# Publicatieblad C 264/2023

| | ISSN 1977-0995 |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | C 264 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Mededelingen en bekendmakingen | 66e jaargang27 juli 2023 |

ISSN 1977-0995

Publicatieblad

van de Europese Unie

C 264

Uitgave in de Nederlandse taal

Mededelingen en bekendmakingen

66e jaargang27 juli 2023

---

| Inhoud | Bladzijde |
| --- | --- |
| | II   Mededelingen |
| | MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE |
| | Europese Commissie |
| 2023/C 264/01 | Mededeling van de Commissie — Richtsnoeren voor de aanpassingsstrategieën en -plannen van de lidstaten | 1 |

Inhoud

Bladzijde

II   Mededelingen

MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

2023/C 264/01

Mededeling van de Commissie — Richtsnoeren voor de aanpassingsstrategieën en -plannen van de lidstaten

1

---

| | IV   Informatie |
| --- | --- |
| | INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE |
| | Raad |
| 2023/C 264/02 | Kennisgeving aan de betrokkenen die zijn onderworpen aan de beperkende maatregelen van Besluit (GBVB) 2020/1999 van de Raad en Verordening (EU) 2020/1998 van de Raad betreffende beperkende maatregelen tegen ernstige schendingen van de mensenrechten | 32 |
| 2023/C 264/03 | Kennisgeving aan de personen en entiteiten die onderworpen zijn aan de beperkende maatregelen van Besluit (GBVB) 2020/1999 van de Raad, als gewijzigd bij Besluit (GBVB) 2023/1500 van de Raad, en van Verordening (EU) 2020/1998 van de Raad, als uitgevoerd bij Uitvoeringsverordening (EU) 2023/1495 van de Raad betreffende beperkende maatregelen tegen ernstige schendingen van de mensenrechten | 34 |
| 2023/C 264/04 | Besluit van de Raad van 25 juli 2023 tot benoeming van een plaatsvervangend lid van het Raadgevend Comité voor veiligheid en gezondheid op de arbeidsplaats voor Hongarije | 35 |
| 2023/C 264/05 | Besluit van de Raad van 25 juli 2023 tot benoeming van een plaatsvervanger in de raad van bestuur van het Europees Centrum voor de ontwikkeling van de beroepsopleiding (Cedefop) voor Nederland | 37 |
| 2023/C 264/06 | Besluit van de Raad van 25 juli 2023 tot benoeming van een lid en een plaatsvervanger voor Hongarije in de raad van bestuur van het Europees Agentschap voor de veiligheid en de gezondheid op het werk | 39 |
| | Europese Commissie |
| 2023/C 264/07 | Nieuwe nationale zijde van voor circulatie bestemde euromuntstukken | 41 |
| 2023/C 264/08 | Wisselkoersen van de euro — 26 juli 2023 | 42 |
| | Europees Bureau voor personeelsselectie |
| 2023/C 264/09 | Aankondiging van vergelijkend onderzoek | 43 |

IV   Informatie

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Raad

2023/C 264/02

Kennisgeving aan de betrokkenen die zijn onderworpen aan de beperkende maatregelen van Besluit (GBVB) 2020/1999 van de Raad en Verordening (EU) 2020/1998 van de Raad betreffende beperkende maatregelen tegen ernstige schendingen van de mensenrechten

32

2023/C 264/03

Kennisgeving aan de personen en entiteiten die onderworpen zijn aan de beperkende maatregelen van Besluit (GBVB) 2020/1999 van de Raad, als gewijzigd bij Besluit (GBVB) 2023/1500 van de Raad, en van Verordening (EU) 2020/1998 van de Raad, als uitgevoerd bij Uitvoeringsverordening (EU) 2023/1495 van de Raad betreffende beperkende maatregelen tegen ernstige schendingen van de mensenrechten

34

2023/C 264/04

Besluit van de Raad van 25 juli 2023 tot benoeming van een plaatsvervangend lid van het Raadgevend Comité voor veiligheid en gezondheid op de arbeidsplaats voor Hongarije

35

2023/C 264/05

Besluit van de Raad van 25 juli 2023 tot benoeming van een plaatsvervanger in de raad van bestuur van het Europees Centrum voor de ontwikkeling van de beroepsopleiding (Cedefop) voor Nederland

37

2023/C 264/06

Besluit van de Raad van 25 juli 2023 tot benoeming van een lid en een plaatsvervanger voor Hongarije in de raad van bestuur van het Europees Agentschap voor de veiligheid en de gezondheid op het werk

39

Europese Commissie

2023/C 264/07

Nieuwe nationale zijde van voor circulatie bestemde euromuntstukken

41

2023/C 264/08

Wisselkoersen van de euro — 26 juli 2023

42

Europees Bureau voor personeelsselectie

2023/C 264/09

Aankondiging van vergelijkend onderzoek

43

---

| | V   Bekendmakingen |
| --- | --- |
| | ANDERE HANDELINGEN |
| | Europese Commissie |
| 2023/C 264/10 | Bekendmaking van een mededeling van de goedkeuring van een standaardwijziging van een productdossier voor een naam in de wijnsector als bedoeld in artikel 17, leden 2 en 3, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2019/33 van de Commissie | 44 |
| 2023/C 264/11 | Bekendmaking van een aanvraag tot registratie van een naam overeenkomstig artikel 50, lid 2, punt a), van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen | 63 |
| 2023/C 264/12 | Bekendmaking van een aanvraag tot registratie van een naam overeenkomstig artikel 50, lid 2, punt a), van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen | 67 |

V   Bekendmakingen

ANDERE HANDELINGEN

Europese Commissie

2023/C 264/10

Bekendmaking van een mededeling van de goedkeuring van een standaardwijziging van een productdossier voor een naam in de wijnsector als bedoeld in artikel 17, leden 2 en 3, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2019/33 van de Commissie

44

2023/C 264/11

Bekendmaking van een aanvraag tot registratie van een naam overeenkomstig artikel 50, lid 2, punt a), van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen

63

2023/C 264/12

Bekendmaking van een aanvraag tot registratie van een naam overeenkomstig artikel 50, lid 2, punt a), van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen

67

---

| | Rectificaties |
| --- | --- |
| | Rectificatie van de openbare oproep tot het indienen van voorstellen — GP/DVQ/ReferNet_FPA/001/23 — ReferNet — Cedefops Europese expertisenetwerk op het gebied van beroepsonderwijs en -opleiding ( PB C 243 van 10.7.2023 ) | 70 |

Rectificaties

Rectificatie van de openbare oproep tot het indienen van voorstellen — GP/DVQ/ReferNet_FPA/001/23 — ReferNet — Cedefops Europese expertisenetwerk op het gebied van beroepsonderwijs en -opleiding ( PB C 243 van 10.7.2023 )

( PB C 243 van 10.7.2023 )

70

---

| NL | |
| --- | --- |

NL

---

II Mededelingen

MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

| 27.7.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 264/1 |
| --- | --- | --- | --- |

27.7.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 264/1

---

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE

Richtsnoeren voor de aanpassingsstrategieën en -plannen van de lidstaten

(2023/C 264/01)

Inhoud

| Inleiding | 2 |
| --- | --- |

| Belangrijkste kenmerken van het aanpassingsbeleid | 3 |
| --- | --- |

| Belangrijke stappen bij de ontwikkeling of actualisering van aanpassingsstrategieën/-plannen | 4 |
| --- | --- |

| Stap 1: | Vaststelling van het institutionele kader en waarborgen van de betrokkenheid van belanghebbenden | 4 |
| --- | --- | --- |

Stap 1:

| Stap 2: | Uitvoeren van risico- en kwetsbaarheidsbeoordelingen in verband met klimaatverandering | 9 |
| --- | --- | --- |

Stap 2:

| Stap 3: | Aanpassingsopties in kaart brengen en prioriteren | 15 |
| --- | --- | --- |

Stap 3:

| Stap 4: | Ontwikkeling van een actieplan en uitvoering van aanpassingsmaatregelen | 17 |
| --- | --- | --- |

Stap 4:

| Stap 5: | Monitoring en evaluatie | 19 |
| --- | --- | --- |

Stap 5:

| Bijlage I | Voorbeeldmodel voor de aanpassingsstrategie | 23 |
| --- | --- | --- |

Bijlage I

| Bijlage II | Nieuwe terreinen van het aanpassingsbeleid | 27 |
| --- | --- | --- |

Bijlage II

| Rechtvaardige veerkracht | 27 |
| --- | --- |

| Aanpassing met ongewenste effecten | 27 |
| --- | --- |

| Op de natuur gebaseerde oplossingen | 29 |
| --- | --- |

| Klimaatstresstests | 30 |
| --- | --- |

Inleiding

Recente extreme gebeurtenissen — bosbranden, droogte, overstromingen en dodelijke hittegolven — in Europa en de rest van de wereld hebben aangetoond dat de gevolgen van de klimaatverandering onze samenlevingen harder en sneller treffen dan de wetenschap heeft voorspeld. De toename van extreme weersomstandigheden en natuurrampen heeft een steeds grotere impact op de lichamelijke en geestelijke gezondheid van mensen, op de rest van de natuur en op economische activa. In het zesde evaluatieverslag van de Intergouvernementele Werkgroep inzake klimaatverandering (IPCC) (1) wordt gesteld dat de klimaatadaptatie wereldwijd overwegend traag, verkokerd en in kleine stappen verloopt en dat zelfs met emissiereducties die toereikend zijn om de doelstellingen van de Overeenkomst van Parijs te halen, transformationele adaptatie nodig zal zijn (2).

Helaas hebben deze gebeurtenissen en het IPCC-verslag ook het gebrek aan paraatheid laten zien en is er gewezen op de scheefgroei tussen de klimaatdreigingen en de bestaande responsmechanismen en -structuren. Hoewel het toekomstige klimaatrisico moeilijk in te schatten is, verandert het uiteindelijke temperatuurscenario in 2100 (goed, slecht of rampzalig) niet veel aan de huidige beleidsopties inzake aanpassing aan de klimaatverandering. Om de maatschappelijke paraatheid voor de toenemende gevolgen van klimaatverandering te vergroten, is het duidelijk dat de publieke sector een nog grotere rol moet gaan spelen bij het tot stand brengen van de vereiste klimaatbestendigheid en duurzame investeringen. Ook moeten de juiste regelgevingsvoorwaarden en planningscapaciteiten verder worden ontwikkeld en vastgesteld, zodat de verschillende actoren en markten met een gerust hart kunnen investeren in klimaatbestendigheid.

De Europese strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering van 2013 moedigde alle EU-lidstaten aan om omvattende aanpassingsstrategieën vast te stellen. De Commissie heeft ook richtsnoeren gepubliceerd voor de ontwikkeling van aanpassingsstrategieën om de EU-lidstaten te helpen bij het opstellen van hun eigen aanpassingsstrategieën. Tussen 2013 en 2018 is het aantal EU-lidstaten met aanpassingsstrategieën sterk gestegen van 15 naar 25, en tegen 2020 hadden alle EU-lidstaten hun strategieën opgesteld. Deze lopen echter sterk uiteen qua omvang, grondslag en uitvoeringswijze.

De verordening inzake de governance van de energie-unie en van de klimaatactie uit 2018 belicht de aanpassing aan de klimaatverandering vanuit twee invalshoeken. Ten eerste brengt de verordening in kaart aan welke rapportageverplichtingen EU-lidstaten momenteel moeten doen als het gaat om aanpassing aan de klimaatverandering. In de tweede plaats wordt gesteld dat elke EU-lidstaat in zijn geïntegreerde nationale energie- en klimaatplan in voorkomend geval andere doelstellingen en streefdoelen moet opnemen, met inbegrip van aanpassingsdoelstellingen.

Om in te spelen op de veranderende situatie en op de aanhoudende structurele veranderingen, werd in de nieuwe EU-strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering (2021) een grotere ambitie geformuleerd en werd deze verbreed tot nieuwe terreinen en prioriteiten om het streven van de EU naar klimaatbestendigheid kracht bij te zetten, en werd opgeroepen tot een herziening van de uit 2013 daterende richtsnoeren inzake de ontwikkeling van aanpassingsstrategieën.

