# Publicatieblad C 222/2023

| | ISSN 1977-0995 |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | C 222 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Mededelingen en bekendmakingen | 66e jaargang26 juni 2023 |

ISSN 1977-0995

Publicatieblad

van de Europese Unie

C 222

Uitgave in de Nederlandse taal

Mededelingen en bekendmakingen

66e jaargang26 juni 2023

---

| Inhoud | Bladzijde |
| --- | --- |
| | II   Mededelingen |
| | MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE |
| | Europese Commissie |
| 2023/C 222/01 | Mededeling van de Commissie — Interpretatieve richtsnoeren bij Verordening (EG) nr. 1370/2007 betreffende het openbaar personenvervoer per spoor en over de weg | 1 |
| 2023/C 222/02 | Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.10865 — ASTORG / IPCOM) (
  1
  ) | 28 |
| 2023/C 222/03 | Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.10886 — INEOS / SINOPEC / SHANGHAI SECCO PETROCHEMICAL) (
  1
  ) | 29 |
| 2023/C 222/04 | Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.10958 — CARLYLE / GARNICA) (
  1
  ) | 30 |
| 2023/C 222/05 | Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.11101 — CEPSA / BOH / BWT) (
  1
  ) | 31 |
| 2023/C 222/06 | Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.10823 — CLEARLAKE / TA ASSOCIATES / EPHESOFT) (
  1
  ) | 32 |
| 2023/C 222/07 | Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.10674 — INTERPARKING SERVIZI / OSR / PARKING LOT JV) (
  1
  ) | 33 |
| 2023/C 222/08 | Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.11110 — EFMS / PSPIB / RADIUS) (
  1
  ) | 34 |
| 2023/C 222/09 | Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.11030 — AWARE SUPER / ABP / DV4 / OMERS / REAL ESTATE JV) (
  1
  ) | 35 |
| 2023/C 222/10 | Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.10879 — EMZ PARTNERS / IK INVESTMENT / OAKLEY CAPITAL / MR VALENTIN SCHÜTT / WISHCARD) (
  1
  ) | 36 |
| 2023/C 222/11 | Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.11131 — PIERER / LEONI) (
  1
  ) | 37 |

Inhoud

Bladzijde

II   Mededelingen

MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

2023/C 222/01

Mededeling van de Commissie — Interpretatieve richtsnoeren bij Verordening (EG) nr. 1370/2007 betreffende het openbaar personenvervoer per spoor en over de weg

1

2023/C 222/02

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.10865 — ASTORG / IPCOM) (
  1
  )

1

28

2023/C 222/03

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.10886 — INEOS / SINOPEC / SHANGHAI SECCO PETROCHEMICAL) (
  1
  )

1

29

2023/C 222/04

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.10958 — CARLYLE / GARNICA) (
  1
  )

1

30

2023/C 222/05

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.11101 — CEPSA / BOH / BWT) (
  1
  )

1

31

2023/C 222/06

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.10823 — CLEARLAKE / TA ASSOCIATES / EPHESOFT) (
  1
  )

1

32

2023/C 222/07

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.10674 — INTERPARKING SERVIZI / OSR / PARKING LOT JV) (
  1
  )

1

33

2023/C 222/08

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.11110 — EFMS / PSPIB / RADIUS) (
  1
  )

1

34

2023/C 222/09

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.11030 — AWARE SUPER / ABP / DV4 / OMERS / REAL ESTATE JV) (
  1
  )

1

35

2023/C 222/10

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.10879 — EMZ PARTNERS / IK INVESTMENT / OAKLEY CAPITAL / MR VALENTIN SCHÜTT / WISHCARD) (
  1
  )

1

36

2023/C 222/11

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.11131 — PIERER / LEONI) (
  1
  )

1

37

---

| | IV   Informatie |
| --- | --- |
| | INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE |
| | Raad |
| 2023/C 222/12 | Kennisgeving aan RT Balkan, Oriental Review, Tsargrad, New Eastern Outlook en Katehon, over hun opneming in Besluit 2014/512/GBVB van de Raad en Verordening (EU) nr. 833/2014 van de Raad betreffende beperkende maatregelen naar aanleiding van acties van Rusland die de situatie in Oekraïne destabiliseren | 38 |
| 2023/C 222/13 | Kennisgeving aan de natuurlijke personen en rechtspersonen, entiteiten en lichamen die onderworpen zijn aan de beperkende maatregelen van Besluit 2014/145/GBVB van de Raad, als gewijzigd bij Besluit (GBVB) 2023/1218 van de Raad, en van Verordening (EU) nr. 269/2014 van de Raad, als uitgevoerd bij Uitvoeringsverordening (EU) 2023/1216 van de Raad, betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen | 39 |
| 2023/C 222/14 | Kennisgeving aan de natuurlijke personen en rechtspersonen, entiteiten en lichamen die onderworpen zijn aan de beperkende maatregelen van Besluit 2014/145/GBVB van de Raad, als gewijzigd bij Besluit (GBVB) 2023/1218 van de Raad, en van Verordening (EU) nr. 269/2014 van de Raad, als uitgevoerd bij Uitvoeringsverordening (EU) 2023/1216 van de Raad, betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen | 40 |
| 2023/C 222/15 | Kennisgeving aan de betrokkenen die onderworpen zijn aan de beperkende maatregelen van Besluit 2014/145/GBVB van de Raad en van Verordening (EU) nr. 269/2014 van de Raad betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen | 41 |
| | Europese Commissie |
| 2023/C 222/16 | Wisselkoersen van de euro — 22 juni 2023 | 43 |
| 2023/C 222/17 | Wisselkoersen van de euro — 23 juni 2023 | 44 |
| | INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE LIDSTATEN |
| 2023/C 222/18 | Lijst van havens in de EU-lidstaten waar vissersvaartuigen van derde landen activiteiten op het gebied van aanlanding of overlading van visserijproducten mogen verrichten en toegang tot havendiensten krijgen overeenkomstig artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1005/2008 van de Raad; lijst van havens in Noord-Ierland waar vissersvaartuigen van derde landen activiteiten op het gebied van aanlanding of overlading van visserijproducten mogen verrichten en toegang tot havendiensten krijgen overeenkomstig het Protocol inzake Ierland/Noord-Ierland bij het Akkoord inzake de terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland uit de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie | 45 |

IV   Informatie

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Raad

2023/C 222/12

Kennisgeving aan RT Balkan, Oriental Review, Tsargrad, New Eastern Outlook en Katehon, over hun opneming in Besluit 2014/512/GBVB van de Raad en Verordening (EU) nr. 833/2014 van de Raad betreffende beperkende maatregelen naar aanleiding van acties van Rusland die de situatie in Oekraïne destabiliseren

38

2023/C 222/13

Kennisgeving aan de natuurlijke personen en rechtspersonen, entiteiten en lichamen die onderworpen zijn aan de beperkende maatregelen van Besluit 2014/145/GBVB van de Raad, als gewijzigd bij Besluit (GBVB) 2023/1218 van de Raad, en van Verordening (EU) nr. 269/2014 van de Raad, als uitgevoerd bij Uitvoeringsverordening (EU) 2023/1216 van de Raad, betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen

39

2023/C 222/14

Kennisgeving aan de natuurlijke personen en rechtspersonen, entiteiten en lichamen die onderworpen zijn aan de beperkende maatregelen van Besluit 2014/145/GBVB van de Raad, als gewijzigd bij Besluit (GBVB) 2023/1218 van de Raad, en van Verordening (EU) nr. 269/2014 van de Raad, als uitgevoerd bij Uitvoeringsverordening (EU) 2023/1216 van de Raad, betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen

40

2023/C 222/15

Kennisgeving aan de betrokkenen die onderworpen zijn aan de beperkende maatregelen van Besluit 2014/145/GBVB van de Raad en van Verordening (EU) nr. 269/2014 van de Raad betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen

41

Europese Commissie

2023/C 222/16

Wisselkoersen van de euro — 22 juni 2023

43

2023/C 222/17

Wisselkoersen van de euro — 23 juni 2023

44

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE LIDSTATEN

2023/C 222/18

Lijst van havens in de EU-lidstaten waar vissersvaartuigen van derde landen activiteiten op het gebied van aanlanding of overlading van visserijproducten mogen verrichten en toegang tot havendiensten krijgen overeenkomstig artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1005/2008 van de Raad; lijst van havens in Noord-Ierland waar vissersvaartuigen van derde landen activiteiten op het gebied van aanlanding of overlading van visserijproducten mogen verrichten en toegang tot havendiensten krijgen overeenkomstig het Protocol inzake Ierland/Noord-Ierland bij het Akkoord inzake de terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland uit de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie

45

---

| | V   Bekendmakingen |
| --- | --- |
| | ANDERE HANDELINGEN |
| | Europese Commissie |
| 2023/C 222/19 | Bekendmaking van het in artikel 94, lid 1, punt d), van Verordening (EU) nr. 1308/2013 van het Europees Parlement en de Raad bedoelde enig document en van de verwijzing naar de bekendmaking van het productdossier voor een naam in de wijnsector | 50 |
| 2023/C 222/20 | Bekendmaking van een aanvraag tot wijziging van een productdossier voor een naam in de wijnsector als bedoeld in artikel 105 van Verordening (EU) nr. 1308/2013 van het Europees Parlement en de Raad | 57 |
| 2023/C 222/21 | Bekendmaking van een mededeling van de goedkeuring van een standaardwijziging van een productdossier voor een naam in de wijnsector als bedoeld in artikel 17, leden 2 en 3, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2019/33 van de Commissie | 65 |

V   Bekendmakingen

ANDERE HANDELINGEN

Europese Commissie

2023/C 222/19

Bekendmaking van het in artikel 94, lid 1, punt d), van Verordening (EU) nr. 1308/2013 van het Europees Parlement en de Raad bedoelde enig document en van de verwijzing naar de bekendmaking van het productdossier voor een naam in de wijnsector

50

2023/C 222/20

Bekendmaking van een aanvraag tot wijziging van een productdossier voor een naam in de wijnsector als bedoeld in artikel 105 van Verordening (EU) nr. 1308/2013 van het Europees Parlement en de Raad

57

2023/C 222/21

Bekendmaking van een mededeling van de goedkeuring van een standaardwijziging van een productdossier voor een naam in de wijnsector als bedoeld in artikel 17, leden 2 en 3, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2019/33 van de Commissie

65

---

| | |
| --- | --- |
| | (1)   Voor de EER relevante tekst. |

---

(1)   Voor de EER relevante tekst.

1

| NL | |
| --- | --- |

NL

---

II Mededelingen

MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

| 26.6.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 222/1 |
| --- | --- | --- | --- |

26.6.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 222/1

---

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE

Interpretatieve richtsnoeren bij Verordening (EG) nr. 1370/2007 betreffende het openbaar personenvervoer per spoor en over de weg

(2023/C 222/01)

1.   INLEIDING

Zoals aangegeven in de mededeling over een strategie voor duurzame en slimme mobiliteit (1), zijn doortastende maatregelen nodig om meer activiteiten te verleggen naar duurzamere vervoerswijzen. Openbaar vervoer is essentieel voor de verwezenlijking van de doelstellingen van de Europese Green Deal inzake duurzame, slimme en inclusieve mobiliteit. De beschikbaarheid van hulpbronnenefficiënte en milieuvriendelijke openbaarvervoerdiensten is daarvoor van cruciaal belang. In de landsector zijn deze diensten geregeld bij Verordening (EG) nr. 1370/2007 van het Europees Parlement en de Raad van 23 oktober 2007 betreffende het openbaar personenvervoer per spoor en over de weg en tot intrekking van Verordening (EEG) nr. 1191/69 van de Raad en Verordening (EEG) nr. 1107/70 van de Raad (2) (“Verordening (EG) nr. 1370/2007” of “de verordening”).

Overeenkomstig Protocol nr. 26 betreffende de diensten van algemeen belang spelen de nationale, regionale en lokale autoriteiten een essentiële rol en beschikken zij over een ruime discretionaire bevoegdheid om diensten van algemeen economisch belang te verrichten, te doen verrichten en te organiseren. Openbaar personenvervoer in het algemeen economisch belang kan niet altijd op commerciële basis worden geëxploiteerd, maar vereist mogelijk financiële steun van de overheid. Het is aan de lidstaten om de mobiliteitsbehoeften van hun burgers in kaart te brengen en vast te stellen welke steun eventueel nodig kan zijn.

Tegelijkertijd moeten aan de financiële steun voorwaarden worden verbonden die een niet-verstoorde werking van de interne markt waarborgen. Deze voorwaarden worden nader omschreven in Verordening (EG) nr. 1370/2007.

Verordening (EG) nr. 1370/2007 is op 3 december 2009 in werking getreden en in het kader van het vierde spoorwegpakket (3) gewijzigd bij Verordening (EU) 2016/2338 van het Europees Parlement en de Raad van 14 december 2016 (4).

In Verordening (EG) nr. 1370/2007 worden de voorwaarden vastgesteld waaronder het openbaar vervoer per spoor en andere vormen van railvervoer en vervoer over de weg kunnen worden georganiseerd en gefinancierd. Deze verordening is met name van toepassing op vervoer per bus, tram, metro en spoor, maar kan ook van toepassing zijn op vervoer over binnenwateren en nationale zeewateren indien de lidstaten daartoe besluiten.

De voorwaarden hebben onder meer betrekking op de definitie van openbaredienstverplichtingen, de reikwijdte van openbaredienstcontracten, de voorwaarden voor de gunning van die contracten en de vaststelling van de compensatie die aan exploitanten van openbaar vervoer wordt betaald. Indien aan de bepalingen van Verordening (EG) nr. 1370/2007 wordt voldaan, wordt de compensatie geacht verenigbaar te zijn met de interne markt en vrijgesteld te zijn van de verplichting tot voorafgaande aanmelding bij de Commissie uit hoofde van artikel 108, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (“VWEU” of “het Verdrag”).

In 2014 heeft de Commissie een mededeling over interpretatieve richtsnoeren bij Verordening (EG) nr. 1370/2007 (5) (“de interpretatieve richtsnoeren van 2014”) vastgesteld, die tot doel heeft aan de belanghebbenden mee te delen hoe zij een aantal bepalingen van de verordening uitlegt en die ook is geïnspireerd op de beste praktijken in de lidstaten.

Inmiddels heeft het wetgevingskader zich verder ontwikkeld: in 2016 is Verordening (EG) nr. 1370/2007 ingrijpend gewijzigd, met name om het beginsel van openbare aanbesteding van openbaredienstcontracten uit te breiden tot de spoorwegsector. De wijziging omvatte de invoering van een overgangsperiode waarin de onvoorwaardelijke onderhandse gunning van openbaredienstcontracten voor passagiersvervoer per spoor tot 24 december 2023 mogelijk blijft om de sector in staat te stellen zich voor te bereiden op de openstelling van de markt.

Het Hof van Justitie van de Europese Unie (“de rechterlijke instanties van de Unie”) heeft ook enkele bepalingen van Verordening (EG) nr. 1370/2007 en op de diensten van algemeen economisch belang toepasselijke regels uitgelegd. De toepassing van deze regels wordt met name beïnvloed door het feit dat spoorwegondernemingen sinds 1 januari 2019 overeenkomstig het vierde spoorwegpakket recht hebben op toegang tot de spoorweginfrastructuur, wat hen op grond van het Unierecht in staat stelt commerciële diensten te ontwikkelen.

De interpretatieve richtsnoeren van 2014 moeten in het licht van deze ontwikkelingen worden herzien, met name om de bevoegde instanties te helpen zich voor te bereiden op het einde van de bovengenoemde overgangsperiode op 24 december 2023. Deze herziene richtsnoeren moeten ook voorzien in een ordelijke lancering van nieuwe initiatieven, zoals de mogelijkheid om internationale openbare diensten zoals grensoverschrijdend passagiersvervoer per spoor te organiseren en te ondersteunen als een aantrekkelijke optie voor reizen over lange afstand.

Alvorens deze mededeling goed te keuren, heeft de Commissie de lidstaten en vertegenwoordigers van belanghebbenden, waaronder Europese organisaties uit de openbaarvervoersector, personeel uit de vervoersector en passagiersorganisaties, geraadpleegd.

Met deze mededeling van de Commissie, die alleen betrekking heeft op een aantal bepalingen van Verordening (EG) nr. 1370/2007, worden geen nieuwe voorschriften ingevoerd. De mededeling bevat verduidelijkingen en richtsnoeren voor de lidstaten ten aanzien van de wijze waarop de Commissie de bepalingen van de verordening uitlegt, met name rekening houdend met de desbetreffende jurisprudentie van de rechterlijke instanties van de Unie. De uitlegging van het Unierecht is uiteindelijk voorbehouden aan de rechterlijke instanties van de Unie.

2.   INTERPRETATIE VAN VERORDENING (EG) Nr. 1370/2007 DOOR DE COMMISSIE

2.1.   Toepassingsgebied van Verordening (EG) nr. 1370/2007

Dit deel bevat richtsnoeren voor de interpretatie van het verband tussen Verordening (EG) nr. 1370/2007 en de volgende richtlijnen: Richtlijn 2014/24/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 februari 2014 betreffende het plaatsen van overheidsopdrachten en tot intrekking van Richtlijn 2004/18/EG (6) (“Richtlijn 2014/24/EU”); Richtlijn 2014/25/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 februari 2014 betreffende het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en postdiensten en houdende intrekking van Richtlijn 2004/17/EG (7) (“Richtlijn 2014/25/EU”); en Richtlijn 2014/23/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 februari 2014 betreffende het plaatsen van concessieovereenkomsten (8) (“Richtlijn 2014/23/EU”). Ook wordt in dit deel uitgelegd hoe Verordening (EG) nr. 1370/2007 moet worden toegepast op binnenwateren en nationale zeewateren. Bovendien zijn er richtsnoeren in opgenomen met betrekking tot internationale openbaarvervoersdiensten, openbaredienstverplichtingen voor multimodale en vrachtvervoersdiensten, en bijzondere vormen van openbaar vervoer.

2.1.1.   
  Artikel 5, lid 1, en artikel 1, lid 3. Verband tussen Verordening (EG) nr. 1370/2007 en de richtlijnen betreffende overheidsopdrachten en concessies

Verordening (EG) nr. 1370/2007 is van toepassing op openbaredienstcontracten zoals gedefinieerd in artikel 2, punt i), op het gebied van openbaar personenvervoer per spoor en andere vormen van railvervoer en vervoer over de weg. Openbaredienstcontracten kunnen, afhankelijk van hun kenmerken, echter ook binnen het toepassingsgebied van de richtlijnen inzake overheidsopdrachten vallen (Richtlijn 2014/24/EU en Richtlijn 2014/25/EU) (9). Concessies voor openbaar personenvervoer in de zin van Verordening (EG) nr. 1370/2007 zijn uitgesloten van het toepassingsgebied van Richtlijn 2014/23/EU (10).

Het onderscheid tussen opdrachten voor diensten en concessies voor diensten is belangrijk om te bepalen welk rechtsinstrument op de gunning van toepassing is.

In artikel 2, lid 1, punten 1, 2 en 5, van Richtlijn 2014/25/EU worden “opdrachten voor diensten” gedefinieerd als schriftelijke overeenkomsten onder bezwarende titel die zijn gesloten tussen een of meer aanbestedende instanties die de in de artikelen 8 tot en met 14 van de richtlijn bedoelde activiteiten uitoefenen en een of meer ondernemers, en die betrekking hebben op de verlening van diensten. Wanneer deze opdrachten betrekking hebben op “aanbestedende diensten” als bedoeld in artikel 2, lid 1, punt 1, van Richtlijn 2014/24/EU die de in de artikelen 8 tot en met 14 van Richtlijn 2014/25/EU bedoelde activiteiten niet uitoefenen, worden ze beschouwd als “overheidsopdrachten voor diensten” overeenkomstig artikel 2, lid 1, punten 6 en 9, van Richtlijn 2014/24/EU.

In artikel 5, lid 1, punt b), van Richtlijn 2014/23/EU betreffende het plaatsen van concessieovereenkomsten wordt een “concessie voor diensten” gedefinieerd als “een schriftelijke overeenkomst onder bezwarende titel waarbij één of meer aanbestedende diensten of aanbestedende instanties de verrichting van diensten met uitzondering van de uitvoering van werken als bedoeld onder a) laten uitvoeren door één of meer ondernemers, waarvoor de tegenprestatie bestaat hetzij uitsluitend in het recht de diensten die het voorwerp van het contract vormen, te exploiteren, hetzij in dit recht en een betaling”.

In artikel 5, lid 1, is voorts het volgende bepaald: “De gunning van een concessie voor werken of voor diensten houdt de overdracht aan de concessiehouder in van het operationeel risico dat inherent is aan de exploitatie van de werken of diensten en dat het vraagrisico of het aanbodrisico of beide omvat. De concessiehouder wordt geacht het operationeel risico op zich te nemen wanneer er onder normale exploitatieomstandigheden geen garantie bestaat dat de gedane investeringen of de kosten die gemaakt zijn bij het exploiteren van de werken of diensten die het voorwerp van de concessie vormen, kunnen worden terugverdiend. Het deel van het aan de concessiehouder overgedragen risico behelst een werkelijke blootstelling aan de grillen van de markt, hetgeen betekent dat elk potentieel door de concessiehouder te lijden verlies niet louter nominaal of te verwaarlozen is.”

Dit onderscheid tussen overheidsopdrachten voor diensten en concessies voor diensten is belangrijk omdat overeenkomstig artikel 10, lid 3, van Richtlijn 2014/23/EU deze richtlijn niet van toepassing is op concessies voor openbaar personenvervoer in de zin van Verordening (EG) nr. 1370/2007. De gunning van concessieovereenkomsten voor deze diensten op het gebied van openbaar personenvervoer valt derhalve uitsluitend onder Verordening (EG) nr. 1370/2007, ongeacht de vervoerswijze.

Voor dienstencontracten is de vervoerswijze echter wel van belang. In artikel 5, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1370/2007 wordt bepaald dat de gunning van openbaredienstcontracten voor vervoer per bus of tram wordt geregeld bij Richtlijn 2004/17/EG (ingetrokken en vervangen door Richtlijn 2014/25/EU) en 2004/18/EG (ingetrokken en vervangen door Richtlijn 2014/24/EU), behalve als dergelijke contracten de vorm aannemen van concessieovereenkomsten voor diensten. De gunning van openbaredienstcontracten voor bus- of tramdiensten valt derhalve uitsluitend onder de aanbestedingsrichtlijnen (Richtlijnen 2014/24/EU en 2014/25/EU).

Omgekeerd wordt de gunning van openbaredienstcontracten voor openbaar personenvervoer per spoor en metro (waaronder die welke de vorm van concessies aannemen) uitsluitend geregeld bij Verordening (EG) nr. 1370/2007 (en uitgesloten van het toepassingsgebied van Richtlijn 2014/24/EU volgens overweging 27 en artikel 10, punt i), van die richtlijn, van het toepassingsgebied van Richtlijn 2014/25/EU volgens overweging 35 en artikel 21, punt g), van die richtlijn en van het toepassingsgebied van Richtlijn 2014/23/EU volgens artikel 10, lid 3, van die richtlijn). De regels die van toepassing zijn op de gunning van multimodale contracten worden besproken in punt 2.1.5.

Wat concessies voor werken betreft, wordt in artikel 1, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1370/2007 bepaald dat “[d]eze verordening niet van toepassing [is] op concessieovereenkomsten voor openbare werken in de zin van artikel 1, lid 3, onder a), van Richtlijn 2004/17/EG of van artikel 1, lid 3, van Richtlijn 2004/18/EG”. Na de inwerkingtreding van Richtlijn 2014/23/EU betreffende het plaatsen van concessieovereenkomsten vallen concessies voor werken op het gebied van openbaar personenvervoer per spoor en andere vormen van railvervoer en vervoer over de weg uitsluitend onder deze richtlijn. Het begrip “concessie voor werken” is nu gedefinieerd in artikel 5, lid 1, punt a), van Richtlijn 2014/23/EU.

Tabel

Overzicht van de toepasselijke rechtsgrondslag voor contractgunningen per type contractuele regeling en per vervoerswijze

| Vervoerswijze | Overheidsopdrachten voor diensten als gedefinieerd in de Richtlijnen 2014/24/EU en 2014/25/EU | Concessies voor diensten als gedefinieerd in Richtlijn 2014/23/EU |
| --- | --- | --- |
| Bus en tram | Richtlijnen 2014/24/EU en 2014/25/EU | Verordening (EG) nr. 1370/2007 |
| Spoor en metro | Verordening (EG) nr. 1370/2007 | Verordening (EG) nr. 1370/2007 |

Vervoerswijze

Overheidsopdrachten voor diensten als gedefinieerd in de Richtlijnen 2014/24/EU en 2014/25/EU

Concessies voor diensten als gedefinieerd in Richtlijn 2014/23/EU

Bus en tram

Richtlijnen 2014/24/EU en 2014/25/EU

Verordening (EG) nr. 1370/2007

Spoor en metro

Verordening (EG) nr. 1370/2007

Verordening (EG) nr. 1370/2007

Er moet worden verduidelijkt dat alle bepalingen (niet alleen die welke betrekking hebben op de gunningsprocedures) van de richtlijnen inzake overheidsopdrachten van toepassing blijven op openbaredienstcontracten voor vervoer per bus en tram. Dit geldt bijvoorbeeld voor de daarin opgenomen bepalingen inzake de wijziging van contracten tijdens de looptijd ervan (zie punt 2.5.5).

2.1.2.   
  Artikel 1, lid 2. Nationale besluiten tot toepassing van Verordening (EG) nr. 1370/2007 op de binnenwateren en nationale zeewateren

In artikel 1, lid 2, wordt bepaald dat de lidstaten Verordening (EG) nr. 1370/2007 kunnen toepassen op het openbare personenvervoer over de binnenwateren en in de nationale zeewateren, onverminderd Verordening (EEG) nr. 3577/92 van de Raad van 7 december 1992 houdende toepassing van het beginsel van het vrij verrichten van diensten op het zeevervoer binnen de lidstaten (cabotage in het zeevervoer) (11).

Om de rechtszekerheid te waarborgen, moet een besluit van een lidstaat voor de toepassing van Verordening (EG) nr. 1370/2007 op het openbaar personenvervoer over binnenwateren of nationale zeewateren op transparante wijze worden vastgesteld door middel van een juridisch bindende handeling. De toepassing van Verordening (EG) nr. 1370/2007 op passagiersvervoersdiensten over binnenwateren of nationale zeewateren kan met name nuttig zijn wanneer deze diensten deel uitmaken van een ruimer openbaarvervoernet.

Indien een besluit tot toepassing van Verordening (EG) nr. 1370/2007 op passagiersvervoersdiensten over de binnenwateren ontbreekt, valt de overheidsfinanciering van deze diensten rechtstreeks onder artikel 93 VWEU. In haar mededeling over de interpretatie van Verordening (EEG) nr. 3577/92 van de Raad (12) geeft de Commissie richtsnoeren voor de toepassing van Verordening (EG) nr. 1370/2007 op cabotagediensten in het zeevervoer.

2.1.3.   
  Artikel 1, lid 2. Toepassing van Verordening (EG) nr. 1370/2007 op internationale openbaarvervoersdiensten

Artikel 1, lid 2, bepaalt dat Verordening (EG) nr. 1370/2007 ook van toepassing is op de internationale exploitatie van openbaar personenvervoer en dat, onder voorbehoud van de toestemming van de bevoegde instanties van de lidstaten op wier grondgebied de diensten worden verstrekt, openbaredienstverplichtingen betrekking kunnen hebben op diensten op grensoverschrijdend niveau, met inbegrip van diensten die plaatselijke en regionale vervoersbehoeften dekken.

Terwijl artikel 1, lid 2, specifiek verwijst naar plaatselijke en regionale vervoersbehoeften, omvat het begrip internationale openbare dienst ook openbaar passagiersvervoer over lange afstand. Een voorwaarde voor de totstandbrenging van een internationale openbare dienst is de toestemming van de bevoegde instanties van de lidstaten op wier grondgebied de diensten worden verstrekt. Deze bevoegde instanties blijven vrij om te beslissen of zij de status van openbare dienst van de voorgestelde dienst op het onder hun jurisdictie vallende grondgebied erkennen. De in artikel 1, lid 2, bedoelde toestemming kan verschillende vormen aannemen. De voor de totstandbrenging van de internationale openbare dienst vereiste toestemming kan niet worden beperkt tot een algemene bepaling die de toegang tot de vervoersinfrastructuur waarborgt, aangezien deze reeds wordt gegarandeerd door Richtlijn 2012/34/EU van het Europees Parlement en de Raad van 21 november 2012 tot instelling van één Europese spoorwegruimte (13). Indien een internationale dienst een lidstaat uitsluitend in transit passeert (d.w.z. zonder passagiers te laten in- of uitstappen), is de toestemming van de transitlidstaat niet vereist, aangezien kan worden aangenomen dat er op zijn grondgebied geen diensten worden verricht.

De bevoegde instanties beschikken echter over een ruime discretionaire bevoegdheid ten aanzien van de inhoud van de toestemming. Grensoverschrijdende samenwerking kan op verschillende manieren worden uitgevoerd, bijvoorbeeld door een consortium van betrokken instanties te vormen op basis van contractuele regelingen tussen deze instanties (bv. Europese groepering voor territoriale samenwerking of Europees economisch samenwerkingsverband).

Mits alle bevoegde instanties op wier grondgebied de internationale openbaarvervoersdienst wordt verricht daarmee instemmen, staat niets eraan in de weg dat de openbaredienstverplichtingen voor de gehele dienst worden gespecificeerd, noch dat de daarmee verband houdende compensatie wordt toegekend, door slechts een of enkele van de betrokken bevoegde instanties.

Indien een bevoegde instantie niet instemt met de voorgenomen internationale openbare dienst, kan deze niet als openbare dienst worden verricht op het grondgebied dat onder de jurisdictie van die lidstaat valt. In dergelijke gevallen verbiedt Verordening (EG) nr. 1370/2007 de totstandbrenging van hybride diensten niet wanneer een deel van een grensoverschrijdende dienst op commerciële basis en een deel als openbare dienst wordt verricht. Het is echter aan de lidstaten om ervoor te zorgen dat dergelijke diensten de mededinging niet verstoren en met name dat er geen kruissubsidiëring plaatsvindt tussen de gecompenseerde en de commerciële trajecten. Zij kunnen bijvoorbeeld, met inachtneming van de bescherming van gevoelige commerciële gegevens, van exploitanten volledige en transparante informatie verlangen over de kosten en ontvangsten van elk traject om aan te tonen dat er geen sprake is van kruissubsidiëring tussen het commerciële traject en het gecompenseerde traject. Zij kunnen ook verlangen dat een exploitant die compensatie ontvangt, zijn commerciële partner kiest op basis van een eerlijke en transparante selectieprocedure, en niet op basis van historische betrekkingen.

2.1.4.   
  Openbaredienstverplichtingen voor goederenvervoersdiensten

Verordening (EG) nr. 1370/2007 is niet van toepassing op goederenvervoersdiensten. Goederenvervoersdiensten kunnen slechts als diensten van algemeen economisch belang worden aangemerkt indien de betrokken lidstaat vaststelt dat er een reële behoefte aan deze diensten bestaat waarin de markt niet, of niet in voldoende mate, voorziet (zie punt 2.2.3). Indien lidstaten ervoor opteren steunmaatregelen voor goederenvervoersdiensten per spoor vast te stellen die niet voldoen aan de voorwaarden van het Altmark-arrest (14) en staatssteun vormen, moeten zij die maatregelen overeenkomstig artikel 108, lid 3, VWEU bij de Commissie aanmelden.

2.1.5.   
  Artikel 1, lid 2. Multimodale openbaredienstverplichtingen

Volgens artikel 1, lid 2, ervan is de verordening van toepassing op openbaar personenvervoer per spoor en andere vormen van railvervoer en vervoer over de weg. Indien de lidstaten daartoe besluiten, kan zij ook van toepassing zijn op het openbare personenvervoer over binnenwateren en nationale zeewateren (zie punt 2.1.2). Daarom kunnen de bevoegde instanties besluiten openbaredienstcontracten te gunnen met openbaredienstverplichtingen die betrekking hebben op een of meer van de vervoerswijzen als bedoeld in de verordening. Wat de looptijd van multimodale contracten betreft, bepaalt artikel 4, lid 3, dat deze beperkt is tot 15 jaar indien het contract voor vervoer per spoor of andere vormen van railvervoer meer dan 50 % van de waarde van de betrokken diensten vertegenwoordigt. De gunning van dienstencontracten die betrekking hebben op zowel openbaar vervoer per bus of tram als per metro of trein, blijft onderworpen aan zowel de vereisten van de richtlijnen inzake overheidsopdrachten (Richtlijn 2014/24/EU of 2014/25/EU) als van Verordening (EG) nr. 1370/2007.

Volgens overweging 17 staat het de bevoegde instanties vrij om voor openbaredienstverplichtingen sociale en kwaliteitscriteria vast te stellen, onder meer op het gebied van milieubescherming. De bevoegde instanties kunnen openbaredienstverplichtingen voor verschillende vervoerswijzen specificeren om de ecologische duurzaamheid van multimodaal openbaar vervoer te bevorderen.

2.1.6.   
  Artikel 1, lid 2. Bijzondere vormen van openbaar vervoer

Om het aanbod van openbare personenvervoersdiensten te verbeteren, met name op het niveau van de eerste en laatste kilometer van de reis van passagiers, kunnen de bevoegde instanties het aanbod van openbaarvervoersdiensten op basis van geregelde en vaste routes aanvullen met openbaarvervoersdiensten op aanvraag. Deze diensten op aanvraag, doorgaans via wegvoertuigen, stellen passagiers in staat reizen te boeken met behulp van elektronische of andere communicatiemiddelen voor het laten in- en uitstappen van passagiers tussen door de exploitant van vervoersdiensten op aanvraag aangewezen haltes of in de dienstregeling opgenomen haltes van het openbaar vervoer. Indien openbaarvervoersdiensten op aanvraag het voorwerp zijn van een exclusief recht en/of compensatie als tegenprestatie voor het vervullen van openbaredienstverplichtingen, met name wat de verplichte beschikbaarheid van de dienst betreft, en deze diensten voldoen aan de vereisten van artikel 2, punt a), van de verordening, d.w.z. dat zij van algemeen economisch belang zijn en op permanente en niet-discriminerende basis aan het publiek worden aangeboden, is de Commissie van mening dat deze diensten ook binnen het toepassingsgebied van artikel 1, lid 2, van de verordening vallen.

