty umiejętności, kwalifikacji i niezależności. Zasada „człowieka u sterów” musi znaleźć praktyczne zastosowanie we wszystkich kontekstach, w tym w kontekście pracy. |
| --- | --- |

7.5.

| 7.6. | Zasadę tę należy również stosować do innych sektorów działalności, takich jak personel służby zdrowia, w ramach których świadczy się usługi ściśle związane z życiem, zdrowiem, bezpieczeństwem i jakością życia ludzkiego. Jedynie rygorystyczne zasady etyczne mogą zagwarantować, że nie tylko pracownicy, ale również konsumenci, pacjenci, klienci i inni usługodawcy będą mogli w pełni korzystać z nowych zastosowań SI. |
| --- | --- |

7.6.

Bruksela, dnia 19 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Acemoglu, D., Restrepo, P., „Artificial Intelligence, Automation and Work”, NBER Working Paper 24196, styczeń 2018 r. Zob. również Conseil d’orientation pour l’emploi (2017), Automatisation, numérisation et emploi. (Tom 1) (www.coe.gouv.fr).

1

(2)  Acemoglu, D., op.cit.; Rada Zatrudnienia (2017), op. cit.

2

(3)  COM(2018) 380 final.

3

(4)  Dyrektywa 2002/14/WE; wspólna deklaracja intencji UNICE, CEEP i ETUC w sprawie dialogu społecznego i nowych technologii, 1985; wspólna opinia partnerów społecznych na temat nowych technologii, organizacji pracy i zdolności dostosowawczych rynku pracy, 1991; wytyczne referencyjne w odniesieniu do zarządzania zmianą i jej konsekwencji społecznych, 2003.

4

(5)  COM(2018) 246 final.

5

(6)  https://ifr.org/ifr-press-releases/news/robots-double-worldwide-by-2020.

6

(7)  Dz.U. C 288 z 31.8.2017, s. 1.

7

(8)  Zob. w szczególności: https://www.techemergence.com.

8

(9)  Dz.U. C 288 z 31.8.2017, s. 1.

9

(10)  Eurofound, Automation, digitalisation and platforms: Implications for work and employment, Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg, 2018.

10

Automation, digitalisation and platforms: Implications for work and employment

(11)  Dz.U. C 13 z 15.1.2016, s. 161.

11

(12)  Frey i Osborne, 2013; Bowles, 2014; Arntz, Gregory i Zierahn, 2016; Le Ru, 2016; McKinsey, 2016; OECD, 2017; zob. również opinia rozpoznawcza CCMI/136 (Dz.U. C 13 z 15.1.2016, s. 161).

12

(13)  http://www.oecd.org/fr/emploi/avenir-du-travail/.

13

(14)  COM(2018) 237 final.

14

(15)  Dz.U. C 367 z 10.10.2018, s. 15.

15

(16)  Niderlandzka Rada Naukowa ds. Polityki Rządu.

16

(17)  https://english.wrr.nl/latest/news/2015/12/08/wrr-calls-for-inclusive-robot-agenda.

17

(18)  Zob. poświęcone nowym zagrożeniom prace Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy (https://osha.europa.eu/en/emerging-risks). Jej zdaniem „obecnie przyjęte podejścia i normy techniczne mające na celu ochronę pracowników przed zagrożeniami wynikającymi z pracy z robotami współpracującymi będą musiały zostać poddane przeglądowi w świetle tych przemian”.

18

(19)  COM(2018) 246 final.

19

(20)  Wspólny tekst UNICE, CEEP, UEAPME i ETUC, 16 października 2003 r.

20

(21)  Dyrektywa 2002/14/WE ustanawiająca ogólne ramowe warunki informowania i przeprowadzania konsultacji z pracownikami we Wspólnocie Europejskiej.

21

(22)  Dz.U. C 303 z 19.8.2016, s. 54; Dz.U. C 173 z 31.5.2017, s. 15; Dz.U. C 129 z 11.4.2018, s. 7; Dz.U. C 434 z 15.12.2017, s. 30.

22

(23)  Dz.U. C 434 z 15.12.2017, s. 30.

23

(24)  Dz.U. C 367 z 10.10.2018, s. 15.

24

(25)  Dz.U. C 288 z 31.8.2017, s. 1; Dz.U. C 367 z 10.10.2018, s. 15.

25

(26)  Liczne europejskie środki przekazu donosiły o warunkach pracy w niektórych centrach logistycznych, gdzie pracownicy całkowicie podlegają kontroli algorytmów wyznaczających im zadania do wykonania w określonym czasie, a ich wyniki są mierzone w czasie rzeczywistym.

26

(27)  Dz.U. C 367 z 10.10.2018, s. 15.

27

(28)  Cathy O’Neil, doktor Uniwersytetu Harvarda zajmująca się nauką o danych: „Models are opinions embedded in mathematics” [Modele są opiniami wyrażonymi językiem matematyki] (https://www.theguardian.com/books/2016/oct/27/cathy-oneil-weapons-of-math-destruction-algorithms-big-data).

28

(29)  Zob. w szczególności prace CNIL we Francji („Comment permettre à l’homme de garder la main? Les enjeux éthiques des algorithmes et de l’intelligence artificielle”, https://www.cnil.fr/sites/default/files/atoms/files/cnil_rapport_garder_la_main_web.pdf).

29

(30)  Rozporządzenie (UE) 2016/679 (art. 88).

30

(31)  https://ifr.org/ifr-press-releases/news/robots-double-worldwide-by-2020.

31

(32)  COM(2018) 380 final.

32

(33)  https://www.parliament.uk/ai-committee.

33

(34)  http://www.enseignementsup-recherche.gouv.fr/cid128577/rapport-de-cedric-villani-donner-un-sens-a-l-intelligence-artificielle-ia.html.

34

(35)  https://www.eff.org/files/2018/02/20/malicious_ai_report_final.pdf.

35

(36)  http://nouvelles.umontreal.ca/article/2018/03/29/le-quebec-jette-les-bases-d-un-observatoire-mondial-sur-les-impacts-societaux-de-l-ia/.

36

(37)  Acemoglu, D., op.cit. Zob. również Eurofound, Automation, digitalisation and platforms: Implications for work and employment, Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg, 2018, s. 23: „The risks comprise unwarranted optimism, undue pessimism and mistargeted insights” [Ryzyka obejmują nieuzasadniony optymizm, nadmierny pesymizm i błędne zrozumienie zagadnienia].

37

Automation, digitalisation and platforms: Implications for work and employment

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/8 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/8

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Zaufanie, prywatność i bezpieczeństwo konsumentów i przedsiębiorstw w internecie rzeczy”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2018/C 440/02)

| Sprawozdawca: | Carlos TRIAS PINTÓ |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Dimitris DIMITRIADIS |

Sprawozdawca:

Carlos TRIAS PINTÓ

Współsprawozdawca:

Dimitris DIMITRIADIS

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 15.2.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego
  Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 4.9.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 182/3/2 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

15.2.2018

Podstawa prawna

Art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

4.9.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

182/3/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Internet rzeczy dzięki sieci wzajemnych połączeń osób i przedmiotów oferuje szeroki wachlarz możliwości dla obywateli i przedsiębiorstw. Musi temu jednak towarzyszyć szereg gwarancji i kontroli w celu zapewnienia harmonijnego wprowadzania internetu rzeczy. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Mając na uwadze, że jednym z filarów internetu rzeczy jest zasada podejmowania decyzji w sposób zautomatyzowany bez interwencji człowieka, należy dopilnować, by decyzje te nie naruszały praw konsumentów, nie wiązały się z żadnego rodzaju ryzykiem natury etycznej ani nie były sprzeczne z podstawowymi zasadami i prawami człowieka. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES apeluje do instytucji europejskich i państw członkowskich, aby: |
| --- | --- |

1.3.

| 1.3.1. | czuwały nad ochroną bezpieczeństwa i prywatności poprzez opracowanie odpowiednich ram regulacyjnych obejmujących rygorystyczne środki monitorowania i kontroli; |
| --- | --- |

1.3.1.

| 1.3.2. | jasno określiły odpowiedzialność wszystkich podmiotów w łańcuchu dostaw produktu oraz powiązane przepływy informacji, aby zapobiec lukom prawnym w wypadku, gdy w tym samym czasie zaangażowanych jest kilku producentów i dystrybutorów; |
| --- | --- |

1.3.2.

| 1.3.3. | wprowadziły odpowiednie zasoby i skuteczne mechanizmy koordynacji między Komisją Europejską a państwami członkowskimi w celu zagwarantowania spójnego i zharmonizowanego stosowania zarówno przepisów poddawanych nowelizacji, jak i nowych regulacji, przy jednoczesnym uwzględnieniu kontekstu międzynarodowego; |
| --- | --- |

1.3.3.

| 1.3.4. | monitorowały rozwój nowych technologii związanych z internetem rzeczy, by gwarantować wysoki poziom bezpieczeństwa, pełną przejrzystość i dostępność na sprawiedliwych zasadach; |
| --- | --- |

1.3.4.

| 1.3.5. | promowały europejskie i międzynarodowe inicjatywy w zakresie normalizacji w celu zagwarantowania niezawodności, dostępności, odporności i utrzymania produktów; |
| --- | --- |

1.3.5.

| 1.3.6. | sprawowały nadzór nad rynkami i zapewniły równe szanse dla wdrażania internetu rzeczy, unikając koncentracji transnarodowej siły gospodarczej w kontekście nowych podmiotów technologicznych; |
| --- | --- |

1.3.6.

| 1.3.7. | zobowiązały się do promowania działań ukierunkowanych na uświadamianie i budowanie zdolności w zakresie kompetencji cyfrowych w połączeniu z podstawowymi badaniami naukowymi i innowacjami w tejże dziedzinie; |
| --- | --- |

1.3.7.

| 1.3.8. | zapewniły pełne wdrożenie i skuteczne wykorzystywanie alternatywnych metod rozwiązywania sporów – zarówno w trybie offline, jak i online (ADR i ODR); |
| --- | --- |

1.3.8.

| 1.3.9. | zapewniły istnienie, wdrożenie i sprawne funkcjonowanie europejskiego systemu roszczeń zbiorowych, który umożliwi wstrzymanie praktyk i uzyskanie odszkodowania także w wypadku, gdy korzystanie z internetu rzeczy powoduje szkody lub straty o charakterze zbiorowym – tego rodzaju możliwość przewidziana jest w nowym ładzie dla konsumentów. |
| --- | --- |

1.3.9.

| 1.4. | Konsumenci będą nabierać zaufania do internetu rzeczy dzięki ścisłemu przestrzeganiu odnośnych przepisów oraz przekazywaniu informacji na temat najlepszych praktyk biznesowych w dziedzinie prywatności i bezpieczeństwa. Zatem zadaniem instytucji jest powiązanie tych praktyk z zasadą społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw oraz strategiami społecznie odpowiedzialnych inwestycji. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Pozytywne oddziaływanie internetu rzeczy pod względem społecznym i gospodarczym będzie rosło, w miarę jak będzie on w coraz większym stopniu odpowiednio powiązany z rozwojem polityki społeczno-środowiskowej w kontekście gospodarki współpracy, gospodarki o obiegu zamkniętym i gospodarki opartej na funkcjonalności. |
| --- | --- |

1.5.

2.   Tło i kontekst

| 2.1. | Gwałtowny rozwój internetu w ciągu ostatnich 15 lat jest przyczyną zmian w każdej dziedzinie życia codziennego i ma wpływ na różne nawyki konsumentów. Przewiduje się, że w ciągu najbliższych dziesięciu lat rewolucja, jaką jest internet rzeczy, obejmie swoim zasięgiem sektory energetyki, rolnictwa i hodowli zwierząt oraz transportu, a także dziedziny gospodarki i życia społecznego o bardziej tradycyjnym charakterze, co oznacza, że należy opracować zintegrowane strategie polityczne, które w inteligentny sposób podejmą kwestię tego przełomu technologicznego. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Zgodnie z koncepcją internetu rzeczy, która zrodziła się w Massachusetts Institute of Technology (MIT), świat mają wypełniać urządzenia całkowicie połączone między sobą w taki sposób, by mogły w zautomatyzowany sposób wspólnie przeprowadzać różne procesy interoperacyjne. Natomiast Unia Europejska przygotowuje się do zajęcia się konwergencją cyfrową i nowymi wyzwaniami związanymi z internetem rzeczy – począwszy od uruchomienia planu „i2010 – Europejskie społeczeństwo informacyjne na rzecz wzrostu i zatrudnienia” (1) po niedawny plan działania w zakresie internetu rzeczy (zob. dokument pt. „Advancing the Internet of Things in Europe” towarzyszący komunikatowi z 2016 r. „Cyfryzacja europejskiego przemysłu. Pełne wykorzystanie możliwości jednolitego rynku cyfrowego” (2)). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | EKES wielokrotnie wypowiadał się na temat czwartej rewolucji przemysłowej, której oznaką jest konwergencja technologii cyfrowych, fizycznych i biologicznych. Zwraca tu zwłaszcza uwagę na opinię z 2017 r. (3) Internet rzeczy jest faktycznie obszarem, w którym z powodzeniem wykorzystuje się najbardziej zaawansowane formy sztucznej inteligencji i w którym wystawia się na próbę zasady określone przez EKES, zwłaszcza zasadę kontroli przez człowieka. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Urządzenia w internecie rzeczy często nie są objęte normami uwierzytelniania potrzebnymi do utrzymania bezpieczeństwa danych użytkownika. Może to prowadzić do problemów, ponieważ urządzenia, dane i podmioty należące do łańcucha dostaw są narażone na naruszenia bezpieczeństwa. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Wyłaniające się technologie takie jak łańcuch bloków mogą rozwiązać problemy w zakresie bezpieczeństwa i zaufania: można wykorzystywać je w celu śledzenia pomiarów danych pochodzących z czujników, nie tylko by zapobiegać powielaniu tych danych w złych zamiarach, ale również by zachować integralność i identyfikowalność zmian; technologia rozproszonego rejestru może pozwalać na identyfikację urządzeń w internecie rzeczy oraz bezpieczne i pozbawione błędów uwierzytelnianie i przesyłanie danych; czujniki w internecie rzeczy można wykorzystywać do wymiany danych za pośrednictwem łańcucha bloków zamiast podmiotów trzecich; wykorzystanie inteligentnych umów pozwala na autonomiczne działanie urządzeń oraz zachowanie indywidualnej tożsamości i integralności danych; zmniejsza się koszty tworzenia i funkcjonowania z powodu braku pośredników; ponadto urządzenia działające w internecie rzeczy w łańcuchu bloków dostarczają historię połączonych urządzeń, która jest bardzo przydatna do rozwiązywania ewentualnych problemów (4). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Z drugiej strony opracowuje się technologie rozproszonego rejestru na potrzeby wymiany informacji i wartości między urządzeniami w internecie rzeczy. Nie zezwalają one na eksplorację danych, lecz wykorzystują architekturę zainspirowaną pojęciem matematycznym, jakim jest skierowany graf acykliczny (DAG), która pozwala na uniknięcie prowizji oraz sprzyja zwiększaniu pojemności sieci odpowiednio do wzrostu liczby użytkowników. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Stoimy przed zjawiskiem o olbrzymim potencjale gospodarczym (5) i społecznym, które stwarza wielkie możliwości, ale również poważne zagrożenia związane z ukrytym ryzykiem, ma charakter multidyscyplinarny i przekrojowy i dotyczy w równym stopniu przedsiębiorstw i konsumentów oraz organów administracji i obywateli. W związku z tym zajmując się tą kwestią, należy przyjąć wspólne podejście, a jednocześnie zwracać uwagę na wszystkie aspekty charakterystyczne dla danych warunków. W tym kontekście wystarczy wspomnieć, że ONZ szacuje, że w 2020 r. 50 mld urządzeń będzie połączonych ze sobą za pomocą aplikacji konsumenckich w telewizorach, lodówkach, kamerach monitoringu, pojazdach itd. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Aplikacje internetu rzeczy przynoszą już korzyści gospodarcze i społeczne w zglobalizowanym świecie, co oznacza m.in. powstawanie usług w większym stopniu reagujących na warunki społeczno-gospodarcze, krótsze cykle sprzężenia zwrotnego, naprawy na odległość, wsparcie przy podejmowaniu decyzji, lepszy przydział zasobów czy zdalne sterowanie usługami. Jednocześnie występuje szereg powiązanych czynników o bardzo wrażliwym charakterze, takich jak: prywatność i bezpieczeństwo, asymetria informacji i przejrzystość transakcji, złożony charakter odpowiedzialności, blokowanie produktów i systemów oraz rozwój produktów hybrydowych, które mogą mieć wpływ na kwestie własności i narażać konsumentów na wykorzystywanie umów na odległość przy jednoczesnym osłabianiu gwarancji. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Istotne wyzwania natury prawnej dla UE i jej państw członkowskich wynikają z faktu, że wiele ze specyficznych cech internetu rzeczy (wysoki stopień złożoności i wzajemnych zależności, element autonomii, komponenty dotyczące generowania lub przetwarzania danych oraz wymiar otwarty) łączy się z innymi nowymi technologiami cyfrowymi, takimi jak łańcuch bloków, drukowanie przestrzenne i przetwarzanie w chmurze. Zdaniem EKES-u dokument roboczy służb Komisji (6) w sprawie odpowiedzialności za nowe technologie cyfrowe stanowi krok we właściwym kierunku. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Podsumowując, maksymalizacja korzyści i zminimalizowanie ryzyka w odniesieniu do internetu rzeczy wymagają dostarczania dostępnych, przejrzystych, zwięzłych i precyzyjnych informacji – w szczególności należy wspierać włączenie cyfrowe konsumentów najbardziej podatnych na zagrożenia i zapewnienie im łączności cyfrowej przez projektowanie w pełni identyfikowalnych produktów i usług objętych zintegrowanymi normami w zakresie zaufania, prywatności i bezpieczeństwa. |
| --- | --- |

2.10.

3.   Zaufanie konsumentów i przedsiębiorców do internetu rzeczy

| 3.1. | Internet rzeczy to złożony ekosystem pozwalający na łączenie między sobą urządzeń pochodzących od różnych producentów, dystrybutorów lub twórców oprogramowania, co może powodować trudności przy ustalaniu odpowiedzialności w sytuacji naruszenia przepisów lub wystąpienia szkód materialnych lub innych szkód wyrządzonych osobom trzecim bądź systemom spowodowanych przez wadliwe produkty lub przez produkty, które poprzez sieć zostały użyte niezgodnie z swym przeznaczeniem przez osoby trzecie, z wyłączeniem użytkowników końcowych. Możliwe jest również, że wielu z operatorów uczestniczących w globalnym łańcuchu wartości danego produktu nie posiada wystarczającej wiedzy i doświadczenia w zakresie bezpieczeństwa lub ochrony danych w odniesieniu do urządzeń w sieci. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | W związku z tym konieczne jest nowe podejście do odpowiedzialności ukierunkowane na zagwarantowanie objęcia konsumentów i przedsiębiorstw pobierających aplikacje internetu rzeczy ochroną w środowisku, w którym prawidłowo skonfigurowane produkty mogą ulec uszkodzeniu lub stać się niebezpieczne w wyniku incydentów w zakresie bezpieczeństwa cyfrowego lub w wyniku ich niedozwolonego i niezgodnego z przeznaczeniem użycia (np. przez hakerów). Środowisko to powinno uprzedzać zautomatyzowane decyzje mogące zaszkodzić podstawom etycznym i powszechnie uznawanym prawom człowieka, zapobiegać im i chronić przed nimi. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Komitet przyjmuje z zadowoleniem przegląd stosowania dyrektywy z 1985 r. w sprawie odpowiedzialności za szkody spowodowane przez produkty wadliwe (7) oraz niedawne utworzenie wielostronnej grupy ekspertów ds. odpowiedzialności i nowych technologii w celu zagwarantowania należytej równowagi między interesami producentów i konsumentów. Nowe ramy odpowiedzialności powinny wyraźnie obejmować identyfikowalność odpowiedzialności i bezpieczeństwa zarówno w obrębie łańcucha wartości produktu, jak i podczas szacowanego cyklu eksploatacji, a także uwzględniać zrównoważoność jako nowy czynnik zobowiązujący do uaktualniania produktu, jego usprawniania i przenoszenia oraz zapewnienia jego kompatybilności, ponownego wykorzystania, naprawy lub dostosowania. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | W kontekście internetu rzeczy należy również wziąć w szczególności pod uwagę ustalenie odpowiedzialności wszystkich podmiotów profesjonalnych w łańcuchu dostaw produktu i zapobiec lukom prawnym w przypadku współuczestnictwa różnych producentów i dystrybutorów. EKES uważa, że koniecznie należy jasno określić procedury przeznaczone do stosowania przez konsumentów w każdym przypadku, promując alternatywne metody rozwiązywania sporów (ADR). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES podkreśla znaczenie informacji przedkontraktowych, przejrzystych klauzul umownych i jasnych instrukcji obsługi urządzeń. Należy wyraźnie wskazać na możliwe powiązane ryzyko oraz zabezpieczenia. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Należy zapewnić interoperacyjność i kompatybilność urządzeń i powiązanego oprogramowania, aby zapobiec problemom i umożliwić konsumentom porównywanie dostawców. EKES podkreśla, że ma to kluczowe znaczenie również dla stworzenia równych szans dla dużych przedsiębiorstw i MŚP. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Komitet zaleca także poszanowanie neutralności sieci i wzywa Komisję do rygorystycznego monitorowania zachowań rynkowych. |
| --- | --- |

3.7.

4.   Prywatność konsumentów w internecie rzeczy

| 4.1. | Zdolność konsumentów do sprawdzenie ich danych osobowych i ustawień prywatności uległa poprawie wraz z nowym ogólnym rozporządzeniem o ochronie danych (RODO) (8). Użytkownik danego urządzenia powinien mieć kontrolę nad sposobem wykorzystania generowanych przez niego danych i uprawnieniami dostępu do nich, biorąc pod uwagę, że różnorodność danych oraz ich agregacja i powiązanie z innymi danymi stanowią poważne zagrożenie dla prywatności w ekosystemie internetu rzeczy. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Należy mieć na uwadze wpływ, jaki wielość produktów, usług i podmiotów może mieć na prywatność i na ochronę danych, gdy są one przesyłane w sposób niezależny w ramach wzajemnych połączeń. Podobnie w przypadku przetwarzania lub ponownego opracowania informacji na podstawie początkowo bezpiecznych danych można uzyskać szczegółową wiedzę na temat zwyczajów, lokalizacji, zainteresowań i preferencji jednostek, co zwiększa dostępność i możliwość śledzenia profilu użytkownika. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Należy za pomocą gwarancji prawnych zapewnić pełną zdolność użytkowników do korzystania z prawa do prywatności i ochrony danych osobowych bez jakichkolwiek ograniczeń, aby w ten sposób uniknąć potencjalnych szkód, takich jak praktyki dyskryminacyjne, natrętny marketing, utrata prywatności czy naruszanie bezpieczeństwa. Natomiast konsumenci muszą posiadać informacje na temat wartości gospodarczej ich danych i być w stanie zastrzec sobie prawo do udostępniania ich. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Zgodnie z RODO przedsiębiorstwa i organy regulacyjne powinny okresowo dokonywać przeglądu zakresu gromadzenia danych osobowych i oceniać, w jakim stopniu przetwarzane dane są proporcjonalne i konieczne do realizacji usługi. Aspekty i wpływ prywatności należy oceniać na każdym etapie opracowywania, projektowania i rozwoju połączonego produktu i ekosystemu sieciowego, w którym ten produkt funkcjonuje (uwzględnianie ochrony prywatności już w fazie projektowania). W związku z tym zasady ochrony prywatności w fazie projektowania oraz domyślnej ochrony prywatności muszą być systematycznie stosowane w internecie rzeczy. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Oznacza to, że należy ustalić wyjściowo konfigurację dowolnego połączonego produktu na najwyższym poziomie ochrony prywatności (w fazie projektowania i domyślnie), aby uniknąć niepożądanego śledzenia zachowania użytkowników i wykonywanych przez nich czynności. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | W każdym przypadku konsumenci powinni posiadać wiarygodne informacje na temat gromadzonych danych, osób mających do nich dostęp i celu, do którego te dane mają być wykorzystywane w czasie interakcji z produktem lub usługą, a także na temat mającej zastosowanie polityki prywatności. Muszą też wiedzieć, czy zastosowane algorytmy mają wpływ na jakość usługi, jej cenę lub dostęp do niej. |
| --- | --- |

4.6.

5.   Bezpieczeństwo konsumentów i przedsiębiorców w internecie rzeczy

| 5.1. | Wzajemne połączenia urządzeń charakteryzujące ekosystem internetu rzeczy mogą pobudzać rozwój nielegalnych lub niepożądanych praktyk technologicznych, co uczyni z internetu rzeczy przestrzeń podatną na zagrożenia i na rozprzestrzenianie się tej słabości niczym wirusa. Dlatego należy zapewniać bezpieczeństwo w sposób zintegrowany w obrębie każdego z komponentów systemu. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Oferty produktów i aktualizacje powiązane z cyberbezpieczeństwem muszą być uzasadnione i nie tylko zapewniać ochronę poszczególnych urządzeń, lecz także uwzględniać ryzyko dla bezpieczeństwa wynikające z wzajemnych połączeń z innymi urządzeniami w internecie rzeczy, a normy jakości bezpieczeństwa nie mogą ulegać pogorszeniu wraz ze wzrostem liczby urządzeń. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | W tym kontekście wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie Agencji UE ds. Cyberbezpieczeństwa (9) zawiera ramy certyfikacji technologii informacyjno-komunikacyjnych, co umożliwi zdefiniowanie dobrowolnych schematów certyfikacji bezpieczeństwa i etykietowania dla różnych rodzajów produktów, w tym produktów funkcjonujących w internecie rzeczy. Choć EKES z zadowoleniem przyjmuje wprowadzenie tego środka, wyraża ubolewanie, że nie jest on obowiązkowy. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Środki z zakresu cyberbezpieczeństwa powinny obejmować ryzyko związane z wszelkimi formami podatności na zagrożenia, w szczególności ryzyko hakowania, nieuprawnionego dostępu lub nieprawidłowego wykorzystania, a także ryzyko związane ze środkami płatniczymi i oszustwami finansowymi. W tym względzie EKES popiera uprawnienia nadane wielostronnej grupie ekspertów ds. odpowiedzialności i nowych technologii. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Należy również wziąć pod uwagę bezpieczeństwo osobiste konsumentów w związku z zagrożeniami takimi jak bliskość urządzeń, korzystanie ze wspólnych pasm częstotliwości, narażenie na pole elektromagnetyczne lub możliwe interferencje z połączonymi istotnymi urządzeniami. EKES apeluje, by stosować środki w zakresie nadzoru i zapobiegawczego wycofania z użytkowania w przypadku zagrożeń mających wpływ na zdrowie i bezpieczeństwo konsumentów lub ich interesy osobiste i finansowe. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Przedsiębiorstwa powinny przyjmować standardy najlepszych praktyk, takie jak uwzględnianie bezpieczeństwa w fazie projektowania i bezpieczeństwo domyślne, oraz poddawać się niezależnym ocenom zewnętrznym. W przypadku incydentów w zakresie bezpieczeństwa lub naruszeń danych przedsiębiorstwa będą miały obowiązek ich zgłaszania, łącznie z informacjami dotyczącymi odpowiedzialności za szkody i niewykonania zobowiązań wynikających z przepisów. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Przedsiębiorstwa muszą udzielać konsumentom prostych i dostępnych informacji, które umożliwią im podejmowanie odpowiednich decyzji i stosowanie bezpiecznych praktyk. Trzeba także zapewnić niezbędne aktualizacje dotyczące bezpieczeństwa przez cały cykl życia produktu. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Należy zająć się kwestią braku spójnych norm dotyczących sieci w internecie rzeczy. Konieczne jest rozwijanie zaawansowanych technologii szerokopasmowych i technologii nowej generacji w celu ulepszenia obecnej infrastruktury. |
| --- | --- |

5.8.

6.   Propozycje działań w ramach polityki publicznej (10)

| 6.1. | Organy publiczne wykonujące swoje zadania na różnych obszarach Unii Europejskiej muszą aktywnie uczestniczyć w opracowywaniu strategii politycznych i planów działania w zakresie internetu rzeczy w celu osiągnięcia równowagi interesów poszczególnych zainteresowanych stron, a także przewidywać problemy i przeciwdziałać możliwym szkodliwym skutkom. EKES proponuje, aby: |
| --- | --- |

6.1.

| 6.1.1. | tworzyć środowiska testowe (tzw. piaskownice), czyli fizyczne przestrzenie, klastry itp. do celów przeprowadzania projektów pilotażowych i prób koncepcyjnych; ich celem powinno być testowanie nie tylko technologii, ale również modelów regulacji (11); |
| --- | --- |

6.1.1.

| 6.1.2. | finansować infrastrukturę technologiczną umożliwiającą rozwój innowacyjnych projektów dotyczących internetu rzeczy w ramach nowego programu „Horyzont Europa”; |
| --- | --- |

6.1.2.

| 6.1.3. | wyznaczać niezależne instytuty i agencje jako podmioty ułatwiające i nadzorujące realizowanie projektów z dziedziny internetu rzeczy; EKES przyjmuje z zadowoleniem środki przyjęte w tej dziedzinie w rozporządzeniu z 2017 r. w sprawie cyberbezpieczeństwa i wzywa Komisję, by skutecznie wspierała procesy standaryzacji w branży cyfrowej za pomocą odpowiednich środków budżetowych (12); |
| --- | --- |

6.1.3.

| 6.1.4. | pobudzać platformy współpracy publiczno-prywatnej oraz partnerstwa angażujące społeczność naukową, przemysł i konsumentów; |
| --- | --- |

6.1.4.

| 6.1.5. | zachęcać do inwestowania w rozwój lokalnych modeli biznesowych czerpiących korzyści z internetu rzeczy i ułatwiać zajmowanie się tak skomplikowanymi kwestiami jak ochrona i własność danych; |
| --- | --- |

6.1.5.

| 6.1.6. | przeprowadzać działania z zakresu budowania zdolności w środowisku biznesowym w kontekście współodpowiedzialności; należy zagwarantować, aby uwzględnianie bezpieczeństwa i ochrony prywatności w fazie projektowania i domyślnie miało zastosowanie do produktów i usług technologii informacyjno-komunikacyjnych zgodnie z zasadą tzw. należytej staranności, zalecanej w nowym rozporządzeniu w sprawie cyberbezpieczeństwa; w związku z tym EKES z zadowoleniem przyjmuje planowane opracowanie kodeksów postępowania w celu uzupełnienia rozporządzenia; |
| --- | --- |

6.1.6.

| 6.1.7. | promować europejskie i międzynarodowe inicjatywy w dziedzinie standaryzacji w celu zagwarantowania, że systemy internetu rzeczy będą posiadały najważniejsze cechy, czyli niezawodność, bezpieczeństwo, dostępność, odporność, możliwość utrzymania i użyteczność; szczególnie istotna jest standaryzacja w celu szybkiej realizacji procesów produkcji przemysłowej o wysokim poziomie cyfryzacji; |
| --- | --- |

6.1.7.

| 6.1.8. | zapewnić użytkownikom internetu rzeczy, zwłaszcza najsłabszym grupom czy osobom mieszkającym na obszarach słabo zaludnionych, przystępny cenowo dostęp wysokiej jakości; |
| --- | --- |

6.1.8.

| 6.1.9. | promować programy uświadamiające i edukacyjne w celu ułatwienia korzystania z internetu rzeczy przez przedsiębiorstwa i konsumentów oraz umożliwienia im zdobycia niezbędnych zdolności i kompetencji (13), przy czym szczególną uwagę należy zwrócić na grupy znajdujące się w niekorzystnym położeniu oraz na kwestie różnorodności; |
| --- | --- |

6.1.9.

| 6.1.10. | rozpocząć inicjatywy w dziedzinie edukacji z myślą o należytym zapobieganiu, mając na uwadze wczesną inicjację dzieci w środowiskach cyfrowych; |
| --- | --- |

6.1.10.

| 6.1.11. | rozpocząć analizy i badania diagnostyczne dotyczące wpływu internetu rzeczy w takich obszarach jak nowe modele zrównoważonej produkcji i konsumpcji. |
| --- | --- |

6.1.11.

| 6.1.12. | zapewnić pełne wdrożenie i skuteczne wykorzystywanie alternatywnych metod rozwiązywania sporów – zarówno w trybie offline, jak i online (ADR i ODR); |
| --- | --- |

6.1.12.

| 6.1.13. | zapewnić istnienie, wdrożenie i sprawne funkcjonowanie europejskiego systemu roszczeń zbiorowych, który umożliwi wstrzymanie praktyk i uzyskanie odszkodowania także w wypadku, gdy korzystanie z internetu rzeczy powoduje szkody lub straty o charakterze zbiorowym – tego rodzaju możliwość przewidziana jest w nowym ładzie dla konsumentów. |
| --- | --- |

6.1.13.

| 6.2. | Ponadto EKES wzywa Komisję do oceny zasad bezpośrednio lub pośrednio związanych z internetem rzeczy i, tam gdzie to konieczne, poprawy obowiązującego prawodawstwa. W związku z tym
  nowy ład dla konsumentów
  powinien również koncentrować się na wzajemnie połączonych urządzeniach, sieciach i ich bezpieczeństwie, a także na danych związanych z takimi urządzeniami. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Na koniec EKES zwraca uwagę na znaczenie wprowadzenia mechanizmów współpracy i koordynacji między państwami członkowskimi w celu skutecznego i jednolitego stosowania planowanych przepisów oraz z myślą o porozumieniach, które UE musi zawierać poza swoim terytorium z uwagi na lokalizację przedsiębiorstw i dostawców. Szczególny nacisk należy tu położyć na wymianę najlepszych praktyk. Należy koordynować politykę międzynarodową w zakresie transgranicznych przepływów danych, aby zaangażowane państwa mogły ustanowić równie wysokie normy w zakresie ochrony w ramach zarówno rzeczowego, jak i procesowego prawa krajowego. |
| --- | --- |

6.3.

Bruksela, dnia 19 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2005) 229 final.

1

(2)  COM(2016) 180 final.

2

(3)  „Sztuczna inteligencja: wpływ sztucznej inteligencji na jednolity rynek (cyfrowy), produkcję, konsumpcję, zatrudnienie i społeczeństwo” (Dz.U. C 288 z 31.8.2017, s. 1).

3

(4)  Zob.: Khwaja Shaik, „Why blockchain and IoT are best friends”, https://www.ibm.com/us-en/?lnk=m; na temat innowacji w europejskim sektorze finansowym zob. Dz.U. C 246 z 28.7.2017, s. 8.

4

(5)  Przedsiębiorstwo Digital McKinsey szacuje, że internet rzeczy może mieć skutki ekonomiczne o wartości rzędu 3,9–11,1 bln USD rocznie.

5

(6)  SWD(2018) 137.

6

(7)  COM(2018) 246 final.

7

(8)  Rozporządzenie obowiązuje od dnia 25 maja 2018 r.

8

(9)  Zob. COM(2017) 477 final.

9

(10)  Zob. Grupa Banku Światowego, „Internet of Things: The New Government-to-Business Platform”.

10

(11)  Zob. https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/news/eu-and-eea-member-states-sign-cross-border-experiments-cooperative-connected-and-automated.

11

(12)  Dz.U. C 197 z 8.6.2018, s. 17.

12

(13)  Dz.U. C 434 z 15.12.2017, s. 36.

13

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/14 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/14

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Odpowiednie wskaźniki do oceny celów zrównoważonego rozwoju – wkład społeczeństwa obywatelskiego”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2018/C 440/03)

| Sprawozdawczyni: | Brenda KING |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Thierry LIBAERT |

Sprawozdawczyni:

Brenda KING

Współsprawozdawca:

Thierry LIBAERT

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 15.2.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 5.9.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 194/2/3 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

15.2.2018

Podstawa prawna

Art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

5.9.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

194/2/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Od czasu przyjęcia przez instytucje europejskie w 2015 r. Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 opracowanej przez ONZ EKES wzywa Komisję do ustanowienia nadrzędnej europejskiej strategii na rzecz zrównoważonego rozwoju z konkretnymi założeniami, celami i działaniami, która umożliwiłaby osiągnięcie 17 celów równoważonego rozwoju. Pomimo tego, że UE odegrała naczelną rolę w przyjęciu Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 oraz że cele zrównoważonego rozwoju odzwierciedlają podstawowe wartości UE, których istotą jest promowanie większej harmonii społecznej, politycznej, gospodarczej i środowiskowej, Komisja Europejska nie opracowała nadrzędnej strategii. Dokument otwierający debatę pt. „W kierunku zrównoważonej Europy do 2030 r.”, który ma zostać opublikowany do końca 2018 r., jest okazją do tego, aby podkreślić znaczenie przyjęcia nadrzędnej europejskiej strategii. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Obecny brak europejskiej strategii na rzecz zrównoważonego rozwoju stwarza ryzyko dla spójnego wdrażania Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 w UE i na szczeblu krajowym. Mogą pojawić się rozbieżności w podejściu do osiągania celów zrównoważonego rozwoju, ponieważ kilka państw członkowskich już przygotowuje krajowe strategie na rzecz zrównoważonego rozwoju, podczas gdy nie ma europejskich ram strategicznych ani wspólnych wytycznych dotyczących wdrażania. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje pierwsze roczne sprawozdanie monitorujące Eurostatu za 2017 r. dotyczące celów zrównoważonego rozwoju (1), które jest oparte na zestawie 100 wskaźników wykorzystujących rygorystyczne kryteria dotyczące danych. EKES stwierdził jednak szereg braków w odniesieniu do obecnego zestawu wskaźników, które to braki należy wziąć pod uwagę w przyszłych publikacjach rocznego sprawozdania monitorującego Eurostatu dotyczącego celów zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES wzywa do opracowania wskaźników, które mogą stanowić podstawę planowania polityki i kształtowania polityki. Obecny zestaw wskaźników nie pozwala zmierzyć stopnia zaawansowania w osiąganiu celów ani zapewnić odpowiedniego przeglądu postępów. Należy ustanowić konkretne cele polityki UE w zakresie celów zrównoważonego rozwoju, a wskaźniki muszą umożliwiać monitorowanie ich realizacji. Wobec braku konkretnych celów polityki unijnej UE mogłaby oceniać wyniki krajowe w porównaniu z najlepszymi i przeciętnymi wynikami. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES wskazuje również na pewne ograniczenia techniczne, którymi należy się zająć, aby zapewnić stosowanie najlepszych wskaźników. Przykładowo wykorzystanie przekrojowych wskaźników pozostaje niewystarczające, aby dostarczyć informacji na temat synergii i konfliktów między celami. Efekty zewnętrzne w postaci wpływu na zrównoważony rozwój krajów partnerskich i monitorowanie spójności polityki w odniesieniu do ważnych celów polityki zewnętrznej i wewnętrznej również nie są w pełni uwzględniane. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Eurostat i krajowe urzędy statystyczne muszą zadbać o to, by stosowały spójne ramy wskaźników. Należy wprowadzić kompleksowy i zintegrowany system wskaźników, aby zagwarantować rzetelność działań monitorujących wdrażanie celów zrównoważonego rozwoju na szczeblu europejskim i krajowym. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Eurostat i krajowe urzędy statystyczne mają ograniczone zasoby ludzkie i finansowe do gromadzenia nowych danych i dlatego nie zawsze jest możliwe stworzenie nowych i dokładniej ukierunkowanych wskaźników. EKES apeluje o zapewnienie odpowiednich zasobów w celu przezwyciężenia tego istotnego ograniczenia. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES wzywa do większego zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego w określanie wskaźników oraz w ocenę postępów UE w osiąganiu celów. Przekrojowy charakter celów zrównoważonego rozwoju wymaga zintegrowanej współpracy wielu zainteresowanych stron. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES zaleca uzupełnienie zestawu wskaźników jakościowym raportem alternatywnym, opracowanym w ścisłej współpracy z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, aby zwiększyć poczucie odpowiedzialności wszystkich zainteresowanych stron za osiągnięcie celów zrównoważonego rozwoju. Informacje jakościowe mogą uwypuklać trendy, które inaczej nie zostałyby uchwycone wyłącznie za pomocą danych ilościowych. EKES proponuje, że przyjmie główną rolę w koordynowaniu przygotowywania uzupełniającego raportu jakościowego. Ponadto EKES proponuje, by Komisja Europejska współpracowała przy organizacji europejskiego szczytu w sprawie celów zrównoważonego rozwoju jako działania podsumowującego z udziałem wszystkich zainteresowanych stron. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Spójne ramy strategiczne wymagają również, aby inne wskaźniki UE (np. wskaźniki zawarte w tablicy wyników społecznych lub europejskie wskaźniki różnorodności biologicznej) były spójne z ramami Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030. Nadrzędna strategia powinna dawać taki przegląd powiązań między celami zrównoważonego rozwoju, politykami UE i różnymi zestawami wskaźników. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES wzywa do dostosowania obecnego europejskiego systemu rządzenia do wdrażania Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030. Nadrzędna strategia na rzecz zrównoważonego rozwoju UE w pełni dostosowana do Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 zagwarantowałaby uwzględnianie celów zrównoważonego rozwoju we wszystkich dziedzinach polityki UE oraz zapewniłaby ramy koordynacji i monitorowania realizacji celów zrównoważonego rozwoju przez UE i poszczególne państwa członkowskie. Na przykład mechanizm europejskiego semestru powinien monitorować cele zrównoważonego rozwoju i przyczyniać się do ich wdrażania. Ponadto procesy formułowania i oceny polityki UE (np. Program lepszego stanowienia prawa) powinny zostać dostosowane, aby w pełni włączyć cele zrównoważonego rozwoju do cyklu polityki. Test zrównoważonego rozwoju powinien być zastosowany do wszystkich wniosków dotyczących prawodawstwa i polityki w celu oszacowania wpływu na cele zrównoważonego rozwoju i podjęcia decyzji o stosowności wniosku. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES zaleca, aby za uwzględnianie celów zrównoważonego rozwoju w poszczególnych dziedzinach polityki UE był odpowiedzialny jeden z wiceprzewodniczących Komisji, dysponujący specjalnym zespołem, określonym budżetem i strukturą współpracy ze wszystkimi komisarzami i służbami Komisji. Ponadto przewodniczący Komisji Europejskiej powinien przedstawiać dokonane postępy i nakreślać dalsze działania niezbędne do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju w swoim dorocznym orędziu o stanie Unii. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES apeluje także o porozumienie w sprawie budżetu UE, w którym zrównoważony rozwój jest głównym celem. EKES przypomina, że ostateczne wieloletnie ramy finansowe (WRF) na lata 2021–2027 będą sygnałem, czy UE będzie w stanie wypełnić swoje zobowiązania wynikające z Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030. Propozycja Komisji z maja 2018 r. stanowi krok w dobrym kierunku, ale ostatecznie pomija szansę uczynienia Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 priorytetem w europejskim programie politycznym. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Brak unijnej strategii

| 2.1. | UE powinna w większym stopniu zaangażować się w odgrywanie swojej roli lidera w zapewnianiu i promowaniu zrównoważonego rozwoju. W rzeczywistości Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 jest bezpośrednio zgodna z podstawowym celem Unii Europejskiej, którym jest promowanie większej harmonii społecznej, politycznej, gospodarczej i środowiskowej zarówno w Europie, jak i na całym świecie. Jednak mimo że UE i jej państwa członkowskie przystąpiły do ogólnoświatowego programu działań, Europa pozostaje w tyle. Jak dotąd UE i niektóre państwa członkowskie nie wdrożyły strategii na rzecz zrównoważonego rozwoju, aby zapewnić osiągnięcie celów zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W odniesieniu do zrównoważonego rozwoju art. 3 Traktatu o Unii Europejskiej stanowi: „W stosunkach zewnętrznych Unia [...] [p]rzyczynia się do [...] trwałego rozwoju Ziemi [...]”. Chociaż pewne elementy zrównoważonego rozwoju są w coraz większym stopniu obecne w różnych politykach UE, np. w polityce przemysłowej, transportowej i energetycznej, nadal brakuje funduszy i ambitnych celów. Ogólnie rzecz biorąc, EKES ubolewa nad ewidentnym brakiem strategii, spójności polityki i włączenia tej problematyki do ogólnej koordynacji polityki UE. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | EKES jest jedyną instytucją na szczeblu europejskim, która uczyniła zrównoważony rozwój głównym priorytetem. Parlament Europejski nie dysponuje strukturą, która miałaby zająć się zrównoważonym rozwojem, chociaż niektóre grupy polityczne włączają Agendę na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 w swoje priorytety polityczne dotyczące wyborów europejskich w maju 2019 r. Tymczasem Komisja Europejska ustanowiła wielostronną platformę służącą realizacji celów zrównoważonego rozwoju, co jest krokiem we właściwym kierunku, ale nie jest jasne, czy platforma ta będzie kontynuowana przez kolejne kadencje Komisji. Ponadto EKES zalecał w przeszłości utworzenie ambitniejszego i szerszego forum społeczeństwa obywatelskiego niż to, które zostało ostatecznie stworzone (2). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Na szczeblu krajowym stopień planowania i wdrażania celów zrównoważonego rozwoju jest zróżnicowany (3). Niektóre państwa członkowskie przyjęły już kompleksowe krajowe strategie na rzecz zrównoważonego rozwoju, a w niektórych przypadkach władze regionalne i lokalne, a także zainteresowane strony, prowadzą również inicjatywy dotyczące celów zrównoważonego rozwoju w celu zwiększenia świadomości. Istnieje ryzyko niespójności między podejściami krajowymi, ponieważ nie ma ram europejskich. EKES wzywa do włączenia zrównoważonego rozwoju do polityki krajowej i do pełnego zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego w projektowanie i wdrażanie zgodnie z nadrzędną strategią UE. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Plany na przyszłość

| 3.1. | Dnia 13 września 2017 r. przewodniczący Jean-Claude Juncker ogłosił dokument otwierający debatę pt. „W kierunku zrównoważonej Europy do 2030 r., w sprawie dalszych działań związanych z celami zrównoważonego rozwoju ONZ, w tym związanych z porozumieniem paryskim w sprawie zmian klimatu”, który zostanie opublikowany zimą 2018 r. W fazie przygotowawczej Komisja rozważa poglądy członków wielostronnej platformy na temat celów zrównoważonego rozwoju. Członkowie platformy proponują sugestie, w jaki sposób poprawić europejski system rządzenia w odniesieniu do celów zrównoważonego rozwoju (np. przyjęcie nadrzędnej strategii), proponują też zalecenia polityczne oraz sposób, w jaki powinien ewoluować zestaw narzędzi UE, aby można było koordynować politykę, monitorowanie i odpowiedzialność. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Realizacja celów zrównoważonego rozwoju obejmuje cele gospodarcze, społeczne, polityczne i środowiskowe, które będą wymagać fundamentalnych zmian w społeczeństwach europejskich i w instytucjach UE. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Debaty na temat przyszłości Europy przed wyborami europejskimi w 2019 r. mają kluczowe znaczenie dla podniesienia świadomości obywateli w zakresie zrównoważonego rozwoju. Europejskie partie polityczne muszą zająć stanowisko i odnieść się do zrównoważonego rozwoju w swoich programach wyborczych. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Ponadto EKES uważa, że przyszła Komisja Europejska i nowy Parlament Europejski wyłonione w wyniku wyborów w 2019 r. powinny uczynić priorytetem lepsze uwzględnianie celów zrównoważonego rozwoju w obszarach polityki UE. EKES apeluje do Parlamentu Europejskiego o wzmocnienie jego zdolności do monitorowania i nadzorowania postępów w zakresie celów zrównoważonego rozwoju oraz o przyjęcie odpowiedzialności za wyznaczone cele. W odniesieniu do Komisji zaleca się również wzmocnienie przywódczej roli wiceprzewodniczącego odpowiedzialnego za zrównoważony rozwój oraz reorganizację tek komisarzy w celu jednoznacznego określenia, kto jest odpowiedzialny za każdy z celów zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | To, czy UE będzie w stanie wypełnić zobowiązania wynikające z Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030, uwidoczni ostateczna decyzja w sprawie wieloletnich ram finansowych (WRF) na lata 2021–2027. WRF mają zasadnicze znaczenie dla zapewnienia uwzględnienia celów zrównoważonego rozwoju. Propozycja Komisji Europejskiej opublikowana w maju 2018 r. jest krokiem w dobrym kierunku, ale pomija szansę uczynienia Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 priorytetem w europejskim programie politycznym. W nowych WRF należy – poza proponowanym ograniczonym podniesieniem poziomu ambicji celu dotyczącego uwzględnienia kwestii klimatu – przeznaczyć odpowiednie środki finansowe na zrównoważony rozwój, a także zapewnić, aby żadna decyzja w sprawie finansowania nie osłabiła procesu realizacji celów zrównoważonego rozwoju. Należy udostępnić środki finansowe podmiotom realizującym cele zrównoważonego rozwoju, w tym państwom członkowskim, samorządom lokalnym, przedsiębiorstwom i organizacjom pozarządowym, na potrzeby realizacji innowacyjnych, skalowalnych projektów. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | UE przechodzi poważny kryzys polityczny i instytucjonalny i stoi przed wyzwaniami takimi jak rosnące nierówności społeczne, problemy środowiskowe i utrata zaufania do rządu i UE (4). Aby przezwyciężyć te problemy, UE musi opracować nową narrację, która pozwoli dostarczyć konkretnych rozwiązań problemów, przed którymi stoją nasze społeczeństwa. Trwające debaty nad przyszłością Europy powinny przyczynić się do powstania tej nowej narracji, z uwzględnieniem Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 i 6. scenariusza Europy (5), tak aby UE stała się siłą napędową zrównoważonego rozwoju. Konieczne jest silniejsze przywództwo ze strony europejskich szefów państw, aby uczynić cele zrównoważonego rozwoju centralnym elementem ich politycznego dyskursu i wizji dla Europy. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 opiera się na podstawowych wartościach Europy: demokracji i uczestnictwie, sprawiedliwości społecznej, solidarności i zrównoważonym rozwoju, poszanowaniu państwa prawnego i praw człowieka, zarówno w Europie, jak i na całym świecie. Nowa narracja dotycząca zrównoważonego rozwoju powinna dać obywatelom odpowiedź na pytanie, w jaki sposób administracja publiczna i zorganizowane społeczeństwo obywatelskie planują realizować swoje aspiracje dotyczące dobrobytu gospodarczego, społecznego i środowiskowego. |
| --- | --- |

3.7.

4.   Kwestia wskaźników

| 4.1. | EKES uważa, że przyjęte podejście w zakresie wskaźników celów zrównoważonego rozwoju UE musi wykraczać poza samą ocenę, przyczyniając się do formułowania polityki i kształtowania polityki, a nie być jedynie narzędziem sprawozdawczym. Wskaźniki powinny pomóc decydentom UE w określaniu przyszłych polityk i planowaniu sposobów lepszego osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju. Muszą również pomóc im w określeniu odchyleń w postępach na drodze do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju i wprowadzaniu w odpowiednim czasie niezbędnych zmian w polityce, aby osiągnąć cele do 2030 r. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Z perspektywy EKES-u sprawozdanie monitorujące Eurostatu za 2017 r. dotyczące celów zrównoważonego rozwoju w kontekście UE – jest dobrym punktem wyjścia, lecz konieczna jest poprawa. Należy oprzeć się na nim, by pójść jeszcze dalej, ulepszając wskaźniki. Obecna metoda oceny postępu (tj. 1 % pozytywnej zmiany) jest, przy braku określonych ilościowo celów UE, potencjalnie myląca, ponieważ – w przeciwieństwie do innych sprawozdań – nie zapewnia informacji na temat stopnia zaawansowania w realizacji celów zrównoważonego rozwoju. Przykładowo podczas gdy Eurostat stwierdza, że w Europie istnieje znaczny postęp w zakresie celu zrównoważonego rozwoju nr 12 (6), inne źródła, takie jak OECD, dochodzą do innych wniosków (7). Sprawozdanie monitorujące musi lepiej wyjaśniać zintegrowany charakter agendy, w ramach której wysiłki muszą wspierać, a nie utrudniać realizację każdego z celów. Wykorzystanie przekrojowych wskaźników, choć jest cenne, pozostaje niewystarczające, aby dostarczyć informacji na temat synergii i konfliktów między celami. Ponadto sprawozdanie powinno zawierać ocenę efektów zewnętrznych w postaci wpływu na zrównoważony rozwój krajów partnerskich i obejmować monitorowanie spójności polityki w odniesieniu do ważnych celów polityki zewnętrznej i wewnętrznej. Poza tym wskaźniki powinny umożliwiać porównania między krajami europejskimi i wskazywanie rozbieżności we wdrażaniu przez państwa członkowskie, a także powinny być często aktualizowane, aby opierały się na najlepszych dostępnych zasobach danych naukowych, wiedzy i informacjach. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Aby uzyskać spójny zestaw wskaźników dających przejrzysty przegląd wdrażania celów zrównoważonego rozwoju na szczeblu UE, niezbędne jest stworzenie kompleksowego systemu wskaźników obejmujących szczebel europejski i krajowy. Po pierwsze, obecne wskaźniki stosowane w różnych obszarach polityki na szczeblu UE muszą zostać zharmonizowane lub przynajmniej powiązane ze wskaźnikami celów zrównoważonego rozwoju UE. Na przykład odpowiednie zestawy wskaźników, takie jak tablica wyników społecznych lub europejskie wskaźniki różnorodności biologicznej, muszą być powiązane ze wskaźnikami celów zrównoważonego rozwoju UE, a ich związek musi zostać jasno określony. Po drugie, krajowe strategie zrównoważonego rozwoju powinny wykorzystywać te same wskaźniki lub co najmniej wskaźniki porównywalne ze wskaźnikami celów zrównoważonego rozwoju UE. Jeśli tak nie będzie, wystąpi duże ryzyko niespójności między różnymi podejściami przyjętymi przez państwa członkowskie. Po trzecie, UE musi zapewnić kompleksowy proces raportowania do Forum Politycznego Wysokiego Szczebla ds. Zrównoważonego Rozwoju ONZ. Komisja Europejska powinna być w stanie zapewnić przejrzysty przegląd wdrażania celów zrównoważonego rozwoju na szczeblu UE i we wszystkich państwach członkowskich. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES uważa, że należy zająć się pewnymi ograniczeniami procesu definiowania wskaźników. Eurostat i krajowe urzędy statystyczne mają ograniczone zasoby ludzkie i finansowe do gromadzenia nowych danych i dlatego nie zawsze jest możliwe stworzenie nowych i dokładniej ukierunkowanych wskaźników. Zgodnie z rocznym sprawozdaniem z 2017 r. sporządzonym przez Europejską Radę Konsultacyjną ds. Zarządzania Statystyką dla Parlamentu Europejskiego koszt europejskiego systemu statystycznego wynosi 0,02 % PKB, a po zmniejszeniu zasobów ludzkich w związku z cięciami budżetowymi liczba pracowników nie powróciła do poziomów sprzed kryzysu (8). Aby ulepszyć zestaw wskaźników, należy nadać większą wagę opracowywaniu wskaźników zrównoważonego rozwoju, a Eurostatowi i krajowym urzędom statystycznym muszą zostać przydzielone odpowiednie fundusze na wskaźniki zrównoważonego rozwoju, zgodnie z zadaniami dotyczącymi 17. celu zrównoważonego rozwoju. Umożliwi to dodanie nowych wskaźników, których zastosowanie może wymagać zgromadzenia dodatkowych danych. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | W odniesieniu do obecnego zestawu wskaźników opracowanych przez Eurostat EKES wskazał na szereg niedociągnięć, którymi należy się zająć, najlepiej w sprawozdaniu monitorującym Eurostatu za 2018 r. dotyczącym postępów w osiąganiu celów zrównoważonego rozwoju. Następujące obszary wymagają ulepszeń:






  — | bardziej obiektywna wizualna prezentacja ogólnych wyników, aby uniknąć błędnego wrażenia, że w przeważającej mierze Europa nie ma zaległości na drodze do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju, co jest sprzeczne z innymi badaniami jakościowymi lub tematycznymi, a także z odczuciami obywateli, |
| --- | --- | --- |

4.5.

—

bardziej obiektywna wizualna prezentacja ogólnych wyników, aby uniknąć błędnego wrażenia, że w przeważającej mierze Europa nie ma zaległości na drodze do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju, co jest sprzeczne z innymi badaniami jakościowymi lub tematycznymi, a także z odczuciami obywateli,

| — | poświęcanie większej uwagi efektom zewnętrznym obecnego modelu rozwoju Europy, na przykład w oparciu o istniejące prace Eurostatu dotyczące śladów, a także wkładowi Europy we wspieranie krajów partnerskich w osiąganiu celów zrównoważonego rozwoju, |
| --- | --- |

—

poświęcanie większej uwagi efektom zewnętrznym obecnego modelu rozwoju Europy, na przykład w oparciu o istniejące prace Eurostatu dotyczące śladów, a także wkładowi Europy we wspieranie krajów partnerskich w osiąganiu celów zrównoważonego rozwoju,

| — | przyjęcie bardziej innowacyjnego podejścia w celu uchwycenia niepodzielności programu dotyczącego celów zrównoważonego rozwoju, w tym także wyjście poza wskaźniki przekrojowe, które nie pozwalają wykazać nierównowagi i sprzeczności między różnymi wymiarami zrównoważonego rozwoju i dla których brak jest odpowiednich ram na potrzeby oceny spójności polityki, |
| --- | --- |

—

przyjęcie bardziej innowacyjnego podejścia w celu uchwycenia niepodzielności programu dotyczącego celów zrównoważonego rozwoju, w tym także wyjście poza wskaźniki przekrojowe, które nie pozwalają wykazać nierównowagi i sprzeczności między różnymi wymiarami zrównoważonego rozwoju i dla których brak jest odpowiednich ram na potrzeby oceny spójności polityki,

| — | więcej danych dotyczących wyników przemysłu, samorządów lokalnych i organizacji pozarządowych, |
| --- | --- |

—

więcej danych dotyczących wyników przemysłu, samorządów lokalnych i organizacji pozarządowych,

| — | więcej informacji na temat wyników państw członkowskich w zakresie celów zrównoważonego rozwoju, jako że uśrednione dane przedstawiają niepełny obraz; ważne jest również dostarczanie informacji ze szczebla krajowego, biorąc pod uwagę, że państwa członkowskie mają wyłączne kompetencje w odniesieniu do szeregu celów zrównoważonego rozwoju, |
| --- | --- |

—

więcej informacji na temat wyników państw członkowskich w zakresie celów zrównoważonego rozwoju, jako że uśrednione dane przedstawiają niepełny obraz; ważne jest również dostarczanie informacji ze szczebla krajowego, biorąc pod uwagę, że państwa członkowskie mają wyłączne kompetencje w odniesieniu do szeregu celów zrównoważonego rozwoju,

| — | lepsze wskaźniki odpowiedzialności za realizację celów zrównoważonego rozwoju, zgodnie z celami zrównoważonego rozwoju nr 16 (9) i 17 (10), na przykład dotyczące przestrzeni społeczeństwa obywatelskiego w Europie (11) i innowacyjnych partnerstw, |
| --- | --- |

—

lepsze wskaźniki odpowiedzialności za realizację celów zrównoważonego rozwoju, zgodnie z celami zrównoważonego rozwoju nr 16 (9) i 17 (10), na przykład dotyczące przestrzeni społeczeństwa obywatelskiego w Europie (11) i innowacyjnych partnerstw,

| — | bardziej solidna metodyka pomiaru postępów w zakresie celów zrównoważonego rozwoju, w przypadku których nie istnieje cel europejski, na przykład poprzez porównanie średnich wyników z najlepszymi wynikami w europejskich państwach członkowskich lub z analogicznymi celami wynikającymi z innych zobowiązań międzynarodowych lub dostępnych badań. |
| --- | --- |

—

bardziej solidna metodyka pomiaru postępów w zakresie celów zrównoważonego rozwoju, w przypadku których nie istnieje cel europejski, na przykład poprzez porównanie średnich wyników z najlepszymi wynikami w europejskich państwach członkowskich lub z analogicznymi celami wynikającymi z innych zobowiązań międzynarodowych lub dostępnych badań.

| 4.6. | O ile długie szeregi czasowe są użyteczne, wskaźniki należy poddawać przeglądom i udoskonalać w oparciu o wskazywanie nowych wyzwań i postęp wiedzy naukowej, w tym nowe dane. Chociaż działania Eurostatu mające na celu włączenie nowych wskaźników w 2018 r. idą w dobrym kierunku, kluczowe znaczenie ma jasność w kwestii procesu i terminów uwzględniania „wstrzymanych” wskaźników. Na przykład powinien istnieć plan działania i harmonogram dla proponowanego wskaźnika „Skala bezdomności w UE”, zalecanego przez FEANTSA (Europejska Federacja Organizacji Krajowych Pracujących z Osobami Bezdomnymi), który figuruje obecnie jako „wstrzymany”. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Należy zwiększyć rolę zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w odniesieniu do rocznego sprawozdania Eurostatu. Eurostat powinien w większym stopniu konsultować się ze społeczeństwem obywatelskim w sprawie określania wskaźników i dokonywania oceny postępów w ramach każdego z nich. Ogólnie rzecz biorąc, należy konsultować się ze społeczeństwem obywatelskim odpowiednio wcześnie w celu uwzględnienia zaleceń, a Eurostat musi wyjaśnić, dlaczego zalecenia społeczeństwa obywatelskiego zostały uwzględnione lub nie. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | To, co jest, a co nie jest monitorowane, w szczególności projekt i wybór wskaźników, ma istotne implikacje polityczne (12). W związku z tym proces przygotowywania rocznego sprawozdania przez Eurostat powinien umożliwiać społeczeństwu obywatelskiemu wniesienie wkładu poprzez jakościową interpretację wskaźników. Powinno temu towarzyszyć częste badanie Eurobarometru, aby ocenić sposób postrzegania postępów przez obywateli. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | EKES zdaje sobie sprawę, że społeczeństwo obywatelskie ma ograniczone zdolności statystyczne do proponowania nowych wskaźników, które mogą spełnić kryteria Eurostatu w dziedzinie wiarygodności statystycznej. Społeczeństwo obywatelskie jest jednak w stanie określić użyteczne wskaźniki, w których wykorzystywane są inne źródła poza danymi Eurostatu. Przykładem są wskaźniki opracowywane obecnie przez Sieć Rozwiązań na rzecz Zrównoważonego Rozwoju (SDSN). Niemniej jednak EKES uważa, że niezbędne jest wsparcie organizacji społeczeństwa obywatelskiego za pomocą środków służących budowaniu zdolności, tak aby organizacje te mogły wnosić większy wkład w rozmowy z Eurostatem. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Aby zapewnić wspomnianą powyżej nową, silną narrację eksponującą zrównoważony rozwój, EKES wzywa do poprawy sposobu, w jaki Komisja Europejska i Eurostat przekazują informacje na temat postępów w osiąganiu celów zrównoważonego rozwoju. Sprawozdanie Eurostatu nie jest w pełni przystępne dla czytelników i nie jest szeroko rozpowszechniane, dlatego należy rozważyć nowe sposoby zwiększania jego znajomości wśród grup odbiorców niemających wiedzy specjalistycznej oraz wśród obywateli. W ramach ambitnej strategii podnoszenia świadomości należy również wypróbować inne badania i produkty komunikacyjne. Na przykład zamieszczenie sekcji „monitorowanie przez społeczeństwo obywatelskie” na stronie internetowej Eurostatu poświęconej celom zrównoważonego rozwoju umożliwiłoby interaktywną współodpowiedzialność za monitorowanie celów. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | EKES przyznaje, że roczne sprawozdanie Eurostatu nie zawiera i nie może zawierać informacji o charakterze jakościowym. Aby uzupełnić tę lukę (a także zwiększyć zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego), EKES proponuje, aby monitorowanie wdrażania celów zrównoważonego rozwoju uzupełniono oddzielnym, niezależnym jakościowym raportem alternatywnym, opracowywanym w ścisłej współpracy z zainteresowanymi podmiotami społeczeństwa obywatelskiego. Ten raport alternatywny powinien koncentrować się na: a) zapewnieniu refleksji na temat sprawozdania Eurostatu i jego analizie; b) uzupełnieniu sprawozdania Eurostatu o informacje jakościowe pochodzące ze zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego oraz c) zapewnieniu interpretacji przez zorganizowane społeczeństwo obywatelskie postępów w osiągnięciu celów zrównoważonego rozwoju. EKES przeprowadza obecnie badanie poświęcone udziałowi społeczeństwa obywatelskiego w monitorowaniu celów zrównoważonego rozwoju (badanie ma zostać ukończone do listopada 2018 r.). W jego ramach zostanie zbadane i zaproponowane metodologiczne podejście dotyczące przygotowania tego raportu uzupełniającego sprawozdanie roczne Eurostatu. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Odpowiedzialność leży u podstaw programu dotyczącego celów zrównoważonego rozwoju. Ambitną strategię realizacji celów zrównoważonego rozwoju muszą uzupełniać solidne ramy odpowiedzialności, w których zorganizowane społeczeństwo obywatelskie odgrywa kluczową rolę. Wymaga to podniesienia świadomości obywateli w całej Unii, a także przeprowadzenia badań opinii i stosowania innych mechanizmów uzyskiwania informacji zwrotnych od obywateli. W związku z tym Komisja Europejska (we współpracy z EKES-em) powinna zorganizować szczyt dotyczący celów zrównoważonego rozwoju, aby dokonać rocznego podsumowania z udziałem państw członkowskich, Parlamentu Europejskiego, społeczeństwa obywatelskiego, przedsiębiorstw oraz samorządów regionalnych i lokalnych, a także zobowiązać się do prowadzenia pluralistycznego i regularnego dialogu z zainteresowanymi stronami. Należy też promować wymianę dobrych praktyk w dziedzinie udziału społeczeństwa obywatelskiego w ocenie realizacji celów zrównoważonego rozwoju. EKES mógłby odegrać kluczową rolę we wspieraniu organizacji społeczeństwa obywatelskiego w wymianie tego rodzaju doświadczeń, tworzeniu synergii, zwiększaniu wiedzy i podnoszeniu świadomości oraz promowaniu współpracy. |
| --- | --- |

4.12.

5.   Uwzględnianie celów zrównoważonego rozwoju w europejskim systemie rządzenia

| 5.1. | Obecny europejski system rządzenia powinien zostać dostosowany w taki sposób, by przyczyniał się do realizacji Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030. Aby to osiągnąć, wszystkie instytucje UE powinny podjąć kroki w celu zapewnienia skoordynowanych prac nad osiągnięciem celów zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Pomimo kierowniczej roli wiceprzewodniczącego Komisji Europejskiej oczywisty jest niski poziom poparcia wśród kilku struktur Komisji, co opóźnia postępy. To samo dotyczy Parlamentu, który musi ustanowić w komisjach wiarygodny proces omawiania realizacji celów zrównoważonego rozwoju. Ponadto grupa robocza ds. celów zrównoważonego rozwoju w Radzie Europejskiej, której ustanowienie przyjmuje się z zadowoleniem, musi zapewnić odpowiednie uwzględnienie celów zrównoważonego rozwoju we wszystkich sprawach, którymi zajmuje się Rada Europejska, takich jak np. przyszłość WPR, polityka spójności, polityka transportowa (13), stosunki zewnętrzne (14) oraz następne WRF na lata 2021–2027. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Przyszła nadrzędna unijna strategia na rzecz zrównoważonego rozwoju powinna odgrywać kluczową rolę w uwzględnianiu celów zrównoważonego rozwoju we wszystkich dziedzinach polityki UE oraz zapewnić ramy koordynacji i monitorowania realizacji celów zrównoważonego rozwoju przez UE i poszczególne państwa członkowskie. Jak wspomniano, strategia ta powinna określać cele, sposoby ich osiągania oraz spójny zestaw wskaźników do monitorowania postępów. EKES zgadza się z Radą w kwestii potrzeby opracowania „ram wskaźników odniesienia” (15). |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Jak wspomniano, te ramy wskaźników odniesienia powinny uwzględniać wszystkie odpowiednie wskaźniki europejskie, które są obecnie wykorzystywane w różnych obszarach polityki, oraz określić wzajemne powiązania między istniejącymi wskaźnikami a wskaźnikami dotyczącymi celów zrównoważonego rozwoju. Na przykład Komisja Europejska powinna zapewnić pełne dostosowanie i spójność między tablicą wyników społecznych a wskaźnikami UE dotyczącymi celów zrównoważonego rozwoju. Obecnie z dwunastu wskaźników tablicy wskaźników społecznych osiem zostało ujętych, w całości lub częściowo, w zestawie celów zrównoważonego rozwoju UE. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Koordynację i monitorowanie realizacji celów zrównoważonego rozwoju należy objąć procesem europejskiego semestru, o co EKES wielokrotnie apelował (np. w opiniach EKES-u NAT/693 (16), NAT/700 (17), SC/047 (18), SC/050 (19)). Należy uwzględnić proces kontroli adekwatności strategii realizacji celów zrównoważonego rozwoju na szczeblu państw członkowskich. Organy krajowe powinny otrzymać wspólne wytyczne i powinny być monitorowane, aby wszystkie wysiłki zmierzały w tym samym kierunku. Ponadto należy promować wymianę najlepszych praktyk między państwami członkowskimi. Europejski semestr powinien w pełni rozszerzyć swój zakres poza tradycyjny wymiar gospodarczy i całkowicie uwzględnić wymiar społeczny i środowiskowy na tym samym poziomie znaczenia w kontekście przyszłej nadrzędnej strategii na rzecz zrównoważonego rozwoju. W związku z tym zalecenia dla poszczególnych krajów powinny być spójne z celami zrównoważonego rozwoju, a także z analizami przeprowadzonymi w sprawozdaniach krajowych w ramach procesu europejskiego semestru. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Utworzony niedawno program wspierania reform strukturalnych (SRSP) ma na celu pomoc państwom członkowskim w przeprowadzeniu reform instytucjonalnych, strukturalnych i administracyjnych. Oczekuje się, że SRSP odegra ważną rolę w następnych latach. Jak podkreślano już w opinii EKES-u (20) i sprawozdaniu Karla Falkenberga (21), w ramach SRSP należy przyjąć, że każda wspierana reforma musi być spójna z Agendą na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 i celami zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | By zagwarantować uwzględnienie celów zrównoważonego rozwoju we wszystkich dziedzinach polityki UE, należy odpowiednio dostosować Program lepszego stanowienia prawa – z myślą o zapewnieniu kompleksowego i całościowego podejścia do celów zrównoważonego rozwoju. EKES uważa, że zasady dotyczące celów zrównoważonego rozwoju muszą być jednoznacznie określone w wytycznych i narzędziach służących lepszemu stanowieniu prawa. Ponadto należy dokonać przeglądu metodyki lepszego stanowienia prawa, aby upewnić się, że umożliwia ona ocenę długoterminowych celów i pomiar stopnia zaawansowania w realizacji celów zrównoważonego rozwoju. Należy zwrócić większą uwagę na spójność polityki jako narzędzie realizacji celów zrównoważonego rozwoju, wykorzystując na przykład ramy OECD dotyczące spójności polityki na rzecz zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Proponując nowe inicjatywy ustawodawcze lub polityczne, Komisja Europejska powinna wyraźnie wskazać, na który cel zrównoważonego rozwoju są one ukierunkowane, i przeprowadzić test zrównoważonego rozwoju w celu oceny spodziewanego wpływu na cele zrównoważonego rozwoju (w ramach procesu oceny skutków, ukierunkowanego na ocenę wymiaru gospodarczego, społecznego i środowiskowego wniosków). Należy określić główne problemy związane z realizacją celów zrównoważonego rozwoju, które mają być rozwiązane za pomocą proponowanej polityki. Ponadto należy dostosować monitorowanie i ocenę realizowanych już polityk UE, aby umożliwić mierzenie postępów w osiąganiu celów zrównoważonego rozwoju oraz zalecanie modyfikacji polityki mających większy wpływ na promowanie celów zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | Perspektywę zrównoważonego rozwoju należy uwzględnić także w programie sprawności i wydajności regulacyjnej (REFIT) Komisji Europejskiej. Prace w ramach programu REFIT powinny zapewnić, by wszelkie proponowane uproszczenia i aktualizacje prawa UE były spójne i przyczyniały się do osiągania celów zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

5.9.

Bruksela, dnia 19 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Sustainable development in the European Union: Monitoring report on progress towards the SDGs in an EU context. 2017 edition [Zrównoważony rozwój w Unii Europejskiej – Sprawozdanie z monitorowania postępów w realizacji celów zrównoważonego rozwoju w kontekście UE. Wydanie z 2017 r.].

1

Sustainable development in the European Union: Monitoring report on progress towards the SDGs in an EU context. 2017 edition

(2)  Opinia EKES-u „Kolejne działania mające zapewnić Europie zrównoważoną przyszłość” (Dz.U. C 345 z 13.10.2017, s. 91).

2

Opinia EKES-u „Forum europejskiego społeczeństwa obywatelskiego na rzecz zrównoważonego rozwoju” (Dz.U. C 303 z 19.8.2016, s. 73).

(3)  EKES opracowuje mapę inicjatyw na rzecz zrównoważonego rozwoju na szczeblu krajowym. Podsumowanie krajowe dla każdego państwa członkowskiego zostanie opublikowane na stronie internetowej EKES-u.

3

(4)  Opinia EKES-u „Transformacja w kierunku bardziej zrównoważonej przyszłości Europy – strategia na 2050 r.”, SC/047 (Dz.U. C 81 z 2.3.2018, s. 44).

4

(5)  http://www.foeeurope.org/sites/default/files/other/2017/6th_scenario_future_of_europe.pdf

5

(6)  12. cel zrównoważonego rozwoju: Odpowiedzialna konsumpcja i produkcja.

6

(7)  Por. np. OECD. 2017. Measuring Distance to the SDG Targets: an assessment of where OECD countries stand [Jak daleko jest to osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju: ocena etapu zaawansowania krajów OECD], 2017.

7

(8)  Sprawozdanie roczne Europejskiej Rady Konsultacyjnej ds. Zarządzania Statystyką, 2017, s. 25–26.

8

(9)  16. cel zrównoważonego rozwoju: Pokój, sprawiedliwość i silne instytucje.

9

(10)  17. cel zrównoważonego rozwoju: Partnerstwa na rzecz celów.

10

(11)  Korzystanie z istniejących metodyk, takich jak monitor CIVICUS, https://civicus.org/index.php/what-we-do/innovate/civicus-monitor.

11

(12)  Opinia EKES-u „Kolejne działania mające zapewnić Europie zrównoważoną przyszłość”, NAT/700 (Dz.U. C 345 z 13.10.2017, s. 91).

12

(13)  Zob. opinia EKES-u „Rola transportu w realizacji celów zrównoważonego rozwoju i związanych z tym konsekwencji dla kształtowania polityki UE” (Dz.U. C 367 z 10.10.2018, s. 9).

13

(14)  Opinia EKES-u „Odnowione partnerstwo z krajami Afryki, Karaibów i Pacyfiku”, REX/485 (Dz.U. C 129 z 11.4.2018, s. 76).

14

(15)  http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-10370-2017-INIT/pl/pdf

15

(16)  Opinia EKES-u „Zrównoważony rozwój: nakreślenie wewnętrznej i zewnętrznej polityki UE”, NAT/693 (Dz.U. C 487 z 28.12.2016, s. 41).

16

(17)  Opinia EKES-u „Kolejne działania mające zapewnić Europie zrównoważoną przyszłość”, NAT/700 (Dz.U. C 345 z 13.10.2017, s. 91).

17

(18)  Opinia EKES-u „Transformacja w kierunku bardziej zrównoważonej przyszłości Europy – strategia na 2050 r.”, SC/047 (Dz.U. C 81 z 2.3.2018, s. 44).

18

(19)  Opinia EKES-u „Roczna analiza wzrostu gospodarczego na 2018 r.”, SC/50 (Dz.U. C 227 z 28.6.2018, s. 95).

19

(20)  Opinia EKES-u „Program wspierania reform strukturalnych”, ECO/398 (Dz.U. C 177 z 18.5.2016, s. 47–50).

20

(21)  Sustainability now! Uwagi strategiczne EOSP. Nr 18, 2016, https://www.eesc.europa.eu/sites/default/files/files/rapport_kff.pdf.

21

Sustainability now!

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/22 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/22

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wkład obszarów wiejskich Europy w Europejski Rok Dziedzictwa Kulturowego 2018 z myślą o zapewnieniu zrównoważonego rozwoju i spójności między obszarami wiejskimi a miejskimi”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2018/C 440/04)

| Sprawozdawca: | Tom JONES |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Tom JONES

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 15.2.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Artykuł 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 5.9.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 201/2/7 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

15.2.2018

Podstawa prawna

Artykuł 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

5.9.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

201/2/7

1.   Wnioski i zalecenia

Wnioski

| 1.1. | EKES w pełni popiera wyznaczenie roku 2018 Europejskim Rokiem Dziedzictwa Kulturowego i wyraża uznanie dla wszystkich wysiłków podejmowanych przez promotorów i organizatorów na wszystkich szczeblach w celu zwiększenia widoczności i upamiętnienia zróżnicowanego i bogatego dziedzictwa kulturowego Europy (1). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES zachęca wszystkie zainteresowane strony i uczestników do przyjęcia możliwie najszerszej definicji kultury i do włączenia w działania wszystkich obywateli. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Rok ten powinien oznaczać nie tylko wysławianie przeszłości, ale także promowanie ewoluujących, nowych i ambitnych przejawów inspiracji i umiejętności człowieka wyrastających często z tradycji zapisanych w dziedzictwie kulturowym wsi poszczególnych państw. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Dwanaście miesięcy to krótki okres, ale można mieć nadzieję, że te dodatkowe wysiłki i inwestycje zachęcą obywateli do zwrócenia uwagi na możliwości związane z dziedzictwem kulturowym na obszarach wiejskich. Powinno to umożliwić im stworzenie odnowionych, estetycznych, społecznych i gospodarczych zasobów dobrostanu dla obecnych i przyszłych pokoleń. W pierwszej połowie roku ponad 3 500 projektów otrzymało znak Europejskiego Roku Dziedzictwa Kulturowego, przy czym odsetek projektów wiejskich waha się w zależności od regionu. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES popiera apel Europejskiego Sojuszu na rzecz Kultury i Sztuki ze stycznia 2018 r., aby instytucje europejskie i państwa członkowskie zapewniły „znaczne wsparcie w wieloletnich ramach finansowych (WRF) na okres po 2020 r.”. Z zadowoleniem przyjmuje również zaproponowane przez Komisję Europejską w projekcie budżetu z maja 2018 r. zobowiązanie na rzecz kultury oraz zobowiązania Komisji podjęte w ramach Nowego europejskiego programu na rzecz kultury (2). |
| --- | --- |

1.5.

Zalecenia

| 1.6. | Należy formalnie uznać znaczenie dziedzictwa kulturowego wsi oraz jego bogactwo i różnorodność ze względu na jego nieodłączną wartość artystyczną oraz gospodarczy i społeczny wkład w dobrostan wszystkich obywateli Europy (3). |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Inwestycje dokonywane przez podmioty publiczne powinny być „weryfikowane pod kątem obszarów wiejskich”, tak aby nowo przygotowywane strumienie finansowania uwzględniały wsparcie dla ciągłego wkładu rodzinnych gospodarstw rolnych i ich pracowników oraz dla pozarządowych organizacji integrujących indywidualnych twórców, jak i grup folklorystycznych, Lokalnych Grup Działania, czy też gospodarstw opiekuńczych. Należy przy tym w pełni brać pod uwagę środki niezbędne do poprawy infrastruktury dziedzictwa obszarów wiejskich. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Istniejące unijne strumienie finansowania, w tym program rozwoju obszarów wiejskich, powinny w coraz większym stopniu uwzględniać kulturę jako element o wartości horyzontalnej i wspierać projekty kulturalne, w tym związane z ochroną i promowaniem krajobrazów o dużej różnorodności biologicznej oraz ulepszaniem ich jakości. Dobre przykłady to: restaurowanie oddalonych pasterskich chat w Pirenejach, działania dotyczące winnic w Santorini, ochrona wspólnych pastwisk w Șeica Mare (Rumunia), a także realizowany w ramach programu Leader projekt kulturalny na Lesbos (Grecja) wspierający integrację migrantów. W ramach programów rolnośrodowiskowych należy kontynuować tworzenie siedlisk krajobrazu rolniczego, a środowisko zbudowane powinno odpowiadać wyższym normom w zakresie projektowania, respektować tradycyjne wzorce kulturowe i jednocześnie być dostosowane do nowoczesnych form użytkowania. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Powinny istnieć środki wsparcia dla działań dotyczących zrównoważonych terenów zalesionych, lasów i dróg wodnych, aby zapobiec ich degradacji i zanieczyszczaniu. Należy zapewnić środki dla zachowania pasów ochronnych z drzew i krzewów wprowadzanych w przeszłości na terenach wiejskich (np. w Polsce wg koncepcji Dezyderego Chłapowskiego), które ograniczają erozję gleby, emisję CO2, wpływają na wzrost plonów i wzbogacają krajobraz |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Dni otwarte w gospodarstwach, szkolne wycieczki na obszary wiejskie, wystawy, pokazy rzemiosła, targi oraz festiwale kulturalne pomagają mieszkańcom miast lepiej zrozumieć i docenić obszary wiejskie i zasługują na wsparcie ze środków publicznych, podobnie jak działania służące nawiązywaniu kontaktów między mieszkańcami obszarów wiejskich i miejskich poprzez projekty kulturalne. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Należy zachęcać do podejmowania działań mających na celu przedstawienie kultury i tradycji obszarów wiejskich nowym pokoleniom w innowacyjny i nowoczesny sposób, mierzyć uzyskane korzyści gospodarcze i społeczne, a przy tym dzielić się dobrymi praktyka i je doceniać. Należy wspierać artystów i inne inspirujące podmioty kulturalne, czasem z innych regionów, aby pomogli społecznościom w wykorzystaniu pełnego potencjału lokalnych zasobów kulturowych. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Znacznej utracie umiejętności rzemieślniczych trzeba zaradzić poprzez zwiększenie inwestycji w szkolenia, tak by miał miejsce transfer międzypokoleniowy, wykorzystujący dotychczasową wiedzę i zachęcający do innowacji. Szkoły wiejskie powinny uczyć o potencjale zatrudnienia kryjącym się w zasobach obszarów wiejskich, jak również o możliwościach zatrudnienia poza tymi obszarami. Pojawia się tu szczególne wyzwanie, nie tylko dla młodych rolników, ale dla wszystkich młodych ludzi mieszkających na obszarach wiejskich, by w przedsiębiorczy sposób podejść do przypadającej im roli sprawowania pieczy nad ich dziedzictwem. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Dziedzictwo kulturowe wsi należy promować w sposób zrównoważony między innymi w ramach turystyki, aby mieszkańcy miast nauczyli się dostrzegać walory kulturowe wsi i łatwiej decydowali się na mieszkanie i pracę w bardziej oddalonych miejscowościach. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Trzeba wspierać marketing wytworów kultury wiejskiej, w tym dziedzictwo gastronomiczne, i chronić ich status związany z pochodzeniem geograficznym, dając obywatelom pewność do jakości i identyfikowalności tych wytworów. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Należy zachęcać do rozwijania wolontariatu i działań z udziałem lokalnej społeczności oraz prowadzenia przedsiębiorstw społecznych i wiejskich przedsiębiorstw prywatnych, a także promować różnorodność języków i dialektów z korzyścią dla wszystkich obywateli. Inteligentne społeczności wiejskie powinny doceniać wartość i potencjał swych lokalnych dóbr kultury i poszukiwać możliwości współpracy z podobnymi grupami, aby wspierać powiązania, w tym zwiększać korzyści gospodarcze płynące z szerszych możliwości turystycznych. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Choć projekty dotyczące obchodów Europejskiego Roku Dziedzictwa Kulturowego 2018 będą prawdopodobnie kontynuowane w przyszłości, ważne jest, aby dokonać jasnego podsumowania i oceny wymiernych inwestycji i wyników, z uwzględnieniem czynników gospodarczych, społecznych i kulturowych. W następstwie negocjacji trójstronnych między Parlamentem Europejskim i Radą w 2017 r. na ten Rok przydzielono około 8 mln EUR. Uzasadnione byłoby oczekiwanie, że wymierna część tego wsparcia będzie dostępna dla obszarów wiejskich. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Potrzebne są dalsze badania, aby określić ilościowo i zmierzyć jakość korzyści płynących z dziedzictwa i aktualnej działalności kulturalnej dla dobrostanu obywateli oraz stworzyć podstawy do proponowania przyszłych działań. Niezłomni obrońcy dziedzictwa potrzebują wsparcia w przyjmowaniu nowych migrantów i różnych tradycji kulturowych. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | Trzeba pilnie podjąć działania w zakresie konektywności infrastruktury transportowej i cyfrowej, co jest niezbędne dla rozwoju osiedli na obszarach wiejskich oraz turystyki kulturalnej. |
| --- | --- |

1.18.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | W niniejszej opinii skoncentrowano się w szczególności na szerokiej gamie dóbr i talentów, którymi dysponują obszary wiejskie i ich mieszkańcy i które stanowią część dziedzictwa kulturowego Europy, oraz na tym, jak tak szeroko zdefiniowana kultura przyczynia się do większej żywotności i dobrobytu obszarów wiejskich. Popieramy paneuropejską kartę dziedzictwa wiejskiego, która promuje zrównoważony rozwój przestrzenny (4) i odniesienie z deklaracji z Cork 2.0 z 2016 r.: „Kluczową rolę w interakcjach między obywatelami a środowiskiem odgrywa gospodarowanie gruntami. Polityki muszą zachęcać do dostarczania środowiskowych dóbr publicznych, w tym do zachowania europejskiego dziedzictwa naturalnego i kulturowego”. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Inicjatywa ta musi być przedmiotem „weryfikacji pod kątem obszarów wiejskich” i EKES jest zaniepokojony, że wystarczająca wiedza nt. Roku Dziedzictwa Kulturowego 2018 nie dotrze do małych społeczności we wsiach i małych miasteczkach na tyle szybko, by miały one czas się przygotować i zorganizować działania dotyczące otaczających je licznych różnorodnych dóbr kultury. Rok ten powinien oznaczać nie tylko wysławianie przeszłości, ale także promowanie ewoluujących, nowych i ambitnych przejawów inspiracji i umiejętności człowieka wyrastających często z tradycji zapisanych w dziedzictwie kulturowym wsi poszczególnych państw. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Wyliczenie istniejących działań kulturalnych i wyciąganie wniosków z pomyślnie zakończonych projektów ma prawdziwą wartość, ale obchody Roku 2018 powinny obejmować także nowe, innowacyjne wydarzenia kulturalne, bazujące na przeszłości i przekazujące dziedzictwo kulturowe nowym pokoleniom w nowoczesny sposób, a przy tym stwarzające nowe możliwości dla obszarów wiejskich. Program „Kreatywna Europa” obejmuje dwa projekty dotyczące wsi: „Roots and Roads” [Korzenie i drogi] oraz „Food is Culture” [Żywność to kultura], które, jeśli zakończą się powodzeniem, mogą wnieść wkład w uczenie się i rozwój. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Chociaż trudno jest określić ilościowo korzyści gospodarcze i społeczne związane z działalnością kulturalną (ponad 300 000 miejsc pracy bezpośrednio powiązanych z kulturą europejską), OECD uważa, że kultura powinna być wykorzystywana jako wskaźnik dobrostanu, i ważne jest, aby organizatorzy Europejskiego Roku 2018 przeprowadzili jakąś analizę, która mogłaby uzasadniać przyszłe inwestycje publiczne. Należy wyraźnie ocenić, na ile działania związane z Rokiem dotarły do obszarów wiejskich i oddalonych, oraz ustalić, jak można wykorzystać dobre praktyki związane z projektami takimi jak AlpFoodway (5) i Terract projects (6) jako pomoc w ustalaniu w przyszłości priorytetów na poziomie europejskim i regionalnym. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Uwagi ogólne i szczegółowe

| 3.1. | Krajobrazy wiejskie, ta mozaika złożona z naturalnych struktur geologicznych i śladów rolniczej i leśnej działalności człowieka, jezior, rzek i osiedli ludzkich, to być może największe ze wszystkich dziedzictwo kulturowe. W tych wszystkich miejscach, od parków narodowych i obszarów Natura 2000 po podmiejskie tereny zielone, odnajdujemy piękno w jego różnorodnych przejawach, będące źródłem inspiracji dla całych pokoleń artystów, muzyków, literatów, tancerzy i nas wszystkich, którzy nie zaliczają się do żadnej z tych kategorii. W Komisyjnym „Nowym europejskim programie na rzecz kultury” mało miejsca poświęca się perspektywom obszarów wiejskich. Stwierdza się w nim jednak, że „prace restauratorskie i modernizacja dziedzictwa kulturowego i naturalnego przyczyniają się do potencjału i trwałości wzrostu gospodarczego. Zintegrowane zarządzanie aktywami kulturowymi i naturalnymi zachęca ludzi do ich odkrywania i zaangażowania się w jedne i drugie”. Członkowie plemienia Mayangna z Nikaragui tym samym słowem nazywają naturę i kulturę. Tak wygląda obywatelstwo ekologiczne. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Społeczności wiejskie wnoszą nawet dodatkową wartość do krajobrazów. To zarządzający gospodarstwami rolnymi i terenami leśnymi, ich pracownicy i rzemieślnicy – kobiety i mężczyźni – kształtowali te krajobrazy. Były to liczne pokolenia osób o określonych umiejętnościach, które wykorzystywały ziemię i wodę, aby zdobywać żywność i schronienie oraz osiągać dochód. W Polsce, w XIX wieku rozwinięto na przykład koncepcje pasów zieleni i krzewów dla ochrony gleby, nadając charakterystyczny rys niedawno utworzonemu krajobrazowi. Znaczyli oni granice pól kamieniami i gałęziami, budowali stodoły i warsztaty. Przez pokolenia hodowali rodzime rasy zwierząt gospodarskich przystosowane do lokalnego terenu i klimatu oraz gospodarowali roślinnością. Stworzyli specyficzne lokalne tradycje folklorystyczne i gastronomiczne. Zostawili nam również w spadku piękne budynki – pałace, zamki, kościoły, ale także chałupy, małe wiejskie zakłady i sklepy, takie jak te starannie odrestaurowane w muzeum wiejskim St Fagans w Walii. Koszty utrzymania podobnej historycznej architektury często pokrywane są z inwestycji prywatnych, przy nieodzownym udziale wsparcia publicznego i charytatywnego. W ramach innowacyjnego projektu w Walii Północnej wykorzystuje się energię odnawialną z dna morskiego do ogrzewania zarządzanej przez National Trust rezydencji Plas Newydd (7), redukując tym samym koszty. Pamiętając o przeszłości i doceniając teraźniejszość należy dążyć do wyważenia idealistycznych przekazów z realnymi ludzkimi staraniami i wysiłkami. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Doceniamy wszelkie starania, w tym wysiłki nieformalnej platformy europejskiej zajmującej się kwestiami dziedzictwa European Heritage Alliance, na rzecz racjonalnego zachowania tego dziedzictwa. Prowadzenie prac restauratorskich wiąże się z potrzebą dokonywania przez organy odpowiedzialne za planowanie odpowiednich przekształceń z korzyścią dla budynków. Projekt REVAB, współfinansowany w ramach programu Erasmus, zapewnia szkolenia mające na celu zwiększenie możliwości ponownego wykorzystywania zbędnych budynków rolniczych, zapobiegając w ten sposób ich usuwaniu. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Ludność wiejska stworzyła swą własną kulturę, odzwierciedlającą jej pracę, sposób spędzania czasu wolnego i wyzwania społeczne, we wszystkich formach sztuki, sportu i ogólnej działalności społecznej. Obszary wiejskie kryją w sobie często wielką różnorodność języków mniejszościowych i dialektów. W nazwach wsi, gospodarstw i pól zawarto istotny sens, który warto zrozumieć i uszanować. Obszary te nadal tworzą spuściznę stanowiącą wartość dla całego społeczeństwa. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Jednakże różnego rodzaju działalność gospodarcza na obszarach wiejskich również ulega zmianom i czasem zanika. Nie wszystkie krajobrazy są w idealnym stanie. Niektóre z nich noszą na sobie ślady oddziaływania przemysłu, wojen i grabieży, niszczycielskich suszy, powodzi czy pożarów a nawet nadmiernej eksploatacji z powodu zbyt dużej i za bardzo skoncentrowanej turystyki. Wszystkie mają swoją historię, z której wiele można się nauczyć. Łagodzenie skutków zmiany klimatu będzie wymagało pozytywnych działań w celu zachowania różnorodności i możliwości wyboru różnych doświadczeń. Utrzymywanie powiązań z przeszłością uznawane jest za „dostarczanie dóbr publicznych”, a jakość krajobrazów maleje, gdy brak jest zrównoważonej różnorodności biologicznej, dostosowanego planowania i zarządzania dostępem. Nawet przejawy życia kulturalnego i artystycznego stają się coraz słabiej widoczne w miarę, jak liczebność populacji obszarów wiejskich spada poniżej zrównoważonego poziomu. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Eurostat w 2017 r. stwierdził, że ponad jedna trzecia Europejczyków nie uczestniczy w życiu kulturalnym, dlatego rozwijanie turystyki miejsko-wiejskiej, powiązanej z działalnością prozdrowotną i rekreacyjną, jest i będzie ważnym łącznikiem między mieszkańcami obszarów miejskich i wiejskich. Miasto Galway to dobry przykład wiejsko-miejskich partnerstw kulturalnych, a w ramach inicjatywy Europejskie Stolice Kultury (którymi np. w 2019 r. są Płowdiw w Bułgarii i Matera we Włoszech) powinno się zawsze zwracać uwagę na cechy kulturowe zarówno miast, jak i obszarów wiejskich. W Walii rządowy organ ds. dziedzictwa kulturowego Cadw realizuje inicjatywę otwartych drzwi, w ramach obejmującego 50 państw projektu mającego pomóc obywatelom prześledzić etapy przeszłych zmian i lepiej je zrozumieć – „by zaplanować swoją przyszłość, trzeba znać swoją przeszłość”. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | W Grecji znajdziemy inny przykład dzielenia się wiedzą w Art. Farm (8) stworzonym przez Sotirisa Marinisa. We wsi Megali Mantneia w gminie Ditiki Mani zbudował on domki na drzewach i ośrodek szkoleniowy, kierując się zasadą, że „doświadczenia związane z pobytem tutaj uczą o naszym dziedzictwie wiejskim i kulturowym”. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Wiejska turystyka kulturalna to już istniejące i rozwijające się źródło zasobów gospodarczych i społecznych oraz podstawa wspólnych inwestycji. Ochrona i wspieranie europejskiego dziedzictwa kulturowego należy do kompetencji władz krajowych, regionalnych i lokalnych i kluczowe znaczenie ma istnienie poczucia dumy w społeczeństwie. Instytucje europejskie mogą krzewić poczucie, że istnieją wspólne europejskie wartości, oraz zachęcać do przyjmowania dobrych praktyk i wymiany doświadczeń i je promować (9). Tradycyjne, regionalne przepisy kulinarne, piwa i wina, ubiory i muzyka, jakie pokazano podczas Zielonego Tygodnia w Berlinie (10), przyciągają corocznie tysiące odwiedzających z różnych państw i pomagają łączyć teraźniejszość z przeszłością. Powiązanie żywności i wytworów rzemiosła producentów z obszarów wiejskich bezpośrednio z konsumentami poprzez targowiska rolne i sprzedaż internetową staje się coraz popularniejsze – przykładem mogą być grupy zakupowe odbierające lokalną żywność REKO w Finlandii. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Miejsca, w których można pobyć w samotności, posłuchać śpiewu ptaków i je poobserwować, poczuć ducha lasu – miejsca, gdzie zachowana jest różnorodność lasów i rosną gatunki roślin wykorzystywane w medycynie – przyczyniają się do rozbudzenia ciekawości ludzi, chęci poznawania świata i dobrostanu. Poszerzenie zakresu możliwości i odkrywanie nowych powinno pomóc uniknąć nadmiernego odwiedzania wrażliwych terenów. Przynosi to na obszarach bardziej oddalonych dodatkową wartość dodaną dla gospodarki i zatrudnienia, opartą o kluczowe zasoby obszarów wiejskich, co już doceniają inteligentne wsie i społeczności. Na górskich terenach Lombardii projekt AttivAree wzmacnia poczucie przynależności mieszkańców poprzez uwypuklanie wartości dziedzictwa naturalnego za pośrednictwem sztuki. W jego ramach prowadzi się także współpracę w celu odremontowania schronisk i promowania dostępnych miejsc noclegowych w odległych wsiach takich jak Lavenone (11). Należy zachęcać biura podróży do partnerskiej współpracy z odległymi geograficznie przedsiębiorcami i przedsiębiorstwami społecznymi promującymi zrównoważoną turystykę kulturalną. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Rozpowszechnianie i przedstawianie informacji kulturalnych za pomocą technologii cyfrowej pozwoli w sposób twórczy zmniejszyć pogłębiającą się do tej pory przepaść między miastem a wsią, między młodymi i starszymi pokoleniami. Pozytywnym zjawiskiem są projekty takie jak YourAlps (12), które ponownie zaznajamiają młodzież z dziedzictwem obszarów górskich. Pojawia się wiele przykładów nowych innowacyjnych sposobów prezentowania tradycji kulturowych, jak np. projekt artystyczny w Aasted w Danii czy we wsi Pfyn w Szwajcarii. Projekty te są wynikiem lokalnych inicjatyw i odczuwanych lokalnych potrzeb oraz wykorzystują procesy partycypacyjne, które same w sobie są częścią europejskiej tradycji kulturalnej. Na poziomie europejskim, krajowym i regionalnym powinny być dostępne środki publiczne i prywatne, aby przyspieszyć inwestycje w podobne inicjatywy. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Coraz częściej wykorzystuje się również nowe narzędzia cyfrowe, np. w miejscach dawnych i obecnych konfliktów, w celu odtworzenia ważnych obiektów historycznych, które uległy zniszczeniu w wyniku ich opuszczenia lub działań wojennych. Technologia jest też wykorzystywana do bardziej precyzyjnego odczytywania napisów na nagrobkach i blaknących manuskryptów (13). Komitet z zadowoleniem przyjmuje plany Komisji dotyczące strategii Digital4Culture i oczekuje, że zostaną w niej uwzględnione wszelkie istotne aspekty wiejskie. Przykładowo, w projekcie MEMOLA wykorzystuje się skany 3D starych obszarów nawadnianych jako pomoc w kształtowaniu nowych procesów nawadniania. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Potrzebne są dalsze badania, aby zrozumieć, jakie znaczenie ma dla mieszkańców działalność kulturalna i jakie przynosi korzyści dla zdrowia w wypadku wszystkich przedziałów wiekowych, a zwłaszcza osób z dolegliwościami fizycznymi bądź psychicznymi (14), a istniejące programy Erasmus Plus takie jak TEMA Masters finansują obecnie dobre możliwości badawcze. Na konferencji wysokiego szczebla w ramach programu „Horyzont 2020” dotyczącej Europejskiego Roku Dziedzictwa Kulturowego 2018 pt. „Innowacje a dziedzictwo kulturowe” (15) wezwano do podjęcia dalszych wysiłków na rzecz prowadzenia prac badawczych w celu określenia priorytetów i najlepszych praktyk w zakresie promowania działalności kulturalnej. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Inicjatywy wspierane przez fundacje charytatywne i filantropijne przyczyniły się w znacznym stopniu do ochrony obszarów przyrodniczych i wspierania działań, często za pośrednictwem przedsiębiorstw społecznych, które w zrównoważony sposób pobudzają rozwój obszarów wiejskich. Fińska Fundacja Kultury wspiera badania nad środkami mającymi na celu zapobieganie pogarszaniu jakości wody w Morzu Bałtyckim przez odpady rolnicze. Współpracuje z rolnikami przekonanymi, że większa różnorodność biologiczna oznacza większe bogactwo krajobrazu. Pozytywnym zjawiskiem są również inne inicjatywy charytatywne, takie jak walijska inicjatywa dla szkół dotycząca dziedzictwa kulturowego (Welsh Heritage Schools Initiative), która promuje międzyszkolne konkursy kulturalne, w ramach których młodzi ludzie opracowują i realizują wybrane przez siebie działanie kulturalne (16). Inny przykład, jak pomaga się młodym ludziom poznać ich dziedzictwo kulturowe, oferuje szkoła w Piscu (17) w Rumunii, która jest zarówno specjalistyczną szkołą zajmującą się dziedzictwem kulturowym, jak i organizatorem warsztatów i konferencji. Sam EKES gościł w marcu 2018 r. uczniów ze szkół z całej Europy, by omówić ich priorytety kulturowe pod hasłem „Twoja Europa – Twoje Zdanie” (18). Ich wnioski były następujące: „Chcę mieszkać w Europie, która docenia i chroni wszystkie formy kultury [...], chcę unikać elitaryzmu i popularyzować kulturę[...], ale także móc tworzyć naszą własną”. W Giffoni, wsi położonej na południu Włoch, ok. 300 uczniów przygotowało filmy promujące ich region. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Inwestycje dokonywane przez podmioty publiczne powinny być „weryfikowane pod kątem obszarów wiejskich”, tak aby nowo przygotowywane strumienie finansowania uwzględniały wsparcie dla ciągłego wkładu rodzinnych gospodarstw rolnych i ich pracowników oraz dla pozarządowych organizacji integrujących indywidualnych twórców, jak i grup folklorystycznych, Lokalnych Grup Działania, czy też gospodarstw opiekuńczych. Należy przy tym w pełni brać pod uwagę środki niezbędne do poprawy infrastruktury dziedzictwa obszarów wiejskich. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Istnieją możliwości wprowadzenia większych powiązań tematycznych i geograficznych i zapotrzebowanie na nie ze strony turystów zainteresowanych kulturą. Dobrze widziane jest tworzenie wspólnej marki i wspólnych projektów w zakresie dostępu. Wystawy rolnicze i wydarzenia na poziomie krajowym organizowane przez wsie i miasteczka, takie jak wystawa Royal Welsh Show at Builth Wells (19), która przyciąga około 240 000 osób, czy festiwal literacki Hay on Wye, dzięki któremu, jak się szacuje, na mały obszar wiejski spływa 21 mln GBP, mają duże znaczenie gospodarcze i społeczne. Dni otwarte w gospodarstwach rolnych, targi, festiwale kulturalne takie jak Llangollen International Eisteddfod, koncerty, procesje takie jak ta w Veurne w Belgii, parowe koleje wąskotorowe, marsze nordyckie i grupy tańca tradycyjnego w ogromnym stopniu przyczyniają się do utrzymania i promowania dziedzictwa kulturowego wsi. Udział wolontariuszy w tych wydarzeniach, od wielu pokoleń, sam w sobie stanowi znaczną część naszego dorobku kulturowego. Cenne są działania Europejskiego Centrum Wolontariatu oraz krajowych i regionalnych organizacji wolontariackich w zakresie promowania wysokiej jakości wolontariatu kulturowego i zachęca się je do kontynuowania tych wartościowych starań, w tym zapewniania szkoleń w zakresie zdrowia i bezpieczeństwa, aby zapewnić bezpieczne i przyjemne doświadczenia dla wolontariuszy i turystów. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Istnieje jednak coraz większy niedobór wykwalifikowanych rzemieślników, którzy mogliby przekazywać wiedzę i szkolić nowe pokolenie w sposób zapewniający ochronę i rozwój tego różnorodnego dziedzictwa. W ramach francuskiej inicjatywy JEMA (20) systematycznie wspiera się pracę rzemieślników oraz zwraca uwagę na potrzebę szkolenia nowych pokoleń. Zaspokajanie tej potrzeby jest dobrą okazją do wzmacniania więzi między pokoleniami poprzez kulturę i z myślą o celach związanych z kulturą. W ramach istniejących unijnych i krajowych/regionalnych programów trzeba uznawać nabyte umiejętności i oferować więcej praktycznych szkoleń dotyczących nie tylko istniejących umiejętności rzemieślniczych i ekologicznych, ale także mentoringu, opracowywania nowych technik i przedsiębiorczości kulturalnej. Potrzebne jest wsparcie dla artystów i innych osób współpracujących z lokalnymi szkołami na obszarach wiejskich i miejskich, w tym dla opracowywania pomysłów na działania kulturalne łączące różne pokolenia i różne grupy etniczne. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Dziedzictwo kulturowe wsi wiąże się również z demokracją uczestniczącą. Istnieje silna europejska tradycja solidarności w ramach lokalnych społeczności i radzenia sobie z izolacją i trudnościami poprzez działania wspólnotowe, spośród których wiele opiera się na kulturze. Tworzenie lokalnego zrównoważonego przywództwa i realizacja lokalnych priorytetów za pomocą rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność (RLKS) oraz metody Leader także wchodzi w skład spuścizny zorganizowanych grup i ruchów społecznych. Działalność społeczna i kulturalna pomaga integrować ludzi na obszarach geograficznych o ograniczonej ofercie usług publicznych i prywatnych. Tradycja interwencji sektora wolontariatu, czasem stanowiącej ostatnią deskę ratunku, pozwala przetrwać wrażliwym krajobrazom i ich mieszkańcom. Wsparcie publiczne dla takich działań jest niezbędne. |
| --- | --- |

3.17.

Bruksela, dnia 19 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Opinia EKES-u „Nowy program na rzecz kultury” (dotychczas nieopublikowana w Dzienniku Urzędowym).

1

(2)  https://ec.europa.eu/culture/news/new-european-agenda-culture_en.

2

(3)  Konferencja EKES-u w dniach 20 i 21 czerwca 2016 r.

3

(4)  Rezolucja nr 2 Europejskiej Konferencji Ministrów Odpowiedzialnych za Planowanie Regionalne/Przestrzenne (CEMAT) w sprawie paneuropejskiej karty dziedzictwa wiejskiego: promowanie zrównoważonego planowania przestrzennego „Dziedzictwo wiejskie jako czynnik spójności terytorialnej” [niedostępna w języku polskim], przyjęta na 15. sesji CEMAT w Moskwie 9 lipca 2010 r.

4

(5)  http://www.alpine-space.eu/projects/alpfoodway/en/home.

5

(6)  http://www.terract.eu/fr/.

6

(7)  https://www.bangor.ac.uk/studentlife/studentnews/gift-s-marine-renewable-visit-to-plas-newydd-18421.

7

(8)  https://www.facebook.com/agroktima.artfarm/.

8

(9)  Opinia EKES-u „Nowy program na rzecz kultury” (dotychczas nieopublikowana w Dzienniku Urzędowym).

9

(10)  https://www.gruenewoche.de/.

10

(11)  AttivAree project in the Lombardy region.

11

(12)  http://www.alpine-space.eu/projects/youralps/en/home.

12

(13)  Projekt Andrew Skerretta zaprezentowany podczas wysłuchania grupy analitycznej 24 lipca 2018 r. w Cardiffie.

13

(14)  Innovate Trust – pozytywne wyniki projektu w dziedzinie ogrodnictwa.

14

(15)  https://ec.europa.eu/info/events/innovation-and-cultural-heritage-2018-mar-20_en.

15

(16)  https://jamesprotheroe.wordpress.com/Darren Park Primary School, Ferndale.

16

(17)  http://piscu.ro/piscu-school/#.

17

(18)  https://www.eesc.europa.eu/en/our-work/civil-society-citizens-participation/your-europe-your-say.

18

(19)  http://www.rwas.wales/royal-welsh-show/.

19

(20)  Europejskie Dni Zawodów Artystycznych – Journées Européennes des Métiers d’Art https://www.journeesdesmetiersdart.fr/.

20

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/28 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/28

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wpływ zasady pomocniczości i nadmiernie rygorystycznego wdrażania przepisów na gospodarkę i zatrudnienie”

(opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji austriackiej)

(2018/C 440/05)

Sprawozdawca:

Współsprawozdawca:

| Wniosek o konsultację | Austriacka prezydencja Rady, 12.2.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 4.9.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 192/1/1 |

Wniosek o konsultację

Austriacka prezydencja Rady, 12.2.2018

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

4.9.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

192/1/1

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek austriackiej prezydencji Rady Unii Europejskiej dotyczący sporządzenia opinii rozpoznawczej pt. „Wpływ zasady pomocniczości i nadmiernie rygorystycznego wdrażania przepisów na gospodarkę i zatrudnienie”. Wnosi on wartość dodaną i nowe elementy do trwającej debaty na temat lepszego stanowienia prawa w celu zagwarantowanie pewności prawa, czytelności przepisów oraz tego, że „obciążenia regulacyjne dla przedsiębiorstw, obywateli i organów administracji publicznej są ograniczone do minimum” (1). Przy wdrażaniu prawodawstwa UE nie można kwestionować obecnego poziomu ochrony obywateli, konsumentów, pracowników, inwestorów i środowiska obowiązującego w danym państwie członkowskim. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES powtarza swój postulat, by przyszłościowymi kwestiami, w tym debatami na temat kompetencji oraz poziomu regulacji, zajmowano się na szczeblu krajowym i europejskim, przy pełnym udziale partnerów społecznych i innych organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Takie podejście stanowi podstawowy wyraz wielopoziomowej demokracji uczestniczącej, w związku z czym należy je wzmocnić w UE i państwach członkowskich. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES podkreśla nadrzędne znaczenie zasad pomocniczości i proporcjonalności w zapewnianiu kompleksowego i solidnego stanowienia europejskiego prawa. Akcentuje, że UE powinna skoncentrować się na dziedzinach, w których prawo Unii przynosi istotną wartość dodaną. Komisja Europejska (KE) powinna w związku z tym określić kwestie, którymi rzeczywiście należy zająć się na szczeblu UE w najbardziej efektywny sposób. W każdym przypadku, gdy decyzje wymagają należytego uwzględnienia cech krajowych, regionalnych i lokalnych, odpowiednie władze powinny dysponować swobodą w celu wskazania tych cech, przy aktywnym udziale odpowiednich zainteresowanych stron, w tym partnerów społecznych. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | W EKES prezentowane są różne stanowiska w sprawie nadmiernie rygorystycznego wdrażania, które odzwierciedlają różnice w punkcie widzenia różnych podmiotów. Choć nie istnieje jednoznaczna definicja „nadmiernie rygorystycznego wdrażania”, zwykle termin ten odnosi się do sytuacji, w której państwo członkowskie w trakcie transpozycji do prawa krajowego wprowadza wymogi przewyższające minimalny poziom ustanowiony w prawodawstwie UE (głównie dyrektywach). KE powinna określić wytyczne w celu wsparcia państwa członkowskiego w prawidłowym transponowaniu odpowiednich wymogów aktu prawnego, z poszanowaniem zasad proporcjonalności i pomocniczości, a także uczciwych warunków konkurencji. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES odnotowuje – w szczególności w świetle zasad pomocniczości i proporcjonalności oraz zgodnie z prawem Unii – że wprowadzanie dodatkowych środków innych niż przewidziane w (minimalnych) wymogach UE w celu odzwierciedlenia szczególnych cech danego państwa należy do wyłącznych kompetencji państw członkowskich. Tego rodzaju decyzje należy podejmować w przejrzysty sposób, po przeprowadzeniu konsultacji z partnerami społecznymi i zainteresowanymi stronami, a także zgodnie z prawodawstwem UE. W związku z tym EKES nie kwestionuje suwerenności państw członkowskich, swobody przysługującej tym państwom i odpowiedzialności tych państw za opracowywanie krajowych przepisów i praktyk. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES wzywa instytucje Unii Europejskiej i państwa członkowskie do wzmożenia wysiłków podejmowanych na rzecz ograniczania nadmiernego obciążenia administracyjnego z myślą o pobudzeniu wzrostu i tworzenia trwałych miejsc pracy. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.6.1. | EKES wzywa KE, by w ramach przygotowywania wieloletnich ram finansowych (WRF) na lata 2021–2027 niezwłocznie podjęła działania w celu wyeliminowania zbędnych obciążeń administracyjnych, które poważnie hamują inwestycje z wykorzystaniem europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych – związanych z pomocą państwa, zgodnością z przepisami w obszarze zamówień, praktykami w zakresie audytu oraz opóźnionym przyjmowaniem uniwersalnych szczegółowych wytycznych, czy nawet przyjmowaniem ich z mocą wsteczną. |
| --- | --- |

1.6.1.

| 1.6.2. | EKES podkreśla, że zbędne obciążenia regulacyjne i administracyjne stanowią przeszkody w maksymalizacji korzyści i minimalizacji kosztów regulacyjnych dla przedsiębiorstw, obywateli i organów publicznych. Przypomina o konieczności przyjmowania uproszczonych, spójnych i lepszej jakości przepisów, które powinny być lepiej rozumiane i wdrażane, z równym, nieodzownym zaangażowaniem wszystkich czterech szczebli rządzenia – UE, krajowego, regionalnego i lokalnego. |
| --- | --- |

1.6.2.

| 1.6.3. | Zgodnie ze swoimi wcześniejszymi opiniami (2) EKES zaleca przeprowadzanie gruntownego testu MŚP w ramach ocen skutków wykonywanych przez KE. |
| --- | --- |

1.6.3.

| 1.7. | EKES przypomina, że celem minimalnych norm europejskich, w szczególności w kontekście polityki społecznej, ochrony konsumentów i ochrony środowiska jest zbliżenie – w drodze pozytywnej konwergencji – warunków życia i pracy w całej UE. Normy minimalne w dyrektywach UE nie powinny być rozumiane jako „maksymalny poziom”, którego nigdy nie należy wzmacniać podczas transpozycji do krajowych systemów prawnych. Zdaniem EKES-u powszechnej aprobacie procesu integracji europejskiej nie powinna jednak zagrażać konkurencja w zakresie uregulowań prawnych przez równanie norm w dół. Wszystkie decyzje muszą być podejmowane w przejrzysty sposób i w drodze otwartego dialogu z partnerami społecznymi i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | Austriacka prezydencja Rady wystąpiła z wnioskiem o sporządzenie opinii rozpoznawczej EKES-u pt. „Wpływ zasady pomocniczości i nadmiernie rygorystycznego wdrażania przepisów na gospodarkę i zatrudnienie”. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | EKES odnotowuje, że wniosek odnosi się zarówno do zasady pomocniczości, jak i nadmiernie rygorystycznego wdrażania oraz poszerza zakres bieżącej debaty na temat lepszego stanowienia prawa, w odniesieniu do którego EKES wyraził swoje stanowisko w różnych niedawno przyjętych opiniach (3). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Kwestia pomocniczości zyskała na nowo znaczenie w ostatnim czasie, choćby ze względu na Białą księgę w sprawie przyszłości Europy. Grupa zadaniowa ds. zasad pomocniczości i proporcjonalności, która została powołana przez przewodniczącego Komisji Jeana-Claude’a Junckera w listopadzie 2017 r., przedstawiła sprawozdanie zawierające zalecenia dotyczące usprawnienia stosowania zasad pomocniczości (4).
  EKES uważa, że charakter tego sprawozdania jest w pewnym sensie ograniczony, i wyraża przekonanie, że wynika to z ograniczonego składu grupy zadaniowej. W związku z tym usilnie zaleca, aby w wydarzenia z tym sprawozdaniem związane aktywnie włączać przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego. Komitet uważa, że w trybie pilnym należy zająć się kwestią proporcjonalności europejskich działań i – co ważniejsze – obszarami, w których UE powinna zintensyfikować, ograniczyć lub nawet zamrozić swoje działania zgodnie z interesami obywateli, gospodarki i innymi interesami społecznymi. |
| --- | --- |

2.3.