Daarnaast is in juli 2021 de Europese klimaatwet in werking getreden. Terwijl de aanpassingsverplichtingen uit hoofde van de governanceverordening veelal procedureel van aard waren, voorzag de klimaatwet in een “aanpassingsplicht”. Meer in het bijzonder stelde de wet dat het zaak was te zorgen voor voortdurende vooruitgang bij het vergroten van het vermogen tot aanpassing aan, en het versterken van de veerkracht en het verminderen van de kwetsbaarheid voor, klimaatverandering, overeenkomstig artikel 7 van de Overeenkomst van Parijs. De klimaatwet bevat bepalingen voor nationale aanpassingsstrategieën en -plannen (naast het niveau van de Unie) en formuleert verwachtingen ten aanzien van de kwaliteit van een aanpassingsbeleid en de resultaten daarvan. De Commissie moet regelmatig beoordelen of de relevante nationale maatregelen consistent zijn met de vooruitgang op het gebied van aanpassing aan de klimaatverandering, en aanbevelingen doen wanneer zij van oordeel is dat de maatregelen van een EU-lidstaat niet in overeenstemming zijn met het waarborgen van vooruitgang bij het vergroten van het aanpassingsvermogen, het versterken van de veerkracht en het verminderen van de kwetsbaarheid voor klimaatverandering.

In overeenstemming met deze bepalingen worden met deze richtsnoeren de volgende doelen nagestreefd:

| — | de EU-lidstaten ondersteunen bij het herzien van hun aanpassingsstrategieën en het opstellen/herzien van hun aanpassingsplannen teneinde de aanpassingsgerelateerde uitdagingen waarmee zij worden geconfronteerd het hoofd te bieden, rekening houdend met de verschillen in hun bestuurlijke structuren en de aanpassingstrajecten die zij reeds volgen; |
| --- | --- |

—

de EU-lidstaten ondersteunen bij het herzien van hun aanpassingsstrategieën en het opstellen/herzien van hun aanpassingsplannen teneinde de aanpassingsgerelateerde uitdagingen waarmee zij worden geconfronteerd het hoofd te bieden, rekening houdend met de verschillen in hun bestuurlijke structuren en de aanpassingstrajecten die zij reeds volgen;

| — | de belangrijkste kenmerken belichten die van essentieel belang zijn voor gedegen aanpassingsbeleid en resultaten. Aangezien de gevolgen van de klimaatverandering een meer systemische en dringende respons vereisen, zijn aanpassingsstrategieën en -plannen die niet alle beleidsterreinen beslaan en niet op alle niveaus in de besluitvorming zijn geïntegreerd, niet langer toereikend om dit te bewerkstelligen. Daarom zijn de beginselen van toepassing op het algemene nationale kader voor aanpassingsbeleid, terwijl aanpassingsstrategieën en -plannen bijdragen tot goede aanpassingsresultaten; |
| --- | --- |

—

de belangrijkste kenmerken belichten die van essentieel belang zijn voor gedegen aanpassingsbeleid en resultaten. Aangezien de gevolgen van de klimaatverandering een meer systemische en dringende respons vereisen, zijn aanpassingsstrategieën en -plannen die niet alle beleidsterreinen beslaan en niet op alle niveaus in de besluitvorming zijn geïntegreerd, niet langer toereikend om dit te bewerkstelligen. Daarom zijn de beginselen van toepassing op het algemene nationale kader voor aanpassingsbeleid, terwijl aanpassingsstrategieën en -plannen bijdragen tot goede aanpassingsresultaten;

| — | een voorbeeldmodel van een structuur voor de strategie verstrekken dat het eenvoudiger zal maken om deze strategieën onderling te vergelijken en de paraatheid en geplande acties op EU-niveau op overzichtelijke wijze in kaart te brengen; |
| --- | --- |

—

een voorbeeldmodel van een structuur voor de strategie verstrekken dat het eenvoudiger zal maken om deze strategieën onderling te vergelijken en de paraatheid en geplande acties op EU-niveau op overzichtelijke wijze in kaart te brengen;

| — | het aanpassingsbeleid uitbreiden met nieuwe terreinen. |
| --- | --- |

—

het aanpassingsbeleid uitbreiden met nieuwe terreinen.

Naast deze richtsnoeren biedt de door het Europees Milieuagentschap (EEA) ontwikkelde en onderhouden Adaptation Support Tool (hulpmiddel voor ondersteuning bij de aanpassing, AST) meer details en goede voorbeelden van uitvoeringsbeginselen, -processen en -opties om het toepassingsgebied van de richtsnoeren te verruimen.

Met regionale overheden in heel Europa worden ook via de in september 2021 gelanceerde Horizon Europa-missie inzake aanpassing aan de klimaatverandering concrete aanpassingstrajecten en demonstraties van transformatieve oplossingen ontwikkeld.

Belangrijkste kenmerken van het aanpassingsbeleid

Er zijn krachtige aanpassingsstrategieën en -plannen nodig om de maatschappelijke, politieke en economische paraatheid gestaag te bevorderen (in overeenstemming met de Europese klimaatwet) en om de klimaatcrisis het hoofd te bieden (de uiteindelijke praktische rechtvaardiging). De succesvolle uitvoering van strategieën en plannen staat of valt echter met de inzet van de belanghebbenden en de middelen waarover zij beschikken. De volgende elementen zijn van essentieel belang voor het (opnieuw) vormgeven van krachtige aanpassingsstrategieën en -plannen, geschraagd door een ondersteunend rechtskader, en voor de uitvoering van een kwalitatief hoogstaand aanpassingsbeleid.

Sommige van deze elementen vormen de elementaire bouwstenen van het aanpassingsbeleid, terwijl andere meer verband houden met processen en middelen. Samen vormen zij een reeks van voorwaarden die nodig zijn om een goed aanpassingsresultaat te bereiken, met een bredere, snellere en meer systemische respons op de klimaatverandering.

Wat (elementaire bouwstenen)

| 1. | Wettelijke kaders waarin de “aanpassingsplicht” op nationaal niveau is vastgelegd, met inbegrip van bindende, regelmatig bijgewerkte (sectorale) aanpassingsdoelstellingen om de algemene vooruitgang bij het opbouwen van weerbaarheid ten aanzien van de gevolgen van klimaatverandering te meten. |
| --- | --- |

1.

| 2. | Ingevoerde en regelmatig geactualiseerde aanpassingsstrategieën en -plannen, die als raamwerk dienen voor het algemene aanpassingsbeleid en de uitvoering ervan op strategisch en operationeel niveau (in overeenstemming met de aanpassingsdoelstellingen in punt 1 hierboven). |
| --- | --- |

2.

| 3. | Prioriteiten van het aanpassingsbeleid, waarbij wordt aangegeven welke sectoren of terreinen bij de aanpassingsplannen betrokken moeten worden en welke gevolgen of risico’s in de aanpassingsplanning aan de orde moeten worden gesteld. De prioriteiten moeten worden vertaald in hiërarchisch geordende streefdoelen en doelstellingen, gekoppeld aan duidelijke aanpassingstrajecten waarin wordt aangegeven hoe deze kunnen worden verwezenlijkt door middel van de opeenvolgende opties en acties
  (weergegeven in de aanpassingsstrategieën en -plannen in punt 2). |
| --- | --- |

3.

| 4. | Regelmatig geactualiseerde en gedegen beoordelingen van de gevolgen van en kwetsbaarheid voor klimaatverandering op basis van de meest recente klimaatwetenschap om de bevolkingsgroepen, essentiële infrastructuur (activa) en sectoren (activiteiten) in kaart te brengen die bijzonder kwetsbaar zijn voor klimaatverandering, die de algemene strategische koers van het aanpassingsbeleid vaststellen en de besluitvorming voortdurend informeren (input voor de punten 1, 2 en 3). |
| --- | --- |

4.

| 5. | Stresstests van (kritieke) infrastructuur en systemen als belangrijke input voor risicobeoordelingen in verband met klimaatverandering (input voor punt 4). |
| --- | --- |

5.

Hoe (processen en middelen)

| 6. | Voldoende vakkundig personeel en financiële middelen binnen alle betrokken instellingen en administratieve instanties voor de coördinatie van activiteiten en de uitvoering van acties op alle bestuursniveaus (nationaal, regionaal, lokaal). |
| --- | --- |

6.

| 7. | Betrokkenheid van alle relevante belanghebbenden (particuliere sector, ngo’s, bepaalde gemeenschappen enz.) die bijzonder blootgesteld/kwetsbaar zijn en/of over kennis/middelen/capaciteiten beschikken om de aanpassingsmaatregelen te onderbouwen en/of uit te voeren. |
| --- | --- |

7.

| 8. | Coördinatie en mainstreaming op meerdere niveaus, zowel horizontaal (bv. tussen ministeries) als verticaal (bv. met andere lagen van het openbaar bestuur) bij het plannen en uitvoeren van aanpassingsmaatregelen. |
| --- | --- |

8.

| 9. | Voortdurende monitoring en evaluatie van de uitvoering van aanpassingsmaatregelen, die zowel processen als effecten en resultaten omvatten, en die voorzien zijn van de vereiste instrumenten. Er kunnen sterke synergieën zijn tussen infrastructuur voor het monitoren van aanpassingsresultaten en vroegtijdige waarschuwing. |
| --- | --- |

9.

Belangrijke stappen bij de ontwikkeling of actualisering van aanpassingsstrategieën/-plannen

Figuur 1

Overzicht van de voorbereidende stappen bij het ontwikkelen of actualiseren van de aanpassingsstrategie/het aanpassingsplan

Image 1

| Bron: | Europese Commissie |
| --- | --- |

Bron:

De belangrijkste stappen bij het ontwikkelen of actualiseren van aanpassingsstrategieën en -plannen zijn samengevat in figuur 1 en worden hieronder nader toegelicht.

Stap 1:
     
  Vaststelling van het institutionele kader en waarborgen van de betrokkenheid van belanghebbenden

| Stap 1 van de richtsnoeren heeft tot doel om:






  — | aanpassingstrategieën voor te bereiden; |
| --- | --- |

Stap 1 van de richtsnoeren heeft tot doel om:

—

aanpassingstrategieën voor te bereiden;

| — | institutionele kaders op te zetten waarbij relevante belanghebbenden worden betrokken; |
| --- | --- |

—

institutionele kaders op te zetten waarbij relevante belanghebbenden worden betrokken;

| — | subnationale overheden bij het proces te betrekken; |
| --- | --- |

—

subnationale overheden bij het proces te betrekken;

| — | middelen voor klimaatadaptatie vrij te maken; |
| --- | --- |

—

middelen voor klimaatadaptatie vrij te maken;

| — | de noodzaak van aanpassing inzichtelijk te maken; |
| --- | --- |

—

de noodzaak van aanpassing inzichtelijk te maken;

| — | klimaatbeleid te integreren in sectoraal beleid (mainstreaming). |
| --- | --- |

—

klimaatbeleid te integreren in sectoraal beleid (mainstreaming).

Gezien de toenemende gevolgen van de klimaatverandering in de hele Europese Unie (EU) is het van essentieel belang de ambitie en de doeltreffendheid van beleid, strategieën en plannen voor aanpassing aan de klimaatverandering te versterken.

De eerste stap bij het versterken van de ambitie zou kunnen zijn om een wettelijk kader (“klimaatwet”) vast te stellen voor het nationale klimaatbeleid om bindende, regelmatig geactualiseerde aanpassingsdoelen te stellen aan de hand waarvan de algemene vooruitgang bij het opbouwen van veerkracht kan worden gemeten. Nationale klimaatwetten kunnen ook aanvullende steun bieden aan de beleidskaders voor aanpassing die zijn opgenomen in aanpassingsstrategieën en -plannen.