Sommige bevoegde instanties nemen in hun openbaarvervoersaanbod diensten op die worden verricht met behulp van kabelvoertuigen (bv. kabelbanen, kabelsporen). De Commissie is van mening dat deze diensten binnen het toepassingsgebied van artikel 1, lid 2, van de verordening vallen, mits zij worden verricht door voertuigen die constant contact maken met het wegdek of geleiderails.

2.2.   Definitie van openbaredienstverplichtingen en algemene regels/inhoud van openbaredienstcontracten

Dit hoofdstuk voorziet in richtsnoeren voor de interpretatie van de belangrijke kenmerken van algemene regels en de wijze waarop bevoegde instanties de aard en omvang van openbaredienstverplichtingen en van exclusieve rechten in het kader van Verordening (EG) nr. 1370/2007 definiëren. Daarnaast worden de voorwaarden behandeld waaronder een verlenging van de looptijd van openbaredienstcontracten kan worden toegestaan, alsmede de voorwaarden voor onderaanneming, met inbegrip van contracten die aan interne exploitanten zijn gegund.

2.2.1.   
  Artikel 2, punt i). Wezenlijke kenmerken van een openbaredienstcontract

Om rekening te houden met de verschillende wettelijke regelingen en tradities in de lidstaten, is de definitie van een openbaredienstcontract in Verordening (EG) nr. 1370/2007 zeer breed geformuleerd en omvat deze verschillende soorten juridisch bindende handelingen, die niet altijd de vorm aannemen van een contract naar nationaal recht.

Volgens artikel 2, punt i), bestaat een openbaredienstcontract uit “een of meer juridisch bindende overeenkomsten tussen een bevoegde instantie en een exploitant van openbare diensten waarbij de exploitant van openbare diensten in het kader van de openbaredienstverplichtingen wordt belast met het beheer en de exploitatie van openbare personenvervoersdiensten”. Het contract kan ook bestaan uit een door een bevoegde instantie vastgesteld besluit dat de vorm aanneemt van een specifieke handeling van wetgevende of regelgevende aard of de voorwaarden bevat waaronder de bevoegde instantie de diensten zelf verricht of aan een interne exploitant toevertrouwt. Een combinatie van een rechtshandeling waarbij de exploitatie van diensten aan een exploitant wordt toegewezen en een administratieve handeling waarbij gedetailleerde dienstvereisten en een methode voor de berekening van de compensatie worden vastgesteld, kan ook een openbaredienstcontract vormen. Het begrip “openbaredienstcontract” in de zin van Verordening (EG) nr. 1370/2007 omvat ook concessies voor openbare diensten.

2.2.2.   
  Artikel 2, punt l), en artikel 3, leden 2 en 3. Algemene regels

Een algemene regel is in artikel 2, punt l, gedefinieerd als een regel die “zonder onderscheid van toepassing is op gelijksoortige openbare personenvervoersdiensten in een bepaald geografisch gebied dat onder de verantwoordelijkheid van een bevoegde instantie valt”. Een algemene regel is derhalve een maatregel die op niet-discriminerende wijze van toepassing is op alle exploitanten van een of meer soorten openbaarvervoersdiensten. De maatregel kan worden beperkt tot het geografische gebied waarvoor een bevoegde instantie verantwoordelijk is, maar hoeft niet per se het hele geografische gebied te beslaan.

Een bevoegde instantie kan besluiten om overeenkomstig overweging 17 van Verordening (EG) nr. 1370/2007 algemene regels toe te passen voor de vaststelling van sociale of kwalitatieve normen.

Lidstaten en/of bevoegde instanties kunnen het openbaar vervoer organiseren door middel van algemene regels zoals wetten, besluiten of regelgevende maatregelen. Artikel 3, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1370/2007 heeft alleen betrekking op algemene regels in de vorm van gecompenseerde maximumtarieven voor alle passagiers of voor bepaalde categorieën passagiers. Voor deze algemene regels bestaat er geen verplichting om een openbaredienstcontract te sluiten.

Volgens artikel 3, lid 3, mogen de lidstaten algemene regels inzake financiële compensaties voor openbaredienstverplichtingen waarbij de maximumtarieven voor het vervoer van scholieren, studenten, leerlingen en personen met verminderde mobiliteit worden vastgesteld, uitsluiten van het toepassingsgebied van Verordening (EG) nr. 1370/2007. Indien een lidstaat hiertoe besluit, moeten de nationale instanties beoordelen of de op grond van deze algemene regels toegekende compensatie staatssteun vormt. Zo ja, dan moeten de regels overeenkomstig artikel 108 VWEU aan de Commissie worden meegedeeld.

Het is de lidstaten niet verboden andere algemene regels vast te stellen die openbaredienstverplichtingen omvatten. Wanneer zij compensatie inhouden, geldt overeenkomstig artikel 3, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1370/2007 de verplichting om een openbaredienstcontract te sluiten. Dergelijke contracten moeten beschikbaar zijn voor alle exploitanten, met inbegrip van nieuwe exploitanten.

2.2.3.   
  Artikel 2, punt e), en artikel 2 bis. Vaststelling van de aard en de omvang van openbaredienstverplichtingen en het toepassingsgebied van openbaredienstcontracten

—   Algemene beginselen en definitie van openbaredienstverplichtingen

Artikel 14 VWEU en het aan het VWEU gehechte Protocol nr. 26 over diensten van algemeen belang bevatten de algemene beginselen volgens welke de lidstaten diensten van algemeen economisch belang (DAEB) definiëren en verrichten. Zoals reeds vermeld, wijst Protocol nr. 26 op de essentiële rol en de ruime discretionaire bevoegdheid van de nationale, regionale en lokale autoriteiten om DAEB’s te verrichten, te doen verrichten en te organiseren op een manier die zoveel mogelijk in overeenstemming is met de behoeften van de gebruikers. De specificatie van een openbaredienstverplichting kan door de Commissie alleen in geval van een kennelijke fout ter discussie worden gesteld (15). Toch is de bevoegdheid van de lidstaat om de DAEB te omschrijven niet onbeperkt en mag zij niet willekeurig worden uitgeoefend alleen om een bepaalde sector aan de toepassing van de mededingingsregels te onttrekken (16).

In Verordening (EG) nr. 1370/2007 wordt het rechtskader vastgesteld waarbinnen de lidstaten DAEB’s op het gebied van het openbaar personenvervoer per spoor en over de weg kunnen verrichten, doen verrichten en organiseren. Artikel 1 van Verordening (EG) nr. 1370/2007 heeft “tot doel vast te stellen op welke manier instanties die bevoegd zijn voor het openbaar personenvervoer er, in het licht van het Unierecht, voor kunnen zorgen dat, in vergelijking met een volledig vrije marktwerking, onder meer het aantal, de veiligheid en de kwaliteit van de diensten van algemeen belang toenemen en deze diensten worden verzekerd tegen een lagere kostprijs”.

Zoals vermeld in artikel 2, punt e), van Verordening (EG) nr. 1370/2007 is een openbaredienstverplichting een verplichting met het oog op de algemene dienstverlening inzake openbaar personenvervoer die een exploitant, indien hij zich door zijn eigen commerciële belangen zou laten leiden, zonder compensatie niet, of niet in dezelfde mate of onder dezelfde voorwaarden, zou aangaan (17).

In openbaredienstverplichtingen worden doorgaans eisen aan de exploitant gesteld wat betreft bijvoorbeeld de frequentie en kwaliteit van de diensten, de tariefverplichtingen en de dienstverlening met name op kleinere tussenstations of op bestemmingen die mogelijk commercieel niet aantrekkelijk zijn, alsook de verlening van diensten in de vroege ochtend en late avond. Andere eisen zijn mogelijk.

Zoals bepaald in artikel 2 bis van Verordening (EG) nr. 1370/2007 is het aan de bevoegde instanties om specificaties voor openbaredienstverplichtingen vast te stellen overeenkomstig artikel 2, punt e).

—   Consistentie met de doelstellingen van het openbaarvervoerbeleid van de lidstaten

Bij de toepassing van artikel 2 bis, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1370/2007 moet de bevoegde instantie ervoor zorgen dat de specificaties van de openbare dienst stroken met de beleidsdoelstellingen die zijn uiteengezet in de beleidsdocumenten van de lidstaten inzake openbaar vervoer. De lidstaten beschikken over een ruime speelruimte bij het bepalen van de inhoud en de vorm van dergelijke documenten en de procedures voor raadpleging van de relevante belanghebbenden. In deze documenten moeten de doelstellingen van het openbaarvervoerbeleid, zoals bijvoorbeeld territoriale connectiviteit (waaronder grensoverschrijdende verbindingen), en de ontwikkeling van duurzaam vervoer worden gedefinieerd en moeten de middelen worden aangegeven om deze doelstellingen voor de verschillende vervoerswijzen te verwezenlijken. Zoals vermeld in overweging 10 van Verordening (EU) 2016/2338 kunnen onder meer de volgende belanghebbenden worden geraadpleegd: vervoersondernemingen die daadwerkelijk of potentieel aanwezig zijn in het betrokken geografische gebied en infrastructuurbeheerders, alsook representatieve passagiersorganisaties, werknemersorganisaties en milieuorganisaties.

—   Bestaan van een reële behoefte aan openbaredienstverplichtingen

Het hierboven aangehaalde artikel 2, punt e), van Verordening (EG) nr. 1370/2007 moet worden gelezen in samenhang met de jurisprudentie van de rechterlijke instanties van de Unie (18).

Uit deze jurisprudentie volgt dat de bevoegde instantie, alvorens specificaties voor openbaredienstverplichtingen vast te stellen, moet beoordelen of er een reële behoefte is aan de geplande openbaarvervoersdiensten.

Om te beoordelen of deze reële behoefte daadwerkelijk aanwezig is, moeten de bevoegde instanties overeenkomstig deze rechtspraak:

| 1. | beoordelen of er vraag is van de gebruikers; |
| --- | --- |

1.

beoordelen of er vraag is van de gebruikers;

| 2. | beoordelen of zonder openbaredienstverplichtingen aan deze vraag niet, ook niet gedeeltelijk, kan worden voldaan door marktdeelnemers; en |
| --- | --- |

2.

beoordelen of zonder openbaredienstverplichtingen aan deze vraag niet, ook niet gedeeltelijk, kan worden voldaan door marktdeelnemers; en

| 3. | voorrang geven aan de aanpak die het minst beperkend is voor de fundamentele vrijheden en het minst schadelijk is voor de goede werking van de interne markt om aan de aldus vastgestelde behoefte te voldoen. |
| --- | --- |

3.

voorrang geven aan de aanpak die het minst beperkend is voor de fundamentele vrijheden en het minst schadelijk is voor de goede werking van de interne markt om aan de aldus vastgestelde behoefte te voldoen.

Volgens de Unierechter “kan het ontbreken van door de lidstaat verstrekt bewijs [dat de omvang van de openbaredienstverplichting noodzakelijk is en evenredig is ten opzichte van een reële behoefte aan een openbare dienst] een kennelijke beoordelingsfout vormen die de Commissie in aanmerking moet nemen” (19).

—   Beoordeling vooraf van de vraag naar openbaarvervoersdiensten

Overeenkomstig artikel 1 van Protocol nr. 26 beschikken de lidstaten over een ruime discretionaire bevoegdheid om openbare diensten te verrichten, te doen verrichten en te organiseren op een manier die zoveel mogelijk in overeenstemming is met de behoeften van de gebruikers. Het openbaar vervoer moet worden georganiseerd in het belang van de gebruikers.

Bij de beoordeling van de vraag naar vervoer kunnen de bevoegde instanties niet alleen rekening houden met de bestaande en toekomstige vraag van gebruikers, maar ook met de verwachte vraag die redelijkerwijs kan voortvloeien uit het nastreven van beleidsdoelstellingen zoals de bevordering van duurzaam vervoer, regionale connectiviteit, volksgezondheid of sociale cohesie. In het licht van de doelstellingen van de Europese Green Deal is bijvoorbeeld de eis om de vraag vooraf te beoordelen niet onverenigbaar met de mogelijkheid voor de bevoegde instanties om het aanbod van openbaar personenvervoer per spoor of over de weg uit te breiden en om een modal shift te bewerkstelligen, met name van individuele auto’s, naar groenere diensten, ook op internationaal niveau in samenwerking met andere lidstaten. Deze doelstelling kan bijvoorbeeld tot uiting komen in de in artikel 2 bis, lid 1, van de verordening bedoelde beleidsdocumenten inzake openbaar vervoer.

De beoordeling vooraf van de vraag naar een openbaarvervoersdienst kan op verschillende manieren worden uitgevoerd, bijvoorbeeld aan de hand van historische gegevens, representatieve enquêtes of openbare raadplegingen van de gebruikers om hun verwachtingen van de openbare diensten vast te stellen.

—   Analyse van het marktaanbod

Overeenkomstig artikel 1, lid 1, en artikel 2, punt e), van Verordening (EG) nr. 1370/2007 kan er geen sprake zijn van een reële behoefte aan een openbare dienst indien aan de vraag van de gebruikers door de exploitanten kan worden voldaan zonder een door de overheid opgelegde verplichting in die zin (20).

Een analyse van het marktaanbod is alleen vereist wanneer bij het Unierecht of het nationale recht open toegangsrechten zijn ingevoerd voor het soort diensten waarop het openbaredienstcontract betrekking heeft.

De beoordeling van het marktaanbod moet in beginsel een raadpleging van de exploitanten over hun belangstelling voor het aanbieden van de desbetreffende diensten via open toegangsdiensten en een beoordeling van de resultaten ervan omvatten. Marktdeelnemers kunnen bijvoorbeeld worden geraadpleegd over de aard, omvang en frequentie van de diensten die zij reeds verlenen of voornemens zijn te verlenen in het betrokken geografische gebied of over de hoogte van de tarieven die zij toepassen of voornemens zijn toe te passen.

Wanneer een marktdeelnemer commerciële diensten verleent of verwacht te verlenen dan wel aankondigt dat dergelijke diensten binnen een redelijk korte termijn van start gaan (bijvoorbeeld in het spoorwegvervoer, wanneer de exploitant de toezichthoudende instantie en de infrastructuurbeheerder overeenkomstig artikel 38, lid 4, van Richtlijn 2012/34/EU in kennis heeft gesteld van zijn voornemen om de dienst te lanceren), moeten de bevoegde instanties met deze diensten rekening houden bij de vaststelling van de omvang van de openbaredienstverplichtingen, tenzij er een objectieve rechtvaardiging is om dit niet te doen.

Bij de beoordeling van het marktaanbod kan rekening worden gehouden met het bestaan van vergelijkbare vervoersdiensten die door andere takken van vervoer worden verricht, maar dit is geen verplichting. Bij deze beoordeling van de vergelijkbaarheid van de vervoerswijzen kunnen de bevoegde instanties rekening houden met de specifieke kenmerken van elke vervoerswijze. In het geval van spoorwegvervoer omvatten deze specifieke kenmerken onder meer de investeringslast en de infrastructuurkosten (21). Zij kunnen ook de milieuvoordelen ervan ten opzichte van andere vervoerswijzen omvatten.

—   Selectie van de aanpak die de werking van de interne markt zo min mogelijk schaadt

Bij de beoordeling of de in een openbaredienstcontract vastgestelde openbaredienstverplichtingen de fundamentele vrijheden zo min mogelijk beperken en de goede werking van de interne markt zo min mogelijk schaden, kan de bevoegde instantie alternatieve maatregelen overwegen die in overeenstemming zijn met het recht van de Unie. Indien de bevoegde instantie bijvoorbeeld tot doel heeft betaalbare vervoersdiensten te waarborgen, kan zij overwegen algemene regels inzake maximumtarieven op te leggen in plaats van een openbaredienstcontract aan één enkele exploitant te gunnen. Deze analyse is alleen vereist wanneer het Unierecht of het nationale recht reeds voorziet in open toegangsrechten voor het soort diensten waarop het openbaredienstcontract betrekking heeft.

—   Mogelijkheid om in het openbaredienstcontract kostendekkende en niet-kostendekkende diensten samen te voegen

In artikel 2 bis, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1370/2007 is bepaald dat de bevoegde instanties kostendekkende en niet-kostendekkende diensten mogen samenvoegen. Deze tekst moet worden gelezen in samenhang met de algemene definitie van openbaredienstverplichtingen in artikel 2, punt e), van Verordening (EG) nr. 1370/2007, volgens welke diensten op grond van openbaredienstverplichtingen diensten zijn die een exploitant, indien hij zich door zijn eigen commerciële belangen zou laten leiden, niet of niet in dezelfde mate zou leveren. Bijgevolg kunnen de bevoegde instanties kostendekkende en niet-kostendekkende diensten alleen in naar behoren gemotiveerde gevallen samenvoegen.

In overweging 8 van Verordening (EU) 2016/2338, die aan deze bepaling ten grondslag ligt, is bepaald dat “[s]pecificaties van openbaredienstverplichtingen in openbaar personenvervoer waar mogelijk [moeten] leiden tot positieve netwerkeffecten”. De Commissie is dan ook van mening dat het besluit om kostendekkende diensten op te nemen in de openbaredienstverplichtingen, ook de doelstelling moet weerspiegelen om te zorgen voor een coherent vervoerssysteem, met name op geografisch niveau, en om de voordelen van positieve netwerkeffecten te benutten, in plaats van alleen het bedrag van de compensatie te beperken.

Bij de specificatie van de openbaredienstverplichtingen en de afbakening van het geografische toepassingsgebied ervan zijn de bevoegde instanties gebonden aan het evenredigheidsbeginsel, overeenkomstig het Unierecht, zoals bedoeld in artikel 2 bis, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1370/2007. De samenvoeging van kostendekkende en niet-kostendekkende diensten moet noodzakelijk en evenredig zijn.

Uit punt 2.2.3 kan worden geconcludeerd dat de bevoegde instanties bijzondere aandacht moeten besteden aan het voldoen aan de in dit punt uiteengezette voorwaarden om zich niet bloot te stellen aan het risico van een kennelijke fout in de definitie van de omvang van de openbaredienstverplichting en een mogelijke terugvordering van de compensatie op grond van de staatssteunregels.

2.2.4.   
  Artikel 2, punt f), artikel 3, lid 1, en artikel 4, lid 1. Vaststelling van de aard en omvang van exclusieve rechten om de naleving van het Unierecht te garanderen

Volgens artikel 3, lid 1, moet, behoudens de beperkte uitzonderingen van artikel 3, lid 2, een openbaredienstcontract worden gesloten indien een bevoegde instantie besluit een exploitant een exclusief recht en/of compensatie te verlenen als tegenprestatie voor het vervullen van openbaredienstverplichtingen. Een exclusief recht wordt in artikel 2, punt f), gedefinieerd als “het recht van een exploitant van openbare diensten om bepaalde openbare personenvervoersdiensten van een lijn, net of gebied te exploiteren, met uitsluiting van andere exploitanten”. Volgens artikel 4, lid 1, moeten in het openbaredienstcontract de voorwaarden voor de uitoefening van het exclusieve recht worden vermeld, met name het soort vervoersdienst waarop het betrekking heeft, het geografische toepassingsgebied ervan en de duur van het exclusieve recht. De formulering van de definitie in artikel 2, punt f), beperkt het toepassingsgebied van de exclusieve rechten tot specifieke openbaarvervoersdiensten en tot specifieke routes, netten of gebieden.

De ontwikkeling van de interne markt, met name het bij artikel 10 van Richtlijn 2012/34/EU ingevoerde recht van spoorwegondernemingen op toegang tot infrastructuur om open toegangsdiensten te verlenen op de binnenlandse markten van de lidstaten, heeft gevolgen voor het begrip exclusieve rechten die worden verleend als een vorm van compensatie voor het vervullen van openbaredienstverplichtingen.

De wisselwerking tussen exclusieve rechten en toegangsrechten wordt beschreven in artikel 6 van Uitvoeringsverordening (EU) 2018/1795 van de Commissie (22) betreffende de analyse van het economisch evenwicht: hoewel de lidstaten exclusieve rechten kunnen toekennen, mogen zij het toegangsrecht van andere exploitanten tot de betrokken spoorweginfrastructuur voor het verlenen van passagiersvervoersdiensten per spoor niet beperken, tenzij deze diensten het economisch evenwicht van het openbaredienstcontract in gevaar zouden brengen, zoals bepaald in de artikelen 11 en 11 bis van Richtlijn 2012/34/EU.

Met uitzondering van openbaredienstcontracten die binnen het toepassingsgebied van artikel 11, lid 5, van Richtlijn 2012/34/EU vallen, waarvoor de toegang onvoorwaardelijk kan worden beperkt, wordt in alle andere gevallen de noodzakelijke bescherming van openbaredienstcontracten waarin exclusieve rechten worden toegekend, tegen onttrekking van inkomsten als gevolg van diensten met open toegang uitsluitend gewaarborgd via de analyse van het economisch evenwicht, overeenkomstig de artikelen 11 en 11 bis van Richtlijn 2012/34/EU. Zoals bepaald in artikel 6 van Uitvoeringsverordening (EU) 2018/1795 van de Commissie betreffende de analyse van het economisch evenwicht, moet de toezichthoudende instantie bij de uitvoering van de analyse terdege rekening houden met de monetaire waarde van dergelijke exclusieve rechten.

De lidstaten kunnen echter bepaalde rechten toekennen die niet exclusief lijken te zijn, maar via rechtsregels of administratieve praktijken wel feitelijk verhinderen dat andere ondernemingen aan de markt deelnemen. Zo zouden administratieve regelingen waarin onder voorwaarden, zoals eisen aan volume en kwaliteit van de diensten, toestemming wordt verleend voor de exploitatie van openbaarvervoersdiensten, in de praktijk het aantal exploitanten op de markt kunnen beperken. Dergelijke feitelijke exclusieve rechten moeten ook in overeenstemming zijn met Verordening (EG) nr. 1370/2007.

2.2.5.   
  Artikel 4 en artikel 8. Looptijd van openbaredienstcontracten en voorwaarden waaronder een verlenging met de helft tot 50 % van de looptijd van het openbaredienstcontract kan worden toegestaan

Artikel 4 en artikel 8 bevatten bepalingen betreffende de maximumduur van openbaredienstcontracten en de termijnen voor de gunning en het verstrijken ervan.

De “looptijd van het contract” moet worden bepaald op basis van de aanvang van het vervoer. Deze uitlegging vindt ook steun in de omstandigheid dat belangrijke bepalingen van Verordening (EG) nr. 1370/2007 vanaf die datum van toepassing worden, zoals bijvoorbeeld de bepalingen betreffende de verplichting van de bevoegde instanties om openbaredienstverplichtingen te compenseren. De Commissie gaat ervan uit dat in verschillende lidstaten de “looptijd van het contract” contractueel wordt vastgesteld op basis van de aanvang van het vervoer.

De uitvoering van een openbaredienstcontract kan worden voorafgegaan door een “mobilisatiefase”, waarin de exploitant van de openbare dienst zich voorbereidt op de aanvang van de activiteiten. De tijd die nodig is voor het vrijmaken van middelen loopt sterk uiteen, afhankelijk van de verschillen tussen de openbaredienstverplichtingen in het kader van het oude en het nieuwe contract, en varieert van enkele weken voor onderhandse gunningen die geen grote voorbereiding vergen tot drie of zelfs vier jaar voor openbaarvervoerexploitanten die aanzienlijke investeringen moeten doen, bijvoorbeeld door nieuw rollend materieel aan te schaffen, om de vereiste diensten te verlenen.

De mobilisatieperiode tussen het moment waarop de contractuele verplichtingen worden aangegaan (dat doorgaans samenvalt met de ondertekening van het contract) en de aanvang van de vervoersactiviteiten is echter niet begrepen in de looptijd van het contract en moet altijd in verhouding staan tot de aantoonbare behoeften van de exploitant om zich voor te bereiden op de activiteiten en moet in overeenstemming zijn met de vroegere praktijk in de betrokken lidstaat. Het tijdstip van de gunning ten opzichte van de aanvang van de activiteiten mag niet leiden tot omzeiling van de bepalingen van Verordening (EG) nr. 1370/2007 betreffende de geleidelijke afschaffing van onvoorwaardelijke onderhandse gunningen, zoals vastgelegd in artikel 8, lid 2, punt iii). Dit kan het geval zijn wanneer een openbaredienstcontract onderhands opnieuw wordt gegund aan een gevestigde exploitant dicht bij de einddatum van 25 december 2023 betreffende onderhandse gunningen en publiciteitsvereisten, terwijl de activiteiten in het kader van het nieuwe contract geruime tijd na die datum van start zullen gaan zonder objectieve rechtvaardiging voor de duur van de mobilisatieperiode.

Voorschotten op de compensatie zijn mogelijk gedurende een mobilisatieperiode, op voorwaarde dat de staatssteunregels ook worden nageleefd.

Artikel 4, lid 4, voorziet in een verlenging van de looptijd van een openbaredienstcontract met maximaal 50 %, indien nodig en rekening houdend met de afschrijvingstermijn van activa. Verlenging is mogelijk als de exploitant van de openbare dienst activa, zoals rollend materieel, onderhoudsfaciliteiten of infrastructuur waarvan de afschrijvingsperiode uitzonderlijk lang is, ter beschikking stelt die een aanzienlijk deel uitmaken van de waarde van de totale activa die noodzakelijk zijn voor de uitvoering van de in het openbaredienstcontract vastgestelde passagiersvervoersdiensten en de betrokken activa hoofdzakelijk worden ingezet voor de passagiersvervoersdiensten uit hoofde van het contract.

In overweging 15 wordt toegelicht dat “het noodzakelijk [is] te voorzien in de mogelijkheid om openbaredienstcontracten te verlengen met ten hoogste de helft van hun oorspronkelijke looptijd, wanneer de exploitant van openbare diensten moet investeren in activa met een uitzonderlijke terugverdientijd alsmede in het geval van ultraperifere gebieden” als vermeld in artikel 349 VWEU.

Aangezien dit een uitzondering vormt op de algemene regel betreffende de looptijd van openbaredienstcontracten, moet de mogelijkheid om de looptijd van een contract met maximaal 50 % te verlengen, restrictief worden toegepast. De bevoegde instantie moet van geval tot geval beoordelen of een verlenging noodzakelijk is om de exploitant in staat te stellen zijn activa af te schrijven tegen een normaal of wettelijk voorgeschreven afschrijvingspercentage en of de verlenging in verhouding staat tot deze doelstelling. Bij deze beoordeling houdt de bevoegde instantie alleen rekening met het aandeel van de activa dat door de exploitant zelf is gefinancierd, en niet met het aandeel dat met overheidsmiddelen is gefinancierd.

In beginsel zal de bevoegde instantie besluiten de looptijd van het contract te verlengen voordat een nieuw contract wordt gegund, zodat de looptijd van het contract duidelijk is vanaf de datum van gunning. Een verlenging tijdens de looptijd van het contract is slechts mogelijk onder bepaalde voorwaarden. De voorgenomen investeringen in nieuw rollend materieel moeten objectief gerechtvaardigd zijn, bijvoorbeeld om technische redenen die zich in een later stadium hebben voorgedaan. Er moet worden aangetoond dat de resterende looptijd van het contract zonder de verlenging geen nuttige afschrijving van de investering mogelijk maakt. De mogelijkheid van een dergelijke verlenging en de daaraan verbonden voorwaarden moeten duidelijk worden aangegeven in de aanbestedingsdocumenten en in het contract. Bovendien kan een dergelijke verlenging van invloed zijn op de hoogte van de compensatie, die als gevolg daarvan moet worden aangepast.

Op grond van artikel 8, lid 2, mag de looptijd van contracten die overeenkomstig artikel 5, lid 6, tussen 3 december 2019 en 24 december 2023 zijn gegund, niet langer zijn dan tien jaar. Dit is een specifiek en strikt maximum, dat erop gericht is de effecten van de einddatum van 24 december 2023 te handhaven en te voorkomen dat overeenkomstig artikel 5, lid 6, en artikel 7, lid 3, gegunde contracten lang doorlopen. De looptijd van dergelijke contracten kan op grond van artikel 4, lid 4, derhalve niet worden verlengd.

2.2.6.   
  Artikel 4, lid 7, en artikel 5, lid 2, punt e). Voorwaarden voor onderaanneming

Op grond van artikel 4, lid 7, van Verordening (EG) nr. 1370/2007 moet in een openbaredienstcontract worden bepaald of, en zo ja in welke mate, onderaanneming mogelijk is. Indien onderaannemers worden ingeschakeld, is de openbaarvervoerexploitant altijd verplicht om “een aanzienlijk deel” van de diensten op het gebied van openbaar personenvervoer zelf uit te voeren.

Openbaredienstcontracten die onderhands aan een interne exploitant zijn gegund, kunnen ook aan onderaannemers worden uitbesteed, zij het onder striktere voorwaarden. Overeenkomstig artikel 5, lid 2, punt e), moet de interne exploitant de openbare personenvervoersdiensten “grotendeels” zelf uitvoeren. De wetgever heeft deze bepaling opgenomen om te voorkomen dat de interne exploitant meer dan een bescheiden deel van de vervoersdiensten aan een andere entiteit in onderaanneming geeft, aangezien in een dergelijke situatie het begrip “interne exploitant” onder de controle van de bevoegde instantie geen betekenis meer zou hebben.

Een beoordeling van geval tot geval onverlet latende, lijkt het redelijk om te stellen dat de onderaanneming van meer dan een derde van de openbaarvervoersdiensten nadrukkelijk moet worden gerechtvaardigd, in het bijzonder gezien de doelstellingen van artikel 5, lid 2, punt e), zoals de poging om de aanwijzing van “onechte” interne exploitanten te voorkomen. Doorgaans wordt het deel van de vervoersdiensten dat aan onderaannemers wordt uitbesteed, gemeten in waarde of in dienstregelingskilometers (23).

Wat betreft openbaredienstcontracten die worden gegund op grond van artikel 5, lid 1, tweede zin, van Verordening (EG) nr. 1370/2007, dat wil zeggen overeenkomstig de procedures van de richtlijnen inzake overheidsopdrachten, hebben de in artikel 4, lid 7, van Verordening (EG) nr. 1370/2007 vastgestelde regels inzake onderaanneming voorrang op die welke in die richtlijnen zijn vastgesteld (24).

Onderaanneming moet hoe dan ook plaatsvinden met inachtneming van de toepasselijke wetgeving inzake overheidsopdrachten.

Tot slot mag volgens Verordening (EG) nr. 1370/2007 in het openbaredienstcontract een minimumpercentage van vervoersdiensten, uitgedrukt in waarde, worden vastgesteld dat de exploitant uit hoofde van het contract door een onderaannemer mag laten verrichten. Dit kan in het contract worden bepaald, mits de bepalingen van de verordening worden nageleefd, met name die betreffende het maximale aandeel van een openbaredienstcontract dat in onderaanneming mag worden gegeven.

2.3.   Artikel 4, leden 4 bis, 4 ter, 5 en 6. Bescherming van het personeel bij verandering van exploitant

In overweging 12 van Verordening (EU) 2016/2338 staat dat de lidstaten bij de totstandbrenging van één Europese spoorwegruimte moeten zorgen voor een passend niveau van sociale bescherming voor het personeel van exploitanten van openbare diensten. Artikel 4, leden 4 bis en 4 ter, wijst op de regels en verplichtingen die van toepassing zijn op openbaarvervoersactiviteiten.

In overeenstemming met artikel 4, lid 5, van Verordening (EG) nr. 1370/2007, en zoals uiteengezet in de overwegingen 16 en 17 ervan, bestaan de volgende scenario’s met betrekking tot de bescherming van het personeel in geval van verandering van exploitant:

| (i) | Wanneer is voldaan aan de voorwaarden voor de toepassing van Richtlijn 2001/23/EG van de Raad van 12 maart 2001 inzake de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der lidstaten betreffende het behoud van de rechten van de werknemers bij overgang van ondernemingen, vestigingen of onderdelen van ondernemingen of vestigingen (25), bijvoorbeeld wanneer essentiële materiële activa zoals rollend materieel door de vorige exploitant aan de nieuwe exploitant worden overgedragen (26), vloeit de bescherming van de rechten van de werknemers, waaronder met name de continuïteit van arbeidsovereenkomsten, rechtstreeks uit deze richtlijn voort. |
| --- | --- |

(i)

Wanneer is voldaan aan de voorwaarden voor de toepassing van Richtlijn 2001/23/EG van de Raad van 12 maart 2001 inzake de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der lidstaten betreffende het behoud van de rechten van de werknemers bij overgang van ondernemingen, vestigingen of onderdelen van ondernemingen of vestigingen (25), bijvoorbeeld wanneer essentiële materiële activa zoals rollend materieel door de vorige exploitant aan de nieuwe exploitant worden overgedragen (26), vloeit de bescherming van de rechten van de werknemers, waaronder met name de continuïteit van arbeidsovereenkomsten, rechtstreeks uit deze richtlijn voort.

| (ii) | Indien er geen sprake is van een overgang in de zin van Richtlijn 2001/23/EG, kunnen de bevoegde instanties niettemin besluiten een overgang van personeel te eisen dat eerder in dienst is genomen om diensten te verrichten, met de rechten waarover het personeel zou beschikken indien Richtlijn 2001/23/EG van toepassing was geweest. |
| --- | --- |

(ii)

Indien er geen sprake is van een overgang in de zin van Richtlijn 2001/23/EG, kunnen de bevoegde instanties niettemin besluiten een overgang van personeel te eisen dat eerder in dienst is genomen om diensten te verrichten, met de rechten waarover het personeel zou beschikken indien Richtlijn 2001/23/EG van toepassing was geweest.

| (iii) | De bevoegde instanties kunnen besluiten van de openbaarvervoerexploitant te eisen dat deze bepaalde sociale normen eerbiedigt ten behoeve van alle werknemers die betrokken zijn bij de levering van openbaarvervoersdiensten “[m]et het oog op transparante en voor alle exploitanten vergelijkbare mededingingsvoorwaarden en ter voorkoming van het gevaar van sociale uitsluiting”, zoals bepaald in overweging 17 van Verordening (EG) nr. 1370/2007. Deze normen kunnen bijvoorbeeld betrekking hebben op een collectieve overeenkomst op ondernemings- of marktsegmentniveau. |
| --- | --- |

(iii)

De bevoegde instanties kunnen besluiten van de openbaarvervoerexploitant te eisen dat deze bepaalde sociale normen eerbiedigt ten behoeve van alle werknemers die betrokken zijn bij de levering van openbaarvervoersdiensten “[m]et het oog op transparante en voor alle exploitanten vergelijkbare mededingingsvoorwaarden en ter voorkoming van het gevaar van sociale uitsluiting”, zoals bepaald in overweging 17 van Verordening (EG) nr. 1370/2007. Deze normen kunnen bijvoorbeeld betrekking hebben op een collectieve overeenkomst op ondernemings- of marktsegmentniveau.

| (iv) | De bevoegde instanties kunnen gebruikmaken van een combinatie van de mogelijkheden ii) en iii). |
| --- | --- |

(iv)

De bevoegde instanties kunnen gebruikmaken van een combinatie van de mogelijkheden ii) en iii).