EKES uważa, że charakter tego sprawozdania jest w pewnym sensie ograniczony, i wyraża przekonanie, że wynika to z ograniczonego składu grupy zadaniowej. W związku z tym usilnie zaleca, aby w wydarzenia z tym sprawozdaniem związane aktywnie włączać przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego. Komitet uważa, że w trybie pilnym należy zająć się kwestią proporcjonalności europejskich działań i – co ważniejsze – obszarami, w których UE powinna zintensyfikować, ograniczyć lub nawet zamrozić swoje działania zgodnie z interesami obywateli, gospodarki i innymi interesami społecznymi.

| 2.4. | Według EKES-u tymi przyszłościowymi kwestiami należy zająć się na szczeblu krajowym i UE, przy uczestnictwie partnerów społecznych i innych organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Poświęcenie im takiej samej uwagi jak organom na szczeblu lokalnym i regionalnym podczas przygotowywania i wdrażania krajowych i unijnych strategii politycznych zapewniłoby bezpośredni wkład w widoczne stosowanie pomocniczości horyzontalnej. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | EKES z zadowoleniem przyjmuje uznanie przez prezydencję austriacką wartości włączenia rozległej wiedzy eksperckiej partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego w projektowanie, realizowanie i ocenę działań politycznych na szczeblu krajowym i UE. Takie podejście stanowi podstawowy wyraz wielopoziomowej demokracji uczestniczącej, w związku z czym należy je wzmocnić w UE i państwach członkowskich. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | W tym względzie EKES wzywa grupę zadaniową do należytego uwzględnienia jego opinii w sprawie pomocniczości i proporcjonalności, które są także podstawą uwag i zaleceń zawartych w niniejszej opinii. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Zasada pomocniczości

| 3.1. | Zasada pomocniczości ustanowiona w art. 5 TUE ma zapewniać, by działania UE nie wykraczały poza to, co jest absolutnie konieczne do osiągnięcia celów Traktatu, oraz by UE podejmowała działania w dziedzinach, które nie należą do jej wyłącznej kompetencji jedynie, jeśli cele środka prawnego mogą zostać osiągnięte w sposób skuteczniejszy na szczeblu UE niż na szczeblu krajowym, regionalnym lub lokalnym. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES podkreśla nadrzędne znaczenie tych zasad we wspólnocie ponadnarodowej, takiej jak UE, oraz przyjmuje z wyraźnym zadowoleniem instrumenty ustanowione w Traktacie z Lizbony na potrzeby zgodności z zasadą pomocniczości – od przeglądu pomocniczości przed przyjęciem aktu ustawodawczego po skargi dotyczące pomocniczości składane przez krajowe organy ustawodawcze. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES podkreśla także, że wszystkie obszary przewidziane w TFUE wymagają dobrze funkcjonującej Europy, oraz że zasada proporcjonalności nie może być wykorzystywana do przeciwstawiania się działaniom UE, które mają wyraźną europejską wartość dodaną, nadawania a priori pierwszeństwa podejściom krajowym lub nawet wycofywania zawczasu UE z kluczowych obszarów polityki. Należy przyjmować jedynie przepisy o europejskiej wartości dodanej. EKES uważa, że wyzwania, przed jakimi stoi obecnie kontynent, nie wymagają ponownej nacjonalizacji w kierunku ograniczenia europejskiego podejścia, a raczej zdecydowanych działań w celu osiągnięcia lepszej i bardziej przyjaznej dla obywateli Europy, promującej jednocześnie spójność. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES przyznaje, że rola państw członkowskich we wdrażaniu prawodawstwa UE jest szczególnie istotna w przypadku transpozycji dyrektyw, które są wiążące w odniesieniu do rezultatu, jaki ma zostać osiągnięty, ale umożliwiają organom krajowym wybór formy i metod wdrażania, a także podjęcie decyzji – zgodnie z prawem Unii – o udoskonaleniu norm, jeśli uznają to za przydatne. Jednocześnie transpozycja nie powinna zakłócać warunków uczciwej konkurencji między wszystkimi podmiotami na rynku wewnętrznym, co jest istotne dla jego prawidłowego funkcjonowania. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Podczas gdy państwa członkowskie są odpowiedzialne za dokładne i terminowe transponowanie dyrektyw, rolą Komisji Europejskiej jako strażniczki Traktatów jest zapewnianie prawidłowego wdrażania na szczeblu krajowym. Ta „dzielona odpowiedzialność” powinna być wyraźnie widoczna od samego początku procesu legislacyjnego: prawidłowe wdrażanie zależy od czytelnej, przejrzystej i kompleksowej oceny skutków jako podstawy dla nowego prawa Unii, jasnego i prostego języka wniosku oraz realistycznych terminów wdrożenia. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES ostrzega, że nawet po spełnieniu powyższych wymogów wdrażanie na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym może okazać się jednak niewystarczające lub nieskuteczne. W tym względzie powtarza wezwanie skierowane do KE do systematycznego wzmacniania podejmowanych przez nią wysiłków zgodnie z jej kompetencjami, by szybciej i bardziej stanowczo podchodziła do przypadków niepoprawnej transpozycji prawodawstwa UE lub całkowitego braku transpozycji przez państwa członkowskie (5) po przeanalizowaniu wszystkich możliwości współpracy. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES zauważa, że wiele zobowiązań prawnych i politycznych uznaje się za wykraczające poza zakres kompetencji instytucji UE i ingerujące w dziedziny zastrzeżone dla państw członkowskich oraz podejmowane przez nie decyzje (np. krajowe stosunki pracy i inicjatywy związków zawodowych; systemy emerytalne, systemy opieki zdrowotnej i inne systemy zabezpieczenia społecznego lub przepisy dotyczące wykonywania zawodu, np. kryteria kwalifikacji w sektorze opieki zdrowotnej).
  W związku z tym EKES jednakowo sprzeciwia się nie tylko takiemu wykraczaniu przez instytucje UE poza zakres ich kompetencji, ale także przekazywaniu do uregulowania na szczeblu krajowym pod pretekstem stosowania zasady pomocniczości istotnych obszarów regulacji ujętych w TFUE, takich jak na przykład ochrona konsumentów, standardy ochrony środowiska i europejska polityka społeczna. |
| --- | --- |

3.7.

W związku z tym EKES jednakowo sprzeciwia się nie tylko takiemu wykraczaniu przez instytucje UE poza zakres ich kompetencji, ale także przekazywaniu do uregulowania na szczeblu krajowym pod pretekstem stosowania zasady pomocniczości istotnych obszarów regulacji ujętych w TFUE, takich jak na przykład ochrona konsumentów, standardy ochrony środowiska i europejska polityka społeczna.

4.   Unikanie zbędnych obciążeń regulacyjnych i administracyjnych – nadmiernie rygorystyczne wdrażanie

4.1.   Debata na temat nadmiernie rygorystycznego wdrażania

| 4.1.1. | Podczas transponowania prawodawstwa UE państwa członkowskie czasami wprowadzają bardziej rygorystyczne czy zaawansowane środki niż te ustanowione przez wymogi minimalne w prawodawstwie UE (głównie w dyrektywach) lub nie korzystają z przewidzianych w dyrektywie możliwości ewentualnego uproszczenia. Zjawisko to w wielu dokumentach jest nazywane „nadmiernie rygorystycznym wdrażaniem”. Pierwszą sytuację określa się mianem aktywnego nadmiernie rygorystycznego wdrażania, natomiast drugą – biernego nadmiernie rygorystycznego wdrażania. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | EKES prezentuje różne stanowiska w sprawie nadmiernie rygorystycznego wdrażania, które odzwierciedlają także różnice w poglądach różnych podmiotów. Przez niektóre zainteresowane strony jest ono postrzegane jako „nadmiar norm, wytycznych i procedur na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym, który tworzy zbędne obciążenia administracyjne i zakłóca oczekiwane cele polityczne, które mają być osiągnięte przez transponowane przepisy”. Inne zainteresowane strony uważają jednak, że używanie stygmatyzującego terminu „nadmiernie rygorystyczne wdrażanie” mogłoby grozić kwestionowaniem niektórych zaawansowanych norm państw członkowskich przyjętych zgodnie z zasadami demokracji i wprowadzonych do ich systemów prawnych, w szczególności w obszarze prawa pracy, prawa ochrony konsumentów i prawa ochrony środowiska, a także w odniesieniu do wolnych zawodów. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | EKES domaga się pragmatycznego i wyważonego podejścia, zaś na potrzeby tej opinii skoncentruje się na neutralnej i bardziej precyzyjnej terminologii – zgodnie z Porozumieniem międzyinstytucjonalnym w sprawie lepszego stanowienia prawa z maja 2016 r. |
| --- | --- |

4.1.3.

4.2.   Definicja nadmiernie rygorystycznego wdrażania

| 4.2.1. | EKES proponuje wypracowanie bardziej precyzyjnej definicji nadmiernie rygorystycznego wdrażania. W przypadkach, w których państwa członkowskie transponują treść prawodawstwa UE w sposób bardziej ambitny (pod względem merytorycznym lub proceduralnym) lub starają się dochować zgodności z przepisami krajowymi, można stosować takie terminy jak „bardziej zaawansowane przepisy”, „bardziej rygorystyczne przepisy” lub „wyższe wymogi”. Termin „nadmiernie rygorystyczne wdrażanie” powinien być ograniczony do przypadków nadmiernych i zbędnych dodatków do prawodawstwa UE w trakcie transpozycji do prawa krajowego, które nie mogą być uzasadnione w świetle jednego lub kilku celów proponowanego środka lub które skutkują dodatkowym nadmiernym obciążeniem administracyjnym. W każdym razie termin „nadmiernie rygorystyczne wdrażanie” jest bardzo ogólny, jego tłumaczenie na wiele języków narodowych wprowadza w błąd i należy go zastąpić bardziej konkretnym zwrotem. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Niezależnie od terminologii (a nawet gdy może być stosowany termin „nadmiernie rygorystyczne wdrażanie”), EKES przypomina, że koncepcja ta nie powinna w szczególności odnosić się do:






  — | ograniczania ustalonych norm w obszarach takich jak prawo pracy, socjalne, ochrony konsumentów lub ochrony środowiska przy transponowaniu i wdrażaniu prawodawstwa UE, |
| --- | --- | --- |

4.2.2.

—

ograniczania ustalonych norm w obszarach takich jak prawo pracy, socjalne, ochrony konsumentów lub ochrony środowiska przy transponowaniu i wdrażaniu prawodawstwa UE,

| — | krajowych środków, które nie mają związku (przedmiotowego lub czasowego) z transpozycją prawa Unii, |
| --- | --- |

—

krajowych środków, które nie mają związku (przedmiotowego lub czasowego) z transpozycją prawa Unii,

| — | uszczegóławiania przepisów ogólnych prawa Unii podczas jego transpozycji (np. ustanawianie konkretnych sankcji prawnych w przypadkach naruszeń), |
| --- | --- |

—

uszczegóławiania przepisów ogólnych prawa Unii podczas jego transpozycji (np. ustanawianie konkretnych sankcji prawnych w przypadkach naruszeń),

| — | stosowania jednej z kilku jasno sprecyzowanych opcji podczas transpozycji prawa Unii, |
| --- | --- |

—

stosowania jednej z kilku jasno sprecyzowanych opcji podczas transpozycji prawa Unii,

| — | wykraczania przez zaawansowane przepisy krajowe poza normy minimalne na podstawie „klauzul o nieobniżaniu poziomu ochrony” w prawie Unii, |
| --- | --- |

—

wykraczania przez zaawansowane przepisy krajowe poza normy minimalne na podstawie „klauzul o nieobniżaniu poziomu ochrony” w prawie Unii,

| — | stosowania treści dyrektywy w podobnych przypadkach w celu zapewnienia spójności i zgodności przepisów krajowych. |
| --- | --- |

—

stosowania treści dyrektywy w podobnych przypadkach w celu zapewnienia spójności i zgodności przepisów krajowych.

| 4.2.3. | EKES przypomina, że zgodnie z zasadą pomocniczości państwa członkowskie mogą wprowadzać bardziej rygorystyczne środki, wykonując przysługujące im prawo dążenia do osiągnięcia różnych celów (np. gospodarczych, społecznych lub środowiskowych), i wykazywać swoje zaangażowanie na rzecz zapewniania wysokiego poziomu ochrony, a także uznawania szczególnego charakteru instrumentów prawnych takich jak „dyrektywy” i określonych granic kompetencji. EKES podkreśla, że tego rodzaju bardziej rygorystyczne zobowiązania powinny być podejmowane wyłącznie po przeprowadzeniu przejrzystej i szerokiej debaty z partnerami społecznymi i zainteresowanymi stronami oraz w duchu wzajemnego zrozumienia i w toku zrównoważonego procesu podejmowania decyzji. |
| --- | --- |

4.2.3.

4.3.   Nadmiernie rygorystyczne wdrażanie a lepsze stanowienie prawa

| 4.3.1. | W kontekście Programu lepszego stanowienia prawa KE uznaje prawo państw członkowskich do wyjścia poza normy określone w prawodawstwie UE („nadmiernie rygorystyczne wdrażanie”), lecz jest zaniepokojona brakiem przejrzystości w tej kwestii. Zjednoczone Królestwo, Niderlandy, Belgia, Niemcy i Austria wprowadziły systemy pozwalające identyfikować przypadki nadmiernie rygorystycznego wdrażania. W Zjednoczonym Królestwie i Niderlandach nadmiernie rygorystyczne wdrażanie jest regulowane scentralizowanymi oficjalnymi strategiami politycznymi ukierunkowanymi na wspieranie wzrostu gospodarczego. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | EKES nie kwestionuje w żadnym razie postanowień Traktatu, w szczególności kompetencji UE lub państw członkowskich, ale przypomina o znaczeniu poszanowania „ogólnych zasad prawa Unii, takich jak legitymacja demokratyczna, pomocniczość i proporcjonalność oraz pewność prawa”. Oznacza to m.in. poszanowanie demokratycznej suwerenności państw członkowskich, swobody przysługującej tym państwom i odpowiedzialności tych państw za opracowywanie krajowych przepisów i praktyk, które należycie uwzględniają rolę partnerów społecznych w tym względzie. EKES zawsze domagał się, by wspierać opracowywanie prawodawstwa Unii w prosty, jasny i spójny sposób, a także by zapewnić większą przejrzystość procesu legislacyjnego. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | EKES kilkakrotnie podkreślał, że „europejskie prawodawstwo jest podstawowym czynnikiem integracji i nie stanowi obciążenia ani kosztu, które należałoby zmniejszyć. Odpowiednio skonstruowane, stanowi za to istotną dla wszystkich podmiotów i obywateli europejskich gwarancję ochrony, promowania i pewności prawnej” (6). Ponownie wyraża opinię, że prawodawstwo ma podstawowe znaczenie dla osiągnięcia celów Traktatu oraz stworzenia warunków dla inteligentnego i trwałego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu, z którego korzyści czerpie społeczeństwo, przedsiębiorstwa i obywatele (7). Zgodnie z art. 3 TFUE prawodawstwo przyczynia się również do poprawy dobrostanu, ochrony interesu ogólnego i praw podstawowych, do promowania wysokiego poziomu ochrony socjalnej i ochrony środowiska oraz do zapewnienia pewności i przewidywalności prawa. Powinno ono również zapobiegać zakłóceniu konkurencji i dumpingowi społecznemu (8). |
| --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | Podczas transpozycji dyrektyw państwa członkowskie dodają czasami elementy, które nie są w jasny sposób związane z danym prawodawstwem Unii. EKES jest zdania, że tego rodzaju dodatki powinny być wyraźnie wskazane albo w akcie transponującym, albo w dokumentach z nim powiązanych. Należy zasadniczo uznawać legitymację państw członkowskich do uzupełniania aktów UE w związku z minimalną harmonizacją, pod warunkiem że uzupełnienia te są przejrzyste i zapewniają poszanowanie zasad niedyskryminacji i proporcjonalności. Istnieje wiele przykładów nieminimalistycznej transpozycji dyrektyw w państwach członkowskich, które można postrzegać jako nadmiernie rygorystyczne wdrażanie. |
| --- | --- |

4.3.4.

| 4.3.5. | W przypadku gdy harmonizacja jest minimalna, EKES podkreśla, że państwa członkowskie mają możliwość opracowywania przepisów, które mają na celu tworzenie miejsc pracy, poprawę warunków życia i pracy, odpowiednią ochronę socjalną, osiągnięcie wysokiego i trwałego wskaźnika zatrudnienia oraz przeciwdziałanie wykluczeniu (art. 151 TFUE), promowanie i rozwój MŚP oraz wysokie standardy ochrony zdrowia i ochrony konsumentów (art. 168 i 169 TFUE), a także ochronę środowiska (art. 191 TFUE) – niemniej bez tworzenia zbędnych obciążeń regulacyjnych lub administracyjnych. |
| --- | --- |

4.3.5.

| 4.4. | EKES uważa, że następujące środki pomogą unikać zbędnych obciążeń regulacyjnych i administracyjnych:






  — | KE powinna przeprowadzać zintegrowane oceny skutków dotyczących europejskiego prawodawstwa, uwzględniając w należyty sposób zbędne obciążenia oraz wszelkie inne skutki w odniesieniu do wszelkich istotnych tekstów regulacyjnych. |
| --- | --- | --- |

4.4.

—

KE powinna przeprowadzać zintegrowane oceny skutków dotyczących europejskiego prawodawstwa, uwzględniając w należyty sposób zbędne obciążenia oraz wszelkie inne skutki w odniesieniu do wszelkich istotnych tekstów regulacyjnych.

| — | Prawo Unii należy oceniać odrębnie, w oparciu o poszczególne przypadki, w celu osiągnięcia ukierunkowanej harmonizacji, co pozwoli – zależnie od okoliczności – wprowadzić formę harmonizacji, która jest pogłębiona w pewnych obszarach, a mniej zaawansowana w innych. KE powinna zasugerować za pomocą ocen skutków najbardziej odpowiedni poziom harmonizacji, z uwzględnieniem potrzeby wysokiego poziomu ochrony. |
| --- | --- |

—

Prawo Unii należy oceniać odrębnie, w oparciu o poszczególne przypadki, w celu osiągnięcia ukierunkowanej harmonizacji, co pozwoli – zależnie od okoliczności – wprowadzić formę harmonizacji, która jest pogłębiona w pewnych obszarach, a mniej zaawansowana w innych. KE powinna zasugerować za pomocą ocen skutków najbardziej odpowiedni poziom harmonizacji, z uwzględnieniem potrzeby wysokiego poziomu ochrony.

| — | Podczas transponowania prawodawstwa UE państwa członkowskie powinny zapewniać na szczeblu krajowym i regionalnym pełną przejrzystość w odniesieniu do wszelkich wymogów uzupełniających, które mogłyby wpłynąć negatywnie na jednolity rynek, konkurencyjność i wzrost. |
| --- | --- |

—

Podczas transponowania prawodawstwa UE państwa członkowskie powinny zapewniać na szczeblu krajowym i regionalnym pełną przejrzystość w odniesieniu do wszelkich wymogów uzupełniających, które mogłyby wpłynąć negatywnie na jednolity rynek, konkurencyjność i wzrost.

| — | Fakt, że jedno z państw członkowskich nakłada mniej rygorystyczne przepisy niż inne państwo, nie oznacza automatycznie, że przepisy tego innego państwa są nieproporcjonalne i niezgodne z prawem Unii. Każde państwo członkowskie przeprowadza własną indywidualną ocenę, z uwzględnieniem stanowisk wszystkich zainteresowanych stron i całości kontekstu regulacyjnego. Ważnym narzędziem umożliwiającym osiągnięcie tego celu mogłyby być oceny skutków. |
| --- | --- |

—

Fakt, że jedno z państw członkowskich nakłada mniej rygorystyczne przepisy niż inne państwo, nie oznacza automatycznie, że przepisy tego innego państwa są nieproporcjonalne i niezgodne z prawem Unii. Każde państwo członkowskie przeprowadza własną indywidualną ocenę, z uwzględnieniem stanowisk wszystkich zainteresowanych stron i całości kontekstu regulacyjnego. Ważnym narzędziem umożliwiającym osiągnięcie tego celu mogłyby być oceny skutków.

| — | Jeśli przy transponowaniu dyrektyw wprowadza się jakiekolwiek dodatkowe wymagania, procesowi temu powinny towarzyszyć dokumenty, w których w przejrzysty sposób wskazuje się szczególne powody przemawiające za wprowadzeniem dodatków. |
| --- | --- |

—

Jeśli przy transponowaniu dyrektyw wprowadza się jakiekolwiek dodatkowe wymagania, procesowi temu powinny towarzyszyć dokumenty, w których w przejrzysty sposób wskazuje się szczególne powody przemawiające za wprowadzeniem dodatków.

| 4.5. | Aby uniknąć tworzenia dla przedsiębiorstw i innych zainteresowanych stron z danego państwa członkowskiego niekorzystnych warunków konkurencji w porównaniu z odpowiednikami z innych państw członkowskich, KE powinna określić wytyczne w celu wsparcia państw członkowskich w prawidłowym transponowaniu wymogów aktu prawnego, z poszanowaniem zasad proporcjonalności i pomocniczości oraz warunków uczciwej konkurencji. W tym względzie EKES ponawia swój apel o jak największe zaangażowanie partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron w transpozycje oraz o duże zaangażowanie państw członkowskich oraz parlamentów narodowych i regionalnych w odpowiednie oceny ex post (9). |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Zalecenia EKES-u z myślą o zapewnieniu skutecznej transpozycji: |
| --- | --- |

4.6.

| 4.6.1. | Państwa członkowskie powinny zwracać uwagę na odpowiednie terminy transpozycji w celu zapewnienia wystarczającego czasu na konsultacje z wszystkimi odpowiednimi zainteresowanymi stronami:






  — | podczas opracowywania krajowych stanowisk ramowych na potrzeby wstępnych negocjacji w organach roboczych państw członkowskich należy zwrócić uwagę na termin transpozycji, |
| --- | --- | --- |

4.6.1.

—

podczas opracowywania krajowych stanowisk ramowych na potrzeby wstępnych negocjacji w organach roboczych państw członkowskich należy zwrócić uwagę na termin transpozycji,

| — | należy sprawdzić, czy dyrektywy UE przewidują dwa terminy, jeden na opracowanie krajowych przepisów wykonawczych i jeden dotyczący daty, przed którą ustawodawstwo musi nabrać mocy prawnej, |
| --- | --- |

—

należy sprawdzić, czy dyrektywy UE przewidują dwa terminy, jeden na opracowanie krajowych przepisów wykonawczych i jeden dotyczący daty, przed którą ustawodawstwo musi nabrać mocy prawnej,

| — | termin transpozycji należy mieć na uwadze i monitorować w całym procesie legislacyjnym, |
| --- | --- |

—

termin transpozycji należy mieć na uwadze i monitorować w całym procesie legislacyjnym,

| — | plany wdrażania KE zapewniają wsparcie i pomoc. |
| --- | --- |

—

plany wdrażania KE zapewniają wsparcie i pomoc.

| 4.6.2. | Konsultacje:






  — | na szczeblu UE pomoc zapewniana przez KE w procesie wdrażania, w formie zaleceń i dyskusji w grupach ekspertów, może być przydatna i przyczyniać się do osiągnięcia jednolitego rozumienia zagadnień przez państwa członkowskie, |
| --- | --- | --- |

4.6.2.

—

na szczeblu UE pomoc zapewniana przez KE w procesie wdrażania, w formie zaleceń i dyskusji w grupach ekspertów, może być przydatna i przyczyniać się do osiągnięcia jednolitego rozumienia zagadnień przez państwa członkowskie,

| — | Komisja Europejska powinna dostosować istniejącą metodykę transpozycji (wytyczne) nie tylko w celu zapewnienia, by transpozycja dyrektyw nie była sprzeczna z prawem Unii, ale także w celu zapewnienia skuteczności transpozycji, |
| --- | --- |

—

Komisja Europejska powinna dostosować istniejącą metodykę transpozycji (wytyczne) nie tylko w celu zapewnienia, by transpozycja dyrektyw nie była sprzeczna z prawem Unii, ale także w celu zapewnienia skuteczności transpozycji,

| — | można w dalszym stopniu pracować nad zapewnianiem przez KE specjalistycznych platform internetowych (takich jak istniejący elektroniczny interfejs powiadamiania) lub elektronicznej bazy danych na potrzeby konkretnych przepisów prawa Unii w celu wymiany najlepszych praktyk; należy promować wielopoziomowe sprawowanie rządów obejmujące wszystkie właściwe zainteresowane strony. |
| --- | --- |

—

można w dalszym stopniu pracować nad zapewnianiem przez KE specjalistycznych platform internetowych (takich jak istniejący elektroniczny interfejs powiadamiania) lub elektronicznej bazy danych na potrzeby konkretnych przepisów prawa Unii w celu wymiany najlepszych praktyk; należy promować wielopoziomowe sprawowanie rządów obejmujące wszystkie właściwe zainteresowane strony.

| 4.6.3. | Terminologia i akty delegowane:






  — | zachęca się państwa członkowskie do dbania o precyzyjny i uzgodniony język w całym procesie negocjacyjnym w Radzie, |
| --- | --- | --- |

4.6.3.

—

zachęca się państwa członkowskie do dbania o precyzyjny i uzgodniony język w całym procesie negocjacyjnym w Radzie,

| — | podstawowe terminy i definicje muszą zostać jasno określone jak najszybciej na wczesnym etapie negocjacji, |
| --- | --- |

—

podstawowe terminy i definicje muszą zostać jasno określone jak najszybciej na wczesnym etapie negocjacji,

| — | KE musi uwzględniać różne znaczenia terminów i definicji w państwach członkowskich, |
| --- | --- |

—

KE musi uwzględniać różne znaczenia terminów i definicji w państwach członkowskich,

| — | definicje zawarte w konkretnym akcie prawnym powinny być spójne z definicjami zawartymi w pozostałym prawodawstwie UE, |
| --- | --- |

—

definicje zawarte w konkretnym akcie prawnym powinny być spójne z definicjami zawartymi w pozostałym prawodawstwie UE,

| — | akty delegowane powinny podlegać wymogom określonym w art. 290 TFUE, przy zapewnieniu jasnych i wyraźnych definicji w prawodawczym akcie podstawowym, |
| --- | --- |

—

akty delegowane powinny podlegać wymogom określonym w art. 290 TFUE, przy zapewnieniu jasnych i wyraźnych definicji w prawodawczym akcie podstawowym,

| — | akty delegowane powinny być rozważane jedynie w przypadku aspektów „innych niż istotne” aktu prawodawczego, przy czym tylko te części mogą być uzupełniane lub zmieniane (10). |
| --- | --- |

—

akty delegowane powinny być rozważane jedynie w przypadku aspektów „innych niż istotne” aktu prawodawczego, przy czym tylko te części mogą być uzupełniane lub zmieniane (10).

5.   Szczególne newralgiczne obszary

5.1.   Europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne

| 5.1.1. | Europejska polityka spójności, w szczególności fundusze strukturalne i Europejski Fundusz Społeczny, jest wdrażana w złożonym otoczeniu administracyjnym, instytucjonalnym i regulacyjnym oraz stanowi szczególny obszar, w którym niekonieczna i uciążliwa transpozycja może wywierać negatywny wpływ na politykę UE. Przepisy krajowe lub regionalne w tym kontekście często dodają nowe elementy zamiast jedynie zapewniać, by uwzględniano minimalne wymogi (europejskie). Wiele z takich przepisów prowadzi do dodatkowego obciążenia administracyjnego. Należy zauważyć, że dodatkowe wymogi często opierają się na założeniu, że są one ważne, przydatne, konieczne i wynikają z procesu demokratycznego. |
| --- | --- |

5.1.1.

| 5.1.2. | EKES wzywa KE, by w ramach przygotowywania WRF na lata 2021–2027 niezwłocznie podjęła działania w celu wyeliminowania zbędnych obciążeń administracyjnych, które poważnie hamują inwestycje z wykorzystaniem europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych – związanych z pomocą państwa, zgodnością z przepisami w obszarze zamówień, praktykami w zakresie audytu oraz opóźnionym przyjmowaniem uniwersalnych szczegółowych wytycznych czy nawet przyjmowaniem ich z mocą wsteczną. Ograniczanie lub unikanie zbędnych obciążeń administracyjnych stanowi wspólną odpowiedzialność wszystkich podmiotów. |
| --- | --- |

5.1.2.

| 5.1.3. | Nieodpowiednie praktyki mogą skutkować brakiem zaufania w całym systemie wdrażania europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. Obejmują one podejście oparte na niechęci do ryzyka na wszystkich szczeblach, brak spójności w interpretowaniu odpowiedzi ze strony różnych dyrekcji generalnych KE, ciągłe luki w harmonizacji przepisów w sprawie europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych na szczeblu krajowym, lokalnym i regionalnym, obawę przed brakiem zgodności z zasadami pomocy państwa, różne podejścia na szczeblu UE (nacisk na przejrzystość) i krajowym (nacisk na stosunek wartości do ceny) w zakresie polityki zamówień publicznych oraz rozbieżne krajowe kultury administracyjne. |
| --- | --- |

5.1.3.

| 5.1.4. | Nieodpowiednie praktyki mogą także wpłynąć negatywnie na beneficjentów i organy ds. programów oraz zwiększać koszty administracyjne i obciążenie wynikające z wdrażania europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, czyniąc je mniej atrakcyjnymi. Brak alternatywnych systemów rozstrzygania sporów może wiązać się z negatywnymi skutkami dla przedsiębiorstw, zwłaszcza MŚP, takimi jak opóźnione płatności, obciążenie administracyjne, nieodpowiednia kontrola, odrzucanie projektów, wykluczanie z działań zbiorowych itd. Z tych względów EKES wzywa do utworzenia wyspecjalizowanych systemów rozstrzygania sporów. |
| --- | --- |

5.1.4.

| 5.1.5. | Zalecenia dotyczące przyszłych działań na lata 2021–2027: |
| --- | --- |

5.1.5.

| 5.1.5.1. | Ograniczanie obciążenia administracyjnego w obszarze zarządzania i kontroli:






  — | szybkie działania na szczeblu UE i krajowym w celu zidentyfikowania i w razie możliwości wyeliminowania zbędnych praktyk, procesów i procedur, a także zasugerowania skuteczniejszych rozwiązań w oparciu o dobre praktyki, |
| --- | --- | --- |

5.1.5.1.

—

szybkie działania na szczeblu UE i krajowym w celu zidentyfikowania i w razie możliwości wyeliminowania zbędnych praktyk, procesów i procedur, a także zasugerowania skuteczniejszych rozwiązań w oparciu o dobre praktyki,

| — | „zarządzanie dzielone” jest istotną przyczyną złożoności funduszy ESI; należy stosować „zintegrowane podejście”, w ramach którego administrowanie funduszami ESI i ich kontrola są prowadzone na podstawie norm krajowych („zarządzanie zdecentralizowane”), |
| --- | --- |

—

„zarządzanie dzielone” jest istotną przyczyną złożoności funduszy ESI; należy stosować „zintegrowane podejście”, w ramach którego administrowanie funduszami ESI i ich kontrola są prowadzone na podstawie norm krajowych („zarządzanie zdecentralizowane”),

| — | państwa członkowskie powinny przeprowadzać kontrole swych krajowych systemów audytu, zarządzania i kontroli w celu wykrywania i eliminowania przesadnych i nakładających się uregulowań, jednocześnie zapewniając prawidłowe wykorzystywanie środków UE, |
| --- | --- |

—

państwa członkowskie powinny przeprowadzać kontrole swych krajowych systemów audytu, zarządzania i kontroli w celu wykrywania i eliminowania przesadnych i nakładających się uregulowań, jednocześnie zapewniając prawidłowe wykorzystywanie środków UE,

| — | KE powinna lepiej uwzględniać intensywność pomocy oraz specyfikę różnych modeli i mechanizmów wdrażania (tj. dotacji, instrumentów finansowych, uproszczonych kosztów itd.) podczas opracowywania odpowiednich przepisów i procedur. |
| --- | --- |

—

KE powinna lepiej uwzględniać intensywność pomocy oraz specyfikę różnych modeli i mechanizmów wdrażania (tj. dotacji, instrumentów finansowych, uproszczonych kosztów itd.) podczas opracowywania odpowiednich przepisów i procedur.

| 5.1.5.2. | EKES wzywa do uproszczenia i usprawnienia zasad pomocy państwa, w tym przez usunięcie wszystkich źródeł niepewności w ich stosowaniu. Należy rozważyć możliwe zmiany, w tym w odpowiednich przypadkach do mających zastosowanie zasad, tak aby podobne projekty w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych traktowano w ten sam sposób co projekty w ramach EFIS i programów bezpośrednio zarządzanych przez KE, takich jak „Horyzont 2020”. Jednocześnie EKES ostrzega, że liczba dokumentów zawierających instrukcje i wytyczne oraz pytania i odpowiedzi musi być ograniczona, tak aby nie stały się one kolejną warstwą faktycznego prawodawstwa. Zaleca, by dokumenty takie zastąpić rozpowszechnianiem na dużą skalę dobrych praktyk oraz by unikać ich stosowania z mocą wsteczną. Wzywa KE do powstrzymania się od opracowywania wytycznych, które byłyby obowiązujące dla wszystkich państw członkowskich, na podstawie wniosku lub problemu w jednym lub kilku państw członkowskich. |
| --- | --- |

5.1.5.2.

| 5.1.5.3. | Aby uwzględnić różne podejścia w odniesieniu do przepisów dotyczących zamówień publicznych, EKES sugeruje utworzenie wspólnej grupy zadaniowej składającej się z przedstawicieli odpowiednich DG oraz funduszy, która w razie potrzeby konsekwentnie interpretowałaby przepisy oraz zapewniała spójne doradztwo i jednolite podejście w zakresie korekt finansowych. |
| --- | --- |

5.1.5.3.

| 5.1.5.4. | EKES jest zdania, że należy lepiej stosować pomocniczość podczas wdrażania europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, przy czym kontrolę przestrzegania przepisów krajowych należy pozostawić w gestii organów krajowych. Zachęca państwa członkowskie do pełnego korzystania z możliwości uproszczenia przewidzianych w nowym okresie programowania oraz do powstrzymania się od nadmiernie rygorystycznego wdrażania, co odnosi się tu do wszystkich norm, wytycznych i procedur wykonawczych, które można uznać za niekonieczne w odniesieniu do celów polityki określonych przez instytucje zarządzające, a także do eliminowania zbędnych obciążeń administracyjnych. |
| --- | --- |

5.1.5.4.

5.2.   Dążenie do lepszego stanowienia prawa

| 5.2.1. | EKES podkreśla, że zbędne obciążenia regulacyjne i administracyjne stanowią przeszkody dla przedsiębiorstw, obywateli i organów publicznych. Przypomina o potrzebie przyjmowania uproszczonych, spójnych i lepszej jakości przepisów, które powinny być dobrze rozumiane i wdrażane w przejrzysty sposób, przy udziale wszystkich czterech poziomów rządzenia – unijnego, krajowego, lokalnego i regionalnego, które są w tym wypadku równie nieodzowne. |
| --- | --- |

5.2.1.

| 5.2.2. | W niektórych państwach członkowskich funkcjonują krajowe komitety, którym rządy muszą przedkładać uzasadnienia przypadków przepisów bardziej rygorystycznych niż minimalne poziomy ustanowione w prawie UE („nadmiernie rygorystycznego wdrażania”). W państwach członkowskich, w których takie ciała nie istnieją, nie ma potrzeby tworzenia nowych organów administracyjnych, jednak proces przyjmowania wymogów przewyższających normy unijne w tych krajach powinien być przejrzysty. |
| --- | --- |

5.2.2.

| 5.2.3. | Zgodnie ze swoimi wcześniejszymi opiniami (11) EKES zaleca skuteczniejsze przeprowadzanie testów MŚP w ramach oceny skutków wniosków dotyczących nowych europejskich aktów ustawodawczych. Wzywa państwa członkowskie do korzystania z możliwości udzielania zwolnień względem mikroprzedsiębiorstw w odniesieniu do określonych przepisów zgodnie z prawem Unii. EKES ponownie wyraża zdanie, że docelowe poziomy zmniejszania obciążeń regulacyjnych powinny opierać się na kompleksowej ocenie obejmującej dialog ze społeczeństwem obywatelskim i zainteresowanymi stronami. Przy wdrażaniu prawodawstwa UE nie można kwestionować obecnego poziomu ochrony obywateli, konsumentów, pracowników, inwestorów i środowiska obowiązującego w państwie członkowskim (12). |
| --- | --- |

5.2.3.

| 5.2.4. | EKES przypomina o równości i spójności zapisanych w Traktacie poszczególnych celów polityki UE, uwypuklając zwłaszcza społecznie odpowiedzialną gospodarkę rynkową o wysokiej konkurencyjności zmierzającą do pełnego zatrudnienia i postępu społecznego oraz wysoki poziom ochrony i poprawy jakości środowiska. |
| --- | --- |

5.2.4.

| 5.2.5. | EKES zwraca się do KE o rozważenie stosowania, w racjonalnych i uzasadnionych przypadkach, modeli opartych na zachętach oraz międzynarodowych norm i wytycznych. |
| --- | --- |

5.2.5.

6.   Wpływ na zatrudnienie, konsumentów i normy środowiskowe

| 6.1. | W ostatnich dziesięcioleciach ustanowiono szereg ogólnounijnych minimalnych norm w obszarach ochrony konsumentów, środowiska i pracowników w celu doprowadzenia do pozytywnej konwergencji warunków życia i pracy w Unii, tj. zapewnienia większej konwergencji społecznej zgodnie z art. 151 TFUE. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Prawodawca UE celowo pozostawił możliwość wdrażania minimalnych norm przez państwa członkowskie zgodnie z zasadami traktatów UE, a zwłaszcza z poszanowaniem proporcjonalności. W rezultacie dyrektywy stanowią, że państwa członkowskie mogą uwzględniać wyższe normy krajowe w procesie wdrażania. EKES podkreśla, że jeśli państwa członkowskie zdecydują się na przyjęcie bardziej ambitnych norm ochrony, pod uwagę mogą one brać, prócz innych aspektów, zasady lepszego stanowienia prawa. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Te krajowe normy są rezultatem demokratycznych procesów negocjacyjnych obejmujących w znacznym zakresie europejskich i krajowych partnerów społecznych oraz przynoszą korzyści pracownikom, konsumentom i przedsiębiorstwom. Zgodnie z celami Traktatu UE ustanowienie takich minimalnych norm powinno mieć na celu zapewnienie lepszego funkcjonowania jednolitego rynku, a jednocześnie nie wpływać negatywnie na wyższe poziomy ochrony na szczeblu krajowym. Minimalne normy w prawie Unii często wyraźnie obejmują „klauzule o nieobniżaniu poziomu ochrony”, w których wskazuje się, że implementacja dyrektywy nie może stanowić uzasadnienia dla obniżania ewentualnych wyższych standardów krajowych do poziomu standardu europejskiego. Nie oznacza to jednak, że standardy krajowe są ustanowione raz na zawsze i nie mogą nigdy zostać zmienione. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | W toku transpozycji przepisów UE do prawa krajowego państwa członkowskie mogłyby wykorzystywać oceny skutków w celu zweryfikowania wpływu społecznego, gospodarczego oraz wpływu w innym zakresie. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | W obszarze polityki społecznej, tak jak w przypadku ochrony konsumentów i środowiska, unijne prawodawstwo zapewniało, by wyższe normy w państwach członkowskich nie były podważane i były chronione, z jednoczesnym zaangażowaniem wszystkich zainteresowanych stron w oceny skutków. W tym względzie EKES wielokrotnie stwierdzał, że Program lepszego stanowienia prawa powinien zmierzać do zapewnienia wysokiej jakości prawa Unii bez podważania kluczowych celów politycznych lub stwarzania presji deregulacji względem norm ochrony socjalnej i ochrony środowiska oraz praw podstawowych (13). |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | EKES przypomina, że celem minimalnych norm europejskich, w szczególności w kontekście polityki społecznej, jest zbliżenie – w drodze pozytywnej konwergencji społeczno-gospodarczej – warunków życia i pracy w całej UE. Normy minimalne w dyrektywach UE nie powinny być rozumiane jako „maksymalny poziom”, poza który nie należy wykraczać podczas transpozycji do krajowych systemów prawnych. |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | EKES popiera proces lepszego stanowienia prawa i uznaje jego wartość dodaną. Jednocześnie ostrzega, że w żadnym wypadku nie może on służyć jako usprawiedliwienie dla obniżania wymogów, zwłaszcza w takich dziedzinach jak prawo ochrony konsumentów, prawo ochrony środowiska i prawo pracy, promowanie wzrostu dobrobytu i tworzenia trwałych miejsc pracy. EKES ostrzega, że podsyciłoby to rosnący sceptycyzm szerokich grup ludności wobec UE. Zdaniem EKES-u powszechnej aprobacie procesu jednoczenia Europy nie powinna zagrażać konkurencja w zakresie uregulowań prawnych przez równanie norm w dół. |
| --- | --- |

6.7.

Bruksela, dnia 19 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  https://ec.europa.eu/info/law/law-making-process/planning-and-proposing-law/better-regulation-why-and-how_pl

1

(2)  Dz.U. C 197 z 8.6.2018, s. 1.

2

(3)  Dz.U. C 434 z 15.12.2017, s. 11; Dz.U. C 13 z 15.1.2016, s. 192; Dz.U. C 303 z 19.8.2016, s. 45; Dz.U. C 487 z 28.12.2016, s. 51; Dz.U. C 262 z 25.7.2018, s. 22.

3

(4)  https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/report-task-force-subsidiarity-proportionality-doing-less-more-efficiently_1.pdf

4

(5)  Dz.U. C 262 z 25.7.2018, s. 22; Dz.U. C 18, 19.1.2017, s. 10.

5

(6)  Zob. m.in. pkt 1.2 opinii EKES-u w sprawie programu REFIT (Dz.U. C 303 z 19.8.2016, s. 45).

6

(7)  COM(2012) 746 final, s. 2.

7

(8)  Dz.U. C 303 z 19.8.2016, s. 45, pkt 2.1.

8

(9)  Dz.U. C 262 z 25.7.2018, s. 22, pkt 1.2.

9

(10)  CES248-2013 (raport informacyjny) (Dz.U. C 13 z 15.1.2016, s. 145).

10

(11)  Dz.U. C 197 z 8.6.2018, s. 1.

11

(12)  Dz.U. C 262 z 25.7.2018, s. 22 (pkt 4.7.1 i 4.8.3).

12

(13)  Dz.U. C 262 z 25.7.2018, s. 22 (pkt 1.1 i 3.4.); Dz.U. C 303 z 19.8.2016, s. 45 (pkt 2.1–2.2, 2.5); Dz.U. C 13 z 15.1.2016, s. 192 (pkt 2.4).

13

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/37 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/37

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Przepaść cyfrowa między kobietami a mężczyznami”

(opinia rozpoznawcza na wniosek Parlamentu Europejskiego)

(2018/C 440/06)

| Sprawozdawca: | Giulia BARBUCCI |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Giulia BARBUCCI

| Opinia rozpoznawcza na wniosek Parlamentu Europejskiego | Pismo z 19.4.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 19.7.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 176/2/6 |

Opinia rozpoznawcza na wniosek Parlamentu Europejskiego

Pismo z 19.4.2018

Podstawa prawna

Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

19.7.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

176/2/6

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Wiele jest przyczyn różnic między kobietami a mężczyznami w sektorze cyfrowym, w związku z czym działania mające im zaradzić muszą dotyczyć rozmaitych sfer: systemu edukacji od dzieciństwa do dorosłości, rynku pracy, równowagi między życiem zawodowym a prywatnym, usług publicznych oraz przepaści cyfrowej w ogóle. Zaleca się przyjęcie multidyscyplinarnego podejścia skupiającego rozmaite aspekty innowacji (technologiczny, społeczny, kulturalny itp.). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Przepaść cyfrowa między mężczyznami a kobietami to problem natury nie tylko technologicznej, ale również ekonomicznej, społecznej i kulturowej. Należy mu zaradzić za pomocą wielopoziomowej i kompleksowej polityki, aby wykorzenić nierówność między płciami u samych podstaw kulturowych i społecznych. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Ważne jest podjęcie działań, by zwiększyć liczbę kobiet aktywnych w naukach przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyce (STEM), gdyż może to również poprawić warunki panujące w innych sektorach oraz w całej gospodarce i społeczeństwie. Jednocześnie ważne jest dostrzeżenie, że w epoce cyfrowej we wszystkich sektorach coraz istotniejszą rolę odgrywa kształcenie w dziedzinie ICT, a także przekrojowe myślenie, przedsiębiorczość, umiejętności cyfrowe i umiejętności miękkie (takie jak kreatywność, empatia i rozwiązywanie złożonych problemów). Nieodzowne będzie kształcenie interdyscyplinarne oraz rozwijanie umiejętności nastawionych na człowieka i te aspekty powinny być uwzględniane w systemach edukacji. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Konieczne jest również zapewnienie wszystkim powszechnego nauczania umiejętności cyfrowych i edukacji cyfrowej, ze szczególnym uwzględnieniem dziewcząt, aby u podstaw eliminować różnice między kobietami a mężczyznami w sektorze cyfrowym. Dla przezwyciężenia stereotypów niezwykle ważne jest wskazanie licznych kobiecych wzorców do naśladowania w dziedzinach cyfrowych. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Aby przeciwdziałać wykluczaniu kobiet z rynku pracy, trzeba zachęcać je do zajmowania stanowisk technicznych oraz stanowisk wyższego szczebla, przełamywania barier oraz stereotypów edukacyjnych i zawodowych, a także zapewniać cyfrowe uczenie się przez całe życie. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Nauczyciele i osoby prowadzące szkolenia powinni być wyposażeni w odpowiednie narzędzia do korzystania z technologii informacyjno-komunikacyjnych na wszystkich szczeblach nauczania, aby propagować demokratyczne, bardziej integracyjne i zindywidualizowane systemy kształcenia i szkolenia. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Należy zagwarantować uczciwe warunki pracy i dostęp do zabezpieczenia społecznego (1), aby zapobiec spirali feminizacji ubóstwa. Dotyczy to zwłaszcza tzw. gospodarki fuch (2). Fundamentalną rolę w tym zakresie odgrywają dialog społeczny oraz rokowania zbiorowe. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Wykonywanie przez kobiety zawodu programisty w sektorze ICT może pomóc w wyeliminowaniu nierównego traktowania płci, jakie może być wpisane w tworzenie danej technologii. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Należy wspierać przedsiębiorczość kobiet poprzez usunięcie barier w dostępie kobiet do samozatrudnienia i poprzez poprawę jakości ochrony socjalnej i ułatwienie dostępu do niej (3). |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Należy monitorować inteligentną organizację pracy oraz telepracę, aby uniknąć ryzyka zacierania się granic między opieką, pracą i życiem prywatnym. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Istotne jest zwiększenie udziału w rynku pracy kobiet z niepełnosprawnością poprzez wdrażanie Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych (4). |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Cyfryzacja sektora publicznego to znakomita sposobność do zwiększenia udziału kobiet w rynku pracy oraz wsparcia ich w obowiązkach z zakresu opieki, a także do ograniczenia przeszkód związanych z biurokracją i ułatwienia dostępu do usług publicznych. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Ważne jest, by przełamywać stereotypy związane z płcią: kwestię tę należy uwzględniać w każdej polityce oraz w każdej dziedzinie, podejmując ją u samych podstaw społecznych i kulturowych. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Jedną z głównych przeszkód, jakie napotykają kobiety w aktywności internetowej i w sieciach społecznościowych, jest zjawisko cyberprzemocy. Trzeba zatem ratyfikować i stosować konwencję stambulską o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Wszystkie obszary polityki na szczeblu krajowym, europejskim i międzynarodowym powinny uwzględniać dyskryminację kobiet w sektorze cyfrowym, która negatywnie wpływa także na gospodarkę oraz na społeczeństwo w ogóle. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Wszelkie dziedziny polityki publicznej należy kształtować z uwzględnieniem kwestii płci (włączać tę tematykę w główny nurt polityki). W tym względzie użyteczne może być budżetowanie z uwzględnieniem aspektu płci i pryzmat równości płci. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | EKES zachęca Komisję Europejską, by wzmocniła działalność grupy roboczej „Kobiety w sektorze cyfrowym” („Women in Digital”) oraz inicjatywę Digital4Her. Ważne jest tworzenie i rozwijanie europejskich sieci współpracy kobiet w dziedzinie cyfrowej poprzez zachęcanie dziewcząt i kobiet w całej UE do podejmowania studiów i pracy w sektorze cyfrowym. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | Komisja Europejska powinna zalecać poszczególnym państwom członkowskim UE wyznaczanie krajowych celów szczegółowych oraz wskaźników umożliwiających monitorowanie sytuacji (roczna tablica wyników). Należy monitorować poprawę lub pogorszenie sytuacji w tej dziedzinie, również za pomocą badań prowadzonych przez Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn. W ramach europejskiego semestru dla każdego z państw członkowskich można by formułować odrębne zalecenia w tym obszarze. |
| --- | --- |

1.18.

| 1.19. | Partnerzy społeczni na odpowiednich szczeblach są oddani sprawie zapewnienia poprawy równouprawnienia płci w edukacji oraz na rynku pracy, aby zniwelować nierówności między kobietami a mężczyznami w sektorze cyfrowym, oraz mają do odegrania kluczową rolę w tym zakresie. Istotna jest w szczególności funkcja rokowań zbiorowych w procesie uczenia się przez całe życie i na rynku pracy, w kształtowaniu ról obu płci, w promowaniu roli kobiet w procesach decyzyjnych oraz w rozmaitych organach, we wspieraniu równowagi między życiem zawodowym a prywatnym oraz w eliminowaniu zróżnicowania wynagrodzenia ze względu na płeć (5). |
| --- | --- |

1.19.

| 1.20. | EKES zaleca, by Parlament Europejski poparł te zalecenia na następną kadencję ustawodawczą PE, gdyż temat ten jest istotny dla przyszłego rozwoju Europy. |
| --- | --- |

1.20.

2.   Wprowadzenie

2.1.   Nierówność płci

| 2.1.1. | W swoim wystąpieniu przed Parlamentem Europejskim, które było poświęcone priorytetom politycznym Komisji Europejskiej, Jean-Claude Juncker oznajmił, że w Unii Europejskiej nie ma miejsca na dyskryminację, a stworzenie przestrzeni sprawiedliwości oraz praw podstawowych jest jednym z dziesięciu priorytetów politycznych prac Komisji. Równouprawnienie płci stanowi część tej przestrzeni, mimo że Karta praw podstawowych już odgrywa istotną rolę w tym zakresie, stanowiąc, że „[n]ależy zapewnić równość kobiet i mężczyzn we wszystkich dziedzinach, w tym w zakresie zatrudnienia, pracy i wynagrodzenia” (6). Marija Gabriel, komisarz do spraw gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego, niedawno przedstawiła działania, które stanowią element jej strategii mającej na celu zwiększenie udziału kobiet w sektorze cyfrowym. Niezbędne jest zatem zapewnienie kontynuacji deklaracji Digital4Her, podpisanej przez firmy z branży IT i dotyczącej zapewnienia integracyjnych i zrównoważonych pod względem płci kultury i środowiska pracy. |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | Kobiety wciąż są dyskryminowane na rynku pracy i w społeczeństwie w ogóle. Wskaźnik równouprawnienia płci – który jest miernikiem nierówności pod względem pracy, czasu, pieniędzy, wiedzy, władzy, przemocy oraz zdrowia – pokazuje, że postęp na tych polach dokonuje się powoli: wartość wskaźnika wzrosła z 62 punktów w 2005 r. do 65 punktów w 2012 r. oraz 66,2 punktu w 2017 r. (7). Przyczyn dyskryminacji jest wiele. Aby przezwyciężać nierówności wynikające z tej dyskryminacji, w rozdziale pierwszym Europejskiego filaru praw socjalnych podjęto kwestię równych szans i dostępu do rynku pracy. Uznano też, że równość płci i równe szanse to dziedziny, w których dyskryminacja jest bardziej powszechna. |
| --- | --- |

2.1.2.

| 2.1.3. | Zróżnicowanie sytuacji kobiet i mężczyzn w sektorze cyfrowym to taka forma nierówności wynikająca z dyskryminacji kobiet, która może stanowić poważną przeszkodę dla uczestnictwa kobiet na szczeblu europejskim i światowym. Zjawisko to spowalnia wzrost przyszłej gospodarki europejskiej, której wyróżnikiem jest cyfryzacja. Obecnie 68 % mężczyzn i 62 % kobiet regularnie używa komputerów osobistych i internetu, 33 % mężczyzn i 18 % kobiet instaluje oprogramowanie na swoich urządzeniach, 47 % mężczyzn i 35 % kobiet korzysta z usług bankowości internetowej (8). Ponadto mimo że kobiety stanowią ponad połowę liczby absolwentów wyższych uczelni, wciąż są one mniej licznie reprezentowane na kursach z zakresu nauk ścisłych i ICT (technologii informacyjno-komunikacyjnych): stanowią blisko jedną trzecią pracowników tego sektora, przy czym poszczególne udziały procentowe różnią się w zależności od rodzaju stanowiska (8 % programistów, 54 % na stanowiskach operatorów IT niższego szczebla). Celem niniejszej opinii jest przedstawienie zaleceń i propozycji, aby usunąć te dysproporcje w systemie edukacji i na rynku pracy. |
| --- | --- |

2.1.3.

| 2.1.4. | Kobiety z powodu cyberprzemocy napotykają więcej trudności w aktywności internetowej: nękanie w internecie częściej dotyka dziewcząt (według danych EIGE 51 % kobiet zetknęło się z nękaniem w internecie; dla porównania – wśród mężczyzn było to 42 % (9)). Trzeba zatem ratyfikować i stosować konwencję stambulską o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. |
| --- | --- |

2.1.4.

2.2.   Cyfryzacja i przepaść cyfrowa

| 2.2.1. | Cyfryzacja nie jest tylko procesem technologicznym, ale ma także wymiar gospodarczy, społeczny, socjalny i kulturowy. |
| --- | --- |

2.2.1.

| 2.2.2. | Według badań Komisji Europejskiej (10) cyfryzacja może zwiększać unijny PKB o dodatkowe 415 mld EUR rocznie, a więcej kobiet na stanowiskach cyfrowych to wzrost unijnego PKB o kolejne 16 mld EUR rocznie. Jednocześnie przedsiębiorstwa mają trudności z naborem specjalistów ICT, zatem jest pole do zwiększenia zatrudnienia oraz poprawy edukacji w sektorze cyfrowym. |
| --- | --- |

2.2.2.

| 2.2.3. | Przepaść cyfrowa obejmuje nie tylko ograniczony dostęp do internetu, ale również brak podstawowych umiejętności wymaganych do korzystania z narzędzi ICT. Jednym z aspektów przepaści cyfrowej jest przepaść cyfrowa między kobietami a mężczyznami. Według posegregowanych według kryterium płci danych Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego dotyczących 91 gospodarek w roku 2017 ogólny wskaźnik penetracji internetu wynosił 44,9 % dla kobiet i 50,9 % dla mężczyzn; według danych Eurostatu w roku 2017 codzienny dostęp do internetu w domu miało 71 % kobiet i 74 % mężczyzn, natomiast dostęp do bankowości internetowej – 49 % kobiet i 54 % mężczyzn (11). To ważne, aby ująć tę kwestie zarówno od strony rynku pracy – cyfryzacja bowiem ma dotyczyć wszystkich pracowników – oraz z punktu widzenia użytkownika – każdy bowiem jest użytkownikiem technologii. |
| --- | --- |

2.2.3.

| 2.2.4. | Często więc przepaść cyfrowa krzyżuje się z innymi rodzajami dyskryminacji: dotyka zarazem przedstawicieli mniejszości etnicznych, mieszkańców obszarów wiejskich, imigrantów, osoby niepełnosprawne, ubogie itp. Technologia może pomóc przełamać te bariery, czyniąc świat bardziej przystępnym dla wszystkich – jeżeli jednak takiego procesu nie będą napędzać podmioty społeczne, to technologia może równie dobrze te bariery uwydatnić. |
| --- | --- |

2.2.4.

| 2.2.5. | Przepaść cyfrowa między kobietami a mężczyznami prowadzi do rosnących nierówności płci i jest zagadnieniem ekonomicznym, społecznym, socjalnym i kulturowym, a zatem wymaga wielopoziomowej i całościowej polityki. Co więcej, nierówności płci należy uwzględniać w każdej polityce oraz w każdej dziedzinie, podejmując ten problem u samych podstaw społecznych i kulturowych. |
| --- | --- |

2.2.5.

| 2.2.6. | Jakościowy wpływ cyfryzacji na zapotrzebowanie na umiejętności jest również interesujący z perspektywy płci, ponieważ obecnie kobiety są liczniej reprezentowane w niektórych zawodach, natomiast mniej licznie w innych, w tym w dziedzinach STEM (nauki ścisłe, technologia, inżynieria i matematyka). Trzeba podjąć działania, by zwiększyć liczbę kobiet w dziedzinach STEM. |
| --- | --- |

2.2.6.

| 2.2.7. | Należy jednak równocześnie uznać rosnące znaczenie umiejętności miękkich w erze cyfrowej we wszystkich sektorach: główną cechą sztucznej inteligencji oraz internetu rzeczy jest zwiększona czułość i inteligencja maszyn – w rezultacie zasoby ludzkie staną się niezastąpione jedynie tam, gdzie mogą konkurować na podstawie rzeczywistych umiejętności ludzkich, takich jak zdolność do dostosowywania się do zmian i umiejętność współpracy. Empatii, kreatywności i zdolności rozwiązywania złożonych problemów w dzisiejszym społeczeństwie częściej uczą się dziewczynki niż chłopcy (12). Zaleca się podejście multidyscyplinarne, uwzględniające rozmaite aspekty innowacji (technologiczny, społeczny, kulturowy itp.), aby dążyć nie tylko do eliminacji zagrożeń, ale także do wykorzystywania możliwości, jakie kobietom stwarza cyfryzacja. |
| --- | --- |

2.2.7.

| 2.2.8. | Szczególną uwagę należy poświęcić osobom – i zwłaszcza kobietom – z niepełnosprawnością, których sytuacja jest „gorsza nie tylko od sytuacji kobiet bez niepełnosprawności” (13). Dlatego właśnie „kobietom i dziewczętom z niepełnosprawnością należy zapewnić równy dostęp do różnych elementów systemów ICT i społeczeństwa informacyjnego” (14). |
| --- | --- |

2.2.8.

3.   Zróżnicowanie sytuacji kobiet i mężczyzn w sektorze cyfrowym – system edukacji

| 3.1. | System edukacji to główna dziedzina polityki wymagająca interwencji. W porównaniu z rokiem 2011 zauważa się spadek liczby kobiet podejmujących studia wyższe w dziedzinach ICT (15). Poprawa poziomu umiejętności cyfrowych i alfabetyzmu cyfrowego u kobiet na wszystkich szczeblach jest więc nieodzowna, by umożliwić im aktywny udział w rozwoju społeczeństwa oraz korzystanie z możliwości stwarzanych przez cyfryzację oraz by nie dopuścić do ich marginalizacji. Kobiety niepełnosprawne powinny mieć prawo do włączającej i wysokiej jakości edukacji. Należy zwalczać kulturowe i językowe stereotypy związane z płcią, przewidując inne wzorce zachowań dla dziewcząt, zwłaszcza w sektorze mediów. Także w nauczaniu i w pracy wychowawczej można sięgać po narzędzia ICT. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | W nauczaniu podstawowym nieodzowne jest zapewnienie powszechnego nauczania umiejętności cyfrowych, by wykształcić u przyszłych kobiet i mężczyzn zdolność dostosowywania się do gwałtownie rozwijających się technologii. Według danych Programu międzynarodowej oceny umiejętności uczniów (PISA), który mierzy postępy w nauce 15-latków w krajach OECD, niemal czterokrotnie więcej chłopców niż dziewcząt aspiruje do kariery w dziedzinach STEM (16). Według badania EIGE w Unii Europejskiej od 3 % do 15 % nastoletnich chłopców aspiruje do kariery profesjonalisty w branży ICT, ale tylko w czterech państwach UE od 1 % do 3 % nastoletnich dziewcząt aspiruje do kariery profesjonalistki w branży ICT. Ponadto nawet jeśli umiejętności cyfrowe chłopców i dziewcząt w UE są porównywalne, to chłopcy są bardziej pewni swoich umiejętności cyfrowych: tu również występuje problem niewłaściwego postrzegania oraz stereotypów płciowych (17). „EKES przypomina państwom członkowskim o potrzebie inwestowania w niedyskryminacyjne i integracyjne systemy edukacji” (18). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Ważne jest szkolenie nauczycieli, jak wykorzystywać ICT w procesie nauczania. Nastawienie się na dziewczęta jest niezwykle ważne, aby u podstaw likwidować przepaść cyfrową między kobietami a mężczyznami i wspierać bardziej integracyjne i zindywidualizowane systemy kształcenia i szkolenia. Narzędzia cyfrowe mogą też okazać się przydatne w ograniczaniu obciążenia nauczycieli i szkoleniowców biurokracją (19). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | W ogólnokształcących szkołach średnich i w szkołach wyższych dziewczęta wciąż mniej licznie kształcą się w dziedzinach STEM niż chłopcy: stanowią niespełna jedną piąta wszystkich absolwentów kierunków ICT (20). Kształcenie interdyscyplinarne oraz tzw. miękkie umiejętności, nastawione na kontakt z człowiekiem, także będą istotne. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Dwutorowe systemy kształcenia i szkolenia zawodowego powinny zostać wzmocnione i powinny uwzględniać dostęp dziewcząt do szkoleń technicznych i uczenia się w trakcie pracy (21). |
| --- | --- |

3.5.

4.   Przepaść cyfrowa między kobietami i mężczyznami na rynku pracy

| 4.1. | Należy zachęcać kobiety do zajmowania stanowisk technicznych oraz stanowisk wyższego szczebla, przełamując bariery oraz stereotypy edukacyjne i zawodowe. Zwiększona reprezentacja kobiet w sektorze ICT może przynieść korzyści samemu sektorowi, a także całej gospodarce i całemu społeczeństwu. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Niezwykle ważną rolę w eliminowaniu zróżnicowania sytuacji kobiet i mężczyzn w sektorze cyfrowym mają do odegrania partnerzy społeczni na poziomie przedsiębiorstw oraz na szczeblu krajowym i europejskim. Dialog społeczny i rokowania zbiorowe mogą nasuwać możliwe do przyjęcia rozwiązania uwzględniające potrzeby zarówno pracodawców, jak i pracowników (22). Zwiększenie zatrudnienia kobiet w sektorze STEM i na wysokich stanowiskach może również przyczynić się do zmniejszenia zróżnicowania wynagrodzenia ze względu na płeć. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Uczenie się przez całe życie jest niezbędne, by zapobiegać wykluczeniu z rynku pracy. Ten element jest szczególnie istotny w przypadku kobiet. Kluczową rolę odgrywają tu partnerzy społeczni. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Polaryzacja rynku pracy i tzw. gospodarka fuch. Nawet jeśli pod względem technicznym maszyny byłyby w stanie wykonywać pracę na stanowiskach wymagających niskich kwalifikacji (zarówno pracę manualną, jak i umysłową, dzięki internetowi rzeczy, czujnikom czy technologiom sztucznej inteligencji), dopóki na tego rodzaju stanowiskach utrzymują się niepewne formy zatrudnienia i nie można zagwarantować żadnych praw osobom je zajmującym, przedsiębiorstwom bardziej może opłacać się zatrudnianie ludzi niskim kosztem niż inwestowanie w maszyny. Stało się to faktem w tzw. gospodarce fuch. W takich okolicznościach nie ma zapewnionej ochrony socjalnej według standardów przysługujących w zwykłych formach zatrudnienia (23): z uwagi na nieformalny charakter tego typu zatrudnienia kobiety ryzykują odejściem od tradycyjnego zatrudnienie ze świadczeniami socjalnymi w stronę prac dorywczych, które są bardziej dostępne i czasem łatwiejsze do zorganizowania pod względem czasu pracy. Aby zapobiec spirali feminizacji ubóstwa (24), należy zagwarantować sprawiedliwe warunki pracy, a wszystkie zainteresowane strony powinny promować wysokiej jakości model rozwoju. W tym względzie rola partnerów społecznych oraz rokowań zbiorowych jest fundamentalna (25). |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Technologia nie jest neutralna. Oprogramowanie lub algorytm powinny ograniczyć subiektywność – typową dla podejmowania decyzji przez człowieka. Jednak jeśli ich immanentną częścią staną się schematy kulturowe (np. dotyczące płci), technologia zawsze będzie replikować tego rodzaju dyskryminację – i to w sposób strukturalny, a nie okazjonalny. Dlatego tak ważne jest, by środowisko projektantów systemów ICT było jak najbardziej różnorodne. Obecnie zaledwie 17 % z 8 mln ludzi pracujących w sektorze ICT to kobiety (26); ponadto w UE zaledwie 20 % kobiet w wieku co najmniej 30 lat, które uzyskały tytuł lub stopień w dziedzinie ICT, decyduje się pozostać w branży technologicznej (27). Rosnąca reprezentacja kobiet w tych zawodach – a tym samym rosnąca różnorodność – może pomóc wyeliminować dyskryminację, która może być wpisana w budowę danej technologii. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Przebijanie szklanego sufitu, aby stworzyć system gospodarczy o bardziej cyfrowym charakterze. Zaledwie 32 % liderów ekonomicznych to kobiety (28), mimo iż dowiedziono, że przedsiębiorstwa, w których na stanowiskach decyzyjnych pracują kobiety, cechuje lepszy styl zarządzania, zazwyczaj bardziej horyzontalny oraz sprzyjający różnorodności i kreatywnemu, innowacyjnemu myśleniu. Jeżeli zatem przedsiębiorstwa tworzą strategie dotyczące płci, które sprzyjają awansom kobiet na najwyższe szczeble w organizacji, zyskują większy potencjał innowacyjny. Takie podejście przyjęte na szerszą skalę może z kolei przynieść korzyści dla całej gospodarki. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Europejski system produkcji składa się w dużej części z MŚP, które napotykają na większe trudności, chcąc inwestować w nowe technologie. Jednocześnie technologie cyfrowe sprzyjają mikroprzedsiębiorczości: dzięki niektórym narzędziom cyfrowym (takim jak e-handel) mikroprzedsiębiorstwa oraz MŚP mogą wchodzić na rynki globalne i generalnie przełamywać bariery w dostępie do samozatrudnienia. „Według 2. europejskiego monitora start-upów zaledwie 14,8 % założycieli start-upów to kobiety” (29). Problem powiązany jest ze słabszymi sieciami biznesowymi, stereotypami oraz niedostatecznym wsparciem finansowym. Cyfryzacja może zapewnić właściwe środowisko dla przedsiębiorczości kobiet. Należy przy tym zadbać o usługi w zakresie edukacji i usługi wsparcia, aby umożliwić kobietom zakładanie działalności gospodarczej z wykorzystaniem dostępnych technologii cyfrowych. |
| --- | --- |

4.7.

5.   Cyfryzacja a równowaga między życiem zawodowym i prywatnym

| 5.1. | Według badania EIGE dzienny czas pracy na stanowiskach TIK jest dłuższy niż w innych sektorach (30). Ważne jest podjęcie działań w kierunku bardziej równego podziału obowiązków w zakresie opieki pomiędzy kobiety a mężczyzn, również poprzez przyjęcie wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów (31). |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Inteligentna organizacja pracy oraz telepraca są często postrzegane jako narzędzia równoważenia życia zawodowego i prywatnego i obejmują zarówno zagrożenia, jak i nowe możliwości. O ile prawdą jest, że inteligentna organizacja pracy może pomóc pracownikom zorganizować życie prywatne (w szczególności przez wyeliminowanie tzw. czasu martwego poświęcanego na dojazdy do miejsca pracy i z powrotem), równie prawdziwe jest stwierdzenie, że nieumiejętne korzystanie z inteligentnej organizacji pracy może prowadzić do zacierania granic między czasem poświęcanym na sprawowanie opieki, czasem pracy i czasem wolnym. Inteligentna organizacja pracy musi być regulowana przez układy zbiorowe pracy, aby można ją dostosować do kontekstu kulturowego, środków produkcji oraz organizacji pracy. W dłuższej perspektywie inteligentna organizacja pracy może również zmienić sposób zamieszkiwania miast i obszarów wiejskich oraz wpłynąć na wykorzystanie przestrzeni publicznej. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Narzędzia cyfrowe mogą również stwarzać możliwości dla osób wykluczonych z rynku pracy. Narzędzia te mogłyby również ułatwić udział kobiet w rynku pracy. Kobiety z niepełnosprawnością są jednak w znacznie większym stopniu wykluczone z rynku pracy (32). Stąd bardzo istotne jest wdrożenie postanowień Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych (33). |
| --- | --- |

5.3.

6.   Cyfryzacja sektora publicznego

| 6.1. | Z uwagi na wzrost średniej długości życia oraz na niski wskaźnik urodzeń ludność Europy starzeje się i wzrasta obciążenie kobiet w średnim wieku związane z opieką nad bliskimi. Bez wątpienia trzeba dążyć do równego podziału obowiązków w zakresie opieki pomiędzy kobiety a mężczyzn. Warto jednak dostrzec też, że cyfryzacja – a w szczególności robotyka – w sektorze publicznym to wielka szansa na ułatwienie uczestnictwa kobiet w rynku pracy oraz wspieranie ich we wszystkich obowiązkach z zakresu opieki. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Robotyka może zautomatyzować i – co ważniejsze – ułatwić niektóre z najcięższych zadań związanych z opieką (np. przenoszenie osoby niepełnosprawnej), wesprzeć rehabilitację osób z obrażeniami, ułatwić profilaktykę chorób itp. Technologie te mogą poprawić jakość życia całego społeczeństwa, szczególnie kobiet, oraz na dwa sposoby wpłynąć korzystnie na uczestnictwo kobiet w rynku pracy: poprzez ułatwienie pracy w sektorze świadczonej osobiście opieki, w którym kobiety są reprezentowane szczególnie licznie, a także poprzez korzyści przy świadczeniu opieki nieodpłatnie. Warunkiem jest jednak to, że te technologie będą udostępniane i zagwarantowane wszystkim potrzebującym. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Technologie cyfrowe mogą również mieć przemożny wpływ na wszystkie procedury administracyjne związane z usługami publicznymi. Niektóre państwa już stosują tego rodzaju technologie na szeroką skalę, tworząc odrębną tożsamość cyfrową wszystkich procedur związanych z sektorem publicznym (z zakresu opodatkowania, opieki zdrowotnej, edukacji itd.). Rozszerzenie tego procesu może poprawić jakość życia, należy jednak również zdawać sobie sprawę z zagrożeń związanych z kontrolą danych w kontekście działalności jednego podmiotu (nawet jeśli jest to organ publiczny), prywatnością, cyberbezpieczeństwem, przejrzystością i etyką oraz trzeba tym zagrożeniom zapobiegać (34). |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Administracja publiczna dla wszystkich usług i działań powinna opracować specjalny budżet pod kątem równości płci, aby promować równe traktowanie i uwzględniać wpływ danej polityki na sytuację kobiet. Każdą decyzję inwestycyjną należy zbadać przez pryzmat równości płci w trzech aspektach: równości płci w miejscu pracy, dostępu kobiet do kapitału oraz produktów i usług, które służą kobietom. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | W niektórych krajach postęp cyfryzacji jest już dalece zaawansowany, podczas gdy w innych proces ten jest dopiero w fazie początkowej, co może stanowić sposobność do szkolenia i zatrudniania w sektorze publicznym większej liczby kobiet pod kątem perspektywy płci. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Dla rozwijania cyfryzacji taka niezbędna infrastruktura jak sieci szerokopasmowe, sieć 5G itp. powinna być dostępna bez dyskryminacji geograficznej. |
| --- | --- |

6.6.

Bruksela, dnia 19 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  SOC/581 – Opinia EKES-u „Dostęp do opieki społecznej” (zob. s. 135 niniejszego Dziennika Urzędowego).

1

(2)  Ochrona socjalna pracowników w gospodarce platformowej, Parlament Europejski, 7 grudnia 2017 r.

2

(3)  Dz.U. C 173 z 31.5.2017, s. 45.

3

(4)  Opinia EKES-u „Sytuacja kobiet z niepełnosprawnością” (Dz.U. C 367 z 10.10.2018, s. 20).

4

(5)  „A Toolkit for Gender Equality in Practice” [Równouprawnienie płci w praktyce – zestaw narzędzi] opracowany przez europejskich partnerów społecznych – Europejską Konfederację Związków Zawodowych (ETUC), Konfederację Europejskiego Biznesu (BusinessEurope), Europejskie Centrum Pracodawców i Przedsiębiorstw Świadczących Usługi Publiczne (CEEP) i Europejskie Stowarzyszenie Rzemiosła oraz Małych i Średnich Przedsiębiorstw (UEAPME).

5

(6)  Rozdział III, art. 23.

6

(7)  EIGE, Sprawozdanie dotyczące wskaźnika równouprawnienia płci za 2017 r.

7

(8)  Zob. rezolucja PE z dnia 17 kwietnia 2018 r.

8

(9)  EIGE, Youth, digitalisation and gender equality: opportunities and risks of digital technologies for girls and boys, 2018 r. (w przygotowaniu).

9

Youth, digitalisation and gender equality: opportunities and risks of digital technologies for girls and boys

(10)  Vessela Karloukovska, DG-CNECT, grupa robocza „Kobiety w sektorze cyfrowym” („Women in Digital”), Komisja Europejska.

10

(11)  Dane Eurostatu.

11

(12)  Martha Ochoa (UNi Global Union), „The path to genderless digitalisation” [Droga do cyfryzacji wolnej od aspektu płci].

12

(13)  Opinia EKES-u „Sytuacja kobiet z niepełnosprawnością”, punkt 2.1 (Dz.U. C 367 z 10.10.2018, s. 20).

13

(14)  Idem, pkt 5.3.6.

14

(15)  „Women in the Digital Age”, Komisja Europejska, 2018 r.

15

(16)  Dr Konstantina Davaki, autorka badania pt. „The underlying causes of the digital gender gap and possible solutions for enhanced digital inclusion of women and girls” [Podstawowe przyczyny nierównej sytuacji kobiet i mężczyzn w sektorze cyfrowym oraz możliwe rozwiązania służące poprawie włączenia cyfrowego kobiet i dziewcząt].

16

(17)  Lina Salanauskaite, Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn (EIGE).

17

(18)  Opinia EKES-u „Plan działania UE na lata 2017–2019 dotyczący wyeliminowania zróżnicowania wynagrodzenia ze względu na płeć”, punkt 4.4 (Dz.U. C 262 z 25.7.2018, s. 101).

18

(19)  Ekaterina Efimenko, Europejska Konfederacja Związków Zawodowych, Komisja Edukacji (ETUCE).

19

(20)  Vessela Karloukovska, DG-CNECT, grupa robocza „Kobiety w sektorze cyfrowym” („Women in Digital”), Komisja Europejska.

20

(21)  Dz.U. C 13 z 15.1.2016, s. 161; Dz.U. C 434 z 15.12.2017, s. 36.

21

(22)  Opinia EKES-u „Koncepcje UE dotyczące zarządzania przemianami w cyfrowym świecie pracy” (Dz.U. C 367 z 10.10.2018, s. 15).

22

(23)  Opinie EKES-u „Dyrektywa ramowa w sprawie europejskiego dochodu minimalnego” (do przyjęcia na grudniowej sesji plenarnej) oraz „Dostęp do opieki społecznej” (zob. s. 135 niniejszego Dziennika Urzędowego).

23

(24)  Mary Collins, Europejskie Lobby Kobiet (EWL); Dz.U. C 129 z 11.4.2018, s. 7.

24

(25)  Zob. m.in. porozumienia europejskich partnerów społecznych, a także wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym oraz Europejski filar praw socjalnych.

25

(26)  Vessela Karloukovska, DG-CNECT, grupa robocza „Kobiety w sektorze cyfrowym” („Women in Digital”), Komisja Europejska.

26

(27)  Mary Collins, Europejskie Lobby Kobiet (EWL).

27

(28)  Vessela Karloukovska, DG-CNECT, grupa robocza „Kobiety w sektorze cyfrowym” („Women in Digital”), Komisja Europejska.

28

(29)  „Women in the digital age”, badanie na zlecenie PE.

29

(30)  Lina Salanauskaite, Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn (EIGE).

30

(31)  COM(2017) 253.

31

(32)  Opinia EKES-u „Sytuacja kobiet z niepełnosprawnością” (Dz.U. C 367 z 10.10.2018, s. 20), punkt 5.4.1.

32

(33)  Opinia EKES-u „Sytuacja kobiet z niepełnosprawnością” (Dz.U. C 367 z 10.10.2018, s. 20), punkt 1.2, Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych.

33

(34)  Cyfrowe usługi publiczne (e-administracja i e-zdrowie).

34

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/45 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/45

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Biogospodarka – wkład w osiąganie unijnych celów klimatycznych i energetycznych oraz celów zrównoważonego rozwoju ONZ”

(opinia rozpoznawcza)

(2018/C 440/07)

| Sprawozdawca: | Tellervo KYLÄ-HARAKKA-RUONALA |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Andreas THURNER |

Sprawozdawca:

Tellervo KYLÄ-HARAKKA-RUONALA

Współsprawozdawca:

Andreas THURNER

| Wniosek o konsultację | Prezydencja austriacka Rady, 12.2.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Artykuł 302 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
  Opinia rozpoznawcza |
| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 13.3.2018 |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 5.9.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 180/1/4 |

Wniosek o konsultację

Prezydencja austriacka Rady, 12.2.2018

Podstawa prawna

Artykuł 302 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Opinia rozpoznawcza

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

13.3.2018

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

5.9.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

180/1/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES uważa, że w biogospodarce chodzi o tworzenie wartości dodanej dla społeczeństwa w drodze produkcji, przetwarzania i wykorzystania biologicznych zasobów naturalnych. Biogospodarka będzie w coraz większym stopniu stymulowana przez przestawianie się na neutralność emisyjną i obieg zamknięty, ponieważ zrównoważona biogospodarka może generować jednocześnie korzyści gospodarcze, społeczne i klimatyczne. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES zauważa, że biogospodarka przyczynia się do łagodzenia zmiany klimatu na kilka sposobów: przez sekwestrację dwutlenku węgla z atmosfery w biomasie, przez przechowywanie węgla w bioproduktach i przez zastępowanie surowców i produktów opartych na paliwach kopalnych biosurowcami i bioproduktami. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Komitet zauważa również, że biogospodarka przyczynia się do osiągnięcia unijnych celów klimatycznych i energetycznych dzięki temu, że przy produkcji energii elektrycznej, ogrzewaniu i chłodzeniu, a także w transporcie, energię ze źródeł kopalnych zastępuje się bioenergią. Przyczynia się ona również do zwiększenia efektywności energetycznej i zapewnienia bezpieczeństwa dostaw energii. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Komitet jest przekonany, że biogospodarka odgrywa zasadniczą rolę w realizacji ogólnych celów gospodarczych, ekologicznych i społecznych określonych w oenzetowskiej Agendzie na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 (celów zrównoważonego rozwoju). Rola biogospodarki jest ściśle powiązana z celami odnoszącymi się do przemysłu i rolnictwa oraz do tworzenia miejsc pracy w tych obszarach. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Komitet wzywa do dostosowania strategii UE dotyczącej biogospodarki, aby – zgodnie z ideami zrównoważoności gospodarczej, ekologicznej i społecznej – zapewnić jak najbardziej sprzyjające warunki dla europejskiej biogospodarki w celu stworzenia przewagi konkurencyjnej UE. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES podkreśla, że decydenci polityczni muszą promować zrównoważoną produkcję i wykorzystanie biomasy w UE oraz zapewnić stabilne, wiarygodne i spójne ramy dla inwestycji w ramach biogospodarki poprzez łańcuchy wartości. Ponadto powinni zwiększać popyt na bioprodukty przez zamówienia publiczne i przyjąć spójne ramy dla zasad technicznych, zasad bezpieczeństwa i zasad pomocy państwa w celu zapewnienia równych warunków dla bioproduktów. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES uważa, że badania naukowe i innowacje mają kluczowe znaczenie dla rozwoju biogospodarki, która będzie dostosowana do przyszłych wyzwań. Należy zatem dalej prowadzić promowane przez strategię dotyczącą biogospodarki starania na rzecz innowacji, w tym Wspólne Przedsięwzięcie na rzecz Bioprzemysłu (Wspólne Przedsięwzięcie BBI). |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Komitet podkreśla zasadnicze znaczenie kształcenia, usług doradczych, transferu wiedzy i szkoleń dla zadbania o to, by pracownicy i przedsiębiorcy mieli niezbędne informacje i umiejętności. Ludzie powinni być właściwie informowani o biogospodarce i mieć świadomość swoich obowiązków, aby mogli być aktywnymi konsumentami i podejmować zrównoważone decyzje konsumpcyjne. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES podkreśla, że właściwa infrastruktura jest warunkiem wstępnym funkcjonowania biogospodarki i wymaga odpowiedniego finansowania. Potrzebne są wydajne systemy transportowe, aby umożliwić dostęp do surowców i dystrybucję produktów na rynkach. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES zaleca, by UE działała na rzecz ogólnoświatowego systemu ustalania cen emisji dwutlenku węgla, który byłby neutralnym i skutecznym sposobem promowania biogospodarki i włączania wszystkich podmiotów rynkowych w łagodzenie zmiany klimatu. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES jest przekonany, że zasadnicze znaczenie ma zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego w inicjatywy i procesy decyzyjne dotyczące biogospodarki. Podkreśla, że niezbędne jest również zadbanie o to, by przechodzenie na gospodarkę niskoemisyjną odbywało się w sprawiedliwy sposób. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES podkreśla, że tylko przyjęcie podejścia międzysektorowego pozwoli zapewnić sukces zrównoważonej biogospodarki. Dlatego potrzebna jest spójność i koordynacja między różnymi politykami i celami UE. Ważne jest również zapewnienie spójności środków na szczeblu państw członkowskich. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Kontekst

| 2.1. | Prezydencja austriacka w Radzie poprosiła EKES o sporządzenie opinii rozpoznawczej w sprawie roli biogospodarki w osiąganiu unijnych celów klimatycznych i energetycznych oraz celów zrównoważonego rozwoju ONZ. Jednocześnie EKES przygotowuje opinię z inicjatywy własnej w sprawie nowych możliwości dla gospodarki europejskiej, jakie otwiera zrównoważona biogospodarka sprzyjająca włączeniu społecznemu (CCMI/160). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Komisja Europejska aktualizuje jednocześnie europejską strategię dotyczącą biogospodarki z 2012 r. EKES monitoruje ten proces i z zadowoleniem przyjmuje wysiłki Komisji. Komisja definiuje biogospodarkę jako „produkcję odnawialnych zasobów biologicznych oraz przekształcanie tych zasobów i strumieni odpadów w produkty o wartości dodanej, takie jak żywność, pasza, bioprodukty i bioenergia”. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Ogólnie rzecz biorąc, biogospodarka obejmuje zastępowanie paliw i surowców kopalnych bioenergią i biosurowcami. Wiąże się ona z działalnością gospodarczą opartą na produkcji, wydobyciu, przetwarzaniu i wykorzystaniu biologicznych zasobów naturalnych. Kolejnym głównym źródłem zaopatrzenia w surowce mogą być strumienie odpadów, produkty uboczne i pozostałości. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Rolnictwo, leśnictwo oraz rybołówstwo mają do odegrania kluczową rolę w produkcji biomasy do dalszego wykorzystania. W licznych gałęziach przemysłu (takich jak przemysł leśny, spożywczy, chemiczny, energetyczny, włókienniczy i budowlany) przetwarza się biomasę, w tym surowce wtórne, w towary przeznaczone dla konsumentów lub półprodukty na potrzeby innych przedsiębiorstw. Biogospodarka jest z zasady oparta na rozbudowanych łańcuchach wartości obejmujących transport, handel i inne usługi związane z wyżej wymienionymi rodzajami działalności. Część biogospodarki stanowią ponadto usługi ekosystemowe. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | UE zobowiązała się do ograniczenia swoich emisji gazów cieplarnianych do 2030 r. o co najmniej 40 % w porównaniu z poziomami z 1990 r. (1), przy czym ustanowiono odrębne cele i zasady dla sektorów objętych i nieobjętych systemem handlu uprawnieniami do emisji. Ponadto do ram na okres do 2030 r. włączono sektor użytkowania gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwa (sektor LULUCF), a także wprowadzono wymóg, by sektor ten nie generował emisji netto, lecz przyczyniał się do realizacji celu dotyczącego zwiększenia pochłaniaczy dwutlenku węgla w perspektywie długoterminowej. Odzwierciedla to wymogi art. 4 ust. 1 porozumienia paryskiego, który wzywa do „równowagi między antropogenicznymi emisjami gazów cieplarnianych pochodzącymi ze źródeł i usuwaniem przez pochłaniacze w drugiej połowie obecnego wieku” (2). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Zgodnie z unijnymi celami energetycznymi do roku 2030 należy zwiększyć efektywność energetyczną o 32,5 % w porównaniu z prognozami, a udział energii odnawialnej w całym koszyku energetycznym ma sięgnąć 32 %, przy czym oba te cele stanowią wspólny cel unijny, a nie cele dla poszczególnych państw członkowskich (3). |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | 17 celów zrównoważonego rozwoju ONZ obejmuje różne aspekty napotykanych na świecie wyzwań gospodarczych, społecznych i środowiskowych. Żaden cel zrównoważonego rozwoju nie skupia się konkretnie na biogospodarce, ale wiąże się ona z wieloma tymi celami. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Wkład biogospodarki w osiąganie unijnych celów klimatycznych i energetycznych

| 3.1. | Doprowadzenie do neutralności emisyjnej to ogromne wyzwanie, które wymaga znacznej redukcji emisji, a także zwiększenia składowania dwutlenku węgla. Kluczowym elementem jest tu zrównoważone wykorzystanie zasobów naturalnych opartych na biomasie. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Biogospodarka przyczynia się do łagodzenia zmiany klimatu przez kilka mechanizmów: sekwestrację dwutlenku węgla z atmosfery w biomasie w procesie fotosyntezy, przechowywanie węgla w bioproduktach oraz zastępowanie surowców i produktów opartych na paliwach kopalnych biosurowcami i bioproduktami. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.2.1. | Aby absorpcja CO2 była skuteczna, niezbędny jest zrównoważony przyrost biomasy. Aktywna i zrównoważona gospodarka leśna to kluczowy element prowadzący do osiągnięcia celów klimatycznych (co zostało już podkreślone w opinii NAT/655 (4) w sprawie wpływu polityki klimatyczno-energetycznej i w opinii NAT/696 (5) w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnego i sektora LULUCF). 1 m3 drewna wychwytuje około 1000 kg CO2. Jako że biomasa ma zdolność pochłaniania CO2 tylko w fazie wzrostu, bardzo ważne jest, by nie ustalać ograniczeń regulujących użytkowanie lasów, pod warunkiem że współczynnik pozyskania drewna nie przekracza współczynnika ponownego sadzenia i przyrostu lasów oraz że przestrzega się zasad zrównoważonej gospodarki leśnej. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Istnieje kilka rodzajów bioproduktów i opracowywane są kolejne. W produktach tego typu może być składowany dwutlenek węgla, dzięki czemu nie gromadzi się on w atmosferze. Trwałe wyroby z drewna, takie jak budynki i wysokiej jakości meble, to najbardziej wydajny sposób składowania dwutlenku węgla. Bioprodukty przeznaczone do krótkotrwałego użytku, jeśli poddaje się je recyklingowi, także nie uwalniają zawartego w nich węgla. Co więcej, po zakończeniu eksploatacji bioprodukty można wykorzystać jako źródło bioenergii i zastąpić nimi kopalne źródła energii. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.3. | Bioenergia ma także wkład w osiąganie unijnego celu dotyczącego efektywności energetycznej. Dobrymi przykładami są lokalne systemy ciepłownicze i zrównoważona skojarzona gospodarka energetyczna (kogeneracja) w przemyśle. Ponieważ budynki zużywają dużo energii, ich efektywność energetyczna oraz rodzaj wykorzystywanego paliwa są bardzo ważne. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Kluczową rolę w osiąganiu celów klimatycznych ma do odegrania transport. Potrzebne są zatem wszelkie środki, które przyczynią się do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych, biorąc pod uwagę różne potrzeby i właściwości różnych rodzajów transportu (co podkreślono w kilku opiniach EKES-u, np. TEN/609 (6) w sprawie dekarbonizacji transportu). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.4.1. | Wydaje się, że coraz powszechniejszą tendencją jest elektryfikacja transportu. Żeby uzyskać pozytywny wpływ na klimat, energię elektryczną należy produkować z wykorzystaniem niskoemisyjnych źródeł energii, w tym zrównoważonych źródeł energii opartych na biomasie. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Paliwa kopalne zostały w sektorze transportu częściowo zastąpione zrównoważonymi biopaliwami. Mimo coraz powszechniejszej elektryfikacji samochodów osobowych transport lotniczy, morski, a także drogowy transport ciężarowy i maszyny niedrogowe wciąż są w poważnym stopniu zależne od paliwa. W tym względzie szczególnie obiecujące są zaawansowane biopaliwa. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.5. | Wykorzystywanie bioenergii nie tylko niesie ze sobą korzyści dla klimatu, ale też przyczynia się do zwiększenia dostępności energii i bezpieczeństwa dostaw energii. Bioenergia, przy właściwym gospodarowaniu, odegra zatem ważną rolę w osiąganiu podstawowych celów wyznaczonych w ramach europejskiej polityki energetycznej. |
| --- | --- |

3.5.

4.   Wkład biogospodarki w osiąganie celów zrównoważonego rozwoju

| 4.1. | Cele zrównoważonego rozwoju skłaniają nas do oceny roli biogospodarki z perspektywy nie tylko klimatu i energii, ale także ogólnej sytuacji gospodarczej, społecznej i ekologicznej, z jednoczesnym uwzględnieniem długoterminowej perspektywy globalnej. Biogospodarka jako zjawisko bardzo szerokie jest powiązana z niemal wszystkimi 17 celami zrównoważonego rozwoju. Jednak szczególny wkład wnosi w działania związane z celami 1, 2, 6, 7, 8, 9, 11, 12, 13, 14 i 15. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Biogospodarka może generować wzrost gospodarczy i miejsca pracy na obszarach nie tylko miejskich, ale także wiejskich. Dlatego też ma do odegrania istotną rolę w realizacji celu 1 („koniec z ubóstwem”). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Cel 2 to apel o wyeliminowanie głodu. Biomasa jest ograniczonym zasobem i istnieją powiązania między produkcją żywności, paszy i włókien. Potrzebne jest odpowiedzialne podejście do zrównoważonej biogospodarki, aby umożliwić produkcję wystarczającą dla różnych celów – priorytetem jest dostępność żywności – i zapewnić utrzymanie solidnych ekosystemów. Cele te można osiągnąć stosując zasady zasobooszczędności i obiegu zamkniętego, a także dzięki przechodzeniu na dietę opartą w większym stopniu na warzywach. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Zrównoważona biogospodarka przyczynia się do realizacji celu 6 („czysta woda i warunki sanitarne”), np. przez utrzymywanie solidnych ekosystemów leśnych, które są koniecznym warunkiem dostępności czystej wody. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Cel 7 („czysta i dostępna energia”) jest podstawą biogospodarki. Wykorzystywanie produktów ubocznych i strumieni odpadów zapewnia czystą energię i ogranicza zależność od kopalnych zasobów energii. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Ogólnie rzecz biorąc, biogospodarka ma istotną rolę do odegrania w doprowadzaniu do osiągnięcia celów gospodarczych i społecznych. Odgrywa istotną rolę w realizacji celu 8 („wzrost gospodarczy i godna praca”). Ponadto unijna biogospodarka może przyczynić się do znacznego zmniejszenia zależności od importu produktów pochodzenia kopalnego, zwiększając krajową wartość dodaną i wspierając lokalne łańcuchy wartości. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Cel 9 zakłada znaczne zwiększenie udziału przemysłu w zatrudnieniu i wytwarzaniu PKB, a także wprowadzenie zrównoważonego rozwoju przemysłu, zwiększenie efektywności wykorzystania zasobów oraz szersze stosowanie czystych i przyjaznych dla środowiska technologii i procesów produkcyjnych. Biogospodarka jest ściśle powiązana ze wszystkimi tymi celami, a zrównoważone wykorzystanie biomasy może umocnić wiodącą pozycję UE w przemyśle. Ma ponadto wielki potencjał, aby wspierać wzrost MŚP i włączanie ich do łańcuchów wartości. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Biogospodarka może odegrać ważną rolę w realizacji celu 11 („zrównoważone miasta i społeczności”). Idea miast przyjaznych klimatowi (7) i dobrostanu na obszarach miejskich idzie w parze z rozwiązaniami oferowanymi przez biogospodarkę (np. budownictwo drewniane lub transport niskoemisyjny i systemy lokalnego ogrzewania). |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Biogospodarka może z powodzeniem przyczynić się do realizacji celu 12 („odpowiedzialna konsumpcja i produkcja”). Dzięki optymalizacji wykorzystania surowców, stosowaniu ekoprojektu oraz wytwarzaniu trwałych i nadających się do recyklingu produktów odgrywa znaczącą rolę w przechodzeniu na gospodarkę o obiegu zamkniętym. Niemniej podnoszenie świadomości konsumentów jest uznawane za ważny warunek wstępny podejmowania przez nich przemyślanych i odpowiedzialnych decyzji konsumpcyjnych i wspierania zrównoważonej produkcji. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Biogospodarka może przyczynić się znacząco do złagodzenia globalnej zmiany klimatu, o co apeluje się w celu 13 („działania w dziedzinie klimatu”) i co zostało omówione w punkcie 3 powyżej. Dodatkowo do swych działań wewnętrznych UE może wywierać istotny wpływ w skali światowej, eksportując bioprodukty, rozwiązania w dziedzinie klimatu oraz wiedzę fachową. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Wreszcie biogospodarka ma wpływ na cel 14 („życie pod wodą”) i cel 15 („życie na lądzie”). W związku z tym centralną ideą biogospodarki musi być odpowiedzialne, skuteczne i zrównoważone wykorzystanie zasobów naturalnych. |
| --- | --- |

4.11.

5.   Warunki wstępne rozwoju biogospodarki

| 5.1. | Biogospodarka na wiele sposobów przyczynia się do osiągania zarówno celów klimatycznych i energetycznych, jak i celów zrównoważonego rozwoju, jednak niezbędne są sprzyjające temu warunki. Z jednej strony cele zrównoważonego rozwoju pozytywnie wpływają na warunki konieczne do rozwoju biogospodarki i poprawiają je, z drugiej strony niektóre cele zrównoważonego rozwoju narzucają wymogi, które biogospodarka musi spełniać. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Niezbędne jest dostosowanie unijnej strategii dotyczącej biogospodarki do nowych rynków, aby – zgodnie z ideami zrównoważonego rozwoju gospodarczego, środowiskowego i społecznego – zapewnić najbardziej sprzyjające warunki dla europejskiej biogospodarki, która rozwija się i wzrasta w bardzo szybkim tempie. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Przede wszystkim decydenci polityczni muszą promować zrównoważone wytwarzanie i wykorzystywanie biomasy w UE, a unijna polityka rozwoju regionalnego powinna zapewniać wystarczające wsparcie dla rozwoju przedsiębiorstw na obszarach wiejskich. Decydenci muszą również zapewnić stabilne, niezawodne i spójne ramy dla inwestycji w biogospodarkę w całym łańcuchu wartości. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Decydenci polityczni powinni przyjąć spójne ramy dla zasad technicznych oraz zasad dotyczących bezpieczeństwa i pomocy państwa w celu zapewnienia równych warunków dla bioproduktów. Sektor publiczny odgrywa również ważną rolę w popycie na bioprodukty przez zamówienia publiczne. Takie inicjatywy jak Europejski Tydzień Biogospodarki mogą pomóc w stymulowaniu wprowadzania bioproduktów na rynek i wzajemnym inspirowaniu się twórców różnych projektów. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Badania naukowe i innowacje mają kluczowe znaczenie dla rozwoju dostosowanej do przyszłych wyzwań biogospodarki, która mogłaby stanowić przewagę konkurencyjną dla UE. Należy to postrzegać w świetle ogromnego potencjału oferowanego przez nowego rodzaju bioprodukty, począwszy od tradycyjnej żywności i produktów z włókien po nowe typy materiałów budowlanych i opakowań, tekstyliów oraz chemikaliów i tworzyw sztucznych pochodzenia biologicznego. To samo odnosi się do możliwości związanych z hodowlą roślin i wykorzystywaniem różnych substancji jako surowców dla bioproduktów (np. lignocelulozy, olejów roślinnych, skrobi, cukru, białka). |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Należy dalej prowadzić promowane przez unijną strategię dotyczącą biogospodarki starania na rzecz innowacji, w tym Wspólne Przedsięwzięcie na rzecz Bioprzemysłu (8). Ważną rolę w promowaniu wykorzystywania wiedzy z myślą o rozwoju biogospodarki powinno również odgrywać Centrum Wiedzy na temat Biogospodarki (9). Należy również uczynić inicjatywy i programy na rzecz badań i innowacji bardziej atrakcyjnymi dla przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Kształcenie, usługi doradcze, transfer wiedzy i szkolenia odgrywają kluczową rolę w zagwarantowaniu, by pracownicy i przedsiębiorcy posiadali konieczne informacje i umiejętności, dzięki czemu będzie można wzmocnić zrównoważony charakter istniejących przedsiębiorstw i wykorzystać nowe możliwości w biogospodarce. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Jednocześnie ludzie powinni być dobrze poinformowani o biogospodarce i świadomi swoich obowiązków, aby mogli być aktywnymi konsumentami i podejmować zrównoważone decyzje konsumpcyjne, z uwzględnieniem różnego stopnia gotowości ludzi w różnym wieku do adaptacji i zmian. W tym celu trzeba organizować kampanie informacyjne, które wzmocnią zaufanie konsumentów do biogospodarki i bioproduktów. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | Jednym z podstawowych warunków wstępnych dla rozwoju biogospodarki jest dostęp do surowców. Konieczne jest zatem odpowiednie otoczenie biznesowe w rolnictwie i leśnictwie, by zwiększać dostępność i wykorzystanie biomasy. Zrównoważona gospodarka leśna oraz zrównoważona gospodarka zasobami lądowymi i wodnymi, o którą apeluje się w celach zrównoważonego rozwoju 14 i 15, przyczyniają się w znaczący sposób do zapewnienia bezpieczeństwa dostaw surowców. W tym kontekście należy uznać i wspierać istniejące w UE legislacyjne i nielegislacyjne ramy rozwoju zrównoważonych i odnawialnych surowców. Do zapewnienia dostępności biomasy przyczynia się także coraz częstsze wykorzystywanie strumieni produktów ubocznych i pozostałości jako surowców przeznaczonych do nowych zastosowań. W przypadku niewielkich struktur ważną rolę mogą odgrywać spółdzielnie i organizacje producentów. |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | Właściwa infrastruktura fizyczna jest kolejnym warunkiem wstępnym dla rozwoju biogospodarki, a do tego potrzebne jest odpowiednie finansowanie energii, transportu i infrastruktury cyfrowej. Wydajne systemy transportowe mają kluczowe znaczenie dla umożliwienia dostępu do surowców i dystrybucji produktów na rynkach. |
| --- | --- |

5.10.

| 5.11. | W odniesieniu do globalnych rynków biogospodarka ściśle wiąże się z celem 17, który dotyczy wzmocnienia globalnego partnerstwa na rzecz zrównoważonego rozwoju. Cel ten dotyczy promowania powszechnego, opartego na zasadach, otwartego, niedyskryminującego i sprawiedliwego wielostronnego systemu handlowego w ramach Światowej Organizacji Handlu. Jest on ważny dla handlu wytworzonymi w biogospodarce produktami rolnymi i przemysłowymi. Jednocześnie należy nasilić współpracę wzdłuż regionalnych łańcuchów wartości, aby wspierać rozwój regionalny. |
| --- | --- |

5.11.

| 5.12. | Aby stymulować rozwój biogospodarki w sposób neutralny, UE powinna dążyć do stworzenia ogólnoświatowego systemu ustalania cen emisji dwutlenku węgla, który obejmowałby wszystkie podmioty rynkowe i stwarzał im równe warunki działania. |
| --- | --- |

5.12.

| 5.13. | W staraniach o zacieśnienie w społeczeństwie współpracy między różnymi podmiotami oraz poprawę powszechnej świadomości w zakresie zrównoważonej biogospodarki zasadnicze znaczenie ma włączenie społeczeństwa obywatelskiego do struktur inicjatyw związanych z biogospodarką oraz procesów podejmowania decyzji. |
| --- | --- |

5.13.

| 5.14. | Chociaż przejście na gospodarkę niskoemisyjną i charakteryzującą się obiegiem zamkniętym stanowi ogromne wyzwanie i wymaga głębokich zmian strukturalnych w zakresie powiązanych miejsc pracy, ważne jest zadbanie o to, by transformacja ta przebiegała w sposób sprawiedliwy. |
| --- | --- |

5.14.

| 5.15. | Tylko przyjęcie podejścia międzysektorowego pozwoli zapewnić sukces zrównoważonej biogospodarki. Konieczna jest w związku z tym spójność i koordynacja między różnymi unijnymi strategiami politycznymi i celami, szczególnie w odniesieniu do klimatu, środowiska, żywności, rolnictwa, leśnictwa, przemysłu, energii, gospodarki o obiegu zamkniętym oraz badań naukowych i innowacji. W tym celu należy na szczeblu przewodniczącego Komisji utworzyć i wspierać wielostronną grupę wysokiego szczebla do spraw zrównoważonej biogospodarki. |
| --- | --- |

5.15.

| 5.16. | Postępy w osiąganiu celów zrównoważonego rozwoju są mierzone i monitorowane za pomocą 232 wskaźników. Są wśród nich wskaźniki dotyczące klimatu i energii, ale nie istnieje konkretny wskaźnik dotyczący biogospodarki. Komisja powinna zatem opracować najbardziej właściwe w tym kontekście wskaźniki, by uzyskać realistyczny i kompletny obraz rozwoju biogospodarki UE. |
| --- | --- |

5.16.

Bruksela, dnia 19 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Zob. ramy polityki w zakresie klimatu i energii do roku 2030 dostępne na stronie https://ec.europa.eu/clima/policies/strategies/2030_pl.

1

(2)  Zob. art. 4 ust. 1 porozumienia paryskiego dostępnego na stronie https://unfccc.int/sites/default/files/paris_agreement_english_.pdf.

2

(3)  Zob. oświadczenie Komisji Europejskiej z 19 czerwca 2018 r. dostępne pod adresem http://europa.eu/rapid/press-release_STATEMENT-18-3997_en.htm.

3

(4)  Zob. opinia NAT/655 „Wpływ polityki klimatyczno-energetycznej na sektory rolnictwa i leśnictwa” (Dz.U. C 291 z 4.9.2015, s. 1).

4

(5)  Zob. opinia NAT/656 „Wspólny wysiłek redukcyjny do roku 2030, użytkowanie gruntów, zmiana użytkowania gruntów i leśnictwa (LULUCF)” (Dz.U. C 75 z 10.3.2017, s. 103).

5

(6)  Zob. opinia TEN/609 „Dekarbonizacja transportu” (Dz.U. C 173 z 31.5.2017, s. 55).

6

(7)  http://www.climatesmartcities.org/

7

(8)  https://www.bbi-europe.eu.

8

(9)  https://biobs.jrc.ec.europa.eu.

9

---

III Akty przygotowawcze

EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY

537. sesja plenarna EKES-u, 19.9.2018–20.9.2018

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/51 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/51

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Sztuczna inteligencja dla Europy«”

(COM(2018) 237 final)

(2018/C 440/08)

| Sprawozdawca: | Giuseppe GUERINI |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Gonçalo LOBO XAVIER |

Sprawozdawca:

Giuseppe GUERINI

Współsprawozdawca:

Gonçalo LOBO XAVIER

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 12.7.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 4.9.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 199/1/2 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 12.7.2018

Podstawa prawna

Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

4.9.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

199/1/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES uważa, że sztuczna inteligencja („SI”) i procesy automatyzacji kryją w sobie ogromny potencjał w zakresie poprawy możliwości społeczeństwa europejskiego, jeśli chodzi o innowacje i pozytywną transformację, ale stwarzają też poważne wyzwania i zagrożenia oraz budzą obawy. W związku z tym istotne jest, aby instytucje europejskie w sposób szybki i kompleksowy rozpoczęły działania mające na celu pełne rozwinięcie i uregulowanie SI. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Zaawansowane podejście do SI w Europie musi obejmować kilka dziedzin, w tym: (i) inwestycje publiczne i prywatne w badania i rozwój oraz w zaawansowane infrastruktury cyfrowe; (ii) wdrożenie nowych przepisów prawnych lub dostosowanie obecnie obowiązujących; (iii) rozwój odpowiedniej wiedzy i świadomości wśród obywateli i konsumentów oraz (iv) specjalne programy szkolenia dla pracowników. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | W szczególności wyzwania związane z odpowiedzialnością, które pojawiają się w kontekście powstających technologii cyfrowych, powinny być regularnie określane i rozpatrywane na szczeblu międzynarodowym, unijnym i państw członkowskich; EKES pragnie ściśle współpracować z instytucjami UE w zakresie analizy i oceny wszystkich unijnych przepisów prawnych dotyczących odpowiedzialności, bezpieczeństwa produktów i odpowiedzialności cywilnej, które należałoby odpowiednio zmienić. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES zgadza się z celem komunikatu Komisji, jakim jest wzmocnienie potencjału przemysłowego i technologicznego UE w celu rozpowszechnienia SI na rynku wewnętrznym. Wysiłek konieczny, aby dotrzymać kroku innym globalnym podmiotom jest tak ogromny, że niezwykle potrzebna jest koordynacja wszystkich instrumentów i źródeł finansowania dostępnych na szczeblu europejskim i krajowym.
  Mając to na uwadze trzeba pamiętać, że nie należy poświęcać wartości i zasad UE w imię globalnej konkurencyjności. |
| --- | --- |

1.4.