Om goede resultaten op het gebied van klimaatadaptatie te behalen, moeten strategieën en plannen regelmatig worden geactualiseerd (3). Bovendien moet in deze documenten meer nadruk worden gelegd op het integreren van de aanpassing aan de klimaatverandering in andere beleidsmaatregelen in relevante sectoren, ook wel “mainstreaming” (4), genoemd, terwijl de nadruk duidelijker wordt gelegd op de directe aanpassingsresultaten.

Het is daarom van cruciaal belang dat alle bestuursniveaus en het maatschappelijk middenveld worden betrokken bij de ontwikkeling van een doeltreffende strategie en/of doeltreffend plan voor aanpassing aan de klimaatverandering. Voldoende geschoold personeel, technische hulpmiddelen en financiële middelen binnen alle betrokken instellingen en administratieve instanties op alle bestuursniveaus (nationaal, regionaal en lokaal) zijn van essentieel belang voor de ontwikkeling, coördinatie en uitvoering van aanpassingsstrategieën en -plannen.

Het waarborgen van coördinatie tussen aan elkaar grenzende EU-lidstaten is van cruciaal belang voor doeltreffende aanpassingsmaatregelen in grensgebieden, waar risico’s zich niet beperken tot één kant van de grens, maar beide aan elkaar grenzende EU-lidstaten treffen. Daarom kunnen aanpassingsmaatregelen in grensregio’s alleen doeltreffend zijn als ze gezamenlijk worden genomen.

Stap 1.a:   Ondersteuning op hoog niveau verkrijgen

Politieke ondersteuning op hoog niveau, d.w.z. van de minister-president of president, is een belangrijke factor om overheden en maatschappelijke actoren te mobiliseren en te betrekken bij het mainstreamen van de aanpassing aan de klimaatverandering. Het waarborgt daarnaast een inzet op hoog niveau en op lange termijn voor aanpassingsbeleid, -strategieën en -plannen

Stap 1.b:   Inrichten van het proces

-   Een nationale interdepartementale werkgroep aanpassing opzetten

Aanpassingsstrategieën zijn belangrijke instrumenten om de maatschappelijke paraatheid tegen onvermijdelijke gevolgen van klimaatverandering te verbeteren en de meest kwetsbare en getroffen bevolkingsgroepen en sectoren te beschermen. Deze strategieën moeten een basis vormen voor een gecoördineerd optreden van de overheid. Om de vereiste betrokkenheid te waarborgen en aanpassing aan de klimaatverandering succesvol te integreren in diverse sectorale beleidsmaatregelen, wordt voorgesteld een interdepartementale werkgroep of commissie onder leiding van de minister-president (of gelijkwaardig) op te richten. Deze groep zou worden belast met het toezicht op de ontwikkeling van de strategie en/of het plan voor aanpassing aan de klimaatverandering. De groep moet ook een duidelijk mandaat krijgen om de uitvoering ervan te beheren.

Ministeries en/of agentschappen die verantwoordelijk zijn voor sectoren met een verhoogd risico op gevolgen van klimaatverandering moeten in kaart worden gebracht en bij deze werkgroep worden betrokken. Belangrijke betrokken ministeries zijn klimaatverandering, milieu/natuur, volksgezondheid, civiele bescherming/binnenlandse zaken, infrastructuur, energie, economische zaken/financiën, landbouw, bosbouw, visserij, waterbeheer en werkgelegenheid en sociale zaken. Grensoverschrijdende actoren moeten ook worden betrokken om te zorgen voor gecoördineerde acties tussen aan elkaar grenzende EU-lidstaten in grensregio’s. Aanbevolen wordt dat elk van de in kaart gebrachte overheidsinstanties een “aanpassingsfunctionaris” aanstelt, zodat de betreffende ministeries voortdurend bij de aanpassingsplanning worden betrokken.

—   Regionale en lokale bestuursniveaus betrekken

Het motto “Globaal denken en lokaal handelen” wordt steeds belangrijker bij het bespreken van strategieën en plannen voor aanpassing aan de klimaatverandering. Lokale en regionale overheden zijn belangrijke aanjagers van klimaatadaptatie, aangezien veel maatregelen voor aanpassing aan de klimaatverandering op lokaal en regionaal niveau plaatsvinden en derhalve afhangen van contextspecifieke omstandigheden. Lokale overheden spelen een belangrijke rol bij het bevorderen van burgerbetrokkenheid en lokale actie, door mensen te informeren over de voordelen van klimaatadaptatie voor hun regio. Bovendien beschikken lokale overheden over veel essentiële informatie over mogelijke lokale klimaatadaptatiemaatregelen die in hun regio tot de mogelijkheden behoren. De interdepartementale werkgroep aanpassing moet daarom zorgen voor zinvolle uitwisselingen met subnationale overheden om hun deskundigheid te integreren in de beleidsvorming op het gebied van adaptatie en om regionale/lokale activiteiten te ondersteunen in overeenstemming met het nationale aanpassingsbeleid. Er moet bijzondere aandacht worden besteed aan de wijze waarop het regionale en lokale bestuursniveau kan worden betrokken. Bijvoorbeeld door contact op te nemen met regionale verenigingen of interregionale netwerken van lokale overheden zoals het Burgemeestersconvenant, waarbinnen meer dan 11 000 lokale en regionale overheden die samen 341 miljoen mensen vertegenwoordigen hun gemeenschappen voorbereiden op de gevolgen van klimaatverandering.

—   Belanghebbenden in kaart breng en en betrekken bij het proces

Klimaatverandering zal in de hele samenleving onzekerheid teweegbrengen en gevolgen met zich meebrengen; daardoor is het des te belangrijker dat de interdepartementale werkgroep alle relevante groepen belanghebbenden in kaart brengt, met inbegrip van de sociale partners en maatschappelijke organisaties, wier betrokkenheid vereist is om krachtdadige klimaatadaptatiemaatregelen te ontwikkelen. De inspraak van belanghebbenden zal de kwaliteit van de besluitvorming over de klimaatadaptatie verbeteren door ervoor te zorgen dat de belanghebbenden hun zegje kunnen doen. Dit zal op zijn beurt de algemene kwaliteit van een door de interdepartementale werkgroep tot stand gebracht(e) klimaatadaptatiestrategie of -plan verbeteren. Het identificeren van groepen belanghebbenden kan worden ondersteund door een onderscheid te maken tussen twee groepen belanghebbenden: aanjagers van verandering en actoren die mogelijk gevolgen ondervinden van de klimaatverandering.

| — | Een groep belanghebbenden zijn mogelijke aanjagers van verandering die de inspanningen van nationale en/of regionale/lokale overheden kunnen ondersteunen door extra informatie, middelen of capaciteiten beschikbaar te stellen. Belanghebbenden die in deze categorie vallen zijn onderzoeksinstellingen die kennis over klimaatadaptatie verschaffen of bevorderen, de particuliere sector die waardevolle informatie verstrekt over een betere aanpassing van het aanpassingsbeleid of door financiering te verstrekken, grensoverschrijdende actoren om beter inzicht te krijgen in grensoverschrijdende gebieden en grensregio’s en niet-gouvernementele organisaties, met name lokale maatschappelijke organisaties, die bijdragen tot een beter begrip van gebieden, aanpassingsmaatregelen nemen en communiceren over de noodzaak van klimaatadaptatie om veranderingen op lokaal en regionaal niveau te bewerkstelligen. |
| --- | --- |

—

Een groep belanghebbenden zijn mogelijke aanjagers van verandering die de inspanningen van nationale en/of regionale/lokale overheden kunnen ondersteunen door extra informatie, middelen of capaciteiten beschikbaar te stellen. Belanghebbenden die in deze categorie vallen zijn onderzoeksinstellingen die kennis over klimaatadaptatie verschaffen of bevorderen, de particuliere sector die waardevolle informatie verstrekt over een betere aanpassing van het aanpassingsbeleid of door financiering te verstrekken, grensoverschrijdende actoren om beter inzicht te krijgen in grensoverschrijdende gebieden en grensregio’s en niet-gouvernementele organisaties, met name lokale maatschappelijke organisaties, die bijdragen tot een beter begrip van gebieden, aanpassingsmaatregelen nemen en communiceren over de noodzaak van klimaatadaptatie om veranderingen op lokaal en regionaal niveau te bewerkstelligen.

| — | Een andere groep belanghebbenden die bij klimaatadaptatie moet worden betrokken, zijn de mensen die een grotere kans hebben om de gevolgen van de klimaatverandering te ondervinden. Dit zijn voornamelijk kwetsbare gemeenschappen (met inbegrip van, maar niet beperkt tot, mensen die in armoede en sociale uitsluiting leven of dreigen te vervallen, personen met een handicap, ouderen en personen met reeds bestaande gezondheidsproblemen, zwangere vrouwen, ontheemden, sociaal gemarginaliseerde, blootgestelde werknemers en kinderen) of belangengroepen die deze kwetsbare gemeenschappen vertegenwoordigen die anders geen inspraak zouden hebben. De ongelijke blootstelling aan en kwetsbaarheid voor de klimaateffecten van verschillende regio’s en sociaal-economische groepen werkt reeds bestaande ongelijkheden en kwetsbaarheden in de hand. Daarom is het van essentieel belang te zorgen voor een rechtvaardige transitie die de ongelijke last van klimaatrisico’s vermindert en garant staat voor een gelijke verdeling van de aanpassingsvoordelen. |
| --- | --- |

—

Een andere groep belanghebbenden die bij klimaatadaptatie moet worden betrokken, zijn de mensen die een grotere kans hebben om de gevolgen van de klimaatverandering te ondervinden. Dit zijn voornamelijk kwetsbare gemeenschappen (met inbegrip van, maar niet beperkt tot, mensen die in armoede en sociale uitsluiting leven of dreigen te vervallen, personen met een handicap, ouderen en personen met reeds bestaande gezondheidsproblemen, zwangere vrouwen, ontheemden, sociaal gemarginaliseerde, blootgestelde werknemers en kinderen) of belangengroepen die deze kwetsbare gemeenschappen vertegenwoordigen die anders geen inspraak zouden hebben. De ongelijke blootstelling aan en kwetsbaarheid voor de klimaateffecten van verschillende regio’s en sociaal-economische groepen werkt reeds bestaande ongelijkheden en kwetsbaarheden in de hand. Daarom is het van essentieel belang te zorgen voor een rechtvaardige transitie die de ongelijke last van klimaatrisico’s vermindert en garant staat voor een gelijke verdeling van de aanpassingsvoordelen.

De conceptuele scheiding tussen deze twee groepen belanghebbenden is bedoeld om voldoende dekking te waarborgen vanuit de vereiste invalshoeken, maar de overlapping tussen beide moet worden erkend en op waarde geschat. Met andere woorden: ook mensen die bijzonder kwetsbaar zijn voor klimaatverandering kunnen verandering teweegbrengen, ook al zijn hun middelen in sommige opzichten beperkt. Ze kunnen zelfs over middelen beschikken, veelal informatie over hoe kwetsbaarheden voor klimaatverandering worden ervaren en de waarschijnlijke doeltreffendheid van maatregelen, die minder toegankelijk zijn voor mensen die niet in hun positie verkeren. Verder benadrukken genderverschillen in gedragingen en attitudes betreffende klimaatverandering (5) ook de noodzaak om mannen en vrouwen in gelijk mate te betrekken bij het besluitvormingsproces en de beleidsuitvoering. Kinderen worden doorgaans niet betrokken bij de openbare besluitvorming, maar hun recht op inspraak in alles wat hun dagelijks leven aangaat, is een stevig verankerd rechtsbeginsel. Aangezien elke generatie kinderen de door eerdere generaties veroorzaakte milieuschade zal erven, valt er veel voor te zeggen jongere leeftijdsgroepen (6) te betrekken bij beslissingen omtrent beleid inzake aanpassing aan de klimaatverandering.