Artikel 4, lid 6, bepaalt dat informatie over de toepasselijke regels en bepalingen op het gebied van de bescherming van het personeel, zoals sociale en kwaliteitsnormen, sociale en kwaliteitscriteria, en rechten en verplichtingen in verband met de overdracht van personeel in geval van verandering van exploitant, moet worden opgenomen in de aanbestedingsdocumenten en de openbaredienstcontracten. Deze normen en criteria kunnen bijvoorbeeld betrekking hebben op de beschikbaarheid van sociale en sanitaire voorzieningen, regelmatige en permanente opleiding van het personeel, promotieplannen voor vrouwen, oudere werknemers en personen met een handicap en op de naleving van verplichtingen op het gebied van werk en veiligheid en regels inzake werknemersparticipatie.

2.4.   Toegang tot essentiële productiefactoren en informatie

Dit deel bevat interpretatieve richtsnoeren voor de toegang tot rollend materieel en informatie die essentieel is voor de gunning van openbaredienstcontracten.

2.4.1.   
  Artikel 5 bis. Toegang tot rollend materieel

Toegang tot rollend spoorwegmaterieel is voor exploitanten van essentieel belang om offertes te kunnen indienen in procedures voor de aanbesteding van openbaredienstcontracten, met name wanneer zij nieuwkomers zijn en niet over een groot rollend-materieelpark beschikken.

Krachtens artikel 5 bis moeten de bevoegde instanties beoordelen of er maatregelen nodig zijn om te zorgen voor daadwerkelijke en niet-discriminerende toegang tot geschikt rollend materieel. Bij de beoordeling van de mate waarin exploitanten daadwerkelijk toegang hebben tot rollend materieel, moet de bevoegde instantie alle relevante barrières, zoals bijvoorbeeld de financiële, technische of regelgevende barrières, beoordelen die deze toegang kunnen belemmeren. Er moet rekening worden gehouden met levering door leasebedrijven, door andere marktactoren die rollend materieel aanbieden, of uit bestanden aan rollend materieel van bevoegde instanties. Ook moet bij deze beoordeling rekening worden gehouden met de mobilisatieperiode, d.w.z. de tijd die exploitanten nodig hebben om het rollend materieel te kunnen gebruiken voor vervoersactiviteiten. Bij de beoordeling of de toegang tot rollend materieel niet-discriminerend is, moeten de bevoegde instanties beoordelen of bepaalde exploitanten toegang tot rollend materieel hebben onder minder gunstige voorwaarden dan hun concurrenten. Tot slot moeten zij analyseren of het beschikbare rollend materieel geschikt is, d.w.z. of het voldoet aan de vereisen inzake prijs, kwaliteit en technische normen die zijn voorgeschreven in de aanbestedingsdocumenten.

Dit beoordelingsverslag moet ruim van tevoren openbaar worden gemaakt om alle belanghebbenden in staat te stellen te reageren. De juistheid van dit verslag kan ook worden betwist in het kader van een herziening op grond van artikel 5, lid 7.

Wanneer in het beoordelingsverslag wordt geconcludeerd dat er maatregelen nodig zijn om te zorgen voor daadwerkelijke en niet-discriminerende toegang tot geschikt rollend materieel, zijn de bevoegde instanties op grond van artikel 5 bis, lid 2, niet wettelijk verplicht om dergelijke maatregelen te nemen. Wanneer een bevoegde instantie echter geen passende maatregelen neemt, loopt zij het risico dat de gunning van het openbaredienstcontract overeenkomstig artikel 5, lid 7, wordt herzien op grond van het feit dat de gunningsprocedure niet eerlijk is verlopen en dat daarbij de beginselen van transparantie en niet-discriminatie niet in acht zijn genomen, in overeenstemming met artikel 5, lid 3.

Artikel 5 bis, lid 2, bevat een lijst van maatregelen die de bevoegde instanties kunnen nemen om te zorgen voor daadwerkelijke en niet-discriminerende toegang tot rollend materieel. Deze lijst is niet volledig. Naast andere mogelijke maatregelen kan de bevoegde instantie in het openbaredienstcontract ook een verplichting opnemen om het rollend materieel aan het einde van het contract over te dragen aan de nieuwe exploitant. Indien dit rollend materieel oorspronkelijk met overheidsmiddelen was aangekocht, moet de prijs waartegen het wordt overgedragen de door de vorige exploitant ontvangen overheidsfinanciering naar behoren weerspiegelen.

2.4.2.   
  Artikel 4, lid 8. Toegang tot informatie die essentieel is voor de gunning van een openbaredienstcontract

De bevoegde instanties moeten alle belanghebbenden de informatie ter beschikking stellen die nodig is om offertes in het kader van openbare aanbestedingsprocedures op te stellen. Daartoe moeten openbaredienstcontracten een verplichting voor de exploitant bevatten om de bevoegde instantie alle informatie te verstrekken die nodig is voor de gunning van het aanstaande contract. Bestaande contracten zonder een dergelijke bepaling moeten dienovereenkomstig worden gewijzigd. De bevoegde instantie moet de rechtmatige bescherming van vertrouwelijke bedrijfsinformatie waarborgen.

Artikel 4, lid 8, bevat een lijst met informatie die gewoonlijk door de bevoegde instanties wordt verstrekt. Deze lijst is niet volledig. Het is aan de bevoegde instantie om van geval tot geval te beoordelen welke informatie noodzakelijk is, rekening houdend met relevante elementen zoals bijvoorbeeld de kenmerken van het te gunnen contract (bv. contracten op basis van nettokosten of brutokosten) en de rechtmatige bescherming van vertrouwelijke bedrijfsinformatie. Bij de gegevens die niet in deze bepaling zijn opgenomen, maar die wel als essentieel voor inschrijvers kunnen worden beschouwd, gaat het bijvoorbeeld om de onderhoudsgegevens van het rollend materieel die aan de nieuwe exploitant van openbare diensten kunnen worden overgedragen.

2.5.   Gunning van openbaredienstcontracten

Dit deel bevat richtsnoeren voor de interpretatie van een aantal bepalingen in verband met de gunning van openbaredienstcontracten. De richtsnoeren hebben betrekking op de voorwaarden waaronder openbaredienstcontracten onderhands mogen worden gegund en op de procedurele vereisten voor de openbare aanbestedingsprocedure.

2.5.1.   
  Artikel 5, lid 2, punt b). Voorwaarden waaronder een openbaredienstcontract onderhands aan een interne exploitant mag worden gegund

Krachtens Verordening (EG) nr. 1370/2007 mogen bevoegde plaatselijke overheden zelf openbaar personenvervoer per spoor en over de weg aanbieden of een openbaredienstcontract onderhands gunnen aan een interne exploitant. Kiezen zij voor de tweede optie, dan moeten zij een aantal strikte, in artikel 5, lid 2, genoemde regels en voorwaarden in acht nemen. De Commissie merkt het volgende op:

| (i) | Volgens artikel 5, lid 2, mag een openbaredienstcontract onderhands aan interne exploitanten worden gegund door een bevoegde plaatselijke overheid of een groepering van dergelijke overheden die geïntegreerde diensten voor openbaar personenvervoer aanbiedt. Dit wil zeggen dat de openbare personenvervoersdiensten uit hoofde van een contract dat onderhands is gegund door een groepering van bevoegde plaatselijke overheden vanuit geografisch, vervoers- en tarifair oogpunt moeten worden geïntegreerd over het volledige grondgebied dat onder de verantwoordelijkheid van de betrokken groepering van overheden valt. Het geografische toepassingsgebied van dergelijke diensten die worden verleend onder verantwoordelijkheid van een bevoegde plaatselijke overheid of een groepering van dergelijke overheden, mag alleen beantwoorden aan de behoeften van een stedelijke agglomeratie (27) of plattelandsgebieden, of beide. |
| --- | --- |

(i)

Volgens artikel 5, lid 2, mag een openbaredienstcontract onderhands aan interne exploitanten worden gegund door een bevoegde plaatselijke overheid of een groepering van dergelijke overheden die geïntegreerde diensten voor openbaar personenvervoer aanbiedt. Dit wil zeggen dat de openbare personenvervoersdiensten uit hoofde van een contract dat onderhands is gegund door een groepering van bevoegde plaatselijke overheden vanuit geografisch, vervoers- en tarifair oogpunt moeten worden geïntegreerd over het volledige grondgebied dat onder de verantwoordelijkheid van de betrokken groepering van overheden valt. Het geografische toepassingsgebied van dergelijke diensten die worden verleend onder verantwoordelijkheid van een bevoegde plaatselijke overheid of een groepering van dergelijke overheden, mag alleen beantwoorden aan de behoeften van een stedelijke agglomeratie (27) of plattelandsgebieden, of beide.

| (ii) | De regels betreffende het uitoefenen van zeggenschap over de interne exploitant door de bevoegde overheid zoals bepaald in artikel 2, punt j), en artikel 5, lid 2, moeten in elk geval worden nageleefd. Een interne exploitant moet “een juridisch onafhankelijke entiteit [zijn] waarover een bevoegde plaatselijke overheid — of in geval van een groepering van overheden, ten minste één bevoegde plaatselijke overheid — net als over haar eigen diensten zeggenschap uitoefent”. Artikel 5, lid 2, punt a), geeft een aantal criteria aan de hand waarvan zal worden beoordeeld of een bevoegde overheid daadwerkelijk zeggenschap uitoefent over haar interne exploitant. Deze criteria zijn “de mate van vertegenwoordiging in de bestuurs-, beheers- of toezichtsorganen, de bepalingen ter zake in de statuten, de eigendomsstructuur en de daadwerkelijke invloed op en de daadwerkelijke zeggenschap over strategische en individuele beheersbeslissingen”. De beoordeling van de zeggenschap moet op alle criteria zijn gebaseerd.
  Met betrekking tot het eigendomscriterium wordt in Verordening (EG) nr. 1370/2007 niet vereist dat de bevoegde overheden 100 % van het kapitaal van de interne exploitant in handen hebben. Dit kan bijvoorbeeld relevant zijn in het geval van publiek-private partnerschappen. In dit verband is het begrip interne exploitant in Verordening (EG) nr. 1370/2007 breder dan het begrip interne exploitant in de jurisprudentie van de rechterlijke instanties van de Unie (28). Daadwerkelijke zeggenschap door de bevoegde overheid moet echter worden aangetoond aan de hand van andere criteria, zoals vermeld in artikel 5, lid 2, punt a). |
| --- | --- |

(ii)

De regels betreffende het uitoefenen van zeggenschap over de interne exploitant door de bevoegde overheid zoals bepaald in artikel 2, punt j), en artikel 5, lid 2, moeten in elk geval worden nageleefd. Een interne exploitant moet “een juridisch onafhankelijke entiteit [zijn] waarover een bevoegde plaatselijke overheid — of in geval van een groepering van overheden, ten minste één bevoegde plaatselijke overheid — net als over haar eigen diensten zeggenschap uitoefent”. Artikel 5, lid 2, punt a), geeft een aantal criteria aan de hand waarvan zal worden beoordeeld of een bevoegde overheid daadwerkelijk zeggenschap uitoefent over haar interne exploitant. Deze criteria zijn “de mate van vertegenwoordiging in de bestuurs-, beheers- of toezichtsorganen, de bepalingen ter zake in de statuten, de eigendomsstructuur en de daadwerkelijke invloed op en de daadwerkelijke zeggenschap over strategische en individuele beheersbeslissingen”. De beoordeling van de zeggenschap moet op alle criteria zijn gebaseerd.

Met betrekking tot het eigendomscriterium wordt in Verordening (EG) nr. 1370/2007 niet vereist dat de bevoegde overheden 100 % van het kapitaal van de interne exploitant in handen hebben. Dit kan bijvoorbeeld relevant zijn in het geval van publiek-private partnerschappen. In dit verband is het begrip interne exploitant in Verordening (EG) nr. 1370/2007 breder dan het begrip interne exploitant in de jurisprudentie van de rechterlijke instanties van de Unie (28). Daadwerkelijke zeggenschap door de bevoegde overheid moet echter worden aangetoond aan de hand van andere criteria, zoals vermeld in artikel 5, lid 2, punt a).

| (iii) | Om concurrentieverstoringen te beperken, is in artikel 5, lid 2, punt b), vastgelegd dat de vervoersactiviteiten van interne exploitanten en entiteiten waarop deze exploitant een, zelfs minimale, invloed heeft, geografisch moeten worden afgebakend, d.w.z. beperkt moeten blijven tot het grondgebied van de bevoegde overheid of van de groepering van bevoegde plaatselijke overheden.
  De interne exploitant of de entiteit onder diens invloed mag geen openbare personenvervoersdiensten verrichten, ook niet als onderaannemer, of deelnemen aan aanbestedingsprocedures buiten het grondgebied van de bevoegde overheid binnen de Unie of, vanwege een mogelijk indirect effect op de interne markt, elders in de wereld.
  Artikel 5, lid 2, punt b), is in algemene bewoordingen gesteld om te voorkomen dat er ondernemingsstructuren worden opgezet om deze geografische afbakening te omzeilen. Zonder afbreuk te doen aan de bepalingen inzake uitgaande lijnen of andere kleinere elementen die het grondgebied van naburige bevoegde plaatselijke overheden binnenkomen, zoals vermeld in punt v), moet de genoemde bepaling betreffende de geografische afbakening strikt worden toegepast. |
| --- | --- |

(iii)

Om concurrentieverstoringen te beperken, is in artikel 5, lid 2, punt b), vastgelegd dat de vervoersactiviteiten van interne exploitanten en entiteiten waarop deze exploitant een, zelfs minimale, invloed heeft, geografisch moeten worden afgebakend, d.w.z. beperkt moeten blijven tot het grondgebied van de bevoegde overheid of van de groepering van bevoegde plaatselijke overheden.

De interne exploitant of de entiteit onder diens invloed mag geen openbare personenvervoersdiensten verrichten, ook niet als onderaannemer, of deelnemen aan aanbestedingsprocedures buiten het grondgebied van de bevoegde overheid binnen de Unie of, vanwege een mogelijk indirect effect op de interne markt, elders in de wereld.

Artikel 5, lid 2, punt b), is in algemene bewoordingen gesteld om te voorkomen dat er ondernemingsstructuren worden opgezet om deze geografische afbakening te omzeilen. Zonder afbreuk te doen aan de bepalingen inzake uitgaande lijnen of andere kleinere elementen die het grondgebied van naburige bevoegde plaatselijke overheden binnenkomen, zoals vermeld in punt v), moet de genoemde bepaling betreffende de geografische afbakening strikt worden toegepast.

| (iv) | De Commissie is van mening dat met de deelname van een interne exploitant aan een openbare aanbestedingsprocedure voor de gunning van een contract voor openbaarvervoersdiensten de geldigheid van de onderhandse gunning van een openbaredienstcontract aan die exploitant in twijfel kan worden getrokken (29), tenzij aan de voorwaarden van artikel 5, lid 2, punt c), is voldaan. |
| --- | --- |

(iv)

De Commissie is van mening dat met de deelname van een interne exploitant aan een openbare aanbestedingsprocedure voor de gunning van een contract voor openbaarvervoersdiensten de geldigheid van de onderhandse gunning van een openbaredienstcontract aan die exploitant in twijfel kan worden getrokken (29), tenzij aan de voorwaarden van artikel 5, lid 2, punt c), is voldaan.

| (v) | Volgens artikel 5, lid 2, punt b), mogen interne exploitanten overgaan tot exploitatie van “uitgaande lijnen of andere kleinere elementen van die activiteit die het grondgebied van naburige bevoegde plaatselijke overheden binnenkomen”. Deze bepaling biedt enige flexibiliteit doordat zij het mogelijk maakt vervoer tussen naburige regio’s aan te bieden. Interne exploitanten kunnen daarom tot op zekere hoogte diensten verrichten buiten het grondgebied van hun bevoegde plaatselijke overheid. Om te beoordelen of de diensten uit hoofde van een openbaredienstcontract in overeenstemming zijn met deze bepaling, moeten de volgende criteria worden toegepast: of deze diensten het grondgebied van de bevoegde overheid in kwestie verbinden met een naburig gebied, en of het gaat om kleinere diensten, en niet om het hoofddoel van de openbaarvervoersactiviteiten op grond van het openbaredienstcontract. De Commissie zal beoordelen of de openbaarvervoersactiviteiten secundair van aard zijn door de omvang in voertuig- of treinkilometers af te zetten tegen de totale omvang van de openbaarvervoersactiviteiten die de interne exploitant uit hoofde van het/de contract(en) aanbiedt. |
| --- | --- |

(v)

Volgens artikel 5, lid 2, punt b), mogen interne exploitanten overgaan tot exploitatie van “uitgaande lijnen of andere kleinere elementen van die activiteit die het grondgebied van naburige bevoegde plaatselijke overheden binnenkomen”. Deze bepaling biedt enige flexibiliteit doordat zij het mogelijk maakt vervoer tussen naburige regio’s aan te bieden. Interne exploitanten kunnen daarom tot op zekere hoogte diensten verrichten buiten het grondgebied van hun bevoegde plaatselijke overheid. Om te beoordelen of de diensten uit hoofde van een openbaredienstcontract in overeenstemming zijn met deze bepaling, moeten de volgende criteria worden toegepast: of deze diensten het grondgebied van de bevoegde overheid in kwestie verbinden met een naburig gebied, en of het gaat om kleinere diensten, en niet om het hoofddoel van de openbaarvervoersactiviteiten op grond van het openbaredienstcontract. De Commissie zal beoordelen of de openbaarvervoersactiviteiten secundair van aard zijn door de omvang in voertuig- of treinkilometers af te zetten tegen de totale omvang van de openbaarvervoersactiviteiten die de interne exploitant uit hoofde van het/de contract(en) aanbiedt.

| (vi) | Artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1370/2007 is niet van toepassing op de onderhandse gunning van contracten voor openbaar personenvervoer per bus of tram die niet de vorm aannemen van concessies voor diensten in de zin van artikel 5, lid 1, van Richtlijn 2014/23/EU. De onderhandse gunning van dergelijke contracten aan een interne exploitant moet geschieden in overeenstemming met artikel 12 van Richtlijn 2014/24/EU of artikel 28 van Richtlijn 2014/25/EU (30). |
| --- | --- |

(vi)

Artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1370/2007 is niet van toepassing op de onderhandse gunning van contracten voor openbaar personenvervoer per bus of tram die niet de vorm aannemen van concessies voor diensten in de zin van artikel 5, lid 1, van Richtlijn 2014/23/EU. De onderhandse gunning van dergelijke contracten aan een interne exploitant moet geschieden in overeenstemming met artikel 12 van Richtlijn 2014/24/EU of artikel 28 van Richtlijn 2014/25/EU (30).

2.5.2.   
  Artikel 5, lid 3. Het beginsel van de openbare aanbesteding van openbaredienstcontracten en de procedurele vereisten daarvan

In artikel 5, lid 3, is bepaald dat wanneer een bevoegde instantie voor het aanbieden van openbare personenvervoersdiensten een beroep doet op een andere derde partij dan een interne exploitant, zij openbaredienstcontracten moet gunnen via een eerlijke, open, transparante en niet-discriminatoire openbare aanbestedingsprocedure.

Artikel 5, lid 3, bepaalt dat de bevoegde instanties openbaredienstcontracten moeten gunnen via een openbare aanbestedingsprocedure, behoudens de in de leden 3 bis, 4, 4 bis, 4 ter, 5 en 6 bedoelde gevallen. Uit deze bepaling blijkt dus duidelijk dat de openbare aanbestedingsprocedure van artikel 5, lid 3, het beginsel is, terwijl de leden 3 bis, 4, 4 bis, 4 ter, 5 en 6 de uitzonderingen op deze regel zijn. Volgens de jurisprudentie moet elke afwijking van of uitzondering op een algemene regel restrictief worden uitgelegd (31).

Artikel 5, lid 3, bevat ook enkele andere details over de voorwaarden waaronder een openbare aanbestedingsprocedure moet worden georganiseerd. Zoals vermeld in punt 2.5.1 moet er bij de vaststelling van procedures voor de gunning van contracten voor worden gezorgd dat er sprake is van daadwerkelijke mededinging. De toepassing van de algemene beginselen van het Verdrag, zoals transparantie en non-discriminatie, brengt bijvoorbeeld met zich mee dat de beoordelingscriteria voor de selectie van inschrijvingen samen met de aanbestedingsdocumenten moeten worden gepubliceerd. De lidstaten mogen desgewenst de gedetailleerdere voorschriften van de EU-wetgeving inzake overheidsopdrachten toepassen, zoals die welke zijn vastgelegd in de Richtlijnen 2014/24/EU en 2014/25/EU of in Richtlijn 2014/23/EU betreffende concessies. Er bestaat evenwel geen verplichting daartoe.

Om te voldoen aan artikel 5, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1370/2007 moeten de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten zodanig worden vastgesteld dat optimale voorwaarden voor daadwerkelijke mededinging worden gecreëerd. Een gunningsprocedure waarbij tussen de bevoegde instantie en de inschrijvers wordt onderhandeld, kan voldoen aan het beginsel van non-discriminatie, mits de onderhandelingen onpartijdig, eerlijk en transparant zijn. Zo zou plaatsing van een opdracht puur door toepassing van een onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking inbreuk maken op de beginselen van transparantie en non-discriminatie van artikel 5, lid 3. Een aanbestedingsprocedure waarbij het aantal potentiële inschrijvers op een niet te rechtvaardigen wijze wordt beperkt, zou evenmin aan de eisen van artikel 5, lid 3, voldoen.

Overeenkomstig artikel 5, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1370/2007 kan de bevoegde instantie er ook voor opteren om met partijen die na de eerste selectie zijn overgebleven, te onderhandelen over specifieke of complexe behoeften. Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer exploitanten die meedoen aan de aanbesteding, technologisch innovatieve vervoersoplossingen moeten voorstellen om te voldoen aan de eisen uit de aanbestedingsdocumenten. Ook wanneer gebruik wordt gemaakt van een eerste selectie en onderhandelingen, moeten de selectieprocedure en de gunningsprocedure voldoen aan alle voorwaarden van artikel 5, lid 3.

Om potentiële inschrijvers eerlijke en gelijke kansen te bieden, moeten de termijnen tussen respectievelijk de bekendmaking van de openbare aanbestedingsprocedure en de indiening van de offertes, en de bekendmaking van de openbare aanbestedingsprocedure en het moment vanaf waar de exploitatie van de vervoersdiensten een aanvang neemt, passend en redelijk zijn.

2.5.3.   
  Uitzonderingen op het beginsel van openbare aanbesteding van openbaredienstcontracten

2.5.3.1   Artikel 5, lid 3 bis. Voorwaarden waaronder bevoegde instanties in uitzonderlijke omstandigheden een openbaredienstcontract voor spoorvervoer onderhands kunnen gunnen

Wat openbaredienstcontracten voor spoorvervoer betreft, kunnen de bevoegde instanties besluiten om nieuwe contracten tijdelijk onderhands te gunnen indien de instantie van oordeel is dat dit gerechtvaardigd is door uitzonderlijke omstandigheden, met name wanneer:

| — | er reeds sprake is van een aantal door de bevoegde instantie of andere bevoegde instanties geplaatste openbare aanbestedingsprocedures dat gevolgen kan hebben voor het aantal en de kwaliteit van de inschrijvingen die waarschijnlijk zullen worden ontvangen indien de opdracht openbaar wordt aanbesteed; of |
| --- | --- |

—

er reeds sprake is van een aantal door de bevoegde instantie of andere bevoegde instanties geplaatste openbare aanbestedingsprocedures dat gevolgen kan hebben voor het aantal en de kwaliteit van de inschrijvingen die waarschijnlijk zullen worden ontvangen indien de opdracht openbaar wordt aanbesteed; of

| — | het toepassingsgebied van één of meer openbaredienstcontracten moet worden gewijzigd om de verlening van openbare diensten te optimaliseren. |
| --- | --- |

—

het toepassingsgebied van één of meer openbaredienstcontracten moet worden gewijzigd om de verlening van openbare diensten te optimaliseren.

Bij dergelijke uitzonderlijke omstandigheden gaat het onder meer om situaties waarin een bevoegde instantie de geografische dekking of de omvang van de percelen wil herzien. In gevallen waarin een bevoegde instantie voornemens is openbaarvervoersdiensten te verlenen in het kader van één enkel contract en deze diensten op dat moment worden verleend in het kader van twee bestaande contracten met verschillende einddata, kan het bijvoorbeeld nodig zijn het contract tijdelijk onderhands te gunnen met de vroegste einddatum, zodat beide contracten op dezelfde datum kunnen aflopen.

Hoewel de lijst van situaties in Verordening (EG) nr. 1370/2007 die uitzonderlijke omstandigheden vormen open is, moet de term “uitzonderlijke omstandigheden” strikt worden uitgelegd. Derhalve is deze bepaling, zoals vermeld in overweging 21 van Verordening (EU) 2016/2338, bedoeld om te worden toegepast als zij de bevoegde instanties in staat stelt ervoor te zorgen dat de diensten op de meest kostenefficiënte wijze worden verstrekt. De looptijd van de overeenkomstig deze bepaling gegunde contracten is beperkt tot hetgeen in verhouding lijkt te staan tot de betrokken uitzonderlijke omstandigheid, en bedraagt in geen geval meer dan vijf jaar. De bevoegde instantie moet bepaalde transparantievereisten in acht nemen. Zij moet de Commissie onverwijld in kennis stellen van het besluit tot gunning van een contract op die basis, dat naar behoren moet worden gemotiveerd. De gedetailleerde publicatiereferenties (bv. link naar de desbetreffende website) moeten voor analyse en mogelijke follow-up worden toegezonden aan het directoraat-generaal Mobiliteit en Vervoer van de Europese Commissie (32). Deze informatieverplichting stelt de gunning niet afhankelijk van de instemming van de Commissie. De bevoegde instantie moet ook het openbaredienstcontract publiceren. Een bevoegde instantie kan deze wettelijke mogelijkheid niet gebruiken voor de gunning van twee opeenvolgende openbaredienstcontracten die betrekking hebben op dezelfde openbaredienstverplichtingen.

2.5.3.2.   Artikel 5, lid 4. Voorwaarden waaronder een bevoegde instantie een openbaredienstcontract onderhands kan gunnen als het gaat om een contract van geringe waarde of kleine en middelgrote exploitanten

Voor de onderhandse gunning van een openbaredienstcontract van geringe waarde (artikel 5, lid 4) is de bevoegde instantie niet verplicht een openbare aanbestedingsprocedure te starten. Een openbaredienstcontract is van geringe waarde wanneer de gemiddelde jaarlijkse waarde op minder dan 1 miljoen EUR wordt geschat of wanneer het jaarlijkse aantal kilometers openbaar personenvervoer lager ligt dan 300 000. In geval van contracten die openbaar personenvervoer per spoor omvatten, bedragen deze twee drempels respectievelijk een gemiddelde jaarlijkse waarde van 7,5 miljoen EUR en een volume van 500 000 kilometer openbaar personenvervoer. In het geval van een contract dat wordt gegund aan een kleine of middelgrote onderneming (“kmo”) die met niet meer dan 23 wegvoertuigen werkt, kunnen de drempelwaarden worden verhoogd tot hetzij een geschatte gemiddelde jaarlijkse waarde van minder dan 2 miljoen EUR, hetzij een jaarlijks volume van minder dan 600 000 kilometer openbaar personenvervoer.

Het bestaan van een drempel specifiek voor kmo’s die is gedefinieerd aan de hand van “wegvoertuigen”, geeft aan dat deze bepaling alleen van toepassing is op busvervoer, en niet op vervoer per spoor, metro of tram. De drempel van 23 wegvoertuigen moet op restrictieve wijze worden uitgelegd in het licht van het uitzonderlijke karakter van artikel 5, lid 4. Derhalve moet het begrip “voertuigen die geëxploiteerd worden” worden uitgelegd als het totale aantal voertuigen dat door de exploitant van openbaar vervoer wordt geëxploiteerd en niet als het aantal voertuigen dat wordt geëxploiteerd voor diensten die onder een bepaald openbaredienstcontract vallen. De criteria van de kmo-aanbeveling (33) zijn van toepassing op de definitie van kleine of middelgrote ondernemingen.

Op grond van artikel 5, lid 4, kunnen de lidstaten besluiten om voor alle contracten, met inbegrip van die van geringe waarde en die welke aan kleine en middelgrote exploitanten worden gegund, een openbare aanbesteding te eisen. Ook kunnen zij ervoor kiezen de drempels waaronder onderhandse gunning is toegestaan, te verlagen.

2.5.3.3   Artikel 5, lid 4 bis. Voorwaarden waaronder bevoegde instanties een openbaredienstcontract voor het spoorvervoer onderhands kunnen gunnen in geval van bepaalde structurele en geografische kenmerken van de markt en het spoorwegnet en van prestatieverbeteringen

Op grond van artikel 5, lid 4 bis, kan de bevoegde instantie openbaredienstcontracten voor openbaar personenvervoer per spoor onderhands gunnen wanneer aan twee voorwaarden is voldaan. Als uitzondering op het beginsel van de openbare aanbestedingsprocedure voor de gunning van openbaredienstcontracten moet deze bepaling restrictief worden uitgelegd.

De eerste voorwaarde is dat de onderhandse gunning wordt gerechtvaardigd in het licht van de relevante structurele en geografische kenmerken van de betrokken markt en het betrokken spoorwegnet, en met name de omvang ervan, de kenmerken van de vraag, de complexiteit van het net, het technische en geografische isolement ervan en de onder het contract vallende diensten.

De lijst van specifieke kenmerken is niet volledig. De bevoegde instantie kan derhalve de noodzaak van onderhandse gunning ook onderzoeken onder verwijzing naar andere kenmerken dan die welke in de tekst worden genoemd. De conclusie van een bevoegde instantie dat de markt- en netkenmerken de onderhandse gunning rechtvaardigen, moet gebaseerd zijn op objectieve gronden. Het is vaste rechtspraak dat de degene die zich wil beroepen op omstandigheden die een afwijking rechtvaardigen, moet bewijzen dat die omstandigheden daadwerkelijk bestaan. Daarom moet de bevoegde instantie in haar met redenen omklede beslissing om een contract te gunnen op grond van artikel 5, lid 4 bis, voldoende bewijs leveren dat aan de voorwaarden van die bepaling van Verordening (EG) nr. 1370/2007 is voldaan.

Rekening houdend met de motivering van artikel 5, lid 4 bis, namelijk dat in bepaalde gevallen de doelstellingen van de verordening (d.w.z. het verrichten van hoogwaardige en kostenefficiënte diensten) vanwege bepaalde markt- en netkenmerken niet kunnen worden verwezenlijkt door middel van een openbare aanbesteding, zijn niet zozeer het aantal en de aard van de door de lidstaat ingeroepen kenmerken van essentieel belang, als wel het bewijs dat deze kenmerken in het geval in kwestie het gebruik van onderhandse gunning in plaats van een openbare aanbesteding objectief rechtvaardigen.

Zonder afbreuk te doen aan de beoordeling van geval tot geval, moeten volgens de Commissie de relevante kenmerken als volgt worden geïnterpreteerd en gemeten: de omvang van de markt moet worden gemeten in treinkilometers en de omvang van het net in spoorkilometers. De complexiteit van het spoorwegnet kan bijvoorbeeld worden gekenmerkt door de aanwezigheid van een groot aantal intermodale knooppunten, doorgaans in plaatselijke of voorstedelijke netten. Technisch isolement kan bijvoorbeeld verwijzen naar een situatie waarin belangrijke netonderdelen afwijken van EU-normen zoals technische specificaties inzake interoperabiliteit. Onder geografisch isolement kunnen netten worden verstaan die geen fysieke verbinding met naburige netten hebben, bijvoorbeeld wanneer zij zich op een eiland bevinden. De term “onder het contract vallende diensten” kan bijvoorbeeld verwijzen naar een “strategische waarde” van de diensten.

De tweede voorwaarde om een onderhandse gunning op grond van artikel 5, lid 4 bis, te rechtvaardigen, is dat het contract moet leiden tot een verbetering van de kwaliteit van de diensten of de kosteneffectiviteit in vergelijking met het eerder gegunde openbaredienstcontract. In Verordening (EG) nr. 1370/2007 wordt de marge van de verbetering niet nader bepaald en het is dus aan de bevoegde instantie om hierover te beslissen. Om te voorkomen dat de verplichting van Verordening (EG) nr. 1370/2007 wordt omzeild en om het nuttige effect ervan te waarborgen, moet de verbetering van de diensten evenwel zinvol zijn.

Verordening (EG) nr. 1370/2007 schrijft ook voor dat de bevoegde instantie haar met redenen omklede beslissing tot gebruikmaking van onderhandse gunning bekendmaakt en de Commissie daarvan binnen één maand na de bekendmaking in kennis stelt. Dit is bedoeld om marktactoren en de Commissie in staat te stellen kennis te nemen van het gebruik van de procedure voor onderhandse gunning en de rechtvaardiging daarvan. De gedetailleerde publicatiereferenties (bv. link naar de desbetreffende website) moeten voor analyse en mogelijke follow-up worden toegezonden aan het directoraat-generaal Mobiliteit en Vervoer van de Europese Commissie (34). Deze informatieverplichting stelt de gunning niet afhankelijk van de instemming van de Commissie.

Lidstaten met een jaarlijks marktvolume aan passagiersvervoer per spoor van minder dan 23 miljoen treinkilometers op 24 december 2017, slechts één bevoegde instantie op nationaal niveau en één openbaredienstcontract voor het gehele spoorwegnet worden geacht aan de eerste voorwaarde te voldoen. Ook in die lidstaten moet echter nog steeds aan de tweede voorwaarde voor onderhandse gunning worden voldaan. Derhalve moeten ook zij een met redenen omklede beslissing bekendmaken en de Commissie daarvan in kennis stellen. Een lijst van lidstaten waarvan de markt voor passagiersvervoer per spoor op 24 december 2017 minder dan 23 miljoen treinkilometers per jaar bedroeg, is opgenomen in het aanhangsel van deze richtsnoeren.