Mając to na uwadze trzeba pamiętać, że nie należy poświęcać wartości i zasad UE w imię globalnej konkurencyjności.

| 1.5. | W odniesieniu do wyrażonego przez Komisję celu, jakim jest udostępnienie SI wszystkim potencjalnym użytkownikom, ze szczególnym uwzględnieniem małych i średnich przedsiębiorstw, EKES uważa, że aby sprostać wyzwaniom globalnej konkurencyjności, konieczne jest zapewnienie dostępu do SI jak największej liczbie podmiotów. W związku z tym kluczowe znaczenie ma udostępnienie jej wszystkim formom przedsiębiorstw działających na jednolitym rynku europejskim, w tym MŚP, rolnikom, przedsiębiorstwom społecznym, spółdzielniom, przedsiębiorcom indywidualnym i stowarzyszeniom konsumentów. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Komisja Europejska i państwa członkowskie powinny współpracować w celu opracowania wytycznych dotyczących etyki związanej ze sztuczną inteligencją i powinny uwzględnić w tych działaniach wszystkie odpowiednie zainteresowane podmioty publiczne i prywatne. W takich wytycznych konieczne będzie uwzględnienie zasad przejrzystego wykorzystywania SI przy zatrudnianiu pracowników i ocenianiu lub kontrolowaniu ich pracy. EKES proponuje, aby poza opracowaniem zasad etycznych ustanowić na szczeblu europejskim jasne, zharmonizowane i obowiązkowe ramy prawne służące należytej regulacji SI oraz aktualizacji istniejących przepisów, na które SI wywiera wpływ, ze szczególnym uwzględnieniem przepisów w zakresie odpowiedzialności producenta i ochrony konsumentów. EKES pragnie ściśle współpracować z instytucjami UE przy analizie i ocenie odnośnego prawodawstwa UE, w którym w przyszłości trzeba będzie wprowadzić zmiany spowodowane rozwojem SI. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.6.1. | Komisja Europejska będzie musiała także przeprowadzić dokładną ocenę wpływu SI na rynek pracy. Badanie to musi uwzględniać zarówno możliwe zastąpienie niektórych pracowników przez urządzenia elektroniczne lub roboty, jak i fakt, iż pewne funkcje, choć nie zostaną w pełni zautomatyzowane, to pod wpływem nowych technologii ulegną głębokim zmianom. |
| --- | --- |

1.6.1.

| 1.7. | Z tego względu EKES zaleca, aby deklarowane pragnienie, by „nikt nie pozostał w tyle”, nie pozostało jedynie propozycją lub wezwaniem, ale by przełożyło się na konkretne działania. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Ważne jest podkreślenie roli edukacyjnych programów szkoleniowych dla ochrony europejskich pracowników funkcjonujących w środowisku głęboko zmienianym przez sukcesywne pojawianie się SI. Obywatele Unii powinni mieć dostęp do odpowiednich informacji umożliwiających im bycie odpowiedzialnymi i poinformowanymi użytkownikami urządzeń i aplikacji dostępnych dzięki szybkiemu rozwojowi technologicznemu. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | W przypadkach, w których nowe środki umożliwiają administracjom publicznym wykorzystywanie technologii do podejmowania decyzji organizacyjnych i szybszego dokonywania wyborów, konieczne będzie zajęcie się kwestią rzeczywistej odpowiedzialności prawnej za takie decyzje w jasnych ramach prawnych, które zagwarantują pełną odpowiedzialność administracji wobec obywateli. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Szczególną uwagę należy poświęcić roli społeczeństwa obywatelskiego i organizacji gospodarki społecznej w zwiększaniu aktywnego uczestnictwa ludzi w procesach gospodarczych i społecznych, które, za sprawą sztucznej inteligencji, zwiększą udział w życiu naszego społeczeństwa. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego i przedsiębiorstwa społeczne mogą odegrać ważną rolę w zwiększaniu zrozumienia i akceptacji technologii przez obywateli, w szczególności dzięki mechanizmom współpracy, które umożliwiają zaangażowanie ludzi w obecną transformację cyfrową. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Obecnej rewolucji technologicznej nie da się i nie wolno przeprowadzać bez znacznego i aktywnego włączenia pracowników, konsumentów i organizacji społecznych, zaś trwający rozwój technologiczny należy ukierunkowywać w sposób zapewniający większy i bardziej odpowiedzialny udział w pełni poinformowanych obywateli. Dlatego też EKES zaleca, aby przy tworzeniu europejskiego sojuszu na rzecz SI Komisja Europejska wzięła pod uwagę potrzebę stworzenia wszechstronnej, odnoszącej się do wielu zawodów i reprezentatywnej platformy dla różnych zainteresowanych stron reprezentujących obywateli Unii, w tym przedstawicieli pracowników, którzy będą musieli się komunikować z inteligentnymi maszynami (1). |
| --- | --- |

1.11.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Urządzenia cyfrowe i wielkoskalowe maszyny uczące się zwiększają z dnia na dzień zdolności algorytmów do pracy z wielką ilością danych, a zdolności te będą się w przyszłości zwiększały dzięki sieciom neuronowym (które stosowane są już na przykład w smartfonach do rozpoznawania obiektów, twarzy i obrazów). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Takie zmiany przekształcają tradycyjny sposób „uczenia się”, który dotychczas był stosowany przez maszyny wykorzystujące SI, ponieważ obecnie nie są one ograniczone do uczenia się poprzez ekstrakcję reguł z danych, ale także rozwijają zdolność elastycznego i adaptacyjnego uczenia się. Proces ten zwiększy zdolność SI do uczenia się i działania w rzeczywistych warunkach. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W obliczu zachodzących bardzo szybko zmian technologicznych kluczowe znaczenie ma współpraca Komisji i państw członkowskich przy przeprowadzeniu dogłębnej analizy pojawiających się wyzwań stwarzanych przez szybki rozwój SI i uwzględnienie w tym procesie wszystkich odpowiednich zainteresowanych podmiotów publicznych i prywatnych bez szkody dla możliwości osiągania postępów i rozwoju technologicznego. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Komunikat Komisji COM(2018) 237 ma na celu wzmocnienie potencjału przemysłowego i technologicznego UE oraz zachęcanie do rozpowszechniania SI w całej europejskiej gospodarce – zarówno w sektorze prywatnym, jak i administracji publicznej. Jak zauważono już w opinii z inicjatywy własnej (2), EKES popiera inicjatywę Komisji, która w rzeczywistości zawarła w swoim komunikacie sporo wcześniejszych sugestii Komitetu, jednak wzywa Komisję do szybkiego i zdecydowanego działania. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Przyjęcie skutecznego podejścia europejskiego do kwestii SI obejmuje zachęcanie do znacznych inwestycji w badania i innowacje, w tym infrastruktury cyfrowe, koniecznych do przygotowania się na poważne wyzwania społeczno-gospodarcze, które w nadchodzących latach staną się udziałem europejskiego społeczeństwa i rynków za sprawą postępu technologicznego. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Komisja Europejska i państwa członkowskie powinny współpracować w celu opracowania pewnego zestawu wytycznych dotyczących etyki sztucznej inteligencji i uwzględnić w tym procesie wszystkie odpowiednie zainteresowane podmioty publiczne i prywatne. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Jednocześnie na poziomie europejskim muszą zostać zatwierdzone zharmonizowane ramy prawne zgodnie z Kartą praw podstawowych Unii Europejskiej i zasadami ujętymi w unijnych traktatach. Nowe ramy regulacyjne powinny zawierać dokładne przepisy dotyczące zagrożeń, jakie niesie za sobą uczenie się maszyn, takie jak brak przejrzystości rynku, brak konkurencji, dyskryminacja, nieuczciwe praktyki handlowe, zagrożenia dla cyberbezpieczeństwa i bezpieczeństwa produktów.
  Zabezpieczenia regulacyjne powinny w szczególności być rygorystyczne w sytuacjach, gdy systemy wykorzystujące sztuczną inteligencję automatycznie pobierają dane w toku wykorzystywania urządzeń elektronicznych i komputerów. |
| --- | --- |

2.7.

Zabezpieczenia regulacyjne powinny w szczególności być rygorystyczne w sytuacjach, gdy systemy wykorzystujące sztuczną inteligencję automatycznie pobierają dane w toku wykorzystywania urządzeń elektronicznych i komputerów.

| 2.8. | EKES zauważa, że w dokumencie roboczym służb Komisji SWD(2018) 137 final, który towarzyszy komunikatowi Komisji, w sposób należyty przeanalizowano wpływ SI na prawodawstwo UE i zidentyfikowano wyzwania dotyczące odpowiedzialności powstające w kontekście pojawiających się technologii cyfrowych. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Ponadto potrzebne będą kompleksowe plany działania, aby (i) wesprzeć modernizację systemów kształcenia i szkolenia przez rozwijanie nowych umiejętności, jakich wymaga przyszły rynek pracy, oraz (ii) zagwarantować wysoki poziom ochrony obywateli i pracowników przed oczekiwanymi wyzwaniami (3). |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | EKES zachęca Komisję do szybkiego podjęcia dalszych działań dotyczących zarówno uregulowań, jak i zachęcania do inwestycji: obecne szybkie tempo zmian wymaga krótkiego czasu dostosowania. |
| --- | --- |

2.10.

3.   Wniosek Komisji Europejskiej: europejskie wsparcie dla sztucznej inteligencji i inwestycje w tej dziedzinie

| 3.1. | Komisja w swoim komunikacie ogłasza, że zamierza wesprzeć rozpowszechnianie SI zarówno w odniesieniu do badań podstawowych, jak i zastosowań przemysłowych. W tej kwestii EKES podkreśla znaczenie zaangażowania w taki proces wszystkich rodzajów podmiotów, w tym MŚP, firm usługowych, przedsiębiorstw społecznych, rolników, spółdzielni, stowarzyszeń konsumentów i stowarzyszeń reprezentujących osoby starsze. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | W odniesieniu do określonego przez Komisję celu, jakim jest udostępnienie SI wszystkim potencjalnym użytkownikom, ze szczególnym uwzględnieniem małych i średnich przedsiębiorstw, EKES uważa, że aby sprostać wyzwaniom globalnej konkurencyjności, konieczne jest zapewnienie dostępu do SI jak największej liczbie podmiotów. Poza istniejącymi planami Komisji, przewidującymi stworzenie „platformy sztucznej inteligencji na żądanie”, ważne jest także, aby ustalić właściwe formy zaangażowania i konsultacji z różnymi zainteresowanymi stronami, w tym MŚP, sieciami gospodarki społecznej i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego (ta ostatnia zainteresowana strona ma do odegrania kluczową rolę w angażowaniu obywateli UE w świadomą i aktywną działalność). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Komisja ogłosiła, że wesprze innowacje oparte na sztucznej inteligencji poprzez projekt pilotażowy utworzony przez Europejską Radę ds. Innowacji, którego budżet na lata 2018–2020 wynosi 2,7 mld EUR. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES jest zdania, że inicjatywa ta może przyczynić się do rozwoju SI, ale jednocześnie podkreśla, że finansowanie badań powinno szybko wykroczyć poza fazę eksperymentu i przejść do etapu strukturalnego. Istotne jest także, aby Komisja zachęciła różne centra badawcze zlokalizowane obecnie w różnych państwach członkowskich do zbudowania na szczeblu europejskim sieci współpracy, która zajmuje się sztuczną inteligencją. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES zauważa, że Komisja zamierza zwiększyć nakłady na SI w ramach programu „Horyzont 2020” do około 1,5 mld EUR do końca 2020 r. Jeśli podejście to zostanie szybko przyjęte przez obecne partnerstwa publiczno-prywatne, może przynieść dodatkowe inwestycje w wysokości 2,5 mld EUR w ciągu dwóch lat. Takie samo podejście należy również przyjąć w kolejnym programie ramowym „Horyzont Europa”. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Z innego punktu widzenia dobry znak stanowi fakt, że Komisja Europejska i Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych, które powinny odgrywać wiodącą rolę we wspieraniu rozwoju SI w UE, zapoczątkowały program Venture EU – przedsięwzięcie w postaci funduszu venture capital o budżecie 2,1 mld EUR mające na celu pobudzenie inwestycji w innowacyjne przedsiębiorstwa w całej Europie. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Wysiłek konieczny, aby dotrzymać kroku innym globalnym podmiotom jest jednak tak ogromny, że niezwykle potrzebne są koordynacja i synergia wszystkich instrumentów i źródeł finansowania dostępnych na szczeblu europejskim i krajowym. Nie ulega wątpliwości, że konkurowanie z Chinami i USA w obszarze SI wymaga zjednoczenia sił wszystkich zainteresowanych stron publicznych i prywatnych działających na szczeblu europejskim, tak aby zapewnić UE pozycję lidera na światową skalę. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Aby UE mogła z korzyścią odgrywać konkurencyjną rolę w zakresie SI, ważne będzie również dokonywanie odpowiednich inwestycji we właściwe oprogramowanie, sprzęt i infrastruktury cyfrowe, które będą w stanie zagwarantować Unii wiarygodną rolę. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Przy inwestowaniu w SI należy brać pod uwagę fakt, że przedsiębiorstwa europejskie mają szczególnie mocną pozycję w obszarze automatyki i robotyki. Te sektory, które w szerokim ujęciu stanowią element SI, mogą się więc okazać naprawdę ważne w zagwarantowaniu UE istotnej roli na szczeblu globalnym w obecnym rozwoju technologicznym, dlatego też zasługują one na szczególną uwagę. |
| --- | --- |

3.9.

4.   Sztuczna inteligencja i jej wpływ na ludzi i pracowników

| 4.1. | Rozwój SI niewątpliwie postępuje w bardzo szybkim tempie. Z tego powodu instytucje europejskie, oceniając wpływ każdego ze środków regulacyjnych na sztuczną inteligencję, muszą przyjąć podejście wielodyscyplinarne uwzględniające nie tylko aspekty administracyjne, prawne czy gospodarcze, ale także kwestie antropologiczne, psychologiczne, socjologiczne i technologiczne. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Aby wesprzeć te innowacje, ale przede wszystkim ukierunkować je tak, aby człowiek pozostał w centrum uwagi, ważne jest, by Unia Europejska działała na rzecz osiągnięcia wysokiego poziomu technologicznej konkurencyjności, nie zapominając o niezbędnych kwestiach etycznych, społecznych i ludzkich. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Dlatego EKES za kluczowe uważa, aby: (i) prywatność osób fizycznych i odpowiedzialne przetwarzanie ich danych regulowały odpowiednie przepisy, na przykład skutecznie wprowadzone nowe ogólne rozporządzenie o ochronie danych, które, o ile będzie to konieczne, trzeba będzie nieustannie uaktualniać, aby dotrzymać tempa szybkiemu rozwojowi SI; (ii) ocenione zostały ważne fragmenty mających zastosowanie przepisów UE i w razie konieczności dostosowane do nowych scenariuszy spowodowanych zastosowaniem SI oraz (iii) rozwinięte zostały kompetencje i umiejętności potrzebne ludziom, administracji i przedsiębiorstwom europejskim do skutecznego korzystania ze sztucznej inteligencji. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Jako punkt wyjścia dla przeprowadzanej analizy warto odnotować, że SI opiera się na wykorzystywaniu i przetwarzaniu dużych ilości danych, co stanowi podstawę każdego zastosowania bazującego na nowych technologiach. W związku z tym największe wyzwanie dla europejskiego organu regulacyjnego stanowi ustanowienie przejrzystego i uregulowanego dostępu do danych użytkownika końcowego. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Im lepsza jakość przetwarzanych danych, tym większa dokładność i wydajność systemów SI. Nie należy jednak zapominać, że dane dotyczące osób fizycznych muszą być pozyskiwane legalnie i wykorzystywane w sposób wiadomy dla bezpośrednio zainteresowanych osób, tak aby zapewnić wykorzystanie danych osobowych dla uzgodnionych wcześniej, przejrzystych celów, na które użytkownik właściwie i świadomie wyraził wcześniej zgodę. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Warto zauważyć, że w celu ochrony konsumentów końcowych może zaistnieć potrzeba zmiany niektórych ważnych części prawodawstwa europejskiego – na przykład odnoszącego się do reklamy online, nieuczciwych praktyk handlowych, bezpieczeństwa produktów i odpowiedzialności za nie, praw konsumentów, nieuczciwych postanowień umownych, sprzedaży i gwarancji, ubezpieczeń oraz podawania cen – i ich należytego dostosowania do nowych scenariuszy spowodowanych szerszym i udoskonalonym zastosowaniem sztucznej inteligencji. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Decydująca kwestia bezpieczeństwa produktów i odpowiedzialności za nie została należycie uwzględniona przez Komisję w dokumencie roboczym SWD(2018) 137 final w drodze analizy studiów przypadków i przedstawienia wykazu przepisów prawodawstwa unijnego, które zasługują na pogłębioną analizę i ocenę. EKES w pełni zachęca Komisję do kontynuowania tych prac i jest gotów wnieść w tym zakresie własny wkład. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Ważne jest, aby podkreślić rolę, jaką dla ochrony praw obywateli Unii w związku z postępami SI pełni z jednej strony szkolenie w aspekcie kulturowym, oświatowym i akademickim, a z drugiej zapewnianie odpowiednich informacji opinii publicznej. W szczególności ważne jest zapewnienie przejrzystości i prawidłowości zarządzania algorytmami SI oraz bazami danych, na podstawie których one działają. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Dlatego też sprawą kluczową dla obywateli Unii jest otrzymanie odpowiedniego przeszkolenia i uzyskiwanie prostych i zrozumiałych informacji, dzięki którym będą mogli stać się odpowiedzialnymi i świadomymi użytkownikami urządzeń i aplikacji dostępnych dzięki szybkiemu, coraz powszechniejszemu postępowi technologicznemu, który zachodzi obecnie na wszystkich szczeblach. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | W świetle wszystkich tych wymagań UE i państwa członkowskie muszą oferować jasne i skuteczne rozwiązania, mianowicie przez promowanie nowoczesnych systemów edukacji i ciągłe rozwijanie kształcenia ustawicznego w ramach rynku pracy i społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Komisja Europejska będzie musiała przeprowadzić dokładną ocenę wpływu SI na rynek pracy. Jest to główny powód do niepokoju dla wielu europejskich pracowników, którzy znajdują się na zaawansowanym etapie kariery zawodowej, jednak wciąż są daleko od osiągnięcia wieku emerytalnego i spoglądają na zachodzące zmiany z nieufnością i obawą. Badanie to musi uwzględniać zarówno możliwe zastąpienie niektórych pracowników przez urządzenia elektroniczne lub roboty, jak i fakt, iż pewne funkcje, choć nie zostaną w pełni zautomatyzowane, to pod wpływem nowych technologii ulegną głębokim zmianom. W związku z tym tego rodzaju badanie i ocena powinny koncentrować się nie tylko na nieuniknionych i przewidywanych zmianach w obrębie linii produkcyjnych, ale także na ponownym przemyśleniu procesów organizacyjnych i celów biznesowych w wyniku odpowiedniego dialogu społecznego z pracownikami. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | W niektórych sytuacjach, podobnych do tych, które mają i miały miejsce w przypadku wielu innych technologii, przed pełnym zastosowaniem SI zalecane będzie przeprowadzenie kilkuetapowych testów na następujących po sobie poziomach wdrożenia, aby zaangażowane osoby mogły poczuć się bezpiecznie w kontakcie z nowymi technologiami – także dzięki odpowiednim ścieżkom szkoleniowym – oraz aby w procesie tym wyeliminować ewentualne błędy we wdrażaniu (4). |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Wprowadzanie do przedsiębiorstw nowych technologii wymaga prowadzenia dialogu społecznego między różnymi zaangażowanymi partnerami. W tym zakresie należy nieustannie informować organizacje pracownicze i związki zawodowe oraz konsultować się z nimi. |
| --- | --- |

4.13.

5.   Sztuczna inteligencja, administracja publiczna i społeczeństwo obywatelskie

| 5.1. | Sztuczna inteligencja jest technologiczną i społeczną innowacją zdolną do radykalnego przekształcenia całego społeczeństwa oraz zmiany na lepsze sektora publicznego i relacji między obywatelami a administracją publiczną. Możliwości oferowane przez sztuczną inteligencję mogą zwiększyć zarówno efektywność administracji, jak i zadowolenie obywateli z usług świadczonych przez administrację publiczną i zapewnić efektywne funkcjonowanie tej administracji. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Aby osiągnąć te cele urzędnicy służby cywilnej muszą być także przygotowani na zmierzenie się ze zmianami i wyzwaniami, jakie SI wywoła w społeczeństwie europejskim. Publiczni pracodawcy i szefowie administracji – wraz z nauczycielami, instruktorami i pracownikami wyższych uczelni, o których mowa powyżej – muszą być w stanie w pełni zrozumieć zjawisko sztucznej inteligencji i zdecydować, jakie nowe narzędzia wprowadzić do procedur administracyjnych. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Wprowadzenie SI do sektora publicznego i prywatnego wymaga zaprojektowania procedur, które sprzyjają zrozumieniu i akceptacji technologii przez użytkowników dzięki mechanizmom współpracy umożliwiającym obywatelom wnoszenie wkładu w rozwój technologii opartych na sztucznej inteligencji, w miarę możliwości poprzez systemy partycypacyjnego sprawowania rządów. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Aby uzyskać znaczące wyniki na tym polu, przydatne może być wypracowanie bardziej niezawodnych sposobów współpracy i partnerstwa między sektorem publicznym i prywatnym, które mają na celu wykorzystanie możliwości wynikających z zastosowań technologicznych, sztucznej inteligencji i robotyki. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Wyzwanie dla administracji publicznych ma charakter szczególnie trudny z punktu widzenia prawa i prawomocności, ponieważ potrzebne jest zachowanie właściwej równowagi między interesem publicznym (obejmującym sprawowanie władzy publicznej) a indywidualnym (konkretna manifestacja wolności jednostki). Tak więc, na przykład, wykorzystanie sztucznej inteligencji przez administracje publiczne będzie wymagało, aby zasady przejrzystości i publikacji dokumentów administracyjnych zostały pogodzone z ochroną danych osobowych i prawem jednostki do prywatności w jasnych i wyraźnych ramach regulacyjnych. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | W przypadkach, w których nowe środki umożliwiają administracjom publicznym wykorzystywanie technologii do podejmowania decyzji organizacyjnych i szybszego dokonywania wyborów – takich jak wybór wykonawcy w przetargu, zarządzanie listą oczekujących na konkretne usługi lub rekrutacja do administracji publicznej – konieczne będzie zajęcie się kwestią rzeczywistej odpowiedzialności prawnej za takie decyzje w jasnych ramach prawnych, które zagwarantują pełną odpowiedzialność administracji wobec obywateli. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Organizacje społeczeństwa obywatelskiego i przedsiębiorstwa społeczne mają do odegrania ważną rolę w zwiększaniu zrozumienia i akceptacji technologii przez obywateli, w szczególności dzięki mechanizmom współpracy, które umożliwiają zaangażowanie w procesy transformacji cyfrowej. W związku z tym ważne znaczenie ma tu możliwość tworzenia w odniesieniu do tych instrumentów systemów partycypacyjnego sprawowania rządów, na przykład w formie opartej na współpracy, poczynając od platform cyfrowych, które są już wykorzystywane do kształtowania nowych form stosunków gospodarczych w zarządzaniu pracą. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Organy administracyjne odpowiedzialne za mechanizmy nadzoru rynkowego powinny dysponować specjalistyczną wiedzą i uprawnieniami pozwalającymi na ochronę uczciwej konkurencji, praw konsumentów, a także bezpieczeństwa i praw pracowników. Odpowiedzialność za przeprowadzanie audytów algorytmów powinna spoczywać na organach publicznych lub niezależnych podmiotach. Jednocześnie przedsiębiorstwa powinny wprowadzić skuteczne mechanizmy kontroli wykorzystywania danych przez SI. |
| --- | --- |

5.8.

Bruksela, dnia 19 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Zob. przyjętą opinię EKES-u INT/845 – „Sztuczna inteligencja: przewidywanie jej wpływu na pracę w celu zapewnienia sprawiedliwej transformacji” (opinia z inicjatywy własnej), sprawozdawczyni: Franca Salis-Madinier (zob s. 1 niniejszego Dziennika Urzędowego).

1

(2)  INT/806 z 31 maja 2017 r. – Sztuczna inteligencja – wpływ sztucznej inteligencji na jednolity rynek (cyfrowy), produkcję, konsumpcję, zatrudnienie i społeczeństwo (Dz.U. C. 288 z 31.8.2017, s. 1).

2

(3)  EKES przyjął opinię SOC/578 „Zarządzanie przemianami w cyfrowym świecie pracy” (Dz.U. C 367 z 10.10.2018, s. 15).

3

(4)  Zob. przyjętą opinię EKES-u INT/845 – „Sztuczna inteligencja: przewidywanie jej wpływu na pracę w celu zapewnienia sprawiedliwej transformacji” (opinia z inicjatywy własnej), sprawozdawczyni: Franca Salis-Madinier (zob s. 1 niniejszego Dziennika Urzędowego).

4

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/57 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/57

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie umożliwienia transformacji cyfrowej opieki zdrowotnej i społecznej na jednolitym rynku cyfrowym; wzmacniania pozycji obywateli i budowania zdrowszego społeczeństwa”

(COM(2018) 233 final)

(2018/C 440/09)

| Sprawozdawca: | Diego DUTTO |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Thomas KATTNIG |

Sprawozdawca:

Diego DUTTO

Współsprawozdawca:

Thomas KATTNIG

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 18.6.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 4.9.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 193/0/3 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 18.6.2018

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

4.9.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

193/0/3

1.   Wnioski

| 1.1. | W trakcie wprowadzania zmian wynikających z transformacji cyfrowej należy dopilnować, by opieka koncentrowała się na ludziach. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Procesy cyfryzacji muszą pomóc pracownikom służby zdrowia w spędzaniu większej ilości czasu z pacjentami. Należy zagwarantować, by zawody medyczne obejmowały wystarczającą liczbę wykwalifikowanych pracowników wyposażonych w odpowiednie umiejętności cyfrowe. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Transformacja cyfrowa przekształca charakter pracy w obszarach opieki zdrowotnej i społecznej. Aby osiągnąć wysokie standardy jakości, każda zaangażowana osoba powinna podchodzić do tej transformacji w profesjonalny i otwarty sposób. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Należy wzmocnić dialog społeczny na szczeblu europejskim dotyczący szpitali i opieki zdrowotnej oraz usług społecznych. Niezbędne są odpowiednie programy dalszego kształcenia i szkolenia. Należy poprawić warunki pracy i podnieść jakość zatrudnienia oraz wzmocnić ochronę danych pracowników. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES jest świadomy, że organizacja i świadczenie opieki zdrowotnej i społecznej wchodzą w zakres odpowiedzialności państw członkowskich. W ramach dyrektywy w sprawie stosowania praw pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej (dyrektywa 2011/24/UE) konieczne jest ustanowienie internetowej sieci opieki zdrowotnej (sieć e-zdrowie), aby zwiększyć interoperacyjność rozwiązań w zakresie e-zdrowia. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Narzędzia cyfrowe muszą stanowić dźwignię służącą rozwojowi nowych form organizacji systemów opieki zdrowotnej i opieki społecznej. Wspierają one potencjał jednostek, społeczności lokalnych i gospodarek społecznych. Za pomocą odpowiednich inwestycji publicznych należy umocnić wartości solidarności i uniwersalności jako podstawę tych systemów. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Nie należy błędnie interpretować procesów cyfryzacji jako pakietu oszczędności dla budżetów na ochronę zdrowia. Procesy te nie mogą prowadzić do cięć kadrowych ani ograniczenia usług. Opieka musi być traktowana jako usługa osobista. Należy opracować nowe koncepcje opieki długoterminowej, szczególnie w kontekście starzenia się społeczeństwa. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES zgadza się z wizją przedstawioną w komunikacie obejmującą promowanie zdrowia, zapobieganie chorobom i zwalczanie ich, pomoc w zakresie zaspokojenia niespełnionych potrzeb pacjentów oraz ułatwienie obywatelom równego dostępu do opieki wysokiej jakości przez prawidłowe wykorzystanie innowacji cyfrowych i gospodarki społecznej. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Kompetencje zdrowotne w kontekście społecznym i w otoczeniu cyfrowym odnoszą się do zdolności osoby do zdobywania, rozumienia i odpowiedzialnego wykorzystywania informacji w celu polepszenia swojego dobrostanu i zachowania zdrowia. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Obywatele powinni mieć prawo dostępu do swoich danych dotyczących zdrowia. To oni decydują o tym, czy i kiedy chcą się nimi dzielić. Kluczowe znaczenie ma uwzględnienie ogólnego rozporządzenia o ochronie danych, które zapewnia obywatelom kontrolę nad wykorzystaniem ich danych osobowych, w szczególności danych dotyczących zdrowia. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES sugeruje, że „prawo do (swobodnego) kopiowania” może być aktywną formą ochrony. Dotyczy to wszystkich danych generowanych przez użytkowników podczas interakcji z cyfrowymi platformami zdrowotnymi i zakłada możliwość ponownego wykorzystania danych przez obywateli. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Oryginalne dane użytkowników stanowią użyteczną wartość dla algorytmów i platform; muszą być uznawane za oryginalny produkt generowany przez użytkowników i chronione zgodnie z przepisami dotyczącymi własności intelektualnej. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | „Prawo do (swobodnego) kopiowania” pomaga także uwzględnić ochronę i promowanie konkurencji, która jest wystawiana teraz na próbę przez systemy wykorzystywane obecnie w ramach platform cyfrowych w celu konfiskowania danych i osobistych historii. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | EKES popiera (1) oparty na czterech filarach proces wspólnych prac transgranicznych dotyczących transformacji cyfrowej opieki zdrowotnej i społecznej, obejmujący wspólne oceny kliniczne, wspólne konsultacje naukowe, identyfikację nowo pojawiających się technologii medycznych i dobrowolną współpracę między państwami członkowskimi. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | EKES sugeruje, by podjąć odpowiednie działania w celu zbadania nowych ram etycznych, prawnych i społecznych uwzględniających ryzyko związane z eksploracją danych. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Komitet proponuje, by wspierać badania naukowe i innowacje w zakresie integracji technologii cyfrowych, tak aby zmodernizować procesy opieki zdrowotnej, np. w dziedzinie sztucznej inteligencji, internetu rzeczy i interoperacyjności. EKES w pełni wspiera obywateli w kwestii zapewniania bezpiecznego transgranicznego dostępu do wiarygodnych danych dotyczących zdrowia z myślą o osiągnięciu postępów w zakresie badań i zapobiegania chorobom. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | EKES popiera także wsparcie UE dla małych i średnich przedsiębiorstw oraz przedsiębiorstw społecznych, które opracowują rozwiązania cyfrowe w zakresie zapewniania opieki skoncentrowanej na jednostce i otrzymywania informacji zwrotnych od pacjenta. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | EKES popiera przywrócenie równowagi społeczno-gospodarczej w gospodarkach opartych na danych poprzez promowanie rozwoju bezpiecznych platform oraz wspieranie spółdzielczych organizacji non-profit, tak aby zapewnić przechowywanie i udostępnianie cyfrowych kopii wszystkich danych osobowych oraz zarządzanie nimi. |
| --- | --- |

1.18.

2.   Kontekst i uwagi ogólne

| 2.1. | W dniu 25 kwietnia 2018 r. Komisja Europejska opublikowała komunikat w sprawie transformacji cyfrowej opieki zdrowotnej i społecznej na jednolitym rynku cyfrowym (2), który dotyczy reform i innowacyjnych rozwiązań koniecznych, by systemy opieki zdrowotnej i społecznej mogły stać się bardziej odporne i dostępne oraz były w stanie skuteczniej zapewniać wysokiej jakości opiekę obywatelom europejskim i zbudować zdrowsze społeczeństwo. O ile opracowano je odpowiednio i wdrożono w sposób opłacalny, rozwiązania cyfrowe w zakresie opieki zdrowotnej i społecznej mogą przyczynić się do poprawy samopoczucia milionów obywateli oraz znacznie zwiększyć efektywność usług w zakresie opieki zdrowotnej i społecznej na rzecz pacjentów. Cyfryzacja może sprzyjać ciągłości opieki transgranicznej (dyrektywa 2011/24/UE), która ma duże znaczenie dla osób wyjeżdżających za granicę w celach biznesowych lub wypoczynkowych. Może ona również pomóc w promowaniu zdrowia i zapobieganiu chorobom, w tym w miejscu pracy. Może wspierać reformę systemów opieki zdrowotnej oraz przekształcenie ich w nowe modele opieki skoncentrowane na potrzebach osób i umożliwiające przejście z systemów ukierunkowanych na szpitale na zintegrowane struktury opieki, które mają charakter bardziej środowiskowy. Wprowadzając zmiany, należy dopilnować, by opieka koncentrowała się na obywatelach. Procesy cyfryzacji powinny pomóc pracownikom służby zdrowia w spędzaniu większej ilości czasu z pacjentem. Należy zatem zagwarantować, by zawody medyczne obejmowały wystarczającą liczbę wykwalifikowanych pracowników wyposażonych w odpowiednie umiejętności cyfrowe. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Przejście na cyfrową opiekę zdrowotną i społeczną przekształca charakter pracy w tych obszarach. Można to osiągnąć z zachowaniem wysokich standardów jakościowych jedynie wówczas, gdy każda zaangażowana osoba podejdzie do transformacji w profesjonalny i otwarty sposób. W związku z tym należy dodatkowo wzmocnić dialog społeczny na szczeblu europejskim w sektorze zdrowia i usług społecznych, tak aby opracować odpowiednie programy dalszego kształcenia i szkolenia, poprawić warunki pracy, w szczególności równowagę między życiem zawodowym a prywatnym, wzmocnić ochronę danych pracowników oraz podnieść jakość zatrudnienia. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Komisja Europejska wskazuje, że europejskie systemy opieki zdrowotnej i społecznej stoją przed poważnymi wyzwaniami takimi jak starzenie się, współwystępowanie wielu chorób, szczepionki, niedobory pracowników służby zdrowia ze względu na trudne warunki pracy oraz rosnący problem chorób niezakaźnych, którym można zapobiegać, spowodowanych takimi czynnikami ryzyka jak tytoń, alkohol i otyłość, a także innych chorób, w tym chorób neurodegeneracyjnych i chorób rzadkich. Dodatkowe rosnące zagrożenie związane jest z chorobami zakaźnymi spowodowanymi przez zwiększoną oporność na antybiotyki oraz nowe lub pojawiające się ponownie patogeny. Wydatki publiczne na opiekę zdrowotną i opiekę długoterminową stale rosną w państwach członkowskich UE i oczekuje się, że tendencja ta będzie się utrzymywać. Szczególnie ważne jest, by powiązane koszty służyły podniesieniu jakości pracy pracowników służby zdrowia, a jednocześnie by nie skutkowały niskimi płacami i uciążliwymi warunkami pracy. Starzenie się społeczeństwa wymaga opracowania nowych koncepcji opieki długoterminowej. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Nawet jeśli dane dotyczące zdrowia są dostępne, to często są powiązane z technologiami, które nie są interoperacyjne, co utrudnia ich powszechne wykorzystywanie. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Z tego powodu systemom opieki zdrowotnej brakuje kluczowych informacji, które pomogłyby zoptymalizować świadczone w ich ramach usługi, a dostawcom usług trudno jest osiągnąć korzyści skali i tym samym zaoferować skuteczne cyfrowe rozwiązania w zakresie opieki zdrowotnej i społecznej oraz wspierać transgraniczne korzystanie z usług zdrowotnych. Określone ilościowo rezultaty oparte na danych dotyczących zdrowia muszą generować spersonalizowaną wiedzę na temat zdrowia dostępną dla lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, lekarzy specjalistów i naukowców, którą będą mogli oni wykorzystać do grupowania i modelowania predykcyjnego oraz stosowania najlepszych praktyk. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Jak wynika ze sprawozdania „State of Health in the EU” [Stan zdrowia w UE], praktyka stosowania danych dotyczących zdrowia skoncentrowanych na pacjencie nadal nie jest wystarczająco rozwinięta w UE. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Organizacja i świadczenie opieki zdrowotnej i społecznej wchodzą w zakres odpowiedzialności państw członkowskich. W niektórych państwach, szczególnie o systemach federalnych, za finansowanie i zapewnianie opieki zdrowotnej odpowiedzialne są władze regionalne. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | W ramach dyrektywy w sprawie stosowania praw pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej (dyrektywa 2011/24/UE) ustanowiono internetową sieć opieki zdrowotnej (sieć e-zdrowie), aby zwiększyć interoperacyjność rozwiązań w zakresie e-zdrowia. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Opracowano również struktury współpracy, takie jak Europejskie partnerstwo na rzecz innowacji sprzyjającej aktywnemu starzeniu się w dobrym zdrowiu, wspólny program na rzecz wsparcia aktywnego i autonomicznego życia (program badawczo-rozwojowy na rzecz pomocy osobom starszym w prowadzeniu aktywnego trybu życia) oraz partnerstwa publiczno-prywatne w rodzaju inicjatywy w zakresie leków innowacyjnych czy inicjatywy „Podzespoły i układy elektroniczne w służbie wiodącej pozycji Europy”. Regionalne i krajowe strategie inteligentnej specjalizacji również odgrywają główną rolę w rozwoju silniejszych regionalnych ekosystemów w opiece zdrowotnej. Od 2004 r. ramy polityki dla państw członkowskich i Komisji wyznaczają dwa plany działania w zakresie e-zdrowia. Ważną rolę odgrywa grupa zainteresowanych stron ds. e-zdrowia. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Nawiązując do stanowiska wyrażonego w poprzednich opiniach (3), EKES uważa, że należy wspierać zaproponowane przez Komisję działania w trzech obszarach. Są to: bezpieczny dostęp obywateli do danych dotyczących zdrowia i transgraniczna wymiana tych danych; wiarygodne dane, aby poczynić postępy w zakresie badań, zapobiegania chorobom oraz spersonalizowanej opieki zdrowotnej i społecznej; narzędzia cyfrowe na rzecz wzmocnienia pozycji obywateli i zapewnienia opieki skoncentrowanej na jednostce. Jak wspomniano powyżej, należy dopilnować, by procesy cyfryzacji nie były błędnie interpretowane jako pakiet oszczędności dla budżetów na ochronę zdrowia ani nie prowadziły do cięć kadrowych lub zmniejszenia usług. Niedobory pracowników prowadzą do niezadowalającej opieki i zwiększonego ryzyka zachorowalności. Nie należy zapominać, że transformacja cyfrowa jest dwuwymiarowym zjawiskiem obejmującym kierunek i proces. Jeśli chodzi o kierunek, należy skupić się na czynnikach zewnętrznych dla organizacji, stale mając na uwadze, „co” jest przedmiotem transformacji cyfrowej. W odniesieniu do procesu nacisk kładzie się na sposób myślenia wewnątrz organizacji, ze zwróceniem szczególnej uwagi na to, „jak” przeprowadzana jest transformacja cyfrowa. Należy to zatem bezwzględnie uwzględnić podczas badania przedmiotu opinii w celu zagwarantowania podejścia zorientowanego na pacjenta. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Dokładnie z tego powodu EKES wskazuje, tak jak w swojej poprzedniej opinii (4), że aby odnieść korzyści z transformacji cyfrowej, sieci i planowane środki wsparcia UE powinny wykorzystywać narzędzia cyfrowe do realizacji i wzmocnienia naszych praw podstawowych w zakresie opieki zdrowotnej, a nie ich osłabiania. Narzędzia cyfrowe muszą wspierać rozwój indywidualnego potencjału oraz lokalnych społeczności i gospodarki społecznej, stanowić silną dźwignię służącą promowaniu praw oraz rozwojowi nowych form organizacji opieki zdrowotnej i społecznej i zarządzaniu nimi, a także muszą pomagać umacniać takie wartości jak solidarność i uniwersalność leżące u podstaw systemu opieki zdrowotnej. Należy to zapewnić za pomocą odpowiednich inwestycji publicznych, jak wskazano w poprzedniej opinii (5). |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Zgodnie z poprzednimi opiniami EKES uważa, że wsparcie cyfrowe może korzystnie wpłynąć na aspekt równego dostępu do opieki zdrowotnej – jednego z głównych celów polityki zdrowotnej – o ile spełnionych zostanie kilka warunków:






  — | zapewnienie jednakowego zakresu na całym terytorium z uwzględnieniem obszarów niedostatecznie obsługiwanych przez dostawców usług cyfrowych (dostęp, szybkość łącza), |
| --- | --- | --- |

2.12.

—

zapewnienie jednakowego zakresu na całym terytorium z uwzględnieniem obszarów niedostatecznie obsługiwanych przez dostawców usług cyfrowych (dostęp, szybkość łącza),

| — | zmniejszenie przepaści cyfrowej pod względem zastosowania technologii wśród obywateli, pracowników służby zdrowia i podmiotów oferujących systemy ubezpieczeń zdrowotnych, |
| --- | --- |

—

zmniejszenie przepaści cyfrowej pod względem zastosowania technologii wśród obywateli, pracowników służby zdrowia i podmiotów oferujących systemy ubezpieczeń zdrowotnych,

| — | interoperacyjność między różnymi komponentami architektury cyfrowej (baz danych, wyrobów medycznych) ułatwiająca zachowanie ciągłości opieki w każdej placówce i między tymi placówkami, |
| --- | --- |

—

interoperacyjność między różnymi komponentami architektury cyfrowej (baz danych, wyrobów medycznych) ułatwiająca zachowanie ciągłości opieki w każdej placówce i między tymi placówkami,

| — | ochrona danych dotyczących zdrowia, których w żadnym wypadku nie można wykorzystywać ze szkodą dla pacjentów, |
| --- | --- |

—

ochrona danych dotyczących zdrowia, których w żadnym wypadku nie można wykorzystywać ze szkodą dla pacjentów,

| — | elektroniczne rozpowszechnianie informacji o produkcie, zatwierdzonych przez właściwy organ ds. rejestracji produktów leczniczych, zapewniające jeszcze lepszą dostępność (zgodnie z wcześniejszą opinią EKES-u (6)). |
| --- | --- |

—

elektroniczne rozpowszechnianie informacji o produkcie, zatwierdzonych przez właściwy organ ds. rejestracji produktów leczniczych, zapewniające jeszcze lepszą dostępność (zgodnie z wcześniejszą opinią EKES-u (6)).

| 2.13. | Rozwój telemedycyny, skomunikowanych urządzeń oraz nanotechnologii, biotechnologii, informatyki i nauk poznawczych nie może sprawić, że pacjenci będą traktowani jako podłączone ciała, które można zdalnie analizować, badać i monitorować za pośrednictwem posiadającego pełną kontrolę programu komputerowego. Technicyzacja opieki zdrowotnej zachęca w rzeczywistości do podejścia przeciwnego, to znaczy do potwierdzenia wagi relacji międzyludzkich i więzi społecznych leżących u podstaw praktyki medycznej i opieki zdrowotnej. |
| --- | --- |

2.13.

3.   Wpływ transformacji cyfrowej

3.1.   Wpływ transformacji cyfrowej na opiekę zdrowotną i społeczną

| 3.1.1. | W komunikacie Komisji określono, w jaki sposób Unia może pomóc w osiągnięciu celów wskazanych w konkluzjach Rady, w szczególności poprzez nawiązanie niezbędnej współpracy i stworzenie infrastruktury w UE, a tym samym zapewnienie pomocy państwom członkowskim w wypełnieniu ich zobowiązań politycznych w tych obszarach. Proponowane działania wspierają również zobowiązanie Komisji do realizacji celu zrównoważonego rozwoju ONZ dotyczącego zapewnienia zdrowego życia wszystkim ludziom w każdym wieku oraz promowania dobrobytu, a także do wdrażania zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | EKES zgadza się z wizją przedstawioną w komunikacie obejmującą promowanie zdrowia, zapobieganie chorobom i zwalczanie ich, pomoc w zakresie zaspokojenia niespełnionych potrzeb pacjentów oraz ułatwienie obywatelom równego dostępu do opieki wysokiej jakości przez prawidłowe wykorzystanie innowacji cyfrowych i przedsiębiorstw społecznych. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | EKES uważa, że zasadnicze znaczenie ma zwiększenie zrównoważonego charakteru europejskich systemów opieki zdrowotnej i społecznej, co pomoże zmaksymalizować potencjał jednolitego rynku cyfrowego przez powszechniejsze korzystanie z produktów i usług cyfrowych w tych dziedzinach. Kolejnym celem zaproponowanych działań musi być pobudzanie wzrostu i promowanie przemysłu europejskiego w sektorze, a także przedsiębiorstw – zarówno nastawionych, jak i nienastawionych na zysk – które projektują usługi w ramach opieki zdrowotnej i społecznej oraz zarządzają nimi. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | Transformacja cyfrowa umożliwia przede wszystkim dostęp do danych i ich wykorzystanie, co może obniżyć koszty opieki zdrowotnej wraz ze wzrostem liczebności społeczeństwa i średniego trwania życia. Wspiera się przy tym optymalizację działań rządu na szczeblu krajowym i europejskim. |
| --- | --- |

3.1.4.

| 3.1.5. | Cyfryzacja opieki zdrowotnej nie tylko przyczyni się do ograniczenia czasu spędzanego w szpitalach, wywierając bezpośredni pozytywny wpływ na świadczoną w nich opiekę zdrowotną, ale także pomoże pacjentom odzyskać zdrowie. W kontekście międzynarodowym Światowa Organizacja Zdrowia, we współpracy z Międzynarodowym Związkiem Telekomunikacyjnym (ITU), zaproponowała podręcznik „National eHealth Strategy Toolkit” [Jak opracować krajową strategię w dziedzinie e-zdrowia?], który zasadniczo przedstawia metodę ulepszania i rozwijania krajowych strategii, planów działania i ram monitorowania w dziedzinie e-zdrowia. |
| --- | --- |

3.1.5.

3.2.   Wpływ transformacji cyfrowej na ludzi

| 3.2.1. | Transformacja cyfrowa umożliwia obywatelom szeroki dostęp do wiedzy, infrastruktury i usług w zakresie innowacyjnej i skuteczniejszej spersonalizowanej opieki zdrowotnej oraz wniesienie wkładu – w roli dostawców usług, twórców informacji i dostawców danych – w poprawę stanu zdrowia innych osób. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Warto również wziąć pod uwagę, że obywatele mają prawo do uzyskania dostępu do swoich danych dotyczących zdrowia oraz zadecydowania, czy i kiedy chcą się nimi dzielić. EKES uważa także, że kluczowe znaczenie ma uwzględnienie ogólnego rozporządzenia o ochronie danych, które weszło w życie 25 maja 2018 r. i które zapewni obywatelom kontrolę nad wykorzystaniem ich danych osobowych, w tym danych dotyczących zdrowia. Ponadto należy uwzględnić oświadczenie Światowego Stowarzyszenia Lekarzy (WMA) w sprawie etycznych aspektów medycznych baz danych i biobanków zawarte w deklaracji z Tajpej, przyjętej przez 53. Zgromadzenie Ogólne WMA w październiku 2002 r. w Waszyngtonie (USA) oraz zmienionej przez 67. Zgromadzenie Ogólne WMA w październiku 2016 r. w Tajpej (Tajwan). |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | W tym względzie zasadnicze znaczenie ma stawienie czoła ryzyku powiększającej się luki w poziomach umiejętności cyfrowych ludzi. Kompetencje zdrowotne w kontekście społecznym i w otoczeniu cyfrowym odnoszą się do zdolności osoby do zdobywania, rozumienia i odpowiedzialnego wykorzystania informacji w celu polepszenia swojego dobrostanu i zachowania zdrowia. W tym celu konieczne jest zagwarantowanie poziomu umiejętności i znajomości nowych narzędzi, które pozwolą ludziom poprawić swój dobrostan oraz dobrostan społeczności za pomocą środków ukierunkowanych na poprawę trybu i warunków życia. |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | Jako że projekt i usługi koncentrują się na użytkownikach, dane przez nich generowane także powinny być uznawane za kluczowe, co wymaga ustanowienia odpowiednich przepisów w sprawie własności danych oraz prawa użytkownika i innych podmiotów do korzystania z tych danych. Należy zadać pytania: „kto jest właścicielem danych?”, „kto ma prawo je wykorzystywać?”, „na jakich warunkach inny podmiot świadczący usługi może wykorzystywać dane?”, „czy użytkownik może swobodnie korzystać z danych?” itd. W tym względzie należy wprowadzić ważne rozróżnienie między rodzajami danych: danymi surowymi z jednej strony oraz danymi generowanymi przez algorytmy i usługi sztucznej inteligencji z drugiej strony. Jeśli inny podmiot generuje nowe dane zagregowane z zastosowaniem własnych algorytmów, jak należy zarządzać własnością informacji? W jaki sposób projektowane są modele biznesowe w celu uwzględnienia obecności wielu zainteresowanych stron, z których każda zapewnia zasadniczą część usługi? Należy także wprowadzić rozróżnienie między modelami opartymi jedynie na usługach (bardziej tradycyjnych, np. wsparcie w codziennych czynnościach) a modelami opartymi na danych skoncentrowanych na pacjencie z możliwością rozwoju nowych usług w zakresie telezdrowia (np. usługi dotyczące zapobiegania, wsparcia leczenia i dostosowania). |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.2.5. | Autentyczne – tj. oryginalne – dane każdego użytkownika stanowią jedyną użyteczną wartość dla algorytmów, usług i platform, co oznacza, że mogą/muszą być uznawane za oryginalny produkt generowany przez użytkowników (i tylko przez nich oraz ich cechy biologiczne, kognitywne, kulturowe i behawioralne) i jako takie stanowią „oryginalny wkład”, który musi być chroniony na podobnych zasadach, chociaż opartych doraźnie na własności intelektualnej. Jednym z sugerowanych rozwiązań może być aktywna forma ochrony przez „prawo do (swobodnego) kopiowania” wszystkich danych generowanych przez użytkowników podczas interakcji z cyfrowymi platformami zdrowotnymi, tak aby w stosownych przypadkach zezwolić na ponowne wykorzystanie danych poprzez ich ponowną agregację z wykorzystaniem innych usług/algorytmów. „Prawo do (swobodnego) kopiowania” pomaga także rozwiązać kolejny problem, obejmujący ochronę i promowanie konkurencji, która jest wystawiana teraz na próbę przez systemy wykorzystywane obecnie w ramach platform cyfrowych – na podstawie umów lub w inny sposób – w celu konfiskowania danych i osobistych historii. |
| --- | --- |

3.2.5.

| 3.2.6. | Sama UE zajmowała się kilkakrotnie kwestią poruszoną w pkt 3.2.5 i w niektórych przypadkach opowiadała się za prawem do udostępniania (kopiowania) danych (zob. art. 9 dyrektywy 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej: „jeżeli odbiorcy końcowi zwrócą się z takim wnioskiem – dane pomiarowe dotyczące wprowadzanej i zbywanej przez nich energii elektrycznej [będą] udostępniane im lub stronie trzeciej działającej w imieniu odbiorcy końcowego w łatwo zrozumiałym formacie umożliwiającym porównywanie podobnych transakcji”). |
| --- | --- |

3.2.6.

| 3.2.7. | EKES sugeruje utworzenie połączonej infrastruktury informatycznej, tak aby można było szybko skontaktować się z pacjentami cierpiącymi na rzadkie choroby oraz udostępnić ich dane dotyczące zdrowia i dane medyczne na potrzeby globalnych badań nienastawionych na zysk. Unia Europejska promuje utworzenie systemu elektronicznej dokumentacji medycznej przez wspieranie wymiany informacji i normalizacji oraz rozwój sieci na potrzeby wymiany informacji między świadczeniodawcami w celu koordynowania działań w przypadku wystąpienia ryzyka dla zdrowia publicznego. |
| --- | --- |

3.2.7.

| 3.2.8. | Pozwoliłoby to ludziom/obywatelom/pacjentom/użytkownikom na przejęcie pełnej kontroli nad ich tożsamością cyfrową. Umożliwiłoby im uczestniczenie w zdobywaniu wiedzy uzyskanej na podstawie zagregowanych danych dotyczących zdrowia na potrzeby medycyny spersonalizowanej i zapobiegania, a także czerpanie znacznych korzyści gospodarczych wynikających z tych zagregowanych danych. |
| --- | --- |

3.2.8.

3.3.   Wpływ transformacji cyfrowej na systemy opieki społecznej i zdrowotnej

| 3.3.1. | EKES wspiera (o czym wspomniano w opinii EKES-u (7)) oparty na czterech filarach proces wspólnych prac transgranicznych dotyczących transformacji cyfrowej opieki zdrowotnej i społecznej. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.1.1. | We wniosku ustanawia się grupę koordynacyjną składającą się z przedstawicieli instytucji zajmujących się oceną technologii medycznych (HTA) w państwach członkowskich oraz opisuje się cztery filary przyszłej współpracy. Wspólne prace byłyby prowadzone przez państwa członkowskie za pośrednictwem grupy koordynacyjnej i obejmowałyby:






  — | wspólne oceny kliniczne, |
| --- | --- | --- |

3.3.1.1.

—

wspólne oceny kliniczne,

| — | wspólne konsultacje naukowe, |
| --- | --- |

—

wspólne konsultacje naukowe,

| — | identyfikację nowo pojawiających się technologii medycznych, |
| --- | --- |

—

identyfikację nowo pojawiających się technologii medycznych,

| — | dobrowolną współpracę między państwami członkowskimi. |
| --- | --- |

—

dobrowolną współpracę między państwami członkowskimi.

| 3.3.1.1.1. | Wspólne oceny kliniczne dotyczą najbardziej innowacyjnych technologii obejmujących: (i) produkty lecznicze podlegające centralnej procedurze wydawania pozwoleń oraz (ii) niektóre klasy wyrobów medycznych i wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro, które umożliwiają zaspokojenie niespełnionej potrzeby medycznej i uwzględnienie potencjalnego wpływu na pacjentów, zdrowie publiczne lub systemy opieki zdrowotnej oraz znaczącego wymiaru transgranicznego. Oceny takie byłyby opracowywane i sporządzane przez organy państw członkowskich ds. oceny technologii medycznych, przedsiębiorstwa farmaceutyczne lub producentów wyrobów medycznych („podmiot opracowujący”), pacjentów, ekspertów klinicznych i inne zainteresowane strony. Po weryfikacji przez Komisję sprawozdanie zostałoby opublikowane, a następnie wykorzystane przez państwa członkowskie. |
| --- | --- |

3.3.1.1.1.

| 3.3.1.1.2. | Wspólne konsultacje naukowe, zwane także „dialogami na wczesnym etapie”, umożliwiłyby podmiotom opracowującym technologie medyczne zwrócenie się do instytucji ds. HTA o radę w kwestii danych i dowodów, które mogą być wymagane w ramach ewentualnej przyszłej wspólnej oceny klinicznej. Podmioty opracowujące miałyby możliwość wnioskowania do grupy koordynacyjnej o wspólne konsultacje naukowe. Po zatwierdzeniu przez grupę koordynacyjną sprawozdania ze wspólnych konsultacji naukowych zostałyby skierowane do podmiotu opracowującego technologie medyczne, ale nie byłyby publikowane. |
| --- | --- |

3.3.1.1.2.

| 3.3.1.1.3. | „Analiza sytuacji” lub identyfikacja nowo pojawiających się technologii medycznych (technologii medycznych, które nie zostały jeszcze przyjęte w systemie opieki zdrowotnej) pomogłaby zagwarantować, że technologie medyczne, które według oczekiwań będą miały istotny wpływ na pacjentów, zdrowie publiczne lub systemy opieki zdrowotnej, zostałyby zidentyfikowane na wczesnym etapie ich powstawania i włączone do wspólnych prac. |
| --- | --- |

3.3.1.1.3.

| 3.3.1.1.4. | Państwa członkowskie miałyby możliwość kontynuowania dobrowolnej współpracy na szczeblu UE w obszarach nieobjętych obowiązkową współpracą. Umożliwiłoby to m.in. przeprowadzanie ocen technologii medycznych w stosunku do technologii innych niż produkty lecznicze czy wyroby medyczne (takich jak procedury chirurgiczne), a także ocen aspektów nieklinicznych (np. wpływ wyrobów medycznych na organizację opieki). |
| --- | --- |

3.3.1.1.4.

| 3.3.2. | Wdrażanie nowatorskich rozwiązań w zakresie opieki zdrowotnej wynikających z transformacji cyfrowej rodzi wiele kwestii multidyscyplinarnych, w tym kwestii etycznych, prawnych i społecznych. Chociaż istnieją już ramy prawne dotyczące ochrony danych i bezpieczeństwa pacjentów, należy uwzględnić inne kwestie takie jak dostęp szerokopasmowy oraz ryzyko związane z eksploracją danych i automatycznym podejmowaniem decyzji, tak aby zagwarantować właściwe normy i przepisy z myślą o odpowiedniej jakości usług e-zdrowia lub m-zdrowia oraz dostępności i jakości usług. Chociaż na szczeblu unijnym i krajowym istnieją zasady regulujące zamówienia publiczne, konkurencję i rynek wewnętrzny, to również na poziomie usług należy omawiać i przyjmować nowatorskie sposoby podejścia uwzględniające transformację cyfrową. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Transformacja cyfrowa będzie się wiązać z reorganizacją systemu opieki zdrowotnej z wykorzystaniem nowych sposobów i standardów świadczenia usług (np. z zastosowaniem robotów współpracujących z opiekunami). Ponadto opiekunowie powinni przejść odpowiednie i szczegółowe szkolenia (np. obejmujące przygotowanie społeczne, medyczne lub techniczne) i być przygotowani na nowe profile zawodowe i przekształcenia w środowisku pracy. Doprowadzi to do zdefiniowania nowych modeli usług, strategii wsparcia, certyfikacji i norm dostosowanych do wprowadzenia cyfrowych usług i technologii w rzeczywistych kontekstach opieki i na rzeczywistych rynkach. Ich projekt i rozwój powinny być zgodne z zasadami projektowania skoncentrowanego na użytkowniku, inżynierii użyteczności już w fazie projektowania, uniwersalnego projektu itd., a w centrum procesu powinni znajdować się użytkownicy i ich potrzeby, tak aby uniknąć stworzenia przepaści cyfrowej i nieobjęcia niektórych obywateli usługami. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | EKES popiera wysiłki Komisji mające na celu wsparcie rozwoju i przyjęcia europejskiego formatu wymiany elektronicznej dokumentacji medycznej oraz opracowania wspólnych środków identyfikacji i uwierzytelniania, o których mowa w art. 14 ust. 2 dyrektywy 2011/24/UE. |
| --- | --- |

3.3.4.

3.4.   Wpływ transformacji cyfrowej na rynek cyfrowy

| 3.4.1. | Wyzwaniem jest „przywrócenie równowagi asymetrii społeczno-gospodarczej w gospodarce opartej na danych” (8) poprzez:






  — | tytuł prawny do cyfrowej kopii wszystkich danych osobowych (medycznych i niemedycznych); możliwość przenoszenia danych (art. 20, dyrektywa UE o ochronie danych), |
| --- | --- | --- |

3.4.1.

—

tytuł prawny do cyfrowej kopii wszystkich danych osobowych (medycznych i niemedycznych); możliwość przenoszenia danych (art. 20, dyrektywa UE o ochronie danych),

| — | bezpieczną i zabezpieczoną platformę, na której ludzie mogą przechowywać dane, zarządzać nimi i aktywnie dzielić się nimi na własnych warunkach, |
| --- | --- |

—

bezpieczną i zabezpieczoną platformę, na której ludzie mogą przechowywać dane, zarządzać nimi i aktywnie dzielić się nimi na własnych warunkach,

| — | organizacyjną strukturę współpracy nienastawioną na zysk obejmującą platformy danych osobowych, tak aby stanowiły one własność obywateli, |
| --- | --- |

—

organizacyjną strukturę współpracy nienastawioną na zysk obejmującą platformy danych osobowych, tak aby stanowiły one własność obywateli,

| — | przychody z wtórnego wykorzystania danych kontrolowanego przez obywateli inwestowane w projekty i usługi, które przynoszą korzyści jednostkom i całemu społeczeństwu. |
| --- | --- |

—

przychody z wtórnego wykorzystania danych kontrolowanego przez obywateli inwestowane w projekty i usługi, które przynoszą korzyści jednostkom i całemu społeczeństwu.

| 3.4.2. | Wspólne oceny kliniczne ułatwiłyby szybszy dostęp, pozwoliłyby uniknąć powielania na szczeblu krajowym oraz zapewniłyby większą spójność, przejrzystość i przewidywalność dla wszystkich podmiotów zaangażowanych w proces. Przemysł wyrobów medycznych jest zasadniczo nastawiony do wniosku bardziej sceptycznie. Obowiązkowa współpraca w zakresie klinicznych ocen technologii medycznych może spowolnić dostęp wyrobów do rynku zamiast go usprawniać. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | Jako że coraz powszechniejsze staje się korzystanie z urządzeń przenośnych, rozwiązania w zakresie e-zdrowia lub m-zdrowia będą oferować nowatorskie usługi ze zoptymalizowanymi procesami. Procesy będą obejmować ułatwianie mobilności dla pracowników systemów opieki zdrowotnej i opieki społecznej. |
| --- | --- |

3.4.3.

| 3.4.4. | Transformacja cyfrowa będzie promować rozwój nowych elastycznych modeli biznesowych, wspierać uczestnictwo różnych zainteresowanych stron w działalności oraz przynosić korzyści z kwantyfikacji doświadczeń użytkowników. Jej powodzenie zależy od jej skoncentrowania na kliencie (lub na użytkowniku) w celu dopilnowania, by perspektywa użytkownika była uwzględniana od samego początku procesu projektowania („design thinking”). |
| --- | --- |

3.4.4.

| 3.4.5. | Transformacja cyfrowa umożliwi powszechne korzystanie z danych dotyczących opieki zdrowotnej i społecznej, zwiększając integrację systemów i urządzeń z usługami uczenia maszynowego oraz potrzebę zapewnienia interoperacyjności i zdolności do interakcji M2M (maszyna-maszyna). Trzeba przy tym uwzględnić różnorodność wymogów i preferencji użytkowników, rozwój systemów dostosowanych do przyszłych wyzwań, możliwość integracji z istniejącą infrastrukturą i lokalnymi dostawcami usług oraz wszelkie przełomowe i nieplanowane technologie i usługi wraz z nowymi wymogami normalizacji. |
| --- | --- |

3.4.5.

| 3.4.6. | Nowatorskie kluczowe technologie prorozwojowe, takie jak 5G, stworzą możliwości dla wzmocnionych mobilnych produktów i usług szerokopasmowych, wspierając wdrożenie milionów połączeń dla urządzeń w ramach internetu rzeczy na masową skalę. W związku z rozpowszechnianiem się rozwiązań 5G i internetu rzeczy strategie transformacji cyfrowej stają się kluczowe dla wielu zainteresowanych stron działających w obszarze opieki zdrowotnej, zwłaszcza że nowe zachowania i potrzeby konsumentów będą wymagać nowych cyfrowych ofert. |
| --- | --- |

3.4.6.

| 3.4.7. | EKES wspiera usługi związane z: informacjami dotyczącymi zdrowia, zapobieganiem chorobom, rozwojem systemów teleporadnictwa, internetowymi receptami, skierowaniami i zwrotem kosztów świadczeń medycznych. Istniejące platformy takie jak Alfred, Big White Wall, Medicine Patient Portal, Empower itd. można uznać za umożliwiające transformację cyfrową na jednolitym rynku cyfrowym. Interesujący jest fakt, że 29 maja 2018 r. ogłoszono, iż europejska chmura dla otwartej nauki będzie wspierać wiodącą pozycję unijnej nauki na świecie przez tworzenie zaufanego środowiska do przechowywania i przetwarzania danych badawczych. Chmura powinna stanowić powszechną, paneuropejską federację znakomitych istniejących i pojawiających się infrastruktur, które przestrzegałyby mechanizmów zarządzania swoimi elementami składowymi i ich finansowania. Członkostwo w tej federacji byłoby dobrowolne, a struktura zarządzająca obejmowałaby ministerstwa państw członkowskich, zainteresowane strony i naukowców. |
| --- | --- |

3.4.7.

3.5.   Wpływ transformacji cyfrowej na dostawców usług

| 3.5.1. | W tym kontekście EKES akceptuje następujące cele:






  — | skupienie się na świadczeniodawcach, |
| --- | --- | --- |

3.5.1.

—

skupienie się na świadczeniodawcach,

| — | skupienie się na pacjentach podczas przystępowania do systemu opieki zdrowotnej; |
| --- | --- |

—

skupienie się na pacjentach podczas przystępowania do systemu opieki zdrowotnej;

| — | wydajny transfer danych w ramach podstawowej opieki zdrowotnej (e-zdrowie, elektroniczna dokumentacja pacjenta), |
| --- | --- |

—

wydajny transfer danych w ramach podstawowej opieki zdrowotnej (e-zdrowie, elektroniczna dokumentacja pacjenta),

| — | przekazywanie przez pacjentów zgody na wykorzystanie ich danych na potrzeby badań; zachęty do przekazywania dodatkowych danych (m-zdrowie), |
| --- | --- |

—

przekazywanie przez pacjentów zgody na wykorzystanie ich danych na potrzeby badań; zachęty do przekazywania dodatkowych danych (m-zdrowie),

| — | ograniczenie trudności związanych z angażowaniem pacjentów w badania naukowe. |
| --- | --- |

—

ograniczenie trudności związanych z angażowaniem pacjentów w badania naukowe.

| 3.5.2. | W ostatnich badaniach technologicznych, społecznych i gospodarczych podkreśla się, że sztuczna inteligencja, internet rzeczy i robotyka umożliwią projektowanie i rozwój nowych sposobów podejścia w obszarach medycyny spersonalizowanej i precyzyjnej, słabości kognitywnej i robotyki opartej na współpracy. Ich przyjęcie w ramach opieki zdrowotnej będzie oznaczać dostosowanie i rozwój wszystkich procesów związanych z projektowaniem, świadczeniem i oceną usług. W tym kontekście transformacja cyfrowa stanowi zasadniczy, ale także ułatwiający (lub przyspieszający) czynnik we włączaniu innowacyjnych technologii do dziedziny opieki zdrowotnej. |
| --- | --- |

3.5.2.

| 3.5.3. | Transformacja cyfrowa wykazuje potencjał w zakresie udostępniania dużych ilości danych umożliwiających badanie i rozwój nowatorskich i ambitnych rozwiązań w obszarze usług opartych na sztucznej inteligencji. Mogłoby to stanowić podstawę dla opracowania ram do obiektywnego ilościowego określania chorób przewlekłych oraz identyfikowania możliwości w zakresie wczesnej diagnozy i monitorowania terapii. Ponadto rozwijane ostatnio rozwiązania w dziedzinie sztucznej inteligencji wykorzystywałyby dostępność danych do opracowywania systemów, które są zdolne do uczenia się, a następnie dostosowywania do sposobu, w jaki rozwija się choroba. |
| --- | --- |

3.5.3.

| 3.5.4. | Powszechne korzystanie z danych oraz ich dostępność dla zainteresowanych stron w celu ich wykorzystania i przekształcenia zgodnie z potrzebami użytkowników tworzą nowe scenariusze wymiany danych, wiedzy ogólnej i wiedzy fachowej, wspierane już przez europejskie sieci referencyjne, które zapewniają strukturę zarządzania w zakresie wymiany wiedzy i koordynacji opieki w całej UE w obszarze chorób rzadkich. Jeśli dana lokalizacja (obszar lub kraj) nie posiada wiedzy fachowej na temat konkretnej choroby, sieć może pomóc lekarzom w zdobyciu wiedzy z innych ośrodków wiedzy fachowej w innych lokalizacjach. Podobnie szpitale w całej Europie mogą wykorzystywać cyfrowe systemy połączeniowe do dzielenia się wiedzą i zapewniania wzajemnego wsparcia. |
| --- | --- |

3.5.4.

| 3.5.5. | Z powyższych informacji jasno wynika, że kluczowym priorytetem jest cyberbezpieczeństwo. Jak wskazano w sprawozdaniu ENISA (ENISA Threat Landscape Report 2017: 15 Top Cyber-Threats and Trends, Agencja Unii Europejskiej ds. Bezpieczeństwa Sieci i Informacji), złożoność ataków i wyrafinowanie wrogich działań w cyberprzestrzeni stale wzrastają. W środowisku opieki zdrowotnej, w którym połączonych jest wiele wszechobecnych systemów i od którego zależy wiele istotnych kwestii, np. życie pacjentów, wrażliwe dane osobowe, zasoby finansowe itd., bezpieczeństwo informacji jest kluczową kwestią. W kontekście transformacji cyfrowej wymagane są nowe metody i wytyczne w celu modelowania ram oceny cyberbezpieczeństwa, organizacyjnych środków zapobiegawczych i zgodności interoperacyjności w oparciu o cyberbezpieczeństwo. |
| --- | --- |

3.5.5.

| 3.5.6. | EKES popiera także wsparcie UE dla małych i średnich przedsiębiorstw, które opracowują rozwiązania cyfrowe w zakresie zapewniania opieki skoncentrowanej na jednostce i otrzymywania informacji zwrotnych od pacjenta. Współpraca będzie obejmować oczywiście organy publiczne i inne zainteresowane strony, które zobowiązały się propagować wspólne lub wzajemnie uznawane zasady dotyczące zatwierdzania i certyfikacji rozwiązań cyfrowych, które mają zostać przyjęte w systemach opieki zdrowotnej (np. m-zdrowie i niezależne życie). |
| --- | --- |

3.5.6.

| 3.5.7. | EKES uważa także, że poprzednie inicjatywy dotyczące wydawania kart opieki zdrowotnej przez państwa członkowskie muszą być kontynuowane w świetle transformacji cyfrowej opieki zdrowotnej i społecznej na rynku cyfrowym. Biorąc pod uwagę wrażliwy charakter danych medycznych, które mogą być przechowywane na takich kartach e-zdrowia, należy zapewnić solidną ochronę prywatności. |
| --- | --- |

3.5.7.

Bruksela, dnia 19 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 283 z 10.8.2018, s. 28.

1

(2)  COM(2018) 233 final.

2

(3)  Dz.U. C 434 z 15.12.2017, s. 1; Dz.U. C 13 z 15.1.2016, s. 14 oraz Dz.U. C 458 z 19.12.2014, s. 54.

3

(4)  Dz.U. C 434 z 15.12.2017, s. 1.

4

(5)  Dz.U. C 173 z 31.5.2017, s. 33.

5

(6)  Dz.U. C 13 z 15.1.2016, s. 14.

6

(7)  Dz.U. C 283 z 10.8.2018, s. 28..

7

(8)  Światowe Forum Ekonomiczne – The Global Information Technology Report 2014.

8

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/66 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/66

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego a) „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie powództw przedstawicielskich w celu ochrony zbiorowych interesów konsumentów i uchylającej dyrektywę 2009/22/WE”

(COM(2018) 184 final – 2018/0089 (COD))

oraz b) „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r., dyrektywę 98/6/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektywę 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE w odniesieniu do lepszego egzekwowania i unowocześnienia przepisów UE dotyczących ochrony konsumenta”

(COM(2018) 185 final – 2018/0090 (COD))

(2018/C 440/10)

| Sprawozdawca: | Jarosław MULEWICZ |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Antonio LONGO |

Sprawozdawca:

Jarosław MULEWICZ

Współsprawozdawca:

Antonio LONGO

| Wniosek o konsultację | a) | Parlament Europejski, 2.5.2018 |
| --- | --- | --- |

Wniosek o konsultację

a)

Parlament Europejski, 2.5.2018

| a) | Rada, 22.5.2018 |
| --- | --- |

a)

Rada, 22.5.2018

| b) | Parlament Europejski, 2.5.2018 |
| --- | --- |

b)

Parlament Europejski, 2.5.2018

| b) | Rada, 22.5.2018 |
| --- | --- |

b)

Rada, 22.5.2018

Podstawa prawna

Art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

4.9.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

20.09.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

155/1/5

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES przyjmuje do wiadomości wniosek Komisji odnoszący się do lepszego egzekwowania i unowocześnienia przepisów UE dotyczących ochrony konsumenta, jak również cel polegający na aktualizacji istniejących przepisów z zamiarem uwzględnienia nowych nawyków konsumpcyjnych i dostosowania tych przepisów do zmieniającego się jednolitego rynku cyfrowego. Jak jednak zalecono w opinii EKES-u w sprawie słabej pozycji konsumentów wobec praktyk handlowych (1), nadal należy rozwiązać problemy związane z brakiem egzekwowania istniejących przepisów. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES podziela przekonanie Komisji Europejskiej o konieczności unowocześnienia i uproszczenia polityki konsumenckiej UE oraz uważa, że nowy pakiet ustawodawczy może przyczynić się do niwelowania różnic wywołanych przez gwałtowny wzrost handlu elektronicznego, osłabiający zaufanie konsumentów i powodujący zakłócenia na jednolitym rynku. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Ogólnie biorąc, Komitet sądzi, że harmonizacja prawa ochrony konsumentów nie powinna skutkować zmniejszeniem poziomu ochrony konsumentów w państwach członkowskich, a zarazem powinna zapewniać równowagę między tą ochroną a pewnością prawa gwarantowaną przedsiębiorcom. EKES przyjmuje do wiadomości wnioski z oceny przeprowadzonej w ramach programu sprawności i wydajności regulacyjnej (REFIT), zgodnie z którymi przepisy dotyczące ochrony konsumentów są adekwatne do zakładanych celów, jednak zauważa również, że coraz więcej konsumentów jest przedmiotem agresywnego marketingu i wprowadzających w błąd praktyk handlowych. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Ponadto EKES popiera propozycję rozszerzenia praw konsumentów na wszystkie „pozornie bezpłatne” usługi cyfrowe, w przypadku których w celu skorzystania z nich użytkownicy podają swoje dane osobowe i nieosobowe. Popiera także większą przejrzystość i odpowiedzialność w przypadku platform internetowych. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Jeśli chodzi o przegląd dyrektywy 2011/83/UE w sprawie ochrony praw konsumentów, na forum Komitetu wyłoniły się dwa różne stanowiska. Przedsiębiorcy opowiadają się za uaktualnieniem, uproszczeniem i dostosowaniem informacji udzielanych przed zawarciem umowy, podczas gdy konsumenci uważają, że spowodowałoby to obniżenie poziomu ochrony konsumenta. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES wyraża przekonanie, że przepisy dotyczące treści cyfrowych, usług cyfrowych i sprzedaży przez internet powinny zostać dostosowane do przepisów dotyczących jednolitego rynku cyfrowego. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES uznaje prawo do odstąpienia od umowy za skuteczne narzędzie ochrony konsumentów, którego nie należy osłabiać. Opinie członków Komitetu na temat wniosku Komisji są zróżnicowane. Przedsiębiorcy – zwłaszcza MŚP – potrzebują dodatkowej pewności prawa odnośnie do nieprawidłowo testowanych towarów i wcześniejszego zwrotu kosztów. Konsumenci odrzucają tę poprawkę i apelują o utrzymanie status quo. Komitet wzywa Komisję do ponownego rozważenia tego ważnego przepisu, by zapewnić kompromis między przeciwstawnymi interesami. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES uważa, że środki służące ochronie konsumentów przed produktami o podwójnej jakości są uzasadnione, i popiera propozycję Komisji, by zapewnić większą przejrzystość. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Komitet popiera korzystanie z alternatywnych metod rozwiązywania sporów oraz z mechanizmów rozstrzygania sporów drogą elektroniczną, m.in. z mediacji i arbitrażu, które należy promować na szczeblu europejskim i krajowym. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES wzywa Komisję, by zapewniła skuteczne wdrożenie i egzekwowanie istniejących przepisów ochrony konsumentów przez państwa członkowskie, wsparła harmonizację przepisów dotyczących ochrony konsumentów, sprzyjała transgranicznej współpracy organów krajowych za pośrednictwem sieci współpracy w zakresie ochrony konsumenta i zainicjowała kampanię informacyjną mającą na celu ułatwienie małym i średnim przedsiębiorstwom przestrzegania przepisów dotyczących ochrony konsumentów. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES wzywa państwa członkowskie do wprowadzenia surowszych przepisów w celu egzekwowania istniejącego prawa ochrony konsumentów, przeciwdziałania naruszeniom krajowym i transgranicznym oraz utrzymania obecnego poziomu ochrony konsumentów. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES popiera propozycję określonych kryteriów uwzględnianych przy wprowadzaniu kar jako instrumentów skutecznej ochrony konsumentów. Ważne jest, aby dysponować rzeczywiście zniechęcającymi sankcjami dla przedsiębiorstw naruszających przepisy, odpowiadającymi znaczącemu odsetkowi rocznego obrotu tych przedsiębiorstw i uwzględniającymi naruszenia w całej UE. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES przyjmuje do wiadomości wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie powództw przedstawicielskich w celu ochrony zbiorowych interesów konsumentów i uchylającej dyrektywę 2009/22/WE. Ubolewa jednak, że przy opracowywaniu wniosku ustawodawczego nie zostały uwzględnione zalecenia zawarte w jego opinii w sprawie europejskich ram w zakresie zbiorowego dochodzenia roszczeń (2). |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Należy zapewnić wszystkim obywatelom UE łatwy i szybki dostęp do wymiaru sprawiedliwości. Konsumenci powinni mieć możliwość uzyskania odszkodowania w przypadku szkody poniesionej w wyniku naruszenia umowy. Pożądany jest zatem odpowiednio dopasowany system dochodzenia roszczeń z tytułu szkód zbiorowych. Powinien on cechować się pragmatyzmem i racjonalnością pod względem kosztów, przewidywać odpowiednie środki ochronne oraz uwzględniać istniejące krajowe systemy sądowe. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | EKES uznaje starania Komisji, by wskazać upoważnione podmioty mogące dochodzić roszczeń zbiorowych, zgodnie z zasadą pomocniczości oraz z przepisami krajowymi. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Ponadto państwa członkowskie powinny wspierać tworzenie funduszy na pokrycie kosztów sporów dla upoważnionych podmiotów. W przypadkach, w których szkoda opiewa na niewielką kwotę i nie da się odnaleźć wszystkich poszkodowanych osób, EKES popiera propozycję Komisji, by takie sumy przeznaczyć na cele publiczne, jednak domaga się, by wyjaśniono naturę tych celów (np. pomoc konsumentom, programy informacyjne i edukacyjne, fundusze na pokrycie kosztów sporów). |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Innym ważnym środkiem ochronnym, który należy uwzględnić w dyrektywie, jest możliwość podjęcia decyzji o uczestnictwie w powództwie zbiorowym lub o rezygnacji z niego. Zgodnie z zaleceniem, jakie EKES zawarł w opinii w sprawie europejskich ram zbiorowego dochodzenia roszczeń (3), konsumenci powinni mieć swobodę w podejmowaniu decyzji, czy chcą uczestniczyć w powództwie zbiorowym (opt-in), czy też chcą z tego udziału zrezygnować (opt-out). |
| --- | --- |

1.17.

2.   Kontekst i wprowadzenie

| 2.1. | W dniu 11 kwietnia 2018 r. Komisja Europejska opublikowała pakiet ustawodawczy w sprawie nowego ładu dla konsumentów. W jego skład wchodzi wniosek dotyczący dyrektywy (dyrektywy zbiorczej) zmieniającej dyrektywę 93/13/EWG (4), dyrektywę 98/6/WE (5), dyrektywę 2005/29/WE (6) oraz dyrektywę 2011/83/UE (7) w odniesieniu do lepszego egzekwowania i unowocześnienia przepisów UE dotyczących ochrony konsumenta oraz wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie powództw przedstawicielskich w celu ochrony zbiorowych interesów konsumentów i uchylającej dyrektywę 2009/22/WE. |
| --- | --- |

2.1.

Dyrektywa zbiorcza

| 2.2. | Wniosek Komisji COM(2018) 185 w sprawie lepszego egzekwowania i unowocześnienia przepisów UE dotyczących ochrony konsumenta ma na celu uzupełnienie istniejących mechanizmów dotyczących ochrony konsumentów, naruszeń transgranicznych i handlu elektronicznego, a także zmniejszenie obciążeń ponoszonych przez przedsiębiorców. Jest on następstwem konkluzji z oceny adekwatności unijnego prawa konsumenckiego i marketingowego przeprowadzonej w ramach programu sprawności i wydajności regulacyjnej (REFIT) (8) oraz z oceny dyrektywy 2011/83/UE w sprawie ochrony praw konsumentów. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Wniosek dotyczący dyrektywy zbiorczej zawiera w szczególności następujące elementy: |
| --- | --- |

2.3.

| 2.3.1. | Wprowadzenie skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji w sposób skoordynowany, odnośnie do naruszeń zarówno krajowych, jak i transgranicznych. |
| --- | --- |

2.3.1.

| 2.3.2. | Większa przejrzystość na jednolitym rynku cyfrowym wraz z nałożeniem zobowiązań w zakresie przejrzystości na platformy internetowe. |
| --- | --- |

2.3.2.

| 2.3.3. | Rozszerzenie ochrony konsumentów w dziedzinie usług cyfrowych, zwłaszcza tych, w których przypadku konsumenci nie płacą, lecz dostarczają dane osobowe i nieosobowe, które mają wartość ekonomiczną, w związku z czym usług tych nie można uznać za bezpłatne. |
| --- | --- |

2.3.3.

| 2.3.4. | Zmniejszenie obciążeń spoczywających na przedsiębiorstwach poprzez umożliwienie przedsiębiorcom korzystania z nowych środków komunikacji online, takich jak formularze internetowe lub czaty, jako alternatywy dla poczty elektronicznej. |
| --- | --- |

2.3.4.

| 2.3.5. | Przegląd niektórych aspektów dotyczących prawa do odstąpienia od umowy. W szczególności przedsiębiorca ma prawo zwrócić konsumentowi koszty dopiero po skontrolowaniu towarów i upewnieniu się, że konsument ich nie używał, a nie tylko je testował. |
| --- | --- |

2.3.5.

| 2.3.6. | Państwa członkowskie mają możliwość wprowadzenia ograniczeń dotyczących niezamówionych agresywnych i wprowadzających w błąd praktyk stosowanych w ramach sprzedaży obwoźnej i w ramach wycieczek organizowanych w celu sprzedaży produktów. |
| --- | --- |

2.3.6.

| 2.3.7. | Wyraźne uwzględnienie produktów o podwójnej jakości oraz wszystkich związanych z nimi działań marketingowych, w tym wprowadzających w błąd praktyk handlowych, szczególnie rozpowszechnionych w sektorze rolno-spożywczym. |
| --- | --- |

2.3.7.

Dyrektywa w sprawie powództw przedstawicielskich

| 2.4. | Wniosek Komisji COM(2018) 184 w sprawie powództw przedstawicielskich w celu ochrony zbiorowych interesów konsumentów kładzie podwaliny pod europejski mechanizm dochodzenia roszczeń zbiorowych przeciw powszechnie występującym naruszeniom prawa ochrony konsumentów. Narzędzie to, dostępne już w niektórych państwach członkowskich, należy rozszerzyć na wszystkie kraje. Niemniej powinna mieć zastosowanie zasada pomocniczości, by umożliwić państwom członkowskim opracowanie tego systemu na szczeblu krajowym, a zarazem zachowanie istniejących systemów. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Jedynie upoważnione podmioty na szczeblu krajowym powinny móc podejmować działania w imieniu konsumentów, a przy tym powinny spełniać niektóre minimalne wymogi wprowadzone przez Komisję Europejską. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Mechanizm odszkodowań jest powiązany z decyzją nakazującą zaprzestanie szkodliwych praktyk. Uprawnione podmioty powinny móc wszczynać postępowanie z powództwa zbiorowego dopiero po stwierdzeniu przez sąd lub organ administracyjny naruszenia prawa konsumenckiego. Dyrektywa ma zastosowanie do naruszeń popełnionych na szczeblu krajowym i unijnym, wobec czego umożliwia konsumentom transgraniczne zbiorowe dochodzenia roszczeń. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Jeśli chodzi o odszkodowania za szkody poniesione przez konsumentów, we wniosku dokonano rozróżnienia między niewielkimi kwotami, w przypadku których odszkodowanie jest przeznaczane na cele publiczne, a znacznymi kwotami, w których przypadku jest ono wypłacane bezpośrednio poszkodowanym konsumentom. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Uwagi ogólne na temat dyrektywy zbiorczej

| 3.1. | EKES przyjmuje do wiadomości wniosek Komisji odnoszący się do lepszego egzekwowania i unowocześnienia przepisów UE dotyczących ochrony konsumenta, jak również cel polegający na aktualizacji istniejących przepisów z zamiarem uwzględnienia nowych nawyków konsumpcyjnych i dostosowania tych przepisów do zmian na jednolitym rynku cyfrowym. Jak jednak zalecono w opinii EKES-u w sprawie słabej pozycji konsumentów wobec praktyk handlowych (9), nadal należy rozwiązać problemy związane z brakiem wdrożenia istniejących przepisów. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES pragnie odnieść się do raportu informacyjnego na temat prawa konsumenckiego i marketingowego (10) mającego ocenić, w jaki sposób organizacje społeczeństwa obywatelskiego w całej UE postrzegają wdrażanie europejskiego prawa konsumenckiego i marketingowego, a także do raportu informacyjnego w sprawie dyrektywy dotyczącej praw konsumentów (11) sporządzonego w celu oceny wdrażania tej dyrektywy. We wspomnianych raportach wykorzystano trzy różne narzędzia gromadzenia danych: kwestionariusz, wysłuchanie z udziałem ekspertów i dziewięć misji informacyjnych: do Rygi, Rzymu, Warszawy, Madrytu, Paryża, Aten, Wilna, Lizbony i Brukseli. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES zauważa, że wniosek Komisji uwzględnia te raporty informacyjne wzywające do większych wysiłków w zakresie podnoszenia świadomości, szkoleń i działań koordynacyjnych w odniesieniu do polityki konsumenckiej i uregulowań dotyczących platform internetowych i gospodarki cyfrowej. Jednak we wniosku nie ustosunkowano się należycie do podnoszonych przez EKES kwestii dotyczących harmonizacji polityki konsumenckiej, rozdrobnienia krajowym działań na rzecz egzekwowania prawa, potrzeby finansowania kampanii uświadamiających, zachęcania do szkolenia się przez całe życie, wspierania MŚP, uproszczenia informacji prawnych przekazywanych konsumentom i promowania alternatywnych metod rozwiązywania sporów, samoregulacji i kodeksów postępowania. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES przyjmuje do wiadomości, że konsumenci mogą znaleźć się w sytuacjach, w których wprowadza się ich w błąd lub agresywnie wymusza się na nich zawarcie umów. Wyodrębniono konkretne przypadki, w których centra telefoniczne prowadzące sprzedaż energii, usług telekomunikacyjnych lub dostaw wody wprowadzają konsumentów w błąd. Podobną sprzedaż z zastosowaniem presji na klienta stwierdzono podczas wycieczek organizowanych w celu sprzedaży produktów określonym kategoriom konsumentów podatnych na zagrożenia. W takich sytuacjach konsumenci powinni mieć prawo do odstąpienia od umowy sprzedaży i/lub do odszkodowania za doznane szkody. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Jak zalecono w treści opinii EKES-u w sprawie słabej pozycji konsumentów wobec praktyk handlowych, konsumentom należy zapewnić odpowiednie indywidualne środki prawne takie jak zwrot kosztów, wymiana lub odstąpienie od umowy sprzedaży. Ponadto środki prawne powinny być dostosowane do sytuacji każdego konsumenta, tak aby mógł on wybrać rozwiązania dostosowane do potrzeb. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES uważa również, że nie należy obniżać poziomu harmonizacji osiągniętego dzięki unijnym przepisom dotyczącym ochrony konsumentów. Taki krok wstecz nie sprzyja tworzeniu równych warunków działania i nie przynosi korzyści konsumentom ani przedsiębiorcom. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES podkreśla, że agresywne i wprowadzające w błąd strategie sprzedaży są już zakazane w dyrektywie 2005/29/WE wprowadzającej pełną harmonizację w zakresie nieuczciwych praktyk handlowych. Zachęca Komisję Europejską do zapewnienia bardziej rygorystycznego egzekwowania obowiązujących przepisów przez państwa członkowskie. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Komitet jest podzielony w kwestii propozycji Komisji dotyczącej ograniczenia niektórych metod dystrybucji. Zdaniem przedsiębiorców środki te nie powinny ograniczać się do sprzedaży obwoźnej, stygmatyzując cały sektor gospodarki, lecz powinny służyć zwalczaniu wszystkich agresywnych praktyk; konsumenci opowiadają się za tym, by państwa członkowskie miały możliwość ograniczenia niektórych metod sprzedaży w przypadku określonych kategorii towarów (takich jak produkty lecznicze, broń, produkty farmaceutyczne) z uwagi na zdrowie i bezpieczeństwo. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | W tym względzie współpraca między organami państw członkowskich ds. ochrony konsumentów w ramach rozporządzenia w sprawie współpracy w dziedzinie ochrony konsumentów ma kluczowe znaczenie dla skutecznego przeciwdziałania nadużyciom bez szkody dla podmiotów działających zgodnie z prawem. Informacje o przedsiębiorstwach powinny być dostępne dla konsumentów, należy też wspierać kampanie podnoszenia świadomości publicznej na poziomie krajowym i unijnym. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Jeśli chodzi o przegląd dyrektywy 2011/83/UE w sprawie ochrony praw konsumentów, na forum Komitetu wyłoniły się dwa różne stanowiska i dążenia. Przedsiębiorcy opowiadają się za uaktualnieniem, uproszczeniem i dostosowaniem informacji udzielanych przed zawarciem umowy, podczas gdy konsumenci uważają, że spowodowałoby to obniżenie poziomu ochrony konsumentów. Komitet popiera podejście zapewniające równowagę między ochroną konsumentów a pewnością prawa gwarantowaną przedsiębiorcom. Wyraża przekonanie, że przepisy dotyczące treści cyfrowych, usług cyfrowych i sprzedaży przez internet powinny zostać dostosowane do przepisów dotyczących jednolitego rynku cyfrowego. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Jeśli chodzi o platformy internetowe, powinna obowiązywać przejrzystość w kwestii ich identyfikacji i odpowiedzialności. EKES uważa, że konsument powinien uzyskać wszystkie istotne informacje na temat swojego kontrahenta w momencie podpisywania umowy. Ponadto przejrzystość platform internetowych jest kluczowym czynnikiem w rozwoju jednolitego rynku cyfrowego, z perspektywy zarówno konsumentów, jak i przedsiębiorstw (B2B) (12). |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Ponadto EKES popiera propozycję rozszerzenia praw konsumentów na wszystkie „bezpłatne” usługi cyfrowe, w przypadku których w celu skorzystania z nich użytkownicy podają swoje dane osobowe i nieosobowe. Ponieważ dane takie mają wartość handlową, byłoby niesprawiedliwością względem konsumentów traktowanie tych usług jako bezpłatnych i niezapewnienie odpowiedniej ochrony. Zestaw środków zaproponowanych przez Komisję Europejską umożliwia przynajmniej częściowe przywrócenie równowagi w relacjach między głównymi światowymi podmiotami prowadzącymi platformy internetowe a indywidualnymi użytkownikami. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | EKES opowiada się za wprowadzeniem nowoczesnych narzędzi wymiany informacji między przedsiębiorcami a konsumentami (tj. wirtualnych doradców, formularzy online). Komitet uważa, że mechanizmy te powinny uprościć dialog między stronami, pod warunkiem że przewidziane zostaną odpowiednie zabezpieczenia dla konsumentów, takie jak możliwość śledzenia wymiany informacji, uzyskania dodatkowych informacji i składania reklamacji. W szczególności zawsze powinno być możliwe korzystanie z tradycyjnych form kontaktu (takich jak np. centrum telefoniczne). |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | EKES popiera koncepcję prawa do odstąpienia od umowy i uznaje jego rolę w zapewnianiu skutecznej ochrony konsumentów, której to roli nie należy podważać. Propozycja Komisji może skutkować ograniczeniem praw konsumentów, przy jednoczesnym braku przedstawienia wystarczających dowodów systematycznego i powszechnego nadużywania tych praw. Z drugiej strony przedsiębiorcy – zwłaszcza MŚP – potrzebują dodatkowej pewności prawa odnośnie do nieprawidłowo testowanych towarów i wcześniejszego zwrotu kosztów. Komitet wzywa Komisję do ponownego przemyślenia tego ważnego przepisu, by osiągnąć odpowiednio wyważony kompromis. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | EKES z zadowoleniem przyjmuje uściślenia dotyczące produktów o podwójnej jakości, ponieważ wygląda na to, że niektóre produkty, zwłaszcza spożywcze, nosiły identyczne etykiety nawet pomimo różnic w składzie, co groziło wprowadzaniem konsumentów w błąd. W trosce o zapewnienie przejrzystości należy zakazać wprowadzających w błąd opisów i etykiet produktów. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | EKES popiera propozycję określonych kryteriów uwzględnianych przy wprowadzaniu kar jako instrumentów skutecznej ochrony konsumentów. Jak zauważyła Europejska Grupa Konsultacyjna ds. Konsumentów, ważne jest, aby dysponować zniechęcającymi sankcjami dla przedsiębiorstw naruszających przepisy, odpowiadającymi znaczącemu odsetkowi rocznego obrotu tych przedsiębiorstw i uwzględniającymi ogólnounijny wymiar naruszenia. Komisja powinna zbadać możliwość dostosowania wniosku do przepisów ogólnego rozporządzenia o ochronie danych. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | EKES popiera też korzystanie z alternatywnych metod rozwiązywania sporów oraz z mechanizmów rozstrzygania sporów drogą elektroniczną (13), m.in. z mediacji i arbitrażu, które należy promować na szczeblu krajowym. Ugody pozasądowe mogą stanowić wariant wart rozważenia przed wniesieniem skargi do sądu i należy je wspierać, ilekroć mogą okazać się przydatne. Sądy natomiast powinny stanowić wariant ostateczny. Komisja Europejska powinna w większym stopniu wspierać w swoim wniosku te warianty rozwiązywania problemów związanych z ochroną konsumentów. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Ogólnie rzecz biorąc, EKES uważa, że w trosce o ochronę konsumentów w całym cyklu życia produktów głównymi atrybutami łańcucha dostaw powinny być zrównoważoność i jakość. |
| --- | --- |

3.18.

4.   Uwagi szczegółowe dotyczące zbiorowych pozwów w UE

| 4.1. | EKES przyjmuje do wiadomości wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie powództw przedstawicielskich w celu ochrony zbiorowych interesów konsumentów i uchylającej dyrektywę 2009/22/WE (14). Ubolewa jednak, że przy opracowywaniu wniosku ustawodawczego nie uwzględniono żadnego z zaleceń zawartych w kilku jego opiniach w sprawie europejskich ram w zakresie zbiorowego dochodzenia roszczeń (15). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Ocena w toku kontroli sprawności przepisów w ramach programu sprawności i wydajności regulacyjnej (REFIT) pokazała, że ryzyko naruszeń prawa UE wpływających na zbiorowe interesy konsumentów wzrasta ze względu na globalizację gospodarczą i cyfryzację. Ponadto pewna liczba państw członkowskich nie zapewniła skutecznych mechanizmów zbiorowego dochodzenia roszczeń w przypadkach zbiorowych szkód ani nie wdrożyła środków ochronnych przewidzianych w zaleceniu Komisji Europejskiej z 2013 r. w sprawie zbiorowego dochodzenia roszczeń (16). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Należy zapewnić wszystkim obywatelom UE łatwy i szybki dostęp do wymiaru sprawiedliwości. Konsumenci powinni mieć możliwość uzyskania odszkodowania w przypadku szkody poniesionej w wyniku naruszenia umowy. To samo jednak dotyczy przedsiębiorców, którzy nie powinni stanowić celu działań związanych z nadużywaniem drogi sądowej. Powództwa zbiorowe są instrumentem prawnym, a także prawem proceduralnym i prawem podstawowym umożliwiającym sądową ochronę powszechnych, zbiorowych i indywidualnych interesów o podobnym charakterze na mocy art. 81 TFUE. Powództwa te powinny mieć neutralny charakter i nie powinny ograniczać się do konsumentów (środowisko, pracownicy, prawa MŚP, energia, gospodarka dzielenia się, gospodarka o obiegu zamkniętym, platformy, wszystkie prawa cyfrowe itp.) |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Pożądany jest zatem odpowiednio dopasowany system dochodzenia roszczeń z tytułu szkód zbiorowych. Powinien on cechować się pragmatyzmem i racjonalnością pod względem kosztów, przewidywać odpowiednie środki ochronne oraz uwzględniać istniejące krajowe systemy sądowe (np. takie jak w Norwegii czy Danii). Dyrektywa UE powinna określić główne wytyczne w sprawie zharmonizowanych działań zbiorowych UE i jasno stwierdzić, co powinien regulować instrument prawny UE, a jakie dziedziny należy pozostawić państwom członkowskim, zgodnie z zasadą pomocniczości. Należy także zadbać o to, by wdrażanie takiego systemu przyczyniało się do bardziej wydajnego, szybkiego, przystępnego cenowo i sprawiedliwego stosowania prawa, a także umożliwić uzyskanie skutecznego i całkowitego odszkodowania za szkody i zapewnić stabilność mechanizmu poprzez odpowiednie finansowanie. Obecny wniosek Komisji nie zapewnia osiągnięcia tych celów. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES uznaje starania Komisji, by wskazać upoważnione podmioty mogące dochodzić roszczeń zbiorowych, zgodnie z zasadą pomocniczości. Należy również doprecyzować, że jurysdykcja oraz prawo właściwe powinny być determinowane miejscem siedziby upoważnionego podmiotu. Ponadto EKES jest zdania, że Komisja powinna bardziej szczegółowo przeanalizować rolę sędziego przy stwierdzeniu spójności wniosku oraz takie kwestie jak ciężar dowodu i dostarczenie dowodów; system orzekania – „inter partes” lub „erga omneš” oraz system odwołań. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Wszystkie koszty prawne działań zbiorowych należy ponosić zgodnie z krajowymi systemami pomocy prawnej. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Organizacje konsumenckie lub organizacje społeczeństwa obywatelskiego powinny móc uzyskać odpowiednie środki finansowe i doradztwo prawne w celu dochodzenia rekompensaty. Specjalne fundusze powinny pomóc upoważnionym podmiotom pokryć wynagrodzenia doradców prawnych. Państwa członkowskie powinny wspierać tworzenie funduszy na pokrycie kosztów sporów dla upoważnionych podmiotów. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Jeśli chodzi o odszkodowania, proponowane przepisy nie regulują w pełni kwestii zapewnienia konsumentom rzeczywistych odszkodowań za doznaną szkodę. Wniosek powinien wyraźnie odnosić się do zwrotu całkowitej kwoty utraconej przez konsumentów, bez względu na poniesioną szkodę. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | EKES niepokoi się o ochronę praw przedsiębiorców, w tym o ochronę tajemnicy firmowej. Bez uszczerbku dla ochrony konsumentów, którzy ponieśli szkodę, EKES z zadowoleniem przyjąłby wprowadzenie mechanizmów gwarantujących zachowanie poufności udzielanych informacji, nie tylko na etapie postępowania, ale również na etapie końcowego rozstrzygnięcia. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Podobnie przedsiębiorcy z zadowoleniem przyjęliby możliwość rozstrzygnięcia sprawy w krótkim terminie, także za pomocą wyżej wymienionych alternatywnych mechanizmów rozwiązywania sporów. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | EKES zwraca się do Komisji o włączenie do wniosku dotyczącego zbiorowego dochodzenia roszczeń zalecenia dla państw członkowskich, by wykorzystywały innowacje technologiczne, tak jak to już uczyniły najbardziej zaawansowane technologicznie podmioty ADR i ODR, w szczególności w odniesieniu do gromadzenia uczestników działań zbiorowych. Środek ten powinien umożliwić znaczne oszczędności kosztów ponoszonych przez organizatorów działań zbiorowych oraz organizacji konsumenckich, które zdecydują się do nich przystąpić. Komisja powinna również zachęcać do wymiany najlepszych praktyk, ze szczególnym uwzględnieniem gromadzenia danych dotyczących wszystkich spraw będących przedmiotem powództwa zbiorowego. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Komitet uważa, że zgodnie z zaleceniem zawartym w opinii w sprawie europejskich ram zbiorowego dochodzenia roszczeń (17), konsumenci powinni mieć swobodę w podejmowaniu decyzji, czy chcą uczestniczyć w powództwie zbiorowym (opt-in), czy też chcą z tego udziału zrezygnować (opt-out). W szczególności EKES sądzi, że wariant opt-in byłby właściwym wariantem w przypadku niewielkiej liczby poszkodowanych, który ponieśli znaczącą szkodę, natomiast wariant opt-out byłby bardziej odpowiedni w przypadku dużej liczby poszkodowanych, którzy doznali niewielkiej szkody. |
| --- | --- |

4.12.

Bruksela, dnia 20 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 12 z 15.1.2015, s. 1.

1

(2)  Dz.U. C 170 z 5.6.2014, s. 68.

2

(3)  Dz.U. C 170 z 5.6.2014, s. 68.

3

(4)  Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. L 95 z 21.4.1993, s. 29).

4

(5)  Dyrektywa 98/6/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 lutego 1998 r. w sprawie ochrony konsumenta przez podawanie cen produktów oferowanych konsumentom (Dz.U. L 80 z 18.3.1998, s. 27).

5

(6)  Dyrektywa 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. dotycząca nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniająca dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz.U. L 149 z 11.6.2005, s. 22).

6

(7)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE z dnia 25 października 2011 r. w sprawie praw konsumentów, zmieniająca dyrektywę Rady 93/13/EWG i dyrektywę 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylająca dyrektywę Rady 85/577/EWG i dyrektywę 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz.U. L 304 z 22.11.2011, s. 64).

7

(8)  SWD(2017) 208 final i SWD(2017) 209 final, opublikowane 23 maja 2017 r.

8

(9)  Dz.U. C 12 z 15.1.2015, s. 1.

9

(10)  Raport informacyjny EKES-u przedłożony na sesji plenarnej w dniu 14 grudnia 2016 r. (INT/796).

10

(11)  Raport informacyjny EKES-u przedłożony na sesji plenarnej w dniu 14 grudnia 2016 r. (INT/795).

11

(12)  Opinia EKES-u: TEN/662 „Sprawiedliwość i przejrzystość dla użytkowników usług pośrednictwa internetowego i wyszukiwarek internetowych” (zob. s. 177 niniejszego Dziennika Urzędowego).

12

(13)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/11/UE z dnia 21 maja 2013 r. w sprawie alternatywnych metod rozstrzygania sporów konsumenckich oraz zmiany rozporządzenia (WE) nr 2006/2004 i dyrektywy 2009/22/WE (dyrektywa w sprawie ADR w sporach konsumenckich) (Dz.U. L 165 z 18.6.2013, s. 63).

13

(14)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/22/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie nakazów zaprzestania szkodliwych praktyk w celu ochrony interesów konsumentów (Dz.U. L 110 z 1.5.2009, s. 30).

14

(15)  Dz.U. C 170 z 5.6.2014, s. 68.

15

(16)  Zalecenie Komisji 2013/396/UE z dnia 11 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych zasad dotyczących mechanizmów zbiorowego dochodzenia roszczeń o zaprzestanie bezprawnych praktyk oraz roszczeń odszkodowawczych w państwach członkowskich (Dz.U. L 201 z 26.7.2013, s. 60).

16

(17)  Dz.U. C 170 z 5.6.2014, s. 68.

17

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/73 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/73

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Odnowiony europejski program na rzecz badań i innowacji – szansa Europy na ukształtowanie własnej przyszłości«”

(Wkład Komisji Europejskiej w nieformalne spotkanie przywódców UE dotyczące innowacji w Sofii w dniu 16 maja 2018 r.)

(COM(2018) 306 final)

(2018/C 440/11)

| Sprawozdawca: | Urlich SAMM |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Stefano PALMIERI |

Sprawozdawca:

Urlich SAMM

Współsprawozdawca:

Stefano PALMIERI

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 18.6.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| | |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 4.9.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 196/1/2 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 18.6.2018

Podstawa prawna

Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

4.9.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

196/1/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że również w kontekście wieloletnich ram finansowych na lata 2021–2027 Komisja wyjaśniła, iż badania naukowe i innowacje muszą pozostać podstawowym priorytetem UE. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje uznanie, że innowacje powinny mieć większe znaczenie, i przypomina swoje wezwanie, by przyszła polityka finansowania była dobrze wyważona dla całego łańcucha badań naukowych i innowacji, od badań podstawowych po badania zorientowane na produkty. Innowacje mają kluczowe znaczenie dla wzrostu gospodarczego, a nowe instrumenty będą szczególnie korzystne dla MŚP. EKES przypomina o znaczeniu publicznych inwestycji w badania i rozwój jako głównej siły napędowej tworzenia i utrzymywania efektu domina dla gospodarek państw członkowskich. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Komitet z zadowoleniem przyjmuje również cel dalszego upraszczania zasad pomocy państwa w celu umożliwienia łączenia różnych funduszy, co może być niezbędne do zlikwidowania znacznych różnic między państwami członkowskimi i regionami pod względem liczby udanych projektów w zakresie badań naukowych i innowacji. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | W programie „Horyzont Europa” konieczne są inwestycje w obszarach z szczególną europejską wartością dodaną. Projekty badawcze oparte na współpracy powinny być traktowane priorytetowo, ponieważ spełniają ten wymóg w sposób praktycznie nieosiągalny w przypadku innych programów. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES jest przekonany, że wiele poważnych wyzwań społecznych można rozwiązać tylko na szczeblu europejskim i że wymagają one wspólnych wysiłków kilku podmiotów, wykraczających poza zakres indywidualnych projektów badawczych opartych na współpracy. Właśnie dlatego popiera koncepcję misji. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Wspieranie mobilności naukowców za pośrednictwem działań „Marie Skłodowska-Curie” (MSCA) jest kolejnym kluczowym czynnikiem dalszego wzmocnienia europejskiej przestrzeni badawczej, podczas gdy polityki unijne i krajowe muszą dążyć do ustanowienia odpowiednich i atrakcyjnych warunków pracy dla specjalistów, aby uniknąć zjawiska drenażu mózgów, które utrudnia osiągnięcie spójności w UE. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES uważa, że niezbędne jest zwiększenie wielkości inwestycji UE, aby pomóc europejskim pracownikom śledzić na bieżąco rozwój zawodów cyfrowych i zdobywać potrzebne do ich wykonywania kwalifikacje. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Jest także zdania, że należy skuteczniej wspierać inicjatywy pomagające MŚP wykorzystywać wyniki badań i innowacji. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | Podczas nieformalnego spotkania przywódców UE dotyczącego innowacji, które odbyło się w Sofii w dniu 16 maja 2018 r., Komisja Europejska zaprosiła uczestników do dyskusji i udzielenia strategicznych wytycznych pod kątem kolejnych wieloletnich ram finansowych ogółem, a w szczególności pod kątem priorytetów, jakie należy nadać badaniom naukowym i innowacjom. W tym celu Komisja Europejska zaproponowała w swoim komunikacie priorytety i nowe inicjatywy (1). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Wniosek stanowi również pierwszy krok w kierunku określenia przyszłego programu ramowego (FP9 lub „Horyzont Europa”), mającego na celu kontynuację i udoskonalenie udanego programu „Horyzont 2020” (2). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Proponuje się także działania wspierające innowacje i umacniające wiodącą pozycję w przemyśle w następstwie odnowionej strategii dotyczącej polityki przemysłowej UE (3). |
| --- | --- |

2.3.

3.   Streszczenie wniosku

| 3.1. | Wniosek Komisji Europejskiej ma na celu zapewnienie, aby badania naukowe i innowacje pozostały w przyszłości jednymi z głównych priorytetów w zakresie polityki i finansowania UE w różnych instrumentach budżetowych. Większy nacisk kładzie się na innowacje, aby uczynić Europę liderem w zakresie innowacji tworzących rynek. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Komisja zaproponowała podwyższenie poziomu inwestycji w badania naukowe i innowacje, przeznaczając 100 mld EUR na przyszły program „Horyzont Europa” oraz program badawczo-szkoleniowy Euratom (4). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Komisja zaproponowała również zabezpieczenie około 11 mld EUR na instrumenty rynkowe, w tym instrumenty finansowe i gwarancje budżetowe w specjalnej puli w ramach funduszu InvestEU, który z kolei zabezpieczy 200 mld EUR pochodzące z prywatnych inwestycji, z przeznaczeniem na wsparcie badań i innowacji. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Wzywa się państwa członkowskie do podjęcia niezbędnych działań zmierzających do zwiększenia wydatków na badania naukowe i innowacje, aby osiągnąć poziom 3 % PKB. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Rozpoczęcie pierwszego etapu misji z zakresu badań naukowych i innowacji na skalę całej UE, mających śmiałe, ambitne cele i tworzących dużą europejską wartość dodaną. Misje te będą zachęcać do inwestowania i uczestnictwa przedstawicieli szeregu branż w różnych łańcuchach wartości, obszarach polityki (np. energii i klimatu, transportu, zaawansowanej produkcji, zdrowia i odżywiania, sektora cyfrowego) i dziedzinach nauki (w tym w naukach społecznych i humanistycznych). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Proponuje się, aby za każdym razem, gdy dokonywany będzie przegląd polityki i przepisów Unii oraz krajowych ram regulacyjnych, stosowano zasadę innowacyjności, co zagwarantuje pełną ocenę wpływu na innowacje. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | W celu wskazania przełomowych i radykalnych innowacji oraz zwiększenia ich skali utworzona zostanie Europejska Rada ds. Innowacji, która skupi się na szybkich i ryzykownych innowacjach mających duży potencjał tworzenia całkowicie nowych rynków. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Środki na rzecz zwiększenia inwestycji sektora prywatnego w badania naukowe i innowacje oraz inicjatywy typu scale-up:






  — | wdrożenie programu na rzecz paneuropejskiego funduszu funduszy (VentureEU), |
| --- | --- | --- |

3.8.

—

wdrożenie programu na rzecz paneuropejskiego funduszu funduszy (VentureEU),

| — | transpozycja dyrektywy dotyczącej ram prawnych restrukturyzacji zapobiegawczej, drugiej szansy i środków zwiększających skuteczność postępowań restrukturyzacyjnych, upadłościowych i w zakresie umorzenia (5). |
| --- | --- |

—

transpozycja dyrektywy dotyczącej ram prawnych restrukturyzacji zapobiegawczej, drugiej szansy i środków zwiększających skuteczność postępowań restrukturyzacyjnych, upadłościowych i w zakresie umorzenia (5).

| 3.9. | Dalsze uproszczenie zasad pomocy państwa, co pozwoli na sprawne połączenie różnych funduszy i jednocześnie pomoże w poprawie wykorzystania wspólnych standardów oceny dla projektów w zakresie badań naukowych i innowacji. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Komisja opowiada się za systemem podatkowym (6), który wspiera innowacje, umożliwiając odliczanie od podatku kosztów inwestycji w badania naukowe i innowacje, wraz z dodatkowymi ulgami dla młodych spółek. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Wprowadzenie oznaczenia „Otwarta Nauka” dla uniwersytetów i publicznych organizacji badawczych, aby mogły stać się bardziej przedsiębiorcze i interdyscyplinarne. |
| --- | --- |

3.11.

4.   Uwagi ogólne

| 4.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że również w kontekście wieloletnich ram finansowych na lata 2021–2027 Komisja wyjaśniła, iż badania naukowe i innowacje muszą pozostać podstawowym priorytetem UE. Silny i odnoszący sukcesy program, który łączy doskonałość, wspólną infrastrukturę badawczą, współpracę ponad granicami oraz synergie między środowiskiem akademickim, przemysłem, MŚP i organizacjami badawczymi, jest kluczowym instrumentem polityki służącym osiągnięciu zrównoważonego wzrostu gospodarczego i konkurencyjności Europy oraz sprostaniu głównym wyzwaniom, przed jakimi stoi społeczeństwo europejskie. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje uznanie, że innowacje powinny mieć większe znaczenie, i przypomina, że w jego opinii przyszła polityka w zakresie finansowania musi być dobrze wyważona dla całego łańcucha badań naukowych i innowacji, od badań podstawowych po badania zorientowane na produkty (7). Innowacje mają kluczowe znaczenie dla wzrostu gospodarczego, a nowe instrumenty będą szczególnie korzystne dla MŚP. EKES przypomina o znaczeniu publicznych inwestycji w badania i rozwój jako głównej siły napędowej tworzenia i utrzymywania efektu domina dla gospodarek państw członkowskich. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Jeśli chodzi o duże oczekiwania związane z wpływem programu „Horyzont Europa” i jego rolą w zapewnieniu europejskiej konkurencyjności, EKES zaleca finansowanie w wysokości 120 mld EUR, zgodnie z propozycją Parlamentu Europejskiego. Instytucje europejskie muszą wykazać, że uświadamiają sobie ogromne znaczenie badań naukowych i innowacji dla przyszłej konkurencyjności UE. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES uważa, że niezbędne jest zwiększenie wielkości inwestycji UE, aby pomóc europejskim pracownikom śledzić na bieżąco rozwój zawodów cyfrowych i zdobywać potrzebne do ich wykonywania kwalifikacje. Jest także zdania, że należy skuteczniej wspierać inicjatywy pomagające MŚP wykorzystywać wyniki badań i innowacji. |
| --- | --- |

4.4.