Aanbevolen wordt dat de interdepartementale werkgroep vooraf overeenstemming bereikt over de inbreng van de belanghebbenden, met name in het geval van belanghebbenden die samenwerken met de nationale overheid bij de uitvoering van specifieke aanpassingsmaatregelen.

Stap 1.c:   Vrijmaken van middelen

| Voorbeeld 1: publiek-privaat partnerschap voor een nieuw overstromingsbestendig district in Bilbao, Spanje
  Het district “Zorrotzaurre” in Bilbao bevindt zich op een overstromingsgevoelig industrieel schiereiland. Gezien de toenemende extreme neerslag die in de toekomst voor Baskenland wordt voorspeld als gevolg van de klimaatverandering, en gezien de behoefte aan nieuwbouw voor de inwoners van Bilbao, wordt momenteel een grootschalig stadsvernieuwingsproject uitgevoerd om het district Zorrotzaurre te ontwikkelen tot een nieuwe overstromingsbestendige woonwijk. Bescherming tegen overstromingen omvat vijf belangrijke maatregelen: 1) opening van het Deusto-kanaal (omvorming van het schiereiland tot een eiland), 2) aanleg van een overstromingsbeschermingsmuur, 3) ophoging van het maaiveld met 1,5 meter voor nieuwe gebouwen, 4) installatie van retentiebassins voor overstortwater en 5) aanleg van groene openbare ruimten die ook hoogwater kunnen absorberen.
  Om dit stadsvernieuwingsproject te verwezenlijken, werd een publiek-privaat partnerschap tot stand gebracht voor de financiering en het beheer van het plan. De herontwikkelingskosten zullen worden gedragen door het publiek-private partnerschap, d.w.z. de eigenaren van de grond, al naar gelang hun eigendomsaandeel. |
| --- |

Voorbeeld 1: publiek-privaat partnerschap voor een nieuw overstromingsbestendig district in Bilbao, Spanje

Het district “Zorrotzaurre” in Bilbao bevindt zich op een overstromingsgevoelig industrieel schiereiland. Gezien de toenemende extreme neerslag die in de toekomst voor Baskenland wordt voorspeld als gevolg van de klimaatverandering, en gezien de behoefte aan nieuwbouw voor de inwoners van Bilbao, wordt momenteel een grootschalig stadsvernieuwingsproject uitgevoerd om het district Zorrotzaurre te ontwikkelen tot een nieuwe overstromingsbestendige woonwijk. Bescherming tegen overstromingen omvat vijf belangrijke maatregelen: 1) opening van het Deusto-kanaal (omvorming van het schiereiland tot een eiland), 2) aanleg van een overstromingsbeschermingsmuur, 3) ophoging van het maaiveld met 1,5 meter voor nieuwe gebouwen, 4) installatie van retentiebassins voor overstortwater en 5) aanleg van groene openbare ruimten die ook hoogwater kunnen absorberen.

Om dit stadsvernieuwingsproject te verwezenlijken, werd een publiek-privaat partnerschap tot stand gebracht voor de financiering en het beheer van het plan. De herontwikkelingskosten zullen worden gedragen door het publiek-private partnerschap, d.w.z. de eigenaren van de grond, al naar gelang hun eigendomsaandeel.

Image 2

De kosten van klimaatadaptatie nemen toe en zullen de komende decennia verder oplopen doordat aanpassingsmaatregelen dringender worden. De voor adaptatie vrijgemaakte financiering moet daarom navenant worden verhoogd. Daarnaast kan het nuttig zijn om de geraamde of reeds gemaakte kosten van niet-adaptatie (d.w.z. het financiële verlies en de schade in verband met klimaatverandering) in kaart te brengen, aangezien dit een herschikking van bestaande middelen voor adaptatie kan rechtvaardigen. Dit kan echter een uitdaging vormen voor lokale, regionale en nationale overheden door onzekerheid over het bedrag aan middelen dat nodig is gezien de vaak onvoorspelbare klimaatrisico’s en -effecten. Traditionele bronnen van publieke en private financiering moeten weliswaar in aanmerking worden genomen, maar voorgesteld wordt ook te zoeken naar innovatieve financieringsinstrumenten door middel van samenwerking met de particuliere sector (7). Twee goede praktijkvoorbeelden van innovatieve financieringsinstrumenten zijn:

| 1. | publiek-privaat partnerschap (PPP) voor klimaatadaptatiemaatregelen in Malmö; en |
| --- | --- |

1.

publiek-privaat partnerschap (PPP) voor klimaatadaptatiemaatregelen in Malmö; en

| 2. | PPP voor een nieuw overstromingsbestendig district in Bilbao, kort beschreven in het tekstkader bij voorbeeld 1 hierboven. |
| --- | --- |

2.

PPP voor een nieuw overstromingsbestendig district in Bilbao, kort beschreven in het tekstkader bij voorbeeld 1 hierboven.

Van een financieringskloof op het gebied van adaptatie is met name sprake op lagere bestuursniveaus, die belast zijn met de uitvoering van de meeste aanpassingsmaatregelen. Naast het feit dat financiële middelen moeilijk te verkrijgen zijn, kan dit voortkomen uit een gebrek aan interne capaciteit en deskundigheid. Gerichte bijstand aan zelfs de kleinste lokale en regionale overheden is vereist om voldoende capaciteit en deskundigheid voor zowel bestuur als uitvoering te waarborgen.

De EU financiert de aanpassing aan de klimaatverandering door middel van een breed scala aan instrumenten. Hierbij gaat het onder meer om:

| — | het LIFE-programma, het belangrijkste financieringsinstrument van de EU voor milieu- en klimaatactie; |
| --- | --- |

—

het LIFE-programma, het belangrijkste financieringsinstrument van de EU voor milieu- en klimaatactie;

| — | Horizon Europa, het belangrijkste EU-financieringsprogramma voor onderzoek en innovatie; |
| --- | --- |

—

Horizon Europa, het belangrijkste EU-financieringsprogramma voor onderzoek en innovatie;

| — | het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling, met name via Interreg-projecten; |
| --- | --- |

—

het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling, met name via Interreg-projecten;

| — | het Cohesiefonds, door middel van investeringen in milieu en trans-Europese vervoersnetwerken; |
| --- | --- |

—

het Cohesiefonds, door middel van investeringen in milieu en trans-Europese vervoersnetwerken;

| — | het Fonds voor een rechtvaardige transitie, om de negatieve gevolgen van de transitie voor de gebieden die het zwaarst worden getroffen door de overgang naar een klimaatneutrale en -bestendige samenleving, te verzachten. |
| --- | --- |

—

het Fonds voor een rechtvaardige transitie, om de negatieve gevolgen van de transitie voor de gebieden die het zwaarst worden getroffen door de overgang naar een klimaatneutrale en -bestendige samenleving, te verzachten.

En er zijn nog veel meer voorbeelden van EU-financieringsinstrumenten die van pas kunnen komen om adaptatie te financieren. Hoewel EU-financiering tot op zekere hoogte kan helpen om aanpassingsmaatregelen te financieren, zijn nationale en particuliere financiering van vitaal belang om de financieringskloof voor klimaatadaptatie te dichten.

Deze financieringsstromen moeten worden versneld, en begrotingen maar ook activiteiten moeten zowel vrouwen als mannen betrekken bij alle niveaus van het besluitvormingsproces.

Stap 1.d:   Voortdurend communiceren over de noodzaak van aanpassing en bewustmaking

Gemeenschappen in de hele EU hebben te maken met extreme en wisselvallige weerpatronen. De kloof op het gebied van klimaatcommunicatie tussen de wetenschapswereld en overheden enerzijds en gemeenschappen anderzijds kan leiden tot onjuiste maatregelen op het gebied van klimaatadaptatie of zelfs tot een volledig gebrek aan maatregelen. Meer systemische klimaatcommunicatie moet zorgen voor bewustmaking in een taal die eenvoudig te begrijpen is. Dit maakt de weg vrij voor gemeenschappen om actie te ondernemen en zich in te zetten voor klimaatadaptatiemaatregelen. Verschillende doelgroepen (d.w.z. de publieke sector, gemeenschappen) vereisen verschillende boodschappen in geschikte formaten om een oproep tot actie te doen.

—   De terminologie verduidelijken

Het ontwikkelen van een gemeenschappelijke taal die voor alle belanghebbenden toegankelijk is, is van essentieel belang om te communiceren over klimaatadaptatie en aldus tot een gemeenschappelijke visie te komen. De woordenlijst kan worden gebaseerd op overeengekomen internationale definities, zoals in het verklarende woordenlijst van het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering (UNFCCC) of de verklarende woordenlijst van het IPCC is gedaan, en kan tevens worden afgestemd op lokale kenmerken en contexten.

—   Communiceren over klimaatverandering en de noodzaak van aanpassing

Het delen van informatie over de mogelijke gevolgen van klimaatverandering en derhalve de noodzaak van aanpassing en mitigatie is een essentiële voorwaarde voor het ontwikkelen van veerkracht. Deze boodschappen moeten op gebruiksvriendelijke wijze zowel qua stijl als qua inhoud worden toegespitst op verschillende doelgroepen (bv. de particuliere sector of het bredere publiek), waarbij wordt ingegaan op hun rol in het aanpassingsbeleid, hun achtergrond (bv. stedelijke of landelijke omgeving, geslacht) en hun kwetsbaarheid en risicoblootstelling. Mogelijke belemmeringen voor de toegang tot informatie en opleiding moeten in aanmerking worden genomen. Het is daarnaast van cruciaal belang te communiceren over de voordelen van klimaatadaptatiemaatregelen om het maatschappelijk draagvlak te vergroten en gedragsveranderingen te bevorderen. Veel aanpassingsmaatregelen hebben ook aanzienlijke nevenvoordelen, zoals op de natuur gebaseerde aanpassingsmaatregelen die de biodiversiteit vergroten en verontreiniging verminderen, het scheppen van lokale en hoogwaardige werkgelegenheid of het terugdringen van broeikasgasemissies. Een belangrijk en vaak onderbelicht aspect betreft de voordelen van aanpassing voor gezondheid en welzijn: intensieve voorlichting over de toenemende risico’s voor de volksgezondheid maakt de noodzaak van maatregelen duidelijk en creëert een breder draagvlak.

Nationale, regionale en lokale bestuurders zouden bijvoorbeeld via workshops en werkbezoeken op feiten gebaseerde klimaatactie kunnen aanmoedigen. Gemeenschappen kunnen worden benaderd via openbare raadplegingen en de uitwisseling van informatie, maar ook op interactieve en informele wijze zoals tentoonstellingen, prijsvragen, onlinespelletjes enz. Ook maatschappelijke organisaties en ngo’s zijn belangrijke partners, die dankzij hun ervaring met klimaatadaptatie in de betreffende regio’s en gemeenschappen een brug slaan tussen belanghebbenden en klimaatcommunicatie en voorlichting verschaffen over de gevolgen van klimaatverandering en de noodzaak van klimaatadaptatie. Opdat deze communicatie de gemeenschappen daadwerkelijk bereikt, moet zij met passende middelen worden ondersteund, via financiering en capaciteitsopbouw.

Nationale of regionale webportalen of platforms die op maat gesneden informatie over klimaatverandering en klimaatadaptatie verzamelen, zijn een uitstekend kanaal voor de verspreiding van relevante informatie. Deze platforms moeten worden gekoppeld aan bestaande portalen over sectoraal beleid (bv. rampenrisicovermindering, water, gezondheid, biodiversiteit enz.) om klimaatmainstreaming te bevorderen. De EU-website Climate-ADAPT speelt een cruciale rol door burgers toegang te bieden tot gegevens en informatie over kwesties die verband houden met klimaatverandering en klimaatadaptatie. In de meeste Europese landen zijn daarnaast nationale webportalen over klimaatadaptatie ontwikkeld, die de gelegenheid bieden om lering te trekken uit voorbeelden van goede praktijken uit andere landen of regio’s. Deze praktijken kunnen als inspiratiebron dienen voor maatregelen op het gebied van klimaatadaptatie. Webportalen en platforms moeten echter worden aangevuld met andere communicatieactiviteiten om te voorkomen dat de digitale kloof tussen EU-lidstaten en regio’s groter wordt en om iedereen toegang tot informatie te bieden.