Het contract moet specifieke prestatie-eisen bevatten met betrekking tot aspecten van de kwaliteit van de diensten en de kosteneffectiviteit. De prestatie-eisen moeten meetbaar, transparant en controleerbaar zijn. Zij moeten uitdrukkelijk gebaseerd zijn op indicatoren die de bevoegde instantie in staat stellen gefundeerde periodieke beoordelingen uit te voeren. Deze indicatoren moeten de verbetering van de kwaliteit van de diensten en/of de kosteneffectiviteit van het onderhands gegunde contract in vergelijking met het vorige contract ondubbelzinnig kunnen weergeven. Anders kan het vereiste dat het contract moet leiden tot verbeteringen in vergelijking met het vorige contract niet doeltreffend worden vervuld en gemonitord. De prestatie-eisen moeten met name betrekking hebben op de stiptheid van de diensten, de frequentie van het treinverkeer, de kwaliteit van het rollend materieel en de vervoerscapaciteit voor passagiers. Deze lijst is open, wat betekent dat in ieder geval de genoemde kwaliteitseisen in het openbaredienstcontract moeten worden opgenomen; de bevoegde instanties kunnen aanvullende eisen stellen.

De bevoegde instantie is verplicht om periodiek, ten minste om de vijf jaar, te beoordelen of aan de contractuele verbeteringseisen is voldaan. Om te zorgen voor een constante en zinvolle monitoring van de naleving en om niet-naleving in een vroeg stadium te kunnen opsporen en, indien van toepassing, maatregelen te kunnen nemen om weer aan de eisen te voldoen, kunnen frequentere beoordelingen nodig zijn. De bevoegde instantie moet ervoor zorgen dat zij de prestaties doeltreffend kan controleren. Daarom moet zij erop toezien — bijvoorbeeld door middel van contractuele vereisten — dat zij de gegevens aan de hand waarvan zij de naleving kan beoordelen, daadwerkelijk verkrijgt van de relevante actoren. De bevoegde instantie moet de resultaten van haar periodieke beoordelingen openbaar maken.

Het contract moet ook doeltreffende en afschrikkende maatregelen bevatten die moeten worden opgelegd wanneer de spoorwegonderneming niet aan de prestatievereisten voldoet. Dit betekent dat bij de periodieke beoordelingen aan alle vereisten moet worden voldaan om te voorkomen dat dergelijke doeltreffende en afschrikkende maatregelen worden toegepast. De bevoegde instantie is derhalve niet gerechtigd af te zien van de toepassing van deze maatregelen. Dergelijke maatregelen kunnen verschillende vormen aannemen en kunnen boeten omvatten.

Ten slotte kan de bevoegde instantie het op grond van artikel 5, lid 4 bis, onderhands gegunde contract te allen tijde geheel of gedeeltelijk schorsen of beëindigen indien de exploitant niet aan de prestatievereisten voldoet.

Contracten die worden gegund op grond van artikel 5, lid 4 bis, hebben een looptijd van maximaal 10 jaar, of 15 jaar indien zij aanzienlijke investeringen vergen als bedoeld in artikel 4, lid 4. Deze contracten moeten ook worden bekendgemaakt.

2.5.3.4   Artikel 5, lid 5. Noodcontracten

In geval van een daadwerkelijke of dreigende verstoring van de diensten, ongeacht of deze worden geëxploiteerd in het kader van openbaredienstverplichtingen, machtigt artikel 5, lid 5, de bevoegde instanties om een openbaredienstcontract onderhands te gunnen, te verlengen of op te leggen voor een periode van ten hoogste twee jaar.

Het toepassingsgebied van noodcontracten bestrijkt ook substantiële wijzigingen van contracten, bijvoorbeeld in reactie op crisissituaties zoals pandemieën. Dergelijke wijzigingen zijn tijdelijk van aard en beperkt tot de duur van een crisis, waarvan de gevolgen met het noodcontract worden ondervangen, en gelden hoe dan ook voor een periode van ten hoogste twee jaar. Indien het oorspronkelijke contract is geschorst, en niet is beëindigd, en na afloop van de noodmaatregelen nog niet is verstreken, zijn de oorspronkelijke voorwaarden van het contract opnieuw van toepassing. In de gewijzigde contracten moeten, indien van toepassing, de voorwaarden voor een terugkeer naar het vorige contract worden vastgesteld.

Als noodmaatregel toegewezen openbaredienstcontracten kunnen niet met terugwerkende kracht worden toegepast, aangezien de inhoud van deze contracten overeenkomstig artikel 4 moet worden vastgesteld voordat zij van toepassing worden. Indien de oorzaak van de daadwerkelijke of dreigende verstoring van de diensten blijft bestaan wanneer deze noodmaatregelen aan het einde van de periode van twee jaar aflopen, kan de bevoegde instantie nieuwe noodmaatregelen vaststellen overeenkomstig artikel 5, lid 5, mits zij kan aantonen dat een gunning van het openbaredienstcontract op grond van de andere bepalingen van Verordening (EG) nr. 1370/2007 materieel niet mogelijk was gezien de uitzonderlijke omstandigheden.

Ingevolge artikel 5, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1370/2007 worden openbaredienstcontracten zoals gedefinieerd in de richtlijnen inzake overheidsopdrachten (Richtlijn 2014/24/EU en Richtlijn 2014/25/EU) voor openbaar personenvervoer per bus of tram gegund overeenkomstig deze richtlijnen, voor zover deze contracten niet de vorm aannemen van contracten voor dienstenconcessies zoals gedefinieerd in die richtlijnen. Artikel 5, lid 5, van Verordening nr. 1370/2007 is derhalve niet van toepassing op de gunning van deze contracten. De richtlijnen inzake overheidsopdrachten voorzien echter in specifieke procedures voor dringende gunning, met inbegrip van de mogelijkheid van een onderhandelingsprocedure zonder bekendmaking in specifieke omstandigheden (35).

In Verordening (EG) nr. 1370/2007 is bepaald dat de verplichting om overeenkomstig artikel 7, lid 2, bepaalde informatie ten minste één jaar vóór de onderhandse gunning bekend te maken, niet van toepassing is in het geval van gunning van een openbaredienstcontract als noodmaatregel overeenkomstig artikel 5, lid 5. De Commissie is van mening dat deze verplichting naar analogie evenmin van toepassing is in het geval van een gunning van openbaredienstcontracten voor vervoersdiensten per bus of per tram op basis van de in de richtlijnen inzake overheidsopdrachten vastgestelde procedures voor dringende gunning, aangezien de genoemde verplichting een dergelijke dringende gunning onmogelijk zou maken.

2.5.3.5   Artikel 5, lid 6. Spoordiensten die voor onderhandse gunning in aanmerking komen

Volgens artikel 5, lid 6, mogen bevoegde instanties openbaredienstcontracten voor vervoer per spoor “met uitzondering van andere vormen van spoorvervoer, zoals metro of tram”, onderhands gunnen.

De gunning van contracten voor de verrichting van diensten van algemeen belang door een instantie aan een derde partij moet in overeenstemming zijn met de algemene beginselen van het Verdrag, waaronder de beginselen van transparantie en gelijke behandeling (36). Contracten die op grond van artikel 5, lid 6, onderhands worden gegund, zijn niet vrijgesteld van naleving van deze beginselen uit het Verdrag. Om die reden is in artikel 7, leden 2 en 3, van Verordening (EG) nr. 1370/2007 met name bepaald dat bevoegde instanties bepaalde informatie over onderhands gegunde openbaredienstcontracten voor vervoer per spoor ten minste één jaar voor en binnen één jaar na de gunning bekend moeten maken.

De uitzondering op de algemene regel voor een openbare gunningsprocedure moet eveneens op restrictieve wijze worden toegepast. Spoorvervangende diensten, zoals busdiensten waarin de exploitant van openbare diensten mogelijk contractueel moet voorzien bij een verstoorde treinloop, kunnen niet als spoorvervoerdiensten worden aangemerkt en vallen derhalve niet onder artikel 5, lid 6. Overeenkomstig de toepasselijke wetgeving inzake overheidsopdrachten moet de spoorwegonderneming dergelijk spoorvervangend busvervoer in onderaanneming geven.

Of bepaalde typen stedelijke of voorstedelijke spoorwegsystemen, zoals de S-Bahn (in Oostenrijk, Duitsland en Denemarken) en de RER (in Frankrijk), of vervoerswijzen die vergelijkbaar zijn met “andere vormen van spoorvervoer” (bijvoorbeeld metro- of tramdiensten), zoals tramtreinen en bepaalde automatische treindiensten die gebruikmaken van optische geleidingssystemen, onder de uitzondering voor vervoer per spoor van artikel 5, lid 6, vallen, moet per geval worden beoordeeld aan de hand van passende criteria. Dit hangt met name af van factoren zoals de vraag of de betreffende systemen doorgaans interoperabel zijn en/of infrastructuur delen met het traditionele “heavy rail”-netwerk. Tram-treindiensten maken wel gebruik van “heavy rail”-infrastructuur, maar op basis van hun specifieke kenmerken moeten zij toch worden gezien als “andere vormen van spoorvervoer”.

2.5.4.   
  Artikel 5, lid 7. Herziening van gunningsbesluiten

Volgens deze bepaling moeten de lidstaten de nodige maatregelen nemen om ervoor te zorgen dat overeenkomstig artikel 5, leden 2 tot en met 6, door de bevoegde instanties genomen besluiten doeltreffend en snel kunnen worden herzien naar aanleiding van een verzoek van eenieder die belang heeft of heeft gehad bij het verkrijgen van een bepaald contract en die door een beweerde inbreuk is of dreigt te worden geschaad (“belanghebbenden”) doordat een dergelijk besluit in strijd is met het Unierecht of de nationale regelgeving ter uitvoering daarvan. Een dergelijke met de herzieningsprocedure belaste instantie kan een rechterlijke instantie zijn.

In artikel 5, lid 7, tweede alinea, wordt verder bepaald dat voor gevallen van onderhandse gunning die onder de leden 4 bis en 4 ter vallen, dergelijke maatregelen het voor belanghebbenden mogelijk moeten maken te verzoeken om een beoordeling van de met redenen omklede beslissing van de bevoegde instantie door een onafhankelijk orgaan dat door de betrokken lidstaat is aangewezen.

Zoals uiteengezet in overweging 27 van Verordening (EU) 2016/2338, kunnen de lidstaten besluiten dat de beoordeling wordt verricht als onderdeel van een rechterlijke toetsing. Deze beoordeling kan dus specifiek worden verricht door de aangewezen onafhankelijke instantie en zal worden gebruikt in het kader van de in artikel 5, lid 7, eerste alinea, bedoelde herzieningsprocedure. De Commissie is van mening dat deze onafhankelijke instantie over een adequate kennis van de markt en toegang tot de nodige informatie moet beschikken om een deskundige beoordeling te kunnen verrichten. Om deze redenen zijn de toezichthoudende instanties voor het spoor in de zin van artikel 55 van Richtlijn 2012/34/EU bij uitstek geschikt om deze functie te vervullen. In gevallen waarin een lidstaat een andere onafhankelijke instantie dan de toezichthoudende instantie voor het spoor van deze lidstaat aanwijst, moet die instantie voldoende onafhankelijk zijn, ten minste even onafhankelijk als de toezichthoudende instantie, om de juridische en operationele onafhankelijkheid ten opzichte van de belangen van de bevoegde instanties en spoorwegondernemingen te waarborgen.

Het resultaat van deze beoordeling moet overeenkomstig het nationale recht openbaar worden gemaakt. De Commissie begrijpt dat ten minste de essentiële punten van de beoordeling en het eindresultaat waarin wordt aangegeven of de motivering van het gunningsbesluit in overeenstemming is met de voorschriften van Verordening (EG) nr. 1370/2007, moeten worden bekendgemaakt.

Wanneer de voor de herzieningsprocedures verantwoordelijke instanties geen rechterlijke instanties zijn, moeten hun beslissingen steeds schriftelijk met redenen worden omkleed. Voorts moeten in dat geval hun beslissingen worden onderworpen aan een rechterlijke toetsing of een toetsing door een andere instantie die een rechterlijke instantie is in de zin van artikel 267 VWEU.

2.5.5.   
  Wijzigingen van openbaredienstcontracten

Wanneer een lopend openbaredienstcontract moet worden gewijzigd, bijvoorbeeld wanneer de omvang van de vervoersdienst en het bijbehorende compensatiebedrag moeten worden aangepast ten gevolge van de uitbreiding van een metrolijn, rijst de vraag of de bevoegde instantie een nieuwe gunningsprocedure moet starten dan wel of het contract zonder een nieuwe gunning kan worden gewijzigd.

Enerzijds heeft de Unierechter geoordeeld dat in het geval van kleine, niet-substantiële wijzigingen een nieuwe gunning mogelijk niet noodzakelijk is om naleving van de algemene beginselen van het Verdrag, zoals transparantie en non-discriminatie, te waarborgen en dat een eenvoudige wijziging van het contract voldoende kan zijn. Anderzijds is de Unierechter van oordeel dat ter verzekering van de transparantie van de procedures en de gelijke behandeling van de inschrijvers, wezenlijke wijzigingen van de essentiële bepalingen van een concessieovereenkomst voor diensten of contracten die aan de richtlijnen inzake overheidsopdrachten zijn onderworpen, in bepaalde gevallen de gunning van een nieuw contract vereisen. Dit is met name het geval wanneer de nieuwe bepalingen kenmerken vertonen die wezenlijk verschillen van de bepalingen van het oorspronkelijke contract en die bijgevolg doen blijken van de wil van partijen om opnieuw te onderhandelen over de wezenlijke voorwaarden van dat contract (37).

Volgens de Unierechter kan de wijziging van een contract tijdens de looptijd ervan worden aangemerkt als wezenlijk wanneer hierbij voorwaarden worden ingevoerd die, indien zij in de oorspronkelijke aanbestedingsprocedure waren vastgesteld, hadden kunnen leiden tot toelating van andere dan de oorspronkelijk toegelaten inschrijvers of tot de keuze van een andere dan de oorspronkelijk uitgekozen offerte (38).

Bij het ontbreken van specifieke bepalingen in Verordening (EG) nr. 1370/2007 zijn de beginselen van bovengenoemde rechtspraak onverkort van toepassing op wijzigingen van openbaredienstcontracten die aan deze verordening zijn onderworpen. Aan de hand van objectieve criteria moet per geval worden beoordeeld wat niet-wezenlijke wijzigingen zijn (39).

Deze beginselen zijn van toepassing op contracten die worden gegund op basis van een openbare aanbestedingsprocedure. Bovendien moet hiervoor een nieuw contract worden gegund wanneer na 24 december 2023 wezenlijke wijzigingen zijn aangebracht in essentiële bepalingen van contracten die overeenkomstig artikel 5, lid 6, zijn gegund.

Bovendien zijn ingevolge artikel 5, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1370/2007 de in Richtlijn 2014/24/EU en Richtlijn 2014/25/EU (40) vastgestelde specifieke regels voor de wijziging van contracten tijdens hun looptijd van toepassing op de overeenkomstig die richtlijnen gegunde contracten.

2.6.   Compensatie voor openbare diensten

De regels van de Unie betreffende de voorwaarden waaronder een compensatie voor diensten van algemeen economisch belang steun vormt in de zin van artikel 107 VWEU, zijn van toepassing op vervoer over land. Artikel 106, lid 2, VWEU is niet van toepassing in gevallen waarin de compensatie staatssteun vormt en wordt betaald voor openbaredienstverplichtingen bij vervoer over land. Een dergelijke compensatie valt onder artikel 93 VWEU. Bijgevolg zijn de op artikel 106, lid 2, VWEU gebaseerde verenigbaarheidsregels van de Unie betreffende compensatie voor diensten van algemeen economisch belang (41) niet van toepassing op vervoer over land (42).

De compensatieregels van Verordening (EG) nr. 1370/2007 moeten ervoor zorgen dat exploitanten geen overcompensatie ontvangen, rekening houdend met een redelijke winst, dat de compensatie de financiële duurzaamheid van het aanbod van openbaar personenvervoer op de lange termijn waarborgt (43) en dat het systeem de algehele efficiëntie bevordert. Verordening (EG) nr. 1370/2007 bevat ook nadere informatie over de door de Commissie vooraf en achteraf uit te voeren controles op de hoogte van de toegekende compensatie.

Mits de compensatie voor het openbaar personenvervoer per spoor en over de weg wordt betaald overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1370/2007, wordt die compensatie verenigbaar geacht met de interne markt en vrijgesteld van de verplichting tot voorafgaande aanmelding als bedoeld in artikel 108, lid 3, VWEU, overeenkomstig artikel 9, lid 1, van genoemde verordening.

Deze veronderstelling van verenigbaarheid met de interne markt en vrijstelling van de aanmeldingsverplichting is alleen relevant indien de compensatie staatssteun vormt in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. Compensatie voor de openbare dienst die voldoet aan de voorwaarden die de Unierechter in het Altmark-arrest heeft vastgesteld (44), vormt geen staatssteun en is derhalve in geen geval onderworpen aan de verplichting tot voorafgaande aanmelding. Niettemin zou een dergelijke compensatie voor openbare diensten, om verenigbaar te zijn met het Unierecht, nog steeds moeten voldoen aan de andere vereisten van Verordening (EG) nr. 1370/2007 met betrekking tot de organisatie van de vervoersdiensten over land volgens de regels van de interne markt, bijvoorbeeld de bepalingen inzake de duur van een openbaredienstcontract, de bescherming van het personeel, de toegang tot rollend materieel, gunningsprocedures of onderaanneming.

2.6.1.   
  Contracten gegund op basis van een openbare aanbesteding

In artikel 4, lid 1, punt b), van Verordening (EG) nr. 1370/2007 is bepaald dat in openbaredienstcontracten en algemene regels vooraf op objectieve en transparante wijze wordt vastgesteld op basis van welke parameters de eventuele compensaties moeten worden berekend, en wat de aard en omvang van eventuele exclusieve rechten is, zodanig dat overcompensatie wordt voorkomen.

Verordening (EG) nr. 1370/2007 legt echter geen specifieke voorwaarden op voor de wijze waarop de compensatie voor de openbare dienst moet worden vormgegeven wanneer het desbetreffende openbaredienstcontract wordt gegund op basis van een openbare aanbestedingsprocedure overeenkomstig artikel 5, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1370/2007. De bijlage bij Verordening (EG) nr. 1370/2007 (“de bijlage”) is niet van toepassing op deze contracten.

Een openbare aanbestedingsprocedure die open, transparant en niet-discriminerend is, moet er in beginsel voor zorgen dat de prijs die de bevoegde instantie betaalt om de in het bestek beschreven openbare dienst te verkrijgen, de laagste kosten voor de gemeenschap met zich meebrengt. De bevoegde instanties moeten echter met name letten op tekenen die wijzen op een gebrek aan daadwerkelijke mededinging bij de aanbesteding.

Er zij op gewezen dat zelfs een openbare aanbesteding op zichzelf beschouwd niet garandeert dat er geen sprake zal zijn van overcompensatie, d.w.z. dat de daadwerkelijk betaalde compensatie gedurende de looptijd van het contract niet hoger is dan nodig is om de kosten van de nakoming van de openbaredienstverplichtingen geheel of gedeeltelijk te dekken, waarbij rekening moet worden gehouden met de ontvangsten ter zake en een redelijke winstmarge in de zin van artikel 4, lid 1, punt b), van Verordening (EG) nr. 1370/2007.

2.6.2.   
  Compensatie voor onderhands gegunde contracten

Wanneer een openbaredienstcontract onderhands wordt gegund overeenkomstig artikel 5, leden 2, 3 bis, 4, 4 bis, 4 ter, 5 of 6, of wanneer een bevoegde instantie algemene regels in de zin van artikel 3, lid 2, oplegt, is de compensatie niet het resultaat van concurrerende marktkrachten, maar van rechtstreekse onderhandelingen, of wordt deze rechtstreeks opgelegd door de bevoegde instantie. In deze omstandigheden moet overeenkomstig artikel 4 en artikel 6, lid 1, de methode voor de berekening van het maximale compensatiebedrag in de bijlage worden toegepast om overcompensatie te voorkomen.

Indien de bijlage wordt nageleefd (naast alle andere toepasselijke bepalingen van Verordening (EG) nr. 1370/2007), wordt een dergelijke compensatie geacht verenigbaar te zijn met de interne markt en valt deze derhalve onder de groepsvrijstelling van artikel 9, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1370/2007.

2.6.3.   
  Overcompensatie

Het tussen de exploitant van openbare diensten en de bevoegde instantie gesloten contract kan verschillende vormen aannemen, met name wat betreft risicodelingsregelingen en het maximumniveau van de redelijke winst die de exploitant mag behouden.

Doorgaans zullen de bevoegde instanties regelmatig controles achteraf moeten uitvoeren om eventuele overcompensatie op te sporen en in de openbaredienstcontracten terugvorderingsmechanismen moeten opnemen die voorzien in terugvordering van eventuele overcompensatie.

Dit beginsel is van toepassing op openbaar aanbestede en onderhands gegunde contracten, aangezien het in artikel 4, lid 1, neergelegde verbod op overcompensatie van toepassing is op alle contracten.

De Commissie beveelt aan dat dergelijke controles op overcompensatie worden uitgevoerd op basis van de kosten en ontvangsten en het maximale winstniveau dat normaliter in het contract wordt vastgesteld. Bij de methode voor de controles op overcompensatie moet ook rekening worden gehouden met netwerkeffecten, voor zover deze kwantificeerbaar zijn.

In het geval van gunning van concessieovereenkomsten via een aanbesteding wordt verondersteld dat de geselecteerde inschrijver in de offerte al rekening heeft gehouden met de efficiëntiewinst die hij gedurende de looptijd van het contract verwacht te behalen. De Commissie is derhalve van mening dat de vereiste controle achteraf op overcompensatie voor dergelijke contracten kan worden aangepast om rekening te houden met de specifieke kenmerken van die contracten.

De bevoegde instanties kunnen in alle gevallen zelf de frequentie en omvang van de controles op overcompensatie bepalen, afhankelijk van de looptijd en complexiteit van het contract.

2.6.4.   
  Het begrip “redelijke winst”

In artikel 4, lid 1, punt c), is bepaald dat de in een openbaredienstcontract in aanmerking te nemen kosten “een passende vergoeding voor het eigen kapitaal”, d.w.z. een redelijke winst, kunnen omvatten. Deze bepaling is van toepassing ongeacht of de contracten onderhands dan wel via een openbare aanbesteding worden gegund.

Er zijn geen precieze richtsnoeren voor de wijze waarop een redelijke winst in het kader van de verordening moet worden gedefinieerd voor contracten die via een openbare aanbesteding worden gegund, noch voor contracten die onderhands worden gegund.

Overeenkomstig de algemene beginselen die voor staatssteun gelden, wordt “redelijke winst” in de bijlage gedefinieerd als “een vergoeding die overeenstemt met de gebruikelijke kapitaalbeloning in de sector in een bepaalde lidstaat, rekening houdend met het risico, of het ontbreken daarvan, voor de exploitant van de openbare dienst ingevolge de tussenkomst van de overheid”. De bijlage bevat geen verdere richtsnoeren voor de vaststelling van dat winstniveau en is hoe dan ook alleen van toepassing op onderhands gegunde contracten.

In de DAEB-mededeling zijn echter nuttige aanwijzingen te vinden om te bepalen wat een passend niveau van redelijke winst is.

De DAEB-mededeling bevat een nadere toelichting: “Wanneer er voor een bepaalde dienst een algemeen geaccepteerde marktvergoeding bestaat, biedt die marktvergoeding de beste benchmark voor de compensatie wanneer er geen aanbesteding plaatsvindt” (45). Een voorbeeld zijn marktcontracten in dezelfde bedrijfstak, met soortgelijke kenmerken en in dezelfde lidstaat.

In dat geval kan het niveau van redelijke winst worden bepaald door de winstmarge te vergelijken met die welke een gemiddelde, goed beheerde onderneming die in dezelfde branche actief is, zou hanteren voor het aanbieden van de dienst in kwestie (46). Er zijn echter niet altijd marktbenchmarks voorhanden (47) en wanneer die er wel zijn, moeten zij mogelijk worden aangepast als de kenmerken ervan niet vergelijkbaar zijn met de transactie in kwestie (48).

De standaardmaatstaf voor het rendement op vermogen van een openbaredienstcontract is de interne opbrengstvoet (IRR) die de onderneming gedurende de looptijd van het project op haar geïnvesteerde vermogen behaalt, d.w.z. de IRR op de kasstromen van het contract. Er kan echter ook gebruik worden gemaakt van andere boekhoudkundige maatstaven, zoals het rendement van het eigen vermogen (ROE), het rendement op geïnvesteerd vermogen (ROCE) of andere algemeen aanvaarde economische indicatoren voor het rendement op vermogen.

Er zij op gewezen dat indicatoren kunnen worden beïnvloed door de boekhoudmethoden die de exploitant gebruikt en mogelijk enkel de situatie van deze exploitant in een bepaald jaar weerspiegelen. Is dit het geval, dan moeten indicatoren worden gebruikt die een afspiegeling vormen van de economische realiteit op de lange termijn in verband met de uitvoering van het openbaredienstcontract. Waar mogelijk moet het niveau van redelijke winst worden bepaald over de gehele looptijd van het contract. Er moet rekening worden gehouden met de verschillen in de economische modellen van vervoer per trein, tram, metro en bus. Zo is treinvervoer zeer kapitaalintensief, terwijl bij busvervoer het personeel vaak de belangrijkste kostenpost is.

Het passende niveau van redelijke winst moet door de bevoegde instantie worden vastgesteld op basis van een beoordeling per geval, die in wezen moet bestaan in een vergelijking van het winstniveau van het contract met vergelijkbare contracten op de markt. Bij deze vergoeding moet rekening worden gehouden met de normale marktvergoeding voor soortgelijke diensten en met het risiconiveau van het contract. Zo zal een openbaredienstcontract op grond waarvan de compensatie kan worden aangepast om rekening te houden met onvoorziene kosten, minder riskant zijn dan een contract met een vaste compensatie. Indien alle andere omstandigheden gelijk blijven, moet de redelijke winst voor het minder riskante contract lager zijn. In het contract moet uitdrukkelijk worden vermeld of, en onder welke omstandigheden, het compensatiebedrag kan worden aangepast om relevante externe ontwikkelingen te weerspiegelen, aangezien een verhoging van de compensatie die afwijkt van de vooraf overeengekomen contractuele voorwaarden normaliter geacht wordt niet in overeenstemming te zijn met Verordening (EG) nr. 1370/2007.

Het compensatiemechanisme moet in het algemeen de doeltreffendheid van het beheer bevorderen (49). Compensatieregelingen die de daadwerkelijk gemaakte kosten stelselmatig dekken, moedigen de vervoersexploitant niet aan om kosteneffectiever te worden. Dergelijke regelingen zijn alleen aanvaardbaar wanneer de kosten zeer onzeker zijn en de vervoersexploitant een hoge mate van bescherming tegen onzekerheid nodig heeft.

2.6.5.   
  Artikel 4, leden 1 en 2, en de bijlage. Voorkomen van kruissubsidiëring van commerciële activiteiten

Wanneer een openbaredienstverlener ook commerciële activiteiten verricht, moet ervoor worden gezorgd dat hij de overheidscompensatie niet kan gebruiken om zijn concurrentiepositie op andere markten waar hij commerciële activiteiten ontplooit, te versterken. Daartoe wordt in de bijlage een boekhoudkundige scheiding voorgeschreven tussen de openbare dienst en de commerciële activiteiten, alsook een deugdelijke kostentoewijzingsmethode waarin de werkelijke kosten van de openbare dienst tot uitdrukking komen.

Artikel 4, leden 1 en 2, gelezen in samenhang met de bijlage, vereist dat de kosten en ontvangsten van de exploitant correct worden verdeeld tussen de openbare diensten (per contract) en de commerciële diensten (zie punt 2.5.2).

Indien bijvoorbeeld de kosten van diensten in stations voor de openbare dienst en de commerciële activiteiten uitsluitend aan de openbare dienst zouden worden toegerekend, zou er sprake zijn van een kruissubsidie die onverenigbaar is met Verordening (EG) nr. 1370/2007. Specifieke verplichtingen inzake de gescheiden boekhouding van spoorwegondernemingen zijn ook vastgelegd in Richtlijn 2012/34/EG (50).

Elk openbaredienstcontract moet specifieke voorschriften betreffende compensatie bevatten en moet in specifieke boekingen voorzien. Indien een onderneming partij is in verscheidene openbaredienstcontracten, moet in haar boekhouding de compensatie kunnen worden vastgesteld die is ontvangen voor het vervullen van openbaredienstverplichtingen in de verschillende openbaredienstcontracten, gescheiden van de inkomsten uit commerciële markttransacties. Op schriftelijk verzoek van de Commissie moet deze boekhouding worden overgelegd overeenkomstig artikel 6, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1370/2007.

2.6.6.   
  Artikel 4, lid 1. Efficiëntieprikkels

In overweging 27 van Verordening (EG) nr. 1370/2007 staat dat er bij de bepaling van de parameters voor compensatie in geval van onderhandse gunning of algemene regels voor moet worden gezorgd dat een passende vergoeding wordt vastgesteld en dat de diensten op een “efficiënte manier en met een hoog kwaliteitsniveau worden verricht”. In punt 7 van de bijlage is bepaald dat de compensatieregeling “dient aan te zetten tot het behoud of de ontwikkeling van een objectief controleerbaar, efficiënt beheer door de exploitant van openbare diensten”.

Dit betekent dat in het compensatiemechanisme prikkels voor een economisch efficiënte dienstverlening moeten worden opgenomen. De efficiëntie moet mettertijd worden verbeterd en de verbeteringen moeten objectief meetbaar zijn.

Onder efficiëntie wordt het verband tussen de kwaliteit (of het niveau) van de openbare diensten en de ingezette middelen verstaan. De prikkels kunnen dus bedoeld zijn om de kosten te verlagen en/of de kwaliteit/het niveau van de dienstverlening te verhogen. Kostenverlagingen die ten koste gaan van de kwaliteit/het niveau van de dienstverlening gelden echter niet als efficiëntieverbeteringen.

Efficiëntieprikkels moeten realistisch en evenredig zijn en moeten in het contract nauwkeurig worden omschreven. De efficiëntiewinst moet op passende wijze worden gedeeld tussen de exploitant, de overheidsinstanties en, in voorkomend geval, de gebruikers. Het mag de exploitant niet worden toegestaan een onevenredig deel van deze voordelen te behouden. Een dergelijk mechanisme voor het stimuleren van efficiëntieverbeteringen moet gebaseerd zijn op objectieve en meetbare criteria die in het toewijzingsbesluit zijn vastgesteld en onderworpen zijn aan een transparante beoordeling achteraf door de bevoegde instantie.

2.6.7.   
  Artikel 6, lid 1. Controle op de naleving van Verordening (EG) nr. 1370/2007

De bevoegde instanties moeten tijdens de looptijd van het openbaredienstcontract regelmatig controles uitvoeren, met name in geval van onderhandse gunning, niet alleen om na te gaan of aan de voorwaarden van het contract is voldaan, maar ook om overcompensatie in een vroeg stadium op te sporen (en terug te vorderen). Dit is met name van belang voor langetermijncontracten.

2.6.8.   
  Artikel 1, lid 1, en artikel 6, lid 1. Verplichting om exploitanten een “passende” compensatie voor openbaredienstverplichtingen te betalen

In punt 7 van de bijlage bij de verordening staat: “De compensatieregeling dient aan te zetten tot het behoud of de ontwikkeling van [...] de verlening van personenvervoersdiensten van voldoende kwaliteit.” Dit beginsel is ook verankerd in artikel 2 bis, lid 2, punt b), waarin is bepaald dat de compensatie van de netto financiële inspanning voor openbaredienstverplichtingen het aanbod van openbaar personenvervoer op de lange termijn financieel gaande moet houden.

Dit betekent dat de door de bevoegde instanties beschikbaar gestelde compensatie het voor exploitanten mogelijk moet maken diensten van hoge kwaliteit te verlenen op een financieel duurzame basis. Onderfinanciering zou leiden tot een verslechtering van de kwaliteit van de dienstverlening. Bovendien zou een te lage compensatie voor via een aanbesteding gegunde contracten potentiële inschrijvers ontmoedigen om deel te nemen aan aanbestedingsprocedures.

2.7.   Artikel 7, leden 2, 3 en 4. Bekendmaking en transparantie

De interpretatieve richtsnoeren in dit deel betreffen de verplichting van bevoegde instanties om bij de gunning van openbaredienstcontracten voor en na de gunningsprocedure de transparantie te waarborgen.

In artikel 7, lid 2, is bepaald dat bevoegde instanties ten minste één jaar vóór de bekendmaking van de uitnodiging tot inschrijving of de onderhandse gunning van een openbaredienstcontract bepaalde informatie over het beoogde contract moeten bekendmaken in het Publicatieblad van de Europese Unie. De verplichting tot bekendmaking van deze informatie geldt ook wanneer de openbaredienstcontracten overeenkomstig artikel 5, lid 1, tweede zin, van Verordening (EG) nr. 1370/2007 worden gegund overeenkomstig de procedure van de richtlijnen inzake overheidsopdrachten, ook al voorzien deze richtlijnen niet in een dergelijke bekendmaking (51).

Artikel 7, lid 2, heeft ten eerste tot doel ondernemers in staat te stellen te reageren op de voornemens van de bevoegde instantie, met name op het soort gunning waarvan deze gebruik wil maken (aanbesteding of onderhandse gunning), en ten tweede om de ondernemers de tijd te geven zich beter op de aanbesteding voor te bereiden. Bijgevolg kan het niet bekendmaken van de in artikel 7, lid 2, bedoelde informatie leiden tot de nietigverklaring van de aanbesteding indien de ondernemer door het achterwege blijven van een vooraankondiging aanmerkelijk is benadeeld ten opzichte van de ondernemer die het contract op dat moment uitvoert en die bijgevolg een precieze kennis van alle kenmerken van dit contract heeft (52). Een dergelijk verzuim ontneemt de lidstaten ook de mogelijkheid om te worden vrijgesteld van aanmelding overeenkomstig artikel 108, lid 3, VWEU (53).

Op grond van artikel 7, lid 3, moeten de bevoegde instanties binnen een jaar na de onderhandse gunning van een openbaredienstcontract voor spoorwegdiensten bepaalde informatie over het gegunde contract bekendmaken.

De diensten van de Commissie hebben modelformulieren en -procedures opgesteld aan de hand waarvan de bevoegde instanties kunnen voldoen aan deze bekendmakingsvereisten. Met het oog op de bekendmaking van de informatie in het Publicatieblad van de Europese Unie moeten de bevoegde autoriteiten gebruikmaken van de specifieke tool “eNotices” (54) voor het invullen en indienen van aankondigingen voor publicatie op “Tenders Electronic Daily” (TED).