5.   Uwagi szczegółowe

5.1.   Badania w całym łańcuchu wartości

| 5.1.1. | Należy korzystać z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, aby uwzględnić regiony w ramach gospodarki innowacji. Należy stworzyć synergie, wykorzystując do tego program „Horyzont Europa”, Fundusz InvestEU, Europejski Fundusz Społeczny, program Erasmus+, program „Cyfrowa Europa”, wspólną politykę rolną oraz inne programy. |
| --- | --- |

5.1.1.

| 5.1.2. | UE jest najbardziej otwartym obszarem badań naukowych i innowacji na świecie. Nie tylko przyjmuje ona organizacje badawcze z całego świata do swoich projektów, ale również współpracuje w szerokim zakresie z partnerami międzynarodowymi w ramach wspólnych programów. W programie „Horyzont Europa” konieczne są inwestycje w tych obszarach, które wykazują szczególną europejską wartością dodaną. Projekty badawcze oparte na współpracy (8) powinny być traktowane priorytetowo, ponieważ spełniają ten wymóg w sposób praktycznie nieosiągalny w przypadku innych programów: aby poczynić dalsze postępy w zakresie wyzwań społecznych, których nie można rozwiązać na szczeblu krajowym, projekty te skupiają najlepszych naukowców, a także najbardziej innowacyjne MŚP i zainteresowane strony z sektora przemysłu w Europie. Łącząc ich umiejętności i kompetencje w różnych dziedzinach, projekty badawcze oparte na współpracy przynoszą obywatelom UE cenne korzyści. |
| --- | --- |

5.1.2.

| 5.1.3. | EKES jest przekonany, że wiele poważnych wyzwań społecznych można rozwiązać tylko na szczeblu europejskim i że wymagają one wspólnych wysiłków kilku podmiotów, wykraczających poza zakres indywidualnych projektów badawczych opartych na współpracy. Właśnie dlatego popiera koncepcję misji. EKES przyznaje, że wspólne ambitne cele mogą być inspiracją i zapewnić dynamikę, tj. gotowość do działania, w różnych społecznościach oraz w całym społeczeństwie. Misje powinny zapewniać perspektywę długoterminowego finansowania w całym okresie finansowania programu „Horyzont Europa”. Konieczne jest, aby były one przede wszystkim zaprojektowane jako misje badawcze na dużą skalę, nawet jeśli w ich projektach cząstkowych uczestniczyć będą różne zainteresowane strony. Aby osiągnąć ambitne cele misji, muszą one obejmować cały łańcuch innowacji i działania badawcze na wszystkich poziomach gotowości technologicznej. EKES apeluje, by nie przeceniać samej koncepcji misji, lecz by zapewnić misjom odpowiednie fundusze niezbędne do osiągnięcia ich celów. Cele te powinny być zarówno osiągalne, jak i mierzalne. |
| --- | --- |

5.1.3.

| 5.1.4. | Jednym z mocnych punktów europejskich programów ramowych w zakresie badań naukowych jest wyraźne ogólnounijne zobowiązanie do wspierania europejskiej przestrzeni badawczej otwartej dla wszystkich państw członkowskich. Większe synergie między kolejnym programem ramowym a funduszami strukturalnymi mogłyby wspierać tę otwartość. Skuteczniejsze eliminowanie różnic między regionami jest jednym z głównych wyzwań politycznych na nadchodzące lata, a skuteczne partnerstwa między instytucjami badawczymi mogą być jednym z kluczowych elementów. |
| --- | --- |

5.1.4.

| 5.1.5. | Jednym z ważnych instrumentów w tym kontekście są inicjatywy przewodnie w obszarze przyszłych i powstających technologii (FET). Charakteryzują się one silnym naciskiem na rozwój innowacyjnych technologii. Jest to unikalny atut. Europa musi wyznaczać sobie szeroko zakrojone i długoterminowe projekty, które mogą cechować się pewnym poziomem niepewności, ale jednocześnie są równie innowacyjne co perspektywiczne. Inicjatywy przewodnie FET należy zatem wyraźnie odróżnić od misji. Istotne jest, aby przyszłe inicjatywy przewodnie FET rozpoczęły się zgodnie z planem i nadal miały pierwszeństwo w zakresie finansowania. |
| --- | --- |

5.1.5.

| 5.1.6. | Jednym z sukcesów programów ramowych jest udostępnienie infrastruktury badawczej w całej UE i poza nią. Niewątpliwie najlepsza infrastruktura badawcza przyciąga najlepszych naukowców i bardzo często tylko dzięki dostępowi do niej możliwe jest osiąganie przełomowych wyników. Dlatego też konieczne jest pilne zwiększenie unijnego finansowania infrastruktury badawczej, a nie zmniejszanie budżetu, co Komisja Europejska przewiduje we wniosku. Zapewnienie dostępu użytkownikom z krajów UE-13 powinno być priorytetem. |
| --- | --- |

5.1.6.

| 5.1.7. | Wspieranie mobilności naukowców za pośrednictwem działań „Maria Skłodowska-Curie” to kolejny czynnik kluczowy dla dalszego wzmocnienia europejskiej przestrzeni badawczej i osiągnięcia efektów, których nie można osiągnąć na szczeblu krajowym. EKES z zadowoleniem przyjmuje każdą inicjatywę mającą na celu wspieranie mobilności naukowców pracujących w MŚP. Jest jednak zaniepokojony zjawiskiem drenażu mózgów, które może się nawet nasilić w związku z finansowaniem mobilności. Z tego powodu apeluje o to, by unijne i krajowe polityki skupiały się na stworzeniu odpowiednich i atrakcyjnych warunków pracy dla specjalistów w celu uniknięcia tej tendencji, która utrudnia osiąganie spójności w UE. |
| --- | --- |

5.1.7.

| 5.1.8. | Należy zauważyć, że w wielu państwach członkowskich zainteresowane strony z instytucji z sektora akademickiego finansowanych ze środków publicznych są pozbawione możliwości zaciągania pożyczek. Dlatego program „Horyzont Europa” powinien przede wszystkim być nadal ukierunkowany na współfinansowanie, a nie na pożyczki. |
| --- | --- |

5.1.8.

| 5.1.9. | EKES przyłącza się do apelu, aby państwa członkowskie podjęły niezbędne działania zmierzające do zwiększenia wydatków na badania naukowe i innowacje, aby osiągnąć poziom 3 % PKB. |
| --- | --- |

5.1.9.

5.2.   Badania i innowacje na rzecz nowych rynków i spójności Europy

| 5.2.1. | Jak podkreślono w siódmym raporcie na temat spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej, badania naukowe i innowacje w UE w dalszym ciągu koncentrują się w znacznej mierze w ograniczonej liczbie regionów. W północno-zachodnich państwach członkowskich dzięki dobrym połączeniom międzyregionalnym, wysoko wykwalifikowanej sile roboczej i atrakcyjnemu otoczeniu biznesowemu możliwe jest odnoszenie korzyści z badań naukowych i innowacji jako konkretnych czynników wspierających konkurencyjność gospodarczą i spójność społeczną. W południowych i wschodnich państwach członkowskich wyniki w zakresie innowacji są słabsze, a regiony znajdujące się blisko ośrodków innowacji – głównie stolic – nie czerpią korzyści z tej bliskości. Oznacza to konieczność prowadzenia polityki, która łączy przedsiębiorstwa, ośrodki badań naukowych i wyspecjalizowane usługi biznesowe między poszczególnymi regionami. EKES uważa, że dalsze uproszczenie zasad pomocy państwa, co pozwoli na sprawne połączenie różnych funduszy, może być kluczem do osiągnięcia tego celu. |
| --- | --- |

5.2.1.

| 5.2.2. | Programy w zakresie badań naukowych i innowacji po roku 2020 muszą uwzględniać wymiary gospodarczy, społeczny i terytorialny, które charakteryzują regiony UE, unikając realizacji jednej uniwersalnej strategii dla wszystkich. Takie podejście można wspierać przez wdrażanie strategii opartych na otwartych innowacjach. W odniesieniu do wymiaru terytorialnego polityki w dziedzinie badań naukowych i innowacji ważne jest opracowywanie nowych programów i priorytetów, z uwzględnieniem aspektów gospodarczych i społecznych charakteryzujących obszary, na których dane działanie będzie realizowane. |
| --- | --- |

5.2.2.

| 5.2.3. | Polityka i programy w zakresie badań naukowych i innowacji po roku 2020 powinny być spójne z celami gospodarki na rzecz dobra wspólnego, tj. zrównoważonego modelu gospodarczego ukierunkowanego na spójność społeczną. Gospodarka na rzecz dobra wspólnego to proces innowacji społecznych i pozytywnej przedsiębiorczości, użyteczny z punktu widzenia popularyzacji nowych koncepcji i ich wspierania. Koncepcje te jednocześnie rozwiązywałyby problemy społeczne, tworzyły nowe relacje w społeczeństwie i zwiększały tworzenie wartości gospodarczej. |
| --- | --- |

5.2.3.

| 5.2.4. | Pomimo szerokich zobowiązań podjętych w ramach realizacji programów na lata 2014–2020 dostęp MŚP do możliwości rozwoju opartego na innowacjach przełożył się w niewielkim stopniu na konkurencyjność i tworzenie miejsc pracy. System wspierania badań naukowych i innowacji jest w niektórych regionach nadal zbyt złożony, co zniechęca szczególnie małe przedsiębiorstwa i mikroprzedsiębiorstwa do udziału w unijnych projektach badawczych. W związku z tym EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję utworzenia Europejskiej Rady ds. Innowacji, która powinna przyspieszyć komercjalizację i zwiększenie skali innowacji przez przedsiębiorstwa typu start-up powstałe w wyniku projektów programu „Horyzont Europa”. Rada mogłaby oferować szybszy mechanizm umożliwiający wykonanie końcowych działań w eliminowaniu luki innowacyjnej. |
| --- | --- |

5.2.4.

| 5.2.5. | Aby przekształcić możliwości badawcze i innowacyjne w czynniki sprzyjające konkurencyjności i rozwojowi gospodarczemu, niezbędne jest wspieranie współpracy między MŚP i instytucjami z obszaru badań naukowych, rozwoju i innowacji, wspieranie przedsiębiorstw typu start-up opierających się na transferze wyników badań naukowych i innowacji oraz wspieranie szkoleń i gromadzenia funduszy. EKES przywiązuje wagę do wspierania transferu i kapitalizacji modelu „pięciokrotnej helisy” (9) w celu pobudzania partnerstw publicznych i prywatnych. |
| --- | --- |

5.2.5.

| 5.2.6. | MŚP mogą być liderami pod względem „otwartych innowacji społecznych”, w których wiedza fachowa na temat tworzenia sieci kontaktów oraz zdolność do wspólnego tworzenia, wspólnego projektowania i wspólnego wprowadzania innowacji mają fundamentalne znaczenie dla pełnego osiągnięcia innowacji społecznych w całej Europie. Istnieje potrzeba promowania odpowiedniej polityki innowacyjności na rzecz MŚP, korzystając z działań prowadzonych już w ramach inicjatywy Eureka. Zadania tego mogą w szczególności podjąć się instytucje, które mają możliwości bezpośredniego wspierania MŚP w angażowaniu się w rozwój biznesowy i innowacje, takie jak izby handlowe. |
| --- | --- |

5.2.6.

| 5.2.7. | W celu zapewnienia poszanowania zasady pomocniczości i znacznych uprawnień regionów i państw członkowskich w zakresie wspierania MŚP EKES zaleca jednak skoncentrowanie się na europejskiej wartości dodanej. Może to polegać na wspieraniu współpracy więcej niż dwóch europejskich podmiotów zajmujących się innowacjami lub zapewnieniu kapitału innowatorom, których koncepcje wiążą się z ryzykiem zbyt dużym, by uzyskać wsparcie na szczeblu krajowym. Ponadto usprawnienie wyżej wymienionych instrumentów powinno prowadzić do zwiększenia efektywności systemu finansowania. Należy zatem oczekiwać, że Europejska Rada ds. Innowacji będzie wymagała mniejszego udziału z budżetu programu „Horyzont Europa” niż instrumenty finansowe programu „Horyzont 2020”, a nie znacznego zwiększenia przewidzianego we wniosku Komisji. W programach w zakresie badań naukowych i innowacji po roku 2020 należy w większym stopniu wspierać aspekty jakościowe celów. |
| --- | --- |

5.2.7.

| 5.2.8. | Inteligentne funkcjonowanie systemu społeczno-gospodarczego nie może być mierzone wyłącznie na podstawie wskaźników ilościowych, takich jak wydatki na badania naukowe i innowacje. Należy również wykorzystać wskaźniki jakościowe, takie jak rodzaj wprowadzanych innowacji, korzyści dla społeczeństwa obywatelskiego i liczba nowych miejsc pracy. W związku z tym EKES z zadowoleniem przyjmuje takie podejście. |
| --- | --- |

5.2.8.

| 5.2.9. | Wyraża również zadowolenie w związku z tym, że w nowych wieloletnich ramach finansowych Komisja uwzględniła dostępność jako warunek podstawowy. Wszelkie unijne i krajowe finansowanie badań naukowych i innowacji musi być w pełni zgodne z kryteriami dostępności, tak by jego skutki przynosiły korzyść wszystkim grupom społecznym, w tym osobom z niepełnosprawnością, które stanowią 15 % ludności UE. |
| --- | --- |

5.2.9.

Bruksela, dnia 19 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2018) 306 final.

1

(2)  Zob. Dz.U. C 34 z 2.2.2017, s. 66 oraz raport informacyjny „Śródokresowa ocena programu »Horyzont 2020«”.

2

(3)  Dz.U. C 197 z 8.6.2018, s. 10.

3

(4)  Proponowana kwota środków budżetowych w wysokości 100 mld EUR na lata 2021–2027 obejmuje 97,6 mld EUR na program „Horyzont Europa” (z czego 3,5 mld EUR w ramach funduszu InvestEU) i 2,4 mld EUR dla programu badawczo-szkoleniowego Euratom.

4

(5)  COM(2016) 723 final.

5

(6)  Oczekiwanym w formie wspólnej skonsolidowanej podstawy opodatkowania osób prawnych (CCCTB).

6

(7)  Dz.U. C 34 z 2.2.2017, s. 66.

7

(8)  Projekty badawcze oparte na współpracy co najmniej trzech partnerów z różnych państw członkowskich, takie jak opracowane i wdrożone w ramach EUREKA, umożliwiają połączenie sił w stawianiu czoła wyzwaniom, którym nie może sprostać jedno państwo, oraz tworzą synergię w środowisku badawczym UE, a tym samym istotną wartość dodaną w Unii.

8

EUREKA

(9)  Quintuple Helix and how do knowledge, innovation and the environment relate to each other? A proposed framework for a trans-disciplinary analysis of sustainable development and social ecology, „International Journal of Social Ecology and Sustainable Development”, tom. 1, nr 1, ss. 41–69.

9

Quintuple Helix and how do knowledge, innovation and the environment relate to each other? A proposed framework for a trans-disciplinary analysis of sustainable development and social ecology

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/79 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/79

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenia (UE) nr 596/2014 i (UE) 2017/1129 w odniesieniu do promowania korzystania z rynków rozwoju MŚP”

(COM(2018) 331 final – 2018/0165 (COD))

(2018/C 440/12)

| Sprawozdawca: | Mihai IVAŞCU |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Mihai IVAŞCU

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 11.6.2018
  Rada, 21.6.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 4.9.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 196/1/1 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 11.6.2018

Rada, 21.6.2018

Podstawa prawna

Art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

4.9.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

196/1/1

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES popiera propozycję Komisji w sprawie uczynienia z rynków kapitałowych wiarygodnej alternatywy finansowania i uważa, że należy osiągnąć równowagę między trzema głównymi celami wniosku: rozwijającymi się rynkami MŚP, zmniejszeniem obciążeń i podniesieniem poziomu płynności. Komisja Europejska (KE) nie może nadmiernie regulować, lecz musi utrzymać taki poziom barier, który zniechęci nieprzygotowane przedsiębiorstwa. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES wyraża przekonanie, że choć obecny wniosek jest krokiem we właściwym kierunku, to nie wystarczy do zaradzenia istniejącym barierom na rynkach rozwoju MŚP. Potrzebne jest faktycznie całościowe podejście, ale każdy poszczególny krok musi mieć stosowne znaczenie. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | W porównaniu z przedsiębiorstwami w Stanach Zjednoczonych w UE znacznie więcej przedsiębiorstw nadal ubiega się o pożyczki bankowe jako sposób finansowania, czasami nawet akceptując znaczne koszty dodatkowe. Konieczna jest dalsza edukacja finansowa, gdyż rynkom publicznym UE z trudem udaje się przyciągać nowych emitentów, a liczba pierwszych ofert publicznych nie wzrosła znacznie. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES trwa przy stanowisku wyrażonym we wcześniejszych opiniach i uważa, że niski poziom komunikacji (1) oraz podejście biurokratyczne (2) są istotnymi przeszkodami i że należy dołożyć więcej starań, by je pokonać. Komunikacja z Brukseli powinna być zawsze adresowana do ostatniego ogniwa łańcucha – do samych MŚP – poprzez włączenie stowarzyszeń MŚP, partnerów społecznych, izb handlowych itd. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Przyjmuje z dużym zadowoleniem propozycję zachowania wyłącznie list osób mających stały dostęp do informacji poufnych dla MŚP oraz proponowane dwudniowe przedłużenie terminu ujawniania transakcji wykonywanych przez osoby pełniące obowiązki zarządcze. W odniesieniu do nich EKES może jedynie zaproponować, by KE zastanowiła się nad dalszymi metodami eliminowania obciążeń MŚP i przesunięcia ich na inne zainteresowane strony, takie jak na przykład właściwe organy krajowe. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Uproszczony prospekt emisyjny umożliwia znaczne zmniejszenie obciążeń, lecz EKES jest zdania, że należy się zastanowić nad dalszymi możliwościami stopniowego upraszczania prospektu na potrzeby przeniesienia dla przedsiębiorstw, które dowiodły swej dojrzałości poprzez wieloletnie notowanie na rynkach rozwoju MŚP. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES popiera proponowane zmiany do systemu badań rynku i pragnie przestrzec przed zbyt szczegółowymi lub nakazowymi wnioskami o wyjaśnienie ze strony właściwych organów krajowych. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES doradza KE, by zastanowiła się nad możliwością przyciągnięcia inwestorów instytucjonalnych takich jak prywatne fundusze emerytalne do inwestowania na rynkach rozwoju MŚP poprzez zapewnienie im zachęt, zwłaszcza w zakresie opodatkowania. Państwa członkowskie powinny zbadać możliwości dalszych programów atrakcyjnego wsparcia inwestycji na szczeblu krajowym. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Umowy o zapewnianiu płynności są bardzo mile widziane, szczególnie dla niewystarczająco rozwiniętych rynków. EKES uważa, że przygotowany przez Komisję Europejską 29. system umów o zapewnianiu płynności stworzy emitentom dodatkową opcję uzupełniającą prawo krajowe. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES pragnie zauważyć, że uzasadniona jest szczegółowa i systematyczna ocena skutków. Jeżeli będzie wykonywana co roku, może dostarczyć cennych informacji umożliwiających przyszłą zmianę ram regulacyjnych. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Wniosek Komisji Europejskiej

| 2.1. | Wniosek dotyczący rozporządzenia stanowi część agendy na rzecz unii rynków kapitałowych i koncentruje się na konkretnych zmianach funkcjonowania rynków rozwoju MŚP, które zostały uregulowane w styczniu 2018 r. UE dokonała znacznych postępów w rozszerzaniu gamy źródeł finansowania wraz z ekspansją przedsiębiorstw i poszerzeniu dostępności finansowania rynkowego w całej UE. Wprowadzono już nowe przepisy mające na celu stymulowanie inwestycji unijnych funduszy venture capital (EuVECA) w przedsiębiorstwa typu start-up i średniej wielkości przedsiębiorstwa. Wraz z Europejskim Funduszem Inwestycyjnym Komisja uruchomiła również program na rzecz paneuropejskiego funduszu funduszy (VentureEU). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Głównym celem wniosku jest ułatwienie małym i średniej wielkości przedsiębiorstwom notowania na giełdzie i korzystania z rynków kapitałowych do finansowania wzrostu. Wniosek obejmuje doprecyzowanie wstępnych ram stanowiących krok w kierunku lepszych i skuteczniejszych uregulowań. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Wniosek będzie się stosować do wszystkich przedsiębiorstw notowanych na rynkach rozwoju MŚP, bez względu na to, czy są to MŚP, czy też nie. Dzięki temu, po pierwsze, szybko rozwijające się przedsiębiorstwa nie są karane za dobre wyniki gospodarcze, a po drugie, rynki te będą w stanie przyciągnąć również duże przedsiębiorstwa. Wprowadzając nowe przepisy, Komisja oczekuje, że wielostronne platformy obrotu będą rejestrowane jako rynki rozwoju MŚP (do tej pory jedynie dokonały tego jedynie 3 z 40). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Wniosek obejmuje ułatwienia, które:






  — | zmniejszyłyby obciążenia dla MŚP dotyczące obowiązku rejestrowania i ujawniania informacji, zachowując jednocześnie integralność rynku i kompleksowy przepływ informacji dla inwestorów; |
| --- | --- | --- |

2.4.

—

zmniejszyłyby obciążenia dla MŚP dotyczące obowiązku rejestrowania i ujawniania informacji, zachowując jednocześnie integralność rynku i kompleksowy przepływ informacji dla inwestorów;

| — | stworzyłyby wspólne przepisy dla umów o zapewnieniu płynności na rynkach rozwoju MŚP, umożliwiając wzrost płynności akcji; |
| --- | --- |

—

stworzyłyby wspólne przepisy dla umów o zapewnieniu płynności na rynkach rozwoju MŚP, umożliwiając wzrost płynności akcji;

| — | umożliwiłyby emitentom sporządzenie uproszczonego prospektu emisyjnego wtedy, gdy będą oni starali się przenieść na rynek regulowany (nowa kategoria prospektu na potrzeby przeniesienia umożliwi emitentom notowanym przez co najmniej 3 lata łatwiejsze przeniesienie się na główne giełdy, co ma na celu zapewnienie lepszej płynności i większej liczby inwestorów); |
| --- | --- |

—

umożliwiłyby emitentom sporządzenie uproszczonego prospektu emisyjnego wtedy, gdy będą oni starali się przenieść na rynek regulowany (nowa kategoria prospektu na potrzeby przeniesienia umożliwi emitentom notowanym przez co najmniej 3 lata łatwiejsze przeniesienie się na główne giełdy, co ma na celu zapewnienie lepszej płynności i większej liczby inwestorów);

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | MŚP składają się na 99,8 % wszystkich przedsiębiorstw niefinansowych w UE, generując około 58 % całkowitej wartości dodanej i zatrudniając ponad 90 mln osób. Jednak co roku około 200 tys. MŚP bankrutuje, co odbija się na ponad 1,7 mln pracowników (3). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Według badania inwestycji przeprowadzonego przez EBI w latach 2016–2017 MŚP są zazwyczaj zależne od wewnętrznych funduszy na inwestycje (ponad 60 %) (4). Reszta środków pochodzi głównie z instrumentów bankowych. Finansowanie rynkowe nie spełnia swego potencjału. EKES jest zdania, że jego zwiększenie ma kluczowe znaczenie dla przedsiębiorstw innowacyjnych czy też posiadających wysoki profil ryzyka i zysku.

  Tabela 1


  Źródło środków na inwestycje w ostatnim roku budżetowym, UE-28
   (5)










  (%) |
| --- | --- |
| | Mikro | Małe | Średnie | Duże |
| Fundusze wewnętrzne lub zyski zatrzymane | 71 | 64 | 59 | 57 |
| Finansowanie zewnętrzne | 28 | 35 | 38 | 38 |
| Pożyczki bankowe | 60 | 60 | 57 | 54 |
| Inne finansowanie bankowe | 11 | 8 | 10 | 11 |
| Leasing | 18 | 23 | 24 | 23 |
| Faktoring | 2 | 3 | 3 | 4 |
| Pożyczki od rodziny/przyjaciół | 4 | 2 | 1 | 1 |
| Dotacje | 4 | 3 | 4 | 3 |
| Obligacje | 0 | 0 | 1 | 4 |
| Instrumenty kapitałowe | 0 | 0 | 0 | 1 |
| Inne | 1 | 1 | 1 | 1 |
| Finansowanie wewnątrzgrupowe | 0 | 1 | 3 | 5 |
| Uwaga: Wszystkie przedsiębiorstwa, które zainwestowały w ostatnim roku budżetowym (z wyłączeniem odpowiedzi „nie wiem” i nieudzielenia odpowiedzi). |

3.2.

Tabela 1

Źródło środków na inwestycje w ostatnim roku budżetowym, UE-28
   (5)

(%)

Mikro

Małe

Średnie

Duże

Fundusze wewnętrzne lub zyski zatrzymane

71

64

59

57

Finansowanie zewnętrzne

28

35

38

38

Pożyczki bankowe

60

60

57

54

Inne finansowanie bankowe

11

8

10

11

Leasing

18

23

24

23

Faktoring

2

3

3

4

Pożyczki od rodziny/przyjaciół

4

2

1

1

Dotacje

4

3

4

3

Obligacje

0

0

1

4

Instrumenty kapitałowe

0

0

0

1

Inne

1

1

1

1

Finansowanie wewnątrzgrupowe

0

1

3

5

Uwaga: Wszystkie przedsiębiorstwa, które zainwestowały w ostatnim roku budżetowym (z wyłączeniem odpowiedzi „nie wiem” i nieudzielenia odpowiedzi).

| 3.3. | EKES pragnie odnotować niechęć MŚP do poszukiwania finansowania na rynkach kapitałowych i ich gotowość do ponoszenia większych kosztów finansowania za pomocą kredytu bankowego. Ta specyfika kulturowa jest jedną z głównych różnic w stosunku do odnoszących większe sukcesy rynków kapitałowych USA oraz mniejszej zależności przedsiębiorstw amerykańskich od pożyczek bankowych. Zasadnicze znaczenie ma dalsza edukacja finansowa. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | W innych opiniach EKES wspomniał już swe przekonanie, że „biurokratyczne podejście i złożoność przepisów administracyjnych są nadal powszechne w polityce UE w zakresie MŚP i w obecnych mechanizmach wsparcia, mimo nieustannych wysiłków na szczeblu UE ukierunkowanych na zmniejszenie obciążeń administracyjnych” (6). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES wyraził już poparcie dla innych wniosków mających na celu ograniczenie obciążeń administracyjnych związanych z przygotowywaniem prospektu emisyjnego dla wszystkich emitentów, zwłaszcza dla MŚP, dokonujących częstych emisji papierów wartościowych i ofert wtórnych (7). Ponadto wyjaśnił, że „chociaż kredyty bankowe są powszechną praktyką, dostęp do kapitału własnego jako narzędzia finansowego jest również potrzebny, lecz nie rozwinął się wystarczająco w Europie z powodu represyjnych systemów podatkowych, braku kultury kapitału własnego, niewielkiej wiedzy finansowej i rozdrobnionych zasad postępowania w przypadku stwierdzenia niewypłacalności” (8). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES opowiada się za inicjatywą Komisji Europejskiej dotyczącą zmniejszenia obciążeń administracyjnych dla MŚP, co umożliwiłoby im łatwiejszy dostęp do rynków kapitałowych i zróżnicowanie źródeł finansowania. Popiera również deklarowany cel wniosku, którym jest zwiększenie płynności akcji emitowanych przez emitentów działających na rynkach rozwoju MŚP. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Chociaż korzyści z notowania MŚP na przeznaczonych dla nich rynkach są oczywiste i chociaż poprawia i dywersyfikuje to ich możliwości finansowania, rynki publiczne UE mają de facto trudności z przyciągnięciem nowych emitentów, a liczba pierwszych ofert publicznych nie rośnie w znaczący sposób. Jedynie 3 000 z ponad 20 mln istniejących MŚP jest notowanych, a liczba pierwszych ofert publicznych zmniejszyła się o połowę w porównaniu z okresem sprzed kryzysu finansowego. Niewystarczająca płynność na tych rynkach przekłada się na wyższe koszty pozyskiwania kapitału przez emitentów, a także na niechęć posiadaczy kapitału do inwestycji, co oznacza, że pośrednicy rynkowi mają mniejszą skłonność do wspierania małych przedsiębiorstw notowanych. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Finansowanie kapitałowe ma kluczowe znaczenie dla innowacyjnych przedsiębiorstw, które tworzą wartość i wzrost, a zwłaszcza dla przedsiębiorstw mających wysoki profil ryzyka i zysku. Finansowanie kapitałowe etapu zalążkowego i wczesnego etapu rozwoju może pobudzić do tworzenia i rozwoju przedsiębiorstw, podczas gdy inne instrumenty kapitałowe, takie jak specjalistyczne platformy służące do notowania MŚP na giełdzie, mogą zapewnić środki finansowe dla zorientowanych na wzrost i innowacyjnych MŚP. Ponadto finansowanie kapitałowe może być bardziej stosowne od finansowania dłużnego dla MŚP, którym brakuje zabezpieczenia, które mają ujemny lub nieregularny przepływ środków pieniężnych bądź które wymagają dłuższych terminów zapadalności po to, by inwestycje się spłaciły (9). |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Rynki UE są nadal rozdrobnione i nie wydają się zdolne do obsługi dużej liczby pierwszych ofert publicznych. Europa ma pozornie silną pozycję, jeśli chodzi o rozwijające się innowacyjne przedsiębiorstwa oparte na zaawansowanych technologiach, lecz kiedy potrzebują one dużych inwestycji kapitałowych, zazwyczaj bankrutują. Szybko rozwijające się przedsiębiorstwa często opuszczają rynek UE na rzecz Stanów Zjednoczonych, poszukując bardziej dostępnych systemów opcji na akcje. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Przedsiębiorstwa notowane są mniej zależne od finansowania bankowego, mogą uzyskać dostęp do większej bazy inwestycji i są lepiej znane opinii publicznej. Pomimo tego należy dołożyć starań, by rozwinąć bardziej sprzyjające ramy regulacyjne w celu wsparcia dostępu do finansowania publicznego dla małych i średniej wielkości przedsiębiorstw, zwłaszcza poprzez promowanie marki rynków rozwoju MŚP. Za pomocą odpowiednich uregulowań należy zapewnić odpowiednią równowagę między ochroną inwestora a integralnością rynku. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | MŚP o zróżnicowanych źródłach finansowania są bardziej odporne i konkurencyjne, gdyż korzystają z niższych kosztów i lepszych perspektyw rozwoju. Umożliwia to stworzenie mocniejszego rynku pracy i lepszych możliwości dla obywateli poszukujących zatrudnienia bez względu na poziom wykształcenia. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | EKES zaleca, by Komisja Europejska rozważyła dalsze złagodzenie przepisów i wymogów związanych z rynkami rozwoju MŚP, tak by lepiej odróżnić je od rynków regulowanych i zwiększyć ich atrakcyjność jako pierwszych rynków. |
| --- | --- |

3.12.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | EKES popiera w pełni stałe wysiłki na rzecz uczynienia z rynków kapitałowych wiarygodnej alternatywy finansowania w ramach agendy unii rynków kapitałowych. Jednak nadal pojawia się pytanie, czy obecne starania wystarczą do zmniejszenia dużych barier występujących obecnie na rynku. MŚP nie wydają się zmieniać swego zachowania w zakresie finansowania, w związku z czym należy podwoić wysiłki. Komisja Europejska uznała, że stanowi on jedynie kolejny krok naprzód a nie pełne rozwiązanie wszystkich problemów na rynkach kapitałowych.

  Tabela 2


  Rodzaje finansowania, które zdaniem MŚP powinny być częściej stosowane w systemie finansowania w UE-28 w ciągu następnych 3 lat (10) |
| --- | --- |

4.1.

Tabela 2

Rodzaje finansowania, które zdaniem MŚP powinny być częściej stosowane w systemie finansowania w UE-28 w ciągu następnych 3 lat (10)

Image

| 4.2. | Ze względu na to, że wszystkie te cele są dosyć ambitne, przyszłość pokaże, czy zmniejszą one faktycznie koszty zgodności i obciążenia, a także czy będą promować płynność rynkową. EKES uważa jednak, że proponowane środki są krokiem we właściwym kierunku. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES uważa, że niewielka liczba MŚP uzyskujących dostęp do finansowania rynkowego wynika również z braku komunikacji na niższym szczeblu. Unijne komunikaty i narzędzia nie docierają do najniższego szczebla łańcucha, tzn. do MŚP, do których są kierowane. Ma to szereg przyczyn: główną z nich jest niewystarczająco proaktywna komunikacja i interakcja między Brukselą a państwami członkowskimi oraz stowarzyszeniami MŚP, partnerami społecznymi czy izbami handlowymi. EKES przestrzegał przed tym w swej wcześniejszej opinii (11), lecz do tej pory sytuacja poprawiła się w bardzo niewielkim stopniu. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Niewielką liczbę inwestorów instytucjonalnych na rynkach akcji i obligacji MŚP można wyjaśnić brakiem zachęt dla tych inwestorów, zwłaszcza jeżeli chodzi o opodatkowanie. EKES zaleca Komisji zastanowienie się nad tą kwestią. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES przyjmuje z zadowoleniem proponowane dwudniowe przedłużenie terminu ujawnienia transakcji wykonywanych przez osoby pełniące obowiązki zarządcze. Jest to istotne narzędzie zachowania przejrzystości i symetrii rynków młodych spółek, lecz trzydniowy termin był dla MŚP poważnym ograniczeniem. EKES uważa, że w trudniejszych okresach lub okresach większego obciążenia przedsiębiorstw proponowana poprawka doprowadzi do uproszczenia procedury. Zaleca, by Komisja rozważyła sposoby usunięcia obciążeń administracyjnych przedsiębiorstw i przeniesienia ich na inne podmioty takie jak właściwe organy krajowe. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES wyraził już swe pełne poparcie dla uproszczenia i usprawnienia wymogów dotyczących prospektu emisyjnego publikowanego w związku z publiczną ofertą papierów wartościowych na rynkach regulowanych, co zwiększa jego opłacalność i użyteczność dla inwestorów pod względem zawartych w nim informacji (12). Wszelkie nowe propozycje ukierunkowane na ten cel są bardzo mile widziane. Zważywszy na dużą ilość informacji, jaką zgodnie z rozporządzeniem w sprawie nadużyć na rynku i dyrektywą 2014/65/UE ujawnić muszą przedsiębiorstwa na rynkach rozwoju MŚP, EKES uważa, że prostszy prospekt na potrzeby przeniesienia wystarczy, by przedsiębiorstwa przeniosły się na rynek regulowany. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Ponadto EKES poparłby stopniowe upraszczanie prospektu na potrzeby przeniesienia na rynek regulowany dla przedsiębiorstw, które były notowane na rynku rozwoju MŚP przez odpowiednią liczbę lat. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES przyjmuje z zadowoleniem propozycję zachowania list osób mających stały dostęp do informacji poufnych dla spółek notowanych na rynkach rozwoju MŚP, gdyż liczba pracowników posiadających wgląd w informacje poufne jest ograniczona i w większości taka sama. Przynosi to znaczne ograniczenie obciążenia. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | EKES popiera zmiany systemu badań rynku, gdyż ułatwią one emitentom rynku rozwoju MŚP emisję obligacji korporacyjnych. Jeżeli chodzi o uzasadnienia, jakie mają przedstawiać emitenci rynków rozwoju MŚP w wypadku opóźnienia ujawnienia informacji poufnych, uważa, że wyjaśnienia wymagane przez właściwe organy krajowe na zasadzie ad hoc po powiadomieniu przez emitenta nie powinny być zbyt szczegółowe czy nakazowe. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Rozporządzenie w sprawie nadużyć na rynku jest źródłem kosztów administracyjnych i prawnych i może być postrzegane przez emitentów spoza UE jako przeszkoda w notowaniu na rynkach UE. EKES zaleca wprowadzenie dalszych zmian w celu dostosowania wymogów dla rynków rozwoju MŚP. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | O ile umowy o zapewnianiu płynności są przyjmowane z zadowoleniem, zwłaszcza na niewystarczająco rozwiniętych rynkach, wniosek na szczeblu europejskim stworzyłby równe warunki działania, na których można się oprzeć, ustalając warunki lokalne. EKES uważa, że przygotowywany obecnie przez Komisję 29. system umów o zapewnieniu płynności stworzy emitentom rynkowym możliwość zawarcia umowy o zapewnieniu płynności na podstawie przepisów krajowych, jeżeli takie istnieją, lub na podstawie ogólnoeuropejskiej regulacji. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Wniosek KE jest zdecydowanym krokiem naprzód. Jednak EKES proponuje przeprowadzanie regularnych ocen skutków w oparciu o szeroki dostęp do niepoufnych danych i analizy oparte na wskaźnikach ilościowych. |
| --- | --- |

4.12.

Bruksela, dnia 19 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 345 z 13.10.2017, s. 15.

1

(2)  Dz.U. C 345 z 13.10.2017, s. 15.

2

(3)  Marcin Szczepański, „Helping European SMEs to grow: Start-up and scale-up initiatives for business ventures in the EU”.

3

(4)  „EIBIS 2016/2017: Surveying Corporate Investment Activities, Needs and Financing in the EU”, Europejski Bank Inwestycyjny, 2017 r.

4

(5)  Apostolos Thomadakis, „Developing EU Capital Markets for SMEs: Mission impossible?”, ECMI Commentary nr 46, 4 września 2017 r.

5

ECMI Commentary

(6)  Dz.U. C 345 z 13.10.2017, s. 15.

6

(7)  Dz.U. C 177 z 18.5.2016, s. 9.

7

(8)  Dz.U. C 288 z 31.8.2017, s. 20.

8

(9)  Iota Kaousar Nassr i Gert Wehinger, „Opportunities and limitations of public equity markets for SMEs”, OECD Journal: Financial Market Trends 2015/1, 49–84.

9

OECD Journal: Financial Market Trends

(10)  Apostolos Thomadakis, „Developing EU Capital Markets for SMEs: Mission impossible?”, ECMI Commentary nr 46, 4 września 2017 r.

10

ECMI Commentary

(11)  Dz.U. C 345 z 13.10.2017, s. 15.

11

(12)  Dz.U. C 177 z 18.5.2016, s. 9.

12

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/85 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/85

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/103/WE z dnia 16 września 2009 r. w sprawie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych i egzekwowania obowiązku ubezpieczania od takiej odpowiedzialności”

[COM(2018) 336 final – 2018/0168 (COD)]

(2018/C 440/13)

| Sprawozdawca: | Christophe LEFÈVRE |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Christophe LEFÈVRE

| Wniosek o konsultację | Rada, 6.6.2018
  Parlament Europejski, 11.6.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna: | Art. 114 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 4.9.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 191/0/6 |

Wniosek o konsultację

Rada, 6.6.2018

Parlament Europejski, 11.6.2018

Podstawa prawna:

Art. 114 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

4.9.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

191/0/6

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) przyjmuje z zadowoleniem propozycje Komisji zawarte we wniosku dotyczącym zmiany dyrektywy w sprawie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych i egzekwowania obowiązku ubezpieczania od takiej odpowiedzialności. Jednocześnie Komitet ubolewa, że Komisja nie wykorzystała okazji, by przygotować się na zmiany związane z pojazdami autonomicznymi, pomimo obserwacji zawartych w ocenie skutków (1) towarzyszącej wnioskowi. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Jeśli chodzi o poprawę ochrony ofiar wypadków drogowych w sytuacji, gdy ubezpieczyciel jest niewypłacalny, Komitet uważa za słuszną propozycję, by wypłaty odszkodowania dokonywała instytucja państwa członkowskiego zamieszkania osoby poszkodowanej. Jednakże Komisja wyklucza korzystanie z instytucji w sytuacji, gdy osoba poszkodowana zgłosiła roszczenie bezpośrednio zakładowi ubezpieczeń lub podjęła działania prawne. Natomiast Komitet zaleca, by wykluczenie to nie miało zastosowania w przypadku, gdy w międzyczasie doszło do utraty zdolności finansowej ubezpieczyciela (upadłość, likwidacja), lub jeśli osoba poszkodowana upoważnia instytucję do zastępowania jej w ramach postępowania w celu szybszego otrzymania odszkodowania. Komitet zaleca, by mając do wyboru poziom odszkodowania (klasyfikację szkody) państwa, w którym doszło do wypadku, i państwa zamieszkania, wybierać poziom bardziej korzystny dla osoby poszkodowanej. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | W odniesieniu do poprawy uznawania oświadczeń o przebiegu ubezpieczenia, Komitet zaleca, by podawać imię i nazwisko uczestniczącego kierowcy i stopień jego odpowiedzialności za wystąpienie wypadku (pełna, częściowa, brak). Komitet zastanawia się nad treścią oświadczenia w kontekście przepisów krajowych, które obejmują pojazd niezależnie od osoby kierowcy, wobec przepisów wymagających ubezpieczenia pojazdu z zadeklarowanym kierowcą według taryfikacji uzależnionej od indywidualnego profilu ryzyka i szkodowości, czy też posiadacza prawa jazdy niezależnie od użytego pojazdu. Komitet wnioskuje, by Komisja wprowadziła wymóg wydawania oświadczeń o przebiegu ubezpieczenia i oświadczeń o szkodowości na zabezpieczonych nośnikach oraz by zezwoliła na korzystanie w celu sprawdzenia ich ważności z wzajemnie połączonych baz danych, do których dostęp będą miały służby porządkowe. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | W odniesieniu do kontroli ubezpieczenia mających zwalczać przypadki prowadzenia pojazdów nieubezpieczonych Komitet przyjmuje z zadowoleniem propozycję zastosowania w systemie krajowym technologii rozpoznawania tablic rejestracyjnych bez konieczności zatrzymywania pojazdów. W przypadku braku umowy ubezpieczenia Komitet zaleca unieruchomienie pojazdu do czasu przedstawienia zaświadczenia o posiadaniu ważnego ubezpieczenia. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Jeśli chodzi o harmonizację minimalnych sum gwarancyjnych, Komitet zaleca Komisji wyznaczenie ostatecznego terminu zakończenia wdrażania minimalnych progów odszkodowania. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | W kwestii zakresu stosowania dyrektywy Komitet przyjmuje z zadowoleniem wyjaśnienie dotyczące środka transportu na terenie publicznym lub prywatnym, nieruchomego lub w ruchu, poza zastosowaniem określonych pojazdów wyłącznie do celów rolniczych. Jednakże niezbędne będzie zagwarantowanie, aby pojazdy rolnicze poruszające się po drogach publicznych były objęte przepisami dyrektywy. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Na koniec, zgodnie z istniejącymi przepisami w przedmiotowej dziedzinie, Komitet stwierdza również, że propozycje Komisji są ukierunkowane na swobodny przepływ osób i towarów, a także na zasady rynku wewnętrznego gwarantujące swobodę świadczenia usług i swobodę przedsiębiorczości ubezpieczycieli. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Kontekst i wprowadzenie

| 2.1. | Komisja proponuje zmianę dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/103/WE (2) w sprawie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych i egzekwowania obowiązku ubezpieczania od takiej odpowiedzialności. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Zamiarem Komisji Europejskiej jest poprawa aktualnie niedostatecznej ochrony poszkodowanych w wypadkach drogowych, zmniejszenie różnic w traktowaniu w UE ubezpieczających w odniesieniu do systemu bonus/malus oraz uwzględnienie wyroków Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydanych od wdrożenia pierwszej unijnej dyrektywy w sprawie ubezpieczeń komunikacyjnych przyjętej w 1972 r. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Dyrektywa jest podstawowym instrumentem prawnym, który leży u podstaw sprawnego funkcjonowania jednolitego rynku pod względem swobody przemieszczania się na podstawie pojedynczej składki bez konieczności zakupu dodatkowego ubezpieczenia, i dlatego też ma na celu osiągnięcie wysokiego poziomu zbieżności w dziedzinie ochrony poszkodowanych w wypadkach drogowych. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Jej podstawę stanowi Międzynarodowy System Zielonej Karty, niebędący częścią porządku prawnego UE, do którego przyłączyło się 48 państw. Główne elementy dyrektywy 2009/103/WE obejmują:






  — | obowiązek objęcia pojazdów mechanicznych polisą ubezpieczenia komunikacyjnego od odpowiedzialności cywilnej ważną na całym terytorium UE za pojedynczą składkę, |
| --- | --- | --- |

2.4.

—

obowiązek objęcia pojazdów mechanicznych polisą ubezpieczenia komunikacyjnego od odpowiedzialności cywilnej ważną na całym terytorium UE za pojedynczą składkę,

| — | obowiązkowe minimalne sumy gwarancyjne, które muszą być zagwarantowane w ramach przedmiotowych polis ubezpieczeniowych (państwa członkowskie mogą wymagać wyższej sumy gwarancyjnej na szczeblu krajowym), |
| --- | --- |

—

obowiązkowe minimalne sumy gwarancyjne, które muszą być zagwarantowane w ramach przedmiotowych polis ubezpieczeniowych (państwa członkowskie mogą wymagać wyższej sumy gwarancyjnej na szczeblu krajowym),

| — | zakaz prowadzenia przez państwa członkowskie systematycznych kontroli ubezpieczeń pojazdów normalnie przebywających w innym państwie członkowskim, |
| --- | --- |

—

zakaz prowadzenia przez państwa członkowskie systematycznych kontroli ubezpieczeń pojazdów normalnie przebywających w innym państwie członkowskim,

| — | obowiązek utworzenia przez państwa członkowskie funduszy gwarancyjnych odpowiedzialnych za wypłatę odszkodowań poszkodowanym w wypadkach spowodowanych przez pojazdy nieubezpieczone lub nieustalone, |
| --- | --- |

—

obowiązek utworzenia przez państwa członkowskie funduszy gwarancyjnych odpowiedzialnych za wypłatę odszkodowań poszkodowanym w wypadkach spowodowanych przez pojazdy nieubezpieczone lub nieustalone,

| — | ochronę poszkodowanych w wypadkach drogowych w państwie członkowskim innym niż państwo członkowskie zamieszkania („odwiedzający poszkodowani”), |
| --- | --- |

—

ochronę poszkodowanych w wypadkach drogowych w państwie członkowskim innym niż państwo członkowskie zamieszkania („odwiedzający poszkodowani”),

| — | prawo ubezpieczającego do otrzymania od swojego ubezpieczyciela oświadczenia o przebiegu ubezpieczenia za ostatnie pięć lat. |
| --- | --- |

—

prawo ubezpieczającego do otrzymania od swojego ubezpieczyciela oświadczenia o przebiegu ubezpieczenia za ostatnie pięć lat.

| 2.5. | W ramach programu prac Komisji na 2016 r. i planu działania w sprawie detalicznych usług finansowych z marca 2017 r. przeprowadzono w 2017 r. ocenę (3) dyrektywy 2009/103/WE, a w tym samym roku Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał dwa wyroki. Na tej podstawie Komisja postanowiła o zajęciu stanowiska. |
| --- | --- |

2.5.

2.5.1.   Poprawa ochrony ofiar wypadków drogowych w przypadku niewypłacalności ubezpieczyciela

| 2.5.1.1. | Komisja proponuje wyznaczenie w każdym państwie członkowskim instytucji odpowiedzialnej za wypłatę odszkodowań stronom poszkodowanym mającym miejsce zwykłego pobytu na terytorium tych państw, co najmniej do wysokości kwot obowiązkowego ubezpieczenia, w odniesieniu do szkód na osobie lub szkód materialnych spowodowanych przez pojazd ubezpieczony, w przypadku braku odpowiedzi (wraz z uzasadnieniem) na kwestie poruszone w roszczeniu o odszkodowanie w terminie trzech miesięcy lub w przypadku upadłości bądź likwidacji zakładu ubezpieczeń lub reasekuracji. Nie dotyczy to sytuacji, gdy osoba poszkodowana zgłosiła roszczenie bezpośrednio zakładowi ubezpieczeń lub podjęła działania prawne, które są nadal w toku. |
| --- | --- |

2.5.1.1.

| 2.5.1.2. | Komisja przewiduje, że instytucja ta może domagać się zwrotu kwoty wypłaconej tytułem odszkodowania od instytucji w państwie osoby odpowiedzialnej. |
| --- | --- |

2.5.1.2.

2.5.2.   Ułatwienie uznawania oświadczeń o przebiegu ubezpieczenia, w szczególności w kontekście transgranicznym

| 2.5.2.1. | Dyrektywa wprowadza wymóg wydania oświadczenia o przebiegu ubezpieczenia komunikacyjnego w ciągu pięciu ostatnich lat. Ubezpieczyciele nie są zobowiązani do uwzględnienia oświadczenia przy wyliczaniu wysokości składek. |
| --- | --- |

2.5.2.1.

| 2.5.2.2. | Komisja zaleca znormalizowanie treści i formy tych oświadczeń, które powinny określać szczegółowo elementy umożliwiające dostosowanie stawek w zależności od szkodowości i zabezpieczające oświadczenie. |
| --- | --- |

2.5.2.2.

2.5.3.   Kontrole ubezpieczenia mające zwalczać przypadki prowadzenia pojazdów nieubezpieczonych

| 2.5.3.1. | Komisja zaleca stosowanie technologii rozpoznawania tablic rejestracyjnych w celu kontrolowania pojazdów bez ich zatrzymywania w ramach ogólnego krajowego systemu kontroli; procedura ta nie zakłóca swobodnego przepływu osób i pojazdów. |
| --- | --- |

2.5.3.1.

| 2.5.3.2. | Komisja zaznacza, że taka weryfikacja ubezpieczenia pojazdów wjeżdżających na terytorium kraju wymaga wymiany danych między państwami członkowskimi. |
| --- | --- |

2.5.3.2.

2.5.4.   Harmonizacja minimalnych sum gwarancyjnych

| 2.5.4.1. | Komisja stwierdza ponadto, że poziomy minimalnych sum odszkodowania różnią się w poszczególnych krajach, w szczególności z powodu braku ich dostosowania w okresie przejściowym. Komisja zaleca harmonizację minimalnych sum gwarancyjnych, lecz każde państwo członkowskie może narzucić wyższe progi. |
| --- | --- |

2.5.4.1.

2.5.5.   Zakres stosowania dyrektywy

| 2.5.5.1. | Komisja, uwzględniając trzy wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (4), określa szczegółowo zakres stosowania obowiązku posiadania ubezpieczenia komunikacyjnego od odpowiedzialności cywilnej przez wykluczenie wypadków, w których pojazd był użytkowany wyłącznie do celów rolniczych: wszelkie działania zgodne z normalną funkcją pojazdu jako środka transportu na drodze publicznej lub terenie prywatnym, niezależnie od tego, czy pojazd ten jest nieruchomy, czy też znajduje się w ruchu. |
| --- | --- |

2.5.5.1.

2.6.   Spójność z innymi politykami Unii

| 2.6.1. | Komisja stwierdza, że jej propozycje są ukierunkowane na swobodny przepływ osób i towarów, zasady rynku wewnętrznego gwarantujące swobodę świadczenia usług i swobodę przedsiębiorczości ubezpieczycieli. |
| --- | --- |

2.6.1.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES przyjmuje z zadowoleniem propozycje Komisji zawarte we wniosku dotyczącym zmiany dyrektywy w sprawie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych i egzekwowania obowiązku ubezpieczania od takiej odpowiedzialności. Są one wynikiem informacji zwrotnych przewidzianych w ramach legislacyjnych, ale również oceny skutków i konsultacji publicznych oraz uwzględnienia orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

3.1.

3.2.   Poprawa ochrony ofiar wypadków drogowych w przypadku niewypłacalności ubezpieczyciela

| 3.2.1. | Komitet uważa za słuszną propozycję wypłacania odszkodowań na rzecz osób poszkodowanych przez instytucję państwa członkowskiego zamieszkania w przypadku niewykonania zobowiązania przez ubezpieczyciela lub w przypadku braku odpowiedzi z uzasadnieniem w rozsądnym terminie; przyjmuje również z zadowoleniem fakt, że instytucja z kraju zamieszkania poszkodowanego może domagać się rekompensaty finansowej od instytucji państwa trzeciego ubezpieczonego odpowiedzialnego za szkodę. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Mając na uwadze, że jednocześnie wyklucza możliwość wypłaty odszkodowania przez instytucję na rzecz osoby poszkodowanej, jeśli osoba poszkodowana zgłosiła roszczenie bezpośrednio zakładowi ubezpieczeń lub gdy toczy się postępowanie sądowe, Komitet zaleca, by wykluczenie nie miało zastosowania w następujących przypadkach:






  — | jeśli w międzyczasie doszło do utraty zdolności finansowej ubezpieczyciela (upadłość, likwidacja), |
| --- | --- | --- |

3.2.2.

—

jeśli w międzyczasie doszło do utraty zdolności finansowej ubezpieczyciela (upadłość, likwidacja),

| — | w przypadku cofnięcia uprawnień organów nadzoru, |
| --- | --- |

—

w przypadku cofnięcia uprawnień organów nadzoru,

| — | jeśli osoba poszkodowana upoważnia instytucję do zastępowania jej w ramach postępowania w celu szybkiego otrzymania odszkodowania. |
| --- | --- |

—

jeśli osoba poszkodowana upoważnia instytucję do zastępowania jej w ramach postępowania w celu szybkiego otrzymania odszkodowania.

Komitet zaleca, by mając do wyboru poziom odszkodowania (klasyfikację szkody) państwa, w którym doszło do wypadku, i państwa zamieszkania, wybierać poziom bardziej korzystny dla osoby poszkodowanej.

3.3.   Ułatwienie uznawania oświadczeń o przebiegu ubezpieczenia, w szczególności w kontekście transgranicznym

| 3.3.1. | Komitet przyjmuje z zadowoleniem wprowadzenie wymogu wydawania znormalizowanego oświadczenia informacyjnego poświadczającego wystąpienie lub brak szkód w okresie ostatnich pięciu lat. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Komitet zaleca, by podawać między innymi imię i nazwisko uczestniczącego kierowcy i stopień jego odpowiedzialności za wystąpienie wypadku (pełna, częściowa, brak). |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Komitet zastanawia się nad treścią oświadczenia w kontekście przepisów krajowych, które obejmują pojazd niezależnie od osoby kierowcy, wobec przepisów wymagających ubezpieczenia pojazdu z zadeklarowanym kierowcą według taryfikacji uzależnionej od indywidualnego profilu ryzyka i szkodowości, czy też posiadacza prawa jazdy niezależnie od użytego pojazdu. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | Komitet zastanawia się jednak nad nową sytuacją pojazdów silnikowych pozbawionych kierowcy czy też ewentualnie nad pojęciem ponoszącego odpowiedzialność „kierowcy” w przypadku zdalnego prowadzenia pojazdu silnikowego. |
| --- | --- |

3.3.4.

| 3.3.5. | Komitet zauważa, że Komisja nie bierze pod uwagę stanowienia prawa w odniesieniu do fałszowania dokumentów w związku z oświadczeniami o szkodowości i oświadczeniami o przebiegu ubezpieczenia. |
| --- | --- |

3.3.5.

| 3.3.6. | Komitet wnioskuje, by Komisja wprowadziła wymóg wydawania oświadczeń o przebiegu ubezpieczenia i oświadczeń o szkodowości na zabezpieczonych nośnikach oraz by zezwoliła na korzystanie w celu sprawdzenia ich ważności z wzajemnie połączonych baz danych, do których dostęp będą miały służby porządkowe. |
| --- | --- |

3.3.6.

| 3.3.7. | Komitet zauważa, że Komisja nie porusza kwestii finansowania wdrożenia tych transgranicznych systemów wzajemnych połączeń. |
| --- | --- |

3.3.7.

3.4.   Kontrole ubezpieczenia mające zwalczać przypadki prowadzenia pojazdów nieubezpieczonych

| 3.4.1. | Komitet przyjmuje z zadowoleniem propozycję zastosowania w systemie krajowym technologii rozpoznawania tablic rejestracyjnych bez konieczności zatrzymywania pojazdów, pod warunkiem że prowadzone kontrole są częścią ogólnego krajowego systemu kontroli, nie mają charakteru dyskryminacyjnego i nie wymagają zatrzymania pojazdu. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Natomiast Komisja nie wypowiedziała się na temat postępowania w przypadku wykrycia pojazdu niechronionego polisą ubezpieczeniową. Komitet zaleca unieruchomienie pojazdu do czasu przedstawienia ważnego zaświadczenia o ubezpieczeniu lub zaświadczenia, którego termin ważności upłynął nie dawniej niż miesiąc wcześniej. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | Komisja zaznacza, że weryfikacja ubezpieczenia pojazdów wjeżdżających na terytorium kraju wymaga wymiany danych między państwami członkowskimi; w takim przypadku konieczna jest ochrona praw, wolności i uzasadnionego interesu osób, których te dane dotyczą, na podstawie ogólnego rozporządzenia UE o ochronie danych (RODO). |
| --- | --- |

3.4.3.

| 3.4.4. | Komisja nie wypowiada się jednak na temat odpowiedzialnego operatora oraz finansowania kosztów wdrożenia i obsługi wzajemnie połączonych baz danych ważnych lub nieważnych umów ubezpieczenia. |
| --- | --- |

3.4.4.

3.5.   Harmonizacja minimalnych sum gwarancyjnych

| 3.5.1. | Komitet zgadza się z analizą Komisji dotyczącą zróżnicowanych minimalnych progów, które przede wszystkim są niezgodne z prawem, ponieważ są niższe od progów przewidzianych w dyrektywie w niemal połowie państw członkowskich UE. |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | Oprócz prostego zalecenia harmonizacji progów (5) Komitet zaleca Komisji ustanowienie ostatecznej daty wdrożenia, którą może być koniec 2019 r., aby spowodować wprowadzenie minimalnych sum gwarancyjnych, skoro termin już minął. |
| --- | --- |

3.5.2.

| 3.5.3. | Komitet zaleca, by mając do wyboru poziom odszkodowania (klasyfikację szkody) państwa, w którym doszło do wypadku, i państwa zamieszkania, wybierać poziom bardziej korzystny dla osoby poszkodowanej. |
| --- | --- |

3.5.3.

3.6.   Zakres stosowania dyrektywy

| 3.6.1. | Komitet przyjmuje z zadowoleniem wyjaśnienie dotyczące środka transportu na terenie publicznym lub prywatnym, nieruchomego lub w ruchu, co wyklucza zastosowanie wyłącznie do celów rolniczych. Jednakże niezbędne będzie zagwarantowanie, aby pojazdy rolnicze poruszające się po drogach publicznych były objęte przepisami dyrektywy. |
| --- | --- |

3.6.1.

3.7.   Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki

| 3.7.1. | Komitet stwierdza, że propozycje Komisji są ukierunkowane na swobodny przepływ osób i towarów oraz są zgodne z zasadami rynku wewnętrznego gwarantującymi swobodę świadczenia usług i swobodę przedsiębiorczości ubezpieczycieli. |
| --- | --- |

3.7.1.

Bruksela, dnia 19 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  https://ec.europa.eu/transparency/regdoc/rep/10102/2018/EN/SWD-2018-247-F1-EN-MAIN-PART-1.PDF.

1

(2)  Dz.U. L 263 z 7.10.2009, s. 11.

2

(3)  https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/initiatives/ares-2017-3714481_en.

3

(4)  Wyroki w sprawach Vnuk (2014 C-162/13), Rodrigues de Andrade (2017 C-514/16) i Torreiro (2017 C-334/16).

4

(5)  Dyrektywa 84/5/EWG, zmieniona dyrektywą 2005/14/WE.

5

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/90 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/90

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wymogów dotyczących homologacji typu pojazdów silnikowych i ich przyczep oraz układów, komponentów i oddzielnych zespołów technicznych przeznaczonych do tych pojazdów, w odniesieniu do ich ogólnego bezpieczeństwa oraz ochrony osób znajdujących się w pojeździe i niechronionych uczestników ruchu drogowego, zmieniającego rozporządzenie (UE) 2018/... oraz uchylające rozporządzenia (WE) nr 78/2009, (WE) nr 79/2009 i (WE) nr 661/2009”

[COM(2018) 286 final – 2018/0145 COD]

(2018/C 440/14)

| Sprawozdawca: | Raymond HENCKS |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Raymond HENCKS

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 28.5.2018
  Rada, 4.6.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 114 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 4.9.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 193/1/2 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 28.5.2018

Rada, 4.6.2018

Podstawa prawna

Art. 114 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

4.9.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

193/1/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | W minionych dziesięcioleciach bezpieczeństwo ruchu drogowego w Unii Europejskiej uległo znacznej poprawie dzięki zaostrzeniu przepisów ruchu drogowego, wymogów dotyczących zachowania kierowców i warunków pracy oraz szkolenia kierowców zawodowych, ulepszeniu infrastruktury drogowej i poprawie wydajności działań służb ratownictwa, jak i zaostrzeniu wymogów prawnych Unii Europejskiej w zakresie bezpieczeństwa pojazdów, na które przemysł samochodowy zawsze reagował wdrożeniem innowacyjnych rozwiązań technicznych. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Niemniej jednak liczba osób zabitych w wypadkach drogowych w Unii Europejskiej pozostaje o wiele wyższa w stosunku do przedstawionego przez UE w białej księdze w sprawie transportu z 2011 r. celu „wizji zero” zakładającego, że Unia powinna do 2050 r. zmniejszyć liczbę śmiertelnych ofiar wypadków prawie do zera i obniżyć o połowę całkowitą liczbę śmiertelnych ofiar wypadków drogowych do 2020 r. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Większość wypadków drogowych spowodowana jest wyłącznie błędem ludzkim, związanym ze zbyt dużą prędkością, nieuwagą lub prowadzeniem pojazdu po spożyciu alkoholu. Należy zatem bardziej wspierać obywateli UE, a nawet zmuszać ich, by przez odpowiednie zachowania brali na siebie podstawową odpowiedzialność za bezpieczeństwo własne oraz innych uczestników ruchu drogowego na terenie Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Należy wobec tego przyjąć zintegrowane podejście do bezpieczeństwa w ruchu drogowym, obejmujące zachowania kierowców, warunki pracy i umiejętności kierowców zawodowych oraz infrastrukturę. Inny ważny element bezpieczeństwa stanowią też pokładowe systemy bezpieczeństwa, zdolne do przewidywania błędów ludzkich i zapobiegania im. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Komisja zamierza wprowadzić obowiązek wyposażania wszystkich pojazdów w szeroki zakres zaawansowanych środków bezpieczeństwa w formie standardowego wyposażenia pojazdów drogowych, a mianowicie w systemy kontroli ciśnienia w oponach, inteligentnego dostosowania prędkości, monitorowania senności i uwagi kierowcy, wykrywania rozproszenia uwagi, wykrywania obiektów przy cofaniu, awaryjny sygnał stopu oraz system hamowania awaryjnego. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES aprobuje również koncepcję, aby samochody ciężarowe i autobusy były wyposażone w obowiązkowy system wykrywania niechronionych uczestników ruchu drogowego znajdujących się w pobliżu z przodu i obok pojazdu oraz ostrzegania przed nimi, aby pojazdy te były zaprojektowane i skonstruowane w taki sposób, by zwiększyć widoczność niechronionych uczestników ruchu drogowego z fotela kierowcy, oraz by posiadały system ostrzegania przed niezamierzoną zmianą pasa ruchu. EKES z zadowoleniem przyjmuje dodatkowy obowiązek projektowania i konstruowania autobusów w taki sposób, aby były dostępne dla osób o ograniczonych możliwościach poruszania się, w tym osób na wózkach inwalidzkich. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Niemniej Komitet zastanawia się, dlaczego Komisja nie wprowadziła wymogu montażu alkomatów blokujących zapłon i ograniczyła się jedynie do wprowadzenia ułatwień w zakresie montażu takich urządzeń. EKES uważa, że montaż alkomatu powinien być obowiązkowy, a nie opcjonalny. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Ponadto EKES zaleca wprowadzenie rejestratora zdarzeń (wypadków) także dla samochodów ciężarowych i autobusów, ponieważ nawet jeśli tachografy dostarczają część danych dotyczących jazdy, nie zapisują one kluczowych danych opisujących okoliczności w trakcie i po wypadku. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | W efekcie EKES żałuje, że systemy bezpieczeństwa montowane dobrowolnie przez producentów, bardziej rygorystyczne niż te określone w przepisach Unii Europejskiej, ograniczają się często do modeli z wyższego segmentu, ze szkodą dla tańszych modeli, pozbawionych zaawansowanych i nieobowiązkowych systemów bezpieczeństwa. Wynika z tego, że nie wszyscy obywatele Unii Europejskiej mają dostęp do pojazdów charakteryzujących się równoważnym poziomem bezpieczeństwa. W celu zmiany takiego stanu rzeczy EKES zaleca Komisji, aby – w odniesieniu do omawianego rozporządzenia i co do ogólnej zasady – nakazała jak najszybsze dostosowanie norm europejskich do rozwoju technologicznego. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Dotyczy to również pojazdów ciężarowych i autobusów w odniesieniu do systemu wykrywania niechronionych uczestników ruchu drogowego znajdujących się w pobliżu z przodu i po prawej stronie pojazdu oraz ostrzegania przed nimi; montaż takiego systemu jest przewidziany we wniosku dotyczącym rozporządzenia, o którym mowa, ale również powinien stać się obowiązkowy jak najszybciej. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Wstęp

| 2.1. | W minionych dziesięcioleciach bezpieczeństwo ruchu drogowego uległo znacznej poprawie zwłaszcza dzięki zastosowaniu zaawansowanych systemów pokładowych, modernizacji infrastruktury drogowej, zaostrzeniu przepisów kodeksu drogowego, kampaniom zwiększającym świadomość kierowców oraz szybkości i kompetencji działania służb ratownictwa. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Niemniej pomimo starań Komisji, która za pośrednictwem różnych programów i zaleceń dąży do zharmonizowania zasad bezpieczeństwa w całej Unii Europejskiej, nadal istnieją znaczne różnice między poszczególnymi państwami członkowskimi. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Na przykład:






  — | sygnalizacja drogowa i minimalny wiek uprawniający do prowadzenia pojazdu nie są ujednolicone, |
| --- | --- | --- |

2.3.

—

sygnalizacja drogowa i minimalny wiek uprawniający do prowadzenia pojazdu nie są ujednolicone,

| — | korzystanie z telefonu komórkowego za kierownicą z użyciem zestawu głośnomówiącego jest dopuszczone w niektórych państwach, |
| --- | --- |

—

korzystanie z telefonu komórkowego za kierownicą z użyciem zestawu głośnomówiącego jest dopuszczone w niektórych państwach,

| — | w zależności od państwa członkowskiego dopuszczalne stężenie alkoholu we krwi mieści się w zakresie od zerowej tolerancji do bardziej pobłażliwego podejścia, |
| --- | --- |

—

w zależności od państwa członkowskiego dopuszczalne stężenie alkoholu we krwi mieści się w zakresie od zerowej tolerancji do bardziej pobłażliwego podejścia,

| — | różne są ograniczenia prędkości, |
| --- | --- |

—

różne są ograniczenia prędkości,

| — | wymagania dotyczące wyposażenia bezpieczeństwa dla rowerzystów (kask) i kierowców samochodów (kamizelka odblaskowa, trójkąt sygnalizacyjny, apteczka, gaśnica) nie są takie same. |
| --- | --- |

—

wymagania dotyczące wyposażenia bezpieczeństwa dla rowerzystów (kask) i kierowców samochodów (kamizelka odblaskowa, trójkąt sygnalizacyjny, apteczka, gaśnica) nie są takie same.

| 2.4. | W 2017 r. liczba osób zabitych na drogach Unii Europejskiej wyniosła 25 300, co oznacza spadek o 2 % w ujęciu rocznym (1), który jest jednak zdecydowanie niewystarczający do znacznego obniżenia całkowitej liczby śmiertelnych ofiar wypadków drogowych (2) w ramach „wizji zero” zakładającej, że Unia powinna do 2050 r. zmniejszyć liczbę śmiertelnych ofiar wypadków prawie do zera. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | W ubiegłym roku około 135 000 osób zostało poważnie rannych (3), w tym wielu pieszych, rowerzystów i motocyklistów, których Komisja uważa za niechronionych uczestników ruchu drogowego. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Według Komisji Europejskiej koszt społeczno-gospodarczy wypadków drogowych szacuje się na 120 mld EUR rocznie (opieka zdrowotna, niezdolność do pracy itp.). |
| --- | --- |

2.6.

3.   Wniosek Komisji

| 3.1. | Omawiana inicjatywa jest częścią trzeciego pakietu na rzecz mobilności „Europa w ruchu”, którego celem jest bezpieczniejsza i bardziej dostępna mobilność w Europie, bardziej konkurencyjny przemysł europejski, większe bezpieczeństwo europejskich miejsc pracy i lepsze dostosowanie do konieczności przeciwdziałania zmianie klimatu, w szczególności przez zaostrzenie wymogów dotyczących systemów bezpieczeństwa pojazdów drogowych. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Ponieważ aktualne przepisy dotyczące unijnej procedury homologacji typu pojazdu w ramach ochrony pieszych i bezpieczeństwa technologii wodorowych w znacznym stopniu nie nadążają za rozwojem technologii, uchyla się rozporządzenia (WE) nr 78/2009 (ochrona pieszych), (WE) nr 79/2009 (pojazdy silnikowe napędzane wodorem) i (WE) nr 661/2009 (wymagania techniczne w zakresie homologacji typu pojazdów silnikowych dotyczące ich bezpieczeństwa ogólnego) i zastępuje się je równoważnymi regulaminami ONZ i zmianami do nich, za przyjęciem których Unia głosowała lub które Unia stosuje zgodnie z decyzją 97/836/WE. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Ogólnie rzecz biorąc, zachowano zakres rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa ogólnego pojazdów, lecz na poziomie obecnie obowiązujących systemów bezpieczeństwa pojazdów i związanych z nimi wyłączeń rozszerzono zakres zastosowania, aby obejmował on również wszystkie kategorie pojazdów oraz aby usunięte zostały obowiązujące zwolnienia dotyczące samochodów sportowo-użytkowych (sport utility vehicle – SUV) i samochodów dostawczych. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | W projekcie rozporządzenia określono ogólne wymogi techniczne dotyczące homologacji typu pojazdów, układów, komponentów i oddzielnych zespołów technicznych oraz przedstawiono wykaz obszarów bezpieczeństwa, w odniesieniu do których w prawodawstwie wtórnym opracowano (lub należy opracować) szczegółowe przepisy. W załączniku do projektu rozporządzenia będącego przedmiotem opinii wymieniono wszystkie regulaminy bezpieczeństwa drogowego ONZ stosowane obowiązkowo w UE. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Przedmiotowy wniosek przewiduje również uprawnienie Komisji do określania w aktach delegowanych szczegółowych przepisów i wymogów technicznych. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Rozszerzono zakres zastosowania wymogu dotyczącego wyposażenia samochodów osobowych w system monitorowania ciśnienia w oponach w celu objęcia nim wszystkich kategorii pojazdów. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Określono w odniesieniu do wszystkich pojazdów szereg obowiązkowych zaawansowanych systemów bezpieczeństwa, takich jak inteligentne dostosowanie prędkości, systemy monitorowania senności i uwagi kierowcy lub wykrywania rozproszenia uwagi, wykrywanie obiektów przy cofaniu, awaryjny sygnał stopu, ułatwienia w zakresie montażu alkomatów blokujących zapłon oraz system hamowania awaryjnego. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Samochody osobowe oraz dostawcze powinny być ponadto wyposażone w:






  — | rejestrator danych na temat zdarzeń (wypadków), |
| --- | --- | --- |

3.8.

—

rejestrator danych na temat zdarzeń (wypadków),

| — | system utrzymywania pojazdu na pasie ruchu, oraz |
| --- | --- |

—

system utrzymywania pojazdu na pasie ruchu, oraz

| — | przedni układ zabezpieczający tak zaprojektowany i zbudowany, aby zapewniać niechronionym uczestnikom ruchu drogowego większą strefę zabezpieczenia przed uderzeniem głową. |
| --- | --- |

—

przedni układ zabezpieczający tak zaprojektowany i zbudowany, aby zapewniać niechronionym uczestnikom ruchu drogowego większą strefę zabezpieczenia przed uderzeniem głową.

Samochody ciężarowe (kategorie N2 i N3) oraz autobusy (kategorie M2 i M3) powinny być wyposażone w:

| — | system wykrywania niechronionych uczestników ruchu drogowego znajdujących się w pobliżu z przodu i obok pojazdu oraz ostrzegania przed nimi, a także powinny być zaprojektowane i skonstruowane w taki sposób, aby zwiększyć widoczność niechronionych uczestników ruchu drogowego z fotela kierowcy, |
| --- | --- |

—

system wykrywania niechronionych uczestników ruchu drogowego znajdujących się w pobliżu z przodu i obok pojazdu oraz ostrzegania przed nimi, a także powinny być zaprojektowane i skonstruowane w taki sposób, aby zwiększyć widoczność niechronionych uczestników ruchu drogowego z fotela kierowcy,

| — | system ostrzegania przez niezamierzoną zmianą pasa ruchu. |
| --- | --- |

—

system ostrzegania przez niezamierzoną zmianą pasa ruchu.

Co więcej, autobusy powinny być projektowane i konstruowane w taki sposób, aby zapewnić dostępność dla osób o ograniczonych możliwościach poruszania się, w tym osób na wózkach inwalidzkich.

Pojazdy napędzane wodorem powinny spełniać wymogi przewidziane w załączniku V do przedmiotowego rozporządzenia.

W kwestii pojazdów zautomatyzowanych należy dalej rozwijać szczegółowe przepisy bezpieczeństwa i przepisy techniczne, które mają stanowić podstawę do wprowadzenia pojazdów zautomatyzowanych.

4.   Uwagi ogólne

| 4.1. | EKES przyjmuje z zadowoleniem wprowadzenie przez Komisję wymogu obowiązkowego stosowania szeregu zaawansowanych środków bezpieczeństwa jako standardowego wyposażenia pojazdów drogowych. Należy jednak przypomnieć, że – obok przeglądu minimalnych obowiązkowych norm dla nowych pojazdów sprzedawanych na rynku europejskim – należy w większym stopniu wspierać obywateli UE, a nawet wymagać od nich, aby przez odpowiednie zachowania brali na siebie podstawową odpowiedzialność za bezpieczeństwo własne i innych uczestników ruchu drogowego na terenie Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Bez dodatkowych środków dotyczących zachowania uczestników ruchu, warunków pracy i umiejętności kierowców zawodowych i infrastruktury drogowej same nowe środki dotyczące pokładowych systemów bezpieczeństwa pojazdów, chociaż bardzo przydatne i niezbędne, mogą mieć ograniczony wpływ na zamierzone ograniczenie liczby poważnych wypadków drogowych. Utrzymująca się wysoka liczba wypadków drogowych, która z kolei prowadzi do licznych ofiar śmiertelnych i poważnych obrażeń, wymaga dodatkowo dynamicznej korekty polityki bezpieczeństwa drogowego, w której – oprócz zaostrzenia wymogów dotyczących systemów bezpieczeństwa pojazdów drogowych i środków zapobiegawczych – uwzględnione też zostaną środki zniechęcające skierowane do osób, które nie przestrzegają przepisów lub narażają życie swoje lub innych na niebezpieczeństwo. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES uważa, że mimo iż należy wspierać technologie interakcji między kierowcami i inteligentne systemy transportowe (ITS), nie można oczekiwać, że mobilność przyszłości, zwłaszcza inteligentne systemy transportowe i systemy całkowicie zautomatyzowanej jazdy, zdoła rozwiązać – w perspektywie średnio- i krótkoterminowej – obecne problemy. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Według Komisji zmienione ramy regulacyjne będą lepiej dostosowane do zwiększenia ochrony niechronionych uczestników ruchu drogowego. W art. 3 pkt 1 omawianego rozporządzenia zdefiniowano niechronionego uczestnika ruchu jako „użytkownika drogi korzystającego z dwukołowego pojazdu z napędem lub niezmotoryzowanego uczestnika ruchu drogowego, takiego jak rowerzysta lub pieszy”. EKES jest zdania, że definicja ta nie obejmuje wszystkich kategorii wysokiego ryzyka, między innymi osób szczególnie narażonych w związku z ich wiekiem (dzieci, osoby starsze) lub niepełnosprawnością. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Powszechnie wiadomo, że zagrożenia, jakim podlegają uczestnicy ruchu drogowego, wynikają głównie z zachowania kierowców (nadmierna prędkość, kierowanie pojazdem pod wpływem alkoholu lub środków odurzających, korzystanie z przenośnych urządzeń elektronicznych w trakcie prowadzenia pojazdu, chwile rozproszenia uwagi, stany fizyczny kierowców, zbyt długi czas prowadzenia pojazdu, nieprzestrzeganie czasu odpoczynku) i nieodpowiedniej infrastruktury (brak elementów drogi przeznaczonych wyłącznie dla pieszych, brak oświetlenia dostosowanego do warunków). |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES aprobuje więc wprowadzenie przez Komisję – w celu zapobiegania tego rodzaju zagrożeniom – obowiązku montowania w nowych pojazdach:






  — | systemu adaptacyjnej regulacji i inteligentnego dostosowania prędkości, który, poza względami bezpieczeństwa, wspiera oszczędny styl jazdy, a tym samym ograniczenie emisji spalin, |
| --- | --- | --- |

4.6.

—

systemu adaptacyjnej regulacji i inteligentnego dostosowania prędkości, który, poza względami bezpieczeństwa, wspiera oszczędny styl jazdy, a tym samym ograniczenie emisji spalin,

| — | systemu monitorowania ciśnienia w oponach, |
| --- | --- |

—

systemu monitorowania ciśnienia w oponach,

| — | zaawansowanych systemów monitorowania senności kierowcy i wykrywania rozproszenia uwagi. |
| --- | --- |

—

zaawansowanych systemów monitorowania senności kierowcy i wykrywania rozproszenia uwagi.

| 4.7. | Niemniej Komitet zastanawia się, dlaczego we wniosku dotyczącym rozporządzenia nie wprowadzono wymogu montażu alkomatów blokujących zapłon i ograniczono się do ułatwień w zakresie montażu takich urządzeń. Według badań przeprowadzonych przez „Verband der TÜV e.V” (4), 11 % wypadków w 2016 r. spowodowanych było przez kierowców w stanie nietrzeźwości. Biorąc pod uwagę fakt, że liczbę przypadków prowadzenia pojazdów w stanie nietrzeźwości określa stosunek 1 do 600, liczba wypadków wynikających z jazdy pod wpływem alkoholu szacowana jest na ponad 25 %. EKES uważa, że montaż alkomatu nie powinien ograniczać się wyłącznie do recydywistów, którym zatrzymano prawo jazdy wyrokiem sądu za prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających, lecz powinien stanowić ogólny obowiązek. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES zaleca wprowadzenie rejestratora zdarzeń (wypadków) także dla samochodów ciężarowych i autobusów, ponieważ nawet jeśli tachografy dostarczają część danych dotyczących jazdy, nie zapisują one kluczowych danych opisujących okoliczności w trakcie i po wypadku. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Z przeprowadzonego przez Komisję badania wpływu załączonego do omawianego wniosku dotyczącego rozporządzenia wynika, że w okresie 16 lat wprowadzenie nowych systemów bezpieczeństwa powinno przyczynić się do zmniejszenia o 24 794 liczby ofiar śmiertelnych oraz do zmniejszenia o 140 740 liczby osób, które odniosły poważne obrażenia. EKES zastanawia się, czy takie szacunki liczbowe z dokładnością do jedności nie zostaną uznane za mało wiarygodne i czy nie podważą wartości dodanej całej oceny skutków. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Ponadto EKES zwraca uwagę na fakt, że producenci dobrowolnie konstruują pojazdy odpowiadające bardziej rygorystycznym normom niż jest to wymagane w przepisach europejskich. Niestety ulepszenia te dotyczą często modeli z wyższego segmentu sprzedawanych na głównych rynkach państw członkowskich, ze szkodą dla tańszych modeli, pozbawionych zaawansowanych i nieobowiązkowych systemów bezpieczeństwa. Wynika z tego, że nie wszyscy obywatele Unii Europejskiej mają dostęp do pojazdów charakteryzujących się równoważnym poziomem bezpieczeństwa. W celu zmiany takiego stanu rzeczy EKES zaleca Komisji, aby nakazała jak najszybsze dostosowanie norm europejskich do rozwoju technologicznego.
  Dotyczy to również pojazdów ciężarowych i autobusów w odniesieniu do systemu wykrywania uczestników ruchu drogowego znajdujących się w pobliżu z przodu i obok pojazdu oraz ostrzegania przed nimi (martwe pole); jak najszybciej należy wprowadzić obowiązek montażu tego systemu. |
| --- | --- |

4.10.

Dotyczy to również pojazdów ciężarowych i autobusów w odniesieniu do systemu wykrywania uczestników ruchu drogowego znajdujących się w pobliżu z przodu i obok pojazdu oraz ostrzegania przed nimi (martwe pole); jak najszybciej należy wprowadzić obowiązek montażu tego systemu.

Bruksela, dnia 19 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Komunikat prasowy Komisji z dnia 10 kwietnia 2018 r., IP/18/2761.

1

(2)  Komunikat prasowy Komisji z dnia 10 kwietnia 2018 r., IP/18/2761.

2

(3)  Komunikat prasowy Komisji z dnia 10 kwietnia 2018 r., IP/18/2761.

3

(4)  https://etsc.eu/wp-content/uploads/5_VdTÜV_DeVol_Brussels.PPT_17.06.18.pdf.

4

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/95 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/95

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady uzupełniający prawodawstwo w zakresie homologacji typu UE w odniesieniu do wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z Unii”

[COM(2018) 397 final – 2018/0220(COD)]

(2018/C 440/15)

| Sprawozdawca: | Séamus BOLAND |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Séamus BOLAND

| Konsultacja | Parlament Europejski, 2.7.2018
  Rada, 3.7.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 4.9.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 198/0/7 |

Konsultacja

Parlament Europejski, 2.7.2018

Rada, 3.7.2018

Podstawa prawna

art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

4.9.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

198/0/7

1.   Wnioski

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji Europejskiej dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady uzupełniającego prawodawstwo w zakresie homologacji typu UE w odniesieniu do wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z Unii. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES uważa, że we wniosku skoncentrowano się na praktycznych krokach stanowiących niezbędną odpowiedź na realne konsekwencje dla sektora produkcji i dystrybucji pojazdów oraz konsumentów powstałe w wyniku nieuniknionych zmian prawnych w zakresie kwestii związanych z wydawaniem świadectw homologacji typu przez organy Zjednoczonego Królestwa na podstawie prawa UE. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | W tym kontekście EKES uważa, że wniosek ten powinien posłużyć za wzorzec dla wielu kolejnych podobnych porozumień wymaganych na skutek brexitu. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES zaleca, by w porozumieniu w sprawie tego wniosku uznać, że potrzebny jest rozsądny okres wprowadzający przed wykonaniem pełnego wdrożenia nowego systemu. Ogólnie rzecz biorąc, termin ustania członkostwa Zjednoczonego Królestwa, przyjęty na 29 marca, jest o wiele zbyt bliski i należy go opóźnić na zasadach ustalonych między Zjednoczonym Królestwem a UE. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES przyjmuje, że po ustaniu członkostwa Zjednoczonego Królestwa brytyjskie agencje homologacji typu nie będą już mogły wydawać świadectw pojazdów zgodnie z prawodawstwem UE, a producenci z siedzibą w Zjednoczonym Królestwie będą musieli wystąpić o homologację od jednej z 27 agencji z siedzibą w UE. EKES zwraca uwagę, że rząd Zjednoczonego Królestwa uważa, że jego agencję należy międzynarodowo uznać za agencję homologacji typu, i zaleca wyjaśnienie wszelkich wątpliwości na tym polu. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES odnotowuje, że wniosek ten zostanie wdrożony w ramach parametrów, które określone zostaną w negocjowanym ogólnym porozumieniu o ustaniu członkostwa. Zaleca zatem, by nie osłabiać postanowień tego wniosku. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES odnotowuje, że w UE wprowadzane będą zmiany i poprawki do dyrektyw ze względu na pojawianie się nowych technologii, nowych informacji itd. Zaleca zatem, by porozumienia były wystarczająco elastyczne, aby można było prowadzić rzeczywiste negocjacje. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES zaleca, by wszystkie porozumienia ogólne w sprawie handlu, a także w sprawie ustania członkostwa, uwzględniały, jak wielki jest rynek UE i Zjednoczonego Królestwa, oraz uważa, że wszystkie porozumienia powinny gwarantować brak negatywnych zakłóceń na tym rynku. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES zdecydowanie zaleca, by ważne systemy informacji, szkolenia i doradztwa były opatrzone odpowiednimi zasobami i przejrzyście dostępne dla wszystkich części tego sektora, w tym dla zainteresowanych podmiotów konsumenckich i środowiskowych. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES przyjmuje, że choć wniosek ten nie ma wpływu na „prawa podstawowe”, prawa konsumentów zawsze będą w polu zainteresowania, i w związku z tym zaleca, by uwzględniano ten fakt przez cały okres wdrożenia. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Informacje ogólne

| 2.1. | W dniu 23 czerwca 2016 r. w wyniku referendum w sprawie członkostwa w UE Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej postanowiło opuścić Unię Europejską. Ta decyzja obejmuje Gibraltar. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W dniu 29 marca 2017 r. Zjednoczone Królestwo zawiadomiło UE o zamiarze wystąpienia z Unii Europejskiej zgodnie z art. 50 Traktatu o Unii Europejskiej. Po jego uruchomieniu rozpoczęto proces negocjacji w sprawie ustania członkostwa w UE w celu pomyślnego pokierowania nowymi, złożonymi ustaleniami prawnymi. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Przewiduje się, że po osiągnięciu porozumienia od dnia 30 marca 2019 r. Zjednoczone Królestwo nie będzie już państwem członkowskim UE i stanie się państwem trzecim, o ile w porozumieniu nie zostanie zaproponowana nowa data rozpoczęcia. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Przyjmuje się, że ustanie członkostwa sprawi, że potrzeba będzie rozwiązać wiele praktycznych kwestii związanych z ogólnounijnymi przepisami dotyczącymi towarów i usług. W szczególności z dniem ustania członkostwa agencje homologacji typu z siedzibą w Wielkiej Brytanii nie będą już pełnić roli unijnych organów regulacji. To z kolei niesie konsekwencje dla obecnych i przyszłych uregulowań dotyczących towarów, w tym tych już homologowanych. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Należy jednak zaznaczyć, że dokładne stanowisko Zjednoczonego Królestwa w odniesieniu do brytyjskich agencji homologacji typu będzie przedmiotem negocjowanego ogólnego porozumienia, nad którym nadal trwają prace. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Jedną z konsekwencji będzie zakłócenie wielu łańcuchów dostaw produktów, które są dostosowane do dostarczania towarów w sposób wydajny kosztowo i terminowy do wszystkich państw członkowskich, w tym Wielkiej Brytanii. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | We wniosku wyrażono świadomość faktu, że należy zachować wszystkie normy jakości i zapewnić, by nie osłabiano norm związanych ze środowiskiem i konsumentami. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Wniosek ten może posłużyć za wzorzec dla wielu kolejnych podobnych porozumień i w tym kontekście jest ważne, by miał poparcie wszystkich zainteresowanych podmiotów i szerokiej opinii publicznej. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | We wniosku stwierdzono, że nie niesie on konsekwencji dla ochrony praw podstawowych. EKES zaznacza jednak, że zmiany w strukturach uregulowań mające wpływ na towary zawsze niosą konsekwencje dla konsumentów. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | W niniejszej opinii skupiono się na sytuacji związanej z systemem homologacji typu, który ma zastosowanie do silników motorowych, pojazdów używanych do przewozu towarów oraz silników wykorzystywanych w maszynach stacjonarnych. |
| --- | --- |

2.10.

3.   Streszczenie wniosku Komisji

| 3.1. | Wniosek Komisji ma na celu stawienie czoła unijnym ramom legislacyjnym, które zarządzają systemem homologacji typu mającym zastosowanie do wielu produktów, a które nie będą się już stosować do Zjednoczonego Królestwa po ustaniu jego członkostwa w Unii. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | We wniosku Komisji w szczególności odwołano się do następującego prawodawstwa, na które, w zależności od uregulowań przejściowych zawartych w porozumieniu o ustaniu, zmiany te będą miały wpływ:






  — | dyrektywy 2007/46/WE dotyczącej homologacji typu pojazdów silnikowych i przyczep (mającej zostać zastąpioną rozporządzeniem, które będzie stosowane od dnia 1 września 2020 r.), |
| --- | --- | --- |

3.2.

—

dyrektywy 2007/46/WE dotyczącej homologacji typu pojazdów silnikowych i przyczep (mającej zostać zastąpioną rozporządzeniem, które będzie stosowane od dnia 1 września 2020 r.),

| — | rozporządzenia (UE) nr 168/2013 w sprawie homologacji typu pojazdów dwu- lub trzykołowych oraz czterokołowców, |
| --- | --- |

—

rozporządzenia (UE) nr 168/2013 w sprawie homologacji typu pojazdów dwu- lub trzykołowych oraz czterokołowców,

| — | rozporządzenia (UE) nr 167/2013 w sprawie homologacji typu pojazdów rolniczych i leśnych, oraz |
| --- | --- |

—

rozporządzenia (UE) nr 167/2013 w sprawie homologacji typu pojazdów rolniczych i leśnych, oraz

| — | rozporządzenia (UE) 2016/1628 w sprawie homologacji typu w odniesieniu do silników przeznaczonych do maszyn mobilnych nieporuszających się po drogach. |
| --- | --- |

—

rozporządzenia (UE) 2016/1628 w sprawie homologacji typu w odniesieniu do silników przeznaczonych do maszyn mobilnych nieporuszających się po drogach.

| 3.3. | We wniosku jasno stwierdzono, że obecny brytyjski organ udzielający homologacji typu nie będzie już mógł funkcjonować w tym zakresie zgodnie z prawodawstwem UE. Aby zatem w sposób ciągły zachować zgodność z prawodawstwem UE i zachować dostęp do europejskich rynków, producenci, którzy uzyskali homologacje w Zjednoczonym Królestwie, będą musieli uzyskać nowe homologacje od jednego z organów udzielających homologacji typu w państwach UE-27. Dotyczy to również produktów już produkowanych. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Choć widoczne są znaczące konsekwencje dla przyszłej roli brytyjskiego organu udzielającego homologacji typu, pojawiły się istotne wątpliwości co do przyszłości produkcji pojazdów w Zjednoczonym Królestwie i w UE. Wątpliwości te koncentrują się wokół niepewności prawa w odniesieniu do brytyjskich homologacji typu i rozmycia jednej z głównych zasad rozporządzenia, czyli zachowania spójności regulacyjnej w całej Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Wniosek ma na celu zmierzenie się z tymi kwestiami za pomocą tymczasowej modyfikacji obecnych reguł, by producenci, których to dotyczy, mogli zwrócić się o udzielenie homologacji w którymkolwiek państwie UE-27 i by towarzyszyło temu jak najmniej niedogodności. Główne punkty to:






  — | zainteresowani producenci mogą występować o nowe homologacje typu dla istniejących typów do organu udzielającego homologacji typu UE-27, |
| --- | --- | --- |

3.5.

—

zainteresowani producenci mogą występować o nowe homologacje typu dla istniejących typów do organu udzielającego homologacji typu UE-27,

| — | badania, na których opiera się homologacja typu w Zjednoczonym Królestwie, nie muszą być powtarzane, z uwagi na to, że służba techniczna nie została wcześniej wyznaczona ani zgłoszona przez organ udzielający homologacji typu UE-27, |
| --- | --- |

—

badania, na których opiera się homologacja typu w Zjednoczonym Królestwie, nie muszą być powtarzane, z uwagi na to, że służba techniczna nie została wcześniej wyznaczona ani zgłoszona przez organ udzielający homologacji typu UE-27,

| — | takie homologacje mogą zostać przyznane, jeżeli spełnione są wymogi dotyczące nowych pojazdów, układów, komponentów i oddzielnych zespołów technicznych, a nie nowych typów pojazdów, |
| --- | --- |

—

takie homologacje mogą zostać przyznane, jeżeli spełnione są wymogi dotyczące nowych pojazdów, układów, komponentów i oddzielnych zespołów technicznych, a nie nowych typów pojazdów,

| — | należy pomóc w identyfikacji nowych organów udzielających homologacji typu dla produktów już wprowadzonych i jeszcze niewycofanych z rynku. Ma to na celu uniknięcie sytuacji, w której nie ma organu odpowiedzialnego za przeprowadzanie kontroli zgodności eksploatacyjnej ani za wydanie ewentualnego przyszłego nakazu wycofania. |
| --- | --- |

—

należy pomóc w identyfikacji nowych organów udzielających homologacji typu dla produktów już wprowadzonych i jeszcze niewycofanych z rynku. Ma to na celu uniknięcie sytuacji, w której nie ma organu odpowiedzialnego za przeprowadzanie kontroli zgodności eksploatacyjnej ani za wydanie ewentualnego przyszłego nakazu wycofania.

| 3.6. | We wniosku Komisji przyjęto, że należy chronić konsumentów w zakresie bezpieczeństwa pojazdów i zachowania norm środowiskowych. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | We wniosku jasno stwierdzono, że zadania organów udzielających homologacji typu nie kończą się na etapie produkcji czy wprowadzenia do obrotu pojazdu, układu, komponentu lub oddzielnego zespołu technicznego, ale trwają przez kilka lat po wprowadzeniu tych produktów do obrotu. |
| --- | --- |

3.7.

4.   Uwagi

| 4.1. | Producenci samochodów wymagają nowych świadectw nie tylko na nowe modele, które wprowadzane są co około siedem lat, lecz także na istotne modyfikacje projektu lub silnika, co może zdarzać się częściej. Ze względu na ten fakt tym pilniej należy zagwarantować, by po brexicie sprawnie przestawiono się na nowe mechanizmy regulacyjne wymagane do ich produkcji. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Około 56 % brytyjskich pojazdów jest eksportowanych do Europy, a jedynie 7 % europejskich pojazdów eksportowanych jest do Zjednoczonego Królestwa. Jednak dane pomiarowe funkcji rynku zastosowane do podaży części zamiennych sugerują bardziej złożony układ, co wymaga sprawnego systemu regulacyjnego. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES odnotowuje, że pomimo publikacji tego wniosku nie można zmierzyć jego skutków ze względu na ogromną niepewność towarzyszącą obecnym negocjacjom między UE a Zjednoczonym Królestwem. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES uważa, że wniosek lepiej pasuje do udanych negocjacji porozumienia między Wielką Brytanią a UE. W takiej sytuacji istniałoby wystarczające porozumienie, by wdrażać środki pozwalające na prowadzenie handlu w pewnej formie unii celnej lub jednolitego rynku. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES zgadza się z poniższym stanowiskiem opublikowanym przez Izbę Gmin (piąte sprawozdanie z sesji 2017–2019 zatytułowane „The impact of Brexit on the automotive sector” [Wpływ brexitu na sektor motoryzacyjny]: „Trudno sobie wyobrazić, by w sytuacji braku porozumienia lub stosowania taryf WTO dla wielonarodowych producentów – czyli większości brytyjskiego sektora motoryzacyjnego – miało ekonomiczny sens, by siedziba ich produkcji znajdowała się w Zjednoczonym Królestwie”. Zatem w sytuacji „braku porozumienia” wniosek wymagałby przeglądu, by zagwarantować, że jest wystarczająco treściwy, by poradzić sobie w takiej sytuacji. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Zjednoczone Królestwo i UE nie uzgodniły jeszcze, na czym będzie polegać przyszła rola brytyjskiego organu udzielającego homologacji typu. EKES uważa, że ustalenie tej kwestii ma kluczowe znaczenie, jeżeli nowy system regulacyjny ma działać z sukcesem. |
| --- | --- |

4.6.

5.   Wyzwania

| 5.1. | EKES przyjmuje z zadowoleniem cele wniosku, a szczególnie zamiar obniżenia kosztów dla sektora w zakresie opóźnień na granicach i niepotrzebnej biurokracji, przy jednoczesnym zapewnieniu, by miały zastosowanie najwyższe normy. EKES uważa jednak, że osiągnięcie tych celów stanowi ogromne wyzwanie, biorąc pod uwagę, że należy opracować cały nowy system regulacyjny. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | EKES odnotowuje też jednak, że taki system niewątpliwie przyczyniłby się do wyższych kosztów, przede wszystkim ze względu na fakt, że Wielka Brytania przestanie być państwem członkowskim i jak inne państwa niebędące członkami będą jej oczywiście dotyczyć inne ustalenia. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Kwestie, których dotyczą uregulowania, takie jak środowisko, prawa konsumentów, jakość produktów itd. często są przedmiotem nowych lub zmieniających się wewnętrznych praw Unii i trwających dyrektyw. EKES uważa, że zarówno UE, jak i Zjednoczone Królestwo będą musiały zapewnić, by porozumienie w sprawie systemu regulacyjnego było wystarczająco elastyczne, by podołać tej sytuacji i by nie występowały zakłócenia. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Proces produkcji i dystrybucji pojazdów w UE rozwijał się w silnie zintegrowany sposób. Działa wiele złożonych i wydajnych łańcuchów dostaw, które zdaniem wszystkich ekspertów i EKES-u znacząco się zmienią po ustaniu członkostwa Zjednoczonego Królestwa w UE. EKES jest także zdania, że takie zakłócenia obniżą wydajność tych systemów. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Ze względu na dużą liczbę pojazdów wyprodukowanych w Wielkiej Brytanii eksportowanych w UE EKES jest szczególnie zaniepokojony faktem, że wszelkie wykluczenie Zjednoczonego Królestwa z tego rynku negatywnie wpłynie na całkowitą konkurencyjność, co z kolei podniesie koszty dla wszystkich sektorów gospodarki i dla konsumentów. Zatem we wniosku Komisji, w którym opowiedziano się za ochroną wszystkich interesów, należy zagwarantować ciągłe zobowiązanie się do tego, oraz należy je zapisać w przyszłych porozumieniach. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Złożoność proponowanych zmian wymaga silnych zobowiązań obu stron, by zapewniać kompleksowe informacje i programy szkoleń dla sektora oraz dla każdej z agencji homologacji typu. Oznacza to poważne wyzwanie w zakresie zasobów i wymaga znacznych nakładów czasu. Wymagania czasowe będą szczególnym wyzwaniem ze względu na obecny harmonogram występowania Zjednoczonego Królestwa z UE, który określono zgodnie z art. 50. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Biorąc pod uwagę czas, jaki zabierają negocjacje porozumienia, i okres, jaki zajmie dostosowanie różnych systemów, EKES uważa, że potrzebny będzie okres przejściowy po dacie ustania członkostwa w marcu 2019 r. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Ponieważ korzystny wynik oznacza zachowanie ciągłości obecnego systemu zarządzającego przemieszczaniem się pojazdów i produktów powiązanych między Zjednoczonym Królestwem a UE, EKES uważa, że pojazdy wyprodukowane w Zjednoczonym Królestwie będą musiały dostosować się do uregulowań UE. Odnotowano więc, że o ile Zjednoczone Królestwo nie będzie w jakiś sposób stowarzyszone z unią celną lub jednolitym rynkiem, bardzo trudno będzie zastosować ten wniosek. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | EKES uważa, że nowy status Zjednoczonego Królestwa jako państwa niebędącego członkiem UE będzie w sposób ciągły rodzić wyzwania dla systemu uregulowań dotyczących pojazdów, maszyn mobilnych i stacjonarnych. Zatem brak możliwości szybkiego poradzenia sobie z tymi problemami zmusi w końcu producentów do zmiany charakteru ich łańcuchów dostaw, co wpłynie na ciągłość dostępności produktów i koszty ponoszone przez klientów. |
| --- | --- |

5.9.

Bruksela, dnia 19 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/100 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/100

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 469/2009 dotyczące dodatkowego świadectwa ochronnego dla produktów leczniczych”

[COM(2018) 317 final – 2018/0161 (COD]

(2018/C 440/16)

| Samodzielny sprawozdawca: | János WELTNER |
| --- | --- |

Samodzielny sprawozdawca:

János WELTNER

| Wniosek o konsultację | Rada, 21.6.2018
  Parlament Europejski, 2.7.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| | |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 4.9.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 20.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 167/2/7 |

Wniosek o konsultację

Rada, 21.6.2018

Parlament Europejski, 2.7.2018

Podstawa prawna

Art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

4.9.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

20.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

167/2/7

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES odnotowuje, że Komisja w dokumencie roboczym służb Komisji (SWD) zanalizowała cztery warianty rozwiązania obecnych problemów wynikających z obowiązującego statusu dodatkowego świadectwa ochronnego (SPC). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES zgadza się z wnioskiem Komisji Europejskiej (KE), by zaproponować zmianę zgodną z wariantem 4 (1), tj. by wprowadzić przepisy dotyczące zwolnienia zarówno do celów wywozu, jak i do celów magazynowania, w drodze zmiany rozporządzenia (WE) nr 469/2009. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Komitet jest zadowolony z tego, że omawiany wniosek nie narusza ochrony SPC, jeżeli chodzi o wprowadzanie produktów na rynek UE. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Przyjmuje także z zadowoleniem fakt, że posiadacze SPC w UE zachowają wyłączność rynkową w państwach członkowskich przez cały okres objęty ochroną SPC. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES przywiązuje najwyższą wagę do zapewnienia na rynkach trzecich, na których ochrona albo nie obowiązuje, albo wygasła, uczciwych warunków konkurencji producentom z siedzibą w UE, którzy wprowadzają generyczne i biopodobne produkty lecznicze na rynki pozaunijne. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES zdecydowanie popiera zabezpieczenia zapewniające przejrzystość i ochronę przed ewentualnym przekierowaniem na unijny rynek generycznych i biopodobnych produktów leczniczych, z którymi powiązany jest produkt oryginalny podlegający ochronie SPC. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Komitet podziela stanowisko Komisji dotyczące MŚP z uwagi na ich ważną rolę w wytwarzaniu leków generycznych i opracowywaniu leków biopodobnych. MŚP będą mogły lepiej planować swoje działania rynkowe wraz z wejściem w życie nowego SPC. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES popiera plan Komisji dotyczący dokonania oceny prawodawstwa w zakresie sierocych i pediatrycznych produktów leczniczych w latach 2018–2019. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES rozumie powody leżące u podstaw stanowiska Komisji, w myśl którego nie przedłoży ona obecnie wniosku dotyczącego jednolitego SPC, mimo że byłoby to korzystne, z uwagi na to, że pakiet dotyczący jednolitego patentu nie wszedł jeszcze w życie. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES popiera zmianę rozporządzenia (WE) nr 469/2009 w formie określonej w dokumencie COM(2018) 317. Jednocześnie EKES zaleca, by Komisja zaproponowała zmianę rozporządzenia (WE) nr 469/2009 w wersji przedstawionej w dokumencie COM(2018) 317, aby zagwarantować natychmiastowe zastosowanie zwolnienia dotyczącego wytwarzania produktów objętych SPC. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Kontekst

| 2.1. | SPC przedłuży okres skutecznej ochrony patentów na nowe produkty lecznicze tam, gdzie wymagane jest zezwolenie na wprowadzenie ich do obrotu. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Posiadacz zarówno patentu, jak i SPC korzysta z maksymalnie 15-letniego okresu ochrony od chwili uzyskania pierwszego zezwolenia na wprowadzenie danego produktu do obrotu w UE. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Korzyści płynące z posiadania SPC są znaczne. Z uwagi na to, że SPC zapewnia swemu posiadaczowi te same prawa co patent podstawowy, monopol wynikający z patentu podstawowego (patentu odniesienia) zostaje rozszerzony, dzięki czemu jego posiadacz jest w stanie uniemożliwić konkurentom wykorzystanie wynalazku (produkcja leku, oferowanie go na sprzedaż, jego przechowywanie itp.) w państwach członkowskich, w których wydano SPC. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Dodatkowe świadectwo ochronne stanowi rekompensatę za nakłady poniesione z tytułu prac badawczych. Powinno ono również rekompensować dodatkowe badania, monitorowanie i oczekiwanie w okresie pomiędzy złożeniem wniosku o udzielenie patentu a otrzymaniem zezwolenia na wprowadzenie danego produktu na rynek. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | SPC może zostać wydane w UE pod następującymi warunkami: |
| --- | --- |

2.5.

| 2.5.1. | W momencie złożenia wniosku o dodatkową ochronę produkt chroniony jest patentem podstawowym. |
| --- | --- |

2.5.1.

| 2.5.2. | Produkt nie był już wcześniej przedmiotem świadectwa. |
| --- | --- |

2.5.2.

| 2.5.3. | Wydano już pierwsze ważne zezwolenie administracyjne na wprowadzenie produktu na rynek jako produktu leczniczego. |
| --- | --- |

2.5.3.

| 2.6. | Opinie zainteresowanych stron (2) wskazują, że obecnie SPC stawia producentów generycznych i biopodobnych produktów leczniczych z siedzibą w UE w niekorzystnej sytuacji względem producentów mogących produkować generyczne i biopodobne produkty lecznicze poza UE. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | W swej obecnej formie unijne SPC zwiększa zależność od przywozu leków i produktów farmaceutycznych spoza UE. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Światowy rynek farmaceutyczny zmienił się. Szybko rozwijające się gospodarki (o wschodzących rynkach farmaceutycznych – ang. pharmerging), w połączeniu ze starzejącymi się społeczeństwami w tradycyjnych regionach uprzemysłowionych, wywołały ogromne zapotrzebowanie na leki. Ogółem łączne wydatki na produkty lecznicze wzrosły z 950 mld EUR w 2012 r. do 1,1 bln EUR w 2017 r. (USA 40 %, Chiny 20 %, UE poniżej 15 %). Do 2022 r. biologiczne produkty lecznicze stanowić będą 25 % wartości rynku farmaceutycznego. Równocześnie coraz większy udział w rynku zdobywają generyczne i biopodobne produkty lecznicze, które do 2020 r. mogą stanowić 80 % produktów leczniczych według wielkości sprzedaży i około 28 % wartości globalnej sprzedaży. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Medicines for Europe twierdzi, że generyczne i biopodobne produkty lecznicze stanowią 56 % (według wielkości sprzedaży) produktów leczniczych dostarczanych obecnie w UE. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Wyjątek Bolara (3) wyeliminował niezamierzony skutek uboczny silnej ochrony patentowej, zgodnie z założeniem, że wolna konkurencja powinna być dozwolona z chwilą wygaśnięcia ochrony. Zwolnienie to dotyczy wytwarzania produktów na potrzeby badań i prób klinicznych i miało zapewnić jak najszybsze wejście na rynek generycznego produktu leczniczego po wygaśnięciu patentu lub SPC. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Jeśli chodzi o zwolnienie dotyczące wytwarzania produktów objętych SPC, to sytuacja przedsiębiorstw w UE podobna jest do tej przed wprowadzeniem wyjątku Bolara. Podczas gdy uzasadnionym powodem wprowadzenia SPC jest niedopuszczenie do wytwarzania konkurencyjnych produktów na potrzeby wprowadzania do obrotu na rynku UE w okresie obowiązywania dodatkowego świadectwa ochronnego, ma to dwie niezamierzone i nieprzewidziane konsekwencje, a mianowicie: |
| --- | --- |

2.11.

| 2.11.1. | Uniemożliwia wytwarzanie generycznych i biopodobnych produktów leczniczych w UE oraz ich wywóz do państw trzecich (gdzie nie obowiązuje ochrona prawna) w okresie objętym SPC w UE. |
| --- | --- |

2.11.1.

| 2.11.2. | Uniemożliwia ich wytwarzanie w UE (a następnie składowanie) wystarczająco wcześnie, aby mogły być wprowadzane na rynek UE natychmiast „od pierwszego dnia”. |
| --- | --- |

2.11.2.

| 2.12. | Producenci generycznych i biopodobnych produktów leczniczych (z siedzibą w państwie członkowskim, w którym złożono wniosek dotyczący SPC w odniesieniu do referencyjnego produktu leczniczego) napotykają następujące problemy: |
| --- | --- |

2.12.

| 2.12.1. | W okresie ochronnym zapewnianym przez świadectwo referencyjnego produktu leczniczego w UE producenci nie mogą wytwarzać tego produktu w żadnym celu, w tym w celu wywozu poza UE do krajów, w których ochrona SPC w odniesieniu do referencyjnego produktu leczniczego wygasła lub nigdy nie istniała, podczas gdy producenci z siedzibą w państwach trzecich mogą to czynić. |
| --- | --- |

2.12.1.

| 2.12.2. | Natychmiast po wygaśnięciu świadectwa: producenci nie są gotowi do wejścia na rynek UE od pierwszego dnia, ponieważ unijny system SPC nie zezwala do tego czasu na wytwarzanie tych produktów. Natomiast producenci z siedzibą w państwach trzecich, w których ochrona referencyjnego produktu leczniczego w ramach SPC wygasła wcześniej lub nigdy nie istniała, są gotowi do wejścia na rynek UE od pierwszego dnia poprzez wywóz, co daje im znaczną przewagę konkurencyjną. |
| --- | --- |

2.12.2.

| 2.13. | Sektor generycznych i biopodobnych produktów leczniczych zapewnia obecnie 160 tys. miejsc pracy w UE (Medicines for Europe). Należy zapobiec utracie miejsc pracy, w szczególności wymagających wysokich kwalifikacji, a także utracie fachowej wiedzy i drenażowi mózgów do krajów spoza UE, zwłaszcza do Azji, poprzez pilną zmianę rozporządzenia w sprawie SPC. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | UE była pionierem w opracowywaniu procedur regulacyjnych dotyczących zatwierdzania biopodobnych produktów leczniczych: Europejska Agencja Leków (EMA) wydała pozwolenie na pierwszy biopodobny produkt leczniczy w 2006 r., podczas gdy Amerykański Urząd ds. Żywności i Leków (FDA) uczynił to dopiero w 2015 r. Istnieją jednak wyraźne sygnały wskazujące, że Europa traci obecnie swoją przewagę konkurencyjną, podczas gdy jej partnerzy handlowi nadrabiają zaległości. W związku z tym UE musi pilnie przywrócić konkurencyjność producentów generycznych i biopodobnych produktów leczniczych z siedzibą w UE. Niepodjęcie działań lub odroczenie inicjatywy jeszcze bardziej osłabiłoby przemysł UE i zniweczyłoby efekt pionierski i przewagę konkurencyjną UE, zwłaszcza w sektorze biopodobnych produktów leczniczych. |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Zgodnie ze strategią jednolitego rynku należy dokonać ukierunkowanej zmiany określonych aspektów SPC w celu rozwiązania następujących problemów: |
| --- | --- |

2.15.

| 2.15.1. | Utrata rynków eksportowych w niechronionych państwach trzecich. |
| --- | --- |

2.15.1.

| 2.15.2. | Zapewnienie producentom generycznych i biopodobnych produktów leczniczych z siedzibą w UE wejścia od pierwszego dnia na rynki państw członkowskich poprzez wprowadzenie w unijnym prawodawstwie dotyczącym SPC zwolnienia dotyczącego wytwarzania produktów objętych dodatkowym świadectwem ochronnym, co umożliwiłoby wytwarzanie generycznych i biopodobnych produktów leczniczych w obrębie UE w okresie objętym SPC; |
| --- | --- |

2.15.2.

| 2.15.3. | Rozdrobnienie wynikające z nierównomiernego wdrażania obecnego systemu SPC w państwach członkowskich, które można będzie rozwiązać w powiązaniu ze zbliżającym się wprowadzeniem jednolitego patentu i ewentualnym późniejszym utworzeniem jednolitego tytułu dodatkowych świadectw ochronnych; |
| --- | --- |

2.15.3.

| 2.15.4. | Rozdrobnione wdrożenie wyjątku Bolara w zakresie badań naukowych. |
| --- | --- |

2.15.4.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Czego możemy się spodziewać po nowych regulacjach? |
| --- | --- |

3.1.

| 3.1.1. | Wzmocnienie i zachowanie zdolności produkcyjnych i wiedzy fachowej w UE, a tym samym ograniczenie niepotrzebnego przenoszenia produkcji lub outsourcingu. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Poprawa dostępu pacjentów w UE do produktów leczniczych poprzez dywersyfikację geograficznych źródeł dostaw, co pozwoli zwiększyć produkcję krajową. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Usunięcie przeszkód stojących przed przedsiębiorstwami chcącymi rozpocząć produkcję leków generycznych i biopodobnych w UE, zwłaszcza przeszkód stojących przed MŚP, które mają większe trudności w ich przezwyciężaniu i które mogą napotkać problemy, jeśli będą musiały stawić czoła konkurencji spoza UE. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | Z uwagi na to, że zdolności produkcyjne stworzone do celów wywozu mogą przed wygaśnięciem świadectwa zostać wykorzystane w celu dostarczania produktów na rynek UE od pierwszego dnia, oczekuje się, że zwiększy to również w pewnym stopniu dostęp do produktów leczniczych w Unii dzięki umożliwieniu szybszego wejścia na rynek generycznych i biopodobnych produktów leczniczych po wygaśnięciu świadectw, tym samym zapewniając dostęp do szerszego zakresu przystępnych produktów leczniczych po zakończeniu okresu ochrony patentowej i ochrony SPC. Powinno to mieć pozytywny wpływ na krajowe budżety na ochronę zdrowia. |
| --- | --- |

3.1.4.

| 3.1.5. | Wniosek spowoduje, że pacjenci w UE będą mieli w pewnym stopniu większy dostęp do produktów leczniczych – w szczególności w tych państwach członkowskich, w których dostęp do niektórych referencyjnych produktów leczniczych (np. do określonych biologicznych produktów leczniczych) jest utrudniony – dzięki stworzeniu warunków, które pomogą powiązanym generycznym i biopodobnym produktom leczniczym w szybszym wejściu na rynek Unii po wygaśnięciu odpowiednich świadectw. Zdywersyfikuje on także geograficzne pochodzenie produktów leczniczych dostępnych w UE, i w związku z tym wzmocni łańcuch dostaw i bezpieczeństwo dostaw. |
| --- | --- |

3.1.5.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | KE może znaleźć jakiś sposób na wykorzystanie funduszy UE, by wspierać budowanie zdolności produkcyjnych w państwach członkowskich do celów wywozu w okresie objętym SPC. Mogłoby to umożliwić szybsze rozwinięcie produkcji niektórych wyrobów, a tym samym wprowadzenie ich na rynek UE od pierwszego dnia. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Komisja może wspierać działania zainteresowanych organizacji pozarządowych mające na celu opracowanie wskaźników monitorowania i oceny nowych SPC, by w przyszłości zwiększyć udział w rynku UE generycznych i biopodobnych produktów leczniczych wyprodukowanych w Unii. |
| --- | --- |

4.2.