Zie voor meer informatie over het opzetten van het institutionele kader en het waarborgen van de betrokkenheid van belanghebbenden ook de Adaptation Support Tool (onderdeel De basis leggen voor klimaatadaptatie).

Stap 2:
     
  Uitvoeren van risico- en kwetsbaarheidsbeoordelingen in verband met klimaatverandering

| Stap 2 van de richtsnoeren heeft tot doel om:






  — | de kernelementen van de risico- en kwetsbaarheidsbeoordeling in verband met klimaatverandering vast te stellen; |
| --- | --- |

Stap 2 van de richtsnoeren heeft tot doel om:

—

de kernelementen van de risico- en kwetsbaarheidsbeoordeling in verband met klimaatverandering vast te stellen;

| — | de maatschappelijke gevolgen van klimaatverandering te beoordelen; |
| --- | --- |

—

de maatschappelijke gevolgen van klimaatverandering te beoordelen;

| — | grensoverschrijdende risico’s en mogelijke kettingreacties te beoordelen; |
| --- | --- |

—

grensoverschrijdende risico’s en mogelijke kettingreacties te beoordelen;

| — | de criteria voor “aanvaardbare” risico’s vast te stellen en prioriteit te geven aan vereiste aanpassingen. |
| --- | --- |

—

de criteria voor “aanvaardbare” risico’s vast te stellen en prioriteit te geven aan vereiste aanpassingen.

Nadat de basis is gelegd voor de ondersteuning van een klimaatadaptatieplan of -strategie, is de tweede stap om de gevolgen van klimaatverandering en de kwetsbaarheden te beoordelen. Het doel van deze beoordeling is om vast te stellen wat de potentiële gevolgen van de klimaatverandering in een bepaald gebied zullen zijn, welke risico’s gepaard gaan met deze gevolgen in een bepaald gebied of een bepaalde sector, en welke risico’s een dringendere respons vereisen.

Om ervoor te zorgen dat de strategieën of plannen voor aanpassing aan de klimaatverandering doeltreffend zijn, wordt het als goede praktijk beschouwd om de beoordeling regelmatig bij te werken — ten minste gelijktijdig met elke actualisering van de strategie/het plan. De voordelen hiervan zijn onder meer:

| — | het volgen van relevante veranderingen in bestaande risico’s en kwetsbaarheden, met inbegrip van fysieke risico’s van infrastructuur en sociaal-economische en gezondheidseffecten op gemeenschappen; |
| --- | --- |

—

het volgen van relevante veranderingen in bestaande risico’s en kwetsbaarheden, met inbegrip van fysieke risico’s van infrastructuur en sociaal-economische en gezondheidseffecten op gemeenschappen;

| — | het in kaart brengen van nieuwe, opkomende risico’s en kwetsbaarheden die in de toekomst grote economische, sociale en/of milieueffecten kunnen hebben; |
| --- | --- |

—

het in kaart brengen van nieuwe, opkomende risico’s en kwetsbaarheden die in de toekomst grote economische, sociale en/of milieueffecten kunnen hebben;

| — | het in kaart brengen van nieuwe kansen als gevolg van de klimaatverandering. |
| --- | --- |

—

het in kaart brengen van nieuwe kansen als gevolg van de klimaatverandering.

In het algemeen moet de beoordeling gebaseerd zijn op de meest recente klimaatwetenschap om bevolkingsgroepen, essentiële infrastructuur en sectoren die bijzonder kwetsbaar zijn voor klimaatverandering in kaart te brengen, de algemene strategische koers van het aanpassingsbeleid te bepalen en de besluitvorming voortdurend te onderbouwen.

Stap 2.a:   Ontwikkeling van een omvattende methode om het effect van de klimaatverandering te beoordelen

| Voorbeeld 2: aanpassing aan de gevolgen van hittegolven in een veranderend klimaat in Botkyrka, Zweden
  De afgelopen decennia zijn de hittegolven in Zweden toegenomen, wat leidt tot een verhoogd sterftecijfer. In 2010 heeft de gemeente Botkyrka langdurig te maken gehad met hoge temperaturen, wat heeft geleid tot problemen voor ouderen in bejaardentehuizen en verpleeghuizen. In de gemeente Botkyrka zijn, mede in het kader van een project in het kader van het programma Climatools, grote inspanningen geleverd om het gezondheidsrisico van hittegolven te verminderen. Het personeel in bejaardentehuizen en verpleeghuizen is voorgelicht over de risico’s van hittegolven en over wat te doen bij hittegolfwaarschuwingen. Indien nodig kan een beroep worden gedaan op extra personeel om te zorgen voor verdere ondersteuning bij het verlenen van passende zorg. Daarom was de gemeente tijdens de hittegolf van 2018 veel beter voorbereid en toegerust dan in voorgaande jaren. Botkyrka ondersteunt ook acties om het warmtecomfort binnenshuis te verbeteren en “koele plekken” te creëren in verschillende delen van de stad. |
| --- |

Voorbeeld 2: aanpassing aan de gevolgen van hittegolven in een veranderend klimaat in Botkyrka, Zweden

De afgelopen decennia zijn de hittegolven in Zweden toegenomen, wat leidt tot een verhoogd sterftecijfer. In 2010 heeft de gemeente Botkyrka langdurig te maken gehad met hoge temperaturen, wat heeft geleid tot problemen voor ouderen in bejaardentehuizen en verpleeghuizen. In de gemeente Botkyrka zijn, mede in het kader van een project in het kader van het programma Climatools, grote inspanningen geleverd om het gezondheidsrisico van hittegolven te verminderen. Het personeel in bejaardentehuizen en verpleeghuizen is voorgelicht over de risico’s van hittegolven en over wat te doen bij hittegolfwaarschuwingen. Indien nodig kan een beroep worden gedaan op extra personeel om te zorgen voor verdere ondersteuning bij het verlenen van passende zorg. Daarom was de gemeente tijdens de hittegolf van 2018 veel beter voorbereid en toegerust dan in voorgaande jaren. Botkyrka ondersteunt ook acties om het warmtecomfort binnenshuis te verbeteren en “koele plekken” te creëren in verschillende delen van de stad.

Image 3

De beoordelingsmethode vormt de basis voor een deugdelijke inschatting van risico’s en kwetsbaarheden. De methode zorgt er ook voor dat de beoordeling in de toekomst relatief snel kan worden uitgevoerd, zonder dat telkens een nieuwe methode hoeft te worden ontwikkeld. De volgende elementen van een solide methodologie worden aanbevolen voor een geloofwaardige beoordeling van klimaatrisico’s en -kwetsbaarheden:

| — | De beoordeling moet gebaseerd zijn op de meest recente wetenschappelijke kennis, om de nauwkeurigheid ervan te waarborgen en ervoor te zorgen dat deze relevant is voor de huidige voorspellingen over de toekomstige gevolgen van klimaatverandering. Informatie over trends in de huidige klimaatomstandigheden en de meest recente prognoses over toekomstige klimaatscenario’s, met inbegrip van zich langzaam voltrekkende en extreme gebeurtenissen, moet deel uitmaken van de beoordeling. Beschikbare informatie over de toekomstige dreigingen en kansen van uw land kan worden verzameld en geanalyseerd op basis van een breed scala aan verslagen en kwetsbaarheidsbeoordelingen die door de Intergouvernementele Werkgroep inzake klimaatverandering, het Europees Milieuagentschap, het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek of in het kader van het onderzoeksprogramma Horizon Europa 2020 worden uitgevoerd. |
| --- | --- |

—

De beoordeling moet gebaseerd zijn op de meest recente wetenschappelijke kennis, om de nauwkeurigheid ervan te waarborgen en ervoor te zorgen dat deze relevant is voor de huidige voorspellingen over de toekomstige gevolgen van klimaatverandering. Informatie over trends in de huidige klimaatomstandigheden en de meest recente prognoses over toekomstige klimaatscenario’s, met inbegrip van zich langzaam voltrekkende en extreme gebeurtenissen, moet deel uitmaken van de beoordeling. Beschikbare informatie over de toekomstige dreigingen en kansen van uw land kan worden verzameld en geanalyseerd op basis van een breed scala aan verslagen en kwetsbaarheidsbeoordelingen die door de Intergouvernementele Werkgroep inzake klimaatverandering, het Europees Milieuagentschap, het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek of in het kader van het onderzoeksprogramma Horizon Europa 2020 worden uitgevoerd.

| — | De beoordeling moet gebaseerd zijn op de resultaten van stresstests, met bijzondere aandacht voor infrastructuur en systemen die kritieke diensten leveren. Klimaatstresstests brengen potentiële risico’s in een sector of systeem in kaart (zoals volksgezondheid, waterveiligheid en -zekerheid of voedselveiligheid en -zekerheid) die samenhangen met klimaatgerelateerde gevaren, zoals overstromingen, warmte, droogte, stormen enz. De eerste stap van een stresstest is het in kaart brengen van de potentiële klimaatgerelateerde gevaren in een bepaald gebied. De tweede stap bestaat uit het onderzoeken van de algemene kwetsbaarheden van een bepaalde sector voor klimaatrisico’s, hetgeen kan worden aangevuld met een grondige kwetsbaarheidsbeoordeling. Ook andere stresstests en kwetsbaarheidsbeoordelingen voor een bredere reeks niet-klimaatgerelateerde rampenrisico’s moeten in overweging worden genomen (8). De resultaten van de stresstest kunnen worden gebruikt voor de strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering. Het gebruik van “risicodialogen” in Nederland is een voorbeeld van hoe de resultaten in de praktijk worden omgezet. Bijlage II bevat meer informatie over stresstests en risicodialogen. |
| --- | --- |

—

De beoordeling moet gebaseerd zijn op de resultaten van stresstests, met bijzondere aandacht voor infrastructuur en systemen die kritieke diensten leveren. Klimaatstresstests brengen potentiële risico’s in een sector of systeem in kaart (zoals volksgezondheid, waterveiligheid en -zekerheid of voedselveiligheid en -zekerheid) die samenhangen met klimaatgerelateerde gevaren, zoals overstromingen, warmte, droogte, stormen enz. De eerste stap van een stresstest is het in kaart brengen van de potentiële klimaatgerelateerde gevaren in een bepaald gebied. De tweede stap bestaat uit het onderzoeken van de algemene kwetsbaarheden van een bepaalde sector voor klimaatrisico’s, hetgeen kan worden aangevuld met een grondige kwetsbaarheidsbeoordeling. Ook andere stresstests en kwetsbaarheidsbeoordelingen voor een bredere reeks niet-klimaatgerelateerde rampenrisico’s moeten in overweging worden genomen (8). De resultaten van de stresstest kunnen worden gebruikt voor de strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering. Het gebruik van “risicodialogen” in Nederland is een voorbeeld van hoe de resultaten in de praktijk worden omgezet. Bijlage II bevat meer informatie over stresstests en risicodialogen.

| — | De beoordeling moet worden uitgevoerd op een basisniveau, dat bij elke nieuwe beoordeling moet worden geactualiseerd. Het basisniveau verwijst hier naar een referentiepunt dat verband houdt met de toestand van het klimaat en de locatiespecifieke kwetsbaarheid in een gebied. Zorgvuldig ontworpen referentiescenario’s zijn van essentieel belang om in een later stadium te meten wat met de uitvoering is bereikt en om het monitoring- en evaluatieproces te verbeteren. |
| --- | --- |

—

De beoordeling moet worden uitgevoerd op een basisniveau, dat bij elke nieuwe beoordeling moet worden geactualiseerd. Het basisniveau verwijst hier naar een referentiepunt dat verband houdt met de toestand van het klimaat en de locatiespecifieke kwetsbaarheid in een gebied. Zorgvuldig ontworpen referentiescenario’s zijn van essentieel belang om in een later stadium te meten wat met de uitvoering is bereikt en om het monitoring- en evaluatieproces te verbeteren.