In artikel 7, lid 4, is bepaald dat een bevoegde instantie een belanghebbende op diens verzoek haar redenen voor de onderhandse gunning van een openbaredienstcontract moet toezenden. Een bevoegde instantie moet ten minste een jaar van tevoren uiting geven aan haar voornemen een contract onderhands te gunnen, omdat deze informatie moet worden bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie (artikel 7, lid 2, met name punt b)). Op die manier worden belanghebbenden in staat gesteld om geruime tijd voordat het contract wordt gegund, hetgeen ten vroegste een jaar later zal gebeuren, vragen te stellen. Om doeltreffende rechtsbescherming te verlenen, moet de overeenkomstig artikel 7, lid 4, gevraagde informatie onverwijld worden verstrekt.

Artikel 7, leden 2 en 4, van Verordening (EG) nr. 1370/2007 verplicht een bevoegde instantie niet tot bekendmaking of mededeling aan belangstellende ondernemers van alle informatie die nodig is om hen in staat te stellen een voldoende gedetailleerde offerte in te dienen die aan een vergelijkende beoordeling kan worden onderworpen, noch om een dergelijke vergelijkende beoordeling uit te voeren van alle inschrijvingen die na de bekendmaking van die informatie zijn ontvangen (55).

2.8.   Overgangsregelingen

Dit deel voorziet in richtsnoeren voor de interpretatie van enkele aspecten van de bepalingen betreffende overgangsregelingen voor contracten die respectievelijk vóór de inwerkingtreding van Verordening (EG) nr. 1370/2007 en in de overgangsperiode als bedoeld in artikel 8 worden gegund.

2.8.1.   
  Artikel 8, lid 3, punten b) en c). Maximumlooptijd van 30 jaar

In artikel 8, lid 3, punten b) en c), is bepaald dat openbaredienstcontracten die zijn gegund “vóór 26 juli 2000 op grond van een andere procedure dan een eerlijke openbare aanbestedingsprocedure” of die zijn gegund “vanaf 26 juli 2000 en vóór 3 december 2009, op grond van een eerlijke openbare aanbestedingsprocedure [...] kunnen doorlopen tot zij verstrijken, maar niet langer dan gedurende 30 jaar”.

Hoewel deze bepaling niet uitdrukkelijk aangeeft vanaf welk beginpunt de maximumtermijn van 30 jaar moet worden berekend, heeft de Unierechter geoordeeld dat deze termijn ingaat op de datum van inwerkingtreding van Verordening (EG) nr. 1370/2007 (56). Aangezien de verordening op 3 december 2009 in werking is getreden, kunnen alle openbaredienstcontracten die onder artikel 8, lid 3, punten b) en c), vallen, derhalve uiterlijk tot en met 3 december 2039 doorlopen.

2.8.2.   
  Artikel 8, lid 3, punt d). Betekenis van “beperkte duur met een looptijd die vergelijkbaar is met de in artikel 4 vermelde looptijden”

In artikel 8, lid 3, punt d), is bepaald dat openbaredienstcontracten die zijn gegund “met ingang van 26 juli 2000 en vóór 24 december 2017, op grond van een andere procedure dan een eerlijke openbare aanbestedingsprocedure [...] kunnen doorlopen tot zij verstrijken, op voorwaarde dat het gaat om contracten van beperkte duur met een looptijd die vergelijkbaar is met de in artikel 4 vermelde looptijden”.

De Commissie meent dat de bewoordingen “vergelijkbaar met de in artikel 4 vermelde looptijden” restrictief moeten worden uitgelegd om ervoor te zorgen dat de lidstaten ernaar streven de doelstellingen van Verordening (EG) nr. 1370/2007 te realiseren vanaf de datum van inwerkingtreding op 3 december 2009. De Commissie is daarom van mening dat het aanbeveling verdient de looptijd van openbaredienstcontracten nauw te laten aansluiten bij de in artikel 4 genoemde looptijden.

---

(1)  Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s: Strategie voor duurzame en slimme mobiliteit — Het Europees vervoer op het juiste spoor naar de toekomst (COM(2020) 789 final van 9.12.2020).

(2)  PB L 315 van 3.12.2007, blz. 1.

(3)  Het vierde spoorwegpakket betreft een reeks van zes wetgevingsteksten die als doel hebben de eengemaakte spoorwegmarkt te voltooien; zie https://transport.ec.europa.eu/transport-modes/rail/railway-packages/fourth-railway-package-2016_en

(4)  Verordening (EU) 2016/2338 van het Europees Parlement en de Raad van 14 december 2016 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1370/2007, met betrekking tot de openstelling van de markt voor het binnenlands personenvervoer per spoor (PB L 354 van 23.12.2016, blz. 22).

(5)  Mededeling van de Commissie interpretatieve richtsnoeren bij Verordening (EG) nr. 1370/2007 betreffende het openbaar personenvervoer per spoor en over de weg van 29 maart 2014 (PB C 92 van 29.3.2014, blz. 1).

(6)  PB L 94 van 28.3.2014, blz. 65.

(7)  PB L 94 van 28.3.2014, blz. 243.

(8)  PB L 94 van 28.3.2014, blz. 1.

(9)  Er zij op gewezen dat Verordening (EG) nr. 1370/2007 nog steeds verwijst naar de Richtlijnen 2004/17/EG en 2004/18/EG, die inmiddels zijn ingetrokken en vervangen door de Richtlijnen 2014/24/EU en 2014/25/EU. Al deze verwijzingen moeten worden opgevat als verband houdend met de nieuwe richtlijnen.

(10)  Artikel 10, lid 3, van Richtlijn 2014/23/EU.

(11)  PB L 364 van 12.12.1992, blz. 7.

(12)  Mededeling van de Commissie over de interpretatie van Verordening (EEG) nr. 3577/92 van de Raad houdende toepassing van het beginsel van het vrij verrichten van diensten op het zeevervoer binnen de lidstaten (cabotage in het zeevervoer), COM(2014) 232 final van 22.4.2014.

(13)  PB L 343 van 14.12.2012, blz. 32.

(14)  Arrest van het Hof van Justitie van 24 juli 2003, Altmark Trans, C-280/00, ECLI:EU:C:2003:415 (het “Altmark-arrest”).

(15)  Arrest van het Gerecht van 29 november 2018, Arfea/Commissie, T-720/16, ECLI:EU:T:2018:853, punt 88; arrest van het Hof (Grote kamer) van 24 november 2020, Viasat Broadcasting UK Ltd, C-445/19, ECLI:EU:C:2020:952, punt 33.

(16)  Arrest van het Gerecht van 12 februari 2008, BUPA e.a./Commissie, T-289/03, ECLI:EU:T:2008:29, punt 168.

(17)  Deze benadering strookt met de algemene benadering van de Commissie van diensten van algemeen economisch belang in andere sectoren. Zie met name punt 48 van de Mededeling van de Commissie betreffende de toepassing van de staatssteunregels van de Europese Unie op voor het verrichten van diensten van algemeen economisch belang verleende compensatie (“de DAEB-mededeling”) (PB C 8 van 11.1.2012, blz. 4).

(18)  Zie met name het arrest van het Gerecht van 1 maart 2017, Société nationale maritime Corse Méditerranée (SNCM)/Commissie, T-454/13, ECLI:EU:T:2017:134, punt 134 (het “SNCM-arrest”).

(19)  Arrest van het Gerecht van 1 maart 2017, Franse Republiek/Commissie, T-366/13, ECLI:EU:T:2017:135, punt 105.

(20)  SNCM-arrest, punt 134.

(21)  Arrest van het Gerecht van 18 januari 2017, Andersen/Commissie, T-92/11 RENV, ECLI:EU:T:2017:14, punt 70. Het Gerecht verwijst naar de bijzonderheden van het spoorwegvervoer die in overweging 25 van Verordening (EG) nr. 1370/2007 worden genoemd. In die overweging wordt verwezen naar de aanzienlijke investeringen en de hoge infrastructuurkosten.

(22)  Uitvoeringsverordening (EU) 2018/1795 van de Commissie van 20 november 2018 tot vaststelling van de procedure en criteria voor de analyse van de impact op het economisch evenwicht overeenkomstig artikel 11 van Richtlijn 2012/34/EU van het Europees Parlement en de Raad (PB L 294 van 21.11.2018, blz. 5).

(23)  Zie voor een meting in dienstregelingskilometers het arrest van het Hof van Justitie van 27 oktober 2016, Hörmann Reisen, C-292/15, ECLI:EU:C:2016:817 (het “arrest Hörmann Reisen”).

(24)  Zie in die zin het arrest Hörmann Reisen, punten 34–48.

(25)  PB L 82 van 22.3.2001, blz. 16.

(26)  Overeenkomstig de jurisprudentie van de rechterlijke instanties van de Unie is Richtlijn 2001/23/EG van toepassing bij een overgang van onderneming die plaatsvindt na een inschrijvingsprocedure voor de gunning van een openbaredienstcontract. In bedrijfstakken die gebaseerd zijn op materiële activa, zoals vervoer per bus of per spoor, is Richtlijn 2001/23/EG van toepassing indien essentiële activa worden overgedragen. Het bestaan van een overgang in de zin van Richtlijn 2001/23/EG sluit de omstandigheid niet uit dat de eigendom van de materiële activa die voorheen door een overdrager zijn gebruikt en door een overnemer zijn overgenomen niet overgaat, bijvoorbeeld indien de door de nieuwe aannemer overgenomen materiële activa geen eigendom van diens voorganger waren, doch door de aanbestedende instantie ter beschikking waren gesteld. Zie in die zin arrest van het Hof van Justitie van 20 november 2003, Abler, C-340/01, ECLI:EU:C:2003:629; zie ook arrest van het Hof van Justitie van 26 november 2015, ADIF, C-509/14, ECLI:EU:C:2015:781.

(27)  Dit kan functionele stedelijke gebieden omvatten, die bestaan uit een stad en haar pendelgebied.

(28)  Arrest van het Hof van Justitie van 13 november 2008, Coditel Brabant, C-324/07, ECLI:EU:C:2008:621, punt 30.

(29)  Conclusie van de advocaat-generaal van 25 oktober 2018 in de gevoegde zaken C-350/17 en C-351/17, Mobit, ECLI:EU:C:2018:869, punt 104.

(30)  Arrest van het Hof van Justitie van 21 maart 2019, Rhein-Sieg-Kreis, gevoegde zaken C-266/17 en C-267/17, ECLI:EU:C:2019:241.

(31)  Zie onder meer arrest van het Hof van Justitie van 18 januari 2001, Commissie van de Europese Gemeenschappen/Koninkrijk Spanje, C-83/99, ECLI:EU:C:2001:31, punt 19; en arrest van het Hof van Justitie van 7 juli 2022, Pricoforest SRL/Inspectoratul de Stat pentru Controlul în Transportul Rutier (ISCTR), C-13/21, ECLI:EU:C:2022:531, punt 30.

(32)  MOVE-PSO-REGULATION@ec.europa.eu

(33)  Aanbeveling van de Commissie van 6 mei 2003 betreffende de definitie van kleine, middelgrote en micro-ondernemingen (PB L 124 van 20.5.2003, blz. 36).

(34)  MOVE-PSO-REGULATION@ec.europa.eu

(35)  Zie de artikelen 32 en 72 van Richtlijn 2014/24/EU alsmede de artikelen 50 en 89 van Richtlijn 2014/25/EU.

(36)  Zie bijvoorbeeld overweging 20 van Verordening (EG) nr. 1370/2007: “Wanneer een overheid ervoor opteert een taak van algemeen belang toe te vertrouwen aan een derde partij, is zij gehouden bij de keuze van de exploitant van openbare diensten het Gemeenschapsrecht inzake overheidsopdrachten en concessieovereenkomsten na te leven zoals dat voortvloeit uit de artikelen 43 tot en met 49 van het Verdrag en uit de beginselen van transparantie en gelijke behandeling.”

(37)  Arrest van het Hof van Justitie van 5 oktober 2000, Commissie van de Europese Gemeenschappen/Franse Republiek, C-337/98, ECLI:EU:C:2000:543, punten 44 en 46; arrest van het Hof van Justitie van 19 juni 2008, pressetext Nachrichtenagentur, C-454/06, ECLI:EU:C:2008:351, punt 34; en arrest van het Hof van Justitie van 13 april 2010, Wall, C-91/08, ECLI:EU:C:2010:182, punten 37 en 38 (het “arrest Wall”); arrest van het Hof van Justitie van 14 mei 2020, T-Systems Magyarország Zrt., C-263/19, ECLI:EU:C:2020:373, punt 61. De jurisprudentie van de rechterlijke instanties van de Unie is ook in aanmerking genomen bij de vaststelling van de voorwaarden waaronder wijzigingen van een contract tijdens de uitvoering ervan een nieuwe aanbestedingsprocedure vereisen op grond van artikel 72 van Richtlijn 2014/24/EU en artikel 89 van Richtlijn 2014/25/EU. Soortgelijke bepalingen zijn ook opgenomen in artikel 43 van Richtlijn 2014/23/EU.

(38)  Arrest van het Hof van Justitie van 19 juni 2008, pressetext Nachrichtenagentur, C-454/06, ECLI:EU:C:2008:351, punten 35-37; arrest Wall, punt 38; arrest van het Hof van Justitie van 7 september 2016, Finn Frogne, C-549/14, ECLI:EU:C:2016:634, punt 28; arrest van het Hof van Justitie van 3 oktober 2019, Delta Antrepriză de Construcţii şi Montaj 93, C-267/18, ECLI:EU:C:2019:826, punt 33.

(39)  De Unierechter wees in de zaak Wall op het volgende: “Een vervanging van een onderaannemer kan, zelfs indien de overeenkomst in deze mogelijkheid voorziet, in uitzonderlijke gevallen een dergelijke wijziging van een van de essentiële elementen van de concessieovereenkomst vormen wanneer de omstandigheid dat een beroep is gedaan op een bepaalde onderaannemer en niet op een andere, rekening houdend met de specifieke kenmerken van de betrokken dienst, een beslissend element is geweest bij de sluiting van de overeenkomst, wat hoe dan ook door de verwijzende rechter dient te worden onderzocht.”

(40)  Artikel 72 van Richtlijn 2014/24/EU en artikel 89 van Richtlijn 2014/25/EU.

(41)  Met name het besluit van de Commissie betreffende de toepassing van artikel 106, lid 2, VWEU op staatssteun in de vorm van compensatie voor de openbare dienst toegekend aan bepaalde met het beheer van diensten van algemeen economisch belang belaste ondernemingen (PB L 7 van 11.1.2012, blz. 3) en de EU-kaderregeling inzake staatssteun in de vorm van compensatie voor de openbare dienst (PB C 8 van 11.1.2012, blz. 15).

(42)  Verordening (EU) nr. 360/2012 betreffende de toepassing van de artikelen 107 en 108 op de-minimissteun verleend aan diensten van algemeen economisch belang verrichtende ondernemingen (PB L 114 van 26.4.2012, blz. 8) is evenwel van toepassing op steun verleend aan ondernemingen die vervoer over land verzorgen, met uitzondering van steun verleend aan ondernemingen die voor rekening van derden goederenvervoer over de weg uitvoeren (zie overweging 7 en artikel 1, lid 2, punt g), van Verordening (EU) nr. 360/2012).

(43)  Artikel 2 bis, lid 2.

(44)  Zie het Altmark-arrest, en ook met name punt 3 van de DAEB-mededeling.

(45)  Punt 69 van de DAEB-mededeling.

(46)  In de DAEB-mededeling worden nadere aanwijzingen gegeven over wat moet worden verstaan onder een “gemiddelde, goed beheerde onderneming die zodanig met middelen is uitgerust dat zij aan de openbaredienstvereisten kan voldoen”. Zie met name de punten 70–76.

(47)  Er blijven grote verschillen bestaan tussen de nationale spoorwegmarkten (zoals blijkt uit het zevende verslag over de ontwikkeling van de spoorwegmarkt dat de Commissie in januari 2021 heeft gepubliceerd) en er is sprake van zeer aanzienlijk overheidsingrijpen dat de prijzen op deze markt verstoort. Zie https://ec.europa.eu/transport/modes/rail/market/market_monitoring_en

(48)  Dit betekent dat het niet altijd mogelijk is om de gemiddelde winstmarge in de sector als benchmark te gebruiken. De specifieke kenmerken van het contract en met name het aan het contract verbonden risico kunnen in een specifiek geval een aanpassing van de winstmarge vereisen om ervoor te zorgen dat deze winstmarge redelijk blijft.

(49)  Met name punt 7 van de bijlage bij Verordening (EG) nr. 1370/2007.

(50)  Artikel 6 over de gescheiden boekhouding van spoorwegondernemingen en spoorweginfrastructuurbeheerders.

(51)  Arrest van het Hof van Justitie van 20 september 2018, Stefan Rudigier, C-518/17, ECLI:EU:C:2018:757 (het “arrest Rudigier”).

(52)  Zoals uiteengezet in het arrest Rudigier.

(53)  Zie in die zin arrest van het Hof van Justitie van 12 oktober 1978, Commissie en België, C-156/77, punt 10, en arrest van het Hof van Justitie van 21 juli 2016, Dilly’s Wellnesshotel GmbH, C-493/14, ECLI:EU:C:2016:577, punt 38.

(54)  Deze tool is in alle EU-talen beschikbaar op het adres https://enotices.ted.europa.eu

(55)  Arrest van het Hof van Justitie van 24 oktober 2019, Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato, C-515/18, ECLI:EU:C:2019:893.

(56)  Arrest van het Hof van Justitie van 19 maart 2020, Compañía de Tranvías de La Coruña, C-45/19, ECLI:EU:C:2020:224.

---

BIJLAGE

Lidstaten met een marktvolume van minder dan 23 miljoen treinkilometers voor passagiersvervoer per spoor in december 2017

Bulgarije

Estland

Griekenland

Kroatië

Ierland

Litouwen

Luxemburg

Letland

Slovenië

---

| 26.6.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 222/28 |
| --- | --- | --- | --- |

26.6.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 222/28

---

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie

(Zaak M.10865 — ASTORG / IPCOM)

(Voor de EER relevante tekst)

(2023/C 222/02)

Op 30 augustus 2022 heeft de Commissie besloten zich niet te verzetten tegen bovenvermelde aangemelde concentratie en deze verenigbaar met de interne markt te verklaren. Dit besluit is gebaseerd op artikel 6, lid 1, punt b), van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (1). De volledige tekst van het besluit is slechts beschikbaar in het Engels en zal openbaar worden gemaakt na verwijdering van eventuele bedrijfsgeheimen. De tekst is beschikbaar:

| — | op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector; |
| --- | --- |

—

op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector;

| — | in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32022M10865. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving. |
| --- | --- |

—

in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32022M10865. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving.

---

(1)  PB L 24 van 29.1.2004, blz. 1.

---

| 26.6.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 222/29 |
| --- | --- | --- | --- |

26.6.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 222/29

---

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie

(Zaak M.10886 — INEOS / SINOPEC / SHANGHAI SECCO PETROCHEMICAL)

(Voor de EER relevante tekst)

(2023/C 222/03)

Op 25 oktober 2022 heeft de Commissie besloten zich niet te verzetten tegen bovenvermelde aangemelde concentratie en deze verenigbaar met de interne markt te verklaren. Dit besluit is gebaseerd op artikel 6, lid 1, punt b), van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (1). De volledige tekst van het besluit is slechts beschikbaar in het Engels en zal openbaar worden gemaakt na verwijdering van eventuele bedrijfsgeheimen. De tekst is beschikbaar:

| — | op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector; |
| --- | --- |

—

op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector;

| — | in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32022M10886. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving. |
| --- | --- |

—

in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32022M10886. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving.

---

(1)  PB L 24 van 29.1.2004, blz. 1.

---

| 26.6.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 222/30 |
| --- | --- | --- | --- |

26.6.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 222/30

---

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie

(Zaak M.10958 — CARLYLE / GARNICA)

(Voor de EER relevante tekst)

(2023/C 222/04)

Op 29 november 2022 heeft de Commissie besloten zich niet te verzetten tegen bovenvermelde aangemelde concentratie en deze verenigbaar met de interne markt te verklaren. Dit besluit is gebaseerd op artikel 6, lid 1, punt b), van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (1). De volledige tekst van het besluit is slechts beschikbaar in het Engels en zal openbaar worden gemaakt na verwijdering van eventuele bedrijfsgeheimen. De tekst is beschikbaar:

| — | op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector; |
| --- | --- |

—

op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector;

| — | in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32022M10958. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving. |
| --- | --- |

—

in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32022M10958. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving.

---

(1)  PB L 24 van 29.1.2004, blz. 1.

---

| 26.6.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 222/31 |
| --- | --- | --- | --- |

26.6.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 222/31

---

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie

(Zaak M.11101 — CEPSA / BOH / BWT)

(Voor de EER relevante tekst)

(2023/C 222/05)

Op 14 juni 2023 heeft de Commissie besloten zich niet te verzetten tegen bovenvermelde aangemelde concentratie en deze verenigbaar met de interne markt te verklaren. Dit besluit is gebaseerd op artikel 6, lid 1, punt b), van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (1). De volledige tekst van het besluit is slechts beschikbaar in het Engels en zal openbaar worden gemaakt na verwijdering van eventuele bedrijfsgeheimen. De tekst is beschikbaar:

| — | op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector; |
| --- | --- |

—

op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector;

| — | in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32023M11101. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving. |
| --- | --- |

—

in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32023M11101. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving.

---

(1)  PB L 24 van 29.1.2004, blz. 1.

---

| 26.6.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 222/32 |
| --- | --- | --- | --- |

26.6.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 222/32

---

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie

(Zaak M.10823 — CLEARLAKE / TA ASSOCIATES / EPHESOFT)

(Voor de EER relevante tekst)

(2023/C 222/06)

Op 12 augustus 2022 heeft de Commissie besloten zich niet te verzetten tegen bovenvermelde aangemelde concentratie en deze verenigbaar met de interne markt te verklaren. Dit besluit is gebaseerd op artikel 6, lid 1, punt b), van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (1). De volledige tekst van het besluit is slechts beschikbaar in het Engels en zal openbaar worden gemaakt na verwijdering van eventuele bedrijfsgeheimen. De tekst is beschikbaar:

| — | op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector; |
| --- | --- |

—

op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector;

| — | in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32022M10823. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving. |
| --- | --- |

—

in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32022M10823. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving.

---

(1)  PB L 24 van 29.1.2004, blz. 1.

---

| 26.6.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 222/33 |
| --- | --- | --- | --- |

26.6.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 222/33

---

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie

(Zaak M.10674 — INTERPARKING SERVIZI / OSR / PARKING LOT JV)

(Voor de EER relevante tekst)

(2023/C 222/07)

Op 11 mei 2022 heeft de Commissie besloten zich niet te verzetten tegen bovenvermelde aangemelde concentratie en deze verenigbaar met de interne markt te verklaren. Dit besluit is gebaseerd op artikel 6, lid 1, punt b), van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (1). De volledige tekst van het besluit is slechts beschikbaar in het Engels en zal openbaar worden gemaakt na verwijdering van eventuele bedrijfsgeheimen. De tekst is beschikbaar:

| — | op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector; |
| --- | --- |

—

op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector;

| — | in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32022M10674. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving. |
| --- | --- |

—

in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32022M10674. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving.

---

(1)  PB L 24 van 29.1.2004, blz. 1.

---

| 26.6.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 222/34 |
| --- | --- | --- | --- |

26.6.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 222/34

---

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie

(Zaak M.11110 — EFMS / PSPIB / RADIUS)

(Voor de EER relevante tekst)

(2023/C 222/08)

Op 7 juni 2023 heeft de Commissie besloten zich niet te verzetten tegen bovenvermelde aangemelde concentratie en deze verenigbaar met de interne markt te verklaren. Dit besluit is gebaseerd op artikel 6, lid 1, punt b), van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (1). De volledige tekst van het besluit is slechts beschikbaar in het Engels en zal openbaar worden gemaakt na verwijdering van eventuele bedrijfsgeheimen. De tekst is beschikbaar:

| — | op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector; |
| --- | --- |

—

op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector;

| — | in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32023M11110. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving. |
| --- | --- |

—

in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32023M11110. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving.

---

(1)  PB L 24 van 29.1.2004, blz. 1.

---

| 26.6.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 222/35 |
| --- | --- | --- | --- |

26.6.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 222/35

---

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie

(Zaak M.11030 — AWARE SUPER / ABP / DV4 / OMERS / REAL ESTATE JV)

(Voor de EER relevante tekst)

(2023/C 222/09)

Op 13 juni 2023 heeft de Commissie besloten zich niet te verzetten tegen bovenvermelde aangemelde concentratie en deze verenigbaar met de interne markt te verklaren. Dit besluit is gebaseerd op artikel 6, lid 1, punt b), van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (1). De volledige tekst van het besluit is slechts beschikbaar in het Engels en zal openbaar worden gemaakt na verwijdering van eventuele bedrijfsgeheimen. De tekst is beschikbaar:

| — | op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector; |
| --- | --- |

—

op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector;

| — | in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32023M11030. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving. |
| --- | --- |

—

in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32023M11030. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving.

---

(1)  PB L 24 van 29.1.2004, blz. 1.

---

| 26.6.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 222/36 |
| --- | --- | --- | --- |

26.6.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 222/36

---

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie

(Zaak M.10879 — EMZ PARTNERS / IK INVESTMENT / OAKLEY CAPITAL / MR VALENTIN SCHÜTT / WISHCARD)

(Voor de EER relevante tekst)

(2023/C 222/10)

Op 27 september 2022 heeft de Commissie besloten zich niet te verzetten tegen bovenvermelde aangemelde concentratie en deze verenigbaar met de interne markt te verklaren. Dit besluit is gebaseerd op artikel 6, lid 1, punt b), van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (1). De volledige tekst van het besluit is slechts beschikbaar in het Engels en zal openbaar worden gemaakt na verwijdering van eventuele bedrijfsgeheimen. De tekst is beschikbaar:

| — | op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector; |
| --- | --- |

—

op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector;

| — | in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32022M10879. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving. |
| --- | --- |

—

in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32022M10879. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving.

---

(1)  PB L 24 van 29.1.2004, blz. 1.

---

| 26.6.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 222/37 |
| --- | --- | --- | --- |

26.6.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 222/37

---

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie

(Zaak M.11131 — PIERER / LEONI)

(Voor de EER relevante tekst)

(2023/C 222/11)

Op 13 juni 2023 heeft de Commissie besloten zich niet te verzetten tegen bovenvermelde aangemelde concentratie en deze verenigbaar met de interne markt te verklaren. Dit besluit is gebaseerd op artikel 6, lid 1, punt b), van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (1). De volledige tekst van het besluit is slechts beschikbaar in het Engels en zal openbaar worden gemaakt na verwijdering van eventuele bedrijfsgeheimen. De tekst is beschikbaar:

| — | op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector; |
| --- | --- |

—

op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector;

| — | in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32023M11131. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving. |
| --- | --- |

—

in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32023M11131. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving.

---

(1)  PB L 24 van 29.1.2004, blz. 1.

---

IV Informatie

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Raad

| 26.6.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 222/38 |
| --- | --- | --- | --- |

26.6.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 222/38

---

Kennisgeving aan “RT Balkan”, “Oriental Review”, “Tsargrad”, “New Eastern Outlook” en “Katehon”, over hun opneming in Besluit 2014/512/GBVB van de Raad en Verordening (EU) nr. 833/2014 van de Raad betreffende beperkende maatregelen naar aanleiding van acties van Rusland die de situatie in Oekraïne destabiliseren

(2023/C 222/12)

De Raad heeft bovengenoemde entiteiten opgenomen in bijlage IX bij Besluit 2014/512/GBVB van de Raad (1) en in bijlage XV bij Verordening (EU) nr. 833/2014 van de Raad betreffende beperkende maatregelen naar aanleiding van acties van Rusland die de situatie in Oekraïne destabiliseren (2), teneinde deze maatregelen met ingang van 1 oktober 2023 toe te passen, onder voorbehoud van een besluit van de Raad na bestudering van de betrokken feiten.

De betrokken entiteiten wordt hierbij meegedeeld dat zij vóór 3 juli 2023 bij de Raad een verzoek om informatie kunnen indienen op het volgende adres:

| Raad van de Europese Unie |
| --- |
| Secretariaat-generaal |
| RELEX.1 |
| Wetstraat 175 |
| 1048 Brussel |
| BELGIË |

Raad van de Europese Unie

Secretariaat-generaal

RELEX.1

Wetstraat 175

1048 Brussel

BELGIË

E-mail: sanctions@consilium.europa.eu

---

(1)  PB L 229 van 31.7.2014, blz. 13.

(2)  PB L 229 van 31.7.2014, blz. 1.

---

| 26.6.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 222/39 |
| --- | --- | --- | --- |

26.6.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 222/39

---

Kennisgeving aan de natuurlijke personen en rechtspersonen, entiteiten en lichamen die onderworpen zijn aan de beperkende maatregelen van Besluit 2014/145/GBVB van de Raad, als gewijzigd bij Besluit (GBVB) 2023/1218 van de Raad, en van Verordening (EU) nr. 269/2014 van de Raad, als uitgevoerd bij Uitvoeringsverordening (EU) 2023/1216 van de Raad, betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen

(2023/C 222/13)

De volgende informatie wordt ter kennis gebracht van de personen, entiteiten en lichamen die worden genoemd in de bijlage bij Besluit 2014/145/GBVB van de Raad (1), als gewijzigd bij Besluit (GBVB) 2023/1218 van de Raad (2), en in bijlage I bij Verordening (EU) nr. 269/2014 van de Raad (3), als uitgevoerd bij Uitvoeringsverordening (EU) 2023/1216 van de Raad (4), betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen.

De Raad van de Europese Unie heeft besloten dat deze personen, entiteiten en lichamen moeten worden opgenomen in de lijst van personen, entiteiten en lichamen die onderworpen zijn aan de beperkende maatregelen van Besluit 2014/145/GBVB en van Verordening (EU) nr. 269/2014, betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen. De redenen voor de aanwijzing van deze personen, entiteiten en lichamen staan in de desbetreffende vermeldingen in die bijlagen.

Deze personen, entiteiten en lichamen worden erop geattendeerd dat zij de bevoegde instanties van de desbetreffende lidstaat of lidstaten, genoemd op de websites in bijlage II bij Verordening (EU) nr. 269/2014, kunnen verzoeken om toestemming voor het gebruik van bevroren tegoeden voor basisbehoeften of specifieke betalingen (zie artikel 4 van de verordening).

De betrokken personen, entiteiten en lichamen kunnen vóór 14 juli 2023 bij de Raad een verzoek indienen tot heroverweging van het besluit hen op de bovengenoemde lijst te plaatsen. Dit verzoek moet vergezeld gaan van bewijsstukken en aan onderstaand adres worden gericht:

Raad van de Europese Unie

Secretariaat-generaal

RELEX 1

Wetstraat 175

1048 Brussel

BELGIË

E-mail: sanctions@consilium.europa.eu

Tevens worden de betrokken personen, entiteiten en lichamen erop geattendeerd dat zij bij het Gerecht van de Europese Unie beroep kunnen instellen tegen het besluit van de Raad, overeenkomstig de voorwaarden die zijn neergelegd in artikel 275, tweede alinea, en artikel 263, vierde en zesde alinea, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.

---

(1)  PB L 78 van 17.3.2014, blz. 16.

(2)  PB L 159 I van 23.6.2023, blz. 526.

(3)  PB L 78 van 17.3.2014, blz. 6.

(4)  PB L 159 I van 23.6.2023, blz. 335.

---

| 26.6.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 222/40 |
| --- | --- | --- | --- |

26.6.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 222/40

---

Kennisgeving aan de natuurlijke personen en rechtspersonen, entiteiten en lichamen die onderworpen zijn aan de beperkende maatregelen van Besluit 2014/145/GBVB van de Raad, als gewijzigd bij Besluit (GBVB) 2023/1218 van de Raad, en van Verordening (EU) nr. 269/2014 van de Raad, als uitgevoerd bij Uitvoeringsverordening (EU) 2023/1216 van de Raad, betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen

(2023/C 222/14)

De volgende informatie wordt ter kennis gebracht van de personen, entiteiten en lichamen die worden genoemd in de bijlage bij Besluit 2014/145/GBVB van de Raad (1), als gewijzigd bij Besluit (GBVB) 2023/1218 van de Raad (2), en in bijlage I bij Verordening (EU) nr. 269/2014 van de Raad (3), als uitgevoerd bij Uitvoeringsverordening (EU) 2023/1216 van de Raad (4), betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen.

Artikel 9, lid 2, van Verordening (EU) nr. 269/2014 voert voor deze personen, entiteiten of lichamen de verplichting in om vóór 1 september 2022 of binnen zes weken na de datum van opname op de lijst in bijlage I als dit later is, tegoeden of economische middelen die onder de jurisdictie van een lidstaat vallen en toebehoren aan, eigendom zijn, in het bezit zijn of onder zeggenschap staan van hen, te melden aan de bevoegde autoriteit van de lidstaat waar deze tegoeden of economische middelen zich bevinden. Zij moeten met de bevoegde nationale autoriteit samenwerken bij de verificatie van deze informatie. Het niet-nakomen van deze verplichtingen zal worden beschouwd als het omzeilen van de maatregelen inzake de bevriezing van tegoeden en van economische middelen.

De te melden informatie moet worden toegezonden aan de bevoegde autoriteit van de betrokken lidstaat, via haar website, zoals aangegeven in bijlage II bij Verordening (EU) nr. 269/2014 (5).

---

(1)  PB L 78 van 17.3.2014, blz. 16.

(2)  PB L 159 I van 23.6.2023, blz. 526.

(3)  PB L 78 van 17.3.2014, blz. 6.

(4)  PB L 159 I van 23.6.2023, blz. 335.

(5)  Laatste geconsolideerde versie: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX%3A02014R0269-20230426

---

| 26.6.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 222/41 |
| --- | --- | --- | --- |

26.6.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 222/41

---

Kennisgeving aan de betrokkenen die onderworpen zijn aan de beperkende maatregelen van Besluit 2014/145/GBVB van de Raad en van Verordening (EU) nr. 269/2014 van de Raad betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen

(2023/C 222/15)

De betrokkenen wordt geattendeerd op onderstaande informatie, conform artikel 16 van Verordening (EU) 2018/1725 van het Europees Parlement en de Raad (1).

De rechtsgronden voor de verwerking van gegevens zijn Besluit 2014/145/GBVB van de Raad (2), als gewijzigd bij Besluit (GBVB) 2023/1218 (3) van de Raad, en Verordening (EU) nr. 269/2014 van de Raad (4), als uitgevoerd bij Uitvoeringsverordening (EU) 2023/1216 van de Raad (5).