Bruksela, dnia 20 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  SWD(2018) 240 final, s. 29.

1

(2)  SWD(2018) 242 final.

2

(3)  Dyrektywy 2001/83/WE i 2001/82/WE.

3

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/104 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/104

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zmiany i sprostowania rozporządzenia (UE) nr 167/2013 w sprawie homologacji i nadzoru rynku pojazdów rolniczych i leśnych”

(COM(2018) 289 final – 2018/0142 (COD))

(2018/C 440/17)

| Sprawozdawca: | Mindaugas MACIULEVIČIUS |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Mindaugas MACIULEVIČIUS

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 28.5.2018
  Rada, 1.6.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 4.9.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 190/2/3 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 28.5.2018

Rada, 1.6.2018

Podstawa prawna

Art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

4.9.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

190/2/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES przyjmuje z zadowoleniem wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie zmiany i sprostowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 167/2013 (1). Wniosek przedstawiono po otrzymaniu informacji zwrotnych od zainteresowanych stron i państw członkowskich w pierwszym okresie wdrażania i w związku z tym należy go poprzeć. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES popiera przedłużenie o kolejne pięć lat uprawnienia Komisji do przyjmowania niezbędnych aktów delegowanych, gdyż istnieje stała potrzeba aktualizacji różnych elementów procesu homologacji typu. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES przyjmuje z zadowoleniem zdecydowane zobowiązanie Komisji do konsultowania się z różnymi zainteresowanymi stronami i partnerami społecznymi w odniesieniu do każdej inicjatywy w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES odnotowuje działania Komisji na szczeblu międzynarodowym. Nowe standardy wprowadzane aktami delegowanymi są określane w ścisłej współpracy z międzynarodowymi organami roboczymi, takimi jak specjalne grupy robocze Europejskiej Komisji Gospodarczej ONZ i OECD. |
| --- | --- |

1.4.

2.   Wniosek Komisji

| 2.1. | Po otrzymaniu informacji zwrotnych od zainteresowanych stron i państw członkowskich w pierwszym okresie wdrażania Komisja we wniosku zmienia rozporządzenie (UE) nr 167/2013 w kontekście postępu technicznego w celu uaktualnienia niektórych wymogów i skorygowania niektórych błędów redakcyjnych. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Ściślej rzecz biorąc omawiany akt wprowadza wyjaśnienia do dwóch definicji kategorii ciągników oraz koryguje niektóre terminy, ważne dla jednolitego stosowania rozporządzenia bez możliwości interpretacji, oraz odniesienia do uchylonego aktu prawnego. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W rozporządzeniu (EU) nr 167/2013 uprawnia się Komisję do ustanowienia, w stosownych przypadkach, szczegółowych wymagań technicznych, procedur badań i dopuszczalnych wartości w czterech aktach delegowanych dotyczących: (i) bezpieczeństwa pracy (wymogi dotyczące konstrukcji pojazdów); (ii) bezpieczeństwa funkcjonalnego; (iii) układów hamulcowych; oraz (iv) efektywności środowiskowej i osiągów napędu. Okres obowiązywania uprawnienia upłynął już 21 marca 2018 r. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Omawiany wniosek przedłuża przekazane Komisji uprawnienia w zakresie przyjmowania aktów delegowanych na okres kolejnych 5 lat i ustanawia automatyczne przedłużenie, chyba że Rada lub Parlament Europejski wyraźnie wyrażą sprzeciw. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES przyjmuje z zadowoleniem omawiany wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie zmiany i sprostowania rozporządzenia (UE) nr 167/2013. Stanowi on odpowiedź na obawy zgłoszone przez zainteresowane strony i państwa członkowskie oraz aktualizuje niektóre wymogi i poprawia błędy redakcyjne, przez co zwiększa stosowalność i jasność tekstu prawnego. Jest to oczywiście korzystne dla wszystkich. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Jeśli chodzi o przedłużenie o kolejne pięć lat uprawnienia Komisji do przyjmowania aktów delegowanych, EKES zasadniczo zgadza się z wnioskiem i jest zadowolony z tego, że – tak jak zawsze postulował – Komisja uznała za stosowne przedłużenie przekazania uprawnień na czas określony z możliwością przedłużenia na dalsze okresy, o ile Rada i Parlament nie zgłoszą zastrzeżeń (2). |
| --- | --- |

3.2.

Bruksela, dnia 19 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. L 60 z 2.3.2013, s. 1; Dz.U. C 54 z 19.2.2011, s. 42.

1

(2)  Dz.U. C 345 z 13.10.2017, s. 67.

2

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/106 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/106

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Nowoczesny budżet dla Unii, która chroni, wspiera i broni. Wieloletnie ramy finansowe na lata 2021–2027«”

[COM(2018) 321 final]

„Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady określającego wieloletnie ramy finansowe na lata 2021–2027”

[COM(2018) 322 final/2 – 2018/0166 (APP)]

„Wniosek dotyczący decyzji Rady w sprawie systemu zasobów własnych Unii Europejskiej”

[COM(2018) 325 final – 2018/0135 (CNS)]

„Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady w sprawie metod i procedury udostępniania zasobów własnych opartych na wspólnej skonsolidowanej podstawie opodatkowania osób prawnych, na unijnym systemie handlu uprawnieniami do emisji i na niepoddawanych recyklingowi odpadach opakowaniowych z tworzyw sztucznych oraz w sprawie środków w celu zaspokojenia potrzeb gotówkowych”

[COM(2018) 326 final – 2018/0131 (NLE)]

„Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady określającego środki wykonawcze dotyczące systemu zasobów własnych Unii Europejskiej”

[COM(2018) 327 final – 2018/0132 (APP)]

oraz „Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie Rady (EWG, Euratom) nr 1553/89 w sprawie ostatecznych jednolitych warunków poboru środków własnych pochodzących z podatku od wartości dodanej”

[COM(2018) 328 final – 2018/0133 (NLE)]

(2018/C 440/18)

| Sprawozdawca: | Javier DOZ ORRIT |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Javier DOZ ORRIT

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 18.6.2018
  Rada Unii Europejskiej, 25.7.2018 i 5.9.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| | |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 7.9.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 140/3/7 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 18.6.2018

Rada Unii Europejskiej, 25.7.2018 i 5.9.2018

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

7.9.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

140/3/7

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES uznaje wysoką europejską wartość dodaną programów, na które we wniosku Komisji dotyczącym wieloletnich ram finansowych (WRF) na lata 2021–2027 przypada największy wzrost wydatków. EKES kwestionuje jednak to, że wzrosty te planowane są kosztem poważnych cięć środków przeznaczonych na politykę spójności (-10 %) i wspólną politykę rolną (WPR, - 15 %) w wyniku dążenia do zmniejszenia budżetu UE z obecnego poziomu 1,16 % dochodu narodowego brutto (DNB) EU-27 do zaledwie 1,11 % w WRF po roku 2020. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | UE stoi przed nowymi poważnymi wyzwaniami, które obejmują przezwyciężenie negatywnych społecznych i politycznych skutków kryzysu, oraz przed zewnętrznymi zagrożeniami wynikającymi z niestabilności geopolitycznej i nacjonalizmu gospodarczego. Unia powinna zmierzać do wykorzystania swojego znacznego potencjału gospodarczego i politycznego, by wspierać zaawansowane i ukierunkowane na wzrost polityki gospodarcze i społeczne oraz polityki w dziedzinie zatrudnienia, które zapewniłyby sprawiedliwy podział zysków generowanych przez wzrost; powinna także zająć się pilną potrzebą przeciwdziałania zmianie klimatu i finansowaniem przejścia w kierunku zrównoważonej Europy (w kontekście art. 3 TUE) oraz wykorzystać możliwości wynikające z rozwoju sztucznej inteligencji, cyfryzacji i przemysłu 4.0. Wszystkie te aspekty wymagają większych nakładów budżetowych. EKES proponuje, zgodnie ze stanowiskiem Parlamentu Europejskiego (1), aby wydatki i dochody osiągnęły poziom 1,3 % DNB. Proponowany poziom zobowiązań wysokości 1,11 % DNB UE jest zbyt skromny, by wiarygodnie zrealizować program polityczny UE. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Zgodnie ze swoją opinią w sprawie dokumentu otwierającego debatę na temat przyszłości finansów UE (2) EKES przypomina, że aby przezwyciężyć kryzys polityczny UE, Europejczycy potrzebują więcej (i lepszej) Europy. Obawy i oczekiwania obywateli Unii coraz bardziej rozmijają się z uprawnieniami i zasobami finansowymi przyznanymi UE. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES odnotowuje wprowadzone we wniosku Komisji ulepszenia w zakresie struktury, elastyczności i zdolności do promowania synergii, jak również zwiększenie odsetka dochodów z zasobów własnych UE, choć wzrost ten jest niewystarczający. Propozycja dochodów zawarta we wniosku Komisji dotyczącym WRF na okres po roku 2020 uwzględnia tylko część propozycji Grupy Wysokiego Szczebla ds. Zasobów Własnych oraz Parlamentu Europejskiego, które to organy opowiadają się za szerszym zakresem dodatkowych źródeł zasobów własnych. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES rozumie powody, które legły u podstaw wniosku Komisji, niemniej nie zgadza się obniżeniem – w cenach stałych – o 12 % przydziału środków budżetowych na Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) i o 46 % na Fundusz Spójności w stosunku do obecnych budżetów, co zaproponowano we wniosku dotyczącym WRF na lata 2021–2027. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Komitet wyraża sprzeciw wobec redukcji w ujęciu realnym o 6 % proponowanych środków na zobowiązania dla Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS+), zwłaszcza biorąc pod uwagę niedawną międzyinstytucjonalną proklamację Europejskiego filaru praw socjalnych oraz ogłoszony w listopadzie 2017 r. cel dotyczący tworzenia miejsc pracy dobrej jakości. Zgodnie ze swoją niedawną opinią w sprawie finansowania europejskiego filaru praw socjalnych (3) EKES oczekiwał, że zasady europejskiego filaru praw socjalnych i konieczność jego wdrożenia, zwłaszcza w odniesieniu do zatrudnienia, będą stanowić jedną z linii przewodnich w proponowanym przydziale środków na planowane zobowiązania w kolejnych WRF. Należy stworzyć specjalny program, aby pomóc państwom członkowskim we wdrażaniu deklaracji dotyczącej Europejskiego filaru praw socjalnych ogłoszonej na szczycie w Göteborgu, tak aby wesprzeć ich wysiłki na rzecz realizowania reform mających pobudzić tworzenie miejsc pracy dobrej jakości w kontekście zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES uważa, że w kontekście WRF na lata 2021–2027 środki na politykę spójności (tj. łącznie EFRR, Fundusz Spójności i EFS) należy utrzymać przynajmniej na tym samym poziomie – w cenach stałych – jak w obecnych ramach finansowych. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Komitet z zadowoleniem przyjmuje to, że Komisja wspomniała o najważniejszych inwestycjach strategicznych, które są kluczem do przyszłego dobrobytu Europy i jej wiodącej roli w osiąganiu globalnych celów zrównoważonego rozwoju. Niemniej jest głęboko przekonany, że wyraźniej należało wspomnieć o celach zrównoważonego rozwoju, a w szczególności Agendzie 2030, jako że zdecydowanie jest ona nadrzędną strategią UE na nadchodzące lata. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES odnotowuje wydatne zwiększenie środków na rzecz środowiska i klimatu (+ 46 %). Komitet popiera program ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju do 2030 r. i cele UE dotyczące przejścia na gospodarkę niskoemisyjną do 2050 r., niemniej zwraca również uwagę na mało ambitny zakres budżetu przeznaczonego na przechodzenie w kierunku zrównoważonego rozwoju i walkę ze zmianą klimatu. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES uważa, że chociaż ustanowienie w budżecie UE instrumentu stabilizacji inwestycji dla państw strefy euro dotkniętych skutkami wstrząsów o charakterze krajowym jest krokiem we właściwym kierunku, to jednak planowane środki na zobowiązania – pod względem zarówno gwarancji kredytowych, jak i dopłat do odsetek od tych kredytów – są o wiele za małe, aby poprawić sytuację w czasie kryzysu. Ten wyjątkowy i ograniczony program potencjalnego budżetu dla strefy euro nie jest częścią żadnej strategii reformy UGW, o której mowa w WRF po roku 2020. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES kwestionuje proponowane cięcia (w ujęciu realnym dla EU-27, w tym EFR: - 15 % w latach 2021–2027 w stosunku do okresu 2014–2020) planowanych środków na zobowiązania na rzecz wspólnej polityki rolnej (WPR). Cięcia te uniemożliwią wdrożenie modelu zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich, będącego ogólnym celem nowej reformy WPR, oraz osiągnięcie innych celów ujętych w niedawnym komunikacie Komisji w sprawie przyszłości rolnictwa i produkcji żywności. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES pochwala Komisję Europejską za zaproponowanie koszyka nowych zasobów własnych, przy czym uważa, że obecne propozycje prawdopodobnie nie doprowadzą do przyjęcia wystarczająco dużych, niezależnych, przejrzystych i sprawiedliwie dzielonych zasobów własnych. EKES opowiada się jednak za szybkim wdrożeniem spójnej reformy systemu, w tym m.in. za zwiększeniem udziału dochodów pochodzących z zasobów własnych i zagwarantowaniem, aby metody zwiększania dochodów uzupełniały i wspierały cele polityki UE. Reforma ta powinna uwzględnić zalecenia Grupy Wysokiego Szczebla ds. Zasobów Własnych oraz zalecenia Parlamentu Europejskiego. Komitet zwraca uwagę instytucji europejskich na to, że uruchomienie wszystkich tych zasobów własnych w latach 2021–2027 będzie złożonym zadaniem. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES popiera propozycję zniesienia rabatów („czeków”) przyznawanych krajom, które wnosiły duże składki do budżetu UE. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Komitet popiera także wniosek uzależniający przyznawanie funduszy UE państwom członkowskim od poszanowania zasady państwa prawa, która jest jednym z filarów wartości Unii zgodnie z art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE), oraz uważa, że warunek ten mógłby zostać rozszerzony na inne zasady związane z państwem prawa określone w Traktatach. W związku z tym zwraca się do Komisji i Parlamentu Europejskiego o zbadanie tej możliwości. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wsparcie inwestycji udzielone w ramach gwarancji InvestEU i przewidywanego zaangażowania innych partnerów, takich jak krajowe banki i instytucje prorozwojowe lub międzynarodowe instytucje finansowe (np. Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju – EBOR), ale ubolewa nad tym, że środki są wystarczające jedynie do zapewnienia pożyczek EBI (4) na dotychczasowym poziomie i nie uwzględniają dużego deficytu inwestycyjnego UE. Komitet wzywa również do wdrożenia zmian w funkcjonowaniu InvestEU w celu dopilnowania, aby stosunkowo więcej środków było kierowanych do krajów o najniższych dochodach. Wyraźnym celem programów UE powinno być wspieranie konwergencji a nie dywergencji. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | EKES wyraża zaniepokojenie faktem, że sztywna interpretacja warunków paktu stabilności i wzrostu i innych warunków makroekonomicznych oraz wymogów dotyczących współfinansowania w funduszach polityki spójności stanowią utrudnienie dla państw członkowskich UE, które najbardziej potrzebują dostępu do tego finansowania. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | EKES zgadza się z proponowanym znacznym zwiększeniem środków na rzecz programów w zakresie badań naukowych i rozwoju w obszarze gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego oraz podkreśla potrzebę dobrze określonej strategii łączenia innowacji z europejską zrównoważoną polityką przemysłową opartą na miejscach pracy wysokiej jakości, m.in. przez ułatwianie współpracy między pracownikami naukowymi, sektorem przemysłowym, partnerami społecznymi i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | EKES przyjmuje z zadowoleniem proponowane zmiany polegające na znacznym zwiększeniu środków w wartościach realnych na programy w ramach instrumentów „Migracja i zarządzanie granicami” oraz „Sąsiedztwo i świat”. Nieodzowne jest przyjęcie wspólnej polityki azylowej opartej na poszanowaniu prawa międzynarodowego i solidarności zarówno z uchodźcami, jak i między państwami. Sprawą niecierpiącą zwłoki jest również ustanowienie polityki migracyjnej UE. EKES domaga się, by w ramach wdrażania WRF zwrócono na te kwestie szczególną uwagę. |
| --- | --- |

1.18.

| 1.19. | EKES powtarza, że europejski semestr powinien stanowić oś procesu wdrażania budżetów UE, wykorzystując w jak największym stopniu elastyczność nowych WRF. Zwiększony udział partnerów społecznych i społeczeństwa obywatelskiego w europejskim semestrze będzie niezbędny do zapewnienia bardziej skutecznej i demokratycznej realizacji zaleceń przedstawionych w ramach europejskiego semestru oraz połączenia obszarów działań krajowych z obszarami działań Unii. |
| --- | --- |

1.19.

| 1.20. | Komitet zachęca instytucje unijne i rządy państw członkowskich do intensyfikacji prac w odniesieniu do WRF po 2020 r., tak aby można było zatwierdzić te ramy zgodnie z planowanym harmonogramem przed kolejnymi wyborami do Parlamentu Europejskiego. |
| --- | --- |

1.20.

2.   Wniosek Komisji dotyczący wieloletnich ram finansowych na lata 2021–2027

| 2.1. | Niniejsza opinia EKES-u dotyczy pakietu przedstawionego przez Komisję Europejską w dniu 2 maja 2018 r. Obejmuje on komunikat w sprawie WRF (5), cztery wnioski dotyczące rozporządzeń Rady (6) oraz wniosek dotyczący decyzji Rady w sprawie systemu zasobów własnych (7). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Zaproponowano pułap środków na zobowiązania w wysokości 1,135 mld EUR na lata 2021–2027 (w cenach z 2018 r. i z uwzględnieniem EFR), czyli 1,11 % DNB, co stanowi wzrost w stosunku do 1,082 mld EUR (bez składki Zjednoczonego Królestwa), czyli 1,16 % DNB (bez Zjednoczonego Królestwa), w okresie 2014–2020. Proponowany pułap środków na płatności na ten sam okres został ustalony na 1,105 mld EUR (w cenach z 2018 r. i z uwzględnieniem EFR), czyli 1,08 % DNB, w porównaniu z 1,045 mld EUR (0,98 % DNB). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Proponowane zmiany obejmują znaczny wzrost w ujęciu realnym w porównaniu do WRF na lata 2014–2020 (EU-27 z uwzględnieniem EFR) w przypadku programów w działach „Jednolity rynek, innowacje i gospodarka cyfrowa” (+ 43 % do 166,3 mld EUR i 14,7 % całkowitego budżetu, z czego 13,1 mld EUR przeznaczone na program InvestEU), „Migracja i zarządzanie granicami” (+ 210 % do 30,8 mld EUR i 2,72 % całkowitego budżetu) oraz „Sąsiedztwo i świat” (+ 14 % do 108,9 mld EUR i 9,6 % całkowitego budżetu). Znaczne rzeczywiste cięcia dotyczyć jednak będą działów „Spójność i wartości” (-12 % do 242,2 mld EUR w przypadku obszaru „Rozwój regionalny i spójność” oraz - 10 % do 330,6 mld EUR w przypadku polityki spójności) i „Zasoby naturalne i środowisko” (-16 % do 336,6 mld EUR i 29,7 % całkowitego budżetu) – przede wszystkim w zakresie polityki spójności (-10 %) i WPR (-15 %). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Po stronie dochodów pakiet zawiera propozycje dotyczące dodatkowych elementów, które należy uwzględnić w systemie zasobów własnych Unii, podczas gdy we wniosku dotyczącym decyzji Rady zasugerowano podwyższenie pułapu rocznych wezwań do przekazania zasobów własnych z przeznaczeniem na płatności do 1,29 % DNB oraz 1,35 % DNB w przypadku zobowiązań, aby zaspokoić większe potrzeby w zakresie finansowania w związku z włączeniem Europejskiego Funduszu Rozwoju do budżetu oraz finansowaniem nowych priorytetów. Jednocześnie należy zapewnić wystarczający margines bezpieczeństwa, aby UE mogła wywiązać się ze swoich zobowiązań finansowych. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Oprócz proponowanego zwiększenia środków Komisja opowiada się za zmianami w strukturze finansowania UE. Udział tradycyjnych zasobów własnych ma się nieznacznie zmniejszyć z 15,8 % do 15 %, a udział wkładów krajowych ma spaść z 83 % do 72 %, co byłoby możliwe dzięki planowanemu obniżeniu wkładów opartych na dochodzie narodowym brutto z 71 % do 58 %. Z kolei reforma poboru zasobów własnych opartych na VAT ma spowodować zwiększenie udziału tych zasobów z 11,9 % do 14 %. Proponuje się wprowadzenie nowych zasobów własnych, włączając w to wkłady z systemu handlu uprawnieniami do emisji i z proponowanej nowej wspólnej skonsolidowanej podstawy opodatkowania osób prawnych – po jej stopniowym wprowadzeniu – oraz krajowe wkłady oparte na odpadach opakowaniowych z tworzyw sztucznych niepoddawanych recyklingowi. Te nowe zasoby własne mogłyby stanowić 12 % całkowitego budżetu UE. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Komisja Europejska proponuje, aby państwa członkowskie chcące otrzymywać środki finansowe dostępne w ramach polityki spójności musiały spełnić określone warunki makroekonomiczne, przeprowadzić reformy strukturalne i spełnić wymogi paktu stabilności i wzrostu. Wypełnienie tego ostatniego wymogu we wcześniejszych latach jest warunkiem otrzymania pomocy z nowego instrumentu stabilizacji inwestycji. Poza tym aby złagodzić skutki proponowanych istotnych cięć środków na politykę spójności i WPR, Komisja proponuje podwyższenie poziomów współfinansowania projektów przez państwa członkowskie. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie ochrony budżetu Unii w przypadku szeroko zakrojonych braków w zakresie praworządności ma na celu nakładanie sankcji za działania w państwie członkowskim, które wpływają bądź mogą wpłynąć na należyte zarządzanie finansami lub ochronę interesów finansowych Unii, w szczególności w wyniku ataków na niezależność wymiaru sądownictwa. Sankcje wobec danego państwa członkowskiego mogą prowadzić do ograniczenia i zawieszenia płatności UE i zobowiązań finansowych. Sankcje mają być przyjmowane na wniosek Komisji, który Rada może odrzucić większością kwalifikowaną. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Uwagi ogólne

Kontekst polityczny i cele ogólne

| 3.1. | UE potrzebuje jasnej strategii politycznej i silnego budżetu, biorąc pod uwagę wewnętrzne i zewnętrzne wyzwania i zagrożenia, przed którymi stanie w ciągu następnej dekady. Zgodnie ze swoją wcześniejszą opinią w sprawie dokumentu otwierającego debatę na temat przyszłości finansów UE (8) i rezolucją Parlamentu Europejskiego (9) EKES proponuje, by środki na zobowiązania na lata 2021–2027 wyniosły 1,3 % DNB. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.1.1. | Kryzys finansowy i gospodarczy oraz zarządzanie sytuacją kryzysową przez europejskich decydentów odcisnęły piętno na wielu krajach europejskich, doprowadzając do utraty konkurencyjności, spowolnienia gospodarczego, ubóstwa, nierówności, zerwania więzów spójności społecznej, a także do różnic między krajami. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Nieufność obywateli wobec krajowych i europejskich instytucji demokratycznych prowadzi do nasilenia ruchów politycznych kwestionujących demokratyczne wartości i zasady oraz samą UE. Niektóre z tych ruchów politycznych wchodzą obecnie do rządów pewnych państw członkowskich UE (lub prawdopodobnie wejdą do nich w najbliższej przyszłości) i doprowadziły m.in. do brexitu. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Sąsiedztwo Unii Europejskiej jest poważnie dotknięte takimi problemami, jak: coraz powszechniejsze rządy niedemokratyczne i/lub autorytarne, wojna w Syrii i jej wpływ na sytuację regionalną i światową, poważna niestabilność polityczna i konflikty zbrojne na Bliskim Wschodzie oraz w Afryce Północnej i w regionie Sahelu, a także presja demograficzna w Afryce i spowodowane nią ruchy migracyjne w kierunku Europy. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | Jedną z konsekwencji tych czynników jest napływ uchodźców i migrantów do Europy przez Morze Śródziemne. Nieodzowne jest przyjęcie wspólnej polityki azylowej opartej na poszanowaniu prawa międzynarodowego i solidarności zarówno z uchodźcami, jak i między państwami. Pilne jest również utworzenie unijnej polityki migracyjnej. Kwestie te oraz wzmocnienie współpracy w zakresie rozwoju zwłaszcza z krajami Afryki będą musiały zająć pierwszoplanowe miejsce w WRF na lata 2021–2027. Wniosek Komisji w dużym stopniu to odzwierciedla, jednak przeważają w nim aspekty związane z bezpieczeństwem. |
| --- | --- |

3.1.4.

| 3.1.5. | Decyzje i jednostronne zerwanie bardzo ważnych umów międzynarodowych przez obecny rząd USA przyczyniają się do ogólnej niestabilności geopolitycznej i stoją w sprzeczności z wieloma europejskimi strategiami politycznymi, w tym z polityką handlową, polityką ochrony środowiska i walką ze zmianą klimatu, polityką sąsiedztwa oraz propagowaniem pokoju i zakazu broni jądrowej, multilateralizmem w stosunkach zewnętrznych i poparciem dla systemu Organizacji Narodów Zjednoczonych. |
| --- | --- |

3.1.5.

| 3.1.6. | Europa musi stawić czoła tym zagrożeniom, wykorzystując w pełni swoje możliwości i rozwijając swój potencjał w takich dziedzinach jak badania naukowe, innowacje i rozwój techniczny, kapitał ludzki, konkurencyjność europejskich przedsiębiorstw i europejskiej gospodarki oraz zdolności eksportowe. Powinna także w jak największym stopniu upowszechnić i skonkretyzować w samej UE i na świecie wartości demokratyczne i pełne poszanowanie praworządności, zasady charakteryzujące sprawiedliwe, egalitarne i solidarne społeczeństwa oraz kwestię obrony pokoju i wielostronności w stosunkach międzynarodowych. Do osiągnięcia tych wszystkich celów potrzebny jest silny budżet UE. |
| --- | --- |

3.1.6.

| 3.1.7. | Komisja i Parlament Europejski przedstawiły propozycje dotyczące reformy UE i UGW, w których w mniejszym lub większym stopniu zachęca się do szerszej integracji. Sfinalizowanie tego procesu nie jest pewne. Nie dokończono jeszcze budowy jednolitego rynku, co wraz ze spowolnieniem w obszarze innowacji i pogłębiającym się niedopasowaniem umiejętności zagraża europejskiej konkurencyjności. Rada Europejska zatwierdziła w Göteborgu deklarację w sprawie Europejskiego filaru praw socjalnych. Osiągnięcie wszystkich tych celów będzie wymagało znacznego zaangażowania finansowego UE i jej państw członkowskich oraz zaangażowania politycznego na rzecz sprawnego i skutecznego wydatkowania dostępnych środków. Sukces zależy od aktywnego zaangażowania partnerów społecznych i zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w proces decyzyjny. |
| --- | --- |

3.1.7.

| 3.1.8. | Głównym zagrożeniem gospodarczym dla przyszłości Europy są deficyt inwestycyjny i opóźnienia w stosunku do światowych liderów pod względem innowacji i wprowadzania ich na rynek. Wskaźnik inwestycji w odniesieniu do PKB jest znacznie niższy od poziomu sprzed kryzysu. |
| --- | --- |

3.1.8.

| 3.1.9. | Główne cele, które należy osiągnąć, aby urzeczywistnić europejski model zrównoważonego rozwoju, powinny być następujące: wspieranie inwestycji na rzecz tworzenia zrównoważonych miejsc pracy wysokiej jakości; poprawa wydajności i modernizacja gospodarki i przedsiębiorstw; pobudzanie przemysłu i innowacji; promowanie konwergencji państw członkowskich; dążenie do zielonej gospodarki i transformacji cyfrowej; rozwój filaru społecznego; zwiększenie spójności społecznej i eliminacja ubóstwa; realizacja zamierzeń i zobowiązań wynikających z porozumienia paryskiego i z celów zrównoważonego rozwoju ONZ. Potrzebny jest do tego silny budżet na lata 2021–2027 z dostosowanymi programami, które wniosą maksymalną europejską wartość dodaną. |
| --- | --- |

3.1.9.

| 3.1.10. | Biorąc pod uwagę te i inne aspekty, EKES uważa, że UE potrzebuje ambitnych budżetów, które będą instrumentami polityki wytyczającej jasną strategię na rzecz wzmocnienia Unii obejmującą zwiększenie integracji, demokracji i wsparcia dla partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego zarówno w UE, jak i poza nią, zwiększenie wsparcia dla przedsiębiorstw w stawianiu czoła wyzwaniom związanym ze środowiskiem i transformacją cyfrową, wzmocnienie wymiaru społecznego oraz zwiększenie wsparcia dla obszarów wiejskich. Tylko w ten sposób UE może powstrzymać i przezwyciężyć wewnętrzne siły odśrodkowe i zewnętrzne zagrożenia geopolityczne. |
| --- | --- |

3.1.10.

Strona wydatkowa nowych WRF

| 3.2. | Wniosek Komisji świadczy jednak o nadmiernej chęci utrzymania status quo i uosabia pewne „niedostosowanie” między skalą i charakterem nowych wyzwań stojących przed UE a jej ambicjami i dostępnymi środkami umożliwiającymi ich realizację. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Art. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE) stanowi, że Unia musi promować zrównoważony rozwój z poszanowaniem środowiska naturalnego. Alarmująca sytuacja klimatyczna nabrała obecnie absolutnie priorytetowego znaczenia – także dla EKES-u – i stanowi światowe ramy działań nie tylko dla instytucji publicznych, lecz również podmiotów gospodarczych, pracowników i obywateli. W związku z tym trzeba zorganizować, a przede wszystkim sfinansować, szeroko zakrojone przemiany gospodarcze, społeczne i środowiskowe (10). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES z zadowoleniem przyjmuje zmiany w strukturze budżetu wprowadzone wraz z reorganizacją działów i konsolidacją programów oraz wzmocnienie mechanizmów elastyczności, co zapewni większą elastyczność WRF przy jednoczesnym zachowaniu stabilności, którą ramy te zapewniają. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES rozumie powody, które legły u podstaw wniosku Komisji, niemniej nie zgadza się obniżeniem – w cenach stałych – o 12 % przydziału środków budżetowych na Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) i o 46 % na Fundusz Spójności w stosunku do obecnych budżetów, co zaproponowano we wniosku dotyczącym WRF na lata 2021–2027. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.5.1. | Dowody wskazują, że kryzys doprowadził do ponownego pojawienia się rozbieżności w poziomie dochodu na mieszkańca, zwłaszcza między północą a południem (11). Chociaż udział ludności EU-27 mieszkającej w regionach słabiej rozwiniętych (w których PKB na mieszkańca jest niższy niż 75 % średniej UE) spada od 2010 r., to jednak liczba ludności EU-27 mieszkającej w regionach w okresie przejściowym (w których PKB na mieszkańca wynosi między 75 % a 90 % średniej unijnej) rośnie. Jednak dzieje się tak częściowo dlatego, że udział ludności EU-27 mieszkającej w regionach rozwiniętych spada ze względu na skutki kryzysu (12). Zatem zachodząca konwergencja nie do końca jest pozytywną konwergencją w zakresie poziomu dochodów. Potrzebne są dalsze inwestycje publiczne w dziedzinie ochrony zdrowia, edukacji i integracji społecznej, szczególnie na szczeblu lokalnym i regionalnym, a towarzyszyć im powinno stosowanie złotej reguły, którą Komitet zalecił w kilku swoich ostatnich opiniach, a mianowicie, że nakłady inwestycyjne, zwłaszcza te promujące trwały wzrost gospodarczy w długiej perspektywie czasowej, nie są uwzględniane przy spełnianiu celów dotyczących deficytu zawartych w pakcie stabilności i wzrostu, co w ten sposób będzie dalej gwarantowało długotrwałą zrównoważoność finansów publicznych. |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | W tym kontekście EKES odnotowuje znaczne różnice między regionami pod względem warunków gospodarczych i społecznych, które w wypadku niektórych regionów pogłębiły się w ostatnich latach nawet w stosunkowo zamożnych państwach. Polityka spójności powinna to odzwierciedlać przez wprowadzenie – obok relatywnego poziomu PKB na mieszkańca – nowych alternatywnych wskaźników społecznych takich jak wskaźnik aktywności zawodowej i aktywności grup docelowych, a także mierniki ubóstwa i włączenia społecznego. |
| --- | --- |

3.5.2.

| 3.6. | EKES jest przeciwny proponowanemu realnemu ograniczeniu środków na zobowiązania przeznaczonych dla Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (-6 % w ujęciu realnym na lata 2021–2027 w porównaniu z okresem 2014–2020). Cięcie będzie jeszcze większe, jeśli wziąć pod uwagę fakt, że do EFS+ zostanie włączona gwarancja dla młodzieży. Środki dla EFS+ powinny przynajmniej pozostać na stałym poziomie w ujęciu realnym w stosunku do wartości z 2020 r., zważywszy na to, że fundusz ten zapewnia główne środki finansowe, za pomocą których UE może wspierać wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych, który z kolei odgrywa pierwszoplanową rolę we wzmacnianiu wymiaru społecznego UE i wspieraniu pozytywnej konwergencji w zakresie standardów społecznych. Nie należy podwyższać minimalnych krajowych poziomów współfinansowania, jako że uniemożliwiłoby to niektórym państwom członkowskim inwestowanie w niektórych regionach, przez co zaprzepaszczono by szansę uzyskania europejskiej wartości dodanej. Wdrożenie europejskiego filaru praw socjalnych może również przyczynić się do zwiększenia odporności państw członkowskich strefy euro oraz, w konsekwencji, do ulepszenia funkcjonowania UGW. Nieodzownym narzędziem umożliwiającym osiągnięcie tego celu są wspólne działania partnerów społecznych na szczeblu europejskim, krajowym i regionalnym. W związku z tym EKES ubolewa, że w odróżnieniu od obecnego okresu programowania nie zostały one wyraźnie wymienione w projekcie rozporządzenia i zachęca Komisję Europejską do przywrócenia odnośnego przepisu. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES uważa, że w kontekście WRF na lata 2021–2027 środki na politykę spójności (tj. łącznie EFRR, Fundusz Spójności i EFS) należy utrzymać przynajmniej na tym samym poziomie – w cenach stałych – jak w obecnych ramach finansowych. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Zgodnie ze swoją opinią „Przyszłość rolnictwa i produkcji żywności” (13) EKES uważa, że konieczne jest przeprowadzenie nowej reformy WPR, w ramach której utrzymano by dwa filary i przeorientowano je, przeznaczając pomoc bezpośrednią w znacznie większym stopniu dla rolników uprawiających ziemię i hodujących zwierzęta gospodarskie, dla małych i średnich przedsiębiorstw oraz gospodarstw rodzinnych. Uważa też, że środki na rozwój obszarów wiejskich należy wykorzystywać do promowania modelu zrównoważonego rozwoju uwzględniającego zobowiązania wynikające z porozumienia paryskiego i cele zrównoważonego rozwoju ONZ. Bardzo ważnym aspektem aktywnych strategii UE przeciwko wyludnianiu obszarów wiejskich było finansowanie infrastruktury społecznej w społecznościach wiejskich za pośrednictwem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich; służyło to mieszkańcom obszarów wiejskich – zarówno rolnikom, jak i małym przedsiębiorstwom i społecznościom. Proponowane przez Komisję znaczne cięcia środków na WPR (-15 %) utrudnią postęp w tym kierunku i osiągnięcie celów sformułowanych w komunikacie Komisji w sprawie przyszłości rolnictwa i produkcji żywności. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję utworzenia mechanizmu stabilizacji dla strefy euro w budżecie UE. Mechanizm ten będzie miał na celu ochronę wydatków inwestycyjnych w państwach członkowskich strefy euro w przypadku wstrząsów o charakterze krajowym, które powodują presję na budżety publiczne. Jest to niezbędna reforma mająca na celu zwiększenie odporności UGW i zapobieżenie wywołaniu dynamiki prowadzącej do rozbieżności między państwami członkowskimi. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.9.1. | EKES uważa jednak, że mechanizm ten w proponowanej formie nie zapewni wystarczającej stabilizacji w przypadku kryzysu. Umożliwiłby jedynie udzielanie ograniczonych pożyczek wzajemnych państwom członkowskim dotkniętym kryzysem. Kwota 30 mld EUR jest niewystarczająca, aby możliwe było udzielanie pożyczek więcej niż jednemu państwu jednocześnie (14). Podobnie dotacje na spłatę odsetek w maksymalnej kwocie 600 mln EUR rocznie w przypadku tych ograniczonych pożyczek dawałyby państwom członkowskim nieznaczną ulgę, a zatem niewystarczającą stabilizację w strefie euro. Pierwszym krokiem w kierunku zapewnienia większej zdolności do stabilizacji byłby większy margines dla zobowiązań do zapłaty, co wymagałoby wyższego pułapu składek. |
| --- | --- |

3.9.1.

| 3.9.2. | EKES wyraża zaniepokojenie, że wnioski Komisji dotyczące następnych WRF nie zawierają przepisów dotyczących reformy UGW i zarządzania UGW ani budżetowych skutków tego procesu, w szczególności w odniesieniu do utworzenia Europejskiego Funduszu Walutowego lub usług bądź świadczeń, które docierają do obywateli, takich jak ubezpieczenie na wypadek bezrobocia, jako uzupełnienie krajowych zabezpieczeń w czasach kryzysu. |
| --- | --- |

3.9.2.

| 3.10. | Fundusz InvestEU opiera się na poprzednim Europejskim Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych, z takim samym rocznym wkładem i takimi samymi założeniami dotyczącymi jego wpływu na całkowite inwestycje. Jego cztery zakresy inwestycyjne zostaną przyporządkowane czterem obszarom polityki (zrównoważona infrastruktura; badania naukowe, innowacje i cyfryzacja; małe i średnie przedsiębiorstwa; inwestycje społeczne i umiejętności), które zmierzają w dobrym kierunku. EKES ze szczególnym zadowoleniem przyjmuje czwarty zakres, ponieważ może ułatwić finansowanie projektów w takich najważniejszych sektorach jak umiejętności, kształcenie, szkolenia, mieszkalnictwo socjalne, innowacje społeczne oraz integracja migrantów, uchodźców i osób należących do najmniej uprzywilejowanych grup. Należy poprzeć to zobowiązanie do gwarantowania kredytów EBI oraz ewentualnie kredytów innych publicznych instytucji bankowych, ale wystarczy ono tylko do tego, by umożliwić kontynuację poprzedniego poziomu kredytowania, zaś niektóre państwa członkowskie ze względnie niskim dochodem na mieszkańca w dalszym ciągu mogą z tego nie skorzystać. Konieczny będzie większy wysiłek, by zlikwidować lukę inwestycyjną w UE. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Głównym celem polityki spójności jest wspieranie pozytywnej konwergencji gospodarczej i społecznej państw członkowskich. Ustalanie sztywnych warunków makroekonomicznych może utrudniać dostęp do środków z polityki spójności państwom członkowskim i regionom, które ich najbardziej potrzebują, tych o niskich dochodach lub najbardziej zadłużonych. EKES podtrzymuje swoje stanowisko wyrażone w opinii dotyczącej WRF na lata 2014–2020 (15): „EKES [...] całkowicie odrzuca propozycję uzależnienia przydzielania funduszy przeznaczonych na politykę spójności od spełnienia warunków makroekonomicznych”. Opowiada się jednak za wdrażaniem polityki spójności zgodnie z wytycznymi określonymi w ramach europejskiego semestru, tj. przy większym udziale partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego zarówno na szczeblu krajowym, jak i europejskim. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Sztywne stosowanie wymogów dotyczących współfinansowania w ramach EFRR, Funduszu Spójności i EFS uniemożliwiło wykorzystanie tych funduszy w okresie realizacji polityki skrajnych wyrzeczeń przez niektóre państwa najbardziej potrzebujące tych środków, a tym samym sprzyjało rozbieżnościom. Obecnie w niektórych krajach wymogi te nadal ograniczają dostęp do tych funduszy i mogą go jeszcze bardziej ograniczyć w przyszłości, jeżeli w WRF na okres po roku 2020 zostanie podwyższony poziom współfinansowania krajowego. EKES wzywa do zwiększenia elastyczności kryteriów współfinansowania, aby uwzględnić sytuację gospodarczą i finansową każdego państwa członkowskiego oraz by wziąć pod uwagę to, co stwierdził powyżej w odniesieniu do celów paktu stabilności i wzrostu w tej części opinii, która dotyczy wydatków inwestycyjnych. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Po doświadczeniach wyniesionych z niektórych reform strukturalnych narzuconych lub promowanych w okresie realizacji polityki skrajnych wyrzeczeń logiczne wydają się wątpliwości co do ogólnego uzależniania dostępu do funduszy przeznaczonych na politykę spójności od realizacji wspomnianych reform. EKES nie sprzeciwia się reformom, ale uważa, że konieczne jest określenie, o jakiego rodzaju reformy chodzi. W kilku opiniach, w tym ostatnio w opinii dotyczącej polityki gospodarczej w strefie euro w 2018 r. (16), EKES broni reform strukturalnych, które przyczyniają się do zwiększenia wydajności, bezpieczeństwa zatrudnienia i ochrony socjalnej, a jednocześnie sprzyjają inwestycjom oraz wzmacniają negocjacje zbiorowe w oparciu o autonomię partnerów społecznych i dialog społeczny. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycje dotyczące znacznego zwiększenia środków na programy badań naukowych i innowacji oraz rozwoju gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego, ponieważ może to stanowić podstawę trwałego i solidnego wzrostu wydajności, płac i poziomu życia. Bardzo ważna byłaby dobrze określona strategia łączenia innowacji z europejską polityką przemysłową, z której mogłyby skorzystać wszystkie państwa członkowskie, w szczególności te o niższym poziomie rozwoju. Do kształtowania i wdrażania skutecznej polityki przemysłowej, dobrze powiązanej z systemami innowacji, zasadnicze znaczenie ma udział partnerów społecznych i społeczeństwa obywatelskiego. Co więcej, obecny kontekst wymaga również zdecydowanego i silnego skoncentrowania się na badaniach naukowych dotyczących społeczeństw, demokracji, kultury i transformacji społecznej. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Należy też podkreślić zwiększenie o 92 % (do 26 mld 368 mln EUR w okresie 2021–2027) finansowania programu Erasmus+, jednego z tych programów, które najbardziej przyczyniły się do rozwoju tożsamości europejskiej. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | EKES z zadowoleniem przyjmuje zwiększenie środków na współpracę międzynarodową i pomoc humanitarną, ale wyraża zaniepokojenie w związku z przekierowaniem działań zewnętrznych na bezpieczeństwo i presję migracyjną, co oznacza odchodzenie od oddolnego i długoterminowego podejścia opartego na potrzebach, oraz określeniem priorytetów w sposób mogący doprowadzić do pominięcia najbardziej wrażliwych regionów. Apeluje o zobowiązanie do wspierania krajów partnerskich we wdrażaniu ich własnych planów zmierzających do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

3.16.

Finansowanie oraz zasoby własne w nowych WRF

| 3.17. | W nowych WRF Komisja proponuje pewne zmiany w sposobie finansowania budżetu UE, ale są one skromne w porównaniu z propozycjami Grupy Wysokiego Szczebla ds. Zasobów Własnych i Parlamentu Europejskiego, a także w porównaniu z potrzebami w zakresie finansowania niezbędnych wydatków. W nowej propozycji sugeruje się stopniową zmianę paradygmatu – zniesienie zależności Unii od wpłat państw członkowskich na rzecz stopniowo wprowadzanej samowystarczalności finansowej. W tym celu proponuje się kilka nowych źródeł dochodów. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Wniosek w sprawie WRF jest skromny i mało ambitny, podczas gdy istnieje potrzeba zdecydowanych działań w ramach spójnego programu. Należy rozpocząć od propozycji Grupy Wysokiego Szczebla ds. Zasobów Własnych oraz Parlamentu Europejskiego dotyczących szerokiej gamy dodatkowych źródeł zasobów własnych, by w większym stopniu polegać na zasobach własnych w okresie przyszłych WRF. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | EKES potwierdza swoje stanowisko wyrażone w opinii „Dokument otwierający debatę na temat przyszłości finansów UE” (17), w której stwierdził, że zgadza się z analizą przedstawioną w sprawozdaniu końcowym pt. „Future financing of the EU” (18) [Przyszłe finansowanie UE] sporządzonym przez Grupę Wysokiego Szczebla ds. Zasobów Własnych (HLGOR) pod przewodnictwem Maria Montiego. Szczególnie ważne jest, aby nowe dochody przewidziane w WRF na okres po 2020 r. pochodziły przede wszystkim z niezależnych, przejrzystych i równych zasobów własnych. Zasoby te wpływałyby bezpośrednio do budżetu UE bez pośrednictwa państw członkowskich, ale też bez zwiększania presji podatkowej na defaworyzowanych obywateli ani na małe i średnie przedsiębiorstwa i bez ich jeszcze większego obciążania. |
| --- | --- |

3.19.

| 3.20. | Jak stwierdzono w opinii „Dokument otwierający debatę na temat przyszłości finansów UE”17, niektóre nowe zasoby zaproponowane w sprawozdaniu Grupy Wysokiego Szczebla ds. Zasobów Własnych wniosłyby europejską wartość dodaną po stronie dochodów, gdyż byłyby pobierane na najbardziej adekwatnym poziomie – tak by umożliwić podejmowanie działań w odniesieniu do transnarodowej mobilnej podstawy opodatkowania i by przeciwdziałać skutkom dla środowiska w skali globalnej – mowa tu o opodatkowaniu osób prawnych (CCCTB) (19), zwłaszcza przedsiębiorstw wielonarodowych, a także transakcji finansowych, paliw i emisji dwutlenku węgla. |
| --- | --- |

3.20.

| 3.21. | Jak argumentowała Grupa Wysokiego Szczebla ds. Zasobów Własnych, zasoby własne oparte na podatku od osób prawnych miałyby tę zaletę, że poprawiłyby funkcjonowanie jednolitego rynku. Jednocześnie wspólna skonsolidowana podstawa opodatkowania osób prawnych upraszcza i harmonizuje przepisy w obrębie UE oraz ogranicza zakres szkodliwych elementów konkurencji podatkowej. |
| --- | --- |

3.21.

| 3.22. | Odpowiednio przemyślany podatek od usług cyfrowych mógłby odzwierciedlać europejską wartość dodaną, ponieważ miejsce wykorzystywane do celów podatkowych może być zupełnie inne niż miejsce transakcji – niemniej jest to rozwiązanie tymczasowe. |
| --- | --- |

3.22.

| 3.23. | Komitet zwraca uwagę instytucji europejskich na to, że uruchomienie wszystkich tych zasobów własnych w latach 2021–2027 będzie złożonym zadaniem. |
| --- | --- |

3.23.

| 3.24. | Wkłady, które są powiązane z lepszymi normami środowiskowymi i przeciwdziałaniem zmianie klimatu, również wyglądają na obiecujące źródło europejskiej wartości dodanej oraz są ściśle związane ze strategicznym celem UE, jakim jest osiągnięcie modelu zrównoważonego rozwoju. Ponadto jedynie wspólne podatki od energii i od działalności szkodliwej dla środowiska mogą zapewnić uczciwą konkurencję na jednolitym rynku. W tym kontekście Komisja proponuje wkłady związane z niepoddawanymi recyklingowi odpadami z tworzyw sztucznych oraz z systemem handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS). Źródeł dochodów należy szukać w opłatach za inne zanieczyszczenia środowiska, które powodują koszty dla więcej niż jednego państwa członkowskiego. Przykłady obejmują podatki od paliw samochodowych i podatki od biletów lotniczych, zgodnie z sugestią Parlamentu Europejskiego i Grupy Wysokiego Szczebla ds. Zasobów Własnych, oraz wprowadzenia podatku od emisji dwutlenku węgla. Należy szybko zadecydować o ustanowieniu tych nowych źródeł dochodu i wprowadzeniu ich w życie zgodnie z szerszym programem politycznym UE. |
| --- | --- |

3.24.

| 3.25. | Komisja proponuje również uproszczenie skomplikowanego systemu zasobów własnych opartych na podatku VAT, odzwierciedlającego różnice w stawkach podatku VAT w poszczególnych krajach. Pożądane byłoby jego uproszczenie przez wprowadzenie jednej stawki podatku we wszystkich państwach członkowskich. Obecna propozycja przewiduje niewielki wzrost dochodów. Składka w oparciu o pobrany VAT pozostanie jednak zasadniczo podobna do składki opartej na DNB w tym sensie, że odzwierciedla ogólną działalność gospodarczą danego państwa członkowskiego a nie konkretne cele polityki UE. |
| --- | --- |

3.25.

| 3.26. | Wyjście Zjednoczonego Królestwa z UE stwarza szansę stopniowego zniesienia systemu rabatów, które zaczęto również stosować w celu obniżenia składek Zjednoczonego Królestwa i innych państw członkowskich. Należy to przyjąć z zadowoleniem, podobnie jak powrót do przekazywania do budżetu UE 90 % dochodów z ceł, stosownie do obniżonych kosztów poboru w państwach członkowskich. Niewielki dodatkowy dochód mógłby pochodzić z zysków EBC (renta emisyjna). W sumie jednak te nowe formy zasobów własnych są zbyt małe i zbyt niepewne, aby uzasadnić oczekiwanie, że pozwolą na znaczne zmniejszenie składek opartych na DNB. |
| --- | --- |

3.26.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | EKES popiera wniosek uzależniający przyznawanie funduszy UE państwom członkowskim od poszanowania zasady państwa prawa, która jest jednym z filarów wartości Unii zgodnie z art. 2 Traktatu, o ile wdrożenie tej zasady nie penalizuje obywateli lub poszczególnych przedsiębiorstw korzystających obecnie z funduszy UE. Biorąc pod uwagę, że budżet jest głównym instrumentem wdrażania polityki Unii we wszystkich obszarach, EKES uważa, że ten warunek mógłby zostać rozszerzony na inne zasady związane z państwem prawa określone w Traktatach, oraz apeluje do Komisji Europejskiej i Parlamentu Europejskiego o przeanalizowanie tej możliwości. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Należy w maksymalnym stopniu wykorzystywać elastyczność, aby wspierać wzajemne połączenia programów wydatków z korzyścią dla polityki i funduszy. Przykładem są tu WPR i program „Horyzont” na rzecz modernizacji technicznej rolnictwa na witalnych obszarach wiejskich i zrównoważonego agrorolnictwa; badania, rozwój i innowacje; uniwersytety, Erasmus+ i inne programy na rzecz młodzieży; polityka inwestycyjna i polityka spójności, Europejski Fundusz Społeczny i nowy program rozwoju Europejskiego filaru praw socjalnych, który EKES proponuje w niniejszej opinii z myślą o wspieraniu konwergencji państw członkowskich itp. W związku z tym Komitet ubolewa nad propozycją zastąpienia zasady „n + 3” zasadą „n + 2” (20) i zachęca Komisję Europejską do ponownego rozważenia tej kwestii. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Bieżące oceny realizacji planu Junckera (plan inwestycyjny dla Europy) podają w wątpliwość oświadczenia dotyczące jego wpływu na zwiększenie inwestycji do początkowo przewidywanych poziomów, które i tak są niższe od poziomów wymaganych do znacznego zmniejszenia niedoboru inwestycji w porównaniu z okresem sprzed 2008 r. Kilka państw członkowskich o najniższych dochodach nadal nie czerpie wystarczających korzyści z tego planu. Należy ustanowić odpowiednie mechanizmy, aby odwrócić tę tendencję, która powoduje powiększanie się rozbieżności między państwami członkowskimi. Należy wspierać możliwość łączenia finansowania z różnych funduszy, np. Funduszu Spójności i InvestEU. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Wzmocnienie spójności społecznej idzie w parze z przywracaniem zaufania obywateli Unii. Ważnym działaniem służącym osiągnięciu obu tych celów mógłby być rozwój Europejskiego filaru praw socjalnych, m.in. poprzez wspieranie państw członkowskich i udzielanie im wskazówek, gdy realizują reformy na rzecz tworzenia zrównoważonych miejsc pracy wysokiej jakości o dużej wartości dodanej. EKES proponuje ustanowienie specjalnego programu Europejskiego filaru praw socjalnych w kontekście WRF na lata 2021–2027 na podstawie zobowiązań państw członkowskich, które sporządziły deklarację z Göteborga. Europejski Fundusz Społeczny + pomógłby go finansować zgodnie z systemem wskaźników, które obejmowałyby m.in. stopę bezrobocia i współczynnik aktywności zawodowej, poziom wykształcenia i niepowodzeń szkolnych, PKB na mieszkańca, wskaźniki ubóstwa i włączenia społecznego zarówno o charakterze ogólnym, jak i regionalnym, oraz wskaźniki odnoszące się do niektórych defaworyzowanych grup społecznych. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Europejski semestr powinien odgrywać kluczową rolę we wdrażaniu budżetów UE i w maksymalnym stopniu wykorzystywać elastyczność nowych WRF – np. w celu zapewnienia silnego związku między polityką spójności a polityką w innych obszarach, takich jak innowacje, inwestycje i tworzenie miejsc pracy. W tym celu należy właściwie wdrożyć mechanizmy umożliwiające udział partnerów społecznych i członków społeczeństwa obywatelskiego w europejskim semestrze, tak aby wiedzieli oni, jak połączyć obszary działań krajowych z obszarami działań Unii. Poprzez wspieranie realizacji europejskiego semestru Komisja Europejska i Rada byłyby bezpośrednio zaangażowane w krajowe kwestie polityczne. Należy zagwarantować, aby prawa socjalne, pracownicze, ani konsumenckie nie zostały ograniczone przez środki wspierane przez fundusze UE. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Pierwszeństwo należy nadać wysiłkom podejmowanym przez instytucje europejskie i rządy krajowe przy wsparciu organizacji społeczeństwa obywatelskiego na rzecz wyposażenia WRF po 2020 r. w więcej środków oraz zrównoważenia priorytetów w sposób zaproponowany przez EKES w niniejszej opinii. EKES wzywa do zintensyfikowania współpracy, tak aby można było zatwierdzić ramy zgodnie z planowanym harmonogramem przed kolejnymi wyborami do Parlamentu Europejskiego. |
| --- | --- |

4.6.

Bruksela, dnia 19 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Rezolucja Parlamentu Europejskiego z 14 marca 2018 r. w sprawie następnych WRF: przygotowanie stanowiska Parlamentu dotyczącego WRF na okres po 2020 r. (2017/2052(INI)), współsprawozdawcy: Jan Olbrycht, Isabelle Thomas, ust. 14.

1

(2)  Dz.U. C 81 z 2.3.2018, s. 131.

2

(3)  Dz.U. C 262 z 25.7.2018, s. 1.

3

(4)  Europejski Bank Inwestycyjny.

4

(5)  COM(2018) 321 final.

5

(6)  COM(2018) 322 final/2, COM(2018) 326 final, COM(2018) 327 final, COM(2018) 328 final.

6

(7)  COM(2018) 325 final.

7

(8)  Dz.U. C 81 z 2.3.2018, s. 131.

8

(9)  Rezolucja Parlamentu Europejskiego z 14 marca 2018 r. w sprawie następnych WRF: przygotowanie stanowiska Parlamentu dotyczącego WRF na okres po 2020 r. (2017/2052(INI)), współsprawozdawcy: Jan Olbrycht, Isabelle Thomas, pkt 14.

9

(10)  Zob. również opinie EKES-u NAT/735 „Europejski pakt finansowo-klimatyczny” (sprawozdawca: Rudy De Leeuw) oraz ECO/456 „Plan działania na rzecz zrównoważonego finansowania” (sprawozdawca: Carlos Trias Pinto). Dotychczas nieopublikowane.

10

(11)  ETUI/ETUC (2018), Benchmarking Working Europe, Brussels: ETUI.

11

(12)  Darvas, Z. i Moes, N. (2018), „How large is the proposed decline in EU agricultural and cohesion spending?”, blog ośrodka analitycznego Bruegel, 4 maja 2018 r.

12

(13)  Dz.U. C 283 z 10.8.2018, s. 69.

13

(14)  Zob. Claeys, G. (2018) „New EMU stabilisation tool within the MFF will have minimal impact without deeper EU budget reform”, blog ośrodka analitycznego Bruegel, 9 maja 2018 r. Według tej analizy 30 mld EUR stanowiło około jednej trzeciej kwoty pożyczonej Irlandii w czasie kryzysu.

14

(15)  Dz.U. C 229 z 31.7.2012, s. 32.

15

(16)  Dz.U. C 197 z 8.6.2018, s. 33.

16

(17)  Dz.U. C 81 z 2.3.2018, s. 131.

17

(18)  Future financing of the EU.Future financing of the EU. Final report and recommendations of the High Level Group on Own Resources Final report and recommendations of the High Level Group on Own Resources, grudzień 2016 r.

18

(19)  Już w 2011 r. EKES ocenił pozytywnie CCCTB w opinii w sprawie wspólnej skonsolidowanej podstawy opodatkowania osób prawnych (Dz.U. C 24 z 28.1.2012, s. 63) oraz w opinii z 2017 r. w sprawie wspólnej (skonsolidowanej) podstawy opodatkowania osób prawnych (Dz.U. C 434 z 15.12.2017, s. 58).

19

(20)  Część zobowiązania budżetowego jest automatycznie anulowana przez Komisję, jeżeli nie została wykorzystana lub jeżeli nie otrzymano wniosku o płatność do końca drugiego roku następującego po roku zaciągnięcia zobowiązania budżetowego (n + 2). Źródło: Komisja Europejska.

20

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/116 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/116

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przepisów szczegółowych dotyczących celu »Europejska współpraca terytorialna« (Interreg) wspieranego w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz instrumentów finansowania zewnętrznego”

(COM(2018) 374 final – 2018/0199 (COD))

(2018/C 440/19)

| Sprawozdawca: | Henri MALOSSE |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Henri MALOSSE

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 11.6.2018
  Rada Unii Europejskiej, 19.6.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Artykuły 178 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 7.9.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 196/2/5 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 11.6.2018

Rada Unii Europejskiej, 19.6.2018

Podstawa prawna

Artykuły 178 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

7.9.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

196/2/5

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejska współpraca terytorialna stanowi wyjątkowy instrument polityki spójności i jedne z niewielu ram politycznych, które sprawiają, że podmioty krajowe, regionalne i lokalne z różnych państw członkowskich systematycznie prowadzą wspólne działania i wymianę praktyk i strategii interwencji. Można pokusić się o stwierdzenie, że to właśnie w tych działaniach odnajdujemy ślad europejskiego ducha. Choć w ramach prowadzonych projektów zrealizowano dotychczas wiele działań o wartości dodanej i inwestycji sprzyjających wzrostowi, niemniej wyniki ocen ex post wskazują w istocie na kilka niedociągnięć. Nowy wniosek dotyczący rozporządzenia musi uwzględniać te kwestie na wielu poziomach interwencji: |
| --- | --- |

1.1.

| 1.1.1. | Uproszczenie procedur – EKES wzywa do dokonania „drastycznego uproszczenia” przy uwzględnieniu skali projektów. Współpraca koncentruje się na działaniach lokalnych. Należy zatem wprowadzić niezbędne uproszczenia w formularzach i metodach oceny projektów, a także zastosować procedury ryczałtowe jako kluczowy element w nowym okresie programowania. |
| --- | --- |

1.1.1.

| 1.1.2. | Ramy finansowe – Polityka spójności jest decydującym elementem promowania europejskiej strategii na lata 2021–2027 i należy zapewnić tej polityce priorytetowe wsparcie pod względem technicznym i budżetowym. EKES ostrzega przed zmniejszeniem przydziału środków budżetowych, co podważyłoby skuteczność, widoczność i renomę tego programu działań. W związku z tym wzywa Parlament Europejski, by zaproponował zwiększenie środków na politykę spójności, w szczególności na rzecz europejskiej współpracy terytorialnej. |
| --- | --- |

1.1.2.

| 1.1.3. | Dodatkowość – EKES jest zaniepokojony nowymi przepisami, które mogłyby zmienić maksymalną stawkę finansowania UE z 85 % na 70 %. Wzywa, aby utrzymać wskaźnik 85 % w odniesieniu do małych projektów, regionów znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji, a także działań prowadzonych przez podmioty społeczeństwa obywatelskiego. EKES popiera zwiększenie uczestnictwa sektora prywatnego i europejskiej inżynierii finansowej w ramach funduszu InvestEUfund, jeśli chodzi o działania na rzecz sektora produkcyjnego. |
| --- | --- |

1.1.3.

| 1.1.4. | Integracja instrumentów finansowych – EKES zwraca się do Komisji, by opracowała wiarygodną strategię dotyczącą koordynacji i integracji różnych instrumentów finansowych dostępnych w wieloletnich ramach finansowych (WRF) w latach 2021–2027. EKES postuluje, by Komisja niezwłocznie przedstawiła komunikat w tej sprawie. Europejska współpraca terytorialna musi stanowić preferowane ramy urzeczywistniania wspomnianej niezbędnej koordynacji. |
| --- | --- |

1.1.4.

| 1.1.5. | W kierunku prawdziwego partnerstwa ze społeczeństwem obywatelskim – Komisja musi narzucić obowiązek angażowania partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego, zarówno w proces konsultacji, jak i przy realizacji działań, ponieważ najlepsze wyniki odnotowuje się w przypadku projektów, które są realizowane przy udziale społeczeństwa obywatelskiego. EKES zaleca, by na każdy organ operacyjny nałożono wymóg przedstawienia programu partnerstwa na rzecz zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego, wraz z mechanizmem ostrzegawczym. |
| --- | --- |

1.1.5.

| 1.1.6. | Utrzymanie i rozwijanie koncentracji tematycznej. EKES docenia postępy poczynione na rzecz zapewnienia koncentracji tematycznej priorytetów działań i inwestycji, niemniej należałoby uściślić, w jaki sposób:






  — | uwzględnić specyficzne cechy obszarów wymienionych w art. 174 TFUE (wyspy, obszary górskie, obszary wiejskie, aglomeracje itp.), nie zapominając przy tym o konieczności zapewnienia koncentracji, która stanowi gwarancję widoczności i skuteczności, tak aby uniknąć rozproszenia środków, |
| --- | --- | --- |

1.1.6.

—

uwzględnić specyficzne cechy obszarów wymienionych w art. 174 TFUE (wyspy, obszary górskie, obszary wiejskie, aglomeracje itp.), nie zapominając przy tym o konieczności zapewnienia koncentracji, która stanowi gwarancję widoczności i skuteczności, tak aby uniknąć rozproszenia środków,

| — | uwzględnić we wszystkich zagadnieniach zrównoważony rozwój oraz działania w dziedzinie klimatu, |
| --- | --- |

—

uwzględnić we wszystkich zagadnieniach zrównoważony rozwój oraz działania w dziedzinie klimatu,

| — | faktycznie sprawić, by Europa była w zasięgu obywateli, i prowadzić działania na bardziej lokalnym szczeblu. |
| --- | --- |

—

faktycznie sprawić, by Europa była w zasięgu obywateli, i prowadzić działania na bardziej lokalnym szczeblu.

| 1.1.7. | Obszary morskie i wyspiarskie – Zważywszy, że obszar morski jest jedynym otoczeniem dla obszarów wyspiarskich, EKES opowiada się za tym, by te ostatnie mogły nadal przedstawiać projekty w ramach współpracy transgranicznej, a także terytorialnej. W razie potrzeby należy wskazać nowy priorytet dla „obszarów wyspiarskich”, wraz z określonym budżetem. |
| --- | --- |

1.1.7.

| 1.1.8. | Strategie makroregionalne – EKES uważa, że konieczne jest rozszerzenie zakresu opracowywania tych strategii na nowe obszary (Morze Śródziemne, Bałkany, Karpaty itp.) oraz zapewnienie na rzecz tych strategii większej integracji nowych europejskich instrumentów finansowych. |
| --- | --- |

1.1.8.

| 1.1.9. | Współpraca z krajami sąsiadującymi – EKES z zadowoleniem przyjmuje ustanowienie jednolitych ram wdrażania działań z krajami sąsiadującymi i państwami trzecimi. Zwraca również uwagę na korzyści, jakie przynosi podejście łączące kredyty w ramach europejskiej współpracy terytorialnej i w ramach europejskich funduszy działań zewnętrznych. W związku z tym wzywa Komisję do zadbania o to, by programy współpracy terytorialnej były otwarte na regiony krajów sąsiadujących, nawet jeśli nie są one regionami przygranicznymi dla UE, tak aby uniknąć rozbieżnego traktowania regionów wewnątrz danych państw. |
| --- | --- |

1.1.9.

| 1.1.10. | Innowacje – EKES popiera propozycję ustanowienia osi priorytetowej dotyczącej innowacji, wraz z niezależnym budżetem oraz procedurami umożliwiającymi bezpośredni dostęp podmiotom niepaństwowym. Podkreśla jednak, że pojęcie innowacji musi dotyczyć również płaszczyzny społecznej. |
| --- | --- |

1.1.10.

| 1.1.11. | Cyfrowy komponent europejskiej współpracy terytorialnej – Obecnie jednym z głównych wyzwań dla podmiotów europejskiej współpracy terytorialnej jest zapewnienie łączności z siecią. Należy przewidzieć środki i inicjatywy mające na celu zmniejszenie przepaści cyfrowej między poszczególnymi obszarami, a także między miejskimi i wiejskimi częściami poszczególnych regionów: rozwinąć wymianę doświadczeń i zmniejszyć przepaść cyfrową z jednej strony między regionami, a z drugiej między obszarami miejskimi i wiejskimi. |
| --- | --- |

1.1.11.

| 1.1.11.1. | Z tego względu EKES zaleca, aby w latach 2021–2027 uwzględnić w projektowaniu wszystkich programów europejskiej współpracy terytorialnej transformację cyfrową i wymogi dotyczące podnoszenia umiejętności. |
| --- | --- |

1.1.11.1.

| 1.1.12. | Uwzględnianie młodzieży – Priorytetem jest uwzględnienie potrzeb młodych ludzi w Europie. EKES sugeruje, by wykorzystać metody wymiany młodzieży programu Erasmus+: studentów, praktykantów, osób poszukujących pracy, osób w trudnej sytuacji, tak aby współpraca terytorialna zapewniała włączenie młodzieży za sprawą przeznaczonych dla niej programów mobilności, szkolenia zawodowego i nauki języków. EKES proponuje, by uwzględnić w programach współpracy transgranicznej i transnarodowej kierunki szczegółowych propozycji i działań na rzecz młodzieży i realizowanych przez młodzież. |
| --- | --- |

1.1.12.

| 1.1.13. | Działania na rzecz wrażliwych grup ludności i wzięcie pod uwagę kryteriów horyzontalnych – EKES podkreśla znaczenie ustalenia dokładnych zasad dotyczących przestrzegania obowiązkowych poziomów zgodnie z unijnymi zasadami horyzontalnymi oraz ustanowienia minimalnego progu w tym zakresie (10 % pomocy w ramach działań). |
| --- | --- |

1.1.13.

| 1.1.14. | Ochrona ludności i zwalczanie poważnych zagrożeń – EKES zachęca Komisję, by rozważyła włączenie tego elementu jako zasadniczej osi współpracy terytorialnej i powiązania go z nowym funduszem w dziedzinie obrony i ochrony ludności zaproponowanym przez Komisję w WRF na lata 2021–2027. |
| --- | --- |

1.1.14.

| 1.1.15. | Działania promocyjne – Biorąc pod uwagę znaczenie programów wspieranych w ramach europejskiej współpracy terytorialnej, EKES będzie wspierać wszelkie inicjatywy mające na celu zwiększenie widoczności, tak aby wzmocnić europejskiego ducha obywatelskiego i zwiększyć wiedzę co do konkretnych działań prowadzonych przy wsparciu UE. W szczególności zaleca ustanowienie punktów rozpowszechniania informacji w regionach korzystających z programów współpracy, najlepiej prowadzonych przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

1.1.15.

2.   Wprowadzenie

2.1.   Współpraca terytorialna i graniczna, istota ducha europejskiego

| 2.1.1. | Europejska współpraca terytorialna (Interreg) – obejmująca ogół aspektów transgranicznych, transnarodowych, międzyregionalnych i otwarcie na kraje sąsiadujące – jest kluczowa dla stworzenia wspólnej europejskiej przestrzeni i stanowi fundament integracji europejskiej: pomaga sprawić, by granice nie stawały się barierami, łączy Europejczyków, pomaga w rozwiązywaniu wspólnych problemów, ułatwia dzielenie się pomysłami i zasobami oraz zachęca do podejmowania strategicznych inicjatyw zmierzających do osiągnięcia wspólnych celów. |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | Art. 174 i art. 24 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) stanowią ramy prawne uprawniające do prowadzenia polityki spójności w wymiarze gospodarczym, społecznym i terytorialnym, przy czym polityka ta ma na celu zmniejszenie dysproporcji w poziomach rozwoju różnych regionów, co przekłada się na europejską współpracę terytorialną. |
| --- | --- |

2.1.2.

| 2.1.2.1. | Artykuł 174 stanowi, że „wśród regionów, o których mowa, szczególną uwagę poświęca się obszarom wiejskim, obszarom podlegającym przemianom przemysłowym i regionom, które cierpią na skutek poważnych i trwałych niekorzystnych warunków przyrodniczych lub demograficznych, takim jak najbardziej na północ wysunięte regiony o bardzo niskiej gęstości zaludnienia oraz regiony wyspiarskie, transgraniczne i górskie”. EKES uważa, że artykuł ten całkowicie uzasadnia poświęcenie szczególnej uwagi, w ramach europejskiej współpracy terytorialnej, wspomnianym regionom, i zwraca się do Komisji i państw członkowskich, by zadbały o takie podejście. |
| --- | --- |

2.1.2.1.

| 2.1.3. | Europejska współpraca terytorialna (Interreg), stanowiąca priorytetowy cel polityki spójności, zapewnia ramy, w których publiczne i prywatne podmioty krajowe, regionalne i lokalne w państwach członkowskich prowadzą wspólnie działania, wymieniają się dobrymi praktykami i określają strategie rozwoju w europejskich wymiarach wewnętrznym i zewnętrznym. Niemniej – choć w ramach prowadzonych projektów zrealizowano dotychczas wiele działań o wartości dodanej i inwestycji sprzyjających wzrostowi – niektóre niedociągnięcia związane z nieodpowiednimi ramami różnych programów nie są bez znaczenia i zasługują na analizę w ramach nowego okresu programowania na lata 2021–2027. |
| --- | --- |

2.1.3.

| 2.1.4. | Wyniki ocen ex post pozwalają w istocie wskazać kilka elementów:






  — | braki w definicji funkcjonalnej regionów w odniesieniu do art. 174 TFUE, |
| --- | --- | --- |

2.1.4.

—

braki w definicji funkcjonalnej regionów w odniesieniu do art. 174 TFUE,

| — | znaczne trudności w określeniu i wdrożeniu spójnej strategii działań ze względu na wybór podejścia oddolnego (bottom-up) przy określaniu projektów, które mają otrzymać wsparcie, |
| --- | --- |

—

znaczne trudności w określeniu i wdrożeniu spójnej strategii działań ze względu na wybór podejścia oddolnego (bottom-up) przy określaniu projektów, które mają otrzymać wsparcie,

| — | niemal zupełny brak synergii między programami Interreg a innymi programami unijnymi, które mogłyby wzmocnić efekty rozwojowe, w szczególności programem Erasmus+, programem „Horyzont 2020”, Europejskim Funduszem na rzecz Inwestycji Strategicznych, instrumentem „Łącząc Europę” i COSME, przy czym można wskazać ogólnie zbyt niski wpływ i widoczność działań dla społeczeństwa obywatelskiego i dla wszystkich kategorii obywateli, zwłaszcza kobiet, młodzieży, rodzin, osób niepełnosprawnych i osób starszych. |
| --- | --- |

—

niemal zupełny brak synergii między programami Interreg a innymi programami unijnymi, które mogłyby wzmocnić efekty rozwojowe, w szczególności programem Erasmus+, programem „Horyzont 2020”, Europejskim Funduszem na rzecz Inwestycji Strategicznych, instrumentem „Łącząc Europę” i COSME, przy czym można wskazać ogólnie zbyt niski wpływ i widoczność działań dla społeczeństwa obywatelskiego i dla wszystkich kategorii obywateli, zwłaszcza kobiet, młodzieży, rodzin, osób niepełnosprawnych i osób starszych.

| 2.1.5. | Niektóre z tych aspektów uwzględniono w nowym wniosku dotyczącym rozporządzenia, w którym usprawnia się procedury mające na celu ograniczenie priorytetów regionalnych w odniesieniu do wszystkich regionów europejskich, w tym najbardziej oddalonych, opracowuje się nowe strategie makroregionalne i koncentracje tematyczne, zwraca szczególną uwagę na inicjatywy dotyczące innowacji, a także na kilka innych inicjatyw, które w związku z tym podlegają specjalnej analizie i zostały opatrzone uwagami. Niemniej wniosek Komisji powinien zostać poprawiony i sprecyzowany w kilku ważnych kwestiach. |
| --- | --- |

2.1.5.

3.   Priorytetowe kwestie do ujęcia w zaleceniach EKES-u dla Komisji

| 3.1. | Uproszczenie procedur – w kierunku drastycznego uproszczenia – Komisja proponuje wiele szczegółowych przepisów mających na celu uproszczenie zasad dotyczących klasyfikowania programów i zarządzania nimi na wszystkich poziomach: beneficjentów, państw członkowskich, instytucji zarządzających, uczestniczących państw trzecich i Komisji. EKES zdecydowanie popiera takie podejście. Niemniej inicjatywę taką przedstawia się przy okazji każdego nowego okresu programowania. Komisja nie poszła wystarczająco daleko w tym przedsięwzięciu. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.1.1. | W odniesieniu do uproszczenia i płatności ryczałtowych w rozporządzeniu wprowadza się – jako kluczowy element w następnym okresie programowania – zryczałtowane traktowanie niektórych wydatków i zmienia się w bardziej ambitny sposób niektóre wskaźniki, takie jak koszty personelu (w przypadku każdego projektu o wartości poniżej 200 000 EUR: płatność zryczałtowana i brak konieczności przedstawiania faktur). Przyjmując takie podejście, Komisja uznaje potrzebę uproszczenia procedur administracyjnych i podkreśla potrzebę ogólnego porozumienia. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Współpraca koncentruje się na działaniach lokalnych. W związku z tym konieczne jest stworzenie programu, który byłby w większym stopniu otwarty na społeczeństwo obywatelskie, przez radykalne uproszczenie procedur i ustanowienie małych jednostek informacji i wsparcia. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | EKES pragnąłby, by dążono do zapewnienia spójności w odniesieniu do skali projektów, tak aby możliwe było wprowadzenie niezbędnych uproszczeń w formularzach i metodach oceny projektów oraz aby stosowano minimalne standardowe procedury zryczałtowane dla czynności administracyjnych i zarządczych. „Drastyczne uproszczenie” jest niezbędne, aby podmioty prowadzące projekty mogły skupić się na wynikach działań, a nie na czasochłonnych działaniach administracyjnych. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | W istocie – zgodnie z zamiarem Komisji – należy konsekwentnie i do końca wdrożyć podejście polegające na ocenianiu projektów na podstawie „wyników” i zwolnić podmioty z obowiązku ciągłego dostarczania sprawozdań z działalności (obecnie co sześć miesięcy). |
| --- | --- |

3.1.4.

| 3.2. | Ramy finansowe – Komisja uważa, że polityka spójności i powiązany z nią aspekt europejskiej współpracy terytorialnej muszą pozostać istotnym elementem pakietu finansowego. EKES podziela to zdanie. Zmniejszenie przydziału środków budżetowych podważyłoby skuteczność, widoczność, a także obecną renomę tego programu. Na tę chwilę wybrano rozwiązanie polegające na utrzymaniu stabilnego – w porównaniu z ostatnim okresem – budżetu, wobec ogólnego zmniejszenia się budżetu UE o ok. 10 %. Rozwiązanie to powinno umożliwić utrzymanie wsparcia dla programów Interreg, co stanowi minimum, niemniej EKES wzywa Parlament Europejski do zaproponowania znacznego zwiększenia budżetu, gdyż oddziaływanie polityczne i społeczne tych działań może być bardzo duże, pod warunkiem że przyzna się na nie znaczące środki. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.2.1. | W nowym rozporządzeniu w sprawie europejskiej współpracy terytorialnej wskaźnik współfinansowania spadł do 70 % (w porównaniu z 85 % obecnie). Według Komisji zmiana ta powinna skutkować wzmocnieniem wsparcia finansowego ze strony państw i sprzyjać lepszym warunkom przejmowania odpowiedzialności za projekty. EKES obawia się, że środek ten – oparty na zasadzie dodatkowości – może zniechęcić podmioty prywatne i mniej uprzywilejowane regiony do uczestnictwa. W związku z tym zwraca się o utrzymanie wskaźnika 85 % dla regionów znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji w rozumieniu art. 174 TFUE. Ponadto koncentracja działań europejskich zawsze zapewnia ich lepszą widoczność. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Nowe zasady dotyczące „małych projektów” – Nowe rozporządzenie obejmuje czytelną definicję wraz z nowymi uproszczonymi środkami i zasadami: ponowne określenie pomocy technicznej, usunięcie wymogu sprawozdawczości rocznej, podejście ryczałtowe w stosunku do wielu pozycji wydatków i warunki do szybszego uruchomienia w kolejnym okresie. EKES uważa, że propozycje te zmierzają we właściwym kierunku. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Jeśli chodzi o obciążenia administracyjne związane z „małymi projektami”, EKES bardzo pozytywnie przyjmuje, obok płatności zryczałtowanych, perspektywę powołania instytucji transgranicznej, która zarządzałaby całą administracją dla pakietu „małych projektów”. |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | EKES docenia zaangażowanie Komisji na rzecz maksymalnego zwiększenia udziału podmiotów prywatnych w programach współpracy terytorialnej. Idzie jeszcze dalej i proponuje, by określić minimalny próg udziału podmiotów niepaństwowych (poza władzami regionalnymi) takich jak przedsiębiorstwa prywatne, partnerzy społeczni, sektor stowarzyszeń, podmioty gospodarki społecznej i solidarnej oraz organizacje branżowe. |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.3. | Partnerstwo ze społeczeństwem obywatelskim – EKES przypomina, że partnerstwo to podstawowy sposób uwzględnienia zasad horyzontalnych. W każdym wypadku partnerstwa takie należy ustanawiać ze społeczeństwem obywatelskim, partnerami społecznymi, organami lokalnymi i organizacjami działającymi na rzecz włączenia społecznego. W tym kontekście rozporządzenie przewiduje włączenie społeczeństwa obywatelskiego do komitetów kontrolnych. Przewiduje się również, że w witrynach internetowych, w których dostarcza się informacje na temat wydajności i wyników programów, zostaną dodane informacje o niepowodzeniach i o projektach, w wypadku których brak informacji o realizacji zobowiązań. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.3.1. | Należy stwierdzić, że organy lokalne – po tym, jak zostaną wskazane – mają tendencję, by ignorować wszystko inne. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Udział podmiotów społeczeństwa obywatelskiego nie powinien ograniczać się do procesu konsultacji. Jest istotne, by podmioty te angażować podczas wdrażania działań i powierzać im obowiązki w tym zakresie, w tym przez wskazywanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego jako instytucji zarządzających. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | EKES proponuje, aby w odniesieniu do każdego programu współpracy terytorialnej instytucja zarządzająca przedstawiła program partnerstwa, potwierdzający zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego na każdym etapie przygotowywania, wdrażania i oceny działań. System ten powinien obejmować mechanizm ostrzegania, pozwalający podmiotom społeczeństwa obywatelskiego zwrócić się do przedmiotowego organu, jeśli zasada partnerstwa nie jest przestrzegana. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.4. | Nowy podział dotacji na współpracę terytorialną – W nowym rozporządzeniu dotyczącym EWT/Interreg opisuje się pięć komponentów współpracy przyszłego programu działania: współpracę transgraniczną, transnarodową, międzyregionalną i morską z udziałem regionów najbardziej oddalonych oraz międzyregionalne inwestycje innowacyjne. Takie podejście jest spójne, nawet jeśli wyłączenie współpracy dotyczącej aspektów morskich z zakresu współpracy transgranicznej rodzi pytania i budzi wiele obaw wśród podmiotów działających w regionach dotkniętych tą zmianą. Komisja uzasadnia przyjęte rozwiązanie, wyjaśniając, że szereg programów transgranicznych może się pokrywać, szczególnie w ramach współpracy morskiej, i zobowiązuje się do zdefiniowania kompleksowego podejścia w przypadku programów na obszarach morskich, w tym w odniesieniu do współpracy dwustronnej, które będzie miało większe oddziaływanie. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Kwestia obszaru morskiego i obszary wyspiarskie – EKES uważa, że to przyjęte podejście dotyczące wymiaru morskiego można zrozumieć w przypadku terytoriów kontynentalnych, niemniej nie jest ono uzasadnione, jeśli chodzi o obszary wyspiarskie, w przypadku których z samej definicji istnieją tylko granice morskie. EKES zresztą często wzywał Komisję do zwrócenia szczególnej uwagi na kwestię wysp o oczywistych utrudnieniach strukturalnych, uznanych w art. 174 TFUE. Proponuje zatem ponowne włączenie współpracy europejskiej między wyspami w zakres współpracy transgranicznej lub uczynienie z takiej współpracy między wyspami szóstej kategorii o określonym budżecie, zwłaszcza na rzecz wszystkich wysp należących do tego samego basenu morskiego, by ułatwić im wymianę doświadczeń. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Szczególne otwarcie na innowacje – Proponuje się nową specjalną linię finansowania w oparciu o zaproszenia do składania wniosków z myślą o opracowywaniu projektów na całym terytorium europejskim, tak aby wykroczyć poza wymianę dobrych praktyk i zmierzać w kierunku kompleksowych instrumentów obejmujących badania i działania (11 % budżetu Interreg). EKES popiera to podejście, pod warunkiem że obejmie ono również innowacje społeczne, w przypadku których współpraca między poszczególnymi obszarami może przynieść bardzo znaczące skutki dla zainteresowanych grup ludności, i że umożliwi bezpośredni udział podmiotów niepaństwowych (badaczy, przedsiębiorstw, społeczeństwa obywatelskiego). |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Otwartość na regiony najbardziej oddalone – Komisja proponuje przyjęcie nowych środków, tak aby – zważywszy na szczególną lokalizację tych regionów – umożliwić tym regionom prowadzenie współpracy, zgodnie z komunikatem Komisji pt. „Silniejsze i odnowione partnerstwo strategiczne z regionami najbardziej oddalonymi UE” (1). W tym przypadku chodzi o współpracę z udziałem regionów najbardziej oddalonych, między tymi regionami i regionami sąsiadującymi (pkt 3,2 budżetu Interreg). Ten trafny przepis jest obiecujący, niemniej należałoby również umożliwić łatwe uruchomienie unijnych środków na rzecz państw trzecich sąsiadujących z regionami najbardziej oddalonymi (zasadniczo środków Europejskiego Funduszu Rozwoju), tak aby uzupełnić te działania, co obecnie nie jest możliwe. EKES apeluje, by zaplanować i wdrożyć skoordynowane współdziałanie między Interreg i EFR. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Współpraca z państwami trzecimi – EKES uznaje za korzystne ustanowienie w trudnym kontekście międzynarodowym identycznych ram dla działań z udziałem państw trzecich sąsiadujących z Unią Europejską. W odniesieniu do krajów sąsiadujących należy lepiej wykorzystywać istniejącą już możliwość włączenia regionów nieprzygranicznych tych krajów w działania w ramach współpracy transnarodowej, tak aby uniknąć pogłębiania w obrębie tych krajów różnic, które będą skutkować faworyzowaniem regionów graniczących z UE. |
| --- | --- |

3.8.

4.   Nowe kierunki refleksji

| 4.1. | Rozwój koncentracji tematycznej – EKES opowiada się za skupieniem programów na działaniach powiązanych z priorytetami Unii Europejskiej określonymi we wniosku dotyczącym WRF na lata 2021–2027 (innowacje, badania, Europa bardziej przyjazna dla środowiska – energia, gospodarka o obiegu zamkniętym itp. – lepiej połączona Europa – transport, rolnictwo itp. – Europa o silniejszym wymiarze społecznym – EFS, EFRR, edukacja, zdrowie itp. – Europa o silniejszym wymiarze lokalnym – strategie rozwoju na szczeblu lokalnym), przy czym nie należy zapominać o szczegółowych celach określonych w przepisach dotyczących opieki społecznej, edukacji i opieki zdrowotnej. Szczególną uwagę należy zwrócić na lokalne strategie rozwoju angażujące wszystkie podmioty w społeczeństwie obywatelskim. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.1.1. | Zasadnicze znaczenie ma, by w ramach koncentracji tematycznej we wszystkich zagadnieniach podkreślić i wyraźnie uwzględnić rozwój zrównoważony, działania w zakresie klimatu, gospodarkę o obiegu zamkniętym oraz energię ze źródeł odnawialnych. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.2. | Strategie makroregionalne – Strategie makroregionalne (Morze Bałtyckie, Dunaj, region alpejski, Morze Adriatyckie i Morze Jońskie) ogólnie uważa się za sukces. Europejska współpraca terytorialna ma szczególną wartość ze względu na zdolność do tworzenia warunków sprzyjających stosowaniu makroregionalnych strategii rozwoju opartych na:






  — | znacznym zakresie interakcji transgranicznych, |
| --- | --- | --- |

4.2.

—

znacznym zakresie interakcji transgranicznych,

| — | zgodności między finansowaniem a strategicznymi priorytetami prowadzenia działań. |
| --- | --- |

—

zgodności między finansowaniem a strategicznymi priorytetami prowadzenia działań.

| 4.2.1. | Instrumenty te pozwolą wzmocnić programy współpracy, w szczególności transnarodowej i morskiej. Korzyści mogłoby przynieść opracowanie eksperymentalnego działania w ramach strategii makroregionalnej dotyczącej basenu Morza Śródziemnego (zachodniego i wschodniego) w powiązaniu ze strategiami dla poszczególnych akwenów wdrożonymi w unijnych działaniach morskich, podobnie jak strategii makroregionalnej obejmującej łańcuchy górskie Europy Południowo-Wschodniej (Karpaty i region Bałkanów), przy czym oba wspomniane przypadki dotyczą również państw trzecich. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.3. | Cyfrowy komponent europejskiej współpracy terytorialnej – Obecnie jednym z głównych wyzwań dla podmiotów europejskiej współpracy terytorialnej jest zapewnienie łączności z siecią. Należy zapewnić sposoby i środki, aby zniwelować przepaść cyfrową między obszarami oraz między obszarami miejskimi i wiejskimi poszczególnych regionów. Rozwój technologii cyfrowej dotyczy kilku kwestii: |
| --- | --- |

4.3.

| 4.3.1. | Techniczne i ekonomiczne wyzwanie dla rozwoju terytorialnego. Technologie cyfrowe mają duże znaczenie dla rozwoju terytorialnego w kontekście nowych przemian w przemyśle, społeczeństwa opartego na współpracy, pojawienia się nowych form współpracy w miejscu pracy oraz nowych instrumentów pozwalających wykorzystać lokalne zasoby. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Główne wyzwanie społeczne przyczyniające się do rozwoju umiejętności ludności i sprzyjające rozwojowi terytorialnemu. Należy rozwijać inwestycje w umiejętności i zdolności użytkowania i nie pozwolić, by społeczna przepaść cyfrowa się pogłębiła. Ewolucja cyfrowa zaczyna tworzyć nowy wymiar dyskryminacji, który wynika w szczególności z braku możliwości dostępu do technologii ubogich grup społecznych, ze względu na standard życia, aspekty kulturowe związane z poziomem wykształcenia i wiek. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Należy wziąć pod uwagę, że technologia cyfrowa może w równej mierze ułatwić dostęp do praw, jak i – przeciwnie – stanowić dodatkowy czynnik wykluczenia określonych kategorii społecznych. Skłania to EKES do zwrócenia się do Komisji, by uwzględniła w działaniach europejskiej współpracy terytorialnej podejście pedagogiczne w porozumieniu z podmiotami działającymi na szczeblu lokalnym. |
| --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | Ponadto EKES proponuje, aby znaczną część innowacyjnych działań poświęcono zagadnieniom cyfrowym i przygotowano specjalne zaproszenia do składania wniosków, uwzględniając wymianę doświadczeń i współpracę na szczeblu lokalnym w tych dziedzinach, przy czym priorytetem musi być włączenie najbiedniejszych i najbardziej zagrożonych wykluczeniem grup społecznych. Jest to niezbędne dla rozwoju terytorialnego w kontekście nowych przemian w przemyśle, społeczeństwa opartego na współpracy, pojawienia się nowych form współpracy w miejscu pracy oraz nowych instrumentów pozwalających wykorzystać lokalne zasoby. Komisja przedstawiła projekt budżetu na lata 2021–2027. Czy projekt ten w wystarczającym stopniu uwzględnia ten cyfrowy aspekt? Jeśli tak nie jest, nie jest on odpowiedni. |
| --- | --- |

4.3.4.

| 4.3.5. | Zagadnienia cyfrowe i sztuczna inteligencja – Komisja musi koniecznie uwzględnić narzędzia cyfrowe i sztuczną inteligencję do celów wdrażania i oceny przyszłych programów (duże zbiory danych, nowe technologie i inwestowanie funduszy). |
| --- | --- |

4.3.5.

| 4.3.6. | Według samej Komisji ocena wpływu działań i programów UE zależy od odpowiedniego „nastawienia”. Wyniki projektu mogą niekiedy być mniej istotne niż sposób uzyskania wyników i trudno jest znaleźć wskaźniki (nie tylko ilościowe, ale i jakościowe), które pozwolą ten aspekt uwzględnić. |
| --- | --- |

4.3.6.

| 4.3.7. | EKES stanowczo zachęca Komisję do poszukiwania lepszych wskaźników służących ocenie bezpośrednich rezultatów i oddziaływania programów i projektów. |
| --- | --- |

4.3.7.

| 4.4. | Uwzględnienie wymiaru dotyczącego młodzieży – Uwzględnienie potrzeb młodych ludzi w Europie jest kwestią kluczową. EKES sugeruje, by wykorzystać metody wymiany młodzieży programu Erasmus+: licealistów, studentów, praktykantów, osób poszukujących pracy, osób w trudnej sytuacji, tak aby współpraca terytorialna zapewniała włączenie młodzieży za sprawą przeznaczonych dla niej programów mobilności, szczególnie w zakresie szkolenia zawodowego i nauki języków. Analiza EKES-u obejmuje wiele niewykluczających się wzajemnie możliwości, które mają sprawić, że programy terytorialne nabiorą dla młodych ludzi znaczenia. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.4.1. | EKES proponuje, by przewidzieć określony odsetek środków europejskiej współpracy terytorialnej na działania prowadzone przez młodzież i na rzecz młodzieży. Jednocześnie w ramach przyszłego programu Erasmus+ po 2021 r. Komisja mogłaby zdecydować, by przeznaczyć część programów Erasmus+ na inicjatywy ukierunkowane na określone obszary. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Z drugiej strony, 10 % środków z jednego lub większej liczby elementów Interreg należy przeznaczyć na mobilność typu Erasmus i taki sam odsetek na finansowanie projektów zarządzanych w ramach programu Erasmus+ i prowadzonych w obszarach europejskich. Priorytet można nadać regionom, które zaczynają nabierać realnych kształtów, takim jak makroregion Morza Śródziemnego, lub – w drodze eksperymentu – regionom, które są w trakcie wykształcania się i rozwoju, takim jak makroregion wschodniej części basenu Morza Śródziemnego. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Należy zatem uwzględnić w programach współpracy transgranicznej i transnarodowej jedną lub więcej kategorii szczegółowych propozycji i działań na rzecz młodzieży i realizowanych przez młodzież Powinny one umożliwiać i wspierać przejście od prostej wymiany kulturalnej do promowania działań dotyczących kategorii innych te, które są tradycyjnie objęte programem Erasmus+: ruchów młodzieży i tworzenia stowarzyszeń na rzecz zwalczania wykluczenia społecznego i nierówności, na rzecz integracji osób w najtrudniejszej sytuacji (niepełnosprawność), prowadzenia działań w dziedzinie klimatu, prowadzenia inicjatyw przyczyniających się do przyjmowania migrujących uchodźców lub wszelkich innych kwestii w dziedzinie edukacji i solidarności. |
| --- | --- |

4.4.3.

| 4.5. | Działania na rzecz grup ludności znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji i uwzględnienie kryteriów horyzontalnych – Jeśli chodzi o uwzględnienie grup ludności w trudnej sytuacji na wszystkich etapach opracowywania i wdrażania programów współpracy, w tym wyboru projektów, Komisja opowiada się stanowczo za bezwzględnym obowiązkiem przestrzegania unijnych zasad horyzontalnych. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.5.1. | Pojawia się jednak pytanie o przepisy dotyczące tej kwestii w ramach europejskiej współpracy terytorialnej, w których nie określono żadnych kwot. EKES proponuje ustanowienie minimalnego progu dla współpracy transgranicznej (10 %). |
| --- | --- |

4.5.1.

| 4.6. | Ochrona ludności i zwalczanie poważnych zagrożeń. Ten element – będący częścią nowego europejskiego funduszu w dziedzinie obrony i ochrony ludności zaproponowanego przez Komisję na potrzeby WRF na lata 2021–2027 – jest znaczącą osią, która ma wpływ na współpracę terytorialną. Mowa tutaj np. o zapobieganiu pożarom lasów w regionie Morza Śródziemnego i zwalczaniu tych pożarów lub analogicznych działaniach dotyczących powodzi w regionach położonych dalej na północ. Jest to kwestia, w której współpraca ponad granicami państw jest oczywista i bezpośrednio wpływa na życie obywateli. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.6.1. | W związku z tym EKES zaleca, by w ramach europejskiej współpracy terytorialnej zwrócić szczególną uwagę na możliwość koordynacji między kilkoma funduszami, przy czym należy skierować do organów odpowiedzialnych za programy konkretne zalecenia, tak aby uświadomić im problemy i możliwości związane z tą kwestią na odnośnych terytoriach. Można by uruchomić pilotażowe zaproszenia do składania wniosków w tej dziedzinie, tak aby przykład zachęcił do udziału inne regiony. |
| --- | --- |

4.6.1.

| 4.7. | Integracja różnych instrumentów europejskich – Zdaniem EKES-u przedmiotowy wniosek nie uwzględnia w wystarczającym stopniu możliwości dotyczących synergii między europejską współpracą terytorialną a innymi obecnymi lub przyszłymi instrumentami finansowymi UE, w szczególności w zakresie wymiany młodzieży, sieci i agendy cyfrowej, badań i rozwoju, inwestycji, ochrony ludności i zwalczania poważnych zagrożeń. Zwraca się do Komisji o rozwiązanie tego problemu. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.7.1. | Europejska współpraca terytorialna stanowi odpowiednie ramy dla zapewnienia komplementarności różnych instrumentów europejskich w oparciu o lokalne potrzeby, w odniesieniu do:






  — | inwestycji małych i średnich przedsiębiorstw, jeśli działania Interreg zostaną z powodzeniem połączone z nowym InvestEuFund proponowanym przez Komisję dla WRF na lata 2021–2027, |
| --- | --- | --- |

4.7.1.

—

inwestycji małych i średnich przedsiębiorstw, jeśli działania Interreg zostaną z powodzeniem połączone z nowym InvestEuFund proponowanym przez Komisję dla WRF na lata 2021–2027,

| — | sieci (infrastruktury, cyfryzacji, energii) za pomocą instrumentu „Łącząc Europę”, |
| --- | --- |

—

sieci (infrastruktury, cyfryzacji, energii) za pomocą instrumentu „Łącząc Europę”,

| — | działań zewnętrznych (EFR, polityki sąsiedztwa), |
| --- | --- |

—

działań zewnętrznych (EFR, polityki sąsiedztwa),

| — | funduszy na ochronę ludności, |
| --- | --- |

—

funduszy na ochronę ludności,

| — | programu Erasmus+, |
| --- | --- |

—

programu Erasmus+,

| — | programu „Horyzont Europa” (obecnego programu „Horyzont 2020”), |
| --- | --- |

—

programu „Horyzont Europa” (obecnego programu „Horyzont 2020”),

| — | LIFE (środowisko i działania na rzecz klimatu), |
| --- | --- |

—

LIFE (środowisko i działania na rzecz klimatu),

| — | Europejski Fundusz Społeczny, |
| --- | --- |

—

Europejski Fundusz Społeczny,

....

| 4.7.2. | Propozycje Komisji są w tej kwestii niejasne. EKES wzywa Komisję, by w kontekście wniosków dotyczących WRF na lata 2021–2027 przedstawiła komunikat w sprawie integracji własnych instrumentów finansowych. |
| --- | --- |

4.7.2.

| 4.8. | Działania promocyjne – Interreg jest jednym z głównych sposobów, by wzmocnić europejskiego ducha obywatelskiego. Nadszedł czas, aby promować działania UE i tym samym szerzyć wiedzę na temat tych działań. Komisja musi zapewnić czytelne publikacje i materiały promocyjne na temat realizacji i osiągnięć programu Interreg. Ma to uświadomić obywatelom konkretne działania prowadzone przy wsparciu UE. Mając na uwadze znaczenie tego tematu, EKES proponuje ustanowienie punktów rozpowszechniania informacji i współpracy transgranicznej lub terytorialnej, których zadaniem byłoby prowadzenie działalności promocyjnej, najlepiej przy współpracy z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

4.8.

Bruksela, dnia 19 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2017) 623 final.

1

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/124 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/124

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie mechanizmu eliminowania barier prawnych i administracyjnych w kontekście transgranicznym”

(COM(2018) 373 final – 2018/0198 (COD))

(2018/C 440/20)

| Sprawozdawca: | Etele BARÁTH |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Etele BARÁTH

| Konsultacja | Parlament Europejski, 11.6.2018
  Rada Unii Europejskiej, 19.6.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 175 i 304 TFUE |
| | |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 7.9.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 195/1/3 |

Konsultacja

Parlament Europejski, 11.6.2018

Rada Unii Europejskiej, 19.6.2018

Podstawa prawna

Art. 175 i 304 TFUE

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

7.9.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

195/1/3

1.   Wnioski i zalecenia

Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje zaprezentowany przez Komisję Europejską wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie mechanizmu eliminowania barier prawnych i administracyjnych w kontekście transgranicznym (zwanego dalej „mechanizmem”). Zdaniem EKES-u wniosek odzwierciedla nowe podejście i może poprawić możliwości współpracy opartej na zasadzie pomocniczości między różnymi państwami członkowskimi, a także przyczynić się do trwałego i bardziej zrównoważonego rozwoju społeczno-gospodarczego regionów transgranicznych oraz wzrostu PKB Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

1.1.

EKES z zadowoleniem przyjmuje zaprezentowany przez Komisję Europejską wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie mechanizmu eliminowania barier prawnych i administracyjnych w kontekście transgranicznym (zwanego dalej „mechanizmem”). Zdaniem EKES-u wniosek odzwierciedla nowe podejście i może poprawić możliwości współpracy opartej na zasadzie pomocniczości między różnymi państwami członkowskimi, a także przyczynić się do trwałego i bardziej zrównoważonego rozwoju społeczno-gospodarczego regionów transgranicznych oraz wzrostu PKB Unii Europejskiej.

| 1.2. | EKES uważa, że argumentacja przedstawiona we wniosku jest uzasadniona, ponieważ nawet jeżeli istnieje obecnie wiele instrumentów instytucjonalnych na rzecz wspomnianych obszarów (w szczególności INTEREG i EUWT), nie posiadają one wymaganych kompetencji do przedsięwzięcia takich środków prawnych. |
| --- | --- |

1.2.

EKES uważa, że argumentacja przedstawiona we wniosku jest uzasadniona, ponieważ nawet jeżeli istnieje obecnie wiele instrumentów instytucjonalnych na rzecz wspomnianych obszarów (w szczególności INTEREG i EUWT), nie posiadają one wymaganych kompetencji do przedsięwzięcia takich środków prawnych.

| 1.3. | Zdaniem EKES-u wdrożenie projektu rozporządzenia może przyczynić się do wyeliminowania historycznych barier, rozpowszechnienia europejskości w życiu codziennym i wzmocnienia poczucia obywatelstwa europejskiego. |
| --- | --- |

1.3.

Zdaniem EKES-u wdrożenie projektu rozporządzenia może przyczynić się do wyeliminowania historycznych barier, rozpowszechnienia europejskości w życiu codziennym i wzmocnienia poczucia obywatelstwa europejskiego.

| 1.4. | EKES zachęca Komisję Europejską do uściślenia wszystkich kwestii prowadzących do niepewności prawa, aby proces postrzegany jako złożony i w znacznej mierze obwarowany nadmiernymi gwarancjami nie działał zniechęcająco na potencjalnych użytkowników tych przepisów. Należy jasno określić sposób zachęcania dwóch sąsiadujących ze sobą państw członkowskich do współpracy, kiedy ich koncepcje projektu różnią się lub ich podejścia nie są ogólnie zbieżne. |
| --- | --- |

1.4.

EKES zachęca Komisję Europejską do uściślenia wszystkich kwestii prowadzących do niepewności prawa, aby proces postrzegany jako złożony i w znacznej mierze obwarowany nadmiernymi gwarancjami nie działał zniechęcająco na potencjalnych użytkowników tych przepisów. Należy jasno określić sposób zachęcania dwóch sąsiadujących ze sobą państw członkowskich do współpracy, kiedy ich koncepcje projektu różnią się lub ich podejścia nie są ogólnie zbieżne.

| 1.5. | EKES podkreśla znaczenie stałego nadzorowania dobrego stosowania rozporządzenia, mając na uwadze, że to ostatnie nie reguluje rozwiązań, lecz sam proces i może stanowić ramy dla niezliczonych możliwości współpracy. |
| --- | --- |

1.5.

EKES podkreśla znaczenie stałego nadzorowania dobrego stosowania rozporządzenia, mając na uwadze, że to ostatnie nie reguluje rozwiązań, lecz sam proces i może stanowić ramy dla niezliczonych możliwości współpracy.

| 1.6. | Zaletą projektu rozporządzenia jest to, że raczej harmonizuje niż ujednolica, a definicja jego terytorialnego zakresu zastosowania stanowi ważny element jego możliwości stosowania (zob. pkt 2.7.4). |
| --- | --- |

1.6.

Zaletą projektu rozporządzenia jest to, że raczej harmonizuje niż ujednolica, a definicja jego terytorialnego zakresu zastosowania stanowi ważny element jego możliwości stosowania (zob. pkt 2.7.4).

| 1.7. | Ponadto wniosek dotyczący rozporządzenia opiera się na założeniu, że rozwiązaniem danego problemu jest stosowanie przepisów obowiązujących po drugiej stronie granicy. Takie podejście nie jest jednak możliwe w wielu przypadkach: może zdarzyć się, że ani po jednej, ani po drugiej stronie granicy nie ma przepisów, które mogłyby przyczynić się do rozwiązania danego problemu. Rozwiązanie może w takiej sytuacji podsunąć przykład z kraju trzeciego. Należy zaproponować mechanizm możliwy do zastosowania w takim przypadku. |
| --- | --- |

1.7.

Ponadto wniosek dotyczący rozporządzenia opiera się na założeniu, że rozwiązaniem danego problemu jest stosowanie przepisów obowiązujących po drugiej stronie granicy. Takie podejście nie jest jednak możliwe w wielu przypadkach: może zdarzyć się, że ani po jednej, ani po drugiej stronie granicy nie ma przepisów, które mogłyby przyczynić się do rozwiązania danego problemu. Rozwiązanie może w takiej sytuacji podsunąć przykład z kraju trzeciego. Należy zaproponować mechanizm możliwy do zastosowania w takim przypadku.

| 1.8. | EKES pochwala koordynację wprowadzoną przez Komisję i liczy na transgraniczne punkty koordynujące w kwestii rozpowszechniania starych „dobrych praktyk” (programy transgraniczne itp.) i nadania inicjatywom terytorialnego charakteru (na przykład spójność ze zintegrowanymi strategiami makroregionalnymi w obszarze rozwoju obszarów miejskich). W tym celu EKES zaleca wykorzystanie fachowej wiedzy oraz zdolności koordynacyjnych organizacji społeczeństwa obywatelskiego (zob. pkt 2.14.2). |
| --- | --- |

1.8.

EKES pochwala koordynację wprowadzoną przez Komisję i liczy na transgraniczne punkty koordynujące w kwestii rozpowszechniania starych „dobrych praktyk” (programy transgraniczne itp.) i nadania inicjatywom terytorialnego charakteru (na przykład spójność ze zintegrowanymi strategiami makroregionalnymi w obszarze rozwoju obszarów miejskich). W tym celu EKES zaleca wykorzystanie fachowej wiedzy oraz zdolności koordynacyjnych organizacji społeczeństwa obywatelskiego (zob. pkt 2.14.2).

| 1.9. | Wniosek dotyczący rozporządzenia może przyczynić się do dalszego wzmocnienia innowacyjnej i odpowiedzialnej europejskiej administracji publicznej, jednak zdaniem EKES-u konieczne jest nałożenie na uczestników obowiązku przekazywania informacji, aby uwidocznić możliwości współpracy transgranicznej. Komitet proponuje ułatwienie udziału w procesie dzięki sposobom oferowanym przez administrację online i uatrakcyjnienie go. |
| --- | --- |

1.9.

Wniosek dotyczący rozporządzenia może przyczynić się do dalszego wzmocnienia innowacyjnej i odpowiedzialnej europejskiej administracji publicznej, jednak zdaniem EKES-u konieczne jest nałożenie na uczestników obowiązku przekazywania informacji, aby uwidocznić możliwości współpracy transgranicznej. Komitet proponuje ułatwienie udziału w procesie dzięki sposobom oferowanym przez administrację online i uatrakcyjnienie go.

| 1.10. | EKES zaleca, aby zwrócić uwagę na istotny brak równowagi, który mógłby istnieć między potencjalnymi inicjatorami, a który należy zrekompensować, przewidując wsparcie uczestnictwa najmniej uprzywilejowanych na początku partnerów. |
| --- | --- |

1.10.

EKES zaleca, aby zwrócić uwagę na istotny brak równowagi, który mógłby istnieć między potencjalnymi inicjatorami, a który należy zrekompensować, przewidując wsparcie uczestnictwa najmniej uprzywilejowanych na początku partnerów.

| 1.11. | Nie można dopuścić do regresji, jeśli chodzi o transgraniczne inicjatywy i praktyki prawne. Należy szczególnie zadbać o to, by żadna ze stron nie znalazła się w gorszej sytuacji ani nie doznała szkody w wyniku współpracy. |
| --- | --- |

1.11.

Nie można dopuścić do regresji, jeśli chodzi o transgraniczne inicjatywy i praktyki prawne. Należy szczególnie zadbać o to, by żadna ze stron nie znalazła się w gorszej sytuacji ani nie doznała szkody w wyniku współpracy.

2.   Uwagi ogólne

Uwagi ogólne

| 2.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywy mające na celu usunięcie barier na jednolitym rynku i przyczyniające się do urzeczywistnienia jego czterech podstawowych swobód (1). Uważa, że wniosek dotyczący utworzenia transgranicznego mechanizmu, który odzwierciedla efektywną pracę prezydencji luksemburskiej, stanowi kolejny krok w tym kierunku. |
| --- | --- |

2.1.

EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywy mające na celu usunięcie barier na jednolitym rynku i przyczyniające się do urzeczywistnienia jego czterech podstawowych swobód (1

| 2.2. | W Unii Europejskiej jest czterdzieści wewnętrznych lądowych regionów przygranicznych, które stanowią 40 % jej terytorium i są zamieszkałe przez blisko 30 % jej ludności. W ramach dojazdu do pracy granicę przekracza codziennie 1,3 mln osób (2). |
| --- | --- |

2.2.