| — | De beoordeling moet bij voorkeur kwantitatieve informatie bevatten over de gevolgen van klimaatverandering (fysieke schade, gezondheidseffecten, economische en budgettaire gevolgen). |
| --- | --- |

—

De beoordeling moet bij voorkeur kwantitatieve informatie bevatten over de gevolgen van klimaatverandering (fysieke schade, gezondheidseffecten, economische en budgettaire gevolgen).

| — | De beoordeling moet een duidelijk tijdschema omvatten voor de uitvoering van de beoordeling zelf, en een tijdschema voor in de toekomst te verwachten klimaatrisico’s. Het ligt namelijk voor de hand dat de gevolgen op korte termijn (2030), op middellange termijn (2050) en op lange termijn (2100) van elkaar zullen verschillen. |
| --- | --- |

—

De beoordeling moet een duidelijk tijdschema omvatten voor de uitvoering van de beoordeling zelf, en een tijdschema voor in de toekomst te verwachten klimaatrisico’s. Het ligt namelijk voor de hand dat de gevolgen op korte termijn (2030), op middellange termijn (2050) en op lange termijn (2100) van elkaar zullen verschillen.

| — | De beoordeling moet kennishiaten en onzekerheden aan de orde stellen, wat een bijzondere uitdaging is bij klimaatveranderingsrisico’s en adaptatie. Bij de methodologie voor stresstests en de opzet van aanpassingsstrategieën moet meer in het algemeen rekening worden gehouden met de omvang van de kenniskloof. Door kennishiaten expliciet te maken en aan te pakken in de klimaatadaptatiestrategie kan ook de uitwisseling van goede praktijken, onderzoek en sociaal leren worden gestimuleerd om kennis te vermeerderen. Bovendien is het, om onzekerheden tegen te gaan, van essentieel belang om een beoordelings- en aanpassingsbeleid te ontwikkelen dat niet uitgaat van één toekomst, maar van verschillende toekomstscenario’s, zoals eerder besproken. |
| --- | --- |

—

De beoordeling moet kennishiaten en onzekerheden aan de orde stellen, wat een bijzondere uitdaging is bij klimaatveranderingsrisico’s en adaptatie. Bij de methodologie voor stresstests en de opzet van aanpassingsstrategieën moet meer in het algemeen rekening worden gehouden met de omvang van de kenniskloof. Door kennishiaten expliciet te maken en aan te pakken in de klimaatadaptatiestrategie kan ook de uitwisseling van goede praktijken, onderzoek en sociaal leren worden gestimuleerd om kennis te vermeerderen. Bovendien is het, om onzekerheden tegen te gaan, van essentieel belang om een beoordelings- en aanpassingsbeleid te ontwikkelen dat niet uitgaat van één toekomst, maar van verschillende toekomstscenario’s, zoals eerder besproken.

Stap 2.b.   De maatschappelijke gevolgen van de klimaatverandering in aanmerking nemen

Niet-klimaatgerelateerde factoren kunnen een aanzienlijk verschil maken als het gaat om de kwetsbaarheid voor klimaateffecten. Bepaalde sociale groepen en geografische gebieden worden onevenredig zwaar getroffen door de klimaatverandering als gevolg van ongelijke blootstelling aan of bestaande kwetsbaarheden met betrekking tot de gevolgen van klimaatverandering. Zo zijn zwangere vrouwen, kinderen, ouderen en mensen met een handicap biologisch kwetsbaarder voor talloze klimaateffecten. Sociale risicofactoren zijn al net zo belangrijk. Zo kan financiële welvaart zich vertalen in meer middelen om zich aan te passen, waarbij moet worden opgemerkt dat het aantal vrouwen dat in armoede leeft in de EU nog altijd hoger is dan het aantal mannen dat in armoede leeft en er een sterke correlatie is tussen armoede onder vrouwen en kinderarmoede. De klimaatverandering kan daarom bestaande ongelijkheden verergeren en nieuwe ongelijkheden creëren. Volgens het IPCC Synthesis Report 2023, Summary for policymakers (IPCC-synthese, samenvatting voor beleidsmakers) uit 2023 “wordt kwetsbaarheid in de hand gewerkt door ongelijkheid en marginalisering in verband met onder meer geslacht, etniciteit, lage inkomens, informele nederzettingen, handicap, leeftijd en historische en voortdurende patronen van ongelijkheid zoals kolonialisme, met name voor veel inheemse volken en lokale gemeenschappen”.

Derhalve wordt aanbevolen niet alleen de fysieke effecten van klimaatverandering op te nemen in de beoordeling, maar ook sociale factoren, rekening houdend met niet alleen “objectieve” gevolgen van klimaatverandering voor verschillende maatschappelijke groepen en geografische gebieden, maar ook genderverschillen ten aanzien van risicoperceptie. Op die manier krijgt “rechtvaardige veerkracht”, een concept dat cruciaal is voor het vermogen van kwetsbare gemeenschappen om zich aan te passen aan en profijt te trekken van aanpassingsmaatregelen, een prominentere plaats in de beoordelings- en aanpassingsstrategie. Het belang van rechtvaardige veerkracht wordt verder uitgewerkt in bijlage II, en het tekstvak hierboven bevat een praktijkvoorbeeld.

Een bijzonder belangrijk maatschappelijk aspect is de impact op de wereld van het werk. Daarom moeten in de beoordelingen de verwachte veranderingen in werkwijzen van beroepsbeoefenaren worden vermeld, met inbegrip van normen inzake veiligheid en gezondheid op het werk die zijn opgesteld in het licht van de veranderingen in de fysieke omgeving, veranderingen in het arbeidsaanbod per sector, om- en bijscholing van werknemers met het oog op een rechtvaardige en eerlijke veerkracht, en het scheppen van banen, onder meer in de bouwnijverheid, die rechtstreeks tot de aanpassing bijdragen. Bij alle bovengenoemde ontwikkelingen moet de inbreng van sociale partners gewaarborgd zijn.

Stap 2.c.   Grensoverschrijdende risico’s en mogelijke kettingreacties beoordelen

Het klimaatrisico is een gedeelde realiteit, aangezien een klimaatgerelateerd gevaar niet noodzakelijkerwijs beperkt is tot het grondgebied van één enkele EU-lidstaat, maar grensoverschrijdend kan zijn, en dus de grensregio’s van twee of meer aan elkaar grenzende EU-lidstaten kan treffen. Zelfs wanneer een klimaatgerelateerd gevaar zich alleen op het grondgebied van één EU-lidstaat voordoet, kan dit een aaneenschakeling van gevolgen teweegbrengen die nationale grenzen overschrijden en van invloed zijn op de levens en bestaansmiddelen van mensen in een andere lidstaat. Gezien de territoriale, economische, ecologische en sociale afhankelijkheden tussen landen wordt daarom aanbevolen om bij de beoordeling rekening te houden met grensoverschrijdende risico’s en mogelijke kettingreacties. Net zoals klimaatrisico’s een gedeelde verantwoordelijkheid zijn, moet ook aanpassing een gedeelde verantwoordelijkheid zijn. In Europese regio’s, zoals de Alpen, de Karpaten, Noordwest-Europa, Zuidoost-Europa, de Oostzee en de landen van het Donaubekken, vinden al grensoverschrijdende activiteiten plaats om de klimaatverandering aan te pakken en gezamenlijk te reageren op de aanpassing aan de klimaatverandering; al deze activiteiten worden met EU-financiering ondersteund.

Aanpassing kan eigen grensoverschrijdende effecten teweegbrengen, de veerkracht van sommige regio’s versterken ten koste van andere regio’s en kwetsbaarheid verleggen in plaats van deze te verminderen. Het opbouwen van rechtvaardige veerkracht gebeurt dus niet alleen op nationaal niveau, maar ook op regionaal, grensoverschrijdend en internationaal niveau. Aandachtspunten wanneer sprake is van een groter aantal landen dan directe buurlanden zijn handel, klimaatmigratie, instabiliteit enz. Risicobeoordelingen op basis van deze aspecten kunnen de kennisbasis verschaffen voor de totstandbrenging van concrete aanpassingsmaatregelen die gericht zijn op het opbouwen van veerkracht binnen of buiten de nationale grenzen. Risicobeoordelingen van een breder scala aan rampenrisico’s moeten in dit verband ook worden beschouwd als aanvullende beoordelingen van grensoverschrijdende risico’s en mogelijke kettingreacties.

Stap 2.d.   Voor de aanpassingsstrategie vastgestelde effecten en kwetsbaarheden beoordelen en prioriteren

Al naar gelang de resultaten van de risicobeoordeling inzake klimaatverandering, met de vastgestelde effecten en kwetsbaarheden, kan prioriteit worden gegeven aan belangrijke gevaren/sectoren (9). Dit deel van de beoordeling moet: de nadruk leggen op de belangrijkste gevaren en risico’s in bepaalde sectoren of gebieden, of op de belangrijkste sectoren of gebieden die op korte termijn (2030), op middellange termijn (2050) of op lange termijn (2100) door klimaatverandering worden getroffen. Het wordt als een goede praktijk beschouwd om zich te concentreren op de volgende gebieden of sectoren:

| — | sectoren en/of gebieden die bijzonder kwetsbaar zijn voor klimaatverandering; |
| --- | --- |

—

sectoren en/of gebieden die bijzonder kwetsbaar zijn voor klimaatverandering;

| — | sectoren en/of gebieden waarvan de activiteiten van cruciaal belang zijn voor de veerkracht van andere sectoren; |
| --- | --- |

—

sectoren en/of gebieden waarvan de activiteiten van cruciaal belang zijn voor de veerkracht van andere sectoren;

| — | sectoren en/of gebieden die van aanzienlijk belang zijn voor de nationale economie of de volksgezondheid, ook al vormt klimaatverandering ten tijde van de beoordeling geen wezenlijke bedreiging. |
| --- | --- |

—

sectoren en/of gebieden die van aanzienlijk belang zijn voor de nationale economie of de volksgezondheid, ook al vormt klimaatverandering ten tijde van de beoordeling geen wezenlijke bedreiging.

De criteria voor welke risico’s als “aanvaardbaar” worden beschouwd en welke niet, zijn sterk afhankelijk van de context, maar een voorbeeld van een goede praktijk is de Nederlandse aanpak bij zogenoemde risicodialogen, die in bijlage II wordt besproken.

Over het algemeen zijn de belangrijkste punten van zorg die een prioritaire respons vereisen echter effecten en risico’s die:

| — | zich nu voordoen of naar verwachting zullen toenemen vanwege klimaatverandering, sociaal-economische ontwikkelingen of andere niet-klimaatgerelateerde factoren; |
| --- | --- |

—

zich nu voordoen of naar verwachting zullen toenemen vanwege klimaatverandering, sociaal-economische ontwikkelingen of andere niet-klimaatgerelateerde factoren;

| — | naar verwachting van invloed zullen zijn op kritieke infrastructuur of systemen met een lange levensduur. Klimaatrisico’s voor kritieke infrastructuur of systemen kunnen nader worden geanalyseerd aan de hand van stresstests, die in bijlage II worden besproken; |
| --- | --- |

—

naar verwachting van invloed zullen zijn op kritieke infrastructuur of systemen met een lange levensduur. Klimaatrisico’s voor kritieke infrastructuur of systemen kunnen nader worden geanalyseerd aan de hand van stresstests, die in bijlage II worden besproken;

| — | naar verwachting een onomkeerbaar effect hebben op systemen. |
| --- | --- |

—

naar verwachting een onomkeerbaar effect hebben op systemen.

| Voorbeeld van SMART-doelstelling 1: voorkomen en beperken van de gevolgen van droogte in de landbouw







  — | De doelstelling is gericht op een specifiek gebied: landbouw of landbouwgrond. |
| --- | --- |

Voorbeeld van SMART-doelstelling 1: voorkomen en beperken van de gevolgen van droogte in de landbouw

—

De doelstelling is gericht op een specifiek gebied: landbouw of landbouwgrond.

| — | Ze is meetbaar in termen van processen en resultaten. De in de volgende punten genoemde indicatoren laten zien hoe beleidsprocessen en -resultaten zoal kunnen worden gemeten, waarbij alternatieve benaderingen en indicatoren mogelijk zijn.