De verwerkingsverantwoordelijke is de Raad van de Europese Unie, die wordt vertegenwoordigd door de directeur-generaal van directoraat-generaal Buitenlandse Betrekkingen (RELEX) van het secretariaat-generaal van de Raad, en de dienst die met de verwerking is belast, is RELEX.1, die bereikbaar is op het volgende adres:

| Raad van de Europese Unie |
| --- |
| Secretariaat-generaal |
| RELEX 1 |
| Wetstraat 175 |
| 1048 Brussel |
| BELGIË |

Raad van de Europese Unie

Secretariaat-generaal

RELEX 1

Wetstraat 175

1048 Brussel

BELGIË

E-mail: sanctions@consilium.europa.eu

De functionaris voor gegevensbescherming van het SGR is bereikbaar op het volgende adres:

Functionaris voor gegevensbescherming

data.protection@consilium.europa.eu

Doel van de gegevensverwerking is het opstellen en actualiseren van de lijst van personen tegen wie beperkende maatregelen zijn genomen overeenkomstig Besluit 2014/145/GBVB, als gewijzigd bij Besluit (GBVB) 2023/1218, en Verordening (EU) nr. 269/2014, als uitgevoerd bij Uitvoeringsverordening (EU) 2023/1216.

De betrokkenen zijn de natuurlijke personen die voldoen aan de criteria voor plaatsing op de lijst als vastgesteld bij Besluit 2014/145/GBVB en Verordening (EU) nr. 269/2014.

De verzamelde persoonsgegevens omvatten gegevens die nodig zijn voor de correcte identificatie van de betrokken persoon, de motivering en eventuele andere gegevens die verband houden met de redenen voor plaatsing.

De rechtsgronden voor de verwerking van persoonsgegevens zijn de besluiten van de Raad die zijn vastgesteld op grond van artikel 29 VEU en de op grond van artikel 215 VWEU vastgestelde verordeningen van de Raad waarbij natuurlijke personen (betrokkenen) op een lijst worden geplaatst, tegoeden worden bevroren en reisbeperkingen worden opgelegd.

De verwerking is, overeenkomstig artikel 5, lid 1, punt a), van Verordening (EU) 2018/1725, noodzakelijk voor de vervulling van een taak in het algemeen belang en, overeenkomstig artikel 5, lid 1, punt b), noodzakelijk om te voldoen aan in de bovengenoemde rechtshandelingen vastgelegde wettelijke verplichtingen die op de verwerkingsverantwoordelijke rusten.

De verwerking is, overeenkomstig artikel 10, lid 2, punt g), van Verordening (EU) 2018/1725 noodzakelijk om redenen van zwaarwegend algemeen belang.

De Raad kan persoonsgegevens van betrokkenen verkrijgen van de lidstaten en/of de Europese Dienst voor extern optreden. De ontvangers van de persoonsgegevens zijn de lidstaten, de Europese Commissie en de Europese Dienst voor extern optreden.

Alle persoonsgegevens die de Raad in het kader van autonome beperkende maatregelen van de EU verwerkt, worden bewaard gedurende vijf jaar na het moment waarop de betrokkene is geschrapt van de lijst van personen op wie de bevriezing van tegoeden van toepassing is of de geldigheid van de maatregel is verstreken of, indien een gerechtelijke procedure wordt ingesteld bij het Hof van Justitie, totdat een eindarrest is uitgesproken. Persoonsgegevens in door de Raad geregistreerde documenten worden door de Raad bewaard met het oog op archivering in het algemeen belang, zoals bedoeld in artikel 4, lid 1, punt e), van Verordening (EU) 2018/1725.

Het kan nodig zijn dat de Raad persoonsgegevens met betrekking tot een betrokkene moet uitwisselen met een derde land of internationale organisatie in het kader van de omzetting door de Raad van VN-aanwijzingen of in het kader van internationale samenwerking met betrekking tot het beleid voor beperkende maatregelen van de EU.

Bij ontstentenis van een adequaatheidsbesluit of van passende waarborgen voldoet de doorgifte van persoonsgegevens aan een derde land of een internationale organisatie aan de volgende voorwaarde(n), overeenkomstig artikel 50 van Verordening (EU) 2018/1725:

| — | de doorgifte is noodzakelijk wegens gewichtige redenen van algemeen belang; |
| --- | --- |

—

de doorgifte is noodzakelijk wegens gewichtige redenen van algemeen belang;

| — | de doorgifte is noodzakelijk voor de instelling, uitoefening of onderbouwing van een rechtsvordering. |
| --- | --- |

—

de doorgifte is noodzakelijk voor de instelling, uitoefening of onderbouwing van een rechtsvordering.

Aan de verwerking van de persoonsgegevens van de betrokkene komt geen geautomatiseerde besluitvorming te pas.

Betrokkenen hebben het recht op informatie over en inzage in hun persoonsgegevens. Zij hebben ook het recht op rectificatie en aanvulling van hun gegevens. Onder bepaalde omstandigheden hebben zij het recht hun persoonsgegevens te laten wissen, het recht bezwaar te maken tegen de verwerking van hun persoonsgegevens, of het recht te verzoeken om een beperkte verwerking.

Betrokkenen kunnen deze rechten uitoefenen door de verwerkingsverantwoordelijke een e-mail toe te sturen met een kopie aan de functionaris voor gegevensbescherming, zoals hierboven vermeld.

De betrokkenen moeten bij hun verzoek een kopie van een identificatiedocument voegen ter bevestiging van hun identiteit (identiteitskaart of paspoort). Op dit identiteitsbewijs moeten een identificatienummer, het land van uitgifte, de geldigheidsduur, en naam, adres en geboortedatum vermeld zijn. Andere gegevens op de kopie van het identiteitsbewijs, zoals een foto of andere persoonlijke kenmerken, kunnen worden zwart gemaakt.

Betrokkenen hebben het recht een klacht in te dienen bij de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming, overeenkomstig Verordening (EU) 2018/1725 (edps@edps.europa.eu).

Het verdient echter aanbeveling dat betrokkenen eerst verhaal zoeken bij de verwerkingsverantwoordelijke en/of de functionaris voor gegevensbescherming van de Raad.

Onverminderd een eventueel rechterlijk, administratief of buitengerechtelijk beroep kunnen betrokkenen bij de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming een klacht indienen, conform Verordening (EU) 2018/1725 (edps@edps.europa.eu).

---

(1)  PB L 295 van 21.11.2018, blz. 39.

(2)  PB L 78 van 17.3.2014, blz. 16.

(3)  PB L 159 I van 23.6.2023, blz. 526.

(4)  PB L 78 van 17.3.2014, blz. 6.

(5)  PB L 159 I van 23.6.2023, blz. 335.

---

Europese Commissie

| 26.6.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 222/43 |
| --- | --- | --- | --- |

26.6.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 222/43

---

Wisselkoersen van de euro (1)

22 juni 2023

(2023/C 222/16)

1 euro =

| | Munteenheid | Koers |
| --- | --- | --- |
| USD | US-dollar | 1,0985 |
| JPY | Japanse yen | 156,05 |
| DKK | Deense kroon | 7,4486 |
| GBP | Pond sterling | 0,86115 |
| SEK | Zweedse kroon | 11,7224 |
| CHF | Zwitserse frank | 0,9825 |
| ISK | IJslandse kroon | 148,50 |
| NOK | Noorse kroon | 11,5990 |
| BGN | Bulgaarse lev | 1,9558 |
| CZK | Tsjechische koruna | 23,683 |
| HUF | Hongaarse forint | 369,43 |
| PLN | Poolse zloty | 4,4253 |
| RON | Roemeense leu | 4,9631 |
| TRY | Turkse lira | 26,6249 |
| AUD | Australische dollar | 1,6194 |
| CAD | Canadese dollar | 1,4463 |
| HKD | Hongkongse dollar | 8,5987 |
| NZD | Nieuw-Zeelandse dollar | 1,7698 |
| SGD | Singaporese dollar | 1,4741 |
| KRW | Zuid-Koreaanse won | 1 424,62 |
| ZAR | Zuid-Afrikaanse rand | 20,2575 |
| CNY | Chinese yuan renminbi | 7,8866 |
| IDR | Indonesische roepia | 16 425,99 |
| MYR | Maleisische ringgit | 5,1091 |
| PHP | Filipijnse peso | 61,133 |
| RUB | Russische roebel | |
| THB | Thaise baht | 38,535 |
| BRL | Braziliaanse real | 5,2331 |
| MXN | Mexicaanse peso | 18,8431 |
| INR | Indiase roepie | 90,0300 |

Munteenheid

Koers

USD

US-dollar

1,0985

JPY

Japanse yen

156,05

DKK

Deense kroon

7,4486

GBP

Pond sterling

0,86115

SEK

Zweedse kroon

11,7224

CHF

Zwitserse frank

0,9825

ISK

IJslandse kroon

148,50

NOK

Noorse kroon

11,5990

BGN

Bulgaarse lev

1,9558

CZK

Tsjechische koruna

23,683

HUF

Hongaarse forint

369,43

PLN

Poolse zloty

4,4253

RON

Roemeense leu

4,9631

TRY

Turkse lira

26,6249

AUD

Australische dollar

1,6194

CAD

Canadese dollar

1,4463

HKD

Hongkongse dollar

8,5987

NZD

Nieuw-Zeelandse dollar

1,7698

SGD

Singaporese dollar

1,4741

KRW

Zuid-Koreaanse won

1 424,62

ZAR

Zuid-Afrikaanse rand

20,2575

CNY

Chinese yuan renminbi

7,8866

IDR

Indonesische roepia

16 425,99

MYR

Maleisische ringgit

5,1091

PHP

Filipijnse peso

61,133

RUB

Russische roebel

THB

Thaise baht

38,535

BRL

Braziliaanse real

5,2331

MXN

Mexicaanse peso

18,8431

INR

Indiase roepie

90,0300

---

(1)  Bron: door de Europese Centrale Bank gepubliceerde referentiekoers.

---

| 26.6.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 222/44 |
| --- | --- | --- | --- |

26.6.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 222/44

---

Wisselkoersen van de euro (1)

23 juni 2023

(2023/C 222/17)

1 euro =

| | Munteenheid | Koers |
| --- | --- | --- |
| USD | US-dollar | 1,0884 |
| JPY | Japanse yen | 155,84 |
| DKK | Deense kroon | 7,4485 |
| GBP | Pond sterling | 0,85479 |
| SEK | Zweedse kroon | 11,6750 |
| CHF | Zwitserse frank | 0,9773 |
| ISK | IJslandse kroon | 148,90 |
| NOK | Noorse kroon | 11,8565 |
| BGN | Bulgaarse lev | 1,9558 |
| CZK | Tsjechische koruna | 23,654 |
| HUF | Hongaarse forint | 369,90 |
| PLN | Poolse zloty | 4,4238 |
| RON | Roemeense leu | 4,9538 |
| TRY | Turkse lira | 27,4781 |
| AUD | Australische dollar | 1,6285 |
| CAD | Canadese dollar | 1,4380 |
| HKD | Hongkongse dollar | 8,5216 |
| NZD | Nieuw-Zeelandse dollar | 1,7758 |
| SGD | Singaporese dollar | 1,4726 |
| KRW | Zuid-Koreaanse won | 1 425,92 |
| ZAR | Zuid-Afrikaanse rand | 20,3652 |
| CNY | Chinese yuan renminbi | 7,8141 |
| IDR | Indonesische roepia | 16 337,69 |
| MYR | Maleisische ringgit | 5,0899 |
| PHP | Filipijnse peso | 60,696 |
| RUB | Russische roebel | |
| THB | Thaise baht | 38,323 |
| BRL | Braziliaanse real | 5,2235 |
| MXN | Mexicaanse peso | 18,7706 |
| INR | Indiase roepie | 89,2205 |

Munteenheid

Koers

USD

US-dollar

1,0884

JPY

Japanse yen

155,84

DKK

Deense kroon

7,4485

GBP

Pond sterling

0,85479

SEK

Zweedse kroon

11,6750

CHF

Zwitserse frank

0,9773

ISK

IJslandse kroon

148,90

NOK

Noorse kroon

11,8565

BGN

Bulgaarse lev

1,9558

CZK

Tsjechische koruna

23,654

HUF

Hongaarse forint

369,90

PLN

Poolse zloty

4,4238

RON

Roemeense leu

4,9538

TRY

Turkse lira

27,4781

AUD

Australische dollar

1,6285

CAD

Canadese dollar

1,4380

HKD

Hongkongse dollar

8,5216

NZD

Nieuw-Zeelandse dollar

1,7758

SGD

Singaporese dollar

1,4726

KRW

Zuid-Koreaanse won

1 425,92

ZAR

Zuid-Afrikaanse rand

20,3652

CNY

Chinese yuan renminbi

7,8141

IDR

Indonesische roepia

16 337,69

MYR

Maleisische ringgit

5,0899

PHP

Filipijnse peso

60,696

RUB

Russische roebel

THB

Thaise baht

38,323

BRL

Braziliaanse real

5,2235

MXN

Mexicaanse peso

18,7706

INR

Indiase roepie

89,2205

---

(1)  Bron: door de Europese Centrale Bank gepubliceerde referentiekoers.

---

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE LIDSTATEN

| 26.6.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 222/45 |
| --- | --- | --- | --- |

26.6.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 222/45

---

Lijst van havens in de EU-lidstaten waar vissersvaartuigen van derde landen activiteiten op het gebied van aanlanding of overlading van visserijproducten mogen verrichten en toegang tot havendiensten krijgen overeenkomstig artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1005/2008 van de Raad; lijst van havens in Noord-Ierland waar vissersvaartuigen van derde landen activiteiten op het gebied van aanlanding of overlading van visserijproducten mogen verrichten en toegang tot havendiensten krijgen overeenkomstig het Protocol inzake Ierland/Noord-Ierland bij het Akkoord inzake de terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland uit de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie

(2023/C 222/18)

Deze lijst wordt bekendgemaakt overeenkomstig artikel 5, lid 4, van Verordening (EG) nr. 1005/2008 van de Raad van 29 september 2008 (1).

| Lidstaat | Aangewezen havens |
| --- | --- |
| | |
| België | Oostende
  Zeebrugge |
| | |
| Bulgarije | Бургас (Burgas)
  Варна (Varna) |
| | |
| Denemarken | Aalborg
  Aarhus
  Esbjerg
  Fredericia
  Frederikshavn (2)
  ,
   (14)
  ,
   (15)

  Hanstholm
  Hirtshals
  Hvide Sande (2)
  ,
   (14)
  ,
   (15)

  København
  Skagen
  Strandby (2)
  ,
   (14)
  ,
   (15)

  Thyborøn (2)
  ,
   (14)
  ,
   (15) |
| | |
| Duitsland | Bremerhaven
  Cuxhaven
  Rostock (overladingen niet toegestaan)
  Sassnitz/Mukran (overladingen niet toegestaan) |
| | |
| Estland | Momenteel geen |
| | |
| Ierland | Killybegs (2)
  ,
   (3)

  Castletown Berehaven (2)
  ,
   (3)

  Bunagee (2)
  ,
   (3)
  ,
   (8)
  ,
   (13)(overladingen niet toegestaan)
  Burtonport (2)
  ,
   (3)
  ,
   (8)
  ,
   (9) (overladingen niet toegestaan)
  Dunmore East (2)
  ,
   (3)
  ,
   (8)
  ,
   (10) (overladingen niet toegestaan)
  Glengad (2)
  ,
   (3)
  ,
   (8)
  ,
   (13) (overladingen niet toegestaan)
  Greencastle (2)
  ,
   (3)
  ,
   (8)
  ,
   (13) (overladingen niet toegestaan)
  Howth (2)
  ,
   (3)
  ,
   (8)
  ,
   (10) (overladingen niet toegestaan)
  Malin Head (2)
  ,
   (3)
  ,
   (8)
  ,
   (13) (overladingen niet toegestaan)
  Moville (2)
  ,
   (3)
  ,
   (8)
  ,
   (11) (overladingen niet toegestaan)
  Quigley’s Point (2)
  ,
   (3)
  ,
   (8)
  ,
   (12) (overladingen niet toegestaan)
  Rathmullan (2)
  ,
   (3)
  ,
   (8)
  ,
   (9) (overladingen niet toegestaan)
  Rossaveal (2)
  ,
   (3)
  ,
   (8)
  ,
   (10) (overladingen niet toegestaan) |
| Griekenland | Πειραιάς (Piraeus)
  Θεσσαλονίκη (Thessaloniki) |
| | |
| Spanje | A Coruña
  A Pobra do Caramiñal
  Algeciras
  Alicante
  Almería
  Arrecife
  Barbate (2) (overladingen en aanlandingen niet toegestaan)
  Barcelona
  Bilbao
  Burela
  Cádiz
  Cartagena
  Castellón
  Celeiro
  Gijón
  Huelva
  Las Palmas de Gran Canaria
  Málaga
  Marín
  Palma de Mallorca (2)

  Pasaia (Pasajes)
  Puerto del Rosario
  Ribeira
  Santa Cruz de Tenerife
  Santander
  Tarragona
  Valencia
  Vigo (Área Portuaria)
  Vilagarcía de Arousa |
| | |
| Frankrijk | Continentaal Frankrijk:
  Dunkerque
  Boulogne
  Le Havre
  Caen (2)

  Cherbourg en Cotentin (2)

  Barneville-Carteret
  Granville (2)

  Saint-Malo
  Roscoff (2)

  Brest
  Douarnenez (2)

  Concarneau (2)

  Lorient (2)

  Nantes - Saint-Nazaire (2)

  La Rochelle (2)

  Rochefort sur Mer (2)

  Port la Nouvelle (2)

  Sète
  Marseille Port
  Franse overzeese gebieden:
  Le Port (La Réunion)
  Fort de France (Martinique)  (2)

  Port de Jarry (Guadeloupe)  (2)

  Port du Larivot (Guyane) (2) |
| | |
| Kroatië | Ploče
  Rijeka
  Zadar – Gaženica
  Split – Sjeverna luka |
| | |
| Italië | Ancona
  Brindisi
  Civitavecchia
  Fiumicino (2)

  Genova
  Gioia Tauro
  La Spezia
  Livorno
  Napoli
  Olbia
  Palermo
  Ravenna
  Reggio Calabria
  Salerno
  Taranto
  Trapani
  Trieste
  Venezia |
| | |
| Cyprus | Λεμεσός (Limassol) |
| | |
| Letland | Rīga
  Ventspils |
| | |
| Litouwen | Klaipėda |
| | |
| Malta | Valletta (Deepwater Quay, Laboratory Wharf, Magazine Wharf)
  Marsaxlokk Port (MT DIS Malta Freeport Distripark, MT MAR Marsaxlokk) |
| | |
| Nederland | Vlissingen
  Scheveningen (2)

  IJmuiden
  Harlingen
  Eemshaven
  Den Helder (2)

  Velsen (6)

  Amsterdam (6)

  Rotterdam (6)

  Stellendam (7)

  Den Oever (7)

  Oudeschild (7)

  Urk (7)

  Lauwersoog (7)

  Yerseke (7) |
| |
| Polen | Gdańsk
  Gdynia
  Szczecin
  Świnoujście (2) |
| | |
| Portugal | Aveiro [PT AVE 1] (2)

  Caniçal [PT CNL 1]
  Horta [PT HOR 1] (2)

  Lisboa [PT LIS 1]
  Peniche [PT PEN 1] (2)

  Ponta Delgada [PT PDL 1]
  Porto [PT OPO 1]
  Setúbal [PT SET 1] (2)

  Sines [PT SIE 1]
  Viana do Castelo [PT VDC 1] (2) |
| | |
| Roemenië | Constanța |
| | |
| Slovenië | Momenteel geen |
| | |
| Finland | Helsinki (overladingen niet toegestaan) |
| | |
| Zweden | |
| | Ellös (2)
  ,
   (3)
  ,
   (5) (overladingen niet toegestaan)
  Göteborg (3)
  ,
   (4)

  Karlskrona Handelshamnen  (2)
  ,
   (3)
  ,
   (4)
  ,
   (5) (overladingen niet toegestaan)
  Kungshamn (2)
  ,
   (3)
  ,
   (5) (overladingen niet toegestaan)
  Lysekil (2)
  ,
   (3)
  ,
   (5) (overladingen niet toegestaan)
  Nogersund (2)
  ,
   (3)
  ,
   (4)
  ,
   (5) (overladingen niet toegestaan)
  Rönnäng (2)
  ,
   (3)
  ,
   (5) (overladingen niet toegestaan)
  Simrishamn (2)
  ,
   (3)
  ,
   (4)
  ,
   (5) (overladingen niet toegestaan)
  Slite (2)
  ,
   (3)
  ,
   (4)
  ,
   (5) (overladingen niet toegestaan)
  Smögen (2)
  ,
   (3)
  ,
   (4)
  ,
   (5) (overladingen niet toegestaan)
  Strömstad (2)
  ,
   (3)
  ,
   (5) (overladingen niet toegestaan)
  Trelleborg (2)
  ,
   (3)
  ,
   (4)
  ,
   (5) (overladingen niet toegestaan)
  Träslövsläge (2)
  ,
   (3)
  ,
   (5) (overladingen niet toegestaan)
  Västervik (2)
  ,
   (3)
  ,
   (4)
  ,
   (5) (overladingen niet toegestaan) |
| | |

Lidstaat

Aangewezen havens

België

Oostende

Zeebrugge

Bulgarije

Бургас (Burgas)

Варна (Varna)

Denemarken

Aalborg

Aarhus

Esbjerg

Fredericia

Frederikshavn (2)
  ,
   (14)
  ,
   (15)

Hanstholm

Hirtshals

Hvide Sande (2)
  ,
   (14)
  ,
   (15)

København

Skagen

Strandby (2)
  ,
   (14)
  ,
   (15)

Thyborøn (2)
  ,
   (14)
  ,
   (15)

Duitsland

Bremerhaven

Cuxhaven

Rostock (overladingen niet toegestaan)

Sassnitz/Mukran (overladingen niet toegestaan)

Estland

Momenteel geen

Ierland

Killybegs (2)
  ,
   (3)

Castletown Berehaven (2)
  ,
   (3)

Bunagee (2)
  ,
   (3)
  ,
   (8)
  ,
   (13)(overladingen niet toegestaan)

Burtonport (2)
  ,
   (3)
  ,
   (8)
  ,
   (9) (overladingen niet toegestaan)

Dunmore East (2)
  ,
   (3)
  ,
   (8)
  ,
   (10) (overladingen niet toegestaan)

Glengad (2)
  ,
   (3)
  ,
   (8)
  ,
   (13) (overladingen niet toegestaan)

Greencastle (2)
  ,
   (3)
  ,
   (8)
  ,
   (13) (overladingen niet toegestaan)

Howth (2)
  ,
   (3)
  ,
   (8)
  ,
   (10) (overladingen niet toegestaan)

Malin Head (2)
  ,
   (3)
  ,
   (8)
  ,
   (13) (overladingen niet toegestaan)

Moville (2)
  ,
   (3)
  ,
   (8)
  ,
   (11) (overladingen niet toegestaan)

Quigley’s Point (2)
  ,
   (3)
  ,
   (8)
  ,
   (12) (overladingen niet toegestaan)

Rathmullan (2)
  ,
   (3)
  ,
   (8)
  ,
   (9) (overladingen niet toegestaan)

Rossaveal (2)
  ,
   (3)
  ,
   (8)
  ,
   (10) (overladingen niet toegestaan)

Griekenland

Πειραιάς (Piraeus)

Θεσσαλονίκη (Thessaloniki)

Spanje

A Coruña

A Pobra do Caramiñal

Algeciras

Alicante

Almería

Arrecife

Barbate (2) (overladingen en aanlandingen niet toegestaan)

Barcelona

Bilbao

Burela

Cádiz

Cartagena

Castellón

Celeiro

Gijón

Huelva

Las Palmas de Gran Canaria

Málaga

Marín

Palma de Mallorca (2)

Pasaia (Pasajes)

Puerto del Rosario

Ribeira

Santa Cruz de Tenerife

Santander

Tarragona

Valencia

Vigo (Área Portuaria)

Vilagarcía de Arousa

Frankrijk

Continentaal Frankrijk:

Dunkerque

Boulogne

Le Havre

Caen (2)

Cherbourg en Cotentin (2)

Barneville-Carteret

Granville (2)

Saint-Malo

Roscoff (2)

Brest

Douarnenez (2)

Concarneau (2)

Lorient (2)

Nantes - Saint-Nazaire (2)

La Rochelle (2)

Rochefort sur Mer (2)

Port la Nouvelle (2)

Sète

Marseille Port

Franse overzeese gebieden:

Le Port (La Réunion)

Fort de France (Martinique)  (2)

Port de Jarry (Guadeloupe)  (2)

Port du Larivot (Guyane) (2)

Kroatië

Ploče

Rijeka

Zadar – Gaženica

Split – Sjeverna luka

Italië

Ancona

Brindisi

Civitavecchia

Fiumicino (2)

Genova

Gioia Tauro

La Spezia

Livorno

Napoli

Olbia

Palermo

Ravenna

Reggio Calabria

Salerno

Taranto

Trapani

Trieste

Venezia

Cyprus

Λεμεσός (Limassol)

Letland

Rīga

Ventspils

Litouwen

Klaipėda

Malta

Valletta (Deepwater Quay, Laboratory Wharf, Magazine Wharf)

Marsaxlokk Port (MT DIS Malta Freeport Distripark, MT MAR Marsaxlokk)

Nederland

Vlissingen

Scheveningen (2)

IJmuiden

Harlingen

Eemshaven

Den Helder (2)

Velsen (6)

Amsterdam (6)

Rotterdam (6)

Stellendam (7)

Den Oever (7)

Oudeschild (7)

Urk (7)

Lauwersoog (7)

Yerseke (7)

Polen

Gdańsk

Gdynia

Szczecin

Świnoujście (2)

Portugal

Aveiro [PT AVE 1] (2)

Caniçal [PT CNL 1]

Horta [PT HOR 1] (2)

Lisboa [PT LIS 1]

Peniche [PT PEN 1] (2)

Ponta Delgada [PT PDL 1]

Porto [PT OPO 1]

Setúbal [PT SET 1] (2)

Sines [PT SIE 1]

Viana do Castelo [PT VDC 1] (2)

Roemenië

Constanța

Slovenië

Momenteel geen

Finland

Helsinki (overladingen niet toegestaan)

Zweden

Ellös (2)
  ,
   (3)
  ,
   (5) (overladingen niet toegestaan)

Göteborg (3)
  ,
   (4)

Karlskrona Handelshamnen  (2)
  ,
   (3)
  ,
   (4)
  ,
   (5) (overladingen niet toegestaan)

Kungshamn (2)
  ,
   (3)
  ,
   (5) (overladingen niet toegestaan)

Lysekil (2)
  ,
   (3)
  ,
   (5) (overladingen niet toegestaan)

Nogersund (2)
  ,
   (3)
  ,
   (4)
  ,
   (5) (overladingen niet toegestaan)

Rönnäng (2)
  ,
   (3)
  ,
   (5) (overladingen niet toegestaan)

Simrishamn (2)
  ,
   (3)
  ,
   (4)
  ,
   (5) (overladingen niet toegestaan)

Slite (2)
  ,
   (3)
  ,
   (4)
  ,
   (5) (overladingen niet toegestaan)

Smögen (2)
  ,
   (3)
  ,
   (4)
  ,
   (5) (overladingen niet toegestaan)

Strömstad (2)
  ,
   (3)
  ,
   (5) (overladingen niet toegestaan)

Trelleborg (2)
  ,
   (3)
  ,
   (4)
  ,
   (5) (overladingen niet toegestaan)

Träslövsläge (2)
  ,
   (3)
  ,
   (5) (overladingen niet toegestaan)

Västervik (2)
  ,
   (3)
  ,
   (4)
  ,
   (5) (overladingen niet toegestaan)

| Protocol inzake Ierland/Noord-Ierland bij het Akkoord inzake de terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland uit de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie | Aangewezen havens |
| --- | --- |
| Noord-Ierland | Londonderry
  Kilkeel
  Portavogie
  Ardglass
  Warrenpoint
  Bangor (Co. Down)
  Belfast |

Protocol inzake Ierland/Noord-Ierland bij het Akkoord inzake de terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland uit de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie

Aangewezen havens

Noord-Ierland

Londonderry

Kilkeel

Portavogie

Ardglass

Warrenpoint

Bangor (Co. Down)

Belfast

---

(1)  PB L 286 van 29.10.2008, blz. 1.

(2)  Geen EU-grenscontrolepost.

(3)  Vaartuigen die de vlag van Noorwegen, IJsland, Andorra of de Faeröer voeren, mogen alle visserijproducten aanlanden.

(4)  Aanlandingen van meer dan 10 ton haring gevangen in gebieden buiten de Oostzee, van makreel en van horsmakreel zijn niet toegestaan.

(5)  Indien de haven met (3) is aangemerkt, is het aanlanden van bevroren vis door andere vaartuigen dan die welke de vlag van Noorwegen, IJsland, Andorra of de Faeröer voeren, niet toegestaan.

(6)  Alleen vissersvaartuigen van meer dan 59 m of met een tonnage van ten minste 1 200 BT mogen aanlanden.

(7)  Alleen voor vissersvaartuigen van het Verenigd Koninkrijk die onderhoudswerkzaamheden moeten uitvoeren, na goedkeuring door de NVWA. De fysieke controle van het scheepsruim moet plaatsvinden op een weekdag tussen 8.00 en 17.00 uur in een haven die niet met (6) of (7) is aangemerkt.

(8)  Alleen vissersvaartuigen die de vlag van het VK voeren en in Noord-Ierland zijn geregistreerd, mogen aanlanden.

(9)  Alleen de volgende aanlandingen zijn toegestaan: van vaartuigen met een lengte over alles van minder dan 18 m die verse vis aanlanden van soorten waarvoor geen TAC is vastgesteld; die aanlandingen moeten plaatsvinden op een weekdag tussen 14.00 en 20.00 uur.

(10)  Alleen vaartuigen met een lengte over alles van minder dan 26 m mogen aanlanden; die aanlandingen moeten plaatsvinden op een weekdag tussen 10.00 en 22.00 uur.

(11)  Alleen de volgende aanlandingen zijn toegestaan: van vaartuigen met een lengte over alles van minder dan 18 m die tweekleppige weekdieren aanlanden die niet onder de IOO-verordeningen van de EU vallen; die aanlandingen moeten plaatsvinden op dinsdag of woensdag tussen 14.00 en 20.00 uur in februari, maart, oktober, november en december.

(12)  Alleen de volgende aanlandingen zijn toegestaan: van vaartuigen met een lengte over alles van minder dan 18 m die tweekleppige weekdieren aanlanden die niet onder de IOO-verordeningen van de EU vallen; die aanlandingen moeten plaatsvinden op een weekdag tussen 10.00 en 20.00 uur of op zaterdag tussen 09.00 en 17.00 uur.

(13)  Alleen de volgende aanlandingen zijn toegestaan: van vaartuigen met een lengte over alles van minder dan 18 m die verse vis aanlanden van soorten waarvoor geen TAC is vastgesteld; die aanlandingen moeten plaatsvinden op een weekdag tussen 10.00 en 20.00 uur of op zaterdag tussen 09.00 en 17.00 uur.

(14)  Aanlanden en overladen van verse visserijproducten, alsook havendiensten zijn toegestaan.

(15)  Alleen vaartuigen die de vlag van de Faeröer, IJsland en Noorwegen voeren, mogen bevroren visserijproducten aanlanden of overladen.

---

V Bekendmakingen

ANDERE HANDELINGEN

Europese Commissie

| 26.6.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 222/50 |
| --- | --- | --- | --- |

26.6.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 222/50

---

Bekendmaking van het in artikel 94, lid 1, punt d), van Verordening (EU) nr. 1308/2013 van het Europees Parlement en de Raad bedoelde enig document en van de verwijzing naar de bekendmaking van het productdossier voor een naam in de wijnsector

(2023/C 222/19)

Deze bekendmaking verleent het recht om op grond van artikel 98 van Verordening (EU) nr. 1308/2013 van het Europees Parlement en de Raad (1) uiterlijk twee maanden na deze bekendmaking bezwaar aan te tekenen tegen de aanvraag.

ENIG DOCUMENT

“Großräschener See”

PGI-DE-02660

Datum van aanvraag: 25.2.2021

1.   Naam waarvoor de registratie wordt aangevraagd

Großräschener See

2.   Type geografische aanduiding

BGA — beschermde geografische aanduiding

3.   Categorieën wijnbouwproducten

| 1. | Wijn |
| --- | --- |

1.

Wijn

| 5. | Mousserende kwaliteitswijn |
| --- | --- |

5.

Mousserende kwaliteitswijn

4.   Beschrijving van de wijn(en)

1.   Wijn: droge volle witte wijn. DRUIVENRAS: solaris

Uiterlijk: geel tot goudgeel, met oranje toetsen

Geur: rijp, gele vruchten, met exotische toetsen

Smaak: krachtig, fruitig bouquet, mix van exotische vruchten zoals perzik, lychee en volrijpe banaan, kruidige en plantaardige toetsen, hints van nootmuskaat in de afdronk

Analytische kenmerken:

Voor analytische kenmerken waarvoor geen waarde is vermeld, geldt de toepasselijke wetgeving.

| Algemene analytische kenmerken |
| --- |
| Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent) | |
| Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent) | |
| Minimale totale zuurgraad | |
| Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter) | |
| Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter) | |

Algemene analytische kenmerken

Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent)

Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent)

Minimale totale zuurgraad

Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter)

Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter)

2.   Wijn: droge volle witte wijn. DRUIVENRAS: cabernet blanc

Uiterlijk: lichtgroen tot geel

Geur: complexe aroma’s van peren en tropische vruchten, toetsen van vlierbloesem en groene peper

Smaak: mineraliteit afkomstig van de keileembodems met kalkhoudende zandleem, volle body, fijne fruitigheid die specifiek is voor het druivenras, lange afdronk

Analytische kenmerken:

Voor analytische kenmerken waarvoor geen waarde is vermeld, geldt de toepasselijke wetgeving.

| Algemene analytische kenmerken |
| --- |
| Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent) | |
| Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent) | |
| Minimale totale zuurgraad | |
| Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter) | |
| Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter) | |

Algemene analytische kenmerken

Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent)

Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent)

Minimale totale zuurgraad

Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter)

Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter)

3.   Wijn: droge fruitige witte wijn. DRUIVENRAS: johanniter

Uiterlijk: lichtgroen tot lichtgeel

Geur: citrusvruchten, peer of meloen

Smaak: mineraliteit afkomstig van de keileembodems met kalkhoudende zandleem, levendige en delicate zuurgraad

Analytische kenmerken:

Voor analytische kenmerken waarvoor geen waarde is vermeld, geldt de toepasselijke wetgeving.

| Algemene analytische kenmerken |
| --- |
| Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent) | |
| Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent) | |
| Minimale totale zuurgraad | |
| Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter) | |
| Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter) | |

Algemene analytische kenmerken

Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent)

Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent)

Minimale totale zuurgraad

Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter)

Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter)

4.   Wijn: halfdroge fruitige witte wijn. DRUIVENRAS: johanniter

Uiterlijk: lichtgroen tot lichtgeel

Geur: citrusvruchten, peer of meloen

Smaak: mineraliteit afkomstig van de keileembodems met kalkhoudende zandleem, levendige en delicate zuurgraad, aangenaam samenspel van zuurgraad en zoetheid

Analytische kenmerken:

Voor analytische kenmerken waarvoor geen waarde is vermeld, geldt de toepasselijke wetgeving.

| Algemene analytische kenmerken |
| --- |
| Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent) | |
| Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent) | |
| Minimale totale zuurgraad | |
| Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter) | |
| Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter) | |

Algemene analytische kenmerken

Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent)

Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent)

Minimale totale zuurgraad

Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter)

Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter)

5.   Wijn: droge fruitige roséwijn. DRUIVENRAS: pinotin

Uiterlijk: zalmroze, koperroze, lichtrood.