W Unii Europejskiej jest czterdzieści wewnętrznych lądowych regionów przygranicznych, które stanowią 40 % jej terytorium i są zamieszkałe przez blisko 30 % jej ludności. W ramach dojazdu do pracy granicę przekracza codziennie 1,3 mln osób (2

| 2.3. | Przekraczanie granicy może powodować trudności na poziomie zatrudnienia, poprawy opieki zdrowotnej, korzystania z usług proponowanych przez instytucje państwowe lub oferty służb ratowniczych. Nieuznawanie systemów podatkowych, praw do emerytury oraz innych praw i norm, a także brak wspólnych służb ratowniczych mogą stanowić poważne problemy. Większość utrzymujących się przeszkód wynika z rozbieżnych przepisów krajowych po obu stronach granicy, z niekompatybilnych procedur administracyjnych lub po prostu z braku wspólnego planowania terytorialnego (3). |
| --- | --- |

2.3.

Przekraczanie granicy może powodować trudności na poziomie zatrudnienia, poprawy opieki zdrowotnej, korzystania z usług proponowanych przez instytucje państwowe lub oferty służb ratowniczych. Nieuznawanie systemów podatkowych, praw do emerytury oraz innych praw i norm, a także brak wspólnych służb ratowniczych mogą stanowić poważne problemy. Większość utrzymujących się przeszkód wynika z rozbieżnych przepisów krajowych po obu stronach granicy, z niekompatybilnych procedur administracyjnych lub po prostu z braku wspólnego planowania terytorialnego (3

| 2.4. | Regiony przygraniczne osiągają na ogół gorsze wyniki gospodarcze niż pozostałe regiony w danym państwie członkowskim. W regionach przygranicznych dostęp do usług publicznych, takich jak szpitale i uczelnie, jest generalnie trudniejszy. Osoby fizyczne, przedsiębiorstwa i organy publiczne w regionach przygranicznych napotykają szczególne trudności w poruszaniu się między dwoma różnymi systemami administracyjnymi i prawnymi. Badacze z politechniki w Mediolanie wykazali, że zniesienie obecnych przeszkód administracyjnych pozwoliłoby na zwiększenie PKB Unii o około 8 % (4). |
| --- | --- |

2.4.

Regiony przygraniczne osiągają na ogół gorsze wyniki gospodarcze niż pozostałe regiony w danym państwie członkowskim. W regionach przygranicznych dostęp do usług publicznych, takich jak szpitale i uczelnie, jest generalnie trudniejszy. Osoby fizyczne, przedsiębiorstwa i organy publiczne w regionach przygranicznych napotykają szczególne trudności w poruszaniu się między dwoma różnymi systemami administracyjnymi i prawnymi. Badacze z politechniki w Mediolanie wykazali, że zniesienie obecnych przeszkód administracyjnych pozwoliłoby na zwiększenie PKB Unii o około 8 % (4

| 2.5. | Mając na uwadze wymiar społeczny tego wyzwania EKES uznaje za szczególnie ważne wprowadzenie mechanizmów, które, dzięki zniesieniu przeszkód administracyjnych, pozwalają obywatelom swobodnie wybrać miejsce pracy i wspierają rozwój infrastruktury i usług świadczonych w interesie ogólnym. |
| --- | --- |

2.5.

Mając na uwadze wymiar społeczny tego wyzwania EKES uznaje za szczególnie ważne wprowadzenie mechanizmów, które, dzięki zniesieniu przeszkód administracyjnych, pozwalają obywatelom swobodnie wybrać miejsce pracy i wspierają rozwój infrastruktury i usług świadczonych w interesie ogólnym.

| 2.6. | Również z gospodarczego punktu widzenia należy odnieść się pozytywnie do podejścia przyjętego we wniosku, które jest wyrazem chęci większego ograniczenia obciążeń administracyjnych w interesie pracodawców i pracowników. |
| --- | --- |

2.6.

Również z gospodarczego punktu widzenia należy odnieść się pozytywnie do podejścia przyjętego we wniosku, które jest wyrazem chęci większego ograniczenia obciążeń administracyjnych w interesie pracodawców i pracowników.

| 2.7. | Ze względu na peryferyjność strefy przygraniczne mają często mniej uprzywilejowaną pozycję, zarówno pod względem gospodarczym, jak i społecznym (5). Taka inicjatywa mogłaby przyczyniać się do spójności terytorialnej, której celem jest zagwarantowanie harmonijnego rozwoju wszystkich obszarów i umożliwienie ich mieszkańcom jak najlepszego wykorzystania atutów regionu. W świetle Traktatu z Lizbony (6) EKES jest zdania, że taka różnorodność może stać się zaletą przyczyniającą się do zrównoważonego rozwoju całej Unii. |
| --- | --- |

2.7.

Ze względu na peryferyjność strefy przygraniczne mają często mniej uprzywilejowaną pozycję, zarówno pod względem gospodarczym, jak i społecznym (5

6

| 2.7.1. | EKES ubolewa, że Komisja nie uruchomiła partycypacyjnego procesu tworzenia całościowej, zintegrowanej strategii działań na rzecz zrównoważonej Europy w perspektywie 2030 r. i później (7). Szczególnie ważne jest zatem nadanie nowemu mechanizmowi kontekstu: zdaniem EKES-u nowe transgraniczne punkty koordynujące, poza harmonizacją prawną muszą również dbać o włączenie inicjatyw w różne procesy terytorialne. |
| --- | --- |

2.7.1.

EKES ubolewa, że Komisja nie uruchomiła partycypacyjnego procesu tworzenia całościowej, zintegrowanej strategii działań na rzecz zrównoważonej Europy w perspektywie 2030 r. i później (7

| 2.7.2. | Procesy terytorialne obejmują w szczególności strategie terytorialne na różnych szczeblach (np. strategie makroregionalne lub zintegrowane strategie rozwoju obszarów miejskich), a także uwzględnienie doświadczenia związanego z europejskimi programami współpracy terytorialnej, zwłaszcza jeżeli chodzi o doświadczenia i wyniki programów transgranicznych. |
| --- | --- |

2.7.2.

Procesy terytorialne obejmują w szczególności strategie terytorialne na różnych szczeblach (np. strategie makroregionalne lub zintegrowane strategie rozwoju obszarów miejskich), a także uwzględnienie doświadczenia związanego z europejskimi programami współpracy terytorialnej, zwłaszcza jeżeli chodzi o doświadczenia i wyniki programów transgranicznych.

| 2.7.3. | Mocną stroną tekstu w jego aktualnym brzmieniu, w stosunku do wcześniej przedstawianych koncepcji, jest to, że nie wyklucza on możliwości współpracy morskiej (co sprawia, że instrument można stosować w odniesieniu do dynamicznej współpracy morskiej, którą nawiązano na przykład w aglomeracji kopenhaskiej oraz między Helsinkami a Tallinem, lub stosunków włosko-chorwackich, które znajdują się obecnie w pełnym rozkwicie). |
| --- | --- |

2.7.3.

Mocną stroną tekstu w jego aktualnym brzmieniu, w stosunku do wcześniej przedstawianych koncepcji, jest to, że nie wyklucza on możliwości współpracy morskiej (co sprawia, że instrument można stosować w odniesieniu do dynamicznej współpracy morskiej, którą nawiązano na przykład w aglomeracji kopenhaskiej oraz między Helsinkami a Tallinem, lub stosunków włosko-chorwackich, które znajdują się obecnie w pełnym rozkwicie).

| 2.7.4. | Chociaż terytorialny zakres stosowania znajduje się na poziomie NUTS 3, w zależności od interpretacji wniosku ustawodawczego, przewidziano w nim stosowanie mechanizmu w odniesieniu do możliwie najmniejszego uzasadnionego terytorium, co należy przyjąć z zadowoleniem. Ważne jest jednak, aby rozporządzenie było dostosowane do przypadków, w których terytorialny zakres stosowania musi sięgać poza zaproponowane granice administracyjne (np. częstotliwość radiowa karetek w stosownym przypadku musi działać na większym obszarze). |
| --- | --- |

2.7.4.

Chociaż terytorialny zakres stosowania znajduje się na poziomie NUTS 3, w zależności od interpretacji wniosku ustawodawczego, przewidziano w nim stosowanie mechanizmu w odniesieniu do możliwie najmniejszego uzasadnionego terytorium, co należy przyjąć z zadowoleniem. Ważne jest jednak, aby rozporządzenie było dostosowane do przypadków, w których terytorialny zakres stosowania musi sięgać poza zaproponowane granice administracyjne (np. częstotliwość radiowa karetek w stosownym przypadku musi działać na większym obszarze).

| 2.8. | Ochrona środowiska stała się obecnie niezaprzeczalnym priorytetem, co znajduje odzwierciedlenie również w nowym projekcie budżetu UE: Komisja proponuje zwiększenie środków na wsparcie działań na rzecz środowiska i klimatu (8). Nie ulega wątpliwości, że należy przyjąć z zadowoleniem wszelkie próby przyjęcia spójnego podejścia do ekosystemu europejskiego oferującego możliwość ochrony przyrody. |
| --- | --- |

2.8.

Ochrona środowiska stała się obecnie niezaprzeczalnym priorytetem, co znajduje odzwierciedlenie również w nowym projekcie budżetu UE: Komisja proponuje zwiększenie środków na wsparcie działań na rzecz środowiska i klimatu (8

| 2.9. | Podobnie jak Komisja w komunikacie zatytułowanym „Zwiększanie wzrostu gospodarczego i spójności w regionach przygranicznych Unii Europejskiej” (9) (w którym w dziesięciu propozycjach przedstawiono sposób, w jaki Unia Europejska i jej państwa członkowskie mogłyby ograniczyć złożoność, długość i koszt interakcji transgranicznych oraz zachęcić do nadania wspólnego charakteru usługom wzdłuż granic wewnętrznych) EKES wyraża opinię, że współpraca musi wykraczać poza harmonizację prawną (wspieranie wielojęzyczności itp.). |
| --- | --- |

2.9.

Podobnie jak Komisja w komunikacie zatytułowanym „Zwiększanie wzrostu gospodarczego i spójności w regionach przygranicznych Unii Europejskiej” (9

| 2.10. | Należy się jednak obawiać, że wprowadzenie mechanizmu na zasadzie dobrowolności doprowadzi do dodatkowej fragmentacji praktyki prawnej i konfiguracji administracyjnej w Europie, a ponadto pojawią się znaczne rozbieżności między praktykami państw najbardziej rozwiniętych i państw, które są mniej rozwinięte. W efekcie te ostatnie napotykają nie tylko różne przeszkody prawne, lecz również stoją w obliczu poważniejszych wyzwań, na przykład gospodarczych. |
| --- | --- |

2.10.

Należy się jednak obawiać, że wprowadzenie mechanizmu na zasadzie dobrowolności doprowadzi do dodatkowej fragmentacji praktyki prawnej i konfiguracji administracyjnej w Europie, a ponadto pojawią się znaczne rozbieżności między praktykami państw najbardziej rozwiniętych i państw, które są mniej rozwinięte. W efekcie te ostatnie napotykają nie tylko różne przeszkody prawne, lecz również stoją w obliczu poważniejszych wyzwań, na przykład gospodarczych.

| 2.11. | EKES ma świadomość czasochłonnego charakteru harmonizacji prawnej, jednak zachęca państwa członkowskie do stworzenia możliwie najbardziej jednorodnej struktury. Ogólnie wydaje się, że celem wniosku dotyczącego rozporządzenia jest skrócenie terminów proceduralnych w celu ochrony podmiotów lokalnych. Jednak ze względu na złożoność mechanizmu i długość biurokratycznych procedur musi istnieć silna wola współpracy, aby zapewnić przestrzeganie przewidzianych terminów. |
| --- | --- |

2.11.

EKES ma świadomość czasochłonnego charakteru harmonizacji prawnej, jednak zachęca państwa członkowskie do stworzenia możliwie najbardziej jednorodnej struktury. Ogólnie wydaje się, że celem wniosku dotyczącego rozporządzenia jest skrócenie terminów proceduralnych w celu ochrony podmiotów lokalnych. Jednak ze względu na złożoność mechanizmu i długość biurokratycznych procedur musi istnieć silna wola współpracy, aby zapewnić przestrzeganie przewidzianych terminów.

| 2.12. | Konfiguracja nowego systemu instytucjonalnego na kilku szczeblach również rodzi pewne pytania. Należy określić ramy funkcjonowania tych instytucji w taki sposób, aby pojawiające się przeszkody nie miały następstw dla organów (niedostateczne zdolności itp.). |
| --- | --- |

2.12.

Konfiguracja nowego systemu instytucjonalnego na kilku szczeblach również rodzi pewne pytania. Należy określić ramy funkcjonowania tych instytucji w taki sposób, aby pojawiające się przeszkody nie miały następstw dla organów (niedostateczne zdolności itp.).

| 2.13. | W tym względzie Komitet wyraża zadowolenie z odgrywanej przez Komisję Europejską roli koordynatora, możliwej dzięki utworzeniu przygranicznego punktu kontaktowego (10) we wrześniu 2017 r. |
| --- | --- |

2.13.

W tym względzie Komitet wyraża zadowolenie z odgrywanej przez Komisję Europejską roli koordynatora, możliwej dzięki utworzeniu przygranicznego punktu kontaktowego (10

| 2.13.1. | EKES wyraża jednak zaniepokojenie brakiem środków europejskich, co może stanowić problem, zwłaszcza dla mniej rozwiniętych państw członkowskich. Uważa zatem za istotne wprowadzenie możliwości powiązań między różnymi funduszami finansowymi a mechanizmem. |
| --- | --- |

2.13.1.

EKES wyraża jednak zaniepokojenie brakiem środków europejskich, co może stanowić problem, zwłaszcza dla mniej rozwiniętych państw członkowskich. Uważa zatem za istotne wprowadzenie możliwości powiązań między różnymi funduszami finansowymi a mechanizmem.

| 2.14. | Popiera w szczególności oddolny charakter inicjatywy w zakresie, w jakim to podmioty lokalne, tj. podmioty, które rzeczywiście doświadczają wspomnianych trudności i muszą stawić im czoło, są głównym celem procedury harmonizacji. |
| --- | --- |

2.14.

Popiera w szczególności oddolny charakter inicjatywy w zakresie, w jakim to podmioty lokalne, tj. podmioty, które rzeczywiście doświadczają wspomnianych trudności i muszą stawić im czoło, są głównym celem procedury harmonizacji.

| 2.14.1. | Organizacje społeczeństwa obywatelskiego mobilizujące zainteresowane lokalne podmioty są na szczególnie dobrej pozycji, by wskazać lokalne problemy i zaproponować rozwiązania. W związku z tym EKES uważa, że ich udział ma szczególne znaczenie, i zachęca do korzystania z ich wiedzy fachowej i zdolności koordynacyjnych (na przykład poprzez wykorzystywanie wskaźników międzyregionalnych izb handlowych czy też istniejącej już współpracy między związkami zawodowymi lub organizacjami broniącymi interesów określonych grup). Komitet uważa również, że ważne jest uwzględnienie prac krajowych i regionalnych rad społeczno-gospodarczych. |
| --- | --- |

2.14.1.

Organizacje społeczeństwa obywatelskiego mobilizujące zainteresowane lokalne podmioty są na szczególnie dobrej pozycji, by wskazać lokalne problemy i zaproponować rozwiązania. W związku z tym EKES uważa, że ich udział ma szczególne znaczenie, i zachęca do korzystania z ich wiedzy fachowej i zdolności koordynacyjnych (na przykład poprzez wykorzystywanie wskaźników międzyregionalnych izb handlowych czy też istniejącej już współpracy między związkami zawodowymi lub organizacjami broniącymi interesów określonych grup). Komitet uważa również, że ważne jest uwzględnienie prac krajowych i regionalnych rad społeczno-gospodarczych.

| 2.14.2. | Państwa członkowskie powinny ponadto szeroko wspierać organizacje społeczeństwa obywatelskiego, tak aby podmioty w niekorzystnej sytuacji ekonomicznej również były informowane o dostępnych możliwościach i mogły z nich korzystać. |
| --- | --- |

2.14.2.

Państwa członkowskie powinny ponadto szeroko wspierać organizacje społeczeństwa obywatelskiego, tak aby podmioty w niekorzystnej sytuacji ekonomicznej również były informowane o dostępnych możliwościach i mogły z nich korzystać.

| 2.14.3. | W związku z tym EKES proponuje wspierać pracę organizacji utworzonych przez regiony przygraniczne (takich jak Stowarzyszenie Europejskich Regionów Granicznych, Transgraniczna Misja Operacyjna lub Środkowoeuropejska Służba Inicjatyw Transgranicznych) w celu promowania interesów stref przygranicznych, nawiązywania kontaktów i wymiany doświadczeń między różnymi podmiotami, a także możliwości współpracy. |
| --- | --- |

2.14.3.

W związku z tym EKES proponuje wspierać pracę organizacji utworzonych przez regiony przygraniczne (takich jak Stowarzyszenie Europejskich Regionów Granicznych, Transgraniczna Misja Operacyjna lub Środkowoeuropejska Służba Inicjatyw Transgranicznych) w celu promowania interesów stref przygranicznych, nawiązywania kontaktów i wymiany doświadczeń między różnymi podmiotami, a także możliwości współpracy.

Bruksela, dnia 19 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 125 z 21.4.2017, s. 1.

1

(2)  http://ec.europa.eu/regional_policy/pl/information/publications/communications/2017/boosting-growth-and-cohesion-in-eu-border-regions.

2

(3)  http://ec.europa.eu/regional_policy/en/policy/cooperation/european-territorial/cross-border/review/.

3

(4)  Camagni i in., Quantification of the effects of legal and administrative border obstacles in land border regions, Komisja Europejska, Bruksela, 2017.

4

(5)  http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docoffic/official/reports/cohesion7/7cr_pl.pdf.

5

(6)  Dz.U. C 306 z 17.12.2007.

6

(7)  Dz.U. C 345 z 13.10.2017, s. 91.

7

(8)  http://europa.eu/rapid/press-release_IP-18-4002_pl.htm.

8

(9)  http://ec.europa.eu/regional_policy/pl/information/publications/communications/2017/boosting-growth-and-cohesion-in-eu-border-regions.

9

(10)  http://europa.eu/rapid/press-release_IP-17-3270_pl.htm.

10

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/128 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/128

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Europejski Urząd ds. Pracy”

[COM(2018) 131 final – 2018/0064 (COD)]

(2018/C 440/21)

| Sprawozdawca: | Carlos Manuel TRINDADE (PT-II) |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Carlos Manuel TRINDADE (PT-II)

| Wniosek o konsultację | Rada, 6.4.2018
  Parlament Europejski, 16.4.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 46, art. 91 ust. 1 i art. 304 TFUE |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 19.7.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 20.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za / przeciw / wstrzymało się) | 189/16/29 |

Wniosek o konsultację

Rada, 6.4.2018

Parlament Europejski, 16.4.2018

Podstawa prawna

Art. 46, art. 91 ust. 1 i art. 304 TFUE

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

19.7.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

20.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za / przeciw / wstrzymało się)

189/16/29

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Obecna sytuacja na transgranicznym rynku pracy stwarza poważne problemy dla przedsiębiorstw, pracowników i państw członkowskich, takie jak: nieuczciwa konkurencja, dumping socjalny oraz naruszenia prawa i różne oszustwa w dziedzinie podatków i zabezpieczenia społecznego. Niedostateczne informacje dla przedsiębiorstw i pracowników, słaba współpraca między państwami członkowskimi oraz ograniczone zdolności inspekcji pracy zaostrzają jeszcze istniejące problemy i konflikty. Choć pewne działania zostały już podjęte, instytucje UE, przewodniczący Komisji, EKES, partnerzy społeczni i organizacje społeczeństwa obywatelskiego wskazują na potrzebę dalszych i skuteczniejszych działań, by zaradzić tej sytuacji. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia ustanawiającego Europejski Urząd ds. Pracy (zwany dalej „Urzędem”) stanowi –pod warunkiem odpowiedniego wdrożenia – ważny krok w kierunku poprawy mobilności transgranicznej, przestrzegania przepisów europejskich i krajowych, wspierania współpracy krajowych organów rynku pracy i poprawy dostępu do odpowiednich i aktualnych informacji, a także zwalczania naruszeń prawa i wzmocnienia rynku wewnętrznego, pod warunkiem przestrzegania przez Urząd kompetencji krajowych i europejskich oraz współpracy i wsparcia ze strony państw członkowskich. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES popiera dążenie Komisji do sprostania problemom związanym z mobilnością transgraniczną. Odnotowuje, że Komisja proponuje powołanie Urzędu na mocy rozporządzenia, i podkreśla, że współpraca strukturalna między państwami członkowskimi jest prowadzona w wyważony sposób, aby móc znaleźć innowacyjne i wnoszące wartość dodaną rozwiązania dla przedsiębiorstw, pracowników, władz i krajowych organów inspekcji pracy przy zachowaniu zasady pomocniczości. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Komitet ogólnie popiera dążenie Komisji do poprawy współpracy transgranicznej oraz do zapobiegania nielegalnym praktykom. Wskazuje w niniejszej opinii na kwestie, co do których się zgadza (zob. 4.1) oraz przedstawia komentarze (4.2) i propozycje (4.3). Ma nadzieję, że zostaną one uwzględnione z myślą o poprawie skuteczności Urzędu. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES zaleca Komisji, by z dużą starannością włączała różne organy w prace Urzędu, tak by optymalnie wykorzystać zgromadzone doświadczenia i wiedzę fachową oraz by zagwarantować, że nie dojdzie do pokrywania się z innymi instrumentami i strukturami, a w ostatecznym rozrachunku, by zagwarantować większą skuteczność działań Urzędu. Należy zapewnić niezależność Urzędu poprzez przydzielenie mu środków własnych pozwalających mu wykonywać swoje zadania. EKES ostrzega jednak przed ewentualnym niedoborem zasobów Urzędu, co mogłoby zagrozić jego skuteczności. A zatem mimo odnotowania tych wątpliwości oraz pewnych obaw co do opłacalności Urzędu, ważne jest zagwarantowanie odpowiedniego gospodarowania jego zasobami. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Wśród poczynionych propozycji EKES zwraca szczególną uwagę na kwestię udziału partnerów społecznych (4.3.3). Problemy związane z mobilnością transgraniczną najłatwiej będzie przezwyciężyć dzięki aktywniejszemu zaangażowaniu partnerów społecznych na szczeblu europejskim i krajowym i na poziomie sektorów. To właśnie jest celem niniejszej opinii Komitetu. EKES proponuje przekształcenie Grupy Zainteresowanych Stron Urzędu w Komitet Doradczy oraz zwiększenie udziału partnerów społecznych w tym organie. |
| --- | --- |

1.6.

2.   Kontekst

| 2.1. | W ostatnich latach jesteśmy świadkami coraz większej mobilności pracowników: w latach 2010–2017 liczba obywateli mieszkających lub pracujących w państwie członkowskim niebędącym ich krajem urodzenia wzrosła z 8 do 17 mln, a liczba pracowników delegowanych wzrosła o 68 % od 2010 r. i wyniosła w 2016 r. 2,3 mln. Ponadto w sektorze transportu drogowego ponad 2 mln pracowników codziennie przekracza granice wewnątrz UE, przewożąc towary lub pasażerów (1). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Ważnym elementem rzeczywistości społecznej w Europie jest zasięg ubóstwa, które nie uległo wydatnemu zmniejszeniu i które dotyka prawie 23,5 % mieszkańców Unii (2). Niektóre z tych osób są bierne zawodowo i pozbawione motywacji, są to też osoby z niepełnosprawnością, imigranci z państw trzecich, Romowie, bezdomni, a część mieszka w innym państwie członkowskim niż ich kraj pochodzenia. Łatwiej będzie znaleźć dla nich rozwiązanie, jeśli transgraniczne rynki pracy będą sprawniej funkcjonować, gdyż stworzy to większe możliwości zatrudnienia. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Instytucje europejskie zajęły stanowisko na temat mobilności pracowników. Komisja stwierdza, że „utrzymują się jednak problemy w zakresie przestrzegania oraz skutecznego i efektywnego egzekwowania przepisów UE, co zagraża sprawiedliwości na rynku wewnętrznym i zaufaniu do niego” ze względu na fakt, że „pracownicy mobilni są szczególnie narażeni na nadużycia lub niemożność korzystania z przysługujących im praw, a przedsiębiorstwa działają w niepewnych, niejasnych lub niesprawiedliwych warunkach” (3). Parlament Europejski podkreślał konieczność „wzmocnienia kontroli i koordynacji między państwami członkowskimi i przez państwa członkowskie, w tym dzięki sprawniejszej wymianie informacji między inspektorami pracy, jak i aktywnego wsparcia możliwości korzystania z prawa do swobodnego przepływu” (4). Rada „akcentowała potrzebę poprawy współpracy administracyjnej oraz rozwoju pomocy i wymiany informacji w kontekście zwalczania oszustw związanych z delegowaniem pracowników, a także podkreślała znaczenie jasnych i przejrzystych informacji dla usługodawców i pracowników” (5). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Orędzie o stanie Unii wygłoszone przez przewodniczącego Komisji Jeana Claude’a Junckera dobrze streszcza stanowisko instytucji europejskich: „Powinniśmy zadbać o to, aby wszystkie unijne przepisy dotyczące mobilności pracowników były egzekwowane w sposób sprawiedliwy, prosty i skuteczny przez nowy europejski organ ds. kontroli i egzekwowania prawa pracy. To absurdalne, że istnieje Urząd Nadzoru Bankowego, który pilnuje przestrzegania standardów w bankowości, lecz nie ma wspólnego organu ds. prawa pracy, aby zapewnić sprawiedliwe warunki na jednolitym rynku” (6). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Również EKES wydał już szereg opinii (7) na ten temat. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | W ostatnich latach pojawił się szereg inicjatyw i wniosków mających na celu promowanie sprawiedliwej mobilności pracowników, lecz ich wdrażanie i monitorowanie jest nadal niewystarczające. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Obecna sytuacja charakteryzująca się nadużyciami i nielegalnymi praktykami w niektórych państwach członkowskich ma związek z populizmem oraz sprzyja nastrojom antyeuropejskim i rosnącemu protekcjonizmowi, które szerzą się w ostatnich latach w wielu państwach członkowskich. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Oznacza to, że prawa zapisane w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej nie są przestrzegane, zwłaszcza zaś art. 15, 16, 21, 29, 31, 34, 35 i 45. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Świadomość tego stanu rzeczy była jednym z głównych powodów proklamacji Europejskiego filaru praw socjalnych „zapewniającego obywatelom równe szanse i dostęp do zatrudnienia, sprawiedliwe warunki pracy oraz ochronę socjalną i włączenie społeczne” (8). |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Uwagi instytucji UE są zgodne z ostrzeżeniami i skargami zgłaszanymi przez lata przez europejskich partnerów społecznych, związki zawodowe i przedsiębiorstwa oraz różne władze krajowe, które apelowały o wprowadzenie polityki umożliwiającej rozwiązanie tych problemów. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Należy odnotować znaczne różnice między państwami członkowskimi w zakresie zadań i zasobów inspektoratów pracy. W wielu przypadkach liczba inspektorów jest niższa niż zalecana przez MOP (9). Z drugiej strony zmniejszenie środków przeznaczanych na inspekcje pracy, trudności językowe oraz różny stopień zaawansowania cyfryzacji uwypukliły niski poziom wiedzy na temat transgranicznej mobilności pracowników, co wskazuje na potrzebę podjęcia działań na poziomie UE i udzielenia pomocy państwom członkowskim, by zlikwidowały te niedociągnięcia i zwiększyły skuteczność i proaktywność we współpracy i dobrowolnym udziale we wspólnych inicjatywach. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Wyniki konsultacji publicznych w internecie (10) i wewnętrznych konsultacji wskazują na luki, zwłaszcza w odniesieniu do niewystarczającego wsparcia i wskazówek dla pracowników i przedsiębiorstw działających w kontekście transgranicznym. Obejmuje to niekompletne i rozproszone informacje na temat praw i obowiązków, niewystarczający poziom współpracy i koordynacji między krajowymi organami publicznymi oraz nieskuteczne stosowanie i egzekwowanie przepisów. Wyniki ukierunkowanych konsultacji były niejednoznaczne. Większość respondentów przychylnie odnosiła się do idei utworzenia urzędu, który dbałby o poprawę współpracy między państwami członkowskimi, sprzyjając wymianie informacji i dobrych praktyk. Jednocześnie podkreślali, że nowy Urząd powinien w pełni przestrzegać kompetencji krajowych określonych w traktatach oraz nie powinien nakładać żadnych dodatkowych wymogów sprawozdawczych. Odnotowano również krytyczne uwagi na temat możliwego powielania działalności istniejących już struktur administracyjnych. |
| --- | --- |

2.12.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES popiera wysiłki Komisji na rzecz zwalczania naruszeń prawa i oszustw związanych z mobilnością transgraniczną. W tym kontekście utworzenie Europejskiego Urzędu ds. Pracy jest zgodne z wytycznymi politycznymi z lipca 2014 r. w sprawie budowy bardziej socjalnej Europy. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES zgadza się z Komisją, że potrzebna jest skuteczna współpraca między władzami krajowymi oraz skoncentrowane działania administracyjne w celu zarządzania coraz bardziej europejskim rynkiem pracy i sprostania – za pośrednictwem posiadającego wyraźny mandat zgodny z zasadami pomocniczości i proporcjonalności Urzędu, o ile ten zostałby utworzony, – w sprawiedliwy, prosty i skuteczny sposób ważnym wyzwaniom w zakresie mobilności transgranicznej (11). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES podziela pogląd Komisji, że „transgraniczna mobilność pracowników w UE przynosi korzyści poszczególnym obywatelom, gospodarce i całym społeczeństwom” i że korzyści te wymagają „jasnych, sprawiedliwych i skutecznie egzekwowanych zasad w zakresie transgranicznej mobilności pracowników i koordynacji zabezpieczenia społecznego” (12). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Komitet zbadał wniosek Komisji pod kątem zgodności z zasadą pomocniczości i proporcjonalności, porozumieniem Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie usprawnienia zdecentralizowanych agencji europejskich, zasadą lepszego stanowienia prawa, a także pod kątem związku między proponowaną inicjatywą a platformą w zakresie przeciwdziałania pracy nierejestrowanej. Uważa, że wniosek jest zgodny z tymi wymogami. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES jest zdania, że propozycja Komisji dotycząca rozwiązania operacyjnego, jakim jest utworzenie nowego urzędu w oparciu o współpracę między państwami członkowskimi i przy wykorzystaniu istniejących struktur (pośród różnych rozważanych hipotez (13)) jest właściwa i odpowiada obecnym potrzebom. Podziela pogląd Komisji, że wybrana dla ustanowienia Urzędu forma rozporządzenia (jeśli zostanie ono przyjęte) stworzyłaby większą pewność prawa i w związku z tym jest najbardziej odpowiednim narzędziem. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Zdaniem Komitetu utworzenie Urzędu może zlikwidować poważne luki w dziedzinie stosowania obowiązujących przepisów, jeśli zapewnione zostaną współpraca i wsparcie ze strony wszystkich państw członkowskich. EKES podkreśla, że Urząd powinien skupiać się na poprawie mobilności pracowników, stosowaniu przepisów, zwalczaniu naruszeń prawa oraz wzmocnieniu rynku wewnętrznego poprzez natężenie współpracy transgranicznej między państwami członkowskimi. Im bardziej Urząd będzie się koncentrować na swoich zadaniach, nie odchodząc od wyznaczonych celów, tym lepiej poradzi sobie z ewentualnym szkodliwym czy negatywnym postrzeganiem jego roli. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES zasadniczo popiera wniosek dotyczący rozporządzenia, zwłaszcza cele (art. 2), zadania (art. 5), informacje dotyczące transgranicznej mobilności pracowników (art. 6), dostęp do usług transgranicznej mobilności pracowników (art. 7) oraz współpracę i wymianę informacji między państwami członkowskimi (art. 8) i współpracę w przypadku transgranicznych zakłóceń na rynku pracy (art. 14), gdyż określają one zadania Urzędu, które mogłyby przyczynić się do zapewnienia przestrzegania praw pracowniczych i socjalnych na równych warunkach w kraju przyjmującym, zwalczania dumpingu socjalnego, zapewnienia zdrowej konkurencji między przedsiębiorstwami i zwalczania oszustw w sytuacjach mobilności transgranicznej. Problemom tym państwa członkowskie nie są w stanie sprostać w pojedynkę. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Zdaniem Komitetu te cele i zadania w zadowalający sposób wyjaśniają uzasadnione wątpliwości dotyczące faktycznej funkcji i roli Urzędu. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Komitet sądzi, że działania Urzędu mogą wywierać pozytywny wpływ, ponieważ zapewnią państwom członkowskim i partnerom społecznym skuteczne wsparcie operacyjne i techniczne służące zwalczaniu nieprawidłowości, nadużyć i oszustw w kontekście mobilności pracowników. Zagwarantowanie prawa pracowników i obywateli do równego traktowania, dostępu do możliwości zatrudnienia i zabezpieczenia społecznego będzie możliwe poprzez dostarczanie pracownikom i pracodawcom odpowiednich informacji i usług, współpracę i wymianę informacji między organami krajowymi, wspólne i uzgodnione inspekcje, a także współpracę w wypadku sporów i zakłóceń na rynku pracy mających skutki transgraniczne, takich jak restrukturyzacja przedsiębiorstw dotycząca kilku państw członkowskich. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | EKES ma nadzieję, że Urząd będzie zachęcał do zwiększenia zdolności krajowych organów, zwłaszcza w zakresie inspekcji pracy i personelu, jak również do przekazywania informacji i porad w celu pomocy przedsiębiorstwom i pracownikom europejskim w lepszym poznaniu i zrozumieniu przepisów mających zastosowanie w sytuacjach transgranicznych. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | EKES zwraca uwagę na znaczenie nowych form pracy wynikających z innowacji technologicznych i cyfrowych w przedsiębiorstwach i na rynku pracy. Znajdują one odzwierciedlenie w mobilności transgranicznej, tak więc Urząd powinien uwzględnić tę nową sytuację. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | EKES ma nadzieję, że potencjalne synergie wynikające z połączenia doświadczenia, zdolności i zadań oraz z planowanej współpracy w odniesieniu do Urzędu będą skuteczne i pozwolą uniknąć powielania zadań i niejasności dzięki następującym elementom: |
| --- | --- |

3.12.

| 3.12.1. | Możliwe będzie zintegrowanie szeregu istniejących struktur, np. europejskiej sieci służb zatrudnienia (EURES), Komitetu Technicznego ds. Swobodnego Przepływu Pracowników, Komitetu Ekspertów ds. Delegowania Pracowników, Komisji Technicznej i Komisji Obrachunkowej, komitetu pojednawczego przy Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego oraz europejskiej platformy na rzecz przeciwdziałania pracy nierejestrowanej. |
| --- | --- |

3.12.1.

| 3.12.2. | Urząd będzie współpracować z agencjami europejskimi działającymi w dziedzinie pracy, z Cedefopem (14), ETF (15), EU-OSHA (16) czy Eurofoundem (17), Komisją Administracyjną ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego, Komitetem Doradczym ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego i Komitetem Doradczym ds. Swobodnego Przepływu Pracowników. |
| --- | --- |

3.12.2.

| 3.12.3. | Jednakże EKES wyraża nadzieję i oczekuje, że ta integracja i wzmocniona współpraca zapewnią rzeczywiste zwiększenie skuteczności i nie zniweczą dobrych praktyk i dotychczasowych działań w różnych dziedzinach. EKES podaje jako przykład rozwiązania z krajów Beneluksu, platformę współpracy w zakresie przeciwdziałania pracy nierejestrowanej oraz wprowadzenie europejskiej karty identyfikacyjnej w sektorze budownictwa. Praktyki te należy zachować i rozprzestrzenić w możliwie najszerszym zakresie. Dzięki nim powstaną nowe innowacyjne inicjatywy. Przykładem tego rodzaju inicjatyw jest utworzenie europejskiego numeru ubezpieczenia społecznego, która to inicjatywa nabierze konkretnego kształtu w ramach wprowadzanych obecnie zmian do rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (18) oraz po zakończeniu prac nad systemem elektronicznej wymiany informacji dotyczących zabezpieczenia społecznego. |
| --- | --- |

3.12.3.

| 3.13. | EKES podkreśla znaczenie przewidzenia zaangażowania partnerów społecznych w działania Urzędu i zarządzanie nim (art. 24). Niemniej zwraca uwagę, że sposób, w jaki udział ten został zaplanowany, jest zdecydowanie niewystarczający. Komitet ma nadzieję, że zapewnione zostaną warunki faktycznego udziału, tak aby mógł on wnieść rzeczywistą wartość dodaną z myślą o rozwiązaniu konkretnych problemów związanych z mobilnością pracowników. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | EKES uważa, że Urząd powinien przestrzegać zasady pomocniczości i nie może ingerować w funkcjonowanie rynków pracy w państwach członkowskich, a zwłaszcza w ich stosunki przemysłowe czy negocjacje zbiorowe na jakimkolwiek poziomie. Należy uszanować niezależność partnerów społecznych i inspekcji pracy. |
| --- | --- |

3.14.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | EKES pragnie przedstawić następujące uwagi: |
| --- | --- |

4.1.

| 4.1.1. | Należy promować wspólne i uzgodnione inspekcje z udziałem organów krajowych w przypadkach nieprzestrzegania przepisów, oszustwa lub nadużycia, lecz zgodnie z ustawodawstwem państwa członkowskiego, którego to dotyczy. Inspekcje te powinny być przeprowadzane na zasadzie dobrowolności, aby przestrzegać kompetencji państw członkowskich. Niemniej zwraca uwagę na fakt, że ewentualny brak uczestnictwa jednego państwa członkowskiego – który zawsze powinien zostać uzasadniony – może podważyć skuteczność Urzędu. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Urząd nie ma uprawnień do realizacji z własnej inicjatywy wspólnych i uzgodnionych inspekcji (należy to do kompetencji organów krajowych), ale ma możliwość zaproponowania państwom członkowskim ich przeprowadzenia w wypadku wykrycia nieprawidłowości prawnych, nadużyć lub oszustw transgranicznych. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Urząd powinien przejąć odpowiedzialność za Europejski Portal Mobilności Zawodowej we współpracy z jednolitym portalem cyfrowym w dziedzinie systemu wymiany informacji na rynku wewnętrznym (IMI) i systemu elektronicznej wymiany informacji dotyczących zabezpieczenia społecznego (EESSI). |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | Urząd powinien uznać i uszanować niezależność partnerów społecznych oraz negocjacji zbiorowych, a zwłaszcza znaczenie angażowania tych partnerów w realizację jego własnych celów. |
| --- | --- |

4.1.4.

| 4.1.5. | Ważne jest wsparcie ze strony Urzędu – zwłaszcza w dziedzinie informacji i technologii – dla związków zawodowych i przedsiębiorstw oraz w przypadkach transgranicznych konfliktów pracowniczych, a tym samym uznanie kluczowej roli tych podmiotów w stosowaniu przepisów. |
| --- | --- |

4.1.5.

| 4.1.6. | Należy doprecyzować kwestię prowadzenia przez Urząd mediacji w przypadku konfliktów między organami krajowymi, szczególnie w wypadku sporów w dziedzinie zabezpieczenia społecznego. |
| --- | --- |

4.1.6.

| 4.1.7. | Sieci krajowych urzędników łącznikowych służące za łącznika z państwami członkowskimi z pewnością zwiększyłyby skuteczność Urzędu. Należy jednak wyjaśnić powiązania funkcjonalne między Urzędem a państwami członkowskimi pochodzenia – nie tylko administracją, lecz także krajowymi partnerami społecznymi. |
| --- | --- |

4.1.7.

| 4.1.8. | Zasadnicze znaczenie ma zagwarantowanie niezależności Urzędu poprzez przydzielenie odpowiednich środków na wykonywanie przez niego jego zadań. EKES ostrzega jednak przed ewentualnym niedoborem zasobów Urzędu, co mogłoby zagrozić jego skuteczności. Istnieją również pewne obawy co do opłacalności istnienia Urzędu i dlatego ważne jest zagwarantowanie odpowiedniego gospodarowania jego zasobami. |
| --- | --- |

4.1.8.

| 4.2. | Jeśli chodzi o zadania Urzędu, EKES pragnie przedstawić następujące uwagi: |
| --- | --- |

4.2.

| 4.2.1. | Spory między administracjami krajowymi w dziedzinie mobilności pracowników i koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mogłyby być rozstrzygane przez Urząd w drodze mediacji, na wniosek krajowych organów państw członkowskich i w porozumieniu z nimi. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Mediacja nie może jednak kwestionować prawa do odwołania się jednej ze strony do właściwych sądów krajowych. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Trzeba koniecznie wyjaśnić stosunki i współpracę Urzędu z agencjami i innymi organami UE zajmującymi się zagadnieniami pracy oraz kwestią przestrzegania i stosowania przepisów. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Utworzenie Urzędu nie powinno się wiązać ze wzrostem kosztów administracyjnych dla przedsiębiorstw i pracowników. |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.3. | Z myślą o konieczności osiągnięcia celów leżących u podstaw stworzenia Urzędu EKES pragnie przedstawić następujące uwagi, które należałoby uwzględnić we wniosku Komisji: |
| --- | --- |

4.3.

| 4.3.1. | Należy wyraźniej wskazać, że państwa członkowskie mają obowiązek współpracować z Urzędem, przez udzielanie mu informacji i pomocy oraz zapewnianie dostępu do krajowych baz danych w dziedzinie prawodawstwa, zabezpieczenia społecznego i opodatkowania. Należy również sprecyzować podział kosztów między różne państwa członkowskie, szczególnie w odniesieniu do wspólnych inspekcji. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Działania Urzędu powinny pomagać w zwalczaniu oszustw przez bliską współpracę z Europolem i Eurojustem w stosownych wypadkach. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Z uwagi na to, że art. 24 rozporządzenia dotyczący udziału partnerów społecznych, jest zdecydowanie niewystarczający, proponuje się jego zmianę:






  (i) | powołanie Komitetu Doradczego Urzędu zamiast Grupy Zainteresowanych Stron; |
| --- | --- | --- |

4.3.3.

(i)

powołanie Komitetu Doradczego Urzędu zamiast Grupy Zainteresowanych Stron;

| (ii) | w uzupełnieniu do kompetencji przewidzianych w omawianym artykule Komitet Doradczy wydawałby opinie na temat programu prac na daną kadencję i rocznego programu prac, sprawozdania z działalności oraz wniosku zarządu dotyczącego mianowania dyrektora wykonawczego; |
| --- | --- |

(ii)

w uzupełnieniu do kompetencji przewidzianych w omawianym artykule Komitet Doradczy wydawałby opinie na temat programu prac na daną kadencję i rocznego programu prac, sprawozdania z działalności oraz wniosku zarządu dotyczącego mianowania dyrektora wykonawczego;

| (iii) | Komitet ten składałby się z 17 członków, w tym 12 reprezentujących europejskich partnerów społecznych (w tym z sektorów budownictwa, rolnictwa i transportu), 3 przedstawicieli Komisji, przewodniczącego zarządu, który stałby na czele Komitetu Doradczego, i dyrektora wykonawczego; |
| --- | --- |

(iii)

Komitet ten składałby się z 17 członków, w tym 12 reprezentujących europejskich partnerów społecznych (w tym z sektorów budownictwa, rolnictwa i transportu), 3 przedstawicieli Komisji, przewodniczącego zarządu, który stałby na czele Komitetu Doradczego, i dyrektora wykonawczego;

| (iv) | Komitet Doradczy zbierałby się co najmniej trzy razy do roku. |
| --- | --- |

(iv)

Komitet Doradczy zbierałby się co najmniej trzy razy do roku.

| 4.3.4. | Urząd powinien stworzyć aktualną bazę danych z informacjami przekazywanymi przez państwa członkowskie, w której figurować będą przedsiębiorstwa dopuszczające się nieprawidłowości w odniesieniu do mobilności transgranicznej. |
| --- | --- |

4.3.4.

| 4.3.5. | Urząd powinien również zaangażować się w utworzenie europejskiego numeru ubezpieczenia społecznego, mimo że kompetencja ta należy do Komisji. |
| --- | --- |

4.3.5.

| 4.3.6. | Urząd będzie co roku przygotowywał sprawozdanie na temat mobilności transgranicznej wraz z oceną ryzyka i potencjału, zwłaszcza na obszarach geograficznych i/lub w sektorach najbardziej podatnych na zagrożenia. |
| --- | --- |

4.3.6.

Bruksela, dnia 20 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  SWD(2018) 68 final, s. 7.

1

(2)  Ludność zagrożona ubóstwem lub wykluczeniem społecznym w 2016 r. (Eurostat, 2018 r.).

2

(3)  COM(2018) 131 final, s. 1.

3

(4)  COM(2018) 131 final, s. 1 i 2, 2015/2255(INI), 2013/2112(INI), 2016/2095(INI).

4

(5)  COM(2018) 131 final, s. 2.

5

(6)  Orędzie o stanie Unii 2017 dostępne pod adresem: https://ec.europa.eu/commission/state-union-2017_pl.

6

(7)  Dz.U. C 75 z 10.3.2017, s. 81; Dz.U. C 264 z 20.7.2016, s. 11; Dz.U. C 345 z 13.10.2017, s. 85; Dz.U. C 197 z 8.6.2018, s. 45.

7

(8)  COM(2017) 250, s. 4.

8

(9)  Zgodnie z konwencją MOP nr 81 na 10 tys. pracowników w uprzemysłowionych gospodarkach rynkowych powinien przypadać 1 inspektor (MOP, 297. posiedzenie z listopada 2006 r.).

9

(10)  COM(2018) 131 final.

10

(11)  Komisja wskazuje na następujące wyzwania: istnienie przypadków dumpingu socjalnego, niestosowanie obowiązujących przepisów oraz nieuczciwe praktyki w sytuacjach transgranicznych; nieodpowiednie informacje, wsparcie i doradztwo dla pracowników i pracodawców w sytuacjach transgranicznych w zakresie ich praw i obowiązków; trudny dostęp do informacji i ich niewystarczająca wymiana między organami krajowymi odpowiedzialnymi za poszczególne dziedziny mobilności pracowników i koordynację systemów zabezpieczenia społecznego; niewystarczające zdolności organów krajowych do zorganizowania transgranicznej współpracy z organami w innych państwach członkowskich; brak i niewystarczająca skuteczność mechanizmów wspólnych transgranicznych działań w zakresie egzekwowania prawa; brak specjalnego mechanizmu mediacji transgranicznej między państwami członkowskimi we wszystkich dziedzinach mobilności pracowników i koordynacji zabezpieczenia społecznego.

11

(12)  COM(2018) 131 final.

12

(13)  SWD(2018) 68 final i SWD (2018) 69 final, rozdział B.

13

(14)  Europejskie Centrum Rozwoju Kształcenia Zawodowego.

14

(15)  Europejska Fundacja Kształcenia.

15

(16)  Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy.

16

(17)  Europejska Fundacja na rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy.

17

(18)  Dz.U. L 166 z 30.4.2004, s. 1 (sprostowanie w Dz.U. L 200 z 7.6.2004, s. 1).

18

---

ZAŁĄCZNIK

Następujące poprawki, które uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, zostały odrzucone w trakcie debaty (art. 39 ust. 2 regulaminu wewnętrznego):

Punkt 1.1

Zmienić

| 1.1. | Obecna sytuacja na transgranicznym rynku pracy stwarza poważne problemy dla przedsiębiorstw, pracowników i państw członkowskich, takie jak: nieuczciwa konkurencja, dumping socjalny oraz naruszenia prawa i różne oszustwa w dziedzinie podatków i zabezpieczenia społecznego. Niedostateczne informacje dla przedsiębiorstw i pracowników, słaba współpraca między państwami członkowskimi oraz ograniczone zdolności inspekcji pracy zaostrzają jeszcze istniejące problemy i konflikty. Choć pewne działania zostały już podjęte, instytucje UE, przewodniczący Komisji, EKES, partnerzy społeczni i organizacje społeczeństwa obywatelskiego wskazują na potrzebę dalszych i skuteczniejszych działań, by zaradzić tej sytuacji. |
| --- | --- |

1.1.

Wynik głosowania

| Za: | 93 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 124 |
| Wstrzymało się: | 13 |

Za:

93

Przeciw:

124

Wstrzymało się:

13

Punkt 3.7

Zmienić

| 3.7. | EKES zasadniczo popiera wniosek dotyczący rozporządzenia, zwłaszcza cele (art. 2), zadania (art. 5), informacje dotyczące transgranicznej mobilności pracowników (art. 6), dostęp do usług transgranicznej mobilności pracowników (art. 7) oraz współpracę i wymianę informacji między państwami członkowskimi (art. 8) i współpracę w przypadku transgranicznych zakłóceń na rynku pracy (art. 14), gdyż określają one zadania Urzędu, które mogłyby przyczynić się do zapewnienia przestrzegania praw pracowniczych i socjalnych na równych warunkach w kraju przyjmującym, zwalczania nielegalnych praktyk
  dumpingu socjalnego, zapewnienia zdrowej konkurencji między przedsiębiorstwami i zwalczania oszustw w sytuacjach mobilności transgranicznej. Problemom tym państwa członkowskie nie są w stanie sprostać w pojedynkę. |
| --- | --- |

3.7.

Wynik głosowania

| Za: | 96 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 121 |
| Wstrzymało się: | 11 |

Za:

96

Przeciw:

121

Wstrzymało się:

11

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/135 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/135

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie dostępu pracowników oraz osób samozatrudnionych do ochrony socjalnej”

[COM(2018) 132 final]

(2018/C 440/22)

| Sprawozdawczyni: | Giulia BARBUCCI |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni:

Giulia BARBUCCI

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 14.5.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 292 w powiązaniu z art. 153 ust. 1 lit. c), art. 153 ust. 2 akapit trzeci oraz art. 352 TFUE |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 19.7.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 20.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 148/39/32 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 14.5.2018

Podstawa prawna

Art. 292 w powiązaniu z art. 153 ust. 1 lit. c), art. 153 ust. 2 akapit trzeci oraz art. 352 TFUE

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

19.7.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

20.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

148/39/32

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES jest zdania, że – zgodnie z podstawowymi instrumentami międzynarodowymi – każdy człowiek powinien mieć prawo do godnego życia, ochrony socjalnej i zabezpieczenia przed wszelkim poważnym ryzykiem w trakcie pracy oraz na wszystkich etapach życia, w tym do opieki zdrowotnej oraz godnej emerytury na starość. Do osiągnięcia tego celu przyczyniłoby się odpowiednie uwzględnienie osób zatrudnionych w niestandardowych formach oraz osób samozatrudnionych, zgodnie z zasadami określonymi w Europejskim filarze praw socjalnych, które należy obecnie urzeczywistnić. Należy zagwarantować takim osobom możliwość uiszczania składek i otrzymywanie świadczeń z tytułu opieki zdrowotnej, macierzyństwa i rodzicielstwa, niepełnosprawności i starości. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES przypomina, że dostęp do systemów zabezpieczenia społecznego stanowi kluczowy element bardziej sprawiedliwego społeczeństwa, a także podstawowy komponent wydajnej, zdrowej i aktywnej siły roboczej. Przywrócenie zrównoważonego rozwoju społecznego (1) jako zasady obowiązującej przy określaniu i stosowaniu polityki UE z myślą o szerszym celu, jakim jest stworzenie równych szans w sferze społecznej, tak by każdy miał dostęp do ochrony socjalnej na tych samych zasadach i na porównywalnych warunkach, powinno stanowić wspólny cel instytucji na wszystkich szczeblach, zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES zaleca, by państwa członkowskie wdrożyły w stosownych przypadkach zalecenie i by składały sprawozdania w ramach szczegółowych planów działania uwzględniających m.in. luki wskazane przez Komisję Europejską w ocenie skutków (przeprowadzonej w związku z zaleceniem), przy pełnym zaangażowaniu partnerów społecznych i zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES przyjmuje z zadowoleniem najważniejsze spodziewane skutki wdrożenia zalecenia, jako że przyniosą one korzyści dla obywateli, pracowników i przedsiębiorstw – te skutki to m.in. większy zakres podziału ryzyka, wzrost bezpieczeństwa finansowego i dynamiki na rynku pracy, zwiększenie wydajności, lepsza alokacja zasobów oraz ograniczenie niepewności i ubóstwa indywidualnych osób. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | „Jeśli chodzi o pracowników objętych nowymi formami pracy ery cyfrowej, EKES sądzi, że można by wypracować kompleksowe rozwiązanie problemów związanych z uznaniem prawa do zabezpieczenia społecznego tych pracowników dzięki ogólnej reformie sposobu finansowania systemu. Wzywa państwa członkowskie do poszukiwania rozwiązań, które umożliwiłyby finansowanie systemów zabezpieczenia społecznego poprzez zastosowanie instrumentów zapewniających ich stabilność, przy jednoczesnym poszanowaniu konieczności zapewnienia dostępu do tych systemów osobom działającym w kontekście nowych form pracy” (2). |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES zaleca, aby inicjatywy podjęte w ramach zalecenia zapewniały odpowiednie korzyści i świadczenia, w tym sieci bezpieczeństwa dla osób niezdolnych do osiągnięcia minimalnych progów uprawniających do świadczeń, w szczególności osób niezdolnych do pracy oraz ich rodzin. EKES ubolewa, że w zaleceniu zrezygnowano z dochodu podstawowego, zaproponowanego w dokumencie roboczym służb Komisji – Ocena skutków (3). Już w 2013 r. EKES wzywał do przyjęcia na poziomie UE dyrektywy ustanawiającej europejski dochód minimalny, uznawszy, że przyczyni się to „do spójności gospodarczej i terytorialnej, ochrony podstawowych praw człowieka, zapewnienia równowagi celów gospodarczych i społecznych oraz sprawiedliwej dystrybucji zasobów i dochodu” (4). |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Wiek i płeć odgrywają istotną rolę w wykluczeniu z systemów ochrony socjalnej, należy więc zwrócić szczególną uwagę na te czynniki podczas opracowywania działań w ramach zalecenia. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES zauważa, że należy zapewnić i utrzymywać skuteczność zasięgu i dostępności systemów, zwłaszcza podczas definiowania i wdrażania działań na szczeblu krajowym; należy wziąć pod uwagę możliwość przenoszenia praw socjalnych w przypadku zmiany stosunków pracy na rozmaitych rynkach pracy, w ramach różnych systemów i zbiorów praw. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES jest zdania, że należy rozwiązać problem złożoności regulacyjnej oraz innych aspektów administracyjnych, aby zapewnić pełną przejrzystość w celu zwiększenia świadomości i wiedzy ludzi na temat przysługujących im obowiązków i praw. Można by tego dokonać również poprzez poprawę jakości danych statystycznych (podawanych w podziale na rodzaj stosunku pracy, wiek, płeć, niepełnosprawność, narodowość itd.). |
| --- | --- |

1.9.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | Zalecenie w sprawie ochrony socjalnej jest jedną z inicjatyw podjętych przez Komisję w ramach europejskiego filaru praw socjalnych. Zalecenie i jego wiodące zasady są zgodne i spójne z kilkoma spośród dwudziestu kluczowych zasad europejskiego filaru praw socjalnych i dokumentu roboczego służb Komisji. W szczególności zasada dwunasta stanowi, że „niezależnie od rodzaju i czasu trwania stosunku pracy, pracownicy, a także na porównywalnych warunkach osoby samozatrudnione, mają prawo do odpowiedniej ochrony socjalnej (5). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Głównym celem inicjatywy jest przyznanie każdemu pracownikowi, a zwłaszcza tym korzystających z nietypowych form pracy i osobom samozatrudnionym, konkretnego i skutecznego dostępu do środków ochrony socjalnej. Ma ona również na celu wspieranie i uzupełnianie działań państw członkowskich, które mają wyeliminować luki oraz umożliwić sprawiedliwy i proporcjonalny dostęp do ochrony socjalnej dla wszystkich osób pracujących, niezależnie od ich statusu zatrudnienia (6). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Po pierwsze, zalecenie ma na celu „eliminację lub redukcję przeszkód, które uniemożliwiają systemom ochrony socjalnej zapewnienie ludziom odpowiedniej ochrony socjalnej, niezależnie od rodzaju stosunku pracy czy statusu na rynku pracy, i jednocześnie zapewnienie poszanowania kompetencji państw członkowskich do modelowania swoich systemów ochrony socjalnej” (7). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Celem zalecenia jest także zapewnienie, aby odpowiedni poziom opieki socjalnej był dostępny dla wszystkich: „dochody i progi czasowe (okresy kwalifikowalności, okresy oczekiwania, minimalne okresy zatrudnienia, okres wypłaty świadczeń) mogą stanowić nieproporcjonalną przeszkodę w dostępie do ochrony socjalnej dla niektórych grup osób zatrudnionych w niestandardowych formach i osób samozatrudnionych” (8). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | EKES ubolewa, że w zaleceniu Rady zrezygnowano z idei dochodu podstawowego. W niedawnym badaniu OECD (9) stwierdzono, że w związku z szybkim tempem zmian na rynku pracy, obecne dyskusje na temat dochodu podstawowego dostarczają cennych impulsów do rozważań na temat tego, jakiego rodzaju ochrony socjalnej potrzebuje społeczeństwo. EKES już wcześniej stwierdził (10), że europejski dochód minimalny przyczyni się do zapewnienia spójności gospodarczej i terytorialnej, ochrony podstawowych praw człowieka, do równowagi celów gospodarczych i społecznych oraz do sprawiedliwej dystrybucji zasobów i dochodu. Komitet postulował także przyjęcie dyrektywy ramowej oraz rozważenie możliwości finansowania europejskiego dochodu minimalnego. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Środki i zasady przedstawione w zaleceniu będą z jednej strony zmierzały do zagwarantowania dostępu do ochrony socjalnej wszystkim zatrudnionym osobom (w szczególności tym zatrudnionym w niestandardowych formach i pracującym na własny rachunek), a z drugiej strony będą miały na celu zagwarantowanie odpowiedniej ochrony socjalnej we wszystkich okolicznościach. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Partnerzy społeczni na szczeblu krajowym i europejskim uwzględniają w szerokim zakresie kwestię zapewnienia wszystkim pracownikom odpowiedniego dostępu do ochrony socjalnej w zawartych umowach, wspólnych deklaracjach i krajowych układach zbiorowych. Przykładowo, preambuły umów z europejskimi partnerami społecznymi dotyczące umów na czas określony oraz pracy w niepełnym wymiarze pracy uwzględniają potrzebę „zapewnienia dostosowania ustaleń dotyczących ochrony socjalnej do zmieniających się elastycznych form zatrudnienia”. W programie prac na lata 2015–2016 (11) europejscy partnerzy społeczni odnotowali potrzebę „zapewnienia trwałości i dostępności systemów ochron socjalnej dla wszystkich obywateli”. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Europejscy partnerzy społeczni wyrazili obawy w „dogłębnej analizie zatrudnienia” będącej przedmiotem negocjacji w 2015 r. (12), w której zalecili „zacieśnienie współpracy państw członkowskich i Komisji Europejskiej w celu zwalczania korupcji, oszustw podatkowych i uchylania się od opodatkowania, które to zjawiska mają szkodliwe skutki dla systemów opieki społecznej, odpowiedzialnych przedsiębiorstw i pojedynczych osób”. Zalecili również, aby państwa członkowskie dokonały przeglądu w celu identyfikacji ewentualnych braków w zakresie trwałości i adekwatności swoich systemów ochrony socjalnej, działając we współpracy z partnerami społecznymi, a także aby zadbały o adekwatność tych systemów do przyszłych potrzeb społeczeństwa, zwłaszcza osób w najbardziej niekorzystnej sytuacji i osób zagrożonych wykluczeniem społecznym (13). |
| --- | --- |

2.8.

3.   Uwagi ogólne: kontekst

| 3.1. | Zmiany w świecie pracy: cyfryzacja, zmiany demograficzne, transformacja energetyczna, globalizacja i nowe formy pracy mogą stwarzać zarówno możliwości, jak i wyzwania dla rządów, zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Zmiany na rynkach pracy: strukturalne reformy rynku pracy doprowadziły do dywersyfikacji na rynkach pracy, w związku z czym w niektórych państwach członkowskich niektóre postanowienia umowne są obecnie wyłączone z podstawowych środków ochrony socjalnej. Odnotowuje się coraz większe zróżnicowanie postanowień umownych oraz znaczne różnice między krajami pod względem kontekstu i systemów: w 2016 r. w UE 14 % pracowników było samozatrudnionych, 8 % było zatrudnionych na czas określony w pełnym wymiarze godzin, 4 % było zatrudnionych na czas określony w niepełnym wymiarze godzin, a 13 % było zatrudnionych na czas nieokreślony w niepełnym wymiarze godzin (14). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | W poszczególnych krajach istnieją różne systemy ochrony socjalnej, lecz wszystkie napotykają podobne wyzwania: transformacja rynku pracy i zmiany w prawodawstwie; starzenie się siły roboczej i tendencja do podnoszenia ustawowego wieku emerytalnego; niski udział osób młodych i kobiet w rynkach pracy pod względem jakości i liczby; integracja osób znajdujących się na marginesie rynku pracy lub takich, co do których istnieje największe prawdopodobieństwo wykluczenia z rynku pracy; cyfryzacja i nowe formy pracy. Niektóre systemy ochrony socjalnej są opracowane w taki sposób, aby składki na ochronę socjalną stanowiły element wynagrodzenia pracownika. Należy uwzględnić ten fakt podczas rozpatrywania wspomnianych nowych wyzwań. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Należy ocenić wpływ płci na dostęp do rynku pracy i na utrzymanie się na nim, jak również na włączanie / wykluczanie w dostępie do ochrony socjalnej. Kobiety są często nadreprezentowane w nowych formach pracy (15), podobnie jak ludzie młodzi i migranci, co powoduje efekt domina w zakresie uprawnień do ochrony socjalnej. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Wiek jest także istotnym czynnikiem wpływającym na dostęp do opieki społecznej: młodsi pracownicy częściej podejmują zatrudnienie w nietypowych formach („Liczba młodszych pracowników pomiędzy 20 a 30 rokiem życia zatrudnionych tymczasowo lub w oparciu o »inne lub żadne umowy« jest dwukrotnie wyższa niż innych grup wiekowych” (16)). Okresy przejścia od kształcenia do zatrudnienia w standardowej formie wydłużyły się, co może przynieść szkody pod względem zarówno dostępu do ochrony socjalnej, jak i przyszłych uprawnień emerytalnych, również z powodu dużej fragmentacji przebiegu kariery zawodowej (17). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Luki w dostępie do ochrony socjalnej wynikające ze statusu na rynku pracy oraz rodzaju stosunku pracy mogą utrudniać wykorzystywanie możliwości zmiany jednego statusu na rynku pracy na inny, jeżeli wiązałoby to się z utratą uprawnień, a ostatecznie mogą doprowadzić do zahamowania wzrostu wydajności pracy. W związku z powyższym luki te mogą również hamować przedsiębiorczość i utrudniać konkurencyjność oraz trwały wzrost gospodarczy. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Luki te mogą również doprowadzić do nadużywania statusów zatrudnienia i tworzenia nieuczciwej konkurencji pomiędzy przedsiębiorstwami opłacającymi składki na ochronę socjalną a takimi, które takich składek nie opłacają. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | W długiej perspektywie czasowej zagraża to stabilności społecznej i gospodarczej krajowych systemów ochrony socjalnej, zwłaszcza w kontekście obecnych tendencji demograficznych i stóp bezrobocia. |
| --- | --- |

3.8.

4.   Uwagi szczegółowe: streszczenie zalecenia

| 4.1. | EKES zauważa, że w dotychczasowym prawodawstwie na szczeblu europejskim (m.in. dyrektywy 2010/41/UE, 2014/50/UE, (UE) 2016/2341) podejmowano próby zlikwidowania luk w systemach ochrony socjalnej, jednak wstępne ustalenia – np. w odniesieniu do dyrektywy 2010/41/UE – wskazują, że w niektórych przypadkach nie zapewniono skutecznego dostępu do ochrony socjalnej dla osób samozatrudnionych (18). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES odnotowuje również, że Komisja Europejska w ramach rocznej analizy wzrostu gospodarczego na 2018 r. podkreśla, iż zastąpienie dochodu w ramach zabezpieczenia społecznego ma kluczowe znaczenie dla zlikwidowania nierówności, wspierania spójności społecznej i rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu (19). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | W ciągu ostatnich lat liczba osób samozatrudnionych w Europie nieznacznie zmalała w ujęciu ogólnym (20). Jedną z przyczyn tego zjawiska jest niedostateczny poziom ochrony tych pracowników lub jej brak w przypadku choroby lub innych względów związanych z życiem osobistym (macierzyństwo, ojcostwo, opieka rodzinna itd.). Odpowiedni poziom ochrony mógłby zatem prowadzić do częstszego podejmowania samozatrudnienia i poprawy jego jakości. Nadrzędne znaczenie ma jednak zapewnienie, aby instytucje na wszystkich szczeblach zwalczały wszelkie formy fikcyjnego samozatrudnienia, w tym w wymiarze transgranicznym. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | W tym kontekście EKES przyjmuje z zadowoleniem i popiera zawartą w zaleceniu decyzję dotyczącą rozwiązań wykraczających poza pierwotne propozycje wskazane w ocenie skutków, a mianowicie „rozszerzenie obowiązkowego formalnego dostępu na wszystkich pracowników i zapewnienie dostępu do ochrony socjalnej osobom samozatrudnionym poprzez rozszerzenie ich obowiązkowego formalnego dostępu do świadczeń chorobowych i zdrowotnych, świadczeń z tytułu macierzyństwa/świadczeń dla ojca, świadczeń z tytułu starości i inwalidztwa, jak i świadczeń z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych; oraz rozszerzenie ich dobrowolnego dostępu do świadczeń dla bezrobotnych”. EKES uważa, że niski odsetek osób samozatrudnionych przystępujących do systemów dobrowolnych (poniżej 1 % do 20 %) tam, gdzie takie systemy istnieją, uzasadnia zwiększenie działań na rzecz poszerzenia zakresu i ochrony. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | W związku z tym pożądane są środki nastawione na zapewnienie pełnej ochrony osób samozatrudnionych. Obejmuje to w razie potrzeby pomagających współmałżonków, tj. osoby, które systematycznie i aktywnie przyczyniają się do działalności prowadzonej przez samozatrudnionego małżonka lub partnera. Chodzi o to, by działalność współpracującego małżonka można uznać za jego działalność zasadniczą. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Wszyscy obywatele powinni mieć dostęp do systemów ochrony socjalnej, które zapewniają odpowiednie świadczenia. Systemy mogą być oparte na podatkach i/lub ubezpieczeniach, w ramach których obywatele wnoszą składki w równym stopniu i proporcjonalnie do swoich możliwości (lub są zwolnieni z wnoszenia składek) oraz korzystają z nich zgodnie ze swymi potrzebami, przynajmniej w odniesieniu do odpowiednich świadczeń minimalnych i sieci bezpieczeństwa. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Należy zapewnić zrównoważony charakter oraz finansowanie dostępu do odpowiedniej ochrony socjalnej, która musi towarzyszyć zmianom na rynku pracy (21), w imię włączenia odpowiednich świadczeń, sprawiedliwości i równości w szerszej perspektywie wzrostu gospodarczego. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | W celu osiągnięcia równego traktowania i zapewnienia odpowiednich możliwości należy z wyprzedzeniem zaplanować działania na szczeblu unijnym i krajowym: wydatki publiczne na cele socjalne w Europie są „częścią składową europejskiego modelu społecznego”. W porównaniu z innymi częściami świata Europa zawsze była kontynentem bardzo atrakcyjnym ze względu na wysoki poziom bezpieczeństwa socjalnego. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Systemy ochrony socjalnej powinny opierać się na zasadzie solidarności i równości bez dyskryminacji ze względu na różne uwarunkowania osobiste, środowiskowe lub status zatrudnienia. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Określanie środków ochrony socjalnej dla osób z niepełnosprawnością powinno odbywać się na podstawie podejścia opartego na prawach człowieka w świetle Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych. Osoby z niepełnosprawnością, które nie mogą podjąć pracy, i ich rodziny powinny być chronione przed „zagrożeniem ubóstwem i należy im zagwarantować odpowiedni poziom życia” (22). |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | EKES domaga się pełnego wdrożenia zalecenia przez państwa członkowskie, tak by zapewnić lepszą ochronę pracownikom zatrudnionym w niestandardowych formach i osobom samozatrudnionym. Systemy zabezpieczenia społecznego powinny zostać (ponownie) zaprojektowane tak, żeby coraz bardziej sprzyjały włączeniu społecznemu, również zgodnie z zaleceniami zawartymi w rocznej analizie wzrostu gospodarczego na 2018 r.: „Lepsza komplementarność między rynkiem pracy a systemami integracji społecznej pomoże wszystkim najsłabszym grupom społecznym, przyczyni się do wzrostu dobrobytu dla wszystkich, a także do zapewnienia silniejszej spójności społecznej”. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Zwalczanie nieuczciwej konkurencji w Unii Europejskiej i podejmowanie działań przeciw pracy nierejestrowanej (również w ramach europejskiej platformy na rzecz przeciwdziałania pracy nierejestrowanej) przyniesie korzyści przedsiębiorstwom, gdyż zwiększenie ochrony socjalnej i zmniejszenie nieuczciwej konkurencji mogłoby mieć pozytywny wpływ na wydajność. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Powszechny dostęp do opieki zdrowotnej to kolejny kluczowy element tego zalecenia, zgodny z zasadą 16 Europejskiego filaru praw socjalnych (23). Jak wynika z oceny skutków przeprowadzonej przez Komisję w kilku krajach, z uwagi na postanowienia umowne lub przepisy dotyczące rynku pracy pracownicy zatrudnieni w niestandardowych formach i osoby samozatrudnione mogą borykać się z ograniczonym dostępem do opieki zdrowotnej. Zapewnienie dostępu do opieki zdrowotnej wszystkim osobom zatrudnionym i samozatrudnionym powinno być obowiązkowe. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Ponadto EKES z zadowoleniem przyjmuje zapowiedź wzmożonej współpracy z Eurostatem na rzecz utworzenia odpowiednich wskaźników do rejestrowania postępów w kierunku formalnego i faktycznego objęcia obywateli tymi systemami i przejrzystości w tym zakresie itd. oraz prace, które zostaną podjęte przez Komisję w ramach Komitetu Ochrony Socjalnej na rzecz ustanowienia ram odniesienia dla ochrony socjalnej. Pomoże to przezwyciężyć brak solidnych baz danych oraz umożliwi przeprowadzenie dokładniejszej oceny wpływu realizowanej polityki w odniesieniu do wspomnianego zalecenia. |
| --- | --- |

4.14.

Bruksela, dnia 20 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 237 z 6.7.2018, s. 1.

1

(2)  Dz.U. C 129 z 11.4.2018, s. 7.

2

(3)  Dokument roboczy służb Komisji – Ocena skutków towarzysząca dokumentowi.

3

(4)  Dz.U. C 170 z 5.6.2014, s. 23.

4

(5)  Dz.U. C 125 z 21.4.2017, s. 10.

5

(6)  Zob. także zalecenie nr 202 MOP zawierające wytyczne w zakresie wyznaczenia i utrzymania krajowych minimalnych poziomów ochrony socjalnej jako jednego z głównych elementów krajowych systemów zabezpieczenia społecznego.

6

(7)  Zob. zalecenie w sprawie ochrony socjalnej, s. 8, s. 14, § 10, s. 15 § 4, s. 23 § 8, s. 10.

7

(8)  Zob. zalecenie w sprawie ochrony socjalnej, s. 17 § 8.

8

(9)  Basic income as a policy option: Technical Background Note Illustrating costs and distributional implications for selected countries, OECD, 2017.

9

(10)  Dz.U. C 170 z 5.6.2014, s. 23.

10

(11)  http://resourcecentre.etuc.org/EU-social-dialogue-5.html.

11

(12)  „In-depth employment analysis” [Dogłębna analiza zatrudnienia] z 2015 r. – Europejska Konfederacja Związków Zawodowych (ETUC), Konfederacja Europejskiego Biznesu (BUSINESSEUROPE), Europejskie Centrum Pracodawców i Przedsiębiorstw Świadczących Usługi Publiczne (CEEP), Europejskie Stowarzyszenie Rzemiosła oraz Małych i Średnich Przedsiębiorstw (UEAPME).

12

(13)  Zob. przypis 12.

13

(14)  EUROSTAT, 2016 r.

14

(15)  MOP: INWORK Issue Brief nr 9, maj 2017 r.

15

(16)  Zob. zalecenie w sprawie dostępu do ochrony socjalnej, s. 2–3.

16

(17)  Dz.U. C 367 z 10.10.2018, s. 15.

17

(18)  Zob. Barnard C. i Blackham A. (2015), „The implementation of Directive 2010/41 on the application of the principle of equal treatment between men and women engaged in an activity in a self-employed capacity [Wdrożenie dyrektywy 2010/41 w sprawie stosowania zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn prowadzących działalność na własny rachunek], sprawozdanie europejskiej sieci niezależnych ekspertów prawnych w dziedzinie równouprawnienia płci, na zlecenie Dyrekcji Generalnej ds. Sprawiedliwości Komisji Europejskiej; zob. wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie dostępu pracowników oraz osób samozatrudnionych do ochrony socjalnej, s. 9.

18

(19)  Roczna analiza wzrostu gospodarczego na 2018 r.

19

(20)  Zob. Eurofound: „The many faces of self-employment in Europe”.

20

(21)  Zob. stanowisko BUSINESSEUROPE dotyczące zalecenia Rady w sprawie dostępu do ochrony socjalnej, s. 1 (19 kwietnia 2018 r.).

21

(22)  Zob. „Rezolucja EFR na rzecz wspierania zatrudnienia i włączenia społecznego osób niepełnosprawnych” z 6 listopada 2017 r. http://www.edf-feph.org/newsroom/news/social-pillar-edf-adopts-resolution-promote-employment-social-inclusion-persons.

22

(23)  Europejski filar praw socjalnych, zasada 16: „Każdy ma prawo do szybkiego dostępu do przystępnej cenowo, prewencyjnej i objawowej opieki zdrowotnej dobrej jakości”.

23

---

ZAŁĄCZNIK

Następujące poprawki do pkt. 1.6 i 2.5, które uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, zostały odrzucone w trakcie debaty:

Punkt 1.6

Zmienić

| 1.6. | EKES zaleca, aby inicjatywy podjęte w ramach zalecenia zapewniały

  odpowiednie korzyści i świadczenia

  , w tym sieci bezpieczeństwa dla osób niezdolnych do osiągnięcia minimalnych progów uprawniających do świadczeń, w szczególności osób niezdolnych do pracy oraz ich rodzin. EKES odnotowuje
  ubolewa, że w zaleceniu zrezygnowano z dochodu podstawowego, zaproponowanego w dokumencie roboczym służb Komisji – Ocena skutków (1)

  z szeregu przyczyn takich jak kryteria zastosowania oraz dawanie pierwszeństwa rozwiązywaniu problemów w ramach istniejących systemów zabezpieczenia społecznego w państwach członkowskich. Jednak przyjmuje z zadowoleniem bieżącą dyskusję w państwach członkowskich w sprawie dochodu podstawowego i innych siatek bezpieczeństwa socjalnego ukierunkowanych na aktywną integrację na rynkach pracy i obejmujących całe społeczeństwo. Już w 2013 r. EKES wzywał do przyjęcia na poziomie UE dyrektywy ustanawiającej europejski dochód minimalny, uznawszy, że przyczyni się to „do spójności gospodarczej i terytorialnej, ochrony podstawowych praw człowieka, zapewnienia równowagi celów gospodarczych i społecznych oraz sprawiedliwej dystrybucji zasobów i dochodu” (2). |
| --- | --- |

1.6.

Uzasadnienie

Zostanie przedstawione ustnie.

Wynik głosowania

| Za: | 91 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 112 |
| Wstrzymało się: | 10 |

Za:

91

Przeciw:

112

Wstrzymało się:

10

Punkt 2.5

Zmienić

| 2.5. | EKES odnotowuje, że w zaleceniu zrezygnowano z idei dochodu podstawowego, jak stwierdza się w dokumencie roboczym służb Komisji – ocenie skutków – z szeregu przyczyn takich jak kryteria zastosowania i preferencja, by problemy rozwiązywać w ramach istniejących systemów zabezpieczenia społecznego w państwach członkowskich.
  EKES ubolewa, że w zaleceniu Rady zrezygnowano z idei dochodu podstawowego. W niedawnym badaniu OECD stwierdzono, że w związku z szybkim tempem zmian na rynku pracy obecne dyskusje na temat dochodu podstawowego dostarczają cennych impulsów do rozważań na temat tego, jakiego rodzaju ochrony socjalnej potrzebuje społeczeństwo. EKES już wcześniej stwierdził, że europejski dochód minimalny przyczyni się do zapewnienia spójności gospodarczej i terytorialnej, ochrony podstawowych praw człowieka, do równowagi celów gospodarczych i społecznych oraz do sprawiedliwej dystrybucji zasobów i dochodu. Komitet postulował także przyjęcie dyrektywy ramowej oraz rozważenie możliwości finansowania europejskiego dochodu minimalnego. |
| --- | --- |

2.5.

Uzasadnienie

Zakres zalecenia nie obejmuje świadczeń zapewniających minimum środków utrzymania. Głównym celem jest ułatwienie dostępu do zabezpieczenia społecznego dla tych grup pracowników, których prawdopodobnie nie obejmą systemy zabezpieczenia społecznego w państwach członkowskich. Dlatego też nie ma potrzeby wyrażenia ubolewania, że pojęcie dochodu podstawowego zostało usunięte z wniosku Komisji. Jednak EKES mógłby odnotować bieżącą dyskusję toczącą się w państwach członkowskich i na innych forach takich jak OECD. Jeżeli chodzi o wcześniejszą opinię EKES-u w sprawie dochodu minimalnego, należy również zawrzeć link do oświadczenia Grupy Pracodawców, tak aby jasno wskazać rozbieżność stanowisk w tym zakresie. Już wcześniej wykorzystano odesłanie do oświadczenia Grupy Pracodawców, np. w opinii EKES-u SOC/542 (Europejski filar praw socjalnych) i SOC/564 (Wpływ wymiaru społecznego i Europejskiego filaru praw socjalnych na przyszłość Unii Europejskiej).

Wynik głosowania

| Za: | 92 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 113 |
| Wstrzymało się: | 13 |

Za:

92

Przeciw:

113

Wstrzymało się:

13

---

(1)  Dokument roboczy służb Komisji – Ocena skutków towarzysząca dokumentowi.

(2)  Dz.U. C 170 z 5.6.2014, s. 23.

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/142 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/142

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie dostosowania wspólnej polityki wizowej do nowych wyzwań”

[COM(2018) 251 final]

„Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 810/2009 ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Wizowy (kodeks wizowy)”

[COM(2018) 252 final – 2018/0061 (COD)]

(2018/C 440/23)

| Sprawozdawca: | Ionuţ SIBIAN |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Ionuţ SIBIAN

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 16.4.2018
  Rada, 2.5.2018
  Komisja, 18.6.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| | |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 19.7.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 168/0/1 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 16.4.2018

Rada, 2.5.2018

Komisja, 18.6.2018

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

19.7.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

168/0/1

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES uznaje, że kodeks wizowy jest podstawowym elementem wspólnej polityki wizowej, ponieważ ustanawia wspólny zbiór przepisów prawnych i instrukcji operacyjnych. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES popiera zaproponowane zharmonizowane procedury i warunki ustanowione przez kodeks wizowy, które pozwalają wyeliminować sytuacje niejednolitego rozpatrywania podobnych spraw przez państwa członkowskie UE, a jednocześnie umożliwiają odmienne traktowanie na podstawie „historii wizowej”. EKES uważa również, że należy podjąć wysiłki na rzecz ustanowienia zharmonizowanych procedur odwoławczych w przypadku odrzucenia wniosków wizowych. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje zharmonizowane rozwiązanie dotyczące wiz wielokrotnego wjazdu, które pozwalają ich posiadaczom na wielokrotne podróżowanie do UE w okresie ważności wizy, ponieważ może to korzystnie wpływać na rozwój gospodarczy, kulturalny i społeczny oraz wspomagać wymianę kulturową i społeczną, przyczyniając się przy tym do zwiększania wzajemnego wsparcia i zrozumienia między ludźmi. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Wizy jednokrotnego wjazdu wydawane na granicy zewnętrznej, wprowadzone do kodeksu wizowego z myślą o wspieraniu turystyki krótkoterminowej, są dowodem elastyczności i pragmatycznego podejścia państw członkowskich, dlatego też EKES zachęca do przyjęcia tego podejścia przy regulowaniu kilku innych aspektów wydawania wiz, tak aby zapewnić dostępność punktów kompleksowej obsługi. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Biorąc pod uwagę, że Unia Europejska powinna aktywnie dążyć do zapewnienia przestrzegania pełnej wzajemności wizowej w swoich stosunkach z państwami trzecimi, EKES wzywa Komisję do przeprowadzenia szybkich konsultacji i przedstawienia jasno określonego zestawu propozycji skutkujących podjęciem działań w zakresie zarówno ułatwień, jak i bezpieczeństwa. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Jednakże EKES w pełni popiera propozycję, aby przed podjęciem każdej decyzji o tymczasowym zawieszeniu zwolnienia z obowiązku wizowego dla obywateli państw trzecich Komisja uwzględniła sytuację w zakresie praw człowieka w danym państwie trzecim i możliwy wpływ zawieszenia tego zwolnienia na tę sytuację. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Jednocześnie EKES zaleca podjęcie wszelkich starań w celu zebrania wiarygodnych, odpowiednich i (w jak największym stopniu) jednolitych/porównywalnych danych dotyczących państw trzecich oraz sytuacji umożliwiających państwom członkowskim podjęcie decyzji o tymczasowym zawieszeniu zwolnienia z obowiązku wizowego dla obywateli państwa trzeciego wymienionego w załączniku II do rozporządzenia wymieniającego państwa trzecie, których obywatele muszą posiadać wizy podczas przekraczania granic zewnętrznych, oraz te, których obywatele są zwolnieni z tego wymogu. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES zaleca ostrożność przy podejmowaniu decyzji o systematycznym podwyższaniu (co dwa lata) proponowanych opłat wizowych. Podwyżki nie powinny być automatyczne, biorąc pod uwagę, że proponowana już opłata jest bardzo wysoka w stosunku do poziomu wzrostu gospodarczego/rozwoju niektórych państw trzecich objętych tą opłatą. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES popiera zmiany w kodeksie wizowym dotyczące dodatkowej możliwości wypełnienia i podpisania wniosku elektronicznie w celu dostosowania się do rozwoju technicznego. Jednocześnie EKES domaga się, aby wszystkie państwa członkowskie opowiedziały się za składaniem wniosków wizowych przez internet i wprowadziły niezbędne ulepszenia/zmiany umożliwiające funkcjonowanie tej internetowej procedury, oraz zwraca się do Komisji o uwzględnienie/przedstawienie realistycznego terminu powszechnego wdrożenia przez państwa członkowskie składania wniosków wizowych przez internet. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję Komisji dotyczącą zniesienia zasady „osobistego składania wniosku” oraz nie tylko popiera wprowadzenie zasad i przepisów umożliwiających składanie wniosków wizowych przez internet, ale też się tego domaga. EKES uważa, że należy dążyć do tego, by można było składać wnioski wizowe w najdogodniejszy i najszybszy sposób z miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o wizę, w tym w razie potrzeby w szerszym stopniu korzystać z usługodawców zewnętrznych i zapewniać lepsze usługi przedstawicielstwa, jak również zwiększyć współpracę między misjami dyplomatycznymi państw członkowskich UE. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES zaleca, aby Komisja dokonała przeglądu obecnych kategorii wnioskodawców korzystających ze zniesienia wiz oraz aby precyzyjniej zdefiniowała te kategorie. Ponadto EKES zaleca rozważenie zwolnienia z opłaty osób starszych, a także przedstawicieli organizacji niekomercyjnych, którzy uczestniczą w seminariach, konferencjach bądź wydarzeniach sportowych, kulturalnych lub edukacyjnych organizowanych przez organizacje niekomercyjne, bez względu na wiek, lub przynajmniej rozważenie zwiększenia limitu wiekowego. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Zważywszy, że przepisy rozporządzenia „mają zastosowanie do wszystkich obywateli państw trzecich, którzy [...] muszą posiadać wizę podczas przekraczania zewnętrznych granic państw członkowskich, bez uszczerbku dla prawa do swobodnego przemieszczania się, z którego korzystają obywatele państw trzecich będący członkami rodzin obywateli Unii”, EKES chciałby podkreślić znaczenie ustalenia wspólnych praktyk w ceku unikania dyskryminacji w związku z określeniem „więzi pokrewieństwa”, zważywszy na zmiany, jakie zaszły ostatnio w państwach członkowskich UE w zakresie definicji rodziny. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Odnotowując komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczący konieczności dostosowania wspólnej polityki wizowej do nowych wyzwań, EKES popiera w świetle tego komunikatu zarówno wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie Unijnego kodeksu wizowego, jak i wniosek dotyczący rozporządzenia wymieniającego państwa trzecie, których obywatele muszą posiadać wizy podczas przekraczania granic zewnętrznych, oraz te, których obywatele są zwolnieni z tego wymogu. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Dlatego też EKES przyznaje, że skutki stosowania kodeksu wizowego sięgają poza realizację celu dotyczącego ustanowienia wspólnych przepisów i procedur składania wniosków, a także że kodeks wizowy nie tylko ułatwia legalne podróże i zwalczanie nieuregulowanej imigracji, ale również przyczynia się do wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy, nawet jeśli kodeks wizowy z założenia nie miał służyć realizacji takich celów. W 2017 r. w konsulatach położonych w państwach strefy Schengen złożono 16,1 mln wniosków o wizy jednolite i jest to tendencja wzrostowa. Spośród tej łącznej liczby wniosków, w ponad 50 % przypadków wydano wizy wielokrotnego wjazdu, natomiast liczba niewydanych wiz wyniosła 1,3 mln, co stanowi 8 % wszystkich wniosków (1). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | EKES przyjmuje z zadowoleniem proponowane zmiany mające na celu ułatwienie rozpatrywania wniosków wizowych zarówno dla wnioskodawców, jak i konsulatów, a mianowicie: możliwość złożenia wniosku 6 miesięcy przed zamierzanym wyjazdem (oraz 9 miesięcy w wypadku marynarzy), wyjaśnienia i poszerzone kategorie podmiotów, które mogą składać wniosek w imieniu osoby ubiegającej się o wizę, oraz ujednolicenie dokumentów uzupełniających. Ponadto bardzo pożądane jest przestrzeganie zasady, zgodnie z którą osoba ubiegająca się o wizę musi stawić się osobiście wyłącznie w jednej placówce w celu złożenia wniosku. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Jednak EKES przyznaje również, że dostęp do konsulatów jest nadal utrudniony, zwłaszcza w państwach trzecich, w których większość państw członkowskich ma przedstawicielstwa tylko w stolicy, co powoduje, że wnioskodawcy muszą ponosić nakłady (czasowe i finansowe) związane z podróżowaniem do odległego konsulatu. W związku z tym EKES przyjmuje z zadowoleniem propozycję zniesienia zasady „osobistego składania wniosku” i wzywa państwa członkowskie do dokonania niezbędnych dostosowań umożliwiających składanie wniosków wizowych przez internet. Jednocześnie EKES przyjmuje też z zadowoleniem wszelkie rodzaje środków wprowadzanych po to, by można było składać wnioski wizowe w najdogodniejszy i najszybszy sposób z miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o wizę, w tym w razie potrzeby w szerszym stopniu korzystać z usługodawców zewnętrznych i zapewniać lepsze usługi przedstawicielstwa, jak również zwiększyć współpracę między misjami dyplomatycznymi państw członkowskich UE. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Mając na uwadze niedawne wejście w życie nowych przepisów dotyczących ochrony danych osobowych i prywatności (ogólne rozporządzenie o ochronie danych), EKES potwierdza potrzebę zadbania o zdolność usługodawców zewnętrznych do przestrzegania/zapewnienia bezpieczeństwa zgromadzonych danych osobowych. Państwa członkowskie powinny przedsięwziąć wszystkie niezbędne środki w celu zadbania o to, by przedsiębiorstwa oferujące usługi wizowe (dla obywateli europejskich lub dla obywateli państw trzecich w wypadku wiz europejskich) dokonały zmian w swej polityce ochrony danych w celu dostosowania się do rozporządzenia. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | EKES odnosi się pozytywnie do nowych skróconych terminów składania wniosków wizowych i ich rozpatrywania, a także do zharmonizowania możliwości wydawania jednolitych wiz (szczególnie w odniesieniu do decyzji o wydaniu wiz wielokrotnego wjazdu), a także do nowego proponowanego art. 25a dotyczącego współpracy w zakresie readmisji mającego na celu rozwinięcie współpracy państw trzecich w zakresie readmisji migrantów o nieuregulowanym statusie poprzez wprowadzenie możliwości restrykcyjnego i tymczasowego zastosowania jasno określonych środków. Należy opracować zharmonizowane podejście do sposobu, w jaki należy ułatwić procedurę składania wniosków wizowych osobom, które podróżowały już wcześniej do UE. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | EKES potwierdza, że konieczne jest zapewnienie trwałej spójności polityki wizowej z zobowiązaniami przyjętymi w innych dziedzinach polityki (np. w ramach umów handlowych). Należy przyjąć powszechnie akceptowane rozwiązanie dotyczące umów w sprawie zniesienia wiz zawieranych przez państwa członkowskie z określonymi państwami trzecimi. Unia Europejska powinna aktywnie dążyć do zapewnienia przestrzegania pełnej wzajemności wizowej w swoich stosunkach z państwami trzecimi. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | EKES rozumie uzasadnienie proponowanej zmiany art. 16 kodeksu wizowego, a mianowicie podwyższenia opłaty wizowej o jedną trzecią, jednak jest zaniepokojony ewentualnymi przeszkodami wynikającymi z tej podwyższonej opłaty w przypadku obywateli niektórych państw trzecich, których poziom rozwoju/zamożności jest znacznie niższy niż państw członkowskich UE. W porównaniu z kosztami podróży i innymi kosztami, które muszą ponieść osoby ubiegające się o wizę, poziomy opłat wizowych są niekorzystne, ponieważ wobec powszechnych obecnie rozwiązań w zakresie tanich podróży i taniego zakwaterowania może dochodzić do sytuacji, w których łączny koszt wyjazdu będzie niższy od opłaty wizowej lub zbliżony do niej. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | EKES uważa, że propozycja przeglądu opłaty wizowej co dwa lata powinna uwzględniać możliwość jej obniżenia w wyniku ewentualnego wprowadzenia elektronicznych procedur składania wniosków wizowych (co może pociągać za sobą obniżenie kosztów personelu i kosztów administracyjnych ponoszonych przez państwa członkowskie). Zgodnie z komunikatem Komisji w sprawie dostosowania wspólnej polityki wizowej do nowych wyzwań większość państw członkowskich bierze pod uwagę korzyści ze stosowania wiz cyfrowych (takie jak niższe koszty dla konsulatów oraz skuteczniejszy i bardziej przyjazny dla wnioskodawców proces składania wniosku w porównaniu z procedurą składania wniosków z zastosowaniem dokumentów w formie papierowej). |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Biorąc pod uwagę obecną wysokość opłaty wizowej oraz proponowaną wysokość tej opłaty, EKES uważa, że należy rozważyć wprowadzenie możliwości zwolnienia z opłaty przedstawicieli organizacji niekomercyjnych, którzy uczestniczą w seminariach, konferencjach bądź wydarzeniach sportowych, kulturalnych lub edukacyjnych organizowanych przez organizacje niekomercyjne, bez względu na wiek lub przynajmniej rozważyć zwiększenie limitu wiekowego (obowiązujące przepisy uwzględniają osoby w wieku do 25 lat). Zwolnienie z opłaty należy również zapewnić osobom starszym, aby ułatwić ich aktywną integrację ze społeczeństwem i przyczynić się do podniesienia jakości ich życia. |
| --- | --- |

2.10.

Bruksela, dnia 19 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Statystyki dotyczące wiz dla konsulatów, 2017 (https://ec.europa.eu/home-affairs/what-we-do/policies/borders-and-visas/visa-policy#stats).

1

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/145 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/145

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2004/37/WE w sprawie ochrony pracowników przed zagrożeniem dotyczącym narażenia na działanie czynników rakotwórczych lub mutagenów podczas pracy”

(COM(2018) 171 final – 2018/0081 (COD))

(2018/C 440/24)

| Sprawozdawca: | János WELTNER |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

János WELTNER

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 16.4.2018
  Rada, 23.4.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 153 ust. 1 i 2 oraz art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Decyzja Prezydium | 17.4.2018 |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 19.7.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 191/4/11 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 16.4.2018

Rada, 23.4.2018

Podstawa prawna

Art. 153 ust. 1 i 2 oraz art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Decyzja Prezydium

17.4.2018

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

19.7.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

191/4/11

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek dotyczący zmiany dyrektywy w sprawie czynników rakotwórczych i mutagenów (CMD), gdyż w ten sposób przedstawione zostaną obiektywne dane z myślą o bezpieczniejszych warunkach pracy. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Podobnie jak we wcześniejszej opinii w tej sprawie (1) EKES apeluje do Komisji o przeprowadzenie oceny skutków ewentualnego włączenia w zakres CMD substancji działających szkodliwie na rozrodczość. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Mając na uwadze szkodliwe dla rozrodczości działanie wielu czynników rakotwórczych i mutagenów, zdaniem EKES-u należy w zmianach i poprawkach wprowadzanych w CMD w najbliższej przyszłości zwrócić większą uwagę na narażenie zawodowe pod kątem rozrodczości kobiet i mężczyzn, a w przypadku kobiet szczególnie w pierwszym trymestrze ciąży. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że w ramach tej zmiany dyrektywy wiążące dopuszczalne wartości narażenia zawodowego (binding occupational exposure limits, BOELV) zdefiniowano na podstawie dowodów naukowych i statystycznych. Widoczne w dokumentach referencyjnych podejście oparte na ryzyku jest łatwo zrozumiałe dla zainteresowanych stron, w związku z czym stanowi dobrą podstawę dla kompromisu społecznego. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES z zadowoleniem przyjmuje opartą na dowodach procedurę, w ramach której Komisja zasięgnęła porady ze strony zarówno Komitetu Naukowego ds. Dopuszczalnych Norm Zawodowego Narażenia na Oddziaływanie Czynników Chemicznych w Pracy (SCOEL) (2), jak i Komitetu ds. Oceny Ryzyka (RAC) (3) Europejskiej Agencji Chemikaliów (ECHA) (4). |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES uważa za niezbędne ustanowienie pilotażowych programów badawczych oraz, na drugim etapie, ogólnounijnych programów rozwijania kontroli zdrowia przez całe życie w ramach krajowych systemów zabezpieczenia społecznego lub zdrowia publicznego dla wszystkich osób, które były narażone na działanie czynników rakotwórczych, mutagenów i substancji działających szkodliwie na rozrodczość. Zgodnie z ogólnym rozporządzeniem o ochronie danych (5) nadzór ten należy prowadzić w sposób anonimowy. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES podkreśla, że w celu poprawy ochrony pracowników w miejscu pracy przed czynnikami rakotwórczymi, mutagenami i substancjami działającymi szkodliwie na rozrodczość państwa członkowskie powinny dopilnować, by inspektoraty pracy posiadały wystarczające zasoby finansowe i ludzkie do wypełniania swoich obowiązków. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES zaleca, aby wszystkie związki, w przypadku których podejrzewa się, że są czynnikami rakotwórczymi, mutagenami lub substancjami działającymi szkodliwie na rozrodczość, były poddawane odpowiedniej analizie naukowej oraz aby w stosownych przypadkach wymagane było ich uwzględnienie w dyrektywie CMD. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Kontekst

| 2.1. | Niniejsza opinia związana jest z opinią EKES-u w sprawie ochrony pracowników przed zagrożeniem dotyczącym narażenia na działanie czynników rakotwórczych lub mutagenów podczas pracy (6), sporządzoną w związku ze zmianą dyrektywy CMD w 2017 r. (7) EKES podtrzymuje wszystkie swoje zalecenia, z wyjątkiem tych, które uwzględniono w przedmiotowej zmianie (8). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Cele wniosku są zgodne z art. 2 (Prawo do życia) i art. 31 (Należyte i sprawiedliwe warunki pracy) Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Zapewnienie bezpiecznego i zdrowego środowiska pracy to jeden z celów strategicznych Komisji Europejskiej wskazanych w strategicznych ramach UE dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy na lata 2014–2020 (9). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Nowotwory stanowią główny problem zdrowotny związany z pracą w EU-28 – odpowiadają one za niemal tyle samo szkód w życiu i zdrowiu pracowników, co grupy schorzeń zajmujące kolejne dwa miejsca łącznie (tj. zaburzenia układu mięśniowo-szkieletowego i choroby układu krążenia). Ich negatywny wpływ jest również znacznie większy niż skutki wypadków przy pracy (10). Przyczynia się to do cierpienia pracowników, ich rodzin i przyjaciół, obniża jakość życia, pogarsza samopoczucie a w najgorszym przypadku prowadzi do śmierci (11). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Komisja zainicjowała ciągły proces aktualizacji CMD (12) w celu dotrzymania tempa rozwojowi nauki i techniki. Proces ten jest zgodny ze strategią UE na rzecz zrównoważonego rozwoju, przewidującą m.in. zagwarantowanie do 2020 r., że produkcja substancji chemicznych, postępowanie z nimi i wykorzystywanie ich odbywać się będą w taki sposób, aby nie stanowiły poważnego zagrożenia dla zdrowia ludzkiego i środowiska. Docelowo substancje wzbudzające duże obawy mają być zastąpione odpowiednimi alternatywnymi substancjami lub technologiami (13). |
| --- | --- |

2.5.

3.   Wniosek Komisji

| 3.1. | Zgodnie z omawianym procesem i na podstawie dokumentów SWD(2018) 87 i 88 w dokumencie COM(2018) 171 (14) Komisja zawnioskowała o kolejną zmianę dyrektywy 2004/37/WE w sprawie ochrony pracowników przed zagrożeniem dotyczącym narażenia na działanie czynników rakotwórczych lub mutagenów podczas pracy. Wcześniej w 2017 r. EKES poparł zmianę wspomnianej dyrektywy; obecna zmiana dotyczy pięciu substancji (15): |
| --- | --- |

3.1.

| 3.1.1. | kadmu i jego związków nieorganicznych w zakresie stosowania dyrektywy: do zawodów, w których dochodzi do narażenia, zalicza się produkcja i rafinacja kadmu, produkcja baterii niklowo-kadmowych, produkcja i przygotowanie pigmentów kadmowych, produkcja stopów kadmu, powlekanie mechaniczne, wytapianie cynku i miedzi, wydobycie rud metali nieżelaznych, lutowanie twarde za pomocą spoiwa lutowniczego ze stopu srebra z kadmem, produkcja polichlorku winylu oraz recykling złomu i baterii Ni-Cd. Komisja szacuje, że zagrożonych jest około 10 tys. pracowników; |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | berylu i jego związków nieorganicznych w zakresie stosowania dyrektywy: wskazano dziesięć sektorów przemysłu, takich jak odlewnictwo, produkcja szkła i laboratoria, w których istnieje ryzyko narażenia pracowników na działanie berylu. Powszechnie wytwarza się stopy berylu z miedzią, aluminium, magnezem i niklem. Około 80 % całości berylu używa się w stopach miedzi. Narażenie na działanie berylu powoduje raka płuc i nieuleczalną berylozę. Komisja szacuje, że zagrożone są 54 tys. pracowników; |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | kwasu arsenowego i jego soli oraz związków nieorganicznych arsenu w zakresie stosowania dyrektywy: narażenie na działanie związków arsenu występuje np. przy produkcji miedzi i cynku, a także w sektorach produkcji szkła, elektroniki i chemikaliów. Komisja szacuje, że zagrożonych jest od 7,9 tys. do 15,3 tys. pracowników; |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | formaldehydu: do narażenia dochodzi przy produkcji formaldehydu oraz w związku z szerokim wachlarzem produktów (kleje i szczeliwa, powłoki, polimery, biocydy i chemikalia laboratoryjne). Do narażenia może również dojść przy działaniach takich jak prace budowlane i konstrukcyjne oraz przy produkcji wyrobów skórzanych i futer, masy celulozowej, papieru i wyrobów z papieru, wyrobów włókienniczych, drewna i wyrobów z drewna. Formaldehydu używa się również do konserwacji tkanek i odkażania na wydziałach patologii oraz w prosektoriach. Komisja szacuje, że zagrożonych jest około 1 mln pracowników; |
| --- | --- |

3.1.4.

| 3.1.5. | 4,4’-metyleno-bis(2-chloroaniliny) (MOCA): narażeni są pracownicy sektora tworzyw sztucznych, w którym MOCA używana jest do kształtowania części z elastomerów poliuretanowych w 89 zakładach w UE. Komisja szacuje, że zagrożonych jest 350 pracowników. |
| --- | --- |

3.1.5.

| 3.2. | Państwa członkowskie stosują różne podejścia. Niektóre z nich zdefiniowały BOELV dla dużej liczby chemikaliów rakotwórczych, mutagennych i działających szkodliwie na rozrodczość (CMR), inne tylko dla kilku. We wniosku wyszczególniono pięć substancji. Dla żadnej z nich nie określono unijnej dopuszczalnej wartości narażenia zawodowego (occupational exposure limit, OEL). Dwanaście państw członkowskich (BE, BG, CY, CZ, DE, EE, ES, HU, LT, LV, NL, SE) nie określiło OEL dla jednej z pięciu substancji. Trzy państwa członkowskie nie określiły OEL dla żadnej z pięciu substancji (IT, LU, MT). Poziomy tych wartości mogą się różnić w poszczególnych krajach. Dlatego EKES przyjmuje z zadowoleniem wniosek zmieniający dyrektywę 2004/37/WE, ustanawiający minimalne europejskie BOELV i który po wejściu w życie zapewni równe warunki pracy dla wszystkich pracowników w każdym państwie członkowskim, narażonych na działanie tych substancji szkodliwych. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Z szacunków opartych na badaniu przeprowadzonym przez firmę Risk & Policy Analysts Limited (RPA 2018) (16) wynika, że przedstawiony wniosek, o ile zostanie przyjęty, w perspektywie długoterminowej doprowadzi do poprawy warunków pracy dla ponad miliona pracowników w UE oraz zapobiegnie ponad 22 tys. przypadków chorób związanych z pracą. Obecne obciążenie chorobami szacuje się dla ostatnich 40 lat i wynosi ono 24 770 przypadków chorób związanych z pracą. Jeżeli nie zostaną podjęte żadne działania, w przyszłości obciążenie chorobami wyniesie 24 689 nowych przypadków zachorowań w ciągu najbliższych 60 lat. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Zgodnie z dokumentem roboczym służb Komisji jest zatem właściwe rozważenie aktualizacji CMD na podstawie powyższych informacji. Zasady są takie same jak w dyrektywie CMD i przy poprzedniej zmianie. Zmiana obejmuje dodanie pięciu związków wymienionych powyżej do wykazu znajdującego się w załączniku do CMD. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Porad naukowych udzielały SCOEL w odniesieniu do kadmu, berylu i formaldehydu oraz RAC w odniesieniu do kwasu arsenowego i MOCA. Trójstronny Komitet Doradczy ds. Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Miejscu Pracy (ACSH) przyjął opinie dotyczące wszystkich pięciu substancji. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Wartości OEL dotyczące tych pięciu czynników rakotwórczych i mutagenów określono na podstawie danych naukowych i z uwzględnieniem przyszłego wpływu na zdrowie. Pod uwagę wzięto również różne skutki ekonomiczne. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Uwagi ogólne

| 4.1. | Główny cel i zakres zmiany obejmuje rozszerzenie zawartego w CMD wykazu, który obecnie ograniczony jest do czynników rakotwórczych i mutagenów. Jak wspomniano w opinii EKES-u, w dalszej kolejności należy rozważyć ewentualne dodanie substancji działających szkodliwie na rozrodczość lub na inne funkcje organizmu (17). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | To stanowisko jest poparte sprawozdaniem Eurostatu z monitorowania postępów z 2017 r. (18): „W 2015 r. w UE wykorzystano 350 mln ton chemikaliów. Wśród nich 127 mln ton zaklasyfikowano jako niebezpieczne dla środowiska, a 221 mln ton jako substancje mogące zaszkodzić zdrowiu ludzkiemu. Choć używanie toksycznych substancji chemicznych w krótszej i dłuższej perspektywie czasu zmalało, to jednak odsetek najbardziej trujących chemikaliów wśród wszystkich wykorzystywanych substancji chemicznych niemal się nie zmienił”. (Udział „substancji rakotwórczych, mutagennych lub działających szkodliwie na rozrodczość” w całości wykorzystywanych substancji chemicznych w EU: w 2004 r.: 10,7 %, w 2015 r.: 10,3 %.). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | W strategii UE dotyczącej nowotworów pochodzenia zawodowego należy zwrócić większą uwagę na kobiety. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.3.1. | Schematy narażenia i umiejscowienia nowotworu mogą się różnić między mężczyznami i kobietami. Na przykład rak piersi niezwykle rzadko dotyka mężczyzn, zaś jest najczęściej występującym nowotworem wśród kobiet. Do rozwoju raka piersi mogą przyczyniać się różne rodzaje narażenia zawodowego. Aby pozyskać dane do celów podejmowania decyzji, należy przeanalizować występowanie nowotworów typowych dla danej płci osobno dla kobiet i mężczyzn, a nie w odniesieniu do całej populacji pracowników. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Komitet wzywa Komisję do bardziej systematycznego uwzględnienia w kolejnych przeglądach dyrektywy narażenia kobiet na substancje rakotwórcze podczas pracy. Wiele zawodów, w których przeważają kobiety (opieka zdrowotna, sprzątanie, usługi fryzjerskie itp.), wiąże się z narażeniem na substancje rakotwórcze. W tym zakresie należy ustanowić wiążące środki zapobiegawcze (np. komory podciśnieniowe do przygotowywania produktów cytostatycznych przeznaczonych do wstrzykiwania przez personel zakładów opieki zdrowotnej). |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.4. | Zdaniem EKES-u w kontekście jednolitego rynku ważne jest zdefiniowanie przez Komisję w CMD wspólnej metodyki przyjmowania BOELV. Proces ten powinien obejmować szeroko zakrojone konsultacje z partnerami społecznymi, państwami członkowskimi i innymi zainteresowanymi stronami, w tym organizacjami pozarządowymi. EKES uważa, że szczególnego uwzględnienia wymagają dwa elementy: po pierwsze zgodność BOELV pod kątem poziomu zagrożenia poszczególnymi związkami, a po drugie potrzeba zdefiniowania BOELV na podstawie dowodów naukowych, wraz z monitorowaniem zmian w występowaniu chorób związanych z pracą. Należy uwzględniać różne czynniki, takie jak wykonalność i możliwość pomiaru poziomów narażenia. Aby pomóc pracodawcom w ustaleniu priorytetów działań prewencyjnych, powinny się one wyraźnie odnosić do poziomu ryzyka związanego z poziomem narażenia. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | W przypadków większości związków istnieje długi okres utajenia pomiędzy pierwszym narażeniem na działanie substancji a wystąpieniem nowotworu. EKES uważa za konieczne ochronę pracowników poprzez oferowanie wszystkim pracownikom, w przypadku których istnieje ryzyko narażenia, kontroli zdrowia przez całe życie w ramach zabezpieczenia społecznego bądź krajowych systemów ochrony zdrowia. Takie dane Eurostat mógłby udostępniać z myślą o udoskonaleniu strategii na rzecz zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Zarządzanie zdrowiem publicznym musi mieć za podstawę wyłącznie regulacje oparte na faktach i dowodach. Dowody można uzyskać w analizie badań naukowych na podstawie rzetelnych danych umożliwiających ocenę statystyczną. Wymóg ten wynika też z ogólnego rozporządzenia o ochronie danych (19), zwłaszcza z art. 9, który dotyczy przetwarzania szczególnych kategorii danych osobowych (20). Należy także uwzględnić dalsze aspekty prawne, zgodnie z dyrektywą 2011/24/UE (21). |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | EKES ponownie zaleca, by w większym stopniu koncentrować się na badaniach naukowych i statystycznych. Nowotwory pochodzenia zawodowego mogą mieć wiele przyczyn. Więcej uwagi i środków finansowych należy skierować na badania nad skutkami i potencjalnymi interakcjami w przypadku jednoczesnego narażenia na różne czynniki. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES podkreśla, że wzmocnienie kontroli nad wdrażaniem i stosowaniem dyrektywy to jedna z głównych kwestii, jakimi należy się zająć w związku z ochroną pracowników w miejscu pracy przed czynnikami rakotwórczymi, mutagenami i substancjami działającymi szkodliwie na rozrodczość. Państwa członkowskie powinny dopilnować, by inspektoraty pracy posiadały wystarczające zasoby finansowe i ludzkie do wypełniania swoich obowiązków. Jednocześnie należy pomagać przedsiębiorstwom, zwłaszcza MŚP, w przestrzeganiu przepisów. Państwa członkowskie powinny pogłębić współpracę z Europejską Agencją Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy. Powszechne wykorzystanie platformy internetowej OiRA (interaktywne narzędzie online do oceny ryzyka) może ułatwić ocenę ryzyka w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

4.8.

5.   Uwagi szczegółowe

| 5.1. | Oprócz niezbędnego wymogu zapobiegania i ochrony zdrowia w miejscu pracy oraz potrzeby dostosowania pracy do ludzi, o czym jest mowa w europejskim prawodawstwie, EKES zwraca uwagę na zagrożenie związane z tym, że nieskuteczne zapobieganie narażeniu na czynniki rakotwórcze, mutageny i substancje działające szkodliwie na rozrodczość może mieć negatywne skutki dla przedsiębiorstw, takie jak wyższe koszty i niższa produktywność ze względu na nieobecności pracowników, koszty odszkodowań dla pracowników występujących z roszczeniami, utrata wiedzy fachowej i zakłócenia konkurencji, a także dla państw członkowskich w postaci wyższych kosztów zabezpieczenia społecznego i utraty dochodów podatkowych. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Organy państw członkowskich, a także organy przedstawicielskie pracodawców i pracowników w ramach trójstronnego Komitetu Doradczego ds. Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Miejscu Pracy z wielkim zadowoleniem przyjęłyby jasność prawa i wzmocnioną ochronę, jaką zapewniłyby niższe wartości OEL dla przedmiotowych substancji. |
| --- | --- |

5.2.

Bruksela, dnia 19 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 288 z 31.8.2017, s. 56.

1

(2)  Bezpieczeństwo i higiena pracy – SCOEL, Komisja Europejska, 30.6.2018.

2

(3)  Komitet ds. Oceny Ryzyka (RAC), 30.6.2018.

3

(4)  Europejska Agencja Chemikaliów (ECHA).

4

(5)  Dz.U. L 119, z 4.5.2016, s. 33, art. 4 oraz ustępy 35, 45, 52, 53 i 155.

5

(6)  Dz.U. C 288 z 31.8.2017, s. 56.

6

(7)  COM(2017) 11 final.

7

(8)  Dz.U. C 288 z 31.8.2017, s. 56.

8

(9)  COM(2014) 332 final.

9

(10)  Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy (2017).

10

(11)  SWD(2018) 88, COM(2017) 11 final.

11

(12)  Dyrektywa 2004/37/WE.

12

(13)  Eurostat, „Sustainable development in the EU”, s. 189.

13

(14)  Procedura 2018/0081 (COD).

14

(15)  Dz.U. C 288 z 31.8.2017, s. 56.

15

(16)  Trzecia zmiana dyrektywy w sprawie czynników rakotwórczych i mutagenów (CMD).

16

(17)  Dz.U. C 288 z 31.8.2017, s. 56.