  — | Procesindicatoren beschrijven administratieve, economische, technologische of ecosysteemgerichte maatregelen die zijn genomen. Bijvoorbeeld het percentage landbouwgrond bij steun in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid1, de omvang van de financiële steun voor de uitvoering van technische maatregelen ter vermindering van bodemverdamping of ter verbetering van het doeltreffende gebruik van irrigatiewater enz. |
| --- | --- | --- |

—

Ze is meetbaar in termen van processen en resultaten. De in de volgende punten genoemde indicatoren laten zien hoe beleidsprocessen en -resultaten zoal kunnen worden gemeten, waarbij alternatieve benaderingen en indicatoren mogelijk zijn.

—

Procesindicatoren beschrijven administratieve, economische, technologische of ecosysteemgerichte maatregelen die zijn genomen. Bijvoorbeeld het percentage landbouwgrond bij steun in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid1, de omvang van de financiële steun voor de uitvoering van technische maatregelen ter vermindering van bodemverdamping of ter verbetering van het doeltreffende gebruik van irrigatiewater enz.

| — | Resultaatindicatoren voor het meten van de droogte in de landbouw zijn vaak samengestelde indicatoren, meestal gebaseerd op indicatoren van neerslag, evapotranspiratie en bodemvochtigheid. Een voorbeeld van een samengestelde indicator is de door de Europese waarnemingspost voor droogte ontwikkelde gecombineerde droogte-indicator, die wordt gebruikt voor het opsporen en monitoren van gebieden die getroffen zijn of dreigen te worden door landbouwdroogte. Een alternatieve aanpak kan zijn om te kijken naar de totale landbouwoppervlakte waar de natuurlijke infrastructuur de gevolgen van de klimaatverandering inmiddels beter weet te beperken. |
| --- | --- |

—

Resultaatindicatoren voor het meten van de droogte in de landbouw zijn vaak samengestelde indicatoren, meestal gebaseerd op indicatoren van neerslag, evapotranspiratie en bodemvochtigheid. Een voorbeeld van een samengestelde indicator is de door de Europese waarnemingspost voor droogte ontwikkelde gecombineerde droogte-indicator, die wordt gebruikt voor het opsporen en monitoren van gebieden die getroffen zijn of dreigen te worden door landbouwdroogte. Een alternatieve aanpak kan zijn om te kijken naar de totale landbouwoppervlakte waar de natuurlijke infrastructuur de gevolgen van de klimaatverandering inmiddels beter weet te beperken.

| — | De doelstelling is haalbaar gezien de beschikbare beheerspraktijken en technische maatregelen. |
| --- | --- |

—

De doelstelling is haalbaar gezien de beschikbare beheerspraktijken en technische maatregelen.

| — | Ze is relevant voor het uiteindelijke doel van het opbouwen van veerkracht. |
| --- | --- |

—

Ze is relevant voor het uiteindelijke doel van het opbouwen van veerkracht.

| — | Ze kan tijdgebonden zijn, ten minste wat de tijdshorizon van de strategie of het actieplan betreft. Daarnaast wordt aanbevolen kwantitatieve doelstellingen vast te stellen om de gevolgen van landbouwdroogte voor de komende vijf tot tien jaar te voorkomen en te verminderen. De evaluatie moet om de twee jaar worden uitgevoerd om gegevens te verzamelen voor tweejaarlijkse voortgangsverslagen over adaptatie, overeenkomstig Verordening (EU) 2018/1999. |
| --- | --- |

—

Ze kan tijdgebonden zijn, ten minste wat de tijdshorizon van de strategie of het actieplan betreft. Daarnaast wordt aanbevolen kwantitatieve doelstellingen vast te stellen om de gevolgen van landbouwdroogte voor de komende vijf tot tien jaar te voorkomen en te verminderen. De evaluatie moet om de twee jaar worden uitgevoerd om gegevens te verzamelen voor tweejaarlijkse voortgangsverslagen over adaptatie, overeenkomstig Verordening (EU) 2018/1999.

| 1 | In het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid 2023-2027 zullen de normen voor goede landbouw- en milieucondities (GLMC’s) naar verwachting bijna 90 % van de landbouwgrond in de EU bestrijken (Gemeenschappelijk landbouwbeleid 2023-2027 — 28 strategische GLB-plannen in een oogopslag, (Engelstalig), link geraadpleegd op 10.2.2023). |
| --- | --- |

1

Bovendien moet goed worden gekeken naar specifieke gebieden of sectoren die door meer dan één risico worden getroffen, aangezien deze meer aanpassing vereisen.

De resultaten van de beoordeling moeten zodanig worden gepresenteerd dat ze als strategische input voor de langetermijnvisie, strategische doelstellingen op de middellange termijn en specifieke kortetermijndoelstellingen kunnen dienen. Indien mogelijk moeten deze doelstellingen specifiek, meetbaar, haalbaar, relevant en tijdgebonden (SMART) worden opgesteld. Of de doelstelling SMART moet worden opgesteld, hangt altijd af van de context en in sommige gevallen kan het zijn dat niet aan alle criteria kan worden voldaan. De meetbaarheid van de doelstelling hangt bijvoorbeeld af van de vraag of er een geschikte methodologie voorhanden is, en van de beschikbaarheid van de gegevens. In de onderstaande tekstvakken zijn enkele voorbeelden van SMART-doelstellingen opgenomen.

| Voorbeeld van SMART-doelstelling 2: vermindering van risico’s in verband met hoge temperaturen in het stedelijke landschap







  — | De doelstelling is gericht op een specifiek gebied: stedelijk landschap. |
| --- | --- |

Voorbeeld van SMART-doelstelling 2: vermindering van risico’s in verband met hoge temperaturen in het stedelijke landschap

—

De doelstelling is gericht op een specifiek gebied: stedelijk landschap.

| — | Ze is meetbaar in termen van processen en resultaten. De in de volgende punten genoemde indicatoren laten zien hoe beleidsprocessen en -resultaten zoal kunnen worden gemeten, waarbij alternatieve benaderingen en indicatoren mogelijk zijn.






  — | Procesindicatoren beschrijven administratieve, economische, technologische of ecosysteemgerichte maatregelen die zijn genomen. Bijvoorbeeld specifieke aanpassingen van de regelgeving inzake ruimtelijke ordening, omvang van de financiële steun voor vergroening van stedelijke gebieden enz. |
| --- | --- | --- |

—

Ze is meetbaar in termen van processen en resultaten. De in de volgende punten genoemde indicatoren laten zien hoe beleidsprocessen en -resultaten zoal kunnen worden gemeten, waarbij alternatieve benaderingen en indicatoren mogelijk zijn.

—

Procesindicatoren beschrijven administratieve, economische, technologische of ecosysteemgerichte maatregelen die zijn genomen. Bijvoorbeeld specifieke aanpassingen van de regelgeving inzake ruimtelijke ordening, omvang van de financiële steun voor vergroening van stedelijke gebieden enz.

| — | Resultaatindicatoren kunnen het volgende meten:






  — | Totale blootstelling van stedelijke gebieden aan hoge temperaturen. Bijvoorbeeld de afwijking van de maandelijkse gemiddelde temperatuur ten opzichte van de maandelijkse normale waarde op lange termijn, het aantal tropische nachten (wanneer de temperatuur niet daalt tot onder 20 °C), het aantal dagen met hittegolven enz., hetgeen nuttige informatie oplevert die kan worden afgezet tegen de gegevens van niet-stedelijke gebieden. |
| --- | --- | --- |

—

Resultaatindicatoren kunnen het volgende meten:

—

Totale blootstelling van stedelijke gebieden aan hoge temperaturen. Bijvoorbeeld de afwijking van de maandelijkse gemiddelde temperatuur ten opzichte van de maandelijkse normale waarde op lange termijn, het aantal tropische nachten (wanneer de temperatuur niet daalt tot onder 20 °C), het aantal dagen met hittegolven enz., hetgeen nuttige informatie oplevert die kan worden afgezet tegen de gegevens van niet-stedelijke gebieden.

| — | Aanpassingsvermogen van stedelijke gebieden aan hoge temperaturen. Bijvoorbeeld het percentage groene gebieden in het stedelijke landschap, de gemiddelde afstand tot de dichtstbijzijnde groene zone1, het percentage actief of passief gekoelde gebouwen, het percentage gebouwen met ingebouwde warmte-isolatie enz. |
| --- | --- |

—

Aanpassingsvermogen van stedelijke gebieden aan hoge temperaturen. Bijvoorbeeld het percentage groene gebieden in het stedelijke landschap, de gemiddelde afstand tot de dichtstbijzijnde groene zone1, het percentage actief of passief gekoelde gebouwen, het percentage gebouwen met ingebouwde warmte-isolatie enz.

| — | Gevoeligheid van stedelijke gebieden voor hoge temperaturen. Bijvoorbeeld het percentage stedelijke gebieden dat wordt aangemerkt als zeer gevoelig voor oververhitting enz. Met betrekking tot landgebruik zijn aardobservatiediensten zoals Copernicus of Landsat nuttige gegevensbronnen gebleken. |
| --- | --- |

—

Gevoeligheid van stedelijke gebieden voor hoge temperaturen. Bijvoorbeeld het percentage stedelijke gebieden dat wordt aangemerkt als zeer gevoelig voor oververhitting enz. Met betrekking tot landgebruik zijn aardobservatiediensten zoals Copernicus of Landsat nuttige gegevensbronnen gebleken.

Een belangrijke categorie indicatoren voor het meten van aan hoge temperaturen gerelateerde risico’s, niet alleen in het stedelijke landschap, zijn gezondheidsindicatoren. Bijvoorbeeld de kwetsbaarheid voor blootstelling aan hitte of de blootstelling van kwetsbare bevolkingsgroepen aan hittegolven, beide opgenomen in het verslag uit 2022 van de Lancet Countdown over gezondheid en klimaatverandering in Europa. Andere voor Europa relevante klimaatindicatoren zijn beschikbaar bij de Europese waarnemingspost voor klimaat en gezondheid.

| — | De doelstelling is haalbaar gezien de beschikbare aanpassingsopties. |
| --- | --- |

—

De doelstelling is haalbaar gezien de beschikbare aanpassingsopties.

| — | Ze is relevant voor het uiteindelijke doel van het opbouwen van veerkracht. |
| --- | --- |

—

Ze is relevant voor het uiteindelijke doel van het opbouwen van veerkracht.

| — | Ze kan tijdgebonden zijn, ten minste wat betreft de tijdshorizon van de strategie of het actieplan. Daarnaast wordt aanbevolen kwantitatieve doelstellingen vast te stellen om aan hoge temperaturen gerelateerde risico’s in het stedelijke landschap voor de komende vijf tot tien jaar te voorkomen en te verminderen. De evaluatie moet om de twee jaar worden uitgevoerd om gegevens te verzamelen voor tweejaarlijkse voortgangsverslagen over adaptatie, overeenkomstig Verordening (EU) 2018/1999. |
| --- | --- |

—

Ze kan tijdgebonden zijn, ten minste wat betreft de tijdshorizon van de strategie of het actieplan. Daarnaast wordt aanbevolen kwantitatieve doelstellingen vast te stellen om aan hoge temperaturen gerelateerde risico’s in het stedelijke landschap voor de komende vijf tot tien jaar te voorkomen en te verminderen. De evaluatie moet om de twee jaar worden uitgevoerd om gegevens te verzamelen voor tweejaarlijkse voortgangsverslagen over adaptatie, overeenkomstig Verordening (EU) 2018/1999.

| 1 | De Urban Alliance van de IUCN hanteert bijvoorbeeld de 3-30-300-regel: dat iedereen vanuit zijn of haar huis ten minste drie bomen (van behoorlijke grootte) moet kunnen zien, dat elke wijk minimaal 30 % boomkroonbedekking moet hebben, en dat de afstand tot de dichtstbijzijnde groene ruimte (van ten minste 1 hectare) maximaal 300 meter moet bedragen. (Bevordering van gezondheid en welzijn via stedelijke bossen — Invoering van de 3-30-300-regel (Engelstalig), link geraadpleegd op 10.2.2023). |
| --- | --- |

1

| Voorbeeld van SMART-doelstelling 3: betere bescherming van kritieke diensten en kritieke infrastructuur







  — | De doelstelling is gericht op een specifiek gebied: kritieke diensten en kritieke infrastructuur, d.w.z. energie- en watervoorziening, vervoer enz. |
| --- | --- |

Voorbeeld van SMART-doelstelling 3: betere bescherming van kritieke diensten en kritieke infrastructuur

—

De doelstelling is gericht op een specifiek gebied: kritieke diensten en kritieke infrastructuur, d.w.z. energie- en watervoorziening, vervoer enz.

| — | Ze is meetbaar in termen van processen en resultaten. De in de volgende punten genoemde indicatoren laten zien hoe beleidsprocessen en -resultaten zoal kunnen worden gemeten, waarbij alternatieve benaderingen en indicatoren mogelijk zijn.