Geur: fruitig, rode bessen zoals aardbei en framboos

Smaak: fruitig karakter, verse vruchten, harmonieus

Analytische kenmerken:

Voor analytische kenmerken waarvoor geen waarde is vermeld, geldt de toepasselijke wetgeving.

| Algemene analytische kenmerken |
| --- |
| Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent) | |
| Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent) | |
| Minimale totale zuurgraad | |
| Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter) | |
| Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter) | |

Algemene analytische kenmerken

Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent)

Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent)

Minimale totale zuurgraad

Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter)

Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter)

6.   Wijn: fruitige en volle rode wijn. DRUIVENRAS: pinotin

Uiterlijk: robijnrood

Geur: donkere kersen, donkergekleurde bessen

Smaak: wilde bessen, zwarte kersen, krachtig, volle body, lange afdronk

Analytische kenmerken:

Voor analytische kenmerken waarvoor geen waarde is vermeld, geldt de toepasselijke wetgeving.

| Algemene analytische kenmerken |
| --- |
| Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent) | |
| Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent) | |
| Minimale totale zuurgraad | |
| Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter) | |
| Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter) | |

Algemene analytische kenmerken

Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent)

Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent)

Minimale totale zuurgraad

Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter)

Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter)

7.   Wijn: fruitige, volle, in eiken vaten gerijpte rode wijn. DRUIVENRAS: pinotin

Uiterlijk: robijnrood, donkerrood; gerijpt: rood-bruinachtig

Geur: donkere kersen, donkergekleurde bessen

Smaak: wilde bessen, zwarte kersen, chocola-achtig indien langdurig gerijpt, volle body, lange afdronk, goed geïntegreerde tanninen, zachte vanilletoetsen

Analytische kenmerken:

Voor analytische kenmerken waarvoor geen waarde is vermeld, geldt de toepasselijke wetgeving.

| Algemene analytische kenmerken |
| --- |
| Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent) | |
| Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent) | |
| Minimale totale zuurgraad | |
| Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter) | |
| Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter) | |

Algemene analytische kenmerken

Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent)

Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent)

Minimale totale zuurgraad

Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter)

Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter)

8.   Mousserende kwaliteitswijn: roze, fruitige witte wijn. DRUIVENRAS: johanniter, solaris, cabernet blanc, pinotin of assemblage

Uiterlijk: lichtgeel, lichtkoperroze, roze, lichtrood

Geur: fruitig

Smaak: fruitig, aanhoudende bubbels, goed doordrinkbaar.

Analytische kenmerken:

Voor analytische kenmerken waarvoor geen waarde is vermeld, geldt de toepasselijke wetgeving.

| Algemene analytische kenmerken |
| --- |
| Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent) | 13,5 |
| Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent) | 11 |
| Minimale totale zuurgraad | |
| Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter) | |
| Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter) | |

Algemene analytische kenmerken

Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent)

13,5

Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent)

11

Minimale totale zuurgraad

Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter)

Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter)

5.   Wijnbereidingsprocedés

a.   Essentiële oenologische procedés

1.   Wijn

Specifieke oenologische procedés

Witte wijn, roséwijn

Geen specifieke oenologische procedés

Rode wijn van pinotin

Minimaal 3 dagen pulpgisting

Op eiken vaten gerijpte rode wijn van pinotin

Minimaal 3 dagen pulpgisting

Rijping in houten vaten gedurende 8 tot 24 maanden

2.   Mousserende kwaliteitswijn

Specifieke oenologische procedés

Tweede gisting op de fles uitsluitend door middel van traditionele gisting.

b.   Maximumopbrengsten

| 1. | Wijn
  90 hectoliter per hectare |
| --- | --- |

1.

Wijn

90 hectoliter per hectare

| 2. | Mousserende kwaliteitswijn
  90 hectoliter per hectare |
| --- | --- |

2.

Mousserende kwaliteitswijn

90 hectoliter per hectare

6.   Afgebakend geografisch gebied

De BGA “Großräschener See” valt onder de beschermde geografische aanduiding “Brandenburger Landwein”, registratienummer PGI-DE-A1281.

De BGA “Großräschener See” omvat gebieden waar wijnstokken mogen worden aangeplant in het district Großräschen, waar het klimaat wordt beïnvloed door het Großräschen-meer, dat een oppervlakte van ongeveer 775 ha heeft.

Het door percelen en deelpercelen afgebakende gebied van de BGA “Großräschener See” ligt in het gebied van de BGA Brandenburg. De volgende deelpercelen maken deel uit van het afgebakende gebied van de BGA “Großräschener See”:

| Volgnr. | District | Perceel | Deelperceel |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Großräschen | 5 | 1 260 |
| 2 | Großräschen | 6 | 676 |
| 3 | Großräschen | 6 | 579 |
| 4 | Großräschen | 5 | 1 259 |
| 5 | Großräschen | 6 | 707 |

Volgnr.

District

Perceel

Deelperceel

1

Großräschen

5

1 260

2

Großräschen

6

676

3

Großräschen

6

579

4

Großräschen

5

1 259

5

Großräschen

6

707

7.   Voornaamste wijndruivenras(sen)

Cabernet Blanc

Johanniter

Pinotin

Solaris

8.   Beschrijving van het (de) verband(en)

De bijzondere kwaliteit van de wijnen houdt verband met het bijzondere klimaat (met gemiddeld 2 018 uur zonneschijn per jaar), de specifieke geologische omstandigheden, de selectie van aan het terroir aangepaste rassen en de handmatige oogst. De wijnen (categorie 1) en mousserende wijnen (categorie 5) onderscheiden zich van de wijnen met de BGA Brandenburg door hun faam, die te danken is aan de bijzonder complexe, gelaagde aroma’s die ontstaan dankzij de unieke weerkaatsing van het Großräschen-meer, in combinatie met de keileembodems uit de tweede fase van het saalien. Dit geografische gebied met natuurlijke bodems onderscheidt zich van het secundaire landschap met opgevulde dagbouwmijnen en van de zandige, deels kiezelhoudende bodems in Brandenburg.

De gebieden waar het klimaat wordt beïnvloed door het Großräschen-meer profiteren van een speciaal microklimaat, met 51,1 zomerse dagen (≥ 25 °C), en van het substraat van grondmorene (keileem) met kalkhoudende zandleem, gevormd tijdens de tweede fase van het saalien. De kalkrijke bodem heeft een pH van 7,2. De alkalische reactie van de bodem is een vereiste voor uitstekende groeiomstandigheden en de beschikbaarheid van voedingsstoffen. Het goede vermogen van de bodem om warmte, voedingsstoffen en vocht vast te houden, zorgt ervoor dat de druivenaroma’s zich ten volle kunnen ontwikkelen, en verleent de wijnen een volle body.

De wijngaarden liggen ongeveer 100 meter boven de zeespiegel en zijn zuidoostelijk of zuidelijk georiënteerd. De steilste wijngaard, die vlak bij het meer ligt, heeft een hellingsgraad van 30-33 % en staat bloot aan intense zonneschijn. De rest van het gebied ligt op een vlakke heuvelrug met een hellingsgraad van 5 %. Door de klimatologische en geografische omstandigheden, in combinatie met de selectie van druivenrassen, liggen de mostgewichten aanzienlijk hoger dan in het omliggende “Landwein”-gebied Brandenburg (minimaal effectief alcoholgehalte van 9,5 % tegenover 5,9 % voor Brandenburg Landwein).

Het Großräschen-meer reflecteert warmte en lichtenergie en dempt extreme temperatuurschommelingen. Het wateroppervlak reflecteert het licht en draagt zo in grote mate bij aan de fotosynthese. De lichtreflectie door het water heeft dus een grote invloed op de assimilatie in de bladeren. Assimilatie zorgt op zijn beurt voor de ontwikkeling van aroma’s, waardoor wijnen uit het gebied onder invloed van het Großräschen-meer bijzonder aromatisch en vol zijn. De keileembodems zorgen voor een goede aanvoer van voedingsstoffen voor de planten terwijl de bodem in het afgebakende gebied, in tegenstelling tot de overheersende zandgronden van Brandenburg (ook bekend als “de Brandenburgse zandbak”) langer water kan vasthouden, wat een positief effect heeft op de wijnen, zoals hieronder voor elk product nader wordt beschreven.

Het samenspel van klimaat en bodem geeft solaris zijn bijzondere organoleptische kenmerken, die in andere geografische gebieden niet worden aangetroffen bij dit ras — aroma’s van exotische vruchten zoals perzik, lychee en volrijpe bananen komen alleen in dit geografische gebied zo duidelijk naar voren. Anders dan in andere geografische gebieden heeft cabernet blanc hier een hoger mostgewicht en bijzondere smaakkenmerken van vlierbloesem en peer, met uitsluitend in de afdronk subtiele toetsen van groene peper. Johanniter krijgt zijn mineraliteit van de kalkhoudende zandleembodems en biedt een levendig samenspel van zuurgraad en zoetheid. Dankzij het klimaat en de bodem bij het Großräschen-meer hebben de witte wijndruivenrassen een unieke zuurgraad als ze oogstrijp zijn. De bodem en het klimaat zijn bijzonder geschikt voor de teelt van pinotin en geven de wijnen een intense robijnrode kleur en complexe aroma’s van bessen. De bodem zorgt voor een harmonieus aromaprofiel, zelfs in jonge pinotinwijnen.

Alle druiven worden selectief met de hand geplukt, wat resulteert in bijzonder heldere, zuivere wijnen. Het moment waarop de druiven worden geoogst, wordt bepaald door de rijpheid, het suikergehalte, de zuurgraad en de pH-waarde van de druiven nauwlettend in het oog te houden. Witte en roséwijnen ondergaan een koude gisting om hun karakteristieke aromaprofiel te verkrijgen. De rode wijnen krijgen hun donkerrobijnrode kleur door de lange maceratieperiode. Ze worden gedeeltelijk gerijpt in roestvrijstalen tanks om de kenmerkende smaak van wilde bessen en zwarte kersen te verkrijgen. De rijping van een deel van de rode wijnen op vaten levert smaakvollere wijnen op met goed geïntegreerde tanninen en een goed bewaarpotentieel.

Categorie 5: de verschillen in dag- en nachttemperaturen zorgen er ook voor dat de geoogste druiven een hoge zuurgraad hebben, wat een belangrijke factor is bij de productie van basiswijnen waarvan mousserende kwaliteitswijnen worden gemaakt. De druiven die worden geoogst voor de productie van basiswijn krijgen hun bijzondere kenmerken door de lichtreflectie door het Großräschen-meer, die ook bij vroege oogsten met een hoog zuurgehalte het aromaprofiel beïnvloedt.

9.   Andere essentiële voorwaarden

Rechtskader:

Nationale wetgeving

Soort aanvullende voorwaarde:

Aanvullende etiketteringsbepalingen

Beschrijving van de voorwaarde:

De op de etiketten en de verpakking te verstrekken informatie is vastgesteld in de wet- en regelgeving die van kracht is in de Europese Unie, de Bondsrepubliek Duitsland en de deelstaat Brandenburg. De BGA “Großräschener See” mag alleen op de etikettering worden vermeld door bottelaars die zijn ingestapt in het systeem van jaarlijkse controles op de naleving van het productdossier.

Rechtskader:

EU-recht

Soort aanvullende voorwaarde:

Afwijking betreffende de productie in het afgebakende geografische gebied

Beschrijving van de voorwaarde:

Wijnen met de BGA “Großräschener See” mogen in Saksen worden gerijpt.

Link naar het productdossier

www.ble.de/eu-qualitaetskennzeichen-wein

---

(1)  PB L 347 van 20.12.2013, blz. 671.

---

| 26.6.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 222/57 |
| --- | --- | --- | --- |

26.6.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 222/57

---

Bekendmaking van een aanvraag tot wijziging van een productdossier voor een naam in de wijnsector als bedoeld in artikel 105 van Verordening (EU) nr. 1308/2013 van het Europees Parlement en de Raad

(2023/C 222/20)

Deze bekendmaking verleent het recht om op grond van artikel 98 van Verordening (EU) nr. 1308/2013 van het Europees Parlement en de Raad (1) uiterlijk twee maanden na deze bekendmaking bezwaar aan te tekenen tegen de aanvraag.

AANVRAAG TOT WIJZIGING VAN HET PRODUCTDOSSIER

“Graciosa”

PDO-PT-A1447-AM01

Datum van de aanvraag: 21.3.2017

1.   Regels die op de wijziging van toepassing zijn

Artikel 105 van Verordening (EU) nr. 1308/2013 — Niet-minimale wijziging

2.   Beschrijving van en redenen voor de wijziging

2.1.   Informatie over de aanvrager

Beschrijving: actualisering van de informatie over de aanvrager.

Redenen: de informatie over de aanvrager is achterhaald en moet daarom worden geactualiseerd. Deze wijziging is noodzakelijk om het enig document en het productdossier in overeenstemming te brengen met de geldende regels, en is tevens bedoeld om de eerder verstrekte informatie te verbeteren en te verduidelijken.

In het enig document gewijzigde punten: deze wijziging heeft geen gevolgen voor het enig document.

In het productdossier gewijzigde punten: “Andere informatie” — gegevens over de aanvrager.

2.2.   Informatie over de belanghebbenden

Beschrijving: schrapping van de informatie over de belanghebbende partijen.

Redenen: aangezien de betekenis van “belanghebbende partijen” onjuist is uitgelegd, zijn de gegevens van de aanvrager per abuis in dit veld opgenomen. Deze informatie is daarom geschrapt. Deze wijziging is noodzakelijk om het enig document en het productdossier in overeenstemming te brengen met de geldende regels, en is tevens bedoeld om de eerder verstrekte informatie te verbeteren en te verduidelijken.

In het enig document gewijzigde punten: deze wijziging heeft geen gevolgen voor het enig document.

In het productdossier gewijzigde punten: “Andere informatie” — belanghebbenden.

2.3.   Informatie over de toezichthoudende organen

Beschrijving: actualisering van de informatie over de toezichthoudende organen.

Redenen: de informatie over de aanvrager is achterhaald en moet daarom worden geactualiseerd. Deze wijziging is noodzakelijk om het enig document en het productdossier in overeenstemming te brengen met de geldende regels, en is tevens bedoeld om de eerder verstrekte informatie te verbeteren en te verduidelijken.

In het enig document gewijzigde punten: deze wijziging heeft geen gevolgen voor het enig document.

In het productdossier gewijzigde punten: “Andere informatie” — informatie over de toezichthoudende organen.

2.4.   Informatie over de bevoegde toezichthoudende instanties

Beschrijving: actualisering van de informatie over de bevoegde toezichthoudende instanties.

Redenen: de informatie over de bevoegde toezichthoudende instanties is achterhaald en moet daarom worden geactualiseerd. Deze wijziging is noodzakelijk om het enig document en het productdossier in overeenstemming te brengen met de geldende regels, en is tevens bedoeld om de eerder verstrekte informatie te verbeteren en te verduidelijken.

In het enig document gewijzigde punten: deze wijziging heeft geen gevolgen voor het enig document.

In het productdossier gewijzigde punten: “Andere informatie” — informatie over de bevoegde toezichthoudende instanties.

2.5.   Productcategorie — toevoeging van een nieuwe categorie wijnbouwproducten

Beschrijving: de categorie “Likeurwijn” is toegevoegd.

Redenen: deze wijziging heeft tot doel de economische waarde van een product dat reeds in de regio bestaat, te verhogen door het als BOB te erkennen.

Dit soort wijn wordt al door de producenten volgens de traditionele gebruiken van de regio gemaakt en staat bekend om zijn kwaliteit en onderscheidend vermogen. Door het toe te voegen aan de BOB “Graciosa”, worden het belang en de kwaliteit ervan erkend, evenals de toegevoegde waarde voor de producenten.

In het enig document gewijzigde punten: “Categorieën wijnbouwproducten”, “Beschrijving van de wijnen”, “Specifieke oenologische procedés”, “Verband met het geografische gebied” en “Andere voorwaarden”.

In het productdossier gewijzigde punten: “Categorieën wijnbouwproducten”, “Beschrijving van de wijnen”, “Specifieke oenologische procedés”, “Verband met het geografische gebied” en “Andere voorwaarden”.

2.6.   Productcategorie — toevoeging van een nieuwe categorie wijnbouwproducten

Beschrijving: de categorie “Mousserende wijn” is toegevoegd.

Redenen: deze wijziging heeft tot doel de economische waarde van een product dat reeds in de regio bestaat, te verhogen door het als BOB te erkennen.

Dit soort wijn wordt al door de producenten volgens de traditionele gebruiken van de regio gemaakt en staat bekend om zijn kwaliteit en onderscheidend vermogen. Door het toe te voegen aan de BOB “Graciosa”, worden het belang en de kwaliteit ervan erkend, evenals de toegevoegde waarde voor de producenten.

In het enig document gewijzigde punten: “Categorieën wijnbouwproducten”, “Beschrijving van de wijnen”, “Specifieke oenologische procedés”, “Verband met het geografische gebied” en “Andere voorwaarden”.

In het productdossier gewijzigde punten: “Categorieën wijnbouwproducten”, “Beschrijving van de wijnen”, “Specifieke oenologische procedés”, “Verband met het geografische gebied” en “Andere voorwaarden”.

2.7.   Beschrijving van de wijnen — categorie “Wijn”

Beschrijving: de beschrijving van de wijnen is verbeterd en gewijzigd.

Redenen: aangezien de vorige beschrijving van de wijnen algemeen en vaag bleek te zijn, moet deze worden gewijzigd om de kenmerken van wijnen met de BOB “Graciosa” te beschrijven. Deze wijziging is noodzakelijk om het enig document en het productdossier in overeenstemming te brengen met de geldende regels.

In het enig document gewijzigde punten: “Beschrijving van de wijnen” — categorie “Wijn”.

In het productdossier gewijzigde punten: “Beschrijving van de wijnen” — categorie “Wijn”.

2.8.   Wijnbereidingsprocedés — maximumopbrengst

Beschrijving: schrapping van de uitzondering.

Redenen: voor deze parameter is een duidelijke en objectieve vereiste vastgesteld om zo de uniformiteit en voorspelbaarheid van de productieomstandigheden te waarborgen.

In het enig document gewijzigde punten: “Wijnbereidingsprocedés”.

In het productdossier gewijzigde punten: “Wijnbereidingsprocedés”.

2.9.   Wijnbereidingsprocedés — oenologische procedés — categorie “Wijn”

Beschrijving: de eerder beschreven oenologische procedés zijn gestroomlijnd en gewijzigd. De voorwaarde inzake minimale rijping voor wijnen in deze categorie is eveneens geschrapt.

Redenen: de vereisten en beperkingen die voorheen van toepassing waren op de productcategorie “Wijn” zijn vereenvoudigd en verduidelijkt, zonder afbreuk te doen aan de kenmerken van wijnen met de BOB “Graciosa”. De verplichting om de wijnen gedurende een minimumperiode te laten rijpen, is geschrapt, aangezien dit geen belangrijke factor is gebleken om de kenmerken van de wijnen met de BOB “Graciosa” te waarborgen.

In het enig document gewijzigde punten: “Wijnbereidingsprocedés”.

In het productdossier gewijzigde punten: “Wijnbereidingsprocedés”.

2.10.   Wijnbereidingsprocedés — oenologische procedés — alle categorieën

Beschrijving: opname van een beperking op de wijnbereiding die van toepassing is op alle productcategorieën: 85 % van de totale hoeveelheid most moet afkomstig zijn van de voornaamste druivenrassen, terwijl de rest afkomstig mag zijn van secundaire rassen.

Redenen: het vaststellen van een beperkte lijst van druivenrassen die essentieel zijn om de authenticiteit en het onderscheidend vermogen van wijnen met de BOB “Graciosa” te waarborgen, heeft geleid tot de bepaling van een minimumpercentage voor de totale hoeveelheid most die afkomstig moet zijn van die voornaamste rassen. Aangezien de secundaire rassen echter ook tot de traditionele rassen behoren die in het geografische gebied worden geteeld, doet het feit dat zij slechts in beperkte mate mogen worden gebruikt, geen afbreuk aan het onderscheidend vermogen van de wijnen met de BOB “Graciosa”.

In het enig document gewijzigde punten: “Wijnbereidingsprocedés” — Beperking op de wijnbereiding.

In het productdossier gewijzigde punten: “Wijnbereidingsprocedés” — Beperking op de wijnbereiding.

2.11.   Voornaamste druivenrassen — wijziging/afstemming van de rassenlijst

Beschrijving: afstemming van de druivenrassen op de nieuwe nationale lijst. Schrapping van de rassen bical, fernão pires, generosa, malvasia, rio grande, seara nova en sercial. Rassen die secundair zijn geworden: malvasia fina (boal).

Redenen: de lijst van druivenrassen die mogen worden gebruikt voor de productie van wijnen in de regio Graciosa moet worden geactualiseerd en afgestemd op het nieuwe rechtskader dat bestaat uit de nationale lijst van rassen die geschikt zijn voor de wijnbouw in Portugal.

De beperking van de rassen die mogen worden gebruikt, vloeit voort uit de vaststelling van een beperkte lijst van rassen die essentieel zijn om de authenticiteit en het onderscheidend vermogen van wijnen met de BOB “Graciosa” te waarborgen. Dit proces heeft er ook toe geleid dat één ras dat eerder als een voornaamste ras werd beschouwd, werd verplaatst naar de lijst van secundaire rassen.

In het enig document gewijzigde punten: “Voornaamste druivenrassen”.

In het productdossier gewijzigde punten: “Voornaamste druivenrassen”.

2.12.   Toevoeging van secundaire druivenrassen

Beschrijving: er zijn twee secundaire rassen vastgesteld, namelijk malvasia fina (boal), dat is geschrapt van de lijst van voornaamste rassen, en galego dourado, dat is toegevoegd.

Redenen: aangezien deze rassen tot de traditionele rassen behoren die in het geografische gebied worden geteeld, doet het feit dat zij als secundaire rassen worden toegevoegd niets af aan het onderscheidend vermogen van de wijnen met de BOB “Graciosa”.

In het enig document gewijzigde punten: de wijziging heeft geen betrekking op het enig document.

In het productdossier gewijzigde punten: “Secundaire druivenrassen”.

2.13.   Verband met het geografische gebied — alle categorieën

Beschrijving: de beschrijving van het verband met het geografische gebied is verbeterd en gewijzigd.

Redenen: aangezien de eerdere beschrijving van het verband met het geografische gebied (categorie: “Wijn”) algemeen en vaag werd bevonden en het verband ook moet worden beschreven voor de nieuwe productcategorieën (“Mousserende wijn” en “Likeurwijn”), is de inhoud van dit punt herzien en zijn alle productcategorieën opgenomen. Daarom is de inhoud nauwkeuriger gemaakt en wordt rekening gehouden met het feit dat het verband met het geografische gebied alle categorieën dekt.

In het enig document gewijzigde punten: “Verband met het geografische gebied”.

In het productdossier gewijzigde punten: “Verband met het geografische gebied”.

ENIG DOCUMENT

1.   Naam van het product

Graciosa

2.   Type geografische aanduiding

BOB — Beschermde oorsprongsbenaming

3.   Categorieën wijnbouwproducten

| 1. | Wijn |
| --- | --- |

1.

Wijn

| 3. | Likeurwijn |
| --- | --- |

3.

Likeurwijn

| 5. | Mousserende wijn |
| --- | --- |

5.

Mousserende wijn

4.   Beschrijving van de wijn(en)

4.1.   Wijnen

KORTE BESCHRIJVING

Witte wijnen

De wijnen zijn lichtgeel tot intens geel van kleur en hebben een aroma dat citrustoetsen en mariene toetsen combineert met tonen van tropisch fruit. Op de tong hebben zij een sterke zoutheid en mineraliteit, een uitgesproken zuurgraad, zijn ze matig alcoholisch en hebben ze een frisse nasmaak.

De andere analytische kenmerken zijn die welke in de desbetreffende regelgeving zijn vastgesteld.

| Algemene analytische kenmerken |
| --- |
| Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent) | |
| Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent) | 10,5 |
| Minimale totale zuurgraad | 46,6  milli-equivalent per liter |
| Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter) | 18 |
| Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter) | 200 |

Algemene analytische kenmerken

Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent)

Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent)

10,5

Minimale totale zuurgraad

46,6  milli-equivalent per liter

Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter)

18

Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter)

200

4.2.   Likeurwijnen

KORTE BESCHRIJVING

Witte wijnen

De wijnen zijn amberkleurig tot bruin van kleur, met een gouden schittering. Hun bouquet wordt gekenmerkt door toetsen van steenvruchten en kan ook toetsen van honing, karamel en specerijen omvatten. Rijping in het vat kan leiden tot geroosterde en rokerige aroma’s.

Zij zijn rijk van smaak, variërend van droog tot halfzoet, met een duidelijke zuurgraad en saliniteit. Het zijn fruitige wijnen (steenvruchten), die ook toetsen kunnen hebben van gedroogde vruchten, honing, karamel en specerijen.

De andere analytische kenmerken zijn die welke in de desbetreffende regelgeving zijn vastgesteld.

| Algemene analytische kenmerken |
| --- |
| Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent) | |
| Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent) | 16 |
| Minimale totale zuurgraad | 46,6  milli-equivalent per liter |
| Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter) | 30 |
| Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter) | 150 |

Algemene analytische kenmerken

Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent)

Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent)

16

Minimale totale zuurgraad

46,6  milli-equivalent per liter

Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter)

30

Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter)

150

4.3.   Mousserende wijnen

KORTE BESCHRIJVING

Witte wijnen

De mousserende witte wijnen zijn lichtgeel tot intens geel van kleur en hebben een aroma dat citrustoetsen en mariene toetsen combineert met tonen van tropisch fruit. Zij hebben fijne, aanhoudende belletjes, zijn fruitig en mineraal in de mond, met mariene toetsen en een uitgesproken zuurgraad, en hebben een frisse nasmaak.

De andere analytische kenmerken zijn die welke in de desbetreffende regelgeving zijn vastgesteld.

| Algemene analytische kenmerken |
| --- |
| Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent) | |
| Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent) | 11,5 |
| Minimale totale zuurgraad | 46,6  milli-equivalent per liter |
| Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter) | 18 |
| Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter) | 185 |

Algemene analytische kenmerken

Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent)

Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent)

11,5

Minimale totale zuurgraad

46,6  milli-equivalent per liter

Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter)

18

Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter)

185

5.   Wijnbereidingsprocedés

5.1.   Specifieke oenologische procedés

1.   Wijnen, mousserende wijnen en likeurwijnen — beheer van de wijngaard en bodems

Teeltwijze

De druiven die worden gebruikt voor de productie van wijnen met de BOB “Graciosa” moeten afkomstig zijn van vinhas estremes (wijnbouwpercelen met niet meer dan 20 planten per hectare), waar de wijnstokken in het veld worden geleid met behulp van goblet- of cordonsystemen.

Wijngaarden voor de productie van wijnen met de BOB “Graciosa” moeten worden aangeplant op dunne, standaardbruine andosols of op regolietbodems die zijn gevormd uit basaltgesteente of uit pyroclastisch materiaal dat op ondiep basaltgesteente ligt.

2.   Wijnen, mousserende wijnen en likeurwijnen — traditionele procedés

Beperking op de wijnbereiding

Bij de bereiding van wijnen met de BOB “Graciosa” moeten de wettelijk toegestane traditionele oenologische methoden en procedés worden gevolgd.

3.   Wijnen — natuurlijk alcoholvolumegehalte

Beperking op de wijnbereiding

De gebruikte most moet een potentieel natuurlijk alcoholvolumegehalte hebben van ten minste 10 %.

4.   Mousserende wijnen — natuurlijk alcoholvolumegehalte

Beperking op de wijnbereiding

De voor de basiswijnen van de mousserende wijnen gebruikte most moet een potentieel natuurlijk alcoholvolumegehalte hebben van ten minste 9 %.

5.   Likeurwijnen — natuurlijk alcoholvolumegehalte

Beperking op de wijnbereiding

De voor de likeurwijnen gebruikte most moet een potentieel natuurlijk alcoholvolumegehalte hebben van ten minste 12 %.

6.   Wijnen, mousserende wijnen en likeurwijnen — druivenrassen

Beperking op de wijnbereiding

Bij de bereiding van wijn, mousserende wijn en likeurwijn met de BOB “Graciosa” moeten de als voornaamste druivenrassen geïdentificeerde druivenrassen 85 % van de totale hoeveelheid most uitmaken. De rest van de totale hoeveelheid most mag afkomstig zijn van rassen die zijn opgenomen in de lijst van secundaire rassen.

7.   Likeurwijnen — rijpingsperiode

Specifiek oenologisch procedé

Likeurwijnen met de BOB “Graciosa” mogen pas na een minimale rijpingsperiode van 36 maanden worden gebotteld.

5.2.   Maximumopbrengsten

Wijnen, likeurwijnen en mousserende wijnen

70 hectoliter per hectare

6.   Afgebakend geografisch gebied

Het geografische gebied van de BOB “Graciosa” beslaat gebieden met een hoogte van maximaal 150 meter in de parochies Santa Cruz, Guadalupe, Praia en Luz in de gemeente Santa Cruz.

7.   Voornaamste wijndruivenras(sen)

| | Arinto dos açores — terrantez da terceira |
| --- | --- |

Arinto dos açores — terrantez da terceira

| | Terrantez do pico |
| --- | --- |

Terrantez do pico

| | Verdelho |
| --- | --- |

Verdelho

8.   Beschrijving van het (de) verband(en)

Wijnen, likeurwijnen en mousserende wijnen

Bijzonderheden over het geografische gebied:

deze informatie is van toepassing op wijnen, mousserende wijnen en likeurwijnen.

Natuurlijke factoren

Het geografische gebied van de BOB “Graciosa” komt overeen met het eiland Graciosa. Het heeft een oppervlakte van ongeveer 61 km2, is 12,5 km lang en heeft een maximale breedte van 7,5 km. Graciosa is een eiland in het verre noordwesten van de centrale groep van de Azoren-archipel. Het is het minst bergachtige eiland van de Azoren en bereikt een maximale hoogte van 402 meter.

De karakteristieke topografie van het eiland betekent dat er minder wolken zijn en dus sprake is van minder neerslag en een lagere relatieve vochtigheid vergeleken met de andere eilanden van de archipel. Deze omstandigheden zijn gunstig voor de wijnbouw en voor de productie van wijnen met een onderscheidende identiteit.

Het eiland heeft een gematigd zeeklimaat met milde temperaturen van 16 °C tot 26 °C in de zomer. De invloed van de Golfstroom betekent dat de zeetemperatuur ook mild is, met een gemiddelde dat tussen 14 °C en 22 °C ligt.

Gemiddeld is er 3 tot 4 uur zon per dag in de winter en ongeveer 7 tot 8 uur in de zomer. De gemiddelde relatieve vochtigheid per jaar bedraagt ongeveer 75 %.

Er is een gelijkmatig over het jaar verdeelde neerslag, maar deze is over het algemeen sterker en frequenter in de winter. In elk van de natste maanden (oktober tot en met maart) bedraagt de neerslag meer dan 100 mm, met een gemiddelde van ongeveer 20 dagen regenval.

De wind, die wordt veroorzaakt door de botsing van Atlantische luchtmassa’s, is een belangrijk aspect van het klimaat vanwege de vochtigheid en de saliniteit die hij met zich meebrengt.

De bodems zijn van vulkanische oorsprong en zijn voornamelijk gevormd uit basaltgesteente. Zij zijn tot op zekere hoogte afgebroken, maar er blijft een bepaalde hoeveelheid grof materiaal (steenachtigheid) aanwezig.

Menselijke factoren

Als afgelegen en landelijk eiland heeft Graciosa altijd een duidelijke en aloude roeping voor de landbouw gehad: al in de 16e eeuw exporteerde het eiland een aantal landbouwproducten, waaronder wijn. En de wijnproductie is ook in de daaropvolgende jaren een economische troef gebleven.

De wijnstokken worden aangeplant op plaatsen waar zij op natuurlijke wijze beschermd zijn tegen de invloed van de zee of worden beschermd door menselijke tussenkomst, die een bijzondere vorm aanneemt. Ter bescherming tegen de Atlantische winden worden de percelen waar de wijnstokken worden aangeplant namelijk aangelegd door lavasteen van de bodem te verwijderen en dit gesteente vervolgens te gebruiken om perceelmuren op te trekken. Deze percelen — bekend als curraletas — geven het landschap een zeer uniek aanzien. Dankzij de regelmatigheid van het terrein zijn deze constructies geometrisch gezien mooi aangelegd.

Specifieke productkenmerken die verband houden met het geografische gebied:

Wijnen, likeurwijnen en mousserende wijnen

De belangrijkste kenmerken van wijnen, likeurwijnen en mousserende wijnen met de BOB “Graciosa” zijn hun mineraliteit en saliniteit, die ze onderscheiden van andere wijnen.

Wijnen, likeurwijnen en mousserende wijnen met de BOB “Graciosa” zijn frisse wijnen met een matig alcoholgehalte en een bouquet dat doet denken aan fruit, met een uitgesproken zuurgraad en minerale toetsen.