17

(18)  „Sustainable development in the European Union: Monitoring report on progress towards the SDGs in an EU context” [Zrównoważony rozwój w Unii Europejskiej – Sprawozdanie z monitorowania postępów w realizacji celów zrównoważonego rozwoju w kontekście UE], s. 246.

18

(19)  Dz.U. L 119 z 4.5. 2016, s. 1.

19

(20)  Dz.U. L 119 z 4.5. 2016, art. 9 lit. h), „przetwarzanie jest niezbędne do celów profilaktyki zdrowotnej lub medycyny pracy, do oceny zdolności pracownika do pracy [...] na podstawie prawa Unii lub prawa państwa członkowskiego lub [...]”.

20

(21)  Dz.U. L 88 z 4.4. 2011, s. 45. Zob. także Dz.U. L 354 z 31.12.2008, s. 70, art. 2.

21

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/150 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/150

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Zalecenie Rady w sprawie ściślejszej współpracy w zakresie przeciwdziałania chorobom zwalczanym drogą szczepień”

[COM(2018) 244 final – SWD(2018) 149 final]

(2018/C 440/25)

| Sprawozdawczyni: | Renate HEINISCH |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni:

Renate HEINISCH

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 17.4.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 29 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 17.4.2018 |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 19.7.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 136/1/3 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 17.4.2018

Podstawa prawna

Art. 29 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

17.4.2018

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

19.7.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

136/1/3

1.   Wnioski i zalecenia

1.1.   Na szczeblu europejskim

| 1.1.1. | Współpraca państw członkowskich w zakresie szczepień powinna obejmować uwzględnienie roli szczepień w całym życiu człowieka i jednoznacznie dotyczyć kwestii szczepień dzieci, młodzieży, dorosłych i osób starszych w wymiarze transgranicznym. Według danych Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) choroby, które niegdyś były chorobami wieku dziecięcego, takie jak odra, obecnie dotykają młodzież i młode osoby dorosłe na skutek słabnięcia odporności. Okoliczność ta, a także transgraniczne przepływy migracyjne i dostępność nowych szczepień ukierunkowanych na konkretne grupy wiekowe (np. szczepienia przeciw HPV, posocznicy meningokokowej, półpaścowi) wymagają przyjęcia podejścia do szczepień uwzględniającego cały okres życia człowieka. |
| --- | --- |

1.1.1.

| 1.1.2. | Występująca obecnie niechęć rodziców do stosowania szczepień stanowi jedno z największych zagrożeń dla dobra dzieci. W pewnych środowiskach propaguje się unikanie szczepień i kwestionuje dowody naukowe gromadzone przez wiele lat. Tym szerzej zakrojonym trendom nieufności do wiedzy ekspertów i naukowego konsensusu należy zaradzić poprzez komunikowanie się na podstawie dowodów, większą przejrzystość i szerzenie wiedzy. Stawką jest zapobiegnięcie epidemii odry, która szerzy się w UE, oraz kolejnym śmiertelnym przypadkom błonicy. Jednym z narzędzi, jakie Komisja powinna wykorzystać do celów edukacyjnych w zakresie korzyści płynących ze szczepień, jest zaangażowanie społeczeństwa w programy badawcze i innowacyjne, takie jak program „Nauka z udziałem społeczeństwa i dla społeczeństwa”. |
| --- | --- |

1.1.2.

| 1.1.3. | EKES apeluje do Komisji, aby upowszechniała wiedzę na temat znaczenia szczepień dla ochrony społeczeństwa przed wyniszczającymi chorobami, organizując obchody europejskiego dnia szczepień ochronnych. Tego rodzaju forum powinno wykorzystać ukierunkowaną komunikację w celu dotarcia do europejskich obywateli, zwłaszcza rodziców, dzieci, pracowników służby zdrowia, migrantów, grup mniejszości i innych grup populacji bardziej narażonych na poważne skutki chorób zwalczanych drogą szczepień. Należy korzystać ze wszystkich kanałów komunikacji, w tym mediów tradycyjnych i społecznościowych, by dostarczyć obywatelom i organizacjom przystępne informacje oparte na dowodach naukowych. Ponadto podejście polegające na międzypokoleniowym uczeniu się pomogłoby propagować szczepienia między pokoleniami i wyeliminować sceptycyzm. |
| --- | --- |

1.1.3.

| 1.1.4. | W czasach, gdy informacja i komunikacja w coraz większym stopniu przebiegają droga cyfrową, a nowe technologie w wieloraki sposób umożliwiają poprawę dostępności i liczebności szczepień, Unia musi podjąć działania na rzecz podniesienia poziomu wiedzy Europejczyków na ten temat, aby wyeliminować uchylanie się od szczepień. Ponadto należy zwiększyć umiejętności cyfrowe w dziedzinie zdrowia, aby umożliwić dostęp do informacji na ten temat w formie cyfrowej. |
| --- | --- |

1.1.4.

| 1.1.5. | Należy zawsze pamiętać, że zdrowie ludzi jest nierozerwalnie powiązane ze zdrowiem zwierząt. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności szacuje, że 75 % (1) chorób zakaźnych dotykających ludzi to choroby odzwierzęce. Nieustannie rosnące zagrożenie oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe również wyznacza związek między zdrowiem człowieka a zdrowiem zwierząt. W tym kontekście szczepienia nie tylko zapobiegają chorobom, ale także przyczyniają się do zwalczania oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe poprzez ograniczenie zbędnego stosowania tych środków. Ta wartość społeczna nie została jednak odzwierciedlona w mechanizmach pomocy UE i nie istnieją żadne bodźce rynkowe dla rolników zachęcające ich do stosowania szczepień zamiast tańszych leków, które jednak powodują nasilenie oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe. EKES zaleca, aby w ramach najbliższego przeglądu WPR Komisja uwzględniła dotacje dla gospodarstw rolnych wykazujących wysokie wskaźniki stosowania szczepień wymaganych do zmniejszenia zagrożeń gospodarczych i zdrowotnych wynikających z oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe. |
| --- | --- |

1.1.5.

1.2.   Na szczeblu krajowym

| 1.2.1. | Należy zapobiec nawrotowi chorób znanych z zamierzchłej przeszłości, którym można zapobiegać, oraz chorób zwalczanych drogą szczepień nowej generacji. Pracownicy służby zdrowia, w tym personel farmaceutyczny, pielęgniarski, lekarski oraz wykonujący świadczenia medyczne w szkołach i miejscach pracy, odgrywają kluczową rolę w zwalczaniu uchylania się od szczepień ze względu na ich funkcję w przekazywaniu rodzicom wytycznych i porad. EKES wzywa państwa członkowskie do inwestowania w ustawiczne szkolenia, aby umożliwić pracownikom służby zdrowia, zwłaszcza farmaceutom, objęcie roli ambasadorów szczepień i stworzenie awangardy chroniącej przed strasznymi konsekwencjami dla zdrowia publicznego, jakie ma działalność ruchu antyszczepionkowego. Szczepienia mogłyby również być wykonywane przez lekarzy, aby zapewnić bezpieczne postępowanie w przypadku wystąpienia potencjalnych ostrych reakcji lub wstrząsów anafilaktycznych. |
| --- | --- |

1.2.1.

| 1.2.2. | Pracownicy służby zdrowia są również narażeni na różnorakie choroby. Jako organ doradczy reprezentujący pracowników, pracodawców oraz inne grupy interesów, EKES wzywa państwa członkowskie do zapewnienia pełnego i skutecznego wdrożenia dyrektywy 2000/54/WE i zagwarantowania, aby w przypadku istnienia zagrożenia dla zdrowia i bezpieczeństwa pracowników związanego z narażeniem na działanie czynników biologicznych, w odniesieniu do których istnieją skuteczne szczepienia, pracodawcy oferowali pracownikom te szczepienia. |
| --- | --- |

1.2.2.

| 1.2.3. | Wychodząc poza kwestię pracowników służby zdrowia, należy zwiększyć wysiłki państw członkowskich, aby dotrzeć do populacji bardziej narażonych na poważne skutki chorób zwalczanych drogą szczepień, takich jak dzieci, kobiety w ciąży, osoby starsze, grupy mniejszości i grupy społeczne cierpiące na określone choroby przewlekłe lub narażone na choroby przenoszone drogą płciową, w tym wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) bądź wirusowe zapalenie wątroby typu A lub B. Rutynowe kontrole, w tym kontrole pediatryczne lub profilaktyczne badania pracowników, w połączeniu z programami szczepień ochronnych, mogłyby być pomocne w rozwiązaniu problemu niezadowalających wskaźników stanu zaszczepienia. |
| --- | --- |

1.2.3.

| 1.2.4. | Europa stoi obecnie w obliczu historycznej sytuacji stanowiącej wyzwanie ze względu na odwrócenie struktury wiekowej europejskiej populacji. Należy rozważyć podjęcie środków zapobiegawczych, takich jak szczepienia osób dorosłych, jako jednego z narzędzi umożliwiających rozwiązanie tego problemu, a jednocześnie przyczyniających się do osiągnięcia europejskiego celu, jakim jest aktywne starzenie się w dobrym zdrowiu. |
| --- | --- |

1.2.4.

| 1.2.5. | EKES z zaniepokojeniem zauważa jednak, że pomimo wyznaczonego przez Radę celu na rok 2009 dotyczącego objęcia 75 % osób starszych szczepieniami przeciw grypie sezonowej tylko jedno państwo członkowskie zdołało ten cel osiągnąć. Biorąc pod uwagę to, że grypa sezonowa u osób starszych w najlepszym przypadku prowadzi do osłabienia organizmu, a w najgorszym może prowadzić do śmierci, państwa członkowskie powinny dążyć do podwojenia wysiłków na rzecz osiągnięcia zamierzonego celu. |
| --- | --- |

1.2.5.

| 1.2.6. | Wyzwania, z którymi borykają się obecnie państwa członkowskie, obejmują zarówno uchylanie się od szczepień, jak i zmiany demograficzne związane ze starzeniem się populacji i zwiększonym przepływem ludności, co ma wpływ na zagrożenia związane z narażeniem na działanie patogenów w całej Unii. EKES wzywa państwa członkowskie do wymiany najlepszych praktyk i wiedzy specjalistycznej w zakresie radzenia sobie z tymi wyzwaniami. |
| --- | --- |

1.2.6.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | EKES popiera oparte na trzech filarach podejście Komisji do ściślejszej współpracy w zakresie przeciwdziałania chorobom zwalczanym drogą szczepień jako terminową reakcję na pilne zagrożenia dla zdrowia, z którymi boryka się obecnie UE. Mowa mianowicie o uchylaniu się od szczepień, spadku wskaźników stanu zaszczepienia przeciw określonym chorobom, o bezprecedensowym występowaniu ognisk chorób zwalczanych drogą szczepień, rozbieżnościach między krajowymi programami szczepień i niedoborze szczepionek. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | EKES przyjmuje z zadowoleniem zaproponowane działania na rzecz zwiększenia synergii między polityką dotyczącą szczepień i powiązanymi politykami, w tym polityką w dziedzinie gotowości na wypadek sytuacji kryzysowej, e-zdrowia, oceny technologii medycznych, prac badawczo-rozwojowych i przemysłu farmaceutycznego, na szczeblu krajowym, europejskim i międzynarodowym. Skoordynowane wysiłki mają kluczowe znaczenie dla rozwiązania problemów, które obecnie skutkują ograniczeniem efektywności programów szczepień w całej Unii. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Szczepienia jako główne narzędzie w zakresie profilaktyki pierwotnej doprowadziły do wyeliminowania z Europy polio oraz innych chorób, takich jak ospa prawdziwa, poprzez zwalczanie chorób u pojedynczych osób przy jednoczesnym przerwaniu cyrkulacji wirusów. Poza Europą globalizacja powoduje wzrost transgranicznych przepływów ludzi, a zarazem wymiany wirusów, patogenów i chorób. Niedawne przepływy migracyjne nasiliły ten trend. Szczepienia w znacznym stopniu przyczyniają się do poprawy poziomu zdrowia na świecie, ponieważ choroby nie są ograniczone granicami krajowymi i regionalnymi. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W Unii Europejskiej programy szczepień leżą w zakresie kompetencji państw członkowskich. W związku z tym na terenie UE współistnieje wiele strategii w zakresie szczepień ochronnych, a niektóre państwa członkowskie wdrożyły zaawansowane programy ukierunkowane na określone choroby w całym okresie życia lub dostosowane do specyfiki lokalnej. Biorąc pod uwagę to, że rozpowszechnianie się chorób nie zna granic, EKES popiera wniosek Komisji dotyczący opracowania wytycznych w sprawie wspólnego kalendarza szczepień UE, aby ułatwić zgodność kalendarzy krajowych. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Brak harmonizacji kalendarzy szczepień w Unii stanowi również przeszkodę dla swobody przemieszczania się i pobytu, która jest jednym z praw podstawowych obywateli UE oraz członków ich rodzin. Jak wskazano w komunikacie Komisji, wznowienie szczepień w przypadku przemieszczania się po Europie rzeczywiście może być utrudnione, zwłaszcza w przypadku dzieci. Jednakże harmonizacja nie powinna skutkować ograniczeniem zakresu dostępnych szczepień. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | W konkluzjach z grudnia 2014 r. (2) Rada uznała, że chociaż szczepienia stanowią skuteczne narzędzie w dziedzinie zdrowia publicznego, powracające choroby zakaźne, takie jak gruźlica, odra, krztusiec i różyczka, które mogą powodować więcej zakażeń i zgonów, nadal stanowią wyzwanie dla zdrowia publicznego. W świetle ostatnich wydarzeń potrzeba współpracy państw członkowskich na rzecz przeciwdziałania chorobom zwalczanym drogą szczepień stała się jeszcze bardziej pilna. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | W związku z powyższym zalecenie Rady w sprawie zacieśnienia współpracy między państwami, branżą i innymi zainteresowanymi stronami na szczeblu UE stanowi krok we właściwym kierunku. EKES w pełni popiera wzmożenie działań w dziedzinie szczepień. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Uwagi szczegółowe

| 3.1. | EKES podziela pogląd Komisji, zgodnie z którym narzędzia cyfrowe, takie jak wspólna unijna karta szczepień dla obywateli Unii, dostępna do wglądu za pośrednictwem elektronicznych systemów informacyjnych w zakresie immunizacji, oraz portal internetowy służący do szerzenia wiedzy na temat bezpieczeństwa szczepień i korzyści płynących z ich stosowania mogłyby pomóc w osiągnięciu celów wyznaczonych w komunikacie. W tym kontekście Komisja powinna współpracować z państwami członkowskimi na rzecz poprawy umiejętności cyfrowych europejskich obywateli w zakresie zdrowia, aby zmaksymalizować korzyści płynące z wykorzystywania tych narzędzi cyfrowych. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Wobec przesunięcia obciążenia chorobami, które dotąd tradycyjnie występowały w wieku dziecięcym, a teraz coraz częściej dotykają osoby na późniejszych etapach życia, oraz dostępności nowych szczepień mogących zapobiegać chorobom u osób dorosłych oraz innych grup osób starszych zachęca się państwa członkowskie do uwzględnienia programów szczepień w całym okresie życia. Trzeba przy tym przyjąć najbardziej racjonalne pod względem kosztów strategie szczepień, aby zapobiegać chorobom stosownie do potrzeb różnych grup wiekowych (np. młodzieży, kobiet w ciąży, osób cierpiących na choroby przewlekłe, grup mniejszości i osób starszych). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Zgodnie ze słowami przewodniczącego Jeana-Claude’a Junckera zawartymi w orędziu o stanie Unii Europejskiej z 2017 r., wciąż dochodzi do śmierci dzieci z powodu chorób zwalczanych drogą szczepień, w tym odry. Ryzyko zachorowania dla dzieci, które mają kontakt z rówieśnikami niepoddanymi szczepieniom, stanowi poważne zagrożenie. Aby zapewnić wysoki poziom pokrycia szczepieniami, być może konieczne będzie wprowadzenie wymogu przedstawienia dowodu szczepień przed przyjęciem dziecka do szkoły. W tym kontekście szkoły i wychowawcy powinni być lepiej informowani o roli szczepionek, by móc rozmawiać o szczepieniach z rodzicami i dziećmi. Ten aspekt edukacyjny ma kluczowe znaczenie, jako że szkoły odgrywają istotną rolę w procesie podejmowania decyzji przez rodziców. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Istnieją choroby nowotworowe, które mogą narazić dzisiejszą młodzież na śmiertelne nowotwory w starszym wieku, a którym dziś można zapobiegać poprzez szczepienia. W obliczu coraz większego obciążenia chorobami nowotworowymi państwa członkowskie UE uczyniły zwalczanie nowotworów nadrzędnym priorytetem ich programu politycznego. Z doświadczenia wynika, że odpowiednio zastosowane polityki w dziedzinie szczepień mogą doprowadzić do niemal całkowitego wyeliminowania chorób takich jak infekcje związane z zakażeniem wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV). Udostępnienie młodzieży szczepienia przeciw HPV powinno być postrzegane jako istotny aspekt programów zwalczania chorób nowotworowych, jako że stanowią one wyjątkową kategorię chorób nowotworowych zwalczanych w drodze szczepień. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Szczepienie w dorosłym wieku stanowi niekiedy jedyne dostępne rozwiązanie profilaktyczne wobec określonych chorób, takich jak grypa sezonowa czy półpasiec, umożliwiające całkowite uniknięcie tych chorób lub zmniejszenie dotkliwości ich przebiegu. W Unii Europejskiej jedna na cztery osoby zapada na półpasiec w okresie całego życia, a niemal 40 tys. osób umiera przedwcześnie każdego roku w wyniku powikłań pogrypowych. Liczby te można obniżyć wyłącznie za pomocą szczepień. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | W obliczu zgłoszonych przypadków uchylania się od szczepień wśród samych pracowników służby zdrowia, a także takich przypadków i ognisk chorób zwalczanych w drodze szczepień, w których do zachorowania doszło w wyniku zakażenia od pracowników służby zdrowia, trzeba dokładnie monitorować i utrzymywać wdrożenie i stosowanie programów szczepień w tej grupie zawodowej poprzez odpowiednie szkolenia. Leży to w interesie bezpieczeństwa pacjentów oraz ochrony samych pracowników służby zdrowia, zgodnie z dyrektywą 2000/54/WE. |
| --- | --- |

3.6.

Bruksela, dnia 19 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności, „How do animal diseases affect humans?” [Jaki jest wpływ chorób zwierząt na człowieka?].

1

(2)  Konkluzje Rady w sprawie szczepień jako skutecznego narzędzia w dziedzinie zdrowia publicznego z dnia 1 grudnia 2014 r.

2

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/154 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/154

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 767/2008, rozporządzenie (WE) nr 810/2009, rozporządzenie (UE) 2017/2226, rozporządzenie (UE) 2016/399, rozporządzenie (UE) 2018/... (rozporządzenie w sprawie interoperacyjności) i decyzję 2004/512/WE oraz uchylające decyzję Rady 2008/633/WSiSW”

(COM(2018) 302 final)

(2018/C 440/26)

| Sprawozdawca generalny: | Ionuţ SIBIAN |
| --- | --- |

Sprawozdawca generalny:

Ionuţ SIBIAN

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 2.7.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Decyzja Prezydium | 10.7.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 97/3/0 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 2.7.2018

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Decyzja Prezydium

10.7.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

97/3/0

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny Europejski zgadza się, że polityka wizowa jest – i powinna pozostać – narzędziem wspomagającym turystykę i ułatwiającym prowadzenie działalności gospodarczej, które jednocześnie pozwala zapobiegać ryzyku związanemu z bezpieczeństwem oraz ryzyku nieuregulowanej migracji do UE. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES popiera dalsze rozwijanie wizowego systemu informacyjnego (VIS) jako najlepszego rozwiązania technologicznego ułatwiającego procedurę rozpatrywania wniosków o wydanie wiz krótkoterminowych oraz pomagającego organom wizowym, granicznym, azylowym i organom do spraw migracji szybko i skutecznie sprawdzić niezbędne informacje na temat obywateli państw trzecich, którzy potrzebują wizy, aby podróżować do UE. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES uważa, że jednym z głównych celów działania w tej dziedzinie powinna być harmonizacja unijnych procedur, praktyk i wyników w odniesieniu do polityki wizowej w państwach członkowskich UE. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Jeśli chodzi o ustalenie szczegółowych wskaźników ryzyka podczas rozpatrywania wniosków wizowych, EKES uważa, że może to ograniczyć prawa osób składających wniosek. EKES wzywa instytucje UE i władze państw członkowskich do odpowiedniego informowania i szkolenia pracowników pierwszego kontaktu i osób na stanowiskach kierowniczych, aby uniknąć ewentualnego profilowania w oparciu o pochodzenie rasowe, płeć, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną i inne cechy osobiste. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Komitet popiera dążenie do ułatwienia identyfikacji osób zaginionych. Niemniej obniżenie z 12 do 6 lat wieku, od jakiego można pobierać odcisków palców od dzieci ubiegających się o wizę, może stanowić problem. We wniosku nie uwzględniono wkładu ani stanowiska agencji i organizacji zajmujących się ochroną dzieci, co nie pozwala Komitetowi na dokonanie pełnej oceny wpływu wniosku na dzieci i możliwości ich ochrony. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | W odniesieniu do tego samego celu przechowywanie kopii strony personalizacyjnej dokumentu podróży osoby ubiegającej się o wizę w VIS jest dopuszczalne i konieczne, jednak tworzenie tego nowego narzędzia na potrzeby wsparcia procedur powrotu – jak wskazano we wniosku – budzi wątpliwości. Zdaniem Komitetu proponowane zmiany wcale nie prowadziłyby do powrotu obywateli państw trzecich. Powinno to być raczej narzędzie zachęcające państwa członkowskie do działania z należytym uwzględnieniem zarówno legalności pobytu, jak i interesu i dobra zainteresowanych osób. Władze powinny zachęcać i wspierać obywateli państw trzecich, by uregulowali oni swój pobyt i rozważyli powrót do kraju pochodzenia. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Jeśli chodzi o dodatkowy cel omawianego wniosku, tj. umożliwienie krajowym organom ścigania oraz Europolowi dostępu do danych VIS na ściśle określonych warunkach na potrzeby ścigania przestępstw, EKES podkreśla wagę ścisłego określenia warunków dostępu. Najlepiej by było, gdyby dostęp wymagał decyzji sądu, co pozwoliłoby uzasadnić taki krok jako niezbędne ograniczenie zasady ochrony danych osobowych. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES pochwala szerokie konsultacje przeprowadzone przed przygotowaniem wniosku. Jednocześnie Komitet, inne instytucje i opinia publiczna bardzo by skorzystały, jeśli w większym stopniu uwzględniono by we wniosku wkład i poglądy stron, z którymi przeprowadzono konsultacje. Nie jest jasne, jakiego rodzaju wkład zaoferowano oraz w jakim stopniu miał on wpływ na ostateczny kształt wniosku. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Jeżeli chodzi o ochronę praw podstawowych, EKES z zadowoleniem przyjmuje położenie przez Komisję Europejską nacisku na tę kwestię. Komitet zaleca zwrócenie większej uwagi na sposób, w jaki państwa członkowskie korzystają z danych osobowych osób ubiegających się o wizę. Jak wspomniano wcześniej, nadal konieczne są zabezpieczenia przeciwko praktykom prowadzącym do dyskryminacji obywateli państw trzecich ubiegających się o prawo do krótko- lub długoterminowego pobytu i zamieszkania. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Wniosek skorzystałby na bardziej szczegółowych i konkretnych danych na temat krótko- i długoterminowych wiz i dokumentów pobytowych w podziale na kraje – zarówno z państw członkowskich UE, jak i z państw trzecich. W świetle procederu handlu dziećmi przydatne byłoby także więcej informacji na temat przekroczenia okresu pobytu. Dane te są niezbędne do oceny charakteru i struktury mobilności oraz adekwatności stosowanych instrumentów. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Ponadto EKES zaleca bardziej zdecydowane zobowiązanie się do współpracy z rządami i przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego w państwach trzecich w celu informowania i przygotowywania ich obywateli oraz wspomagania ich podczas całej procedury ubiegania się o wizę. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | EKES popiera politykę wizową, która jest – i powinna pozostać – narzędziem wspomagającym turystykę i ułatwiającym prowadzenie działalności gospodarczej, a jednocześnie pozwalającym zapobiegać ryzyku związanemu z bezpieczeństwem oraz ryzyku nieuregulowanej migracji do UE. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Komitet odnotowuje wyzwania związane z migracją i bezpieczeństwem w ostatnich latach oraz zachęca państwa członkowskie i instytucje UE do podjęcia opartego na konsensusie, wyważonego i proporcjonalnego podejścia mającego na celu zagwarantowanie, że UE pozostanie możliwie otwarta, odpowiedzialna, interesująca i innowacyjna. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | EKES popiera dalsze rozwijanie wizowego systemu informacyjnego (VIS) jako najlepszego rozwiązania technologicznego ułatwiającego procedurę rozpatrywania wniosków o wydanie wiz krótkoterminowych oraz pomagającego organom wizowym, granicznym, azylowym i organom do spraw migracji szybko i skutecznie sprawdzić niezbędne informacje na temat obywateli państw trzecich, którzy potrzebują wizy, aby podróżować do UE. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | EKES popiera ogólne cele tej inicjatywy dotyczące poprawy bezpieczeństwa w UE i na jej granicach, ułatwienia osobom podróżującym zgodnie z prawem korzystania z prawa do przekraczania granicy zewnętrznej oraz do swobodnego przemieszczania się i pobytu na obszarze bez kontroli na granicach wewnętrznych, a także ułatwienia zarządzania granicami zewnętrznymi strefy Schengen. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Komitet popiera szczegółowe cele inicjatywy, a mianowicie uproszczenie procedury składania wniosków, ułatwienie i wzmocnienie odpraw na przejściach granicznych na granicach zewnętrznych państw członkowskich i na terytorium państw członkowskich oraz zwiększenie bezpieczeństwa wewnętrznego w strefie Schengen dzięki ułatwieniu wymiany informacji między państwami członkowskimi na temat obywateli państw trzecich będących posiadaczami wiz długoterminowych i dokumentów pobytowych. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Przychylnie odnosi się także do likwidowania pozostałych luk informacyjnych w zakresie granic i bezpieczeństwa: wizy długoterminowe i dokumenty pobytu należy włączyć do VIS. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | EKES pozytywnie ocenia proceduralny i technologiczny krok polegający na zaostrzeniu kontroli podczas rozpatrywania wniosków wizowych z wykorzystaniem interoperacyjności, weryfikację i ocenę informacji przedłożonych przez osoby ubiegające się o wizę i automatyczne sprawdzanie wniosków przez VIS w każdym z dostępnych systemów. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Jeśli chodzi o ustalenie szczegółowych wskaźników ryzyka podczas rozpatrywania wniosków wizowych, EKES uważa, że może to ograniczyć prawa osób składających wniosek. Choć wskaźniki ryzyka nie zawierałyby żadnych danych osobowych, to opierałyby się na dostarczanych przez państwa członkowskie statystykach i informacjach na temat zagrożeń, odbiegających od normy odsetków odmów wydania zezwolenia lub przekroczeń dozwolonego okresu pobytu przez niektóre kategorie obywateli państw trzecich oraz zagrożeń dla zdrowia publicznego. Istnieje znaczne ryzyko, że organy rozpatrujące wnioski wizowe będą wykorzystywać te dane i wskaźniki do odrzucenia wniosków wizowych w oparciu o profile wbudowane w system a nie indywidualną sytuację wnioskodawcy. EKES wzywa instytucje UE i władze państw członkowskich do odpowiedniego informowania i szkolenia pracowników pierwszego kontaktu i osób na stanowiskach kierowniczych, aby uniknąć ewentualnego profilowania w oparciu o pochodzenie rasowe, płeć, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną i inne cechy osobiste. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Komitet popiera dążenie do ułatwienia identyfikacji osób zaginionych. Niemniej obniżenie z 12 do 6 lat wieku, od jakiego można pobierać odcisków palców od dzieci ubiegających się o wizę, może stanowić problem. We wniosku nie uwzględniono wkładu ani stanowiska agencji i organizacji zajmujących się ochroną dzieci, co nie pozwala Komitetowi na dokonanie pełnej oceny wpływu wniosku na dzieci i możliwości ich ochrony. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | W odniesieniu do tego samego celu przechowywanie kopii strony personalizacyjnej dokumentu podróży osoby ubiegającej się o wizę w VIS jest dopuszczalne i konieczne, jednak tworzenie tego nowego narzędzia na potrzeby wsparcia procedur powrotu – jak wskazano we wniosku – budzi wątpliwości. Zdaniem Komitetu proponowane zmiany wcale nie prowadziłyby do powrotu obywateli państw trzecich. Powinno to być raczej narzędzie zachęcające państwa członkowskie do działania z należytym uwzględnieniem zarówno legalności pobytu, jak i interesu i dobra zainteresowanych osób. Władze powinny zachęcać i wspierać obywateli państw trzecich, by uregulowali oni swój pobyt i rozważyli powrót do kraju pochodzenia. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Jeśli chodzi o dodatkowy cel omawianego wniosku, tj. umożliwienie krajowym organom ścigania oraz Europolowi dostępu do danych VIS na ściśle określonych warunkach na potrzeby ścigania przestępstw, EKES podkreśla wagę ścisłego określenia warunków dostępu. Najlepiej by było, gdyby dostęp wymagał decyzji sądu, co pozwoliłoby uzasadnić taki krok jako niezbędne ograniczenie zasady ochrony danych osobowych. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Komitet z zadowoleniem przyjmuje wysiłki Komisji zmierzające do zlecenia trzech niezależnych badań: jednego studium dotyczącego wykonalności, konieczności i proporcjonalności obniżenia wieku, od jakiego można pobierać odciski palców od dzieci w procedurze wizowej, oraz przechowywania kopii dokumentu podróży osób ubiegających się o wizę w VIS, a także dwóch studiów dotyczących wykonalności oraz konieczności i proporcjonalności rozszerzenia VIS o dane dotyczące wiz długoterminowych i dokumentów pobytu. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | EKES pozytywnie ocenia zakres konsultacji ze wszystkimi zainteresowanymi stronami, w tym z organami krajowymi mającymi możliwość wprowadzania, zmiany, usuwania lub przeglądania danych w VIS, organami krajowymi odpowiedzialnymi za migrację i powrót, organami odpowiedzialnymi za ochronę dzieci, policją i organami ds. zwalczania handlu ludźmi, organami odpowiedzialnymi za sprawy konsularne oraz organami krajowymi odpowiedzialnymi za odprawy na przejściach granicznych na granicach zewnętrznych. Przeprowadzono również konsultacje z różnymi organami spoza UE i organizacjami pozarządowymi zajmującymi się prawami dziecka. Jednocześnie Komitet, inne instytucje i opinia publiczna bardzo by skorzystały, jeśli w większym stopniu uwzględniono by we wniosku wkład i poglądy stron, z którymi przeprowadzono konsultacje. Nie jest jasne, jakiego rodzaju wkład zaoferowano oraz w jakim stopniu miał on wpływ na ostateczny kształt wniosku. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Jeżeli chodzi o ochronę praw podstawowych, EKES z zadowoleniem przyjmuje położenie przez Komisję Europejską nacisku na tę kwestię. Komitet przyjmuje z zadowoleniem dodatkowe gwarancje wprowadzone we wniosku w celu uwzględnienia szczególnych potrzeb w odniesieniu do objętych VIS nowych kategorii danych, przetwarzania danych i osób, których dane dotyczą. Jest to część szerzej zakrojonych wysiłków mających na celu ochronę prawa osób fizycznych do dostępu do danych, ich poprawiania i usuwania oraz do środków dochodzenia roszczeń. Komitet zaleca zwrócenie większej uwagi na sposób, w jaki państwa członkowskie korzystają z danych osobowych osób ubiegających się o wizę. Jak wspomniano wcześniej, nadal konieczne są zabezpieczenia przeciwko praktykom prowadzącym do dyskryminacji obywateli państw trzecich ubiegających się o prawo do krótko- lub długoterminowego pobytu i zamieszkania. |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Wniosek skorzystałby na bardziej szczegółowych i konkretnych danych na temat krótko- i długoterminowych wiz i dokumentów pobytowych w podziale na kraje – zarówno z państw członkowskich UE, jak i z państw trzecich. W świetle procederu handlu dziećmi przydatne byłoby także więcej informacji na temat przekroczenia okresu pobytu. Dane te są niezbędne do oceny charakteru i struktury mobilności oraz adekwatności stosowanych instrumentów. |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | Ponadto EKES zaleca bardziej zdecydowane zobowiązanie się do współpracy z rządami i przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego w państwach trzecich w celu informowania i przygotowywania ich obywateli oraz wspomagania ich podczas całej procedury ubiegania się o wizę. |
| --- | --- |

2.16.

Bruksela, dnia 19 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/158 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/158

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przejrzystości i zrównoważonego charakteru unijnej oceny ryzyka w łańcuchu żywnościowym, zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 178/2002 (w sprawie ogólnego prawa żywnościowego), dyrektywę 2001/18/WE (w sprawie zamierzonego uwalniania do środowiska organizmów zmodyfikowanych genetycznie), rozporządzenie (WE) nr 1829/2003 (w sprawie genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy), rozporządzenie (WE) nr 1831/2003 (w sprawie dodatków stosowanych w żywieniu zwierząt), rozporządzenie (WE) nr 2065/2003 (w sprawie środków aromatyzujących dymu wędzarniczego), rozporządzenie (WE) nr 1935/2004 (w sprawie materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością), rozporządzenie (WE) nr 1331/2008 (w sprawie jednolitej procedury wydawania zezwoleń na stosowanie dodatków do żywności, enzymów spożywczych i środków aromatyzujących), rozporządzenie (WE) nr 1107/2009 (w sprawie środków ochrony roślin) oraz rozporządzenie (UE) 2015/2283 (w sprawie nowej żywności)”

[COM(2018) 179 final – 2018/0088 (COD)]

(2018/C 440/27)

| Sprawozdawca: | Antonello PEZZINI |
| --- | --- |
| Współsprawozdawczyni: | Ester VITALE |

Sprawozdawca:

Antonello PEZZINI

Współsprawozdawczyni:

Ester VITALE

| Wniosek o konsultację | Rada, 22.5.2018
  Parlament Europejski, 28.5.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 43, 114, 168 ust. 4 lit. b) i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Decyzja Prezydium | 13.2.2018 |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 5.9.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 176/2/2 |

Wniosek o konsultację

Rada, 22.5.2018

Parlament Europejski, 28.5.2018

Podstawa prawna

Art. 43, 114, 168 ust. 4 lit. b) i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Decyzja Prezydium

13.2.2018

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

5.9.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

176/2/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES był zawsze zwolennikiem unijnej polityki ochrony zdrowia w całym łańcuchu spożywczym, na każdym etapie procesu produkcyjnego: od rolnika do konsumenta, tak aby uniknąć ryzyka zanieczyszczenia żywności i zagrożeń żywnościowych, a także wspierać bezpieczeństwo i higienę oraz zapewniać czytelne, przejrzyste i pewne informacje o produktach. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES popiera inicjatywy Komisji mające na celu sprostanie wyzwaniom związanym z przejrzystością, zrównoważonym charakterem i skutecznością całego systemu kontroli łańcucha żywnościowego, z myślą o zwiększaniu poczucia wiarygodności i bezpieczeństwa ze strony obywateli, mediów i całego społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES stanowczo popiera potrzebę wzmocnienia EFSA w celu zapewnienia jak najlepszego doradztwa naukowego podmiotom zarządzającym ryzykiem, dzięki jasnej i przejrzystej komunikacji oraz ściślejszej współpracy z państwami członkowskimi i innymi organami działającymi w sektorze społecznym, tak aby zagwarantować spójny, bezpieczny i wiarygodny system bezpieczeństwa żywnościowego. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES miał okazję zwrócić uwagę, że „od czasu utworzenia EFSA wykazała swe kompetencje. Odgrywa ona niewątpliwie bardzo ważną rolę w zapobieganiu zagrożeniom dla zdrowia w Europie” (1). |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Komitet uważa, że należy utrzymać wysoki poziom niezależności od uwarunkowań zewnętrznych i wysokie kompetencje naukowe EFSA przy jednoczesnej maksymalizacji zdolności analizy ryzyka, w celu zapewnienia trwałości systemu oceny UE, który uznaje się za jeden z najlepszych na świecie. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Zdaniem EKES-u należy zapewnić EFSA w powiązaniu z państwami członkowskimi warunki do jak najlepszego opracowania odpowiedniego informowania o ryzyku – w sposób niezależny, ale spójny i skoordynowany między podmiotami dokonującymi oceny a podmiotami zarządzającymi ryzykiem – tak aby zapewnić użytkownikom jasny i interaktywny dostęp do wyników i wniosków, przy jednoczesnym zapewnieniu odpowiedniego poziomu poufności i ochrony praw własności intelektualnej. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES stanowczo popiera utworzenie łatwo dostępnego rejestru badań online obejmującego identyfikację ekspertów i certyfikowanych laboratoriów, złożone pod przysięgą oświadczenia o braku konfliktu interesów, a także opis celów i przeznaczonych zasobów technicznych i finansowych wraz ze źródłami. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Zdaniem Komitetu należy znacznie poprawić postrzeganie przez konsumentów ryzyka ponoszonego przez nich w związku ze spożyciem żywności, przez ukierunkowanie kultury gastronomicznej i żywieniowej oraz zdolność selektywnej analizy w odniesieniu do ryzyka. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Zdaniem EKES-u przyszły ogólny europejski plan strategiczny dotyczący informowania o ryzyku – o ile opracowany zostanie w pełnej zgodzie z EFSA i z poszanowaniem jej niezależności – stanowi kluczowy element, w który należy zaangażować zdolności podmiotów odpowiedzialnych za znalezienie skutecznych, jednoznacznych, terminowych, interaktywnych i odpowiednich rozwiązań w odpowiedzi na potrzeby obywateli w zakresie bezpieczeństwa, przejrzystości i wiarygodności łańcucha żywnościowego. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES sugeruje, by wzmocnić zorganizowany i systematyczny dialog ze społeczeństwem obywatelskim, w który Komitet mógłby wnieść przydatny i konkretny wkład za pośrednictwem własnych działów zajmujących się zrównoważonymi systemami żywnościowymi. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | W odniesieniu do zarządzania EFSA EKES zdecydowanie popiera propozycję większego zaangażowania państw członkowskich i społeczeństwa obywatelskiego w strukturę zarządzania i panele naukowe, przy dostosowaniu składu zarządu do standardów określonych we wspólnym podejściu do zdecentralizowanych agencji. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Zdaniem EKES-u należy podjąć działania następcze wobec umowy między EFSA a Wspólnym Centrum Badawczym, zwłaszcza jeżeli chodzi o wspólne działania dotyczące żywności i pasz, by opracować naukowe metody ujednoliconej analizy wysokiej jakości, które gwarantowałyby przejrzystość, porównywalność, pluralizm i sprawiedliwość wobec wszystkich zainteresowanych stron. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | Ogólne prawo żywnościowe (przepisy UE dotyczące bezpieczeństwa żywności i pasz na poszczególnych etapach łańcucha produkcji) jest podstawą unijnych ram prawnych obejmujących cały łańcuch żywnościowy, zgodnie z zasadą „od pola do stołu”. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Zgodnie z prawem przepisy dotyczące żywności i pasz muszą być oparte na dowodach naukowych. Takie podejście opiera się na analizie ryzyka, która obejmuje trzy oddzielne, lecz powiązane ze sobą elementy: ocenę ryzyka, zarządzanie ryzykiem oraz przekazywanie informacji o ryzyku. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Rozporządzeniem (WE) nr 178/2002 powołano do życia Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) — niezależną agencję naukową, która wydaje opinie naukowe stanowiące podstawę działań podejmowanych przez UE w łańcuchu żywnościowym. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W dniu 6 października 2017 r. została oficjalnie przedstawiona KE europejska inicjatywa obywatelska, pod którą zebrano 1 070 865 podpisów w 22 państwach członkowskich. W inicjatywie pt. „Zakaz stosowania glifosatu i ochrona ludzi i środowiska przed toksycznymi pestycydami” (2) zwrócono się do KE o zaproponowanie państwom członkowskim UE szeregu rozwiązań. Jeden z postulatów dotyczył „zadbania o to, by ocena naukowa pestycydów służąca zatwierdzeniu regulacyjnemu przez UE opierała się wyłącznie na opublikowanych badaniach zleconych przez właściwe organy publiczne, a nie przez sektor pestycydów”. KE zobowiązała się do przedstawienia analizowanego wniosku ustawodawczego do maja 2018 r. w celu poprawienia przejrzystości ocen naukowych oraz jakości i niezależności badań naukowych. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Weryfikację adekwatności rozporządzenia (WE) nr 178/2002 (3) w sprawie ogólnego prawa żywnościowego zakończono 15 stycznia 2018 r. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | W ocenie tej stwierdzono, że rozporządzenie w sprawie ogólnego prawa żywnościowego wciąż jest istotne i adekwatne do sprostania większości aktualnych wyzwań. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.6.1. | W ogólnym ujęciu osiągnięto główne cele ogólnego prawa żywnościowego, a mianowicie wysoki poziom ochrony zdrowia ludzkiego i interesów konsumentów w odniesieniu do żywności oraz skuteczne funkcjonowanie rynku wewnętrznego. |
| --- | --- |

2.6.1.

| 2.6.2. | Utworzenie EFSA wzmocniło naukową podstawę działań UE. Dokonano znacznych postępów w zakresie zwiększenia potencjału naukowego EFSA, jakości jej wyników naukowych, gromadzenia danych naukowych oraz opracowania i harmonizacji metodologii oceny ryzyka. |
| --- | --- |

2.6.2.

| 2.6.3. | EFSA zacieśniła także współpracę z krajowymi i międzynarodowymi organami naukowymi, jak również zwiększyła wymianę informacji między państwami członkowskimi. |
| --- | --- |

2.6.3.

| 2.6.4. | Na szczeblu UE nie stwierdzono żadnej systemowej niespójności w stosowaniu zasady analizy ryzyka jako takiej. |
| --- | --- |

2.6.4.

| 2.6.5. | Rygorystyczne przepisy EFSA dotyczące niezależności i przejrzystości były regularnie doprecyzowywane i wzmacniane. Ponieważ jednak nie wszystkie państwa członkowskie są reprezentowane w zarządzie EFSA, zarządzanie EFSA wydaje się być niezgodne ze wspólnym podejściem do zdecentralizowanych agencji UE. |
| --- | --- |

2.6.5.

| 2.6.6. | Ramy bezpieczeństwa żywnościowego ustanowione rozporządzeniem w sprawie ogólnego prawa żywnościowego w niektórych przypadkach posłużyły za źródło inspiracji dla państw trzecich przy opracowywaniu ustawodawstwa krajowego. |
| --- | --- |

2.6.6.

| 2.6.7. | Jeśli chodzi o ocenę ryzyka, w kontekście dokumentacji dotyczącej zezwoleń, EFSA podlega zasadom poufności i procedurom analizy, które zalecają uwzględnienie wszelkich dostępnych badań lub dowodów. W związku z tym w swych opiniach EFSA nie bierze pod uwagę wyłącznie badań przemysłowych, lecz opiera swe wyniki naukowe na jak najbardziej dokładnej analizie literatury naukowej. Z kolei przemysł, występując o zezwolenie, ma obowiązek dostarczenia własnych badań jako części dokumentacji. |
| --- | --- |

2.6.7.

| 2.6.8. | Według niedawnych analiz (4) w obecnym systemie EFSA stwierdzono pewne ograniczenia:






  — | trudności w pozyskiwaniu nowych członków paneli, |
| --- | --- | --- |

2.6.8.

—

trudności w pozyskiwaniu nowych członków paneli,

| — | napływ wiedzy naukowej wyłącznie z kilku państw członkowskich, |
| --- | --- |

—

napływ wiedzy naukowej wyłącznie z kilku państw członkowskich,

| — | obecna tendencja do zmniejszania budżetu administracji publicznej, |
| --- | --- |

—

obecna tendencja do zmniejszania budżetu administracji publicznej,

| — | niewielkie środki finansowe przeznaczane na outsourcing zadań EFSA. |
| --- | --- |

—

niewielkie środki finansowe przeznaczane na outsourcing zadań EFSA.

| 2.6.9. | Ponadto długie procedury udzielania zezwoleń w niektórych sektorach spowalniają proces wprowadzania nowych produktów na rynek. Niemniej scentralizowany system udzielania zezwoleń nadal przynosi korzyści pod względem wydajności w porównaniu z wykorzystaniem wielu krajowych systemów udzielania zezwoleń dotyczących żywności. |
| --- | --- |

2.6.9.

| 2.7. | EKES miał okazję zwrócić uwagę, że „od czasu utworzenia EFSA wykazała swe kompetencje. Odgrywa ona niewątpliwie bardzo ważną rolę w zapobieganiu zagrożeniom dla zdrowia w Europie” (5). |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Zdając sobie sprawę z oddziaływania opinii naukowych, które nie zawsze są jednoznaczne i bywają rozbieżne, EKES we wcześniejszej opinii zalecił, aby „EFSA zwróciła szczególną uwagę na to zjawisko, gdyż literatura naukowa jest ważnym punktem odniesienia dla procedury oceny” (6) oraz wezwał KE do systematycznego publikowania na stronie internetowej agencji wykorzystywanych wymaganych badań i związanych z nimi surowych danych. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | EKES podkreślił również (7), że ocena EFSA opiera się na badaniach naukowych, które powinny wykazać bezpieczeństwo danego produktu. Zgodnie z obecnymi przepisami to badanie podstawowe powinien przedstawić podmiot, który zamierza wprowadzić produkt do obrotu. Jest to szczególnie newralgiczny aspekt, gdyż wyniki badań naukowych mogą się czasem różnić w zależności od źródła finansowania oraz stosowanej metodologii. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | W bardziej ogólnym kontekście EKES apelował w ostatnim czasie o zapewnienie polityki żywnościowej na miarę XXI w. i spełniającej wiele kryteriów, takich jak: jakość żywności; zdrowie; środowisko; wartości społeczne i kulturowe; gospodarka oparta na solidnych podstawach; godne miejsca pracy; pełna internalizacja kosztów; dobre sprawowanie rządów (8). |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich przeprowadził badania i działania związane z unijnym modelem oceny ryzyka w łańcuchu żywnościowym, podkreślając w piśmie skierowanym do KE z dnia 15 marca 2018 r. kilka zasad przewodnich mających na celu ulepszenie unijnego modelu oceny ryzyka w łańcuchu żywnościowym, a mianowicie:






  — | niezależność i przejrzystość, |
| --- | --- | --- |

2.11.

—

niezależność i przejrzystość,

| — | zobowiązanie do publikowania badań rozpoznawczych w ramach prowadzenia ocen naukowych, |
| --- | --- |

—

zobowiązanie do publikowania badań rozpoznawczych w ramach prowadzenia ocen naukowych,

| — | większy nadzór publiczny nad funkcjami oceny ryzyka na wczesnym etapie procesu, |
| --- | --- |

—

większy nadzór publiczny nad funkcjami oceny ryzyka na wczesnym etapie procesu,

| — | zdolność do zaangażowania społeczeństwa i zainteresowanych stron w proces oceny ryzyka (9), |
| --- | --- |

—

zdolność do zaangażowania społeczeństwa i zainteresowanych stron w proces oceny ryzyka (9),

| — | umożliwienie zainteresowanym stronom uczestnictwa w spotkaniach, nie tylko w obecnie obowiązujący sposób, przez „otwarte posiedzenia plenarne”, rzecz jasna przy zapewnieniu poufności. |
| --- | --- |

—

umożliwienie zainteresowanym stronom uczestnictwa w spotkaniach, nie tylko w obecnie obowiązujący sposób, przez „otwarte posiedzenia plenarne”, rzecz jasna przy zapewnieniu poufności.

| 2.12. | Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich podkreślił również, że narzędzia informacji publicznej wykorzystywane przez EFSA do podnoszenia świadomości na temat zagrożeń związanych z danymi substancjami lub produktami powinny być dostępne we wszystkich 24 językach urzędowych UE oraz że należy przestrzegać praw osób niepełnosprawnych i uwzględniać ich potrzeby przy informowaniu o ryzyku (10). |
| --- | --- |

2.12.

3.   Propozycje Komisji

| 3.1. | KE proponuje przegląd rozporządzenia w sprawie ogólnego prawa żywnościowego i przegląd ośmiu sektorowych aktów prawnych, tak aby dostosować je do przepisów ogólnych oraz zwiększyć przejrzystość i gwarancje wiarygodności, obiektywności i niezależności badań. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | W celu zapewnienia lepszego zarządzania proponuje się większe zaangażowanie państw członkowskich w strukturę zarządzania i panele naukowe EFSA oraz większy wkład krajowych organów naukowych w dostarczanie danych i badań naukowych. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Ponadto przyjmując ogólny plan informowania o ryzyku, dąży się do informowania obywateli o ryzyku w lepszym i większym stopniu, przy wspólnym podejmowaniu działań służących zwiększeniu zaufania konsumentów i sprzyjaniu większej świadomości i zrozumieniu ze strony społeczeństwa. |
| --- | --- |

3.3.

4.   Uwagi ogólne

| 4.1. | EKES był zawsze zwolennikiem unijnej polityki ochrony zdrowia w całym łańcuchu spożywczym, na każdym etapie procesu produkcyjnego, tak aby uniknąć ryzyka zanieczyszczenia żywności i zagrożeń żywnościowych, a także wspierać bezpieczeństwo i higienę żywności oraz zapewniać przejrzyste i wiarygodne informacje o produktach, zdrowie roślin oraz zdrowie i dobrostan zwierząt. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.1.1. | EKES stanowczo popiera konieczność zagwarantowania przez UE najwyższego bezpieczeństwa europejskiego łańcucha żywnościowego, przy czym należy zapewnić, za pośrednictwem EFSA, możliwie najlepsze doradztwo naukowe podmiotom zarządzającym ryzykiem, jasne i przejrzyste informowanie społeczeństwa o ryzyku oraz współpracę z państwami członkowskimi i innymi podmiotami, tak aby zagwarantować spójny i wiarygodny system bezpieczeństwa żywnościowego. Wskazane byłoby:






  — | dokonanie przeglądu procedur udzielania zezwoleń w celu poprawy spójności i wydajności oraz przyspieszenia wprowadzania produktów na rynek, |
| --- | --- | --- |

4.1.1.

—

dokonanie przeglądu procedur udzielania zezwoleń w celu poprawy spójności i wydajności oraz przyspieszenia wprowadzania produktów na rynek,

| — | dokonanie przeglądu zwolnień i uproszczonych zasad dla mikroprzedsiębiorstw, zgodnie z wysokim poziomem ochrony zdrowia publicznego, |
| --- | --- |

—

dokonanie przeglądu zwolnień i uproszczonych zasad dla mikroprzedsiębiorstw, zgodnie z wysokim poziomem ochrony zdrowia publicznego,

| — | ponowne przeprowadzenie oceny wpływu obowiązujących zezwoleń, które obciążają pracą EFSA, |
| --- | --- |

—

ponowne przeprowadzenie oceny wpływu obowiązujących zezwoleń, które obciążają pracą EFSA,

| — | uproszczenie procesów w celu zapewnienia większej przejrzystości. |
| --- | --- |

—

uproszczenie procesów w celu zapewnienia większej przejrzystości.

| 4.2. | EKES uważa, że należy zapewnić wysoki poziom niezależności od uwarunkowań zewnętrznych i jak najwyższe kompetencje naukowe EFSA przy jednoczesnej maksymalizacji jej zdolności oceny ryzyka, w celu zapewnienia zrównoważonego charakteru systemu oceny UE. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES przypomina, że dzięki przepisom UE obywatele europejscy cieszą się jednym z najwyższych standardów bezpieczeństwa żywnościowego na świecie. Z tego względu zdaniem EKES-u absolutnie konieczne jest nie tylko zagwarantowanie wysokiego poziomu i wiarygodności niezależnej analizy naukowej, pełnej przejrzystości i interaktywnej komunikacji w całym procesie oceny ryzyka przy pełnym zaangażowaniu i wspólnej odpowiedzialności wszystkich państw członkowskich, ale przede wszystkim podjęcie stanowczych i zdecydowanych działań w zakresie mechanizmów postrzegania ryzyka przez społeczeństwo obywatelskie. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES uważa, że kluczowe znaczenie ma zapewnienie konsumentom bezpiecznej żywności i utrzymanie ich zaufania, tak aby zagwarantować podtrzymanie pozytywnych i wiarygodnych stosunków z obywatelami oraz pozytywnego wpływu na rynek rolno-spożywczy. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Społeczność naukowa musi mieć zaufanie do roli EFSA w zakresie bezpieczeństwa żywnościowego, a opinie muszą stanowić kluczowe elementy odniesienia, tak aby zagwarantować bezpieczeństwo żywności wprowadzanej na rynek. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES uważa, że EFSA ma wszelkie dane ku temu, by opracować odpowiednie metody przystępnego informowania o ryzyku w celu zapewnienia użytkownikom jasnego i przejrzystego dostępu do wyników i wniosków, przy czym należy zagwarantować odpowiedni poziom poufności i ochrony praw własności intelektualnej, aby nie stwarzać przeszkód w innowacji i konkurencyjności. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Niezbędnym, ale niewystarczającym warunkiem do zapewnienia przystępności, adekwatności, terminowości i spójności informowania różnych odbiorców o ryzyku związanym z konkretną żywnością jest zacieśnienie koordynacji między podmiotem dokonującym oceny ryzyka, podmiotem zarządzającym ryzykiem, państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami na podstawie uzgodnionych zasad komunikacji. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.7.1. | Zdaniem EKES-u należy znacznie poprawić postrzeganie przez konsumentów ryzyka ponoszonego w związku ze spożyciem produktów żywnościowych, z punktu widzenia powszechnej szkodliwości, uwarunkowań kulturowych dotyczących odżywiania, a także wzorców konsumpcji żywności. |
| --- | --- |

4.7.1.

| 4.7.2. | EKES uważa, że przyszły ogólny europejski plan strategiczny dotyczący informowania o ryzyku – o ile uzupełniony zostanie szeregiem środków operacyjnych odpowiednich do poszczególnych sytuacji – stanowi kluczowy element, na podstawie którego należy oceniać zdolność wszystkich podmiotów odpowiedzialnych na różnych szczeblach do znalezienia skutecznych, terminowych i odpowiednich rozwiązań w odpowiedzi na oczekiwania obywateli w zakresie bezpieczeństwa, przejrzystości i wiarygodności łańcucha żywnościowego. |
| --- | --- |

4.7.2.

| 4.7.3. | Należy rozpoznać i opisać źródła niepewności, wskazując wszelkie luki w danych lub w kwestiach związanych z brakiem ujednoliconych metod analizy. W związku z tym istotne jest, aby podmioty komunikujące przekazywały sobie spójne wiadomości oraz aby kanały komunikacji były interaktywne i podlegały ciągłemu monitorowaniu pod względem skuteczności. |
| --- | --- |

4.7.3.

| 4.7.4. | EKES uważa również, że działaniom komunikacyjnym muszą towarzyszyć kampanie mające na celu zwalczanie dezinformacji i fałszywych przekonań, aby uniknąć nieuczciwego wykorzystywania właściwych analiz ryzyka do blokowania innowacji, zwłaszcza w MŚP. |
| --- | --- |

4.7.4.

| 4.7.5. | Ważne jest zacieśnienie koordynacji z krajowymi organami i agencjami w celu zapewnienia skutecznego systemu ostrzegania i spójności komunikacji oraz ustanowienie zorganizowanego i systematycznego dialogu ze społeczeństwem obywatelskim, w który EKES mógłby wnieść przydatny i konkretny wkład za pośrednictwem działów zajmujących się zrównoważonymi systemami żywnościowymi. |
| --- | --- |

4.7.5.

| 4.7.6. | Należy również wzmocnić koordynację i współpracę z głównymi partnerami handlowymi na szczeblu międzynarodowym, w szczególności w ramach umów o wolnym handlu, aby zapewnić wspólne wytyczne dotyczące oceny ryzyka i opracować zharmonizowane metodologiczne kryteria oceny zgodnie z zabezpieczeniem przed ogólnym ryzykiem za pomocą Kodeksu Żywnościowego. |
| --- | --- |

4.7.6.

| 4.8. | Ponadto EFSA powinna zobowiązać się do dostarczenia jasnych wskazówek i informacji zapewniających pewną i przewidywalną pomoc przedsiębiorstwom składającym wnioski. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | W związku z tym EFSA powinna jeszcze bardziej otworzyć się na dialog z przedsiębiorstwami podczas analizy danego dossier, tak aby zapewnić wszystkie kluczowe elementy, dostarczając dane wyjściowe będące w jej posiadaniu i uzupełniając je informacjami otrzymanymi od zaangażowanych przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | EKES uważa, że należy zwiększyć niezależność organów regulacyjnych wspierających działania EFSA, aby zwrócić uwagę decydentów i społeczeństwa na znaczenie dobrej jakości danych, niezależnie od źródła. Większy nadzór publiczny nad funkcjami oceny ryzyka EFSA, już na wczesnym etapie procesu, jak ma to miejsce za pomocą podejścia do zaangażowania zainteresowanych stron, gwarantuje obecnie zacieśnienie i poprawę stosunków ze wszystkimi zainteresowanymi stronami. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | EKES apeluje o coraz bardziej sprawne i przejrzyste procedury, przy jednoczesnym zapewnieniu odpowiedniej równowagi względem wyzwań, jakie należy podjąć w związku z prawami do własności intelektualnej właścicieli danych. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | EKES popiera niedawny wniosek forum doradczego EFSA o zwiększenie inwestycji publicznych w badania nad bezpieczeństwem żywnościowym, tak by badania sponsorowane przez branżę nie sprzyjały interesom prywatnym i by zapewnić pełne zaufanie konsumentów do oceny ryzyka żywnościowego UE. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | W odniesieniu do zarządzania EFSA EKES popiera propozycję większego zaangażowania państw członkowskich w strukturę zarządzania i panele naukowe EFSA, przy dostosowaniu składu zarządu EFSA do standardów określonych we wspólnym podejściu do zdecentralizowanych agencji oraz przy jednoczesnym wzmocnieniu zorganizowanego dialogu ze społeczeństwem obywatelskim. |
| --- | --- |

4.13.

5.   Uwagi szczegółowe

| 5.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję dotyczącą rejestru badań, pod warunkiem że będzie on łatwo dostępny online i będzie obejmował identyfikację zainteresowanych ekspertów i certyfikowanych laboratoriów, złożone pod przysięgą oświadczenia o braku konfliktu interesów, opis celów i złożoności badania, wskazanie przeznaczonych zasobów technicznych i finansowych wraz ze źródłami, przyjęte ramy czasowe i metody interaktywnej komunikacji, a także wszelkie wymagane badania weryfikujące. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Przepisami odniesienia dla standardów laboratoryjnych są przepisy dyrektywy 2004/10/WE, natomiast dla standardów dobrej praktyki laboratoryjnej (GLP) – przepisy określone przez OECD (11). Przepisom i funkcjonowaniu laboratoriów bezpieczeństwa żywnościowego (12) powinny towarzyszyć systemy kontrolne w zakresie przetwarzania danych, aby zapewnić zgodność badań z rzeczywistością. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Zdaniem EKES-u należy podjąć działania następcze wobec umowy między EFSA a Wspólnym Centrum Badawczym, zwłaszcza jeżeli chodzi o wspólne działania dotyczące żywności i pasz, alternatywne metody ochrony zwierząt, łączną ekspozycję na substancje i mieszanki chemiczne oraz gromadzenie podstawowych danych z myślą o ocenie ryzyka. Zwłaszcza EFSA i JRC powinny opracować ujednolicone naukowe metody analizy, które gwarantowałyby jakość, przejrzystość, porównywalność, pluralizm i sprawiedliwość wobec wszystkich zainteresowanych stron. |
| --- | --- |

5.3.

Bruksela, dnia 19 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 268 z 14.8.2015, s. 1.

1

(2)  Zob. http://ec.europa.eu/citizens-initiative/public/initiatives/successful/details/2017/000002.

2

(3)  Zob. Executive Summary of the Refit Evaluation of the General Food Law (Regulation (EC) No 178/2002){SWD(2018) 38 final}.

3

(4)  Zob. SWD(2018) 37 final z dnia 15 stycznia 2018 r.

4

(5)  Dz.U. C 268 z 14.8.2015, s. 1.

5

(6)  Dz.U. C 268 z 14.8.2015, s. 1.

6

(7)  Tamże.

7

(8)  Dz.U. C 129 z 11.4.2018, s. 18.

8

(9)  Pismo Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich.

9

(10)  Tamże.

10

(11)  Zasady dobrej praktyki laboratoryjnej OECD.

11

(12)  Zob. rozporządzenie (WE) nr 882/2004.

12

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/165 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/165

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek w sprawie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych w relacjach między przedsiębiorstwami w łańcuchu dostaw żywności”

(COM(2018) 173 final)

(2018/C 440/28)

| Sprawozdawca: | Peter SCHMIDT |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Peter SCHMIDT

| Konsultacja | Rada Unii Europejskiej, 30.4.2018
  Parlament Europejski, 2.5.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 43 ust. 2 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Decyzja Prezydium | 22.5.2018 |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 5.9.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 172/1/3 |

Konsultacja

Rada Unii Europejskiej, 30.4.2018

Parlament Europejski, 2.5.2018

Podstawa prawna

Art. 43 ust. 2 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Decyzja Prezydium

22.5.2018

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

5.9.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

172/1/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Nieuczciwe praktyki handlowe w łańcuchu dostaw żywności wynikają z braku równowagi sił między podmiotami działającymi w łańcuchu dostaw i prowadzą do negatywnych skutków gospodarczych, społecznych i środowiskowych. EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji mający na celu ograniczenie stosowania nieuczciwych praktyk handlowych jako niezbędny pierwszy krok na drodze do ochrony słabszych podmiotów, zwłaszcza rolników, pracowników i pewnych podmiotów gospodarczych, oraz do poprawy zarządzania łańcuchem dostaw żywności. Jednym ze sposobów skutecznego zwalczania nieuczciwych praktyk handlowych na poziomie UE jest podejście regulacyjne i przyjęcie ram prawnych zapewniających skuteczne i solidne mechanizmy egzekwowania prawa. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES ubolewa jednak, że Komisja wprowadziła tylko minimalny wspólny standard ochrony w całej UE poprzez zakazanie jedynie określonej liczby nieuczciwych praktyk handlowych. Konieczny jest zakaz stosowania wszelkich praktyk stanowiących nadużycie. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES uważa, że objęcie ochroną przed nieuczciwymi praktykami handlowymi wyłącznie dostawców będących MŚP w odniesieniu do sprzedaży towarów nabywcom, którzy nie są MŚP, jest niewystarczające, aby skutecznie rozwiązać problem zakłóceń równowagi, i nie przyniesie żadnych znaczących skutków. Ochronę należy rozszerzyć na wszystkie podmioty gospodarcze – duże i małe, w UE i poza jej granicami. Nawet w przypadku, gdy duże podmioty są ofiarami nieuczciwych praktyk handlowych, skutki gospodarcze często przechodzą na najsłabsze podmioty w łańcuchu dostaw. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | W kwestii egzekwowania przepisów EKES przyjmuje z zadowoleniem propozycję Komisji dotyczącą stworzenia zharmonizowanych ram UE dla organów egzekwowania prawa. Należy jednak wzmocnić także mechanizmy egzekwowania prawa, na przykład z zastosowaniem określonej procedury z udziałem rzecznika praw obywatelskich, a także powództwa zbiorowe i egzekwowanie prawa przez organy ścigania, aby chronić anonimowość skarżącego. Powinna temu towarzyszyć możliwość wprowadzania sankcji. Pisemne umowy powinny stać się obowiązkowe, by ułatwić procedurę składania skarg, co zapewniłoby także większą sprawiedliwość w negocjacjach. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES zaleca, by poza zwalczaniem nieuczciwych praktyk handlowych Komisja zachęcała do stosowania modeli biznesowych, które odgrywają pewną rolę w poprawie równoważności łańcucha dostaw żywności (np. skracając go, zwiększając przejrzystość itp.), przywracaniu mu równowagi i poprawie jego wydajności, i by wspierała je, wzmacniając równowagę sił. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Wreszcie, co nie mniej ważne, EKES potwierdza, że promowanie uczciwszych praktyk handlowych powinno stanowić część kompleksowej polityki żywnościowej UE. Zapewniłoby to większą zrównoważoność gospodarczą, społeczną i ekologiczną łańcucha dostaw żywności i służyło realizacji celów zrównoważonego rozwoju ONZ. |
| --- | --- |

1.6.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | Nieuczciwe praktyki handlowe są definiowane jako praktyki między przedsiębiorstwami, które odbiegają od zasad uczciwego prowadzenia działalności handlowej i stoją w sprzeczności z zasadą dobrej wiary i uczciwego obrotu oraz są jednostronnie nakładane przez jednego partnera handlowego na drugiego (1). Łańcuch dostaw żywności jest szczególnie podatny na nieuczciwe praktyki handlowe z uwagi na duże zakłócenia równowagi między małymi i dużymi podmiotami. Nieuczciwe praktyki handlowe mogą występować na każdym etapie łańcucha dostaw, a ponadto praktyki takie powstające na jednym szczeblu łańcucha mogą mieć wpływ na inne etapy łańcucha dostaw w zależności od pozycji rynkowej zaangażowanych podmiotów (2). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Jak opisano szczegółowo w opinii EKES-u w sprawie bardziej sprawiedliwych rolno-spożywczych łańcuchów dostaw, przyjętej w październiku 2016 r. (3), skumulowanie siły przetargowej doprowadziło do nadużywania pozycji dominującej i zwiększyło podatność słabszych podmiotów na nieuczciwe praktyki handlowe. Powoduje to przesunięcie ryzyka gospodarczego w górę łańcucha dostaw oraz szczególnie niekorzystnie wpływa na sytuację konsumentów i niektórych grup podmiotów, np. rolników, pracowników i MŚP. Problem nieuczciwych praktyk handlowych jest dostrzegany przez wszystkie zainteresowane strony w łańcuchu dostaw żywności, przy czym odnotowano, że większość podmiotów gospodarczych doświadczyła takich praktyk (4). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Należy zwłaszcza zwrócić uwagę na wpływ nieuczciwych praktyk handlowych na konsumentów. Naciski cenowe zmuszają przetwórców żywności do jak najtańszej produkcji – co może wpływać na jakość żywności dostępnej dla konsumentów, jak i na jej bezpieczeństwo. Aby obniżyć koszty, w niektórych przypadkach przedsiębiorstwa te używają tańszych surowców, a to psuje jakość i wartość środków spożywczych. Przykładem może być zastępowanie w wielu produktach zdrowszych olejów i tłuszczy z Europy tłuszczami typu trans (5). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Wzrasta presja wywierana na najsłabsze podmioty w łańcuchu dostaw żywności. Według ostatnich danych Eurostatu udział wartości dodanej brutto detalistów wciąż rośnie. Wynika to z większej koncentracji sektora detalicznego i przetwórczego w łańcuchu dostaw żywności spowodowanej błędami w prawie kartelowym. Dlatego aby zapewnić sprawiedliwy podział dochodów w całym łańcuchu, trzeba poprawić funkcjonowanie łańcucha dostaw żywności. Jednak nie należy lekceważyć wartości wnoszonej przez sprzedawców detalicznych, zważywszy na ich rolę w dostarczaniu towarów codziennego użytku. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Zwalczanie nieuczciwych praktyk handlowych jest jednym z kluczowych elementów zapewnienia lepszego funkcjonowania łańcucha dostaw żywności, a także ograniczania zmienności cenowej na rynkach i wzmacniania roli organizacji producentów. W czerwcu 2016 r. Parlament Europejski w swojej rezolucji (6) wezwał Komisję do zaproponowania ram prawnych dotyczących nieuczciwych praktyk handlowych. Apel ten został powtórzony w październiku 2016 r. przez EKES, a w listopadzie 2016 r. przez Grupę Zadaniową ds. Rynków Rolnych. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | W 20 państwach członkowskich istnieją już rozmaite inicjatywy ustawodawcze mające na celu rozwiązanie kwestii nieuczciwych praktyk handlowych. Wraz z istniejącą już inicjatywą dotyczącą łańcucha dostaw (SCI) podniosło to świadomość nierównej równowagi sił w łańcuchu dostaw żywności. Jednak bardzo niewiele działań podejmowanych na szczeblu krajowym lub dobrowolnie pomogło jak dotąd rozwiązać problem nieuczciwych praktyk handlowych. W kwietniu 2018 r. Komisja postanowiła przedstawić specjalny wniosek ustawodawczy, uznając, że różnorodność przepisów dotyczących nieuczciwych praktyk handlowych w państwach członkowskich lub brak takich przepisów mogą naruszać zawarty w traktacie cel zapewnienia odpowiedniego poziomu życia społeczności rolniczej (7). |
| --- | --- |

2.6.

3.   Wniosek Komisji

| 3.1. | W proponowanej dyrektywie Komisja dąży do ograniczenia stosowania nieuczciwych praktyk handlowych w łańcuchu dostaw żywności poprzez wprowadzenie minimalnego wspólnego standardu ochrony w całej UE, opartego na wykazie konkretnych zakazanych nieuczciwych praktyk handlowych. Chodzi o takie praktyki, jak: opóźnione płatności za łatwo psujące się produkty żywnościowe, rezygnowanie z dostaw w ostatniej chwili, jednostronne lub wsteczne zmiany w umowach i zmuszanie dostawców do płacenia za zepsute produkty. Inne praktyki będą dozwolone wyłącznie wtedy, jeżeli są przedmiotem jasnej i jednoznacznej wcześniejszej umowy między stronami: zwrot niesprzedanych przez nabywcę produktów żywnościowych do dostawcy; płatności za przechowywanie, prezentowanie lub wystawianie na sprzedaż produktów spożywczych dostawcy; opłacanie przez dostawcę promocji lub marketingu produktów spożywczych sprzedawanych przez nabywcę. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Ochrona przed nieuczciwymi praktykami handlowymi odnosi się wyłącznie do sprzedaży produktów żywnościowych przez dostawcę będącego małym i średnim przedsiębiorstwem (MŚP) na rzecz nabywcy, który nie jest małym ani średnim przedsiębiorstwem (8). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Ponadto wniosek Komisji nakłada na państwa członkowskie obowiązek wyznaczenia organów publicznych odpowiedzialnych za egzekwowanie nowych przepisów. W przypadku udowodnionego naruszenia organ odpowiedzialny będzie uprawniony do nałożenia proporcjonalnych i odstraszających kar. Organ ten będzie mógł wszczynać dochodzenia z własnej inicjatywy lub na podstawie skargi. W takim przypadku strona wnosząca skargę będzie mogła zwrócić się o zachowanie poufności i anonimowości w celu ochrony pozycji wobec swoich partnerów handlowych. W celu umożliwienia wymiany najlepszych praktyk Komisja stworzy i ułatwi mechanizm koordynacji między organami ścigania. |
| --- | --- |

3.3.

4.   Uwagi ogólne

| 4.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji jako pierwszy krok do rozpoczęcia procesu ustawodawczego w celu uregulowania nieuczciwych praktyk handlowych w całej UE, co zdecydowanie zalecał w opinii z 2016 r. Jest to niezbędne, by chronić słabsze podmioty w łańcuchu dostaw żywności, mianowicie rolników i pracowników, oraz by zmniejszyć zmienność i zapewnić większą stabilność ich dochodów. W szczególności omawiany wniosek pomaga rozwiązać problem braku siły przetargowej, a tym samym poprawia zarządzanie łańcuchem dostaw żywności. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | W swoim dokumencie Komisja przyznaje, że jest mało prawdopodobne, by ogólnounijna inicjatywa dotycząca łańcucha dostaw przekształciła się w kompleksowe ramy zarządzania, które sprawią, że środki legislacyjne, takie jak egzekwowanie przepisów, staną się zbędne (9). W tym kontekście EKES przypomina, że inicjatywa dotycząca łańcucha dostaw oraz inne krajowe i dobrowolne mechanizmy zwalczania mogą być w istocie przydatne wyłącznie jako uzupełnienie, ale nie mogą zastępować skutecznych i solidnych mechanizmów egzekwowania przepisów na szczeblu państw członkowskich (10). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje promowanie zharmonizowanej sieci unijnych organów odpowiedzialnych za egzekwowanie prawa, tak jak zalecał to już w swojej wcześniejszej opinii. Zapewnienie skutecznej współpracy między organami ścigania ma ogromne znaczenie dla rozwiązania problemu transgranicznych nieuczciwych praktyk handlowych, które w przeciwnym razie mogłyby pozostać bez odpowiedzi. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES wyraża jednak ubolewanie, że Komisja przyjęła podejście polegające na minimalnej harmonizacji, która nie jest wystarczająca do uwzględnienia wszystkich praktyk stanowiących nadużycie i mających miejsce w całym łańcuchu dostaw żywności. W szczególności Komitet bardzo ubolewa, że uznaje się, iż jedynie nabywcy mogą dopuścić się nieuczciwych praktyk, a zakaz objął jedynie niewielką liczbę nieuczciwych praktyk handlowych, jak wyjaśniono w rozdziale 5. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES ma także zastrzeżenia co do propozycji Komisji, by ograniczyć ochronę przed nieuczciwymi praktykami wyłącznie do dostawców z sektora MŚP odnośnie do sprzedaży na rzecz nabywców, którzy nie są MŚP. Aby ochrona przed nieuczciwymi praktykami handlowymi była skuteczna i udana, powinna mieć zastosowanie do wszystkich podmiotów w łańcuchu dostaw, niezależnie od ich wielkości, tak aby mogła oddziaływać na wszystkie stosunki handlowe. Jednak EKES uznaje niewielką odporność MŚP. Wniosek nie odnosi się również do kwestii nierównej siły przetargowej i zależności gospodarczej, która niekoniecznie pokrywa się z wymiarem ekonomicznym podmiotów. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Zakres wniosku nie jest wystarczająco szeroki i powinien obejmować również rolne produkty niespożywcze takie jak produkty ogrodnicze oraz pasze. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Rozwiązanie problemu nieuczciwych praktyk handlowych jest zasadniczym elementem (podobnie jak ograniczanie niestabilności rynku i wzmocnienie roli organizacji producentów) zwiększenia zrównoważoności łańcucha dostaw żywności pod względem gospodarczym, społecznym i środowiskowym. EKES potwierdza, że promowanie uczciwszych praktyk handlowych powinno stanowić część kompleksowej polityki żywnościowej UE z myślą o realizacji celów zrównoważonego rozwoju wyznaczonych przez ONZ. W szczególności tak kompleksowa polityka powinna zapewniać uczciwe ceny dla producentów, tak aby utrzymać opłacalność rolnictwa (11). |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Choć wykracza to poza zakres wniosku Komisji, EKES ponownie zwraca uwagę na konieczność promowania większego doceniania żywności przez całe społeczeństwo i we współpracy z zainteresowanymi organizacjami byłby gotów wspierać uruchomienie ogólnoeuropejskiej kampanii informacyjnej i uświadamiającej poświęconej zagadnieniu wartości żywności (12) i ograniczeniu jej marnowania. |
| --- | --- |

4.8.

5.   Uwagi szczegółowe

Wykaz zakazanych nieuczciwych praktyk handlowych

| 5.1. | Nieuczciwe praktyki handlowe można ogólnie określić jako praktyki, które rażąco odbiegają od dobrego postępowania handlowego i są sprzeczne z zasadą dobrej wiary i uczciwego obrotu (13). Należą do nich również wszystkie praktyki, w których następuje nieuzasadnione lub nieproporcjonalne przeniesienie ryzyka na stronę umowy. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Jedynie określona liczba nieuczciwych praktyk handlowych została zakazana przez Komisję. EKES po raz kolejny stwierdza, że potrzebny jest zakaz stosowania wszystkich nieuczciwych praktyk, na przykład (ale nie wyłącznie) następujących praktyk, co zostało już zalecone w poprzedniej opinii:






  — | nieuczciwe przeniesienie ryzyka handlowego, |
| --- | --- | --- |

5.2.

—

nieuczciwe przeniesienie ryzyka handlowego,

| — | niejasne lub nieprecyzyjne warunki umów, |
| --- | --- |

—

niejasne lub nieprecyzyjne warunki umów,

| — | jednostronne zmiany postanowień umowy, w tym warunków cenowych, z mocą wsteczną, |
| --- | --- |

—

jednostronne zmiany postanowień umowy, w tym warunków cenowych, z mocą wsteczną,

| — | niższa jakość produktów bądź informacje dla konsumentów bez komunikacji, konsultacji czy porozumienia z kupującymi, |
| --- | --- |

—

niższa jakość produktów bądź informacje dla konsumentów bez komunikacji, konsultacji czy porozumienia z kupującymi,

| — | partycypowanie w kosztach promocji i marketingu, |
| --- | --- |

—

partycypowanie w kosztach promocji i marketingu,

| — | opóźnione płatności, |
| --- | --- |

—

opóźnione płatności,

| — | opłaty za wprowadzenie oferty lub opłaty lojalnościowe, |
| --- | --- |

—

opłaty za wprowadzenie oferty lub opłaty lojalnościowe,

| — | opłaty za umieszczanie towarów w dobrze widocznych miejscach w sklepach, |
| --- | --- |

—

opłaty za umieszczanie towarów w dobrze widocznych miejscach w sklepach,

| — | narzucanie zwrotów niewykorzystanych lub niesprzedanych produktów, |
| --- | --- |

—

narzucanie zwrotów niewykorzystanych lub niesprzedanych produktów,

| — | wykorzystywanie nadmiernie szczegółowych specyfikacji w celu odmowy przyjmowania dostaw lub obniżania ceny kupna, |
| --- | --- |

—

wykorzystywanie nadmiernie szczegółowych specyfikacji w celu odmowy przyjmowania dostaw lub obniżania ceny kupna,

| — | nacisk na obniżanie cen, |
| --- | --- |

—

nacisk na obniżanie cen,

| — | pobieranie opłat za fikcyjne usługi, |
| --- | --- |

—

pobieranie opłat za fikcyjne usługi,

| — | anulowanie zamówień i obniżanie prognozowanych wielkości w ostatniej chwili, |
| --- | --- |

—

anulowanie zamówień i obniżanie prognozowanych wielkości w ostatniej chwili,

| — | grożenie wycofaniem produktów z oferty, |
| --- | --- |

—

grożenie wycofaniem produktów z oferty,

| — | stałe opłaty pobierane od dostawców za pozostawanie na liście dostawców (opłaty za pozostanie). |
| --- | --- |

—

stałe opłaty pobierane od dostawców za pozostawanie na liście dostawców (opłaty za pozostanie).

Państwa członkowskie powinny mieć możliwość rozszerzenia tego wykazu zgodnie z konkretną sytuacją w danym kraju.

| 5.3. | EKES wzywa również do wprowadzenia wiążących przepisów zakazujących przedsiębiorstwom handlu detalicznego sprzedawania towarów po cenach niższych od ceny zakupu (14). W szczególności zaleca, by dostawcom, takim jak rolnicy, płacono uczciwą i sprawiedliwą cenę, która zapewniałaby dostawcy dochód odpowiedni dla inwestycji, innowacji i zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Wszystkie nieuczciwe praktyki handlowe wyraźnie zabronione we wniosku Komisji odnoszą się do sytuacji, w których istniały wcześniejsze uzgodnienia umowne. Niemniej zdarza się to znacznie częściej jeszcze przed zawarciem umowy, w przypadkach takich jak presja wywierana na podmioty gospodarcze. Przykłady te powinny zatem zostać rozszerzone o przypadek przedsiębiorstwa (o znaczącej pozycji rynkowej), które wymaga od innego przedsiębiorstwa przyznania mu korzyści bez żadnej obiektywnie uzasadnionej przyczyny (zob. również art. 19 ust. 2, pkt 5 niemieckiej ustawy o ograniczaniu konkurencji (GWB)). Ten przepis niemieckiego prawa antymonopolowego okazał się skutecznym środkiem służącym zwalczaniu nadużywania siły nabywczej. Decyzja niemieckiego Federalnego Trybunału Sprawiedliwości (BGH) w sprawie tzw. rabatów ślubnych (Hochzeitsrabatte), jest tego doskonałą ilustracją w kontekście relacji między silnym niemieckim detalistą spożywczym a jego dostawcami (15). |
| --- | --- |

5.4.

Definicja MŚP

| 5.5. | Ograniczenie ochrony przed nieuczciwymi praktykami wyłącznie do dostawców z sektora MŚP nie jest wystarczające, aby skutecznie wyeliminować problem zakłóceń równowagi w łańcuchu dostaw żywności. EKES zwraca uwagę na tzw. efekt domina, który może się pojawić, gdy duże podmioty gospodarcze stają się ofiarami nieuczciwych praktyk handlowych. Nieuczciwe praktyki handlowe mają wyraźnie niekorzystny wpływ niezależnie od tego, kto jest za nie odpowiedzialny. Skutek gospodarczy przechodzi wtedy w sposób nieunikniony na najsłabsze podmioty w łańcuchu dostaw żywności, tj. rolników, pracowników, niektóre podmioty gospodarcze oraz konsumentów. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Innym argumentem na rzecz rozszerzenia ochrony jest fakt, że zwłaszcza duże podmioty gospodarcze mogą dyskryminować MŚP i wykluczać je z łańcucha dostaw ze względu na ryzyko otrzymywania skarg. W tym kontekście EKES uznaje ponownie niewielką odporność MŚP. |
| --- | --- |

5.6.

Egzekwowanie prawa

| 5.7. | W celu skutecznego egzekwowania prawa, należy dokonać rozróżnienia między egzekwowaniem prawa prywatnego (nie jest ono na razie przewidziane we wniosku Komisji) a egzekwowaniem prawa przez organy władzy publicznej. Na wstępie należy podkreślić, że trzeba należycie uwzględnić prawo zainteresowanego do anonimowości, ponieważ wiele przedsiębiorstw waha się wystąpić przeciwko nadużyciom ze strachu przed odwetem, takim jak usunięcie z wykazu dostawców (czynnik strachu). |
| --- | --- |

5.7.

| 5.7.1. | Egzekwowanie prawa prywatnego
  Odnośnie do egzekwowania prawa prywatnego zainteresowane strony powinny mieć możliwość składania powództwa o zaniechanie naruszeń lub o usunięcie skutków naruszeń oraz wnoszenia roszczeń odszkodowawczych. Jednak ze względu na czynnik strachu środki takie mają raczej niewielkie znaczenie. Ponadto wszystkie zainteresowane stowarzyszenia powinny mieć możliwość ubiegania się o zaniechanie naruszeń lub o usunięcie skutków naruszeń. Zagwarantowałoby to szczególną ochronę zainteresowanej strony w zakresie anonimowości, w przypadku nieuczciwej praktyki handlowej odnoszącej się do kilku przedsiębiorstw (np. podmiot działający na rynku spożywczym zobowiązujący wszystkich swoich dostawców lub nabywców do partycypacji w jakichkolwiek dodatkowych kosztach).
  Zainteresowana strona lub stowarzyszenie powinny mieć możliwość wnoszenia takich skarg albo do sądu, albo do rzecznika praw obywatelskich. Procedura przewidująca udział rzecznika praw obywatelskich ma tę zaletę, że spór nie będzie musiał mieć charakteru publicznego. Należy ustanowić specjalną procedurę mediacji z udziałem rzecznika. Rzecznik powinien również otrzymać szczególne uprawnienia decyzyjne. Dobrowolne postępowania w wielu przypadkach nie są skuteczne ani nie zapewniają rzeczywistej ochrony.
  Ponadto EKES zachęca podmioty gospodarcze do opracowania inicjatyw wspierających zmianę nawyków i większą sprawiedliwość w łańcuchach dostaw. |
| --- | --- |

5.7.1.

Odnośnie do egzekwowania prawa prywatnego zainteresowane strony powinny mieć możliwość składania powództwa o zaniechanie naruszeń lub o usunięcie skutków naruszeń oraz wnoszenia roszczeń odszkodowawczych. Jednak ze względu na czynnik strachu środki takie mają raczej niewielkie znaczenie. Ponadto wszystkie zainteresowane stowarzyszenia powinny mieć możliwość ubiegania się o zaniechanie naruszeń lub o usunięcie skutków naruszeń. Zagwarantowałoby to szczególną ochronę zainteresowanej strony w zakresie anonimowości, w przypadku nieuczciwej praktyki handlowej odnoszącej się do kilku przedsiębiorstw (np. podmiot działający na rynku spożywczym zobowiązujący wszystkich swoich dostawców lub nabywców do partycypacji w jakichkolwiek dodatkowych kosztach).

Zainteresowana strona lub stowarzyszenie powinny mieć możliwość wnoszenia takich skarg albo do sądu, albo do rzecznika praw obywatelskich. Procedura przewidująca udział rzecznika praw obywatelskich ma tę zaletę, że spór nie będzie musiał mieć charakteru publicznego. Należy ustanowić specjalną procedurę mediacji z udziałem rzecznika. Rzecznik powinien również otrzymać szczególne uprawnienia decyzyjne. Dobrowolne postępowania w wielu przypadkach nie są skuteczne ani nie zapewniają rzeczywistej ochrony.

Ponadto EKES zachęca podmioty gospodarcze do opracowania inicjatyw wspierających zmianę nawyków i większą sprawiedliwość w łańcuchach dostaw.

| 5.7.2. | Egzekwowanie prawa przez organy władzy publicznej
  Ze względu na czynnik strachu egzekwowanie przepisów przez organy władzy publicznej odgrywa szczególnie ważną rolę w tej dziedzinie, a zatem wymaga uregulowania. Organy takie jak Komisja i krajowe organy ochrony konkurencji powinny otrzymać szerokie uprawnienia w zakresie prowadzenia dochodzeń i egzekwowania prawa. Reguły konkurencji przewidziane w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1/2003 w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 (obecnie 101) i 82 (obecnie 102) Traktatu mogłoby służyć za przykład w tym zakresie. (Art. 6 wniosku dotyczącego dyrektywy jest w porównaniu z nimi dużo słabszy). Art. 17 tego rozporządzenia przewiduje w szczególności dochodzenia w odniesieniu do sektorów gospodarki i typów porozumień. Gdyby władze miały uprawnienia do nakładania sankcji w zależności od zysków, miałoby to dodatkowy efekt odstraszający. |
| --- | --- |

5.7.2.

Ze względu na czynnik strachu egzekwowanie przepisów przez organy władzy publicznej odgrywa szczególnie ważną rolę w tej dziedzinie, a zatem wymaga uregulowania. Organy takie jak Komisja i krajowe organy ochrony konkurencji powinny otrzymać szerokie uprawnienia w zakresie prowadzenia dochodzeń i egzekwowania prawa. Reguły konkurencji przewidziane w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1/2003 w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 (obecnie 101) i 82 (obecnie 102) Traktatu mogłoby służyć za przykład w tym zakresie. (Art. 6 wniosku dotyczącego dyrektywy jest w porównaniu z nimi dużo słabszy). Art. 17 tego rozporządzenia przewiduje w szczególności dochodzenia w odniesieniu do sektorów gospodarki i typów porozumień. Gdyby władze miały uprawnienia do nakładania sankcji w zależności od zysków, miałoby to dodatkowy efekt odstraszający.

Alternatywne łańcuchy dostaw żywności

| 5.8. | EKES przypomina, że należy stymulować i wspierać alternatywne modele biznesowe przyczyniające się do skracania łańcucha dostaw między producentami żywności a konsumentem końcowym, w tym platformy cyfrowe, zaś rola i pozycja spółdzielni i organizacji producentów powinny zostać wzmocnione, aby przywrócić równowagę sił (16). Taki powinien być temat przyszłej opinii EKES-u. |
| --- | --- |

5.8.

Bruksela, dnia 19 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Komisja Europejska, 2014.

1

(2)  Sprawozdanie Grupy Zadaniowej ds. Rynków Rolnych, listopad 2016 r. https://ec.europa.eu/agriculture/sites/agriculture/files/agri-markets-task-force/improving-markets-outcomes_en.pdf.

2

(3)  Dz.U. C 34 z 2.2.2017, s. 130.

3

(4)  Komunikat Komisji Europejskiej z 15 lipca 2014 r.„Zwalczanie nieuczciwych praktyk handlowych w ramach łańcucha dostaw produktów spożywczych, realizowanych pomiędzy przedsiębiorstwami”.

4

(5)  Dz.U. C 34 z 2.2.2017, s. 130.

5

(6)  Rezolucja PE z dnia 7 czerwca 2016 r. w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych w łańcuchu dostaw żywności (2015/2065 (INI)).

6

(7)  COM(2018) 173 final.

7

(8)  Definicja MŚP zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 1308/2013.

8

(9)  COM(2018) 173 final.

9

(10)  Dz.U. C 34 z 2.2.2017, s. 130.

10

(11)  Dz.U. C 129 z 11.4.2018, s. 18.

11

(12)  Dz.U. C 34 z 2.2.2017, s. 130.

12

(13)  COM(2014) 472 final.

13

(14)  Dz.U. C 34 z 2.2.2017, s. 130.

14

(15)  Zob. Bundesgerichtshof (BGH), 23 stycznia 2018 r., 3/17 KVR, Wirtschaft und Wettbewerb (WuW) 2018, 209 – Hochzeitsrabatte.

15

(16)  Dz.U. C 34 z 2.2.2017, s. 130.

16

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/171 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/171

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego wieloletni plan gospodarowania stadami ryb w wodach zachodnich i wodach z nimi sąsiadujących oraz połowów eksploatujących te stada, zmieniającego rozporządzenie (UE) 2016/1139 ustanawiające wieloletni plan dla Morza Bałtyckiego oraz uchylającego rozporządzenia (WE) nr 811/2004, (WE) nr 2166/2005, (WE) nr 388/2006, (WE) nr 509/2007 i (WE) nr 1300/2008”

[COM(2018) 149 final – 2018/0074 (COD)]

(2018/C 440/29)

| Samodzielny sprawozdawca: | Gabriel SARRÓ IPARRAGUIRRE |
| --- | --- |

Samodzielny sprawozdawca:

Gabriel SARRÓ IPARRAGUIRRE

| Wniosek o konsultację, Rada | 12.4.2018 |
| --- | --- |
| Wniosek o konsultację, Parlament Europejski | 16.4.2018 |
| Podstawa prawna | Art. 43 ust. 2 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Decyzja Prezydium Komitetu | 17.4.2018 |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 5.9.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 182/1/2 |

Wniosek o konsultację, Rada

12.4.2018

Wniosek o konsultację, Parlament Europejski

16.4.2018

Podstawa prawna

Art. 43 ust. 2 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Decyzja Prezydium Komitetu

17.4.2018

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

5.9.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

182/1/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES uważa, że ustanowienie wieloletniego planu jest odpowiednim środkiem gospodarowania wodami zachodnimi, przy czym należy mieć na uwadze specyfikę połowów mających miejsce w wodach północno-zachodnich i południowo-zachodnich. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Komitet uważa, że przedmiotowe rozporządzenie powinno być spójne z celami wspólnej polityki rybołówstwa (WPRyb), w związku z czym musi zawierać odniesienie do znaczenia czynnika społeczno-ekonomicznego w momencie przyznawania uprawnień do połowów. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES wzywa, by poprzez regionalizację mogły zostać zaktualizowane spisy gatunków objętych tym rozporządzeniem, jako że niektóre z tych gatunków utrudniają zarządzanie połowami wielogatunkowymi ze względu na swoją znikomą ilość podczas połowów, uznawanie ich za przyłów, a nawet brak kwot połowowych w niektórych państwach członkowskich. Jest to szczególnie ważne ze względu na zbliżające się wejście w życie obowiązku wyładunku i pojawienie się zjawiska tzw. gatunków dławiących (gatunków blokujących połowy), które może w niektórych przypadkach prowadzić do paraliżu połowów. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Komitet podkreśla konieczność zwiększenia, poprzez Europejski Fundusz Morski i Rybacki (EFMR), wysiłków ukierunkowanych na badania naukowe w celu rozwoju wiedzy o rzeczywistym stanie populacji ryb, co pozwoli w miarę możliwości unikać stosowania kryterium ostrożnościowego i osiągać zrównoważoną w czasie eksploatację ich zasobów. |
| --- | --- |

1.4.

2.   Streszczenie wniosku Komisji

| 2.1. | Przedmiotowy wniosek dotyczący rozporządzenia ma na celu ustanowienie jednolitego planu zarządzania stadami dennymi, w tym głębokowodnymi, których połowy mają miejsce w wodach zachodnich. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Wspomniany plan zapewni eksploatację tych stad zgodnie z zasadami maksymalnego podtrzymywalnego połowu (MSY), przy zastosowaniu podejścia ekosystemowego oraz w zgodzie z kryterium ostrożnościowym. Ma to na celu zaoferowanie stabilnych uprawnień do połowów w oparciu o najbardziej aktualne informacje naukowe i ułatwienie wprowadzenia obowiązku wyładunku. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Stada będą zarządzane zgodnie z przedziałami FMSY (gdzie F oznacza śmiertelność połowową) zalecanymi przez Międzynarodową Radę Badań Morza (ICES), zatem uprawnienia do połowów określonego gatunku będą ustalane w najniższym dostępnym przedziale FMSY, jednak będą mogły zostać ustalone również uprawnienia do połowów na poziomach niższych niż te przedziały lub – w określonych sytuacjach i pod warunkiem że stan danej populacji jest powyżej MSY Btrigger (punkt odniesienia dla biomasy stada tarłowego) – zgodnie z najwyższym dostępnym w danym momencie przedziałem FMSY. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Uprawnienia do połowów ustala się w każdym przypadku w sposób zapewniający mniejsze niż 5 % prawdopodobieństwo zmniejszenia się biomasy stada tarłowego poniżej punktu odniesienia Blim (limitu punktu odniesienia biomasy stada tarłowego). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Przy przydzielaniu uprawnień do połowów państwa członkowskie uwzględnią prawdopodobny skład połowów dokonanych przez statki biorące udział w połowach. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Komisja jest uprawniona do przyjęcia – w drodze aktów delegowanych – środków technicznych związanych ze specyfikacją cech lub ograniczeniami narzędzi połowowych w celu poprawy ich selektywności, zmniejszenia niezamierzonych połowów lub zminimalizowania wpływu na ekosystem, a także z określaniem minimalnych rozmiarów do celów ochrony, oraz środków dotyczących obowiązku wyładunku. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES uważa, że ustanowienie wieloletniego planu jest odpowiednim środkiem zagwarantowania średnio- i długoterminowej eksploatacji zasobów ryb w wodach zachodnich. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Jednakże Komitet uważa, że w toku ustanawiania planu należy uwzględnić specyfikę i różnice pomiędzy strefami połowów w wodach północno-zachodnich i południowo-zachodnich, zgodnie z różnymi specyfikacjami flot, ich działalnością połowową i czasem trwania rejsów połowowych. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES kładzie nacisk na fakt, że plan powinien przyczynić się do osiągnięcia wszystkich celów WPRyb, w związku z czym przy nadawaniu uprawnień do połowów powinno mieć się na uwadze badania dotyczące wpływu społeczno-ekonomicznego i próg zdolności ekonomicznej dla każdego rodzaju działalności objętego regulacją, który to aspekt nie występuje we wniosku dotyczącym rozporządzenia. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Komitet jest zaniepokojony konsekwencjami zastosowania kryterium ostrożnościowego w przypadku braku danych naukowych co do niektórych połowów i jego wpływu na bezpośrednie zredukowanie uprawnień do połowów. W związku z tym EKES zwraca się do państw członkowskich i do Komisji Europejskiej o wzmożenie wysiłków związanych z badaniami w celu zwiększenia wiedzy o danych populacjach. Jednocześnie EKES uważa, że w przypadku gdy oceny naukowe dla populacji ryb nie będą miały analitycznego charakteru, nie powinno się w znaczny sposób zmniejszać TAC, dopóki oceny nie poprawią się. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | W przypadku połowów wielogatunkowych, dla których rozpoznano uwzględniony w planie problem gatunków dławiących, mogących sparaliżować połowy głównych gatunków, o których mowa, EKES uważa, że niezbędna jest analiza możliwości wykluczenia ich z systemu całkowitego dopuszczalnego połowu (TAC), proponując poprzez regionalizację alternatywne środki gospodarowania gwarantujące dobry stan ich populacji. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Specyfikacja związana z pewnymi gatunkami i strefami wymaga gospodarowania połowami, które będzie efektywne, gdy umożliwi się stworzenie podobszarów zarządzania wewnątrz tego samego rejonu ICES. Komitet nalega, aby Komisja uwzględniła tę możliwość w rozporządzeniu. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | W art. 1 ustanawia się wykaz gatunków, który utrudnia zarządzanie połowami wielogatunkowymi, obejmujący gatunki głębokowodne będące przedmiotem odrębnego rozporządzenia o TAC i kwotach, a ponadto obowiązującego w okresach dwuletnich, w związku z czym Komitet uważa, że uwzględnienie wykazu wprowadza zamieszanie. Wspomniane gatunki charakteryzują się niską ilością połowów lub ich brakiem w niektórych państwach członkowskich i są uznawane za przyłów, jak w przypadku beryksów (Beryx spp.). Ponadto morlesz bogar (Pagellus bogaraveo) w rejonie 9a charakteryzuje się pewnymi właściwościami związanymi z obszarami połowów (wybrzeża atlantyckie i śródziemnomorskie, gdzie nie stosuje się TAC i kwot) i udziałem flot krajów trzecich, w związku z czym EKES uważa, że nie ma sensu uwzględniać go w wykazie, zważywszy że nie wiadomo, w jakim stopniu kraje te są gotowe dostosować zarządzanie jego połowami do zasad i interesów UE. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Istnieją również gatunki takie jak labraks (Dicentrarchus labrax) i witlinek (Merlangius merlangus) w rejonie 9a, które nie podlegają pod system TAC i kwot, w związku z czym Komitet uznaje za stosowne wyeliminowanie ich z wykazu. Inne gatunki, takie jak dorsz atlantycki (Gadus morhua), witlinek (Merlangius merlangus) w podobszarze 7 czy plamiak (Melanogrammus aeglefinus), charakteryzują się bardzo niską kwotą w niektórych państwach członkowskich, w związku z czym mogą być w oczywisty sposób ograniczające dla określonych flot, i być uznawane za gatunki dławiące. Komitet również uznaje za konieczne usunięcie ich z wykazu. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Zauważono również szereg błędów w definicji i zasięgu jednostek funkcjonalnych homarca (Nephrops norvegicus), w związku z czym EKES uznaje za konieczną ich weryfikację. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Komitet uważa, że oszacowanie uprawnień do połowów zgodnie z MSY, tak jak określono w art. 3, 4 i 5, zakłada rozpatrywanie jedynie czynników związanych z ochroną populacji. Plan powinien przyczyniać się do osiągnięcia wszystkich celów WPRyb, zgodnie z art. 2 rozporządzenia (UE) nr 1380/2013, a nie skupiać się jedynie na czynnikach środowiskowych, uwzględniając czynniki społeczne i ekonomiczne, tak aby unikać nagłych zmian w uprawnieniach do połowów w kolejnych latach. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Aby uniknąć sytuacji, gdy roczny plan zarządzania uprawnieniami połowowymi opóźni wprowadzenie planu wieloletniego, i w celu wsparcia udziału zainteresowanych stron w podejmowaniu decyzji współprawodawcy powinni zmodyfikować art. 4 wniosku dotyczącego planu zarządzania tak, aby uwzględnić podstawę prawną do zatwierdzenia reguł eksploatacji zgodnych z zasadami WPRyb, poprzez regionalizację. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Art. 5 ust. 2 stanowi, że stosuje się kryterium ostrożnościowe w zarządzaniu połowami w przypadkach, gdy nie są dostępne wystarczające informacje naukowe. EKES sugeruje ustanowienie w ramach planu, za pomocą EFMR, skutecznych mechanizmów, które umożliwią lepsze uzyskiwanie informacji naukowych w terminie i z częstotliwością konieczną do tego, aby uniknąć zamknięcia połowów. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Art. 9 stanowi, że przy przydzielaniu uprawnień do połowów państwa członkowskie uwzględniają prawdopodobny skład połowów dokonanych przez statki biorące udział w połowach wielogatunkowych. Komitet uważa, że ta zasada znacznie wykracza poza przepisy art. 17 rozporządzenia (UE) nr 1380/2013, które dotyczą przydziału przez państwa członkowskie uprawnień do połowów. |
| --- | --- |

4.7.

Bruksela, dnia 19 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/174 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/174

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wieloletniego planu odbudowy populacji włócznika śródziemnomorskiego oraz zmiany rozporządzeń (WE) nr 1967/2006 i (UE) 2017/2107”

[COM(2018) 229 final – 2018/0109 (COD)]

(2018/C 440/30)

| Samodzielny sprawozdawca: | Gabriel SARRÓ IPARRAGUIRRE |
| --- | --- |

Samodzielny sprawozdawca:

Gabriel SARRÓ IPARRAGUIRRE

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 2.5.2018 |
| --- | --- |
| Wniosek o konsultację | Rada, 14.5.2018 |
| Podstawa prawna | Art. 43 ust. 2 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 22.5.2018 |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 5.9.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 181/1/3 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 2.5.2018

Wniosek o konsultację

Rada, 14.5.2018

Podstawa prawna

Art. 43 ust. 2 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

22.5.2018

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

5.9.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

181/1/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES zasadniczo popiera wniosek Komisji Europejskiej mający na celu transpozycję do prawa Unii zalecenia 16-05 Międzynarodowej Komisji ds. Ochrony Tuńczyka Atlantyckiego (ICCAT), które ustanawia wieloletni plan odbudowy populacji włócznika śródziemnomorskiego i które dąży do tego, by do 2031 r. biomasa tej populacji mogła osiągnąć poziom odpowiadający maksymalnemu podtrzymywalnemu połowowi przy co najmniej 60-procentowym prawdopodobieństwie realizacji tego celu. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Komitet stwierdza, że Komisja Europejska nie ograniczyła się do transpozycji wspomnianego zalecenia ICCAT, ale wprowadziła również do swojego wniosku szereg punktów, których zalecenie nie uwzględnia, a które mogą postawić flotę europejską w niekorzystnej konkurencyjnie sytuacji względem flot państw trzecich graniczących z Morzem Śródziemnym, takich jak Maroko, Algieria, Tunezja i Turcja, które również zajmują się tego typu połowami. W związku z tym i w celu uniknięcia poważniejszych niż w przypadku innych krajów konsekwencji społeczno-gospodarczych dla przedsiębiorców i pracowników europejskich, EKES nalega, aby współustawodawcy wzięli pod uwagę wspomniane niżej uwagi szczegółowe. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES wzywa Komisję, państwa członkowskie i państwa graniczące z Morzem Śródziemnym do uruchomienia wszystkich niezbędnych środków w celu całkowitego wyeliminowania pławnic, których używanie jest zabronione od 1998 roku, aby uniknąć chwytania i nielegalnej sprzedaży włócznika śródziemnomorskiego, złagodzić wpływ na rynek i zapobiec nieuczciwej konkurencji, jaką stanowi to dla floty stosującej się do norm. |
| --- | --- |

1.3.

2.   Streszczenie wniosku Komisji

| 2.1. | Zważywszy na niepokojącą sytuację włócznika śródziemnomorskiego (Xiphias gladius), ICCAT przyjęła podczas dorocznego posiedzenia w 2016 r. zalecenie 16-05, w którym ustanawia się 15-letni plan odbudowy tego gatunku. W zaleceniu określono zasady ochrony śródziemnomorskiego stada włócznika, zarządzania nim i jego kontroli, tak aby do 2031 r. jego biomasa mogła osiągnąć poziom odpowiadający maksymalnemu podtrzymywalnemu połowowi przy co najmniej 60-procentowym prawdopodobieństwie realizacji tego celu. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Wniosek stanowiący przedmiot niniejszej opinii ma na celu transpozycję do prawa Unii wspomnianego zalecenia, mającego bezpośrednie zastosowanie od 2017 r., aby umożliwić Unii wywiązanie się ze zobowiązań międzynarodowych oraz zapewnić podmiotom gospodarczym pewność prawa w odniesieniu do zasad i obowiązków, którym podlegają. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Główne elementy planu odbudowy są następujące: ustanowienie całkowitego dopuszczalnego połowu na poziomie 10 500 ton, który będzie systematycznie redukowany; ustanowienie minimalnego rozmiaru odniesienia do celów ochrony na 100 cm od początku pyska do rozwidlenia ogona lub dla ryb o masie w relacji pełnej 11,4 kg lub masie 10,2 kg po usunięciu skrzeli i wypatroszeniu; ustanowienie maksymalnej liczby 2 500 haków, które mogą być zanurzone lub zabrane na pokład; 3-miesięczny okres zamknięty od 1 stycznia do 31 marca każdego roku; ograniczenie liczby uprawnionych statków i środki kontroli analogiczne do istniejących w przypadku tuńczyka błękitnopłetwego. |
| --- | --- |

2.3.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES zgadza się co do konieczności transpozycji do prawa Unii zalecenia 16-05 ICCAT, w związku z czym popiera inicjatywę Komisji Europejskiej. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Jednakże Komitet zaobserwował, że wniosek Komisji Europejskiej wykracza poza zalecenie ICCAT i wprowadza nowe wymogi, które nie są w nim zawarte. Mając na uwadze, że przedmiotowa populacja eksploatowana jest nie tylko przez flotę unijną, ale także przez inne kraje graniczące z Morzem Śródziemnym – czy to przez połowy ukierunkowane, jak w przypadku Maroka, Algierii, Tunezji czy Turcji, czy też przez połów przypadkowy – Komitet nie uznaje za stosowne jednostronnego wprowadzenia wspomnianych środków dodatkowych, zważywszy że mogłyby one postawić flotę unijną w niekorzystnej sytuacji i spowodować konsekwencje społeczno-gospodarcze dla podmiotów UE inne niż dla pozostałych krajów uczestniczących w połowach. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.2.1. | W odniesieniu do przyszłych negocjacji Komitet nalega, aby Komisja Europejska współpracowała intensywniej z państwami trzecimi w ramach ICCAT aż do osiągnięcia porozumień, które bez zachwiania konkurencji pomiędzy rybakami przyspieszyłyby odbudowę biomasy i osiągnięcie poziomu odpowiadającego maksymalnemu podtrzymywalnemu połowowi. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.3. | Komitet przypomina Komisji, że używanie pławnic w celu chwytania włócznika śródziemnomorskiego jest zakazane od 1998 r. Mając na uwadze wpływ na stan populacji włócznika śródziemnomorskiego, jaki ma nielegalne użycie przez niektóre podmioty gospodarcze tego zakazanego narzędzia, oraz nieuczciwą konkurencję, jaką stanowi to dla podmiotów gospodarczych stosujących się do norm, EKES domaga się od Komisji, państw członkowskich i państw nadbrzeżnych, by podjęły wszelkie konieczne środki w celu całkowitej eliminacji pławnic. |
| --- | --- |

3.3.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | Artykuł 8, który ustanawia ograniczenie zdolności połowowej w zależności od rodzaju narzędzia, nie jest zawężony do transpozycji treści ustępu 6 zalecenia ICCAT – „W okresie realizacji planu odbudowy stosuje się ograniczenie zdolności połowowej. W 2017 r. CPC (1) ograniczą liczbę swoich statków rybackich uprawnionych do połowu włócznika śródziemnomorskiego do średniej rocznej liczby ich statków, które poławiały, zatrzymywały na burcie, dokonywały przeładunku, transportu lub wyładunku włócznika śródziemnomorskiego w okresie 2013–2016. Jednakże CPC mogą zdecydować o użyciu liczby swoich statków, które poławiały, zatrzymywały na burcie, dokonywały przeładunku, transportu lub wyładunku włócznika śródziemnomorskiego w 2016 r., jeśli liczba ta jest mniejsza od średniej rocznej liczby statków w okresie 2013–2016. Ten limit stosuje się w zależności od rodzaju narzędzia dla statków łowczych – lecz ogranicza go do opcji, która pozwala uzyskać mniejszą liczbę statków. W związku z tym Komitet zaleca zastosowanie dosłownego zapisu ustępu 6 zalecenia 2016-05 ICCAT. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES przewiduje, że zapis art. 10 ust. 2 może spowodować niejasności, gdyż może zostać zinterpretowany jako całkowity zakaz użycia takli, podczas gdy w rzeczywistości celem zalecenia ICCAT jest unikanie chwytania młodych osobników włócznika, które mogłyby zostać złapane na małe haczyki używane przez statki łowiące tuńczyka białego w Morzu Śródziemnym. Dlatego Komitet sugeruje następujący zapis: „W celu ochrony włócznika śródziemnomorskiego stosuje się okres zamknięty dla ukierunkowanych połowów tuńczyka białego w Morzu Śródziemnym (Thunnus alalunga) od dnia 1 października do dnia 30 listopada każdego roku”. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Art. 14 ust. 2 należy do przepisów, w których Komisja jest bardziej restrykcyjna niż przewidziano w zaleceniu ICCAT, ponieważ stanowi on, że „zezwala się na obecność dodatkowych zastępczych nieuzbrojonych 2 500 haków na statkach rybackich odbywających rejsy dłuższe niż 2 dni”. Z kolei ICAAT w ustępie 18 zezwala na uzbrojenie haków. Wniosek Komisji spowodowałby problem operacyjny dla załóg statków, które mają coraz więcej obowiązków do wypełnienia. Dlatego EKES zaleca wyeliminowanie wyrażenia „nieuzbrojonych” ze wspomnianego artykułu oraz użycie treści ustanowionej w samym zaleceniu: „Dla rejsów dłuższych niż 2 dni można zezwolić na obecność na pokładzie drugiego zestawu uzbrojonych haków pod warunkiem że będzie on odpowiednio przymocowany i rozmieszczony na dolnych pokładach, tak aby nie mógł być z łatwością użyty”. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Art. 18 ust. 2 stanowi, że „na potrzeby kontroli nie wolno przerywać przekazywania danych VMS (2) przez statki łowcze upoważnione do aktywnych połowów włócznika śródziemnomorskiego, kiedy przebywają one w porcie”. Komitet szacuje, że wniosek ten może generować niepotrzebne dodatkowe koszty dla rybaków, w związku z czym proponuje – na podstawie art. 18 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 404/2011 z dnia 8 kwietnia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (WE) nr 1224/2009 ustanawiającego wspólnotowy system kontroli w celu zapewnienia przestrzegania przepisów wspólnej polityki rybołówstwa – aby zezwolono na wyłączenie satelitarnego systemu monitorowania statków (VMS) w porcie, pod warunkiem zagwarantowania, że wyłączenie i włączenie VMS nastąpi w tej samej pozycji statku. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | W art. 20 ust. 2 Komisja ponownie wykracza poza postanowienia zalecenia 2016-05 ICCAT. Proponuje obecność obserwatorów naukowych na co najmniej 20 % taklowców prowadzących ukierunkowane połowy pelagiczne włócznika śródziemnomorskiego. Natomiast zalecenie ICCAT stanowi w ustępie 44, że: „każda Strona zapewni obecność krajowych obserwatorów naukowych na co najmniej 5 % swoich taklowców o całkowitej długości większej niż 15 m, prowadzących ukierunkowane połowy pelagiczne włócznika śródziemnomorskiego”. EKES uznaje za nieuzasadnione i niewspółmierne zwiększenie obecności do 20 %, jako że chodzi o statki małych rozmiarów, borykające się z problemami przestrzeni i kosztów, dla których spełnienie wymogu oznaczałoby poważne komplikacje. Ponadto floty państw trzecich nadal mogłyby zabierać obserwatorów jedynie na 5 % statków Dlatego Komitet zaleca utrzymanie obowiązkowych 5 % wymaganych przez ICCAT. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Art. 24 ust. 2 stanowi, że kapitanowie unijnych statków rybackich o długości całkowitej poniżej 12 metrów powinni, co najmniej na cztery godziny przed przewidywanym czasem przybycia do portu, przekazać właściwym organom państwa członkowskiego szereg informacji. W świetle problemów, jakie niniejszy wymóg może w pewnych sytuacjach stanowić dla floty o małej skali, EKES proponuje dodać zdanie, które pozwoli państwom członkowskim na modyfikację 4-godzinnego okresu powiadomienia w szczególnych przypadkach. Przykładowo można zastosować zapis podobny do zawartego w art. 31 ust. 3 rozporządzenia (UE) 2016/1627 w sprawie planu odbudowy zasobów tuńczyka błękitnopłetwego: „W przypadku gdy państwa członkowskie są upoważnione na mocy obowiązującego prawodawstwa unijnego do stosowania okresu powiadomienia krótszego niż okres, o którym mowa w ust. 1 i 2, informacje o szacunkowych ilościach tuńczyka błękitnopłetwego zatrzymanego na statku mogą zostać przekazane w tym obowiązującym terminie przed przybyciem. Jeżeli łowiska znajdują się mniej niż cztery godziny od portu, szacunkowa ilość tuńczyka błękitnopłetwego zatrzymanego na statku może zostać zmieniona w dowolnym momencie przed przybyciem |
| --- | --- |

4.6.