Verband met het geografische gebied:

De positieve ontwikkeling in de loop der tijd van de bodems van Graciosa, die weinig groot gesteente (steenachtigheid) hebben, bevordert de weerkaatsing van warmte en dus de geleidelijke rijping van de druiven, en brengt wijnen, mousserende wijnen en likeurwijnen voort die fris zijn en, in vergelijking met wijnen van andere eilanden, iets zuurder en minder alcoholisch.

De grote neerslaghoeveelheid en hoge luchtvochtigheid dragen bij tot een geleidelijk rijpingsproces dat leidt tot een relatief laag suikergehalte in de druiven, waardoor wijnen met een matig alcoholgehalte en een uitgesproken zuurgraad worden verkregen.

De vulkanische bodems, in combinatie met de sterke invloed van de Atlantische Oceaan vanwege het insulaire karakter van Graciosa, geven de wijnen met de BOB “Graciosa” hun kenmerkende mineraliteit en saliniteit.

De menselijke factor, die tradities van honderden jaren geleden heeft behouden, komt tot uiting in de aanleg van de percelen (curraletas), die van essentieel belang zijn voor de bescherming van de wijnstokken tegen de Atlantische wind en voor het scheppen van de beste teeltomstandigheden. Hierdoor kunnen de druiven geleidelijk rijpen en bestaat er een evenwicht tussen de aroma’s in de geproduceerde wijnen, mousserende wijnen en likeurwijnen. Het zeer beperkte aantal wijndruivenrassen dat het meest geschikt is voor de omstandigheden van het geografische gebied is een doorslaggevende en onderscheidende factor voor de kwaliteitskenmerken van de wijnen in het gebied (wijnen, mousserende wijnen en likeurwijnen) en weerspiegelt de deskundigheid die in de loop der jaren is opgebouwd.

9.   Andere essentiële voorwaarden

Wijnen, likeurwijnen en mousserende wijnen

| | Rechtskader: |
| --- | --- |

Rechtskader:

| | Nationale wetgeving. |
| --- | --- |

Nationale wetgeving.

| | Soort aanvullende voorwaarde: |
| --- | --- |

Soort aanvullende voorwaarde:

| | Aanvullende etiketteringsbepalingen. |
| --- | --- |

Aanvullende etiketteringsbepalingen.

| | Beschrijving van de voorwaarde: |
| --- | --- |

Beschrijving van de voorwaarde:

| | Beoordeling van de etikettering vóór het in de handel brengen. |
| --- | --- |

Beoordeling van de etikettering vóór het in de handel brengen.

| | Het etiket moet het BOB-logo bevatten. |
| --- | --- |

Het etiket moet het BOB-logo bevatten.

Link naar het productdossier

https://www.ivv.gov.pt/np4/8617.html

---

(1)  PB L 347 van 20.12.2013, blz. 671.

---

| 26.6.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 222/65 |
| --- | --- | --- | --- |

26.6.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 222/65

---

Bekendmaking van een mededeling van de goedkeuring van een standaardwijziging van een productdossier voor een naam in de wijnsector als bedoeld in artikel 17, leden 2 en 3, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2019/33 van de Commissie

(2023/C 222/21)

Deze mededeling wordt bekendgemaakt overeenkomstig artikel 17, lid 5, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2019/33 van de Commissie (1)
  .

MEDEDELING VAN DE GOEDKEURING VAN EEN STANDAARDWIJZIGING

“Champagne”

PDO-FR-A1359-AM04

Datum van de mededeling: 31.3.2023

BESCHRIJVING VAN EN REDENEN VOOR DE GOEDGEKEURDE WIJZIGING

1.   Wijnstokrassenbestand

In hoofdstuk I, deel V, punt 1, van het productdossier zijn de woorden “— voornaamste druivenrassen:” ingevoegd vanwege de toevoeging van een ras dat van belang is voor aanpassingsdoeleinden, namelijk Voltis B.

Het bevoegde nationale comité van het INAO heeft besloten om bij benamingen waarvoor een aanvraagdossier wordt ingediend, de mogelijkheid te bieden om rassen te introduceren waarmee kan worden ingespeeld op de klimaatverandering en op de verwachtingen in de samenleving ten aanzien van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. De opname van dergelijke rassen in een productdossier is gebonden aan bepaalde regels.

Aan hoofdstuk I, deel V, punt 2, van het productdossier zijn voorschriften voor het aandeel van de verschillende druivenrassen op het wijngoed toegevoegd:

| a) | het aandeel van de voornaamste druivenrassen is gelijk aan of groter dan 95 % van het wijnstokrassenbestand; |
| --- | --- |

a)

het aandeel van de voornaamste druivenrassen is gelijk aan of groter dan 95 % van het wijnstokrassenbestand;

| b) | het aandeel van het druivenras Voltis B is gelijk aan of kleiner dan 5 % van het wijnstokrassenbestand. |
| --- | --- |

b)

het aandeel van het druivenras Voltis B is gelijk aan of kleiner dan 5 % van het wijnstokrassenbestand.

Deze wijzigingen hebben geen gevolgen voor het enig document.

2.   Beplantingsdichtheid

In hoofdstuk I, deel VI, punt 1, a), van het productdossier zijn de algemene dichtheidsvoorschriften gewijzigd. Voortaan zijn bij de aanplanting van wijnstokken een grotere ruimte tussen de rijen en een kleinere ruimte tussen de wijnstokken toegestaan.

Met deze nieuwe regels, waartoe is besloten na enkele jaren van experimenteren, kan op de wijngaarden gemakkelijker worden ingespeeld op klimaatverandering en op de invoering van agro-ecologische wijnbouwmethoden. Met de verlaging van de minimumafstand tussen de wijnstokken kunnen de lagere dichtheden bij het aanplanten gedeeltelijk worden gecompenseerd.

Punt 5 van het enig document is eveneens gewijzigd.

3.   Regels voor het snoeien

In hoofdstuk I, deel VI, punt 1, b), van het productdossier is de beschrijving van de chablis-snoei, cordon (de Royat)-snoei, vallée de la Marne-snoei en enkele of dubbele Guyot-snoei gewijzigd in verband met de nieuwe dichtheidsregels.

Deze wijzigingen hebben geen gevolgen voor het enig document.

4.   Andere teeltwijzen

Aan hoofdstuk I, deel VI, punt 2, van het productdossier zijn twee teeltwijzen toegevoegd:

| — | de ruimte tussen de rijen moet van 30 november tot en met 31 januari van het daaropvolgende jaar bedekt zijn met ingezaaide of spontane vegetatie; |
| --- | --- |

—

de ruimte tussen de rijen moet van 30 november tot en met 31 januari van het daaropvolgende jaar bedekt zijn met ingezaaide of spontane vegetatie;

| — | de aanplanting van wijnstokken en de vervanging ervan vinden plaats met plantgoed waarvan de bestanddelen (enten en onderstammen) vóór de enting of anders vóór het aanplanten zijn behandeld met heet water. De behandeling met heet water moet plaatsvinden op een door FranceAgriMer erkend station. |
| --- | --- |

—

de aanplanting van wijnstokken en de vervanging ervan vinden plaats met plantgoed waarvan de bestanddelen (enten en onderstammen) vóór de enting of anders vóór het aanplanten zijn behandeld met heet water. De behandeling met heet water moet plaatsvinden op een door FranceAgriMer erkend station.

Deze nieuwe regels dienen een agro-ecologisch doel.

Deze toevoegingen hebben geen gevolgen voor het enig document.

5.   Opbrengsten — verwijdering van de “bourbes”

Op grond van hoofdstuk I, deel VIII, punt 5, a), van het productdossier worden de vaste bestanddelen die bij het persen in de wijn terechtkomen (de “bourbes”), voortaan vóór “31 januari na de oogst” in plaats van “15 december van het oogstjaar” verwijderd.

De verwijderingstermijn is verlengd omdat het de bedrijven die deze bourbes verwerken, moeite kost om ze binnen de termijn bij de exploitanten op te halen.

Deze wijziging heeft geen gevolgen voor het enig document.

6.   Verwerking

Aan hoofdstuk I, deel IX, punt 2, c), van het productdossier is de volgende regel toegevoegd:

De wijnen worden gemaakt van een of meer druivenrassen. Ze mogen niet uitsluitend worden gemaakt van het ras dat van belang is voor aanpassingsdoeleinden.

De assemblage bestaat voor ten minste 90 % uit een of meer van de voornaamste druivenrassen.

Het ras dat van belang is voor aanpassingsdoeleinden, mag ten hoogste 10 % van de assemblage uitmaken.

Bij toevoeging van een of meer rassen die van belang zijn voor aanpassingsdoeleinden, wordt de eis gesteld dat wijnen die met dergelijke rassen zijn gemaakt, niet meer dan 10 % daarvan in het eindproduct mogen bevatten.

Deze wijziging heeft geen gevolgen voor het enig document.

7.   Bereiding en verpakking

Hoofdstuk I, deel IX, punt 3, a), van het productdossier bevat een wijziging van de volumeregels voor flessen waarin de wijn de tweede gisting ondergaat en in de handel wordt gebracht.

In de gewijzigde versie staat dat de wijnen worden bereid en in de handel worden gebracht in de fles waarin de tweede gisting heeft plaatsgehad, met uitzondering van wijnen die worden verkocht in flessen met een inhoud van minder dan 75 cl (was 37,5 cl) of meer dan 150 cl (was 300 cl).

Sinds de opstelling van het eerste productdossier is de vraag naar demi-flessen sterk toegenomen. Met de wijziging van de regels kunnen de bedrijven gemakkelijker inspelen op deze toename.

Punt 9 van het enig document is eveneens op dit punt gewijzigd.

In lijn met deze nieuwe regels zijn ook de regels die gelden voor het overgieten van de wijn in een andere fles na de tweede gisting, gewijzigd.

Deze wijziging is niet van invloed op het enig document.

8.   Regels voor de presentatie en etikettering

Hoofdstuk I, deel XII, punt b), van het productdossier bevat een redactionele, maar geen inhoudelijke wijziging van de voorwaarden die verbonden zijn aan de vermelding van de naam van de toegestane kleinere geografische eenheden op het etiket van wijnen met de gecontroleerde oorsprongsbenaming.

Punt 9 van het enig document is eveneens op dit punt gewijzigd.

9.   Verwijzingen naar de controlestructuur

In hoofdstuk III, deel II, van het productdossier is het adres van de controlestructuur bijgewerkt.

De tweede alinea is gewijzigd en de derde alinea is geschrapt in verband met de redactionele aanpassing van deel II van het productdossier.

Deze wijziging heeft geen gevolgen voor het enig document.

ENIG DOCUMENT

1.   Naam van het product

Champagne

2.   Type geografische aanduiding

BOB – beschermde oorsprongsbenaming

3.   Categorieën wijnbouwproducten

| 5. | Mousserende kwaliteitswijn |
| --- | --- |

5.

Mousserende kwaliteitswijn

4.   Beschrijving van de wijn(en)

KORTE BESCHRIJVING

De wijnen zijn witte en rosé mousserende kwaliteitswijnen.

De wijnen hebben een natuurlijk alcoholvolumegehalte van ten minste 9 %.

Na verrijking is het totale alcoholvolumegehalte van de wijnen, na de tweede gisting, niet hoger dan 13 %.

Het gehalte aan vluchtige zuren, het totale zuurgehalte en het totale gehalte aan zwaveldioxide en kooldioxide komen overeen met de in de Europese regelgeving vastgestelde gehalten.

De wijnen kunnen wit zijn (verkregen door assemblage van witte en blauwe druiven, verkregen uit alleen witte druiven (“blanc de blancs”) of uitsluitend blauwe druiven (“blanc de noirs”) of rosé (verkregen door assemblage of door de druiven te laten “bloeden”) en kunnen bereid zijn uit druiven uit een of meerdere gemeenten. De wijnen kunnen al dan niet met druiven van één wijnjaar worden gemaakt.

Alle wijnen hebben een gemeenschappelijk kenmerk: hun zuurgraad, die ze hun frisheid geeft en ervoor zorgt dat ze geschikt zijn om te bewaren. De jongste wijnen hebben zeer frisse toetsen: bloemen en witte vruchten, citrusvruchten, minerale toetsen. Gerijpte wijnen hebben een ronder aromapalet: geel fruit, gekookt fruit, specerijen. In de volledig gerijpte wijnen, zogenoemde “vins de plenitude”, ontplooien zich diepe tertiaire aroma’s: gekonfijte vruchten, bosondergroei, geroosterde aroma’s. De sprankeling, het handelsmerk van champagne, is bij jonge wijnen krachtig en aanhoudend. Mettertijd neemt ze af en wordt ze fijner en romiger.

| Algemene analytische kenmerken |
| --- |
| Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent) | |
| Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent) | |
| Minimale totale zuurgraad | in milli-equivalent per liter |
| Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter) | |
| Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter) | |

Algemene analytische kenmerken

Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent)

Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent)

Minimale totale zuurgraad

in milli-equivalent per liter

Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter)

Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter)

5.   Wijnbereidingsprocedés

5.1.   Specifieke oenologische procedés

1.   Plantdichtheid - Algemene bepalingen

Teeltwijze

De wijnstokken worden aangeplant met een ruimte van maximaal 2,00 meter tussen de rijen.

De ruimte tussen de planten op eenzelfde rij ligt tussen 0,70 meter en 1,50 meter.

De som van de vrije ruimte tussen de rijen en de vrije ruimte tussen de planten op eenzelfde rij mag niet groter zijn dan 3,00 meter.

Elke aanpassing van het perceel die tot een andere beplantingsdichtheid leidt, is tot de rooiing verboden.

2.   Plantdichtheid - bijzondere bepalingen

Teeltwijze

Om de doorgang van aangepaste machines mogelijk te maken, mogen de percelen met

| — | ofwel een hellingsgraad van meer dan 35 %, |
| --- | --- |

—

ofwel een hellingsgraad van meer dan 35 %,

| — | ofwel een hellingsgraad van meer dan 25 % in combinatie met een verkanting van meer dan 10 %,
  worden voorzien van gangpaden met een breedte tussen 1,50 meter en 3 meter, met een maximale frequentie van één rij op 6. In dit geval mag de som van de vrije ruimte tussen de andere rijen en de vrije ruimte tussen de planten op eenzelfde rij niet groter zijn dan 2,30 meter. |
| --- | --- |

—

ofwel een hellingsgraad van meer dan 25 % in combinatie met een verkanting van meer dan 10 %,

worden voorzien van gangpaden met een breedte tussen 1,50 meter en 3 meter, met een maximale frequentie van één rij op 6. In dit geval mag de som van de vrije ruimte tussen de andere rijen en de vrije ruimte tussen de planten op eenzelfde rij niet groter zijn dan 2,30 meter.

3.   Regels voor het snoeien

Teeltwijze

Elke overlapping tussen planten en elke superpositie van vruchthout is verboden. Het aantal doelknoppen is lager dan of gelijk aan 18 knoppen per vierkante meter. Het snoeien gebeurt op zijn laatst vóór het fenologische stadium (F) (12 Lorentz), met name bij vier ontplooide blaadjes.

De wijnstokken worden gesnoeid met de volgende technieken:

| — | Chablis-snoei |
| --- | --- |

—

Chablis-snoei

| — | cordon (de Royat)-snoei; |
| --- | --- |

—

cordon (de Royat)-snoei;

| — | vallée de la Marne-snoei; |
| --- | --- |

—

vallée de la Marne-snoei;

| — | enkelvoudige, dubbele of asymmetrische Guyot-snoei. |
| --- | --- |

—

enkelvoudige, dubbele of asymmetrische Guyot-snoei.

Alle middelen waarmee geen hele druiventrossen kunnen worden geoogst, zijn verboden.

4.   Specifiek oenologisch procedé

Specifiek oenologisch procedé

Het gebruik van stukjes hout is verboden.

De toename van het gebruikte volume gefermenteerde most mag niet hoger zijn dan 1,12 % per 1 % toename van het alcoholvolumegehalte tijdens het verrijkingsproces.

Naast de bovenvermelde bepalingen moeten de wijnen met betrekking tot de oenologische procedés ook voldoen aan de verplichtingen op communautair niveau en aan de verplichtingen uit de landbouwwet.

De tweede gisting van de wijnen vindt uitsluitend plaats in glazen flessen.

5.2.   Maximumopbrengsten

1.   Beoogde opbrengst

15 500 kilogram druiven per hectare

6.   Afgebakend geografisch gebied

De druivenoogst, de vinificatie en de bereiding van de wijnen, met inbegrip van de opvoeding en de verpakking, vinden plaats in de in artikel 17 van de wet van 6 mei 1919 omschreven gebieden.

7.   Wijndruivenrassen

| | Arbane B |
| --- | --- |

Arbane B

| | Chardonnay B |
| --- | --- |

Chardonnay B

| | Meunier N |
| --- | --- |

Meunier N

| | Petit Meslier B |
| --- | --- |

Petit Meslier B

| | Pinot blanc B |
| --- | --- |

Pinot blanc B

| | Pinot gris G |
| --- | --- |

Pinot gris G

| | Pinot noir N |
| --- | --- |

Pinot noir N

8.   Beschrijving van het (de) verband(en)

8.1.   Informatie over het geografisch gebied — natuurlijke factoren

–   Beschrijving van de natuurlijke factoren die bijdragen tot het verband

Het geografische gebied ligt in het noordoosten van Frankrijk en strekt zich uit over gemeenten in de departementen Aisne, Aube, Haute-Marne, Marne en Seine-et-Marne.

De nauwkeurig voor de wijndruiventeelt afgebakende percelen maken deel uit van een landschap dat wordt gekenmerkt door wijnhellingen op de imposante geomorfologische structuren in het oosten van het Bekken van Parijs die cuesta’s worden genoemd, te weten:

| — | de Côte d’Ile-de-France in het departement Marne, alsmede de hellingen van de daarmee verbonden valleien, met van noord naar zuid de Montagne de Reims, de Marnevallei (die doorloopt tot in het zuiden van het departement Aisne en tot in het departement Seine-et-Marne), de Côte des Blancs en de Côte du Sézannais als bekendste gebieden; |
| --- | --- |

—

de Côte d’Ile-de-France in het departement Marne, alsmede de hellingen van de daarmee verbonden valleien, met van noord naar zuid de Montagne de Reims, de Marnevallei (die doorloopt tot in het zuiden van het departement Aisne en tot in het departement Seine-et-Marne), de Côte des Blancs en de Côte du Sézannais als bekendste gebieden;

| — | de Côte de Champagne met de gebieden Vitryat in het departement Marne en Montgueux in het departement Aube; |
| --- | --- |

—

de Côte de Champagne met de gebieden Vitryat in het departement Marne en Montgueux in het departement Aube;

| — | de Côte des Bar, die door meerdere valleien wordt doorsneden, met de Bar-sur-Aubois in het oosten en de Bar-Séquanais in het westen, in de departementen Aube en Haute-Marne. |
| --- | --- |

—

de Côte des Bar, die door meerdere valleien wordt doorsneden, met de Bar-sur-Aubois in het oosten en de Bar-Séquanais in het westen, in de departementen Aube en Haute-Marne.

Dit typische cuestareliëf met de aangrenzende valleien, heeft hellingen die gericht zijn op het oosten en het zuiden, en soms op het noorden, zoals aan de noordzijde van de Montagne de Reims en op de linkeroever van de Marnevallei.

De cuestafronten bestaan uit harde lagen kalksteen of krijt. De hellingen van de cuestavlakten zijn krijt-, mergel- of zandhoudend, zachter, afgespoeld door erosie en vervolgens bedekt met colluvium van de bovenliggende cuestafronten.

De wijnstreek Champagne ligt in het noorden van Frankrijk, waar het klimaat onderhevig is aan een twee belangrijke invloeden:

| — | de invloed van de oceaan zorgt voor een regelmatige aanvoer van water en voor geringe temperatuurverschillen van seizoen tot seizoen; |
| --- | --- |

—

de invloed van de oceaan zorgt voor een regelmatige aanvoer van water en voor geringe temperatuurverschillen van seizoen tot seizoen;

| — | de continentale invloed is verantwoordelijk voor soms zeer schadelijke vorstperioden en voor gunstige zonneschijn in de zomer. |
| --- | --- |

—

de continentale invloed is verantwoordelijk voor soms zeer schadelijke vorstperioden en voor gunstige zonneschijn in de zomer.

8.2.   Informatie over het geografisch gebied — menselijke factoren

De wijnbouw in de Champagne gaat terug tot de oudheid en was in de negende eeuw al een gevestigde vorm van landbouw in het gebied, toen op steeds meer kloosters wijn werd gemaakt. Aan het eind van de zeventiende eeuw werd voor het eerst ervaring opgedaan met van nature mousserende witte wijn en tweede gisting. Eind negentiende eeuw merkte Weinmann, een vermaard oenoloog, op dat “de champagnewijn zich uitstekend laat vergisten. De wijnen uit de Champagne geven een veel gemakkelijkere, regelmatigere en betere koolzuurontwikkeling dan welke giststof dan ook.”

De eerste verwijzingen naar deze wijn, die “saute-bouchon” (kurkenspringer) wordt genoemd, verschijnen in de gedichten van abt Chaulieu uit 1700. De methode wordt echter voor het eerst uiteengezet in 1718 door kanunnik Godinot, de veronderstelde auteur van de verhandeling “Manière de cultiver la vigne et de faire le vin de Champagne” (Wijze van wijnbouw en bereiding van champagnewijn), waarin hij aantekent dat deze witte wijnen die “helder moeten zijn als tranen, worden gemaakt van blauwe druiven. Hoe eerder de druiven na het oogsten worden geperst, des te witter is de wijn.” Daarom stellen de wijnbouwers alles in het werk om de druiven bij de oogst zo veel mogelijk intact te houden, ze uiterst zorgvuldig te vervoeren en op te slaan en ze onbeschadigd de pers te laten bereiken. Het persen moet met lichte druk en geleidelijk plaatsvinden, waarbij het eerste (en beste) sap (“cuvée”) en het latere sap (“taille”) afzonderlijk worden gevinificeerd. De persinstallaties moeten daarom voldoen aan strenge regels en beschikken over een vergunning, die strikt wordt gecontroleerd.

Nauw luisterende deskundigheid die is ontwikkeld in kloosters: in 1866 stelde Jules Guyot al vast hoe belangrijk de assemblage van druiven van verschillende rassen of verschillende percelen is. Sinds het begin van de twintigste eeuw worden er drie druivenrassen gebruikt die zijn geselecteerd op grond van hun kwaliteiten voor wat betreft het evenwicht tussen suikergehalte en zuurtegraad en hun geschiktheid voor een tweede gisting, te weten: pinot noir N, chardonnay B en meunier N. De bereider vervaardigt assemblages door de verschillende basiswijnen te proeven. De geassembleerde basiswijnen worden gebotteld voor de tweede gisting en de opvoeding op wijnmoer, die met name voor wijnen die van druiven van één wijnjaar worden gemaakt (“vins millésimés”) langdurig moet zijn.

De ontwikkeling van deze etappe van tweede gisting wordt begunstigd door de ideale temperatuurs- en luchtvochtigheidsomstandigheden in de krijtgrotten van de Champagne. Als de opvoeding op wijnmoer is voltooid, wordt bij de remuage de moer langzaam in de hals van de fles verzameld, om bij het degorgeren uit de fles te worden verwijderd. Na het degorgeren wordt de dosagelikeur toegevoegd, die medebepalend is voor de verschillende soorten “champagne” -wijnen.

Al gauw vond het proces van koolzuurontwikkeling door gecontroleerde tweede gisting op fles, de “méthode champenoise”, elders navolging en werd de naam “champagne” ook buiten de grenzen van het productiegebied gebruikt. Vanaf 1882 hebben de champagnehuizen, die zich hebben verenigd in een syndicaat (de Union des Maisons de Champagne), dit bij de rechter aangevochten en kort vóór de wet van 1 augustus 1905 inzake fraude en vervalsingen werd in de jurisprudentie erkend dat de benaming “champagne” is voorbehouden aan wijnen die zijn bereid en verkregen uit in de Champagne geoogste druiven. Voor het eerst werd daarmee de bescherming van een oorsprongsbenaming officieel bekrachtigd. Vervolgens werd in 1908 begonnen met de afbakening van het geografische gebied. De Champenois zijn solidair en brengen dit in de praktijk door middel van belangrijke beroepsorganisaties.

8.3.   Informatie over de kwaliteit en kenmerken van het product

De wijnen kunnen wit zijn (verkregen door assemblage van witte en blauwe druiven, verkregen uit alleen witte druiven (“blanc de blancs”) of uitsluitend blauwe druiven (“blanc de noirs”) of rosé (verkregen door assemblage of door de druiven te laten “bloeden”) en kunnen bereid zijn uit druiven uit een of meerdere gemeenten. De wijnen kunnen al dan niet met druiven van één wijnjaar worden gemaakt.

Alle wijnen hebben een gemeenschappelijk kenmerk: hun zuurgraad, die ze hun frisheid geeft en ervoor zorgt dat ze geschikt zijn om te bewaren.

De jongste wijnen hebben zeer frisse toetsen: bloemen en witte vruchten, citrusvruchten, minerale toetsen. Gerijpte wijnen hebben een ronder aromapalet: geel fruit, gekookt fruit, specerijen. In de volledig gerijpte wijnen, zogenoemde “vins de plenitude”, ontplooien zich diepe tertiaire aroma’s: gekonfijte vruchten, bosondergroei, geroosterde aroma’s.

De sprankeling, het handelsmerk van “champagne”, is bij jonge wijnen krachtig en aanhoudend. Mettertijd neemt ze af en wordt ze fijner en romiger.

8.4.   Causale interacties

De zeer open ligging van de drie cuesta’s ten opzichte van de vlakte en de valleien verzekert de wijngaarden, zelfs op de noordelijke hellingen, van voldoende zonneschijn voor de rijping van de druiven. Bovendien blijft dankzij dit open landschap koude lucht niet lang hangen, wat het risico van vorst beperkt.

De hellingen waarop de wijngaarden zijn geplant, zorgen voor een optimale natuurlijke afwatering, die daarnaast wordt gewaarborgd door de verschillende substraten die een natuurlijke waterregeling voor de wijngaarden mogelijk maken. Dankzij de poreusheid en de permeabiliteit van de krijtbodem worden wateroverschotten afgevoerd, terwijl de capillaire werking ervoor zorgt dat de bodem bij droog weer toch vochtig blijft. In de andere ondergronden gaan mergellagen, die zorgen voor een watervoorraad, gepaard met kalksteenlagen of carbonaatrijk zand, zodat in natte perioden het overschot aan water in de bodem kan infiltreren. De aard van de ondergrond en de delicate klimaatomstandigheden zijn leidend geweest voor de aanplant van de wijnstokrassen in de verschillende gebieden van de wijnstreek.

Het unieke klimaat van de Champagne geeft de druiven en daarmee de most een ideale natuurlijke zuurgraad voor de productie van grote mousserende wijnen. Een goed evenwicht tussen deze zuurgraad – die onontbeerlijk is voor de frisheid – en de rijpheid van de druiven zorgt voor de beste wijnjaren en garandeert een goed bewaarpotentieel.

De verscheidenheid aan natuurlijke factoren vormt een waar mozaïek dat van perceel tot perceel wordt uitgebuit door de wijnbouwer die alle teeltpraktijken beheerst om het specifieke karakter van de druiven tot uitdrukking te brengen.

Door de druiven na de oogst heel te houden, ze met lichte druk te persen en de eerste en tweede persing afzonderlijk op te vangen, kan kleuring van het sap worden vermeden en kan het helder worden gehouden, wat essentieel is voor de kwaliteit van het schuim. De afzonderlijke vinificatie van de eerste en tweede persing zorgt ook voor een aanvullende complexiteit in de aroma’s.

De eerste persing, de “cuvée”, is rijk aan zuren en geeft frisse en levendige aroma’s; opname ervan in assemblages kan de tertiaire aroma’s die zich ontwikkelen tijdens de rijping op wijnmoer, volledig doen uitkomen.

De tweede persing, de “taille”, is fruitiger en rijker aan tanninen.

Behalve voor millésimés geven de reservewijnen uit eerdere oogsten de assemblage de rijpere kenmerken van ontwikkelde wijnen. Het talent van de bereider, die de wijnen selecteert voor de gewenste assemblage, komt tot uitdrukking gedurende de rijping op wijnmoer en in de uiteindelijke “champagne”. Dit proces van continue rijping in de champagnekelders kan, voor grote wijnen, tientallen jaren doorgaan, waarbij hun relatieve frisheid garant staat voor een goede koolzuurontwikkeling.

Vanwege de zeer technische aard ervan vraagt de bereiding van “champagne” om een specifieke en kostbare infrastructuur. De locaties van bereiding, behandeling en verpakking bevinden zich in gemeenten in de buurt van de wijngaarden.

Het bestaan van de wijnstreek Champagne gaat terug tot het begin van onze jaartelling, maar de “champagne” verkreeg met name in de zeventiende eeuw zijn adeldom met de steeds betere beheersing van de koolzuurontwikkeling door de tweede gisting op fles. Aan het eind van die eeuw gaan de producenten van de Champagne hun wijn in flessen verpakken in plaats van ze in vaten te vervoeren, om zo de kwaliteit en eigenschappen ervan volledig te behouden.

Het schuim en de fijne belletjes die in de flessen waren opgesloten, komen vrij in de glazen en de wijn is een doorslaand succes. Jonge edellieden, tuk op nieuwigheden, sluiten hem in de armen, dichters bezingen hem en schrijvers voeren hem op in hun werken. Champagne wordt de lievelingsdrank aan het hof van regent Filips van Orléans, van Lodewijk XV en van mevrouw de Pompadour. Bankiers en bestuurders imiteren de edelen, de provincie volgt de hoofdstad. Onder Lodewijk XV en Lodewijk XVI maakt de wijnsector een sterke bloei door en groeit de reputatie van “champagne” aanzienlijk, zowel in Frankrijk als in het buitenland. Waar het bon ton is om de Franse mode te volgen, is mousserende wijn en vogue en in heel het Europa van de achttiende eeuw worden feesten en soupers opgeluisterd met “champagne”. En deze reputatie duurt tot op de dag van vandaag. De wijnbouwers, de coöperaties en de champagnehuizen blijven zich inspannen voor de verbetering van de collectieve regels om de gecontroleerde oorsprongsbenaming “champagne”, hun gemeenschappelijk erfgoed, tot uitmuntendheid te brengen en maken zich sterk voor de eerbiediging van de naam en het karakter ervan.

9.   Andere essentiële voorwaarden (verpakking, etikettering, andere vereisten)

Etikettering

Rechtskader:

nationale wetgeving

Soort aanvullende voorwaarde:

aanvullende etiketteringsbepalingen

Beschrijving van de voorwaarde:

Behalve tussen twee locaties van dezelfde exploitant of tussen twee exploitanten mag geen enkele fles circuleren, tenzij het productieproces is afgerond en de fles is voorzien van een capsule en van een etiket dat voldoet aan de geldende regelgeving.

De flessen die de wijnen bevatten, worden gesloten met een kurk waarbij de naam van de gecontroleerde oorsprongsbenaming wordt vermeld op het deel dat zich in de hals van de fles bevindt of, in het geval van een fles met een nominaal gehalte van 0,20 liter of minder, op een ander inwendig deel van de sluiting.

Op de etiketten en handelsdocumenten staan de door het Comité Interprofessionnel du Vin de Champagne voorgeschreven registraties aan de hand waarvan de exploitanten kunnen worden geïdentificeerd.

De naam van de bereider moet voluit op het etiket worden vermeld en wordt aangevuld met de naam van de gemeente waar het product is bereid, als het hoofdkantoor van de bereider zich buiten het gebied bevindt.

Op het etiket van wijn met de gecontroleerde oorsprongsbenaming mag uitsluitend de naam van een van de volgende kleinere geografische eenheden worden vermeld, mits aan de onderstaande voorwaarden wordt voldaan:

| — | een plaatsnaam die is opgenomen in het kadaster; |
| --- | --- |

—

een plaatsnaam die is opgenomen in het kadaster;

| — | een gemeente. |
| --- | --- |

—

een gemeente.

De plaatsnaam of naam van de gemeente waarop aanspraak wordt gemaakt, staat op de oogstaangifte.

Alle druiven die voor de bereiding van de basiswijnen worden gebruikt, zijn afkomstig uit de betreffende gemeente of plaats.

De naam van de gemeente mag vergezeld gaan van “Premier Cru” en “Grand Cru”, onder de voorwaarden van hoofdstuk I, deel II, punten b) en c), van het productdossier.

Namen van andere dan de hierboven bedoelde gemeenten moeten worden voorafgegaan door de woorden “Vigne de” of “Vignoble de”.

De naam van een gemeente of plaats die is opgenomen in het kadaster, wordt gedrukt in lettertekens die niet hoger noch breder zijn dan de lettertekens van de naam van de gecontroleerde oorsprongsbenaming.

De vermelding op het etiket van de naam van de gemeente zoals hierboven beschreven, mag worden aangevuld met de vermelding van de naam van de gemeente in de naam van de cuvee.

Vermelding van het druivenras

Rechtskader:

nationale wetgeving

Soort aanvullende voorwaarde:

aanvullende etiketteringsbepalingen

Beschrijving van de voorwaarde:

Het druivenras mag worden vermeld in lettertekens die niet hoger noch breder zijn dan 3 mm en dan de helft van de lettertekens van de benaming. Vermelding van het druivenras is alleen mogelijk indien alle voor de bereiding van de basiswijnen gebruikte druiven afkomstig zijn van dat ras.

Vermelding van het wijnjaar

Rechtskader:

nationale wetgeving

Soort aanvullende voorwaarde:

aanvullende etiketteringsbepalingen

Beschrijving van de voorwaarde:

Wanneer het wijnjaar wordt vermeld, staat dit op de kurk of, als de nominale inhoud 0,20 liter of minder is, op een andere geschikte sluiting, en op het etiket. De vermelding van het wijnjaar staat ook op de facturen en de begeleidende documenten.

Verpakking

Rechtskader:

nationale wetgeving

Soort aanvullende voorwaarde:

Verpakking in het afgebakende geografische gebied

Beschrijving van de voorwaarde:

De wijnen worden bereid en in de handel gebracht in de fles waarin de tweede gisting heeft plaatsgehad, met uitzondering van wijnen die worden verkocht in flessen met een inhoud van minder dan 75 cl of meer dan 150 cl.

De wijnen worden in de detailhandel gebracht na een opvoedingsperiode van ten minste 15 maanden vanaf de datum van botteling of van 36 maanden voor millésimés.

Link naar het productdossier

https://info.agriculture.gouv.fr/gedei/site/bo-agri/document_administratif-3b36a01e-8edd-4742-ade7-fbd3251816c4

---

(1)  PB L 9 van 11.1.2019, blz. 2.

---