Bruksela, dnia 19 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Umawiające się strony Konwencji ICCAT.

1

(2)  System monitorowania statków.

2

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/177 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/177

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie propagowania sprawiedliwości i przejrzystości dla użytkowników biznesowych korzystających z usług pośrednictwa internetowego”

[COM(2018) 238 final – 2018/0112(COD)]

(2018/C 440/31)

| Sprawozdawca: | Marco VEZZANI |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Marco VEZZANI

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 28.5.2018
  Rada Unii Europejskiej, 22.5.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 114 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 6.9.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 190/0/3 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 28.5.2018

Rada Unii Europejskiej, 22.5.2018

Podstawa prawna

Art. 114 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

6.9.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

190/0/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) przyjmuje z zadowoleniem wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia i uważa go za istotny pierwszy krok w kierunku propagowania sprawiedliwości i przejrzystości dla użytkowników biznesowych korzystających z usług pośrednictwa internetowego. Uważa zwłaszcza że wniosek ten jest bardzo istotny, gdyż po raz pierwszy reguluje relacje B2B związane z handlem elektronicznym, i zaleca jego szybkie zatwierdzenie, tak by wypełnić oczywistą lukę prawną. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Komitet uważa niemniej, że samo rozporządzenie nie rozwiązuje wszystkich problemów jednolitego rynku cyfrowego i nie udziela odpowiedzi na wszystkie pytania. Podstawą rozporządzenia jest de facto przejrzystość, lecz ona sama nie wystarczy do uregulowania rynku cyfrowego, który jest bardzo dynamiczny i złożony, w którym dysproporcję między podmiotami globalnymi a użytkownikami biznesowymi (zwłaszcza MŚP) można wyeliminować jedynie dzięki ustanowieniu wyraźniejszych granic i stosunków między stronami oraz zwalczeniu nadużywania pozycji dominującej. EKES zaleca ponadto jak najszybsze zajęcie się kwestią wymiaru społecznego cyfryzacji poprzez uruchomienie procesów dialogu społecznego. W tej całościowej wizji na taką samą uwagę zasługują kwestie związane z dumpingiem podatkowym, gospodarką i własnością danych, podobnie zresztą jak Komisja postępuje odnośnie do innych dossier. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES zaleca wprowadzenie do rozporządzenia zakazu klauzul parytetu cenowego, które obecnie stanowią przeszkodę w konkurencji, są szkodliwe dla przedsiębiorstw i konsumentów i mogą spowodować, że duże platformy internetowe będą miały pozycję oligopolistyczną lub monopolistyczną. Zasadnicze znaczenie ma to, by konsumenci mogli nabywać towary i usługi po niższych cenach, by przedsiębiorstwa mogły rozwijać skutecznie działalność za pośrednictwem swych własnych stron internetowych i by nowe platformy internetowe mogły się rozwijać i wchodzić w uczciwą konkurencję z już istniejącymi przedsiębiorstwami. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES uważa, że ewentualne zróżnicowane traktowanie (np. ranking) z korzyścią dla określonych przedsiębiorstw (zwłaszcza za opłatą) powinno zostać nie tylko wyjaśnione umownie użytkownikom biznesowym, lecz powinno być również jasne dla konsumentów w chwili szukania produktów lub usług internetowych dzięki ostrzeżeniu typu „reklama sponsorowana”, „reklama płatna” itp. Równie istotne jest powiadomienie użytkowników biznesowych i konsumentów o głównych parametrach tworzenia klasyfikacji, które decydują o plasowaniu użytkowników biznesowych. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Komitet popiera wprowadzenie mechanizmów pozasądowego rozstrzygania sporów, zalecając określenie ujednoliconych kryteriów, które gwarantowałyby niezależność mediatorów. EKES uważa, że izby handlowe, które w skali krajowej już prowadzą skutecznie tę działalność, mogą stanowić odpowiedni punkt odniesienia. Równie istotne jest, by mechanizmy wszczęcia powództw o zaniechanie zachowania naruszającego czyjś prawnie chroniony interes, mające na celu zapobieżenie szkodom dla użytkowników biznesowych lub ich zaprzestanie, były proste, jasne i niedrogie. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES uważa, że unijne obserwatorium gospodarki platform internetowych będzie odgrywać kluczową rolę we wdrażaniu zarówno omawianego rozporządzenia, jak i wszystkich innych inicjatyw legislacyjnych z nim związanych. Nadaje mu to nie tylko dużej wagi technicznej, lecz również politycznej. Komitet przeprowadził rozważania na podstawie rozlicznych opinii w tej dziedzinie i wyraża swą gotowość do wsparcia prac grupy ekspertów przez udział swego delegata w funkcji obserwatora, aby w ten sposób przedstawić koncepcję zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

1.6.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | Platformy i wyszukiwarki internetowe są podstawowym elementem ekosystemu cyfrowego i mają istotny wpływ na jego organizację oraz działanie. W ostatnich latach zyskały one kluczowe znaczenie w rozwoju sieci, proponując nowe modele społeczne i gospodarcze, za pomocą których ukierunkowują one wybory i działania obywateli oraz przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Handel elektroniczny w Europie rośnie w zawrotnym tempie. Obrót ze sprzedaży detalicznej w 2017 r. był szacowany na 602 mld EUR (+14 % w stosunku do roku 2016). Dane te są w pełni zgodne z tendencją wzrostową odnotowaną w poprzednim roku, kiedy wartość sprzedaży wyniosła 530 mld EUR (+15 % w stosunku do roku 2015) (1). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Według Eurostatu (2) w 2016 r. 20 % przedsiębiorstw w UE-28 prowadziło działalność w dziedzinie handlu elektronicznego. Występują jednak duże różnice tego odsetka w zależności od wielkości przedsiębiorstw. Sprzedaż internetową prowadzi 44 % dużych przedsiębiorstw, 29 % średnich i tylko 18 % małych. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | 85 % przedsiębiorstw działających w sektorze handlu elektronicznego korzysta z własnej strony internetowej, niemniej odnotowuje się stały wzrost wykorzystania platform internetowych, których używa 39 % przedsiębiorstw (użytkownicy biznesowi) (3). Jest to spowodowane przez dwa czynniki: rosnące zainteresowanie handlem elektronicznym ze strony MŚP, które postrzegają platformy internetowe jako strategiczne narzędzie zdobywania runku cyfrowego, oraz ogromny rozwój platform współpracy (tzw. sieci społecznościowych), wyznaczających rytm rzeczywistego i wirtualnego życia użytkowników. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Chociaż ponad milion europejskich MŚP korzysta z usług pośrednictwa internetowego, liczba platform świadczących takie usługi jest względnie niewielka. W związku z tym MŚP są całkowicie uzależnione od platform internetowych i wyszukiwarek, a ponadto te platformy i wyszukiwarki mogą podejmować jednostronne działania, które szkodzą prawomocnym interesom przedsiębiorstw i konsumentów. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Według innego badania Komisji nieomal 50 % europejskich przedsiębiorstw działających na platformach internetowych napotyka problemy. Ponadto w 38 % przypadków problemy związane ze stosunkami umownymi pozostają nierozwiązane, podczas gdy 26 % przypadków jest rozwiązywanych, lecz z trudnością (4). |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | W szczególności konsumenci odczuwają pośrednio skutki ograniczenia pełnej i uczciwej konkurencji. Ograniczenie to jest widoczne w wielu sytuacjach: od braku przejrzystości w odniesieniu do plasowania towarów i usług aż po brak możliwości wyboru spowodowany niskim poziomem zaufania przedsiębiorstw do rynku cyfrowego. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Mechanizmy dochodzenia roszczeń przewidziane dla przedsiębiorstw są ograniczone, słabo dostępne i często nieskuteczne. Nieprzypadkowo ogromna większość przedsiębiorstw skupia się na sprzedaży internetowej swoich produktów na terytorium własnego kraju (93 %), głównie z powodu rozdrobnienia przepisów, wskutek którego rozwiązywanie sporów transgranicznych jest długie i żmudne (5). |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Dotychczas prawodawstwo UE skupiało się na określaniu relacji między przedsiębiorstwami a konsumentami w handlu internetowym (B2C), nigdy nie rozwiązując w zdecydowany sposób kwestii dotyczących relacji między przedsiębiorstwami a platformami internetowymi (B2B). |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Z tego względu Komisja włączyła do wniosku w sprawie przeglądu strategii jednolitego rynku cyfrowego (6) inicjatywę uzupełnienia tego aspektu prawodawstwa UE, aby zapewnić sprawiedliwe relacje i przejrzystość oraz uniknąć nadużyć wynikających z luk prawnych lub z rozdrobnienia przepisów w związku z różnymi ustawodawstwami krajowymi. |
| --- | --- |

2.10.

3.   Streszczenie wniosku

| 3.1. | Celem wniosku jest uregulowanie usług pośrednictwa oferowanych przedsiębiorstwom przez platformy internetowe i wyszukiwarki. Dotyczy to również usług aplikacji internetowych oprogramowania (tzw. sklepów z aplikacjami) oraz usług internetowych platform współpracy (tzw. sieci społecznościowe). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Rozporządzenie stosuje się do wszystkich dostawców usług pośrednictwa internetowego (mających siedzibę w UE lub poza UE), pod warunkiem że użytkownicy biznesowi lub użytkownicy z witryną firmy mają siedzibę w UE i że przynajmniej odnośnie do części transakcji oferują oni swoje produkty lub usługi konsumentom europejskim. Konsumenci powinni znajdować się w UE, ale nie muszą mieć miejsca zamieszkania w UE, nie muszą też posiadać obywatelstwa UE. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | W celu zapewnienia sprawiedliwych relacji i przejrzystości te platformy muszą w prosty i jasny sposób informować przedsiębiorstwa o zasadach i warunkach umowy. Ewentualne zmiany należy zgłaszać z co najmniej 15-dniowym wyprzedzeniem. W szczególności wymagane jest udzielenie informacji o sposobach publikacji ogłoszeń oraz o przewidzianych kryteriach zawieszenia lub zakończenia świadczenia usługi. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Ponadto we wniosku wskazuje się, że parametry, które określają plasowanie ogłoszeń lub stron internetowych, mają być przekazywane przedsiębiorcom, nawet jeśli są one płatne. Ewentualne przypadki zróżnicowanego traktowania, w wyniku którego faworyzowane są produkty lub usługi oferowane konsumentom przez dostawcę usług lub przez kontrolowanych przez niego użytkowników biznesowych, muszą być wyjaśnione w zasadach i warunkach umowy. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Aby zapewnić lepszą ochronę praw małych przedsiębiorstw, Komisja przewiduje stworzenie przez dostawców usług internetowych wewnętrznego systemu rozpatrywania skarg. Skargi muszą być rozpatrywane w krótkim terminie, jednoznacznie wskazanym użytkownikom. Ponadto dostawcy będą zobowiązani publikować okresowe sprawozdania na temat liczby, przedmiotu i czasu rozpatrywania skarg, ze wskazaniem podjętych decyzji. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Przewiduje się również system pozasądowego rozstrzygania sporów. W ramach tego systemu firma będzie mogła korzystać z usług mediatora wskazanego wcześniej przez dostawcę usług w warunkach umownych. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Mediatorzy muszą być bezstronni i niezależni. Zachęca się dostawców, aby wspierali powstawanie stowarzyszeń mediatorów, w szczególności rozstrzygających spory o charakterze transgranicznym. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Koszty przestrzegania przepisów poniosą głównie dostawcy usług, natomiast nie będą one obciążać MŚP (7). Wyżej wskazane środki nie wykluczają możliwości skorzystania z drogi sądowej, lecz mają na celu ułatwienie skutecznego i szybkiego rozstrzygania sporów. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Nowe ramy prawne będą monitorowane. W tym celu przewiduje się utworzenie unijnego obserwatorium gospodarki platform internetowych (8), które będzie wspierać Komisję w przeprowadzaniu analizy rozwoju rynku cyfrowego, a także w dokonywaniu oceny stanu wdrożenia i skutków rozporządzenia. Zebrane wyniki zostaną uwzględnione w przeglądzie wniosku dotyczącego rozporządzenia, przeprowadzanym co trzy lata. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | We wniosku ustanawia się prawo do wniesienia przez organizacje bądź stowarzyszenia reprezentujące lub organy publiczne powództwa o zaniechanie zachowania naruszającego czyjś prawnie chroniony interes, aby powstrzymać wszelkie przypadki nieprzestrzegania przez dostawców usług pośrednictwa internetowego wymogów zawartych w omawianym rozporządzeniu lub ich zakazać. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Komisja zachęca dostawców usług internetowych i reprezentujące ich organizacje do opracowania kodeksów postępowania, aby w ten sposób przyczynić się do właściwego stosowania rozporządzenia, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb MŚP. |
| --- | --- |

3.11.

4.   Uwagi ogólne

| 4.1. | EKES był jednym z pierwszych orędowników rozwoju cyfrowego oraz związanych z nim procesów gospodarczych i społecznych. W szczególności, mając świadomość zagrożeń i możliwości związanych z cyfryzacją, Komitet zawsze zachęcał Komisję do określenia bezpiecznych, jasnych, przejrzystych i sprawiedliwych ram jednolitego rynku cyfrowego. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Zgodnie ze swoimi wcześniejszymi opiniami (9) EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji w sprawie propagowania sprawiedliwości i przejrzystości usług pośrednictwa internetowego. W szczególności pozytywnie ocenia elastyczne podejście przyjęte we wniosku, ponieważ konieczne jest ustanowienie czytelnych ram odniesienia, a jednocześnie zapewnienie sprawiedliwej konkurencji w sektorze, który stale się rozwija. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Komitet uważa, że inicjatywa ta ma zasadnicze znaczenie dla ochrony MŚP jako pierwszych użytkowników usług internetowych (10), a także dla stworzenia ram prawnych zapewniających sprawiedliwe relacje i rzeczywistą konkurencję. Równie ważne jest, aby umożliwić MŚP maksymalne wykorzystanie możliwości wzrostu na jednolitym rynku cyfrowym, zarówno za pośrednictwem własnej strony internetowej, jak i za pośrednictwem platform internetowych. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | W związku z tym trzeba uwzględnić, że wejście na rynek cyfrowy jest bardzo złożonym wyzwaniem dla MŚP. Muszą one de facto zmienić swój system produkcji i dystrybucji oraz nabyć nowych specjalistycznych kompetencji i umiejętności, realizując odpowiednie inwestycje, bez których byłyby automatycznie wykluczone z tego rynku, co miałoby również negatywny wpływ na ich wizerunek. W związku z tym konieczne jest wprowadzenie dodatkowych instrumentów, również finansowych, by ułatwić taką transformację. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES uważa, że klauzule parytetu cenowego (zwane również klauzulami najwyższego uprzywilejowania) stanowią obecnie poważną przeszkodę w rozwoju uczciwej i otwartej konkurencji na jednolitym rynku cyfrowym. Klauzule te zobowiązują użytkownika biznesowego do wyznaczenia na określonej platformie internetowej swojej własnej niższej ceny zarówno w stosunku do innych platform internetowych, jak i własnej strony internetowej. Powoduje to poważne zakłócenie na rynku, gdyż ułatwia umocnienie nielicznych istniejących platform internetowych (uniemożliwiając rozwój nowych platform), ogranicza możliwości skorzystania przez konsumentów z niższych cen i związuje użytkownika biznesowego z platformą bez możliwości rozwinięcia swojej własnej sieci dystrybucji bezpośredniej z konsumentami. Po interwencjach organów gwarantujących konkurencję praktyka ta została zakazana w wielu krajach UE (11), co wpłynęło pozytywnie na funkcjonowanie rynku, przynosząc korzyści zarówno przedsiębiorstwom, jak i konsumentom. Z tego względu EKES pragnie, by szybko zakazano takich klauzul w całej UE, być może w związku z omawianym rozporządzeniem. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES wskazuje, że obecnie większość rynku internetowych usług pośrednictwa znajduje się w rękach kilku dużych graczy, w sporej części spoza UE. W związku z tym w fazie wdrażania przepisów należy również monitorować i zapewniać uczciwą konkurencję między platformami internetowymi, a także możliwość wejścia na rynek nowych platform, w szczególności europejskich. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | EKES stwierdza z zadowoleniem, że liczne wnioski i zalecenia przedstawione w jego wcześniejszych opiniach zostały uwzględnione w rozporządzeniu. W szczególności zauważa wyraźne analogie i ciągłość w kwestiach dotyczących przejrzystości i jasności warunków umownych, wyjaśniania parametrów plasowania i ewentualnych przypadków zróżnicowanego traktowania, określenia jednoznacznych mechanizmów rozpatrywania skarg oraz pozasądowego rozstrzygania sporów, zwiększenia odpowiedzialności platform internetowych (kodeksy postępowania) i monitorowania procesów (12). Podkreśla zwłaszcza że w sposób jasny i rozpoznawalny należy przekazywać konsumentom informacje o ewentualnym zróżnicowanym traktowaniu korzystnym dla określonych produktów lub usług (często za opłatą). |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Komitet uważa, że wniosek odpowiednio wpisuje się w szersze ramy prawne jednolitego rynku cyfrowego, którego budowa jest jednak jeszcze wciąż daleka od ukończenia. Unia Europejska ma niższy poziom wyników pod względem liczby użytkowników, przedsiębiorstw i transakcji internetowych niż główni światowi konkurenci. W związku z tym EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie do podjęcia dalszych wysiłków w celu zakończenia procesu tworzenia ram prawnych dla całego sektora handlu elektronicznego, a w szerszym ujęciu dla demokracji elektronicznej, tak aby internet i rynek cyfrowy stały się bezpiecznym miejscem, stwarzającym możliwości dla wszystkich. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Gospodarka oparta na danych jest kluczowym elementem rynku cyfrowego. EKES uważa w szczególności, że własności danych nie można podporządkować wyłącznie uregulowanej umownie zgodzie między dwoma podmiotami. Ponadto przejrzystość informacji, o której mowa we wniosku, nie rozwiązuje kluczowej kwestii wykorzystania takich danych po ich pozyskaniu przez podmiot prywatny. Dlatego też EKES zaleca Komisji, by pilnie zajęła się tą kwestią i ją uregulowała w nadrzędnym interesie użytkowników oraz zgodnie z samą koncepcją gospodarki opartej na danych (13). |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | EKES uważa, że jednolity rynek cyfrowy powinien zapewniać równe warunki wszystkim uczestniczącym w nim podmiotom gospodarczym, zarówno z UE, jak i spoza UE. W związku z tym zaleca Komisji zwalczanie wszelkich nieuczciwych praktyk handlowych, takich jak cyfrowy dumping podatkowy, przez wprowadzenie przepisu, że podatek od zysków powinno się płacić tam, gdzie faktycznie prowadzona jest działalność gospodarcza (14) i że powinien on odpowiadać rzeczywistemu wolumenowi działalności (15). Za przykład można podać fakt, że platforma Airbnb uiściła we Francji w 2015 r. jedynie 69 tys. EUR podatku w porównaniu z ok. 5 mld EUR podatku całego sektora hotelarskiego (16). |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Komitet uważa, że niezbędne jest jak najszybsze ukończenie prac nad ramami prawnymi całego łańcucha handlu elektronicznego, aby stworzyć odpowiednie gwarancje i system ochrony dla wszystkich podmiotów działających na jednolitym rynku cyfrowym (17). W szczególności uważa, że sprawą podstawowej wagi jest stawienie czoła najbardziej spornym aspektom społecznego wymiaru transformacji cyfrowej, takim jak wynagrodzenia, umowy, warunki i czas pracy osób zatrudnionych do obsługi platform cyfrowych (18) lub do świadczenia powiązanych z nimi usług (19). W tym celu zaleca się szybkie uruchomienie procesów europejskiego dialogu społecznego (20). Ponadto zważywszy na rosnącą liczbę aktów prawnych mających uregulować sektor, zaleca się sporządzenie kodeksu praw obywateli w internecie (21). |
| --- | --- |

4.11.

5.   Uwagi szczegółowe

| 5.1. | EKES opowiada się za rozszerzoną definicją pojęcia „dostawców usług pośrednictwa internetowego”. Podejście to jest uzasadnione szybkim i nieprzewidywalnym rozwojem internetu oraz handlu elektronicznego. W związku z tym EKES uważa, że kwestią zasadniczej wagi jest unormowanie sposobów i czasu zarządzania tymi usługami, a nie podmiotów cyfrowych, które je świadczą, gdyż mogą one szybko zmienić swój charakter lub funkcje w związku z szybkim i nieprzewidywalnym rozwojem sieci (22). |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Komitet uważa, że analizowany wniosek wypełnia bardzo istotną lukę w przepisach i ma zasadnicze znaczenie dla rozwiązania problemu rozdrobnienia przepisów w związku ze zróżnicowaniem ustawodawstw krajowych, które to rozdrobnienie obecnie stanowi jedno z głównych źródeł problemów w sporach transgranicznych. Ponadto jest zdania, że wniosek odpowiednio wpisuje się w istniejące ramy prawne jednolitego rynku cyfrowego i w nieliczne obowiązujące przepisy, które obecnie regulują – w mniej lub bardziej bezpośredni sposób – relacje B2B. Kompleksowe ramy prawne oparte na wartościach leżących u podstaw UE mogą zagwarantować szerokie pole manewru instytucjom powołanym do monitorowania przestrzegania przepisów, zapewniając im skuteczność działania. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | EKES opowiada się za publikowaniem przez dostawców usług internetowych głównych parametrów plasowania ogłoszeń i stron internetowych. Zauważa jednak, że inicjatywa ta wymaga ostrożnej realizacji, ponieważ mogłaby sprzyjać oszustwom ze strony użytkowników biznesowych ze szkodą dla innych przedsiębiorstw lub konsumentów, powodując zakłócenia na rynku. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Mediatorzy będą odgrywać kluczową rolę w rozwiązywaniu sporów pozasądowych. EKES uważa, że cechy wymagane od mediatorów oraz sposoby rekrutacji tychże nie zostały całkiem jasno określone, podkreśla różnice między poszczególnymi państwami członkowskimi i zaleca określenie ujednoliconych kryteriów gwarantujących ich niezależność. Proponuje rozważenie możliwości utworzenia europejskiego rejestru zawodowego, aby zwiększyć zaufanie użytkowników biznesowych. Równocześnie proponuje skorzystanie z umiejętności izb handlowych i ich działalności prowadzonej skutecznie w skali krajowej. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | EKES przyjmuje z zadowoleniem wprowadzenie powództw o zaniechanie zachowania naruszającego czyjś prawnie chroniony interes, które mają chronić użytkowników biznesowych. Narzędzie to ma kluczowe znaczenie dla przezwyciężenia czynnika strachu, który często stanowi hamulec dla małych firm w obliczu dużych przedsiębiorstw wielonarodowych działających w sektorze. Uważa w szczególności, że mechanizmy ustanowione w celu wszczęcia takiego powództwa muszą być jasne, proste i niedrogie. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Obserwatorium będzie odgrywało kluczową rolę w monitorowaniu rozwoju rynku cyfrowego oraz prawidłowego i pełnego wdrożenia rozporządzenia. EKES uważa szczególnie, że ekspertów należy wybierać z najwyższą uwagą, gwarantując ich niezależność i bezstronność. Ponadto wyraża swą gotowość do wsparcia prac grupy ekspertów przez udział delegata Komitetu jako obserwatora, aby w ten sposób przyczynić się do przedstawienia koncepcji zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego (23). |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Chociaż instrument rozporządzenia, któremu towarzyszy zharmonizowany system sankcji, jest uznawany za bardziej stosowny, EKES przyjmuje z zadowoleniem zachętę dla dostawców usług internetowych do opracowania kodeksów postępowania, aby zapewnić pełne i prawidłowe wdrożenie przepisów. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Komitet wskazuje, że obecnie wielkie platformy, głównie w Stanach Zjednoczonych, stosują takie praktyki handlowe mające na celu wyeliminowanie z rynku innych podmiotów, jak usługa bezpłatnych przesyłek, przynosząca szkodę przedsiębiorstwom dostarczającym paczki. W perspektywie średnioterminowej takie aspekty mogłyby doprowadzić do powstania oligopolu, przynosząc szkodę zarówno przedsiębiorstwom, jak i konsumentom. W związku z tym wzywa Komisję, aby uważnie czuwała nad tymi procesami. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | EKES uważa, że wniosek ten będzie miał bardzo ważne pośrednie skutki zarówno dla konsumentów – dzięki zaoferowaniu im większej gamy produktów i zwiększeniu konkurencji między przedsiębiorstwami – jak i dla zatrudnienia, które będzie się rozwijać dzięki większej liczbie przedsiębiorstw działających na rynku cyfrowym. W tym celu ważne jest, aby również małe platformy cyfrowe (np. platformy spółdzielni) mogły znaleźć dla siebie niszę na rynku internetowym. |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | EKES ponownie zachęca Komisję i państwa członkowskie do wspierania procesów innowacji cyfrowej za pomocą odpowiednich strategii kształtowania umiejętności cyfrowych połączonych z ukierunkowanymi ścieżkami kształcenia i szkolenia, ze szczególnym uwzględnieniem dzieci i grup w najtrudniejszym położeniu (24). Ponadto jest zdania, że dla podniesienia świadomości użytkowników biznesowych, konieczne jest włączenie organizacji branżowych, by zwrócić uwagę na konkretne szkolenia i je wesprzeć ze szczególnym uwzględnieniem MŚP oraz w pełni wykorzystać możliwości związane z jednolitym rynkiem cyfrowym. |
| --- | --- |

5.10.

Bruksela, dnia 19 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  „European E-commerce Report 2017” [Europejskie sprawozdanie na temat handlu elektronicznego 2017].

1

(2)  Eurostat, „Digital economy and society statistics – enterprises” [Dane statystyczne dotyczące gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego – przedsiębiorstwa], 2018 r.

2

(3)  Eurostat, „Web sales of EU enterprises”, 2018 r.

3

(4)  http://europa.eu/rapid/press-release_IP-18-3372_pl.htm.

4

(5)  Eurostat, „E-commerce statistics” [Dane statystyczne dotyczące handlu elektronicznego], 2017 r.

5

(6)  COM(2017) 228 final.

6

(7)  Zalecenie 2003/361/WE.

7

(8)  Obserwatorium zostanie utworzone zgodnie z decyzją Komisji C(2018)2393. Będzie się ono składać z co najmniej 10 i nie więcej niż 15 niezależnych ekspertów wyłonionych w drodze konkursu publicznego. Eksperci będą sprawować swoją funkcję bezpłatnie przez okres dwóch lat.

8

(9)  Dz.U. C 75 z 10.3.2017, s. 119; Dz.U. C 81 z 2.3.2018, s. 102; Dz.U. C 12 z 15.1.2015, s. 1 i Dz.U. C 271 z 19.9.2013, s. 61.

9

(10)  Dz.U. C 389 z 21.10.2016, s. 50.

10

(11)  Niemcy, Francja, Włochy, Szwecja, Belgia, Austria.

11

(12)  Dz.U. C 75 z 31.5.2017, s. 119 i Dz.U. C 81 z 2.3.2018, s. 102.

12

(13)  Dz.U. C 345 z 13.10.2017, s. 130; Dz.U. C 345 z 13.10.2017, s. 138.

13

(14)  Dz.U. C 75 z 10.3.2017, s. 119.

14

(15)  Dz.U. C 367 z 10.10.2018, s. 73.

15

(16)  http://www.lastampa.it/2016/08/11/esteri/airbnb-in-francia-riscoppia-il-caso-tasse-KfgawDjefZxFdSNydZs8XP/pagina.html

16

(17)  INT/845, „Wpływ sztucznej inteligencji na pracę”, Franca Salis Madinier i Ulrich Samm, 2018 r. (zob. s. 1 niniejszego Dziennika Urzędowego)

17

(18)  Dz.U. C 125 z 21.4.2017, s. 10.

18

(19)  Dz.U. C 75 z 10.3.2017, s. 119.

19

(20)  Dz.U. C 434 z 15.12.2017, s. 30.

20

(21)  Dz.U. C 271 z 19.9.2013, s. 127.

21

(22)  Dz.U. C 75 z 10.3.2017, s. 119.

22

(23)  Decyzja Komisji C(2018) 2393, art. 10.

23

(24)  Dz.U. C 173 z 31.5.2017, s. 45 i Dz.U. C 173 z 31.5.2017, s. 1.

24

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/183 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/183

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Zwalczanie dezinformacji w internecie: podejście europejskie”

[COM(2018) 236 final]

(2018/C 440/32)

| Sprawozdawca: | Martin SIECKER |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Martin SIECKER

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 18.6.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 6.9.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za / przeciw / wstrzymało się) | 121/16/34 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 18.6.2018

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

6.9.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za / przeciw / wstrzymało się)

121/16/34

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Wolność informacji i wypowiedzi to w UE nienaruszalne prawo, jednak można ją też wykorzystywać do obalania zasad Unii w celu uniemożliwiania debaty i krytycznego myślenia – wykorzystywać nie jako narzędzie informowania lub przekonywania, lecz jako oręż. Dezinformację stosuje się jako skrajną formę nadużycia mediów, która zmierza do wywarcia wpływu na procesy społeczne i polityczne i zyskuje szczególną siłę, kiedy jest sponsorowana przez rządy i wykorzystywana w stosunkach międzynarodowych. Obecnie jej jaskrawymi przypadkami są, pośród wielu innych, rosyjska kampania dezinformacyjna wspierana przez państwo, kampania na rzecz brexitu, którą da się nazwać tylko frontalnym atakiem na UE, i ingerencja w wybory w USA. Wszystkie te działania destabilizacyjne budzą poważne obawy w europejskim społeczeństwie obywatelskim. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Wykorzystuje się dzisiaj różnorakie narzędzia i metody, aby podważać wartości europejskie i działania zewnętrzne UE, a także wzmacniać i rozbudzać postawy separatystyczne i nacjonalistyczne, manipulować opinią publiczną i bezpośrednio ingerować w politykę wewnętrzną suwerennych państw i UE jako całości. Ponadto daje się zaobserwować coraz większy wpływ ofensywnych zdolności cybernetycznych i intensywniejsze wykorzystywanie technologii do produkcji broni z myślą o osiągnięciu celów politycznych. Wpływ takich działań często pozostaje niedoceniony (1). |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES zgadza się z Komisją, która apeluje o większą odpowiedzialność ze strony platform mediów społecznościowych. Pomimo ukazania się w ostatnich latach kilku badań i dokumentów programowych autorstwa europejskich specjalistów, komunikat nie przewiduje jednak żadnych obowiązkowych praktycznych kroków w tym kierunku. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Na podstawie dostępnych opracowań UE powinna zapewnić i kontynuować badania w zakresie wpływu dezinformacji w Europie, również poprzez uwzględnienie w przyszłych sondażach Eurobarometru monitorowania odporności Europejczyków na dezinformację. Sondaże te powinny obejmować nie tylko ogólne dane dotyczące fałszywych informacji, lecz także pozwolić określić faktyczną odporność Europejczyków na dezinformację. Komisja nie traktuje sprawy jako naglącej i brakuje jej ambicji, dlatego nie odnosi się do zasadniczych kwestii takich jak systemy wsparcia dla tradycyjnych mediów w celu zagwarantowania podstawowego prawa obywateli do wysokiej jakości wiarygodnych informacji, zbadanie możliwości ustanowienia partnerstw publiczno-prywatnych w celu tworzenia płatnych platform internetowych oferujących bezpieczne i przystępne cenowo usługi online, przestudiowanie możliwości zapewnienia większej przejrzystości algorytmów leżących u podstaw tych systemów internetowych oraz zapewnienia większego nadzoru nad tymi algorytmami, a także zanalizowanie sposobności rozbicia monopoli w celu przywrócenia równych warunków działania dla uczciwej konkurencji, aby zapobiec stopniowemu korumpowaniu społeczeństwa. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES wyraża ubolewanie w związku z tym, że zarówno w komunikacie, jak i w sprawozdaniu grupy ekspertów wysokiego szczebla nie wspomina się o Rosji jako głównym źródle wrogiej dezinformacji skierowanej przeciwko UE. A przecież pierwszym krokiem do rozwiązania każdego problemu jest przyznanie, że takowy istnieje. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Na podstawie rezolucji Parlamentu Europejskiego z dnia 15 czerwca 2017 r. w sprawie platform internetowych i jednolitego rynku cyfrowego (2) Komisja odniosła się do apeli EKES-u o należyte egzekwowanie istniejących przepisów prawnych dotyczących platform internetowych. Ponadto EKES zachęca Komisję do zakończenia dyskusji nad systemem odpowiedzialności prawnej dla platform internetowych i do wdrożenia regulacji, które konkretnie odnosiłyby się do definicji i charakteru tychże platform. Platformy internetowe i sieci społecznościowe powinny zobowiązać się do przestrzegania tych zasad w celu zapewnienia przejrzystości dzięki wyjaśnieniu, w jaki sposób algorytmy dokonują wyboru prezentowanych wiadomości. Należy także zachęcać te podmioty do przedsięwzięcia skutecznych środków z myślą o poprawie widoczności wiarygodnych, rzetelnych informacji i ułatwieniu użytkownikom dostępu do nich. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Jednym z problemów związanych z dezinformacją jest brak możliwości sprawdzenia tożsamości źródeł rozpowszechniających dezinformację w internecie. Działanie w cyberprzestrzeni pod fałszywą tożsamością jest zbyt łatwe – i ogólnie właśnie tak postępują osoby, które działają w sieci w złych zamiarach. Komisja przedstawia kilka propozycji, które zostały określone we wspólnym komunikacie na temat bezpieczeństwa cybernetycznego opublikowanym we wrześniu 2017 r. Problem polega na tym, że propozycje te nie mają wiążącego charakteru. Jeśli rzeczywiście chcemy poczynić postępy w walce z dezinformacją, możemy potrzebować ostrzejszych środków dotyczących identyfikacji w przypadku osób aktywnie działających w internecie. W końcu tak właśnie funkcjonują wysokiej jakości media informacyjne, zgodnie z kodeksem z Bordeaux z 1954 r. uchwalonym przez Międzynarodową Federację Dziennikarzy, który określa bardzo jasne i ścisłe zasady pracy ze źródłami. Nazwy i adresy źródeł zawsze muszą być znane personelowi redakcyjnemu. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES zgadza się z Komisją co do potrzeby ścisłej współpracy społeczności weryfikującej fakty. Podobne sieci już istnieją, w tym jedna działająca w ramach grupy zadaniowej East StratCom. Jednak potrzebują one odpowiedniego finansowania, którego obecnie brakuje. EKES wzywa Komisję oraz państwa członkowskie do pełnego wsparcia wysiłków grupy zadaniowej East StratCom. Powinno to obejmować nie tylko odpowiedni budżet, ale także aktywne zaangażowanie wszystkich państw członkowskich w prace tej grupy – zaangażowanie polegające przede wszystkim na oddelegowaniu ekspertów do grupy zadaniowej East StratCom i tworzeniu punktów kontaktowych. Informacje o stronie internetowej przedstawiającej wyniki pracy tej grupy zadaniowej (3) powinny być przekazywane bardziej aktywnie, aby podnieść w UE społeczną świadomość tych zagrożeń. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Streszczenie komunikatu Komisji

| 2.1. | Dobrze funkcjonujący, wolny i pluralistyczny ekosystem informacyjny, oparty na wysokich standardach zawodowych, jest niezbędny do prowadzenia zdrowej demokratycznej debaty. Komisja jest czujna na zagrożenia dla naszych otwartych i demokratycznych społeczeństw stwarzane przez dezinformację. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Komisja zamierza przedstawić kompleksowe podejście, które ma na celu reagowanie na te zagrożenia poprzez promowanie ekosystemów cyfrowych (4) opartych na przejrzystości i uprzywilejowaniu dostępu do informacji wysokiej jakości, umożliwienie obywatelom skuteczniejszej obrony przed dezinformacją oraz ochronę naszych demokracji i procesów decyzyjnych. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Komisja wzywa wszystkie zainteresowane podmioty, by dołożyły starań w celu właściwego rozwiązania problemu dezinformacji. Uważa, że proponowane działania, o ile zostaną skutecznie wdrożone, przyczynią się w istotny sposób do zwalczania dezinformacji w internecie. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Komisja określa trzy główne przyczyny problemu (tworzenie dezinformacji, nagłośnienie w mediach społecznościowych i innych mediach internetowych, rozpowszechnienie przez użytkowników platform internetowych) i przedstawia szereg propozycji rozwiązań w pięciu obszarach polityki:






  — | stworzenie bardziej przejrzystego, godnego zaufania i odpowiedzialnego ekosystemu internetowego, |
| --- | --- | --- |

2.4.

—

stworzenie bardziej przejrzystego, godnego zaufania i odpowiedzialnego ekosystemu internetowego,

| — | bezpieczne i odporne procesy wyborcze, |
| --- | --- |

—

bezpieczne i odporne procesy wyborcze,

| — | wspieranie edukacji i umiejętności korzystania z mediów, |
| --- | --- |

—

wspieranie edukacji i umiejętności korzystania z mediów,

| — | wsparcie dla wysokiej jakości dziennikarstwa jako istotnego elementu demokratycznego społeczeństwa, |
| --- | --- |

—

wsparcie dla wysokiej jakości dziennikarstwa jako istotnego elementu demokratycznego społeczeństwa,

| — | zwalczanie wewnętrznych i zewnętrznych zagrożeń wynikających z dezinformacji poprzez komunikację strategiczną. |
| --- | --- |

—

zwalczanie wewnętrznych i zewnętrznych zagrożeń wynikających z dezinformacji poprzez komunikację strategiczną.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Wzrost zorganizowanej dezinformacji za sprawą różnych podmiotów państwowych i niepaństwowych stanowi realne zagrożenie dla demokracji. Destabilizujące siły obejmują rządy państw większych niż jakiekolwiek państwo członkowskie Unii. Jeżeli Unia chce przeciwdziałać temu zagrożeniu, to jest ona odpowiednim partnerem do działania, ponieważ w przeciwieństwie do któregokolwiek z państw członkowskich posiada masę krytyczną i zasoby, stawiające ją w wyjątkowej pozycji, dzięki której może stworzyć i wdrożyć strategie i polityki służące rozwiązaniu tej złożonej kwestii. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Prawidłowe funkcjonowanie demokracji zależy od dobrze poinformowanych obywateli, dokonujących świadomych wyborów na podstawie wiarygodnych faktów i zaufanych opinii. Kluczową rolę w tym względzie odgrywa system niezależnych, wiarygodnych i przejrzystych przedsiębiorstw medialnych, w którym specjalna pozycja przypada nadawcom publicznym. Przedsiębiorstwa te zatrudniają dużą liczbę wykwalifikowanych pracowników, którzy zbierają, weryfikują, oceniają, analizują i interpretują nowe źródła w celu zabezpieczenia pewnego poziomu jakości i rzetelności publikowanych informacji. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Istnieje różnica między fałszywymi informacjami a dezinformacją. Fałszywe informacje są znane w historii od dawna: jest to uniwersalny termin obejmujący plotki, propagandę wojenną, mowę nienawiści, sensacje, kłamstwa, wybiórcze wykorzystywanie faktów itp. Piętnastowieczny wynalazek prasy drukarskiej umożliwił rozpowszechnianie (fałszywych) informacji na większą skalę, a ich zasięg geograficzny zwiększył się jeszcze bardziej po wprowadzeniu znaczka pocztowego w 1840 r. Technologie cyfrowe i internet zniosły ostatnie bariery hamujące nieograniczoną dystrybucję. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Dezinformację definiuje się jako możliwe do zweryfikowania nieprawdziwe lub wprowadzające w błąd informacje, tworzone, przedstawiane i rozpowszechniane w celu uzyskania korzyści gospodarczych lub wprowadzenia w błąd opinii publicznej, które mogą wyrządzić szkodę procesom demokratycznym i wpłynąć na wybory, stanowiąc poważne zagrożenie dla społeczeństwa (5). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Łańcuch dezinformacji składa się z wielu różnych podmiotów: tych, którzy ją tworzą, tych, którzy ją konsumują, oraz z platform internetowych odgrywających w całym tym procesie nadrzędną rolę poprzez ułatwianie rozpowszechniania dezinformacji.
  Ci, którzy ją tworzą (m.in. rządy, instytucje religijne, koncerny, partie polityczne, organizacje ideologiczne), robią to z różnych przyczyn (aby wpłynąć na opinię publiczną i manipulować nią, potwierdzić swoją domniemaną wyższość, osiągnąć lub zwiększyć zyski, zdobyć władzę, wywołać nienawiść, uzasadnić wykluczenie itp.).
  Ci, którzy ją rozpowszechniają (w szczególności platformy internetowe, lecz również media tradycyjne), robią to z różnych przyczyn, w tym w celu uzyskania korzyści finansowych lub dopuszczenia się celowej manipulacji.
  Ci, którzy konsumują dezinformację (użytkownicy internetu), często nie są wystarczająco krytycznymi konsumentami, w związku z czym są oni następnie celowo manipulowani przez platformy internetowe. Pośredniczące firmy technologiczne takie jak Twitter, Google i Facebook (aby wymienić tylko kilka z nich) ułatwiają nieograniczone i niekontrolowane udostępnianie treści na platformach internetowych w zamian za gromadzenie danych prywatnych umożliwiających tym platformom osiąganie olbrzymich zysków dzięki mikroukierunkowanej reklamie, dostarczającej indywidualnie dostosowany przekaz reklamowy ściśle określonym grupom docelowym. Niewiedza konsumentów w kwestii samoobrony cyfrowej przyczynia się do pogłębienia tego problemu. |
| --- | --- |

3.5.

Ci, którzy ją tworzą (m.in. rządy, instytucje religijne, koncerny, partie polityczne, organizacje ideologiczne), robią to z różnych przyczyn (aby wpłynąć na opinię publiczną i manipulować nią, potwierdzić swoją domniemaną wyższość, osiągnąć lub zwiększyć zyski, zdobyć władzę, wywołać nienawiść, uzasadnić wykluczenie itp.).

Ci, którzy ją rozpowszechniają (w szczególności platformy internetowe, lecz również media tradycyjne), robią to z różnych przyczyn, w tym w celu uzyskania korzyści finansowych lub dopuszczenia się celowej manipulacji.

Ci, którzy konsumują dezinformację (użytkownicy internetu), często nie są wystarczająco krytycznymi konsumentami, w związku z czym są oni następnie celowo manipulowani przez platformy internetowe. Pośredniczące firmy technologiczne takie jak Twitter, Google i Facebook (aby wymienić tylko kilka z nich) ułatwiają nieograniczone i niekontrolowane udostępnianie treści na platformach internetowych w zamian za gromadzenie danych prywatnych umożliwiających tym platformom osiąganie olbrzymich zysków dzięki mikroukierunkowanej reklamie, dostarczającej indywidualnie dostosowany przekaz reklamowy ściśle określonym grupom docelowym. Niewiedza konsumentów w kwestii samoobrony cyfrowej przyczynia się do pogłębienia tego problemu.

| 3.6. | Przedsiębiorstwa technologiczne, o których mowa, ponoszą wspólną odpowiedzialność, ponieważ odgrywają nadrzędną rolę w tym procesie. Nie postrzegają one siebie jako wydawców, lecz „tylko” jako platformy internetowe, które rozpowszechniają informacje i inne treści stworzone przez uznane media, bez konieczności ponoszenia kosztów tworzenia treści w postaci zatrudniania redakcji. Treści są rozpowszechniane z innych źródeł bez zweryfikowania, oceny, analizy czy interpretacji publikowanych materiałów. „Google to nie »tylko« platforma. Tworzy, kształtuje i fałszuje to, jak widzimy świat” – tak brzmiał jeden z wniosków zawartych w artykule pt. „The great Brexit robbery: how our democracy was hijacked” opublikowanym w The Guardian. Przeanalizowano w nim, w jaki sposób „podejrzane globalne działania prowadzone przez [...] różnorodnych zwolenników wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z UE wpłynęły na wynik referendum unijnego”. Ponieważ dezinformacja i wiarygodne wiadomości są przedstawiane obok siebie bez wyraźnego rozróżnienia, użytkownicy mają trudność z oddzieleniem jednych od drugich. Tak więc firmy technologiczne powinny koncentrować się przede wszystkim na zapewnieniu przejrzystości odnośnie do przepisów i danych. Szczególnie ważna jest przejrzystość powiązań między polityką przychodów z reklam prowadzoną przez platformy a szerzeniem dezinformacji. (W tym kontekście należy ściśle monitorować bieżące negocjacje w sprawie kodeksu postępowania w zakresie dezinformacji, który powinien był zostać opublikowany do końca lipca 2018 r.). |
| --- | --- |

3.6.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | Pomimo różnorodności przekazów, kanałów, narzędzi, poziomów, ambicji i celów taktycznych oraz niezależnie od szybkości, z jaką dezinformacja dostosowuje się do nowych warunków, strategicznym celem kampanii dezinformacyjnych jest podważanie demokracji liberalnej oraz szerzenie i zwiększanie nieufności wobec wiarygodnych źródeł informacji, geopolitycznego kierunku danego kraju i wobec działalności organizacji międzyrządowych. Dezinformację wykorzystuje się do eksploatowania i potęgowania podziałów między różnymi grupami społeczno-gospodarczymi z uwagi na narodowość, rasę, dochody, wiek, wykształcenie i zawód. Oprócz dobrze znanych form takich jak środki przekazu, wykorzystywanie platform internetowych, masowe e-maile itp. istnieją też inne, np. agencje PR, lobbyści, ośrodki analityczne, organizacje pozarządowe, podmioty wpływające na opinię elit, polityka partyjna, społeczności ekspertów, działania kulturalne oraz europejskie ruchy skrajnej prawicy i lewicy, które w zamian otrzymują płatności za pośrednictwem różnorakich „niezależnych” trustów publicznych czy kont bankowych offshore itd. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Rosyjski rząd wykorzystuje w swoich kampaniach dezinformacyjnych szeroki wachlarz narzędzi i instrumentów, jak to stwierdziły już Parlament Europejski (6), Komisja Europejska (7) i Rada Europejska (8). Kampanie te należy traktować niezwykle poważnie. Stanowią one część rosyjskiej doktryny wojskowej i są akceptowane przez najwyższe szczeble w najważniejszych rosyjskich mediach państwowych. Mają bezpośrednio na celu podważenie liberalnej demokracji, państwa prawnego i praw człowieka, a także uciszenie instytucji, organizacji międzyrządowych, polityków i obywateli, którzy bronią tych wartości (9). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Żyjemy w epoce silnej polaryzacji stosunków politycznych i demokratycznych. Według ośrodków analitycznych, takich jak Freedom House, Economist Intelligence Unit itd., od kryzysu gospodarczego w 2008 r. demokracja znajduje się pod rosnącą presją. Jedną z konsekwencji tego jest nowy typ przywództwa politycznego, którego profil stanowi zerwanie z demokratyczną tradycją budowaną w Europie w ciągu ostatnich 70 lat. W miejsce demokratycznie wybranego liberalnego przywództwa mamy do czynienia z coraz większą liczbą osób sprawujących władzę „silnej ręki”, których wyborowi towarzyszą wnikliwe pytania o integralność procesów, które ich wyłoniły. Znaliśmy ten rodzaj przywództwa z miejsc pozostających poza sferą wpływów UE, takich jak Rosja i Chiny. Jednakże wraz z wyborem przedstawicieli w rodzaju Trumpa, Erdogana i „nieliberalnych demokratów” wyłonionych w państwach członkowskich UE – z których wszyscy stali się słynni z powodu swoich preferencji do dezinformacji, pogardy dla demokracji i nadszarpniętych stosunków z państwem prawnym – zjawisko to staje się bardzo głośne i niezwykle bliskie. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Odpowiednio funkcjonująca demokracja zależy od dobrze poinformowanych obywateli, dokonujących świadomych wyborów na podstawie wiarygodnych faktów i zaufanych opinii, jednak „wiarygodność” i „zaufanie” to pojęcia, które dla współczesnego społeczeństwa nie są już tak oczywiste. W tego rodzaju mocno spolaryzowanym klimacie społecznym charakteryzującym się nadmiarem informacji ludzie są bardzo podatni na dezinformację, co sprawia, że stosunkowo łatwo można manipulować ich zachowaniem. Mieliśmy już okazję obserwować tego rodzaju skutecznie przeprowadzone działania destabilizacyjne podczas wyborów powszechnych w różnych państwach członkowskich oraz w trakcie innych wydarzeń, na przykład w czasie kampanii przed referendum na temat brexitu, kampanii dezinformacyjnych dotyczących napaści na Krym i Ukrainę oraz ataku na lot nr MH 17 Malaysian Airlines za pomocą rosyjskiego systemu rakietowego BUK w 2014 r., w którym zginęli wszyscy obecni na pokładzie w liczbie 298. Zachęca się Komisję do poszukiwania bardziej proaktywnych sposobów edukowania społeczeństwa na temat zagrożeń, jakie niosą z sobą kampanie dezinformacyjne, ataki cybernetyczne, oraz na temat ogólnego wpływu działań prowadzonych z zewnątrz na społeczeństwo. Można by np. wzorować się na środkach przedsięwziętych niedawno w innych krajach i zapewnić obywatelom łatwo dostępne i atrakcyjne informacje na temat pilnych kwestii dotyczących cyberbezpieczeństwa, w tym wskazówki i przykłady sprawdzonych rozwiązań w zakresie najlepszych sposobów ochrony codziennego otoczenia cyfrowego. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES zgadza się z Komisją, że, biorąc pod uwagę złożoność kwestii i szybkie tempo rozwoju sytuacji w środowisku cyfrowym, wszelkie działania polityczne powinny być kompleksowa, stale oceniać zjawisko dezinformacji i dostosowywać cele polityczne w świetle jej ewolucji. Nie istnieje jedno rozwiązanie, które pozwoliłoby sprostać wszystkim wyzwaniom, lecz powstrzymanie się od działań nie jest wyjściem. Propozycje Komisji to krok we właściwym kierunku, ale konieczne są dalsze, bardziej skuteczne działania. Zwalczaniu dezinformacji powinny przyświecać przejrzystość, różnorodność, wiarygodność i pluralizm, przy jednoczesnej ochronie wolności słowa i innych praw podstawowych. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Rosja wydaje się być szczególnie aktywna w zakresie dezinformacji i wojny hybrydowej przeciwko Zachodowi, ze szczególnym uwzględnieniem UE. Aby temu przeciwdziałać, pilnie potrzebujemy bardziej przejrzystego, godnego zaufania i odpowiedzialnego ekosystemu internetowego. EKES zaleca korzystanie z publikacji pt. „The Prague Manual” – badania ufundowanego przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych Królestwa Niderlandów i Międzynarodowy Fundusz Wyszehradzki, dającego jasny obraz wrogiej rosyjskiej działalności wywrotowej w UE i zagrożenia, jakie stanowi to dla demokracji. Mimo że niektóre państwa członkowskie wciąż wątpią w istnienie takiego zagrożenia lub nawet przyczyniają się do jego rozprzestrzeniania, w badaniu jasno ocenia się, że podjęcie przez Unię działań jest absolutną koniecznością. Badanie przedstawia konkretne propozycje dotyczące opracowania i wdrożenia strategii przeciwdziałania wrogim i wywrotowym wpływom. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Rola platform internetowych w zakresie dezinformacji jest moralnie naganna. W stosunkowo krótkim czasie platformy te znacząco rozwinęły swego rodzaju funkcję użyteczności publicznej podobną do tej, jaką w przeszłości pełniły przedsiębiorstwa telefoniczne, rozgłośnie radiowe i telewizyjne oraz prasa. Aby móc korzystać z „darmowych” usług serwisów platform internetowych, użytkownicy płacą swoimi danymi osobowymi, które umożliwiają platformom sprzedawanie ogromnej ilości mikroukierunkowanych reklam, jak ilustruje przypadek Cambridge Analytica. Ten wypaczony (jeśli chodzi o prywatność) model pozyskiwania przychodów jest dla platform zbyt opłacalny, żeby zrzekły się go dobrowolnie. Pojawiły się opinie sugerujące, że platformy takie jak Facebook również powinny oferować wiarygodne, dobrze działające „facebookowe” usługi, które wymagałyby od użytkowników uiszczania przystępnej kwoty pieniężnej w zamian za gwarancję poszanowania ich prywatności. Pojawia się pytanie, czy potencjalni użytkownicy nadal wystarczająco wierzą w wiarygodność i uczciwość portali takich jak Facebook i mają do nich zaufanie po tym, jak stojące za nim przedsiębiorstwo musiało tłumaczyć się ze swojego postępowania przed Senatem USA. Aby zwiększyć publiczne zaufanie do platform internetowych i chronić obywateli przed tego rodzaju nadużyciem, w tym przed nieodpowiednim postępowaniem z danymi osobowymi oraz przed ich udostępnianiem, platformy te muszą podlegać regulacjom, jak wskazano wcześniej w przyjętym w 2016 r. kodeksie postępowania dotyczącym nielegalnego nawoływania do nienawiści w internecie, w ogólnym rozporządzeniu o ochronie danych bądź w dyrektywie w sprawie bezpieczeństwa sieci i informacji. Jednakże zaproponowana przez Komisję samoregulacja jest jedynie pierwszym krokiem w tym względzie i powinny jej towarzyszyć dalsze środki podjęte przez Komisję. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Andrew Keen, brytyjski przedsiębiorca i pisarz, który znany jest jako antychryst internetu, opublikował cztery bardzo krytyczne książki na temat rozwoju internetu. Nie jest on przeciwny internetowi lub mediom społecznościowym, ale uważa, że istotą problemu są działania dużych firm technologicznych mające na celu gromadzenie szczególnie chronionych informacji dotyczących osób. Prywatność jest bardzo cennym dobrem określającym, kim jesteśmy. Tzw. darmowy model biznesowy – w ramach którego nie płacimy pieniędzmi, ale rezygnacją z naszej prywatności – zniszczy naszą prywatność. Keen przedstawia analogię z XIX wiekiem, kiedy to rewolucja przemysłowa spowodowała zmiany w skali, którą można porównać ze skalą zmiany wywoływanej obecnie przez rewolucję cyfrową. Kiedy zmiana określana jest jako rewolucja, to zazwyczaj pociąga za sobą poważne problemy. W XIX wieku udało nam się rozwiązać te problemy przy pomocy takich narzędzi jak innowacje, regulacje, wybory konsumentów, powództwo cywilne i edukacja. W swym przesłaniu Keen wskazuje, że możemy dokonać tego ponownie przy pomocy ludzkiej – nie sztucznej – inteligencji. Musimy przy tym wykorzystać wszystkie zasoby, których użyliśmy do powstrzymania poprzedniej rewolucji, aby zapewnić kontrolę nad rewolucją cyfrową i zapobiec jej dominacji nad nami. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Na podstawie dostępnych opracowań UE powinna zapewnić i kontynuować badania w zakresie wpływu dezinformacji w Europie, również poprzez uwzględnienie w przyszłych sondażach Eurobarometru monitorowania odporności Europejczyków na dezinformację. Sondaże te powinny obejmować nie tylko ogólne dane dotyczące fałszywych informacji, lecz także pozwolić określić faktyczną odporność Europejczyków na dezinformację. Komisja nie traktuje sprawy jako naglącej i brakuje jej ambicji, dlatego nie odnosi się do zasadniczych kwestii takich jak systemy wsparcia dla tradycyjnych mediów w celu zagwarantowania podstawowego prawa obywateli do wysokiej jakości wiarygodnych informacji, zbadanie możliwości ustanowienia partnerstw publiczno-prywatnych w celu tworzenia płatnych platform internetowych oferujących bezpieczne i przystępne cenowo usługi online, przestudiowanie możliwości zapewnienia większej przejrzystości algorytmów leżących u podstaw tych systemów internetowych oraz zapewnienia większego nadzoru nad tymi algorytmami, a także zanalizowanie sposobności rozbicia monopoli w celu przywrócenia równych warunków działania dla uczciwej konkurencji, aby zapobiec stopniowemu korumpowaniu społeczeństwa. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Na przykład rozważenie możliwości stworzenia platformy internetowej opartej na partnerstwie publiczno-prywatnym gwarantującym użytkownikom prywatność mogłoby okazać się rentowne. Tego rodzaju platforma europejska z Komisją jako współfinansującym partnerem publicznym mogłaby stanowić bardzo atrakcyjną i obiecującą propozycję stanowiącą alternatywę dla maszyny manipulacyjnej Marka Zuckerberga i innych dużych monopoli prywatnych i komercyjnych z USA i Chin. Taka platforma powinna gwarantować poszanowanie prywatności swoich użytkowników. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | W gospodarce rynkowej wszystko ma swoją cenę, ale zgodnie z przedstawioną alternatywą walutą byłyby tu pieniądze, a nie prywatność. Większość wymaganego budżetu na tę quasi-publiczną usługę można by finansować z wpływów podatkowych, tak jak się to dzieje w przypadku wszystkich usług publicznych. Aby sfinansować pozostałą część budżetu, użytkownicy musieliby płacić względnie niewielką kwotę pieniędzy w celu ochrony ich prywatności przed niezaspokojonym apetytem na dane osobowe obecnych platform „społecznych”. Jeśli Unia i rządy krajowe państw członkowskich oficjalnie zadeklarowałyby taką platformę jako preferowanego partnera i wykorzystały ją jako alternatywę dla obecnych drapieżników pożerających dane, to dysponowałaby ona ekonomią skali konieczną, by móc konkurować z podmiotami działającymi obecnie na rynku. UE mogłaby również wykorzystać istniejące wyszukiwarki internetowe gwarantujące pełną prywatność jako swoich preferowanych partnerów, zainstalować je jako aplikacje domyślne na wszystkich komputerach wykorzystywanych przez instytucje Unii oraz zalecić je jako aplikacje domyślne instytucjom rządowym państw członkowskich. Komisja mogłaby również odgrywać bardziej proaktywną rolę i zbadać możliwości regulacyjne odnoszące się do algorytmów oraz rozbijania monopoli. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Mimo że weryfikacja faktów nie stanowi rozwiązania problemu, to ma ona duże znaczenie. Służy jako pierwszy krok do zrozumienia, ujawnienia i analizy dezinformacji, co jest konieczne do opracowania dalszych środków zaradczych. Dużego wysiłku wymaga również pozyskanie uwagi większej grupy odbiorców, ponieważ nie każdy korzysta z platform społecznościowych czy nawet internetu. Dotarcie do mieszkańców odległych regionów może być szczególnie trudne. Ważna jest widoczność w mediach. Telewizja jest wciąż najbardziej powszechnym źródłem informacji dla ludzi, zatem regularna emisja programów objaśniających przypadki dezinformacji w językach narodowych może znacząco przyczynić się do zwiększenia świadomości społecznej tego problemu. Jest istotne, aby proces weryfikacji faktów był prowadzony przez profesjonalistów w celu uniknięcia błędów, które pojawiły się ostatnio przy pierwszej próbie podjętej przez Komisję. Problemom takim można zapobiec poprzez współpracę z wydawnictwami i organizacjami medialnymi, których dziennikarze są zaangażowani w weryfikację faktów. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Jednym z problemów związanych z dezinformacją jest brak możliwości sprawdzenia tożsamości źródeł rozpowszechniających dezinformację w internecie. Działanie w cyberprzestrzeni pod fałszywą tożsamością jest zbyt łatwe – i ogólnie właśnie tak postępują osoby, które działają w sieci w złych zamiarach. Komisja przedstawia kilka propozycji, które zostały określone we wspólnym komunikacie na temat bezpieczeństwa cybernetycznego opublikowanym we wrześniu 2017 r. Problemem jest to, że propozycje te nie są obowiązkowe – użytkownicy mogą wybrać, że chcą nawiązywać kontakty na platformach internetowych jedynie z osobami, które podały swoje dane osobowe, Komisja będzie promowała dobrowolne korzystanie z systemów bezpiecznej identyfikacji dostawców informacji itd. Oczywiście potencjalnie może dojść do konfliktu interesów pomiędzy zachowaniem prywatności a pełną kontrolą, więc należy umożliwić zachowanie anonimowości podczas biernego przeglądania internetu. Jeśli jednak rzeczywiście chcemy poczynić postępy w walce z dezinformacją, być może będziemy potrzebowali ostrzejszych środków dotyczących identyfikacji w przypadku osób aktywnie działających w internecie. Ostatecznie, zgodnie z kodeksem z Bordeaux z 1954 r., uchwalonym przez Międzynarodową Federację Dziennikarzy, który określa jasne i ścisłe zasady pracy ze źródłami, to właśnie jest sposób funkcjonowania wysokiej jakości mediów informacyjnych. Czasami istnieją uzasadnione przyczyny, dla których tradycyjne organizacje zapewniające wysokiej jakości media informacyjne publikują informacje z anonimowego źródła, jednak zawsze zamieszczają adnotację, że nazwisko i adres źródła są znane redakcji. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Technologie nie są ani „złe”, ani „dobre” – są neutralne. Mogą być używane w dobry lub zły sposób, ale to jest zależne od wyborów ludzi z nich korzystających. Nowo powstające technologie, takie jak te wykorzystywane obecnie w sztuce dezinformacji, mają również potencjał do odgrywania kluczowej roli w jej zwalczaniu. Dlatego też EKES z zadowoleniem przyjmuje wyrażony przez Komisję zamiar pełnego wykorzystania planu prac programu „Horyzont 2020” oraz jego następcy, programu „Horyzont Europa”, do uruchomienia w przyszłości badań i technologii takich jak sztuczna inteligencja, technologia łańcucha bloków i algorytmy w celu lepszej identyfikacji źródeł, weryfikowania wiarygodności informacji oraz oceny trafności i jakości źródeł danych. Jednakże kluczowe znaczenie przypada szczegółowym analizom innych możliwości finansowania na rzecz przeciwdziałania dezinformacji, ponieważ większość inicjatyw nie ma zastosowania do programów „Horyzont”. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Bezpieczne i odporne procesy wyborcze są podstawą demokracji w UE, ale ich bezpieczeństwa i odporności nie można już zagwarantować. W ostatnich latach podczas wyborów w co najmniej 18 krajach wykryto działania manipulacyjne i dezinformacyjne w internecie, a taktyka dezinformacji przyczyniła się do ogólnego spadku wolności internetu przez siódmy rok z rzędu. EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywy Komisji podjęte w celu określenia najlepszych praktyk w zakresie rozpoznawania zagrożeń dla procesu wyborczego związanych z cyberatakami i dezinformacją oraz ich łagodzenia i zarządzania nimi z myślą o wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2019 r. |
| --- | --- |

4.15.

| 4.16. | Umiejętności cyfrowe i umiejętności w zakresie korzystania z mediów, jak również edukacja obywatelska to kluczowe elementy służące zwiększeniu odporności społecznej, uwzględniając w szczególności, że licznie obecni na platformach internetowych młodzi ludzie są podatni na dezinformację. Za politykę edukacyjną odpowiedzialny jest rząd, dlatego zadanie organizowania tego na wszystkich szczeblach krajowego systemu edukacji oraz przeszkolenie nauczycieli w tym zakresie spoczywa na rządach krajowych. Niestety rządy w swoich programach politycznych rzadko w ramach krajowego systemu edukacji nadają istotną pozycję edukacji w zakresie umiejętności korzystania z mediów i z informacji. Należy to poprawić w pierwszej kolejności, jednak umiejętność korzystania z mediów i z informacji wykracza poza system edukacji. Należy ją promować i poprawiać we wszystkich grupach społecznych, bez względu na wiek. Pewną rolę w tych obszarach powinny odgrywać organizacje pozarządowe. W całej Europie działa już wiele takich organizacji, ale większość z nich funkcjonuje na małą skalę i nie ma koniecznego zasięgu. Lukę tę mogłyby wypełnić krajowe inicjatywy współpracy pomiędzy organizacjami pozarządowymi a rządami krajowymi. |
| --- | --- |

4.16.

| 4.17. | Wysokiej jakości media informacyjne oraz wiarygodne dziennikarstwo odgrywają ważną rolę w zapewnianiu obywatelom rzetelnych i zróżnicowanych informacji. Te tradycyjne media borykają się z problemami finansowymi, ponieważ platformy rozpowszechniają treści stworzone przez tradycyjne media bez zwracania poniesionych przez nie kosztów, a następnie przejmują ich zyski przez sprzedaż reklam. Wskazane byłoby dojście do szybkiego porozumienia w sprawie unijnej reformy prawa autorskiego, aby poprawić sytuację wydawców i zagwarantować, że posiadacze praw będą wynagradzani za swoją pracę, jeżeli jej owoce są wykorzystywane przez innych w celach komercyjnych. Ponadto zaleca się poszukiwanie rozwiązań w celu rozszerzenia zakresu zapowiedzianej przez Parlament Europejski we wrześniu 2018 r. inicjatywy w sprawie europejskiego finansowania przeznaczonego konkretnie na wsparcie dziennikarstwa śledczego w UE. Silna i wiarygodna prasa jest podstawą odpornej i dającej się obronić demokracji, w której nadal docenia się wartości prawdy i rozliczalności. Finansowanie jest szczególnie ważne dla mniejszych środków przekazu, które często stają w obliczu powództw i dokuczliwych roszczeń mających na celu ich zamknięcie. |
| --- | --- |

4.17.

| 4.18. | Aby zwalczać wewnętrzne i zewnętrzne zagrożenia wynikające z dezinformacji, Komisja powołała w 2015 r. grupę zadaniową East StratCom, mającą skupiać się na aktywnej komunikacji strategicznej dotyczącej polityk Unii w celu przeciwdziałania próbom destabilizacji podejmowanym przez Rosję. EKES z zadowoleniem przyjąłby większą aktywność Komisji w informowaniu ogółu społeczeństwa o działaniach East StratCom i nakierowywaniu na informacje zawarte na stronie internetowej tej grupy zadaniowej, aby zwiększyć świadomość społeczną na temat zagrożeń dla naszej demokracji i wzmocnić odporność na te zagrożenia. Konieczne jest również zwiększenie budżetu tej grupy zadaniowej. W październiku 2017 r. Parlament Europejski przyjął budżet w wysokości 1 000 000 EUR. Jego wysokość jest ledwo porównywalna ze środkami finansowymi zainwestowanymi przez innych uczestników, takich jak Federacja Rosyjska. (Departament Stanu USA szacuje, że wyrafinowane wysiłki Kremla, by wpływać na kampanie wyborcze, obejmują wewnętrzny i zewnętrzny aparat propagandowy pochłaniający 1,4 mld USD rocznie, który rzekomo dociera do około 600 mln ludzi w 130 krajach i w 30 językach). |
| --- | --- |

4.18.

| 4.19. | Poza innymi działaniami zachęca Komisję do zwrócenia uwagi na to, że instytucje krajowe i przepisy w zakresie bezpieczeństwa informacji w państwach członkowskich są często niedostatecznie rozwinięte, a otoczenie prawne jest przestarzałe, co uniemożliwia właściwym agencjom regulacyjnym odpowiednie kontrolowanie kanałów działalności dezinformacyjnej pod kątem ich zgodności z normami ustawodawczymi. Ponadto współpraca międzyinstytucjonalna jest niewystarczająca, a także istnieje wyraźny brak krajowych strategii długoterminowych mających na celu zwalczanie prowadzonych z zewnątrz kampanii dezinformacyjnych i przygotowanie spójnych przekazów dla najbardziej narażonych grup ludności. Ważną kwestią jest także szczegółowy przegląd unijnej dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych, zgodnie z którą środki przekazu mogą być zarejestrowane w jakimkolwiek państwie członkowskim, jeśli jeden z członków zarządu spółki medialnej zamieszkuje w tym kraju, dyrektywa ta bowiem umożliwia dotarcie do odbiorców w państwach europejskich z jednoczesnym wykorzystaniem luk w przepisach UE. |
| --- | --- |

4.19.

Bruksela, dnia 19 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Raport informacyjny REX/432 „Wykorzystywanie mediów do wpływania na procesy społeczne i polityczne w UE i wschodnich państwach sąsiednich”.

1

(2)  2016/2276 (INI).

2

(3)  https://euvsdisinfo.eu.

3

(4)  Komisja używa w swoim dokumencie słowa „ekosystemy”. W tym kontekście właściwsze byłoby słowo „infrastruktura”.

4

(5)  Komunikat Komisji COM(2018) 236 final.

5

(6)  http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//NONSGML+TA+P8-TA-2017-0272+0+DOC+PDF+V0//PL

6

(7)  http://ec.europa.eu/newsroom/dae/document.cfm?doc_id=50271http://ec.europa.eu/newsroom/dae/document.cfm?doc_id=50271

7

(8)  http://www.consilium.europa.eu/pl/meetings/european-council/2015/03/19-20/; http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-1-2018-INIT/pl/pdf; http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-9-2018-INIT/pl/pdf

8

(9)  „The Strategy and Tactics of the Pro-Kremlin Disinformation Campaign”, ESDZ.

9

---

ZAŁĄCZNIK

Następująca poprawka, która uzyskała poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, została odrzucona w trakcie debaty:

Punkt 4.3

| 4.3. | Żyjemy w epoce silnej polaryzacji stosunków politycznych i demokratycznych. Według ośrodków analitycznych, takich jak Freedom House, Economist Intelligence Unit itd., od kryzysu gospodarczego w 2008 r. demokracja znajduje się pod rosnącą presją. Jedną z konsekwencji tego jest nowy typ przywództwa politycznego, którego profil stanowi zerwanie z demokratyczną tradycją budowaną w Europie w ciągu ostatnich 70 lat. W miejsce demokratycznie wybranego liberalnego przywództwa mamy do czynienia z coraz większą liczbą osób sprawujących władzę „silnej ręki”, których wyborowi towarzyszą wnikliwe pytania o integralność procesów, które ich wyłoniły. Znaliśmy ten rodzaj przywództwa z miejsc pozostających poza sferą wpływów UE, takich jak Rosja i Chiny. Jednakże wraz z wyborem przedstawicieli w rodzaju Trumpa, Erdogana i „nieliberalnych demokratów” wyłonionych w państwach członkowskich UE – z których wszyscy stali się słynni z powodu swoich preferencji do dezinformacji, pogardy dla demokracji i nadszarpniętych stosunków z państwem prawnym – zjawisko to staje się bardzo głośne i niezwykle bliskie. |
| --- | --- |

4.3.

Wynik głosowania

| Za: | 68 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 82 |
| Wstrzymało się: | 24 |

Za:

68

Przeciw:

82

Wstrzymało się:

24

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/191 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/191

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego instrument »Łącząc Europę« oraz uchylającego rozporządzenia (UE) nr 1316/2013 i (UE) nr 283/2014”

(COM(2018) 438 final – 2018/0228 (COD))

(2018/C 440/33)

| Sprawozdawca: | Aurel Laurențiu PLOSCEANU |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Graham WATSON |

Sprawozdawca:

Aurel Laurențiu PLOSCEANU

Współsprawozdawca:

Graham WATSON

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 14.6.2018
  Rada Unii Europejskiej, 3.7.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 172, 194 i 304 TFUE |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 6.9.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 144/0/1 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 14.6.2018

Rada Unii Europejskiej, 3.7.2018

Podstawa prawna

Art. 172, 194 i 304 TFUE

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

6.9.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

144/0/1

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) opowiada się za wzmocnieniem budżetu przeznaczonego na instrument „Łącząc Europę” (CEF) po 2020 r., przy czym dotacje pozostałyby jego najistotniejszym elementem. Istnieje szereg projektów z zakresu transportu, energii i infrastruktury cyfrowej, które są istotne dla konkurencyjności UE, nie generują jednak zwrotu z inwestycji koniecznego do przyciągnięcia prywatnych inwestorów. Potrzebne jest silne zaangażowanie unijnych i krajowych organów publicznych w tym zakresie. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES zaleca, aby Komisja Europejska i państwa członkowskie w dalszym ciągu zachęcały do synergii projektów między wspomnianymi trzema sektorami, co obecnie jest ograniczone z powodu sztywnych ram budżetowych w zakresie kwalifikowalności projektów i kosztów. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES zaleca, by Komisja nadal zapewniała pomoc techniczną (działania wspierające w ramach instrumentu „Łącząc Europę”) wspierającą kwalifikowalność zaawansowanych projektów o wysokiej jakości, a także by wspierała ciągłość w świadczeniu tego typu pomocy oraz zaktualizowała kryteria oceny, aby ułatwić rozpoznanie wartości dodanej projektów. Należy podjąć dalsze kroki w celu uproszczenia wymogów administracyjnych, nie tylko w przypadku małych dotacji. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES wzywa współustawodawców, aby utrzymali zobowiązanie zawarte we wcześniejszym rozporządzeniu ustanawiającym instrument „Łącząc Europę” do przeznaczania „głównej części” budżetu energetycznego na projekty związane z energią elektryczną. Zasadnicze znaczenie ma uzgodnienie CEF z polityką klimatyczną i energetyczną UE oraz uniknięcie przekształcenia tego instrumentu w główne źródło finansowania projektów dotyczących paliw kopalnych w wieloletnich ramach finansowych (WRF). Ważne jest wzmocnienie, nie zaś osłabianie tego zobowiązania w WRF na lata 2021–2027. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES jest zdania, że kryteria wyboru dla projektów wymienionych w art. 13 należy rozszerzyć o bezpieczeństwo dostaw energii wszystkich rodzajów (energia elektryczna, gaz, ciepło itp.) oraz zmniejszenie emisji dwutlenku węgla do konkretnego poziomu dzięki każdemu z projektów. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES podkreśla, że CEF musi być ukierunkowany na projekty energetyczne zdolne do zwiększenia niezależności energetycznej i bezpieczeństwa energetycznego UE. Przy wsparciu CEF należy też tworzyć nowe instalacje magazynowania energii elektrycznej. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES zaleca zwiększenie zdolności finansowej CEF w ramach kolejnych WRF. Jeśli chodzi o podział pomiędzy trzy sektory, EKES zaleca wzięcie pod uwagę takich wymogów finansowania każdego z tych sektorów, jak kapitałochłonność i zwrot z inwestycji, i preferencyjne traktowanie tych inwestycji, które nie mogą być finansowane przez rynek, aby utrzymać wysoką wiarygodność i atrakcyjność dla inwestorów. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES zaleca w związku z tym, by zwiększyć całkowity przydział środków na instrument „Łącząc Europę”, mając na uwadze kluczowe znaczenie tych sektorów dla rynku wewnętrznego. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES podkreśla, że zarówno Komisja, jak i państwa członkowskie muszą utrzymać zaangażowanie w realizację głównych celów polityki transportowej w ramach CEF: ukończenie sieci bazowej transeuropejskiej sieci transportowej (TEN-T) do 2030 r. oraz przejście na czystą, konkurencyjną, innowacyjną i połączoną mobilność, co obejmuje zapewnienie rdzenia unijnej infrastruktury ładowania pojazdów paliwami alternatywnymi do 2025 r. W związku z tym duże znaczenie mają połączenia multimodalne i transgraniczne. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES wzywa współustawodawców do zapewnienia szerokiej i sprawiedliwej konkurencji dla projektów korzystających ze środków CEF przez przestrzeganie w praktyce wzajemności oraz przez stosowanie warunków umownych łączących efektywność ze sprawiedliwym podziałem ryzyka. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES zaleca, aby współustawodawcy zapewnili, by uczestnictwo w odpowiednich postępowaniach o udzielenie zamówienia było dostępne tylko dla przedsiębiorstw z państw, w których odpowiednie rynki są otwarte, z poszanowaniem rzeczywistej wzajemności, oraz aby standardowe wzory umów były odpowiednie do celów i okoliczności projektów. Warunki umowy powinny brzmieć tak, aby sprawiedliwie podzielić ryzyko związane z umową, czego głównym celem jest osiągnięcie jak najbardziej uzasadnionej ekonomicznie ceny i jak najefektywniejszego wykonania umowy. Zasada ta powinna obowiązywać niezależnie od tego, czy stosowane są krajowe czy międzynarodowe standardowe wzory umów (na podstawie art. 3.21 procedur i zasad EBOR w zakresie zamówień publicznych z dnia 1 listopada 2017 r.). |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES zdecydowanie popiera propozycję włączenia do instrumentu „Łącząc Europę” na lata 2021–2027 współpracy transgranicznej w zakresie wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych. EKES sugeruje, że ogólna wizja działań w zakresie energii ze źródeł odnawialnych w ramach CEF powinna zakładać stworzenie ogólnoeuropejskiej sieci energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych, która umożliwi skuteczniejszą integrację technologii energii ze źródeł odnawialnych oraz lepsze odzwierciedlenie dostępnego potencjału tych technologii na całym kontynencie. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES z zadowoleniem przyjmuje włączenie instalacji odnawialnych do projektów kwalifikowalnych w części instrumentu „Łącząc Europę” dotyczącej energii oraz zaleca, aby zmienić to w sposób pozwalający na uwzględnienie zarówno dużych projektów, jak i portfeli małych projektów, tak aby umożliwić wszystkim technologiom uczciwe konkurowanie o środki. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | EKES zaleca, aby cele instrumentu „Łącząc Europę” wymienione w art. 3 zostały rozszerzone i objęły nie tylko ułatwianie współpracy transgranicznej w dziedzinie energii ze źródeł odnawialnych, lecz także wyraźnie wymieniały wdrażanie energii ze źródeł odnawialnych. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | EKES odnotowuje, że zakup gruntu jest wyłączony z kosztów kwalifikowalnych na mocy art. 15 lit. c), i wzywa współustawodawców do sprawdzenia, czy może to stawiać pewne projekty i technologie na uprzywilejowanej lub nieuprzywilejowanej pozycji. Dla takich sektorów jak transport i energia odnawialna zakup gruntów to niebagatelna część inwestycji. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | EKES przypomina Komisji, że transgraniczne połączenia wzajemne w dziedzinie energii stanowią kluczowe czynniki dla integracji energii ze źródeł odnawialnych, nie tylko dlatego, że umożliwiają przesył energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych na duże odległości, wspierając wykorzystywanie czystszych i tańszych źródeł energii elektrycznej w całej Europie, lecz także dlatego, że stanowią źródło koniecznej elastyczności systemu. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | EKES zaleca, aby w pełni wykorzystać szanse na integrację energii ze źródeł odnawialnych wynikające z cyfryzacji sieci energetycznych i tworzenia sieci inteligentnych, oraz zaleca, aby Komisja przeanalizowała, jak pod tym względem można wykorzystać synergie między sektorami cyfrowym i energetycznym w ramach instrumentu „Łącząc Europę”. Odnotowuje brak projektów w zakresie inteligentnych sieci w instrumencie „Łącząc Europę” na lata 2014–2020, częściowo z powodu barier dla finansowania projektów w zakresie sieci dystrybucyjnych niższego poziomu w przeciwieństwie do sieci przesyłowych wysokiego napięcia. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | EKES zaleca, aby instrument „Łącząc Europę” zapewniał też wprowadzenie mechanizmów certyfikacji poświadczających stosowanie odnawialnych źródeł energii w transporcie, np. za pomocą certyfikatów gwarancji pochodzenia ze źródeł odnawialnych. |
| --- | --- |

1.18.

| 1.19. | EKES podkreśla potrzebę priorytetowego traktowania dużych, ogólnounijnych projektów cyfryzacji transportu, takich jak ERTMS (europejski system zarządzania ruchem kolejowym), SESAR (europejski system zarządzania ruchem lotniczym nowej generacji) i jazda autonomiczna. Aby do 2030 r. wyposażyć sieć bazową w ERTMS, potrzebne są inwestycje wysokości 15 mld EUR. Ogólnoeuropejskie projekty zakrojone na dużą skalę powinny być finansowane z różnych klastrów CEF, funduszy prywatnych i połączonych elementów z InvestEU. |
| --- | --- |

1.19.

| 1.20. | EKES apeluje o objęcie sieci TEN-T zasięgiem sieci 5G, co ma zasadnicze znaczenie. |
| --- | --- |

1.20.

| 1.21. | EKES apeluje o takie środki jak skuteczna kontrola, nowoczesne miejsca noclegowe i wystarczająca liczba miejsc parkingowych z odpowiednim wyposażeniem. |
| --- | --- |

1.21.

| 1.22. | EKES uważa też, że należy rozważyć wprowadzenie lepszych metod komunikacji w zakresie osiągnięć instrumentu „Łącząc Europę”. Budżet na komunikację mógłby stanowić przydatne narzędzie w tym zakresie. Należy także uwzględnić większą przewidywalność. |
| --- | --- |

1.22.

| 1.23. | EKES zaleca wzięcie pod uwagę dodatkowych działań, aby uwolnić pełen potencjał programu, uwzględniając to, że interwencja instrumentu „Łącząc Europę” miała decydujące znaczenie dla uruchomienia większości projektów i okazała się głównym katalizatorem inwestycji, zarówno publicznych, jak i prywatnych. Należy wzmocnić i udoskonalić ogniwo komplementarne między CEF a innymi programami (np. „Horyzont Europa”, InvestEU i Fundusz Spójności), aby uniknąć powielania zadań i zoptymalizować wykorzystanie zasobów budżetowych. |
| --- | --- |

1.23.

| 1.24. | EKES jest zdania, że pula środków na politykę spójności ma zasadnicze znaczenie dla ukończenia części sieci bazowych w państwach członkowskich objętych programami spójności, oraz zaleca, aby Komisja i państwa członkowskie zapewniły, by odpowiednia część Funduszu Spójności pozostała bezpośrednio zarządzana przez instrument „Łącząc Europę” w następnych WRF. Priorytety CEF w zakresie transportu powinny być wspierane przez Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego. W każdym przypadku fundusze mają pozostać w obrębie kwalifikowalnego państwa członkowskiego. |
| --- | --- |

1.24.

| 1.25. | EKES sugeruje skorygowanie metodyki oceny, ponieważ sama kwota pieniężna przeznaczona na CEF i liczba wspieranych projektów nie gwarantują jego powodzenia.
  EKES proponuje udoskonalenia w zakresie metodyki oceny CEF. Należy przeprowadzić rzeczywistą ocenę ilościową i jakościową pod koniec okresu 2014–2020 dla ukończonych projektów oraz tych znajdujących się na zaawansowanym etapie budowy. EKES apeluje o dokonanie przeglądu między innymi postępów w rozwoju TEN-T, a także zmian w przepływach w ruchu pasażerskim i towarowym. Wzywa również do przeprowadzenia społeczno-ekonomicznej oceny kosztów i korzyści projektów TEN-T, która uwzględniałaby istotne korzyści i koszty społeczne, gospodarcze, związane z klimatem i środowiskowe. |
| --- | --- |

1.25.

EKES proponuje udoskonalenia w zakresie metodyki oceny CEF. Należy przeprowadzić rzeczywistą ocenę ilościową i jakościową pod koniec okresu 2014–2020 dla ukończonych projektów oraz tych znajdujących się na zaawansowanym etapie budowy. EKES apeluje o dokonanie przeglądu między innymi postępów w rozwoju TEN-T, a także zmian w przepływach w ruchu pasażerskim i towarowym. Wzywa również do przeprowadzenia społeczno-ekonomicznej oceny kosztów i korzyści projektów TEN-T, która uwzględniałaby istotne korzyści i koszty społeczne, gospodarcze, związane z klimatem i środowiskowe.

| 1.26. | EKES apeluje o dokończenie konkretnych środków dotyczących ogólnych celów ochrony klimatu. |
| --- | --- |

1.26.

| 1.27. | EKES apeluje, by w głównych projektach infrastrukturalnych uwzględniono metropolie bez względu na to, czy mogą otrzymać finansowanie z Funduszu Spójności. |
| --- | --- |

1.27.

| 1.28. | EKES zaleca wprowadzenie konkretnych środków, tak aby zapewnić atrakcyjność modernizacji, rozbudowy źródeł energii lub ulepszania istniejącej infrastruktury, która pozostaje podstawą istniejącej sieci i mocy zainstalowanej. |
| --- | --- |

1.28.

| 1.29. | EKES popiera rozwój infrastruktury podwójnego, cywilno-obronnego zastosowania w infrastrukturze fizycznej, jak i technologicznej (takiej jak ERTMS i SESAR) w ramach instrumentu „Łącząc Europę” oraz zaleca otwarte i aktywne podejście do nowego międzynarodowego kontekstu geopolitycznego (np. Trójmorze). |
| --- | --- |

1.29.

| 1.30. | EKES zaleca, by w ramach CEF priorytetowo traktować inwestycje w transgraniczną infrastrukturę TEN-T, co pozwoli osiągnąć spójność pod względem przepustowości i uniknąć wąskich gardeł we wszystkich rodzajach transportu, a w rezultacie doprowadzi do w pełni zintegrowanej sieci transportowej. |
| --- | --- |

1.30.

2.   Przedstawienie wniosku Komisji

| 2.1. | Wniosek ma na celu ustanowienie podstawy prawnej dla instrumentu „Łącząc Europę” na okres po 2020 r. i został przedstawiony dla Unii składającej się z 27 państw członkowskich. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | We wniosku Komisji (1) z dnia 2 maja 2018 r. w sprawie WRF po roku 2020 na instrument „Łącząc Europę” przeznaczono kwotę 42 265 mln EUR; szczegóły podano poniżej:







  Instrument „Łącząc Europę” 2021–2027 | Kwoty według cen bieżących – w EUR |
| --- | --- | --- |
| Transport,
  w tym: | 30 615 493 000 |
| — | Ogólna pula środków |

2.2.

Instrument „Łącząc Europę” 2021–2027

Kwoty według cen bieżących – w EUR

Transport,

w tym:

30 615 493 000

—

Ogólna pula środków

| — | Wkład z Funduszu Spójności |
| --- | --- |

—

Wkład z Funduszu Spójności

| — | Wsparcie na potrzeby mobilności wojskowej |
| --- | --- |

—

Wsparcie na potrzeby mobilności wojskowej

12 830 000 000

11 285 493 000

6 500 000 000

Energia

8 650 000 000

Technologie cyfrowe

3 000 000 000

OGÓŁEM

42 265 493 000

| 2.3. | Zakłada się, że Europa zmierzać będzie w kierunku mobilności bez ofiar śmiertelnych wypadków, bez emisji i bez zużycia papieru, aby stać się światowym liderem w dziedzinie energii odnawialnej i gospodarki cyfrowej. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Instrument „Łącząc Europę” wspiera inwestycje w transport, energię i infrastrukturę cyfrową przez rozwój sieci transeuropejskich (TEN) oraz promuje współpracę transgraniczną w zakresie wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych. Sieci te oraz współpraca transgraniczna mają podstawowe znaczenie dla funkcjonowania jednolitego rynku oraz znaczenie strategiczne dla realizacji unii energetycznej, jednolitego rynku cyfrowego i rozwoju zrównoważonych rodzajów transportu. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | WRF na lata 2021–2027 ustanawiają bardziej ambitny cel w zakresie uwzględniania kwestii klimatu we wszystkich programach UE, zgodnie z którym wartość docelowa unijnych wydatków przyczyniających się do realizacji celów klimatycznych wynosi 25 %. Oczekuje się, iż instrument „Łącząc Europę” zapewni duży wkład w osiągnięcie tej wartości docelowej, przy poziomie 60 % puli środków przeznaczonych na realizację celów klimatycznych. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Przyszłe potrzeby w zakresie dekarbonizacji i cyfryzacji będą oznaczały coraz większą konwergencję sektorów transportu, energii i technologii cyfrowych. Synergie między wszystkimi trzema sektorami powinny zatem zostać wykorzystane w pełnym zakresie, maksymalizując skuteczność i efektywność wsparcia UE. Aby zachęcić do składania wniosków międzysektorowych i zapewnić ich priorytetowe traktowanie, w ramach kryteriów wyboru oceniany będzie aspekt dotyczący synergii proponowanego działania. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Instrument „Łącząc Europę” zmierza do tego, aby sektor transportu przyczyniał się do ukończenia obu poziomów TEN-T (sieci bazowej do 2030 r. i szerzej zakrojonego poziomu do roku 2050). Szacuje się, iż ukończenie sieci bazowej TEN-T pozwoli wygenerować 7,5 mln roboczolat w okresie 2017–2030 oraz dodatkowy wzrost PKB wynoszący 1,6 % w roku 2030. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Po raz pierwszy za pomocą instrumentu „Łącząc Europę” wdrażane będzie unijne finansowanie realizacji projektów transportowych podwójnego, cywilno-wojskowego zastosowania. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | W przypadku sektora energii główny nacisk położono na: ukończenie transeuropejskich sieci energetycznych poprzez opracowanie projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania dotyczących dalszej integracji wewnętrznego rynku energii oraz interoperacyjności sieci w wymiarze ponadgranicznym i ponadsektorowym; zrównoważony rozwój przez umożliwienie obniżenia emisyjności, w szczególności dzięki integracji odnawialnych źródeł energii oraz bezpieczeństwo dostaw, między innymi poprzez zwiększanie inteligencji i cyfryzację infrastruktury. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | W przypadku sektora technologii cyfrowych instrument „Łącząc Europę” zapewnia maksymalizację korzyści, jakie z jednolitego rynku cyfrowego mogą odnieść wszyscy obywatele oraz wszystkie przedsiębiorstwa i organy administracji publicznej. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Szereg unijnych programów i instrumentów finansowych, w tym instrument „Łącząc Europę”, Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) oraz Fundusz Spójności, „Horyzont Europa”, InvestEU i program LIFE, wspierać będzie w różnym stopniu transport, energię i infrastrukturę cyfrową. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Działania objęte programem powinny być wykorzystywane do skorygowania niedoskonałości rynku lub nieoptymalnych sytuacji w zakresie inwestycji, w proporcjonalny sposób, bez powielania bądź wypierania finansowania prywatnego, i powinny przedstawiać wyraźną europejską wartość dodaną. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Wyniki ocen ex post zostały przyjęte przez Komisję w dniu 13 lutego 2018 r. (2) zgodnie z pięcioma kryteriami: efektywności, adekwatności, istotności, spójności i europejskiej wartości dodanej. Pewne fragmenty oceny przedstawione są poniżej:






  — | CEF jest instrumentem skutecznym i właściwie ukierunkowanym na wspieranie inwestycji w TEN w sektorach transportu, energii i usług cyfrowych. Od 2014 r. ze środków CEF sfinansowano inwestycje o wartości 25 mld EUR, czego rezultatem były inwestycje infrastrukturalne w UE na poziomie ok. 50 mld EUR. |
| --- | --- | --- |

2.13.

—

CEF jest instrumentem skutecznym i właściwie ukierunkowanym na wspieranie inwestycji w TEN w sektorach transportu, energii i usług cyfrowych. Od 2014 r. ze środków CEF sfinansowano inwestycje o wartości 25 mld EUR, czego rezultatem były inwestycje infrastrukturalne w UE na poziomie ok. 50 mld EUR.

| — | CEF zapewnia wysoką europejską wartość dodaną dla wszystkich państw członkowskich poprzez wspieranie związanych z łącznością projektów o wymiarze transgranicznym. |
| --- | --- |

—

CEF zapewnia wysoką europejską wartość dodaną dla wszystkich państw członkowskich poprzez wspieranie związanych z łącznością projektów o wymiarze transgranicznym.

| — | Po raz pierwszy część budżetu przeznaczonego na politykę spójności (11,3 mld EUR na transport) wykonano zgodnie z metodą zarządzania bezpośredniego w ramach CEF. |
| --- | --- |

—

Po raz pierwszy część budżetu przeznaczonego na politykę spójności (11,3 mld EUR na transport) wykonano zgodnie z metodą zarządzania bezpośredniego w ramach CEF.

| — | CEF nadal wykorzystuje i rozwija innowacyjne instrumenty finansowe. Ich wdrożenie zostało jednak ograniczone ze względu na nowe możliwości oferowane przez EFIS. |
| --- | --- |

—

CEF nadal wykorzystuje i rozwija innowacyjne instrumenty finansowe. Ich wdrożenie zostało jednak ograniczone ze względu na nowe możliwości oferowane przez EFIS.

| — | Przy pomocy CEF zbadano również poziom synergii międzysektorowych, lecz obecnie obowiązujące ramy prawne/budżetowe nie pozwalają na pełne wykorzystanie możliwości w tym zakresie. Należy uelastycznić wytyczne sektorowe oraz CEF w celu ułatwienia synergii międzysektorowych oraz lepszego dostosowania do osiągnięć technologicznych i priorytetów (np. w obszarze cyfryzacji), przy jednoczesnym przyspieszeniu procesu dekarbonizacji oraz stawieniu czoła wspólnym wyzwaniom społecznym, np. w zakresie cyberbezpieczeństwa. |
| --- | --- |

—

Przy pomocy CEF zbadano również poziom synergii międzysektorowych, lecz obecnie obowiązujące ramy prawne/budżetowe nie pozwalają na pełne wykorzystanie możliwości w tym zakresie. Należy uelastycznić wytyczne sektorowe oraz CEF w celu ułatwienia synergii międzysektorowych oraz lepszego dostosowania do osiągnięć technologicznych i priorytetów (np. w obszarze cyfryzacji), przy jednoczesnym przyspieszeniu procesu dekarbonizacji oraz stawieniu czoła wspólnym wyzwaniom społecznym, np. w zakresie cyberbezpieczeństwa.

| 2.14. | Komisja proponuje kontynuację realizacji nowego programu w odniesieniu do trzech sektorów CEF, według metody zarządzania bezpośredniego przez Komisję Europejską i jej Agencję Wykonawczą ds. Innowacyjności i Sieci (INEA). |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Proponowany budżet będzie obejmował wszystkie niezbędne wydatki operacyjne na realizację programu, jak również koszty zasobów ludzkich i inne wydatki administracyjne związane z zarządzaniem programem. |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | W porównaniu z instrumentem CEF 2014–2020 wprowadzone zostaną prostsze, ale bardziej solidne ramy wykonania w celu monitorowania realizacji celów programu i jego wkładu w osiąganie celów polityki UE. Wskaźniki służące monitorowaniu realizacji i postępów będą dotyczyły w szczególności:






  — | wydajnych i wzajemnie połączonych sieci i infrastruktury na potrzeby inteligentnej, zrównoważonej, sprzyjającej włączeniu społecznemu, bezpiecznej i chronionej mobilności, a także dostosowania do wymogów mobilności wojskowej, |
| --- | --- | --- |

2.16.

—

wydajnych i wzajemnie połączonych sieci i infrastruktury na potrzeby inteligentnej, zrównoważonej, sprzyjającej włączeniu społecznemu, bezpiecznej i chronionej mobilności, a także dostosowania do wymogów mobilności wojskowej,

| — | wkładu na rzecz wzajemnych połączeń i integracji rynków, bezpieczeństwa dostaw energii i zrównoważonego rozwoju poprzez umożliwienie dekarbonizacji; wkładu we współpracę transgraniczną w dziedzinie energii odnawialnej, |
| --- | --- |

—

wkładu na rzecz wzajemnych połączeń i integracji rynków, bezpieczeństwa dostaw energii i zrównoważonego rozwoju poprzez umożliwienie dekarbonizacji; wkładu we współpracę transgraniczną w dziedzinie energii odnawialnej,

| — | wkładu w rozwój infrastruktury łączności cyfrowej w całej UE. |
| --- | --- |

—

wkładu w rozwój infrastruktury łączności cyfrowej w całej UE.

3.   Uwagi ogólne i szczegółowe

| 3.1. | EKES podkreśla strategiczne znaczenie instrumentu „Łącząc Europę” z perspektywy integracji rynku wewnętrznego, inteligentnej mobilności i szansy na dostarczanie zauważalnej wartości dodanej dla obywateli, spójności społecznej i przedsiębiorstw, a także dobrobytu i wartości dodanej dla całej UE.
  Do końca 2017 r. w ramach instrumentu „Łącząc Europę” – Transport przeznaczono już 21,3 mld EUR w postaci dotacji na projekty TEN-T, co pociągnęło za sobą inwestycje o łącznej wartości 41,6 mld EUR. |
| --- | --- |

3.1.

Do końca 2017 r. w ramach instrumentu „Łącząc Europę” – Transport przeznaczono już 21,3 mld EUR w postaci dotacji na projekty TEN-T, co pociągnęło za sobą inwestycje o łącznej wartości 41,6 mld EUR.

| 3.2. | W 2018 r. zostaną podpisane dodatkowe umowy w sprawie przyznania dotacji w ramach mieszanego zaproszenia do składania wniosków łączącego dotacje z instrumentu „Łącząc Europę” z finansowaniem prywatnym, w tym z Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych (EFIS). Według szacunków na każdy 1 mld EUR zainwestowany w sieć bazową TEN-T będzie przypadało do 20 000 miejsc pracy. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES zasadniczo z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji Europejskiej dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego instrument „Łącząc Europę” oraz uchylającego rozporządzenia (UE) nr 1316/2013 i (UE) nr 283/2014 na lata 2021–2027. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES przyznaje, że CEF jest jednym z najbardziej udanych programów unijnych, i podkreśla jego strategiczne znaczenie dla integracji rynku wewnętrznego, ukończenia budowy unii energetycznej, dla inteligentnej mobilności oraz stworzenia szansy na to, aby UE dostarczała zauważalnej wartości dodanej dla obywateli, spójności społecznej i przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES uważa, że należy zwiększyć zdolność finansową instrumentu „Łącząc Europę” w ramach kolejnych WRF i zapewnić jego lepsze zrównoważenie, aby utrzymać jego wysoką wiarygodność i atrakcyjność dla inwestorów. Niewystarczający budżet stwarzałby ryzyko dla ukończenia sieci TEN-T i TEN-E, co w istocie obniżyłoby wartość już dokonanych inwestycji ze środków publicznych. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES podkreśla, że konieczne jest przyspieszenie inwestycji w cyfrowe, innowacyjne i zrównoważone projekty transportowe, aby przybliżyć się do przejścia na bardziej ekologiczny, prawdziwie zintegrowany, nowoczesny, dostępny dla wszystkich, bezpieczniejszy i wydajny system transportu. Zwiększenie inwestycji publicznych w projekty o unijnej i regionalnej wartości dodanej ma zwiększyć spójność społeczną na szczeblu UE. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES uważa, że synergia projektów między tymi trzema sektorami jest obecnie ograniczona z powodu sztywnych ram budżetowych w zakresie kwalifikowalności projektów i kosztów. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES z zadowoleniem przyjmuje pomoc techniczną świadczoną, by wspierać kwalifikowalność zaawansowanych i wysokiej jakości projektów oraz popiera ciągłość w świadczeniu tego typu pomocy, a także aktualizację kryteriów oceny, aby ułatwić wskazanie wartości dodanej projektów. Należy podjąć dalsze kroki w celu uproszczenia wymogów administracyjnych, nie tylko w przypadku małych dotacji. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES podkreśla, że zarówno Komisja, jak i państwa członkowskie muszą utrzymać zaangażowanie w realizację głównych celów polityki instrumentu „Łącząc Europę”: ukończenia sieci bazowej TEN-T do 2030 r. oraz przejścia na czystą, konkurencyjną, innowacyjną i połączoną mobilność, co obejmuje zapewnienie rdzenia unijnej infrastruktury ładowania pojazdów paliwami alternatywnymi do 2025 r. W związku z tym duże znaczenie mają połączenia multimodalne i transgraniczne. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Instrument „Łącząc Europę” musi być ukierunkowany na projekty energetyczne zdolne do zwiększenia niezależności energetycznej i bezpieczeństwa energetycznego UE. Dzięki wsparciu instrumentu „Łącząc Europę” należy też tworzyć instalacje magazynowania energii. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | EKES uznaje, że transgraniczne połączenia wzajemne w dziedzinie energii stanowią kluczowe czynniki integracji energii ze źródeł odnawialnych, nie tylko dlatego, że umożliwiają przesył energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych na duże odległości, lecz także dlatego, że stanowią źródło koniecznej elastyczności systemu. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Rolę koordynatorów europejskich należy rozszerzyć, aby zapewnić przeprowadzanie dogłębnych ocen projektów ukończonych lub znajdujących się na zaawansowanym etapie budowy, rzeczywistych osiągnięć i utrzymujących się wąskich gardeł. Komisja musi zapewnić, aby pierwszeństwo zaproszeń do składania wniosków odzwierciedlało ich ocenę. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | EKES uznaje, że sektor transportu powinien w pełni korzystać z technologii cyfrowych i innowacyjnych, oraz stwierdza, że nowa i innowacyjna infrastruktura transportowa jest bardziej atrakcyjna dla inwestorów, zwłaszcza z sektora prywatnego. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | EKES uważa, że inwestycje w transport, a szczególnie w transeuropejską sieć transportową (TEN-T), mają zasadnicze znaczenie dla wzrostu i tworzenia miejsc pracy w Europie. Dlatego opowiada się za zwiększeniem budżetu przeznaczonego na instrument „Łącząc Europę” po 2020 r., przy czym dotacje pozostałyby jego najistotniejszym elementem. Rzeczywiście istnieje szereg projektów z zakresu infrastruktury transportowej, które są istotne dla konkurencyjności UE, nie generują jednak zwrotu z inwestycji koniecznego do przyciągnięcia prywatnych inwestorów. Dlatego wymagają one silnego zaangażowania unijnych i krajowych organów publicznych w tym zakresie. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Komisja powinna zachować integralność zdolności finansowej instrumentu „Łącząc Europę” i nie dokonywać dalszych cięć na rzecz innych programów (EFIS, Europejski program rozwoju przemysłu obronnego). |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | EKES podkreśla potrzebę priorytetowego traktowania dużych, ogólnounijnych projektów cyfryzacji transportu, takich jak ERTMS, SESAR i jazda autonomiczna. Aby zrealizować te projekty, konieczne jest łączenie zasobów: środków publicznych z instrumentu „Łącząc Europę” i środków prywatnych gwarantowanych przez InvestEU. Równie zasadnicze znaczenie ma objęcie sieci TEN-T zasięgiem sieci 5G. W latach 1995–2016 tylko 8 % z 51 tys. km korytarzy sieci bazowej zostało wyposażonych w ERTMS. W takim tempie potrzeba będzie jeszcze 200 lat, by tym systemem objąć całą sieć bazową. Całkowite pokrycie sieci bazowej do 2030 r. będzie wymagało zatem 15 mld EUR inwestycji i znacznej intensyfikacji programu, za to zapewniłoby niezakłócony ruch kolejowy w Europie, zwiększenie przepustowości, bezpieczeństwa i punktualności. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Mobilność elektryczna stanowi zasadniczą część przechodzenia na zrównoważony transport, ma też potencjał zapewnienia wymian między pojazdem a siecią, w ramach których pojemność akumulatora pojazdów elektrycznych jest wykorzystywana jako źródło elastyczności w sieci. Interoperacyjność interfejsów pojazd–sieć powinna stanowić priorytet w całej UE. Instrument „Łącząc Europę” powinien też zapewniać wprowadzenie mechanizmów certyfikacji stosowania odnawialnych źródeł energii w transporcie, np. za pomocą certyfikatów gwarancji pochodzenia ze źródeł odnawialnych. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Synergie mają zasadnicze znaczenie dla udanego wdrożenia instrumentu „Łącząc Europę”. Przykłady takich synergii obejmują punkty ładowania pojazdów elektrycznych zasilane energią elektryczną ze źródeł odnawialnych, słoneczne ogniwa fotowoltaiczne (instalacje typu „car port”) i rozwój technologii interfejsu między pojazdem a siecią. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | Należy też rozważyć elektryfikację transportu drogowego. W przypadku samochodów ciężarowych i autobusów potrzebna będzie kwota 10 mld EUR na elektryfikację ok. 7 000 km autostrad w okresie odniesienia. |
| --- | --- |

3.19.

| 3.20. | Rozwój i odtworzenie infrastruktury transportowej w UE pozostają dość fragmentaryczne oraz stanowią istotne wyzwanie w zakresie przepustowości i finansowania. Zapewnienie zrównoważonego wzrostu, tworzenia miejsc pracy, konkurencyjności i spójności społecznej/terytorialnej w UE ma strategiczne znaczenie. |
| --- | --- |

3.20.

| 3.21. | W infrastrukturze transportowej zatrudnionych jest 11,2 mln pracowników. W ramach instrumentu „Łącząc Europę” należy również uwzględnić potrzeby i warunki pracy. EKES apeluje o takie środki jak skuteczna kontrola, nowoczesne miejsca noclegowe i wystarczająca liczba miejsc parkingowych z odpowiednim wyposażeniem. |
| --- | --- |

3.21.

| 3.22. | EKES odnotowuje, że w obecnej wersji wniosek Komisji osłabia wcześniejsze zobowiązanie do przeznaczania „głównej części” wydatków w sektorze energetycznym na projekty w zakresie energii elektrycznej. Z zadowoleniem przyjmuje oczekiwanie Komisji, że zostanie to uwzględnione w obecnym instrumencie „Łącząc Europę” do końca okresu programowania. Wypełnienie tego zobowiązania ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia, aby instrument „Łącząc Europę” był zgodny z polityką klimatyczną i energetyczną UE. |
| --- | --- |

3.22.

| 3.23. | Jeśli chodzi o włączenie instalacji odnawialnych do projektów kwalifikowalnych w części instrumentu „Łącząc Europę” dotyczącej energii, wymaga ono zmiany, tak aby objąć zarówno duże projekty, jak i portfele małych projektów. Ma to zasadnicze znaczenie dla poprawy wykorzystania unijnych środków na energię ze źródeł odnawialnych, jak opisano w wersji przekształconej dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii. |
| --- | --- |

3.23.

| 3.24. | EKES przyznaje, że w cenach stałych przydział środków budżetowych na instrument „Łącząc Europę” na lata 2021–2027 i wkład z Funduszu Spójności zostały zmniejszone o 12–13 %. Niezbędne jest ponowne rozważenie tego aspektu. Jednocześnie ważne jest realizowanie priorytetów instrumentu „Łącząc Europę”. Dlatego ta część Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, która przez pierwsze trzy lata nie zostanie wykorzystana przez dane państwo beneficjenta, powinna być przeznaczona na cele zgodne z tymi priorytetami, realizowane w tym samym państwie członkowskim. |
| --- | --- |

3.24.

| 3.25. | Ocena śródokresowa instrumentu „Łącząc Europę” skupiła się głównie na aspektach ilościowych pomimo bardzo namacalnego charakteru większości projektów. |
| --- | --- |

3.25.

| 3.26. | Należy przeprowadzić rzeczywistą ocenę ilościową i jakościową pod koniec okresu 2014–2020 dla projektów ukończonych oraz tych znajdujących się na zaawansowanym etapie budowy. |
| --- | --- |

3.26.

| 3.27. | Jak stwierdził Europejski Trybunał Obrachunkowy w swym sprawozdaniu z 2018 r., w projekcie nie zawarto oceny skuteczności projektów. EKES apeluje zatem o dokonanie przeglądu między innymi postępów w rozwoju TEN-T, a także zmian w przepływach w ruchu pasażerskim i towarowym. Wzywa również do przeprowadzenia społeczno-ekonomicznej oceny kosztów i korzyści projektów TEN-T, która uwzględniałaby istotne korzyści i koszty społeczne, gospodarcze, związane z klimatem i środowiskowe. |
| --- | --- |

3.27.

| 3.28. | EKES sugeruje, że sama kwota pieniężna przeznaczona na instrument „Łącząc Europę” i liczba wspieranych projektów nie gwarantują jego powodzenia. Metodyka oceny wymaga korekty. |
| --- | --- |

3.28.

| 3.29. | EKES uważa też, że należy rozważyć wprowadzenie lepszych metod komunikacji na temat osiągnięć instrumentu „Łącząc Europę”. Potrzebna jest również większa przewidywalność. |
| --- | --- |

3.29.

| 3.30. | Europejskie metropolie to te regiony w UE o największym natężeniu ruchu, gdyż nieomal cały transport ma swój początek lub koniec w metropolii. EKES apeluje, by w głównych projektach infrastrukturalnych uwzględniono aglomeracje bez względu na to, czy mogą otrzymać finansowanie z Funduszu Spójności. |
| --- | --- |

3.30.

| 3.31. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że po raz pierwszy instrument „Łącząc Europę” będzie wspierał infrastrukturę transportową podwójnego, cywilno-wojskowego zastosowania kwotą 6,5 mld EUR, aby poprawić mobilność wojskową w UE zgodnie ze wspólnym komunikatem z listopada 2017 r. (3) i planem działania z marca 2018 r. (4). |
| --- | --- |

3.31.

| 3.32. | EKES z zadowoleniem przyjmuje cele zawarte w dokumencie „Plan działania na rzecz mobilności wojskowej” i popiera utworzenie Europejskiej Unii Obrony, zarówno w zakresie poprawy infrastruktury, jak i umożliwiania synergii. Infrastruktura podwójnego, cywilno-obronnego zastosowania ma zostać rozwinięta wzdłuż sieci TEN-T, a także w regionach najbardziej narażonych na ryzyko wojskowe. |
| --- | --- |

3.32.

Bruksela, dnia 19 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2018) 321 final.

1

(2)  COM(2018) 66 final.

2

(3)  Bruksela, 10 listopada 2017 r. JOIN(2017) 41 final JOINT COMMUNICATION TO THE EUROPEAN PARLIAMENT AND THE COUNCIL Improving Military Mobility in the European Union [WSPÓLNY KOMUNIKAT DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY – Poprawa mobilności wojskowej w Unii Europejskiej].

3

(4)  Bruksela, 28 marca 2018 r. JOIN(2018) 5 final WSPÓLNY KOMUNIKAT DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY dotyczący Planu działania na rzecz mobilności wojskowej.

4

---

| 6.12.2018 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 440/199 |
| --- | --- | --- | --- |

6.12.2018

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 440/199

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego program wymiany, pomocy i szkoleń w dziedzinie ochrony euro przed fałszowaniem na lata 2021–2027 (program »Perykles IV«)”

(COM(2018) 369 final – 2018/0194(CNS))

(2018/C 440/34)

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 18.6.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 133 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.9.2018 |
| Sesja plenarna nr | 537 |
| Wynik głosowania
  (za / przeciw / wstrzymało się) | 207/0/1 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 18.6.2018

Podstawa prawna

Art. 133 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia na sesji plenarnej

19.9.2018

Sesja plenarna nr

537

Wynik głosowania

(za / przeciw / wstrzymało się)

207/0/1

Uznawszy, że treść wniosku jest zadowalająca i nie wymaga żadnego komentarza ze strony EKES-u, na 537. sesji plenarnej w dniach 19 i 20 września 2018 r. (posiedzenie z 19 września 2018 r) Komitet postanowił 207 głosami – 1 osoba wstrzymała się od głosu – wydać pozytywną opinię na temat proponowanego tekstu.

Bruksela, dnia 19 września 2018 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---