  — | Procesindicatoren beschrijven welke administratieve, economische, technologische of ecosysteemgerichte maatregelen zijn genomen. Bijvoorbeeld in de energiesector, diversificatie van toeleveringsketens om meerdere soorten verstoringen aan te pakken, verplaatsing van de meest kwetsbare faciliteiten enz. |
| --- | --- | --- |

—

Ze is meetbaar in termen van processen en resultaten. De in de volgende punten genoemde indicatoren laten zien hoe beleidsprocessen en -resultaten zoal kunnen worden gemeten, waarbij alternatieve benaderingen en indicatoren mogelijk zijn.

—

Procesindicatoren beschrijven welke administratieve, economische, technologische of ecosysteemgerichte maatregelen zijn genomen. Bijvoorbeeld in de energiesector, diversificatie van toeleveringsketens om meerdere soorten verstoringen aan te pakken, verplaatsing van de meest kwetsbare faciliteiten enz.

| — | Resultaatindicatoren, bijvoorbeeld in de vervoerssector, kunnen het volgende meten:






  — | Blootstelling, waaronder het percentage van alle ongevallen ten gevolge van weersomstandigheden, het percentage van alle uitgaven voor wegonderhoud voor herstel van door het weer veroorzaakte schade aan de infrastructuur, het percentage van het Europese wegennet in Q20-overstromingsgebieden1 enz. |
| --- | --- | --- |

—

Resultaatindicatoren, bijvoorbeeld in de vervoerssector, kunnen het volgende meten:

—

Blootstelling, waaronder het percentage van alle ongevallen ten gevolge van weersomstandigheden, het percentage van alle uitgaven voor wegonderhoud voor herstel van door het weer veroorzaakte schade aan de infrastructuur, het percentage van het Europese wegennet in Q20-overstromingsgebieden1 enz.

| — | Aanpassingsvermogen, waaronder de omvang van de infrastructuur waarvoor monitoring- en waarschuwingssystemen gelden, het percentage voertuigen van het openbaar stadsvervoer dat is uitgerust met airconditioning in het passagierscompartiment enz. |
| --- | --- |

—

Aanpassingsvermogen, waaronder de omvang van de infrastructuur waarvoor monitoring- en waarschuwingssystemen gelden, het percentage voertuigen van het openbaar stadsvervoer dat is uitgerust met airconditioning in het passagierscompartiment enz.

| — | Gevoeligheid, waaronder de omvang van de infrastructuur waarop de technische richtsnoeren 2021-2027 inzake de klimaatbestendigheid van infrastructuur van toepassing zijn, het percentage van de binnenvaart in de totale vervoersprestaties enz. |
| --- | --- |

—

Gevoeligheid, waaronder de omvang van de infrastructuur waarop de technische richtsnoeren 2021-2027 inzake de klimaatbestendigheid van infrastructuur van toepassing zijn, het percentage van de binnenvaart in de totale vervoersprestaties enz.

| — | De doelstelling is haalbaar gezien de beschikbare aanpassingsopties. |
| --- | --- |

—

De doelstelling is haalbaar gezien de beschikbare aanpassingsopties.

| — | Ze is relevant voor het uiteindelijke doel van het opbouwen van veerkracht. |
| --- | --- |

—

Ze is relevant voor het uiteindelijke doel van het opbouwen van veerkracht.

| — | Ze kan tijdgebonden zijn, ten minste wat betreft de tijdshorizon van de strategie of het actieplan. Daarnaast wordt aanbevolen kwantitatieve doelstellingen vast te stellen om de bescherming van kritieke infrastructuur voor de komende vijf tot tien jaar te versterken. De evaluatie moet om de twee jaar worden uitgevoerd om gegevens te verzamelen voor tweejaarlijkse voortgangsverslagen over adaptatie, overeenkomstig Verordening (EU) 2018/1999. |
| --- | --- |

—

Ze kan tijdgebonden zijn, ten minste wat betreft de tijdshorizon van de strategie of het actieplan. Daarnaast wordt aanbevolen kwantitatieve doelstellingen vast te stellen om de bescherming van kritieke infrastructuur voor de komende vijf tot tien jaar te versterken. De evaluatie moet om de twee jaar worden uitgevoerd om gegevens te verzamelen voor tweejaarlijkse voortgangsverslagen over adaptatie, overeenkomstig Verordening (EU) 2018/1999.

| 1 | Overstromingen met een terugkeerperiode van twintig jaar. |
| --- | --- |

1

Het uitvoeren van risico- en kwetsbaarheidsbeoordelingen op het gebied van klimaatverandering maakt integraal deel uit van elke strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering. Naast het vaststellen van een gemeenschappelijke methode voor onder meer onzekerheden en tijdschema’s, is het van essentieel belang om rekening te houden met de maatschappelijke gevolgen van klimaatverandering door een rechtvaardige veerkracht te stimuleren en om te kijken naar het grensoverschrijdende en doorsijpelende karakter van de risico’s van klimaatverandering. Alleen op die manier kunnen effecten en kwetsbaarheden naar behoren worden beoordeeld en geprioriteerd om te komen tot een omvattende klimaatadaptatiestrategie.

Zie voor meer informatie over het uitvoeren van de beoordeling van risico’s en kwetsbaarheden op het gebied van klimaatverandering ook de Adaptation Support Tool (onderdeel Beoordelen van risico’s en kwetsbaarheden op het gebied van klimaatverandering).

Stap 3:
     
  Aanpassingsopties in kaart brengen en prioriteren

| Stap 3 van de richtsnoeren heeft tot doel om:






  — | aanpassingsopties in kaart te brengen; |
| --- | --- |

Stap 3 van de richtsnoeren heeft tot doel om:

—

aanpassingsopties in kaart te brengen;

| — | aanpassingsopties te beoordelen en te prioriteren; |
| --- | --- |

—

aanpassingsopties te beoordelen en te prioriteren;

| — | aanpassingen met ongewenste effecten te voorkomen; |
| --- | --- |

—

aanpassingen met ongewenste effecten te voorkomen;

| — | om te gaan met onzekerheid over de gevolgen van klimaatverandering. |
| --- | --- |

—

om te gaan met onzekerheid over de gevolgen van klimaatverandering.

De volgende stap in de ontwikkeling van een aanpassingsstrategie en/of -plan is het in kaart brengen van mogelijke aanpassingsopties, het verzamelen van relevante informatie voor deze opties en het prioriteren ervan op basis van de grootste winst of het voorkomen van het grootste verlies.

Stap 3.a   Aanpassingsopties in kaart brengen en een portfolio van opties samenstellen

Om de eerder vastgestelde problemen in verband met klimaatgerelateerde negatieve effecten aan te pakken, kunnen relevante aanpassingsopties in kaart worden gebracht en in een portfolio worden gebundeld. Aanpassingsopties kunnen afkomstig zijn uit verschillende bronnen zoals literatuuronderzoek (bv. Climate-ADAPT-platform, projectresultaten, bestaand beleid), overleg met wetenschappelijke deskundigen en/of collega’s van andere autoriteiten, en via de inbreng van belanghebbenden. Bij het actualiseren van een klimaatadaptatiestrategie moeten met succes uitgevoerde aanpassingsmaatregelen worden herbestemd en geprioriteerd, terwijl niet-succesvolle maatregelen moeten worden heroverwogen en aangepast.

Aanpassingsopties zijn niet alleen bedoeld om blootstelling aan klimaatrisico’s te voorkomen of te verminderen, onder meer door waterkeringen te bouwen. Aanpassingsopties kunnen ook het aanvaarden van klimaateffecten en -verliezen inhouden door zich terug te trekken uit een bepaald gebied. Daarnaast kunnen aanpassingsopties ook gericht zijn op het benutten van nieuwe kansen door klimaatverandering, met inbegrip van verschillende (en zelfs verbeterde) landbouwcondities. Financiële aanpassing kan betrekking hebben op regelingen die risico’s overdragen via een rampenverzekering, waarbij risico’s duidelijk worden beschreven en een deel van de impact via persoonlijke financiële buffers wordt opgevangen.

Zie voor meer informatie over het in kaart brengen van aanpassingsopties en het samenstellen van een portefeuille van opties ook de Adaptation Support Tool (onderdeel betreffende het in kaart brengen van aanpassingsopties).

Stap 3.b.   Aanpassingsopties beoordelen en prioriteren

| Voorbeeld 3: groene daken in Bazel, Zwitserland — combinatie van mitigatie- en aanpassingsmaatregelen
  Met 5,71 m2/inwoner in 2019 heeft de Zwitserse stad Bazel de grootste oppervlakte groene daken per hoofd van de bevolking ter wereld. Initiatieven om het aantal groene daken in Bazel te vergroten, werden in eerste instantie ingegeven door energiebesparingsprogramma’s en vervolgens door het behoud van de biodiversiteit. Bazel heeft groene daken bevorderd door middel van investeringen in stimuleringsprogramma’s, die subsidies hebben verstrekt voor de installatie van groene daken. De programma’s werden gefinancierd uit het Energy Saving Fund, dat goed was voor 5 % van de energierekeningen van alle verbruikers in het kanton Bazel. In 2002 werd een wijziging van de bouwwetgeving in Bazel aangenomen. De wet schrijft voor dat alle nieuwe en gerenoveerde platte daken vergroend moeten worden, waarbij tevens bijbehorende ontwerpvoorschriften moeten worden nageleefd. Deze eis werd in 2010 aangescherpt door een andere wettelijke regeling die groene dakbedekking verplicht stelde voor alle platte daken indien deze deel uitmaken van een renovatieproject, en voor alle nieuwbouw met platte daken. De groene-dakstrategie in Bazel zal naar verwachting aanpassingsvoordelen opleveren in de vorm van lagere temperaturen en verminderde piekafvoer. |
| --- |

Voorbeeld 3: groene daken in Bazel, Zwitserland — combinatie van mitigatie- en aanpassingsmaatregelen

Met 5,71 m2/inwoner in 2019 heeft de Zwitserse stad Bazel de grootste oppervlakte groene daken per hoofd van de bevolking ter wereld. Initiatieven om het aantal groene daken in Bazel te vergroten, werden in eerste instantie ingegeven door energiebesparingsprogramma’s en vervolgens door het behoud van de biodiversiteit. Bazel heeft groene daken bevorderd door middel van investeringen in stimuleringsprogramma’s, die subsidies hebben verstrekt voor de installatie van groene daken. De programma’s werden gefinancierd uit het Energy Saving Fund, dat goed was voor 5 % van de energierekeningen van alle verbruikers in het kanton Bazel. In 2002 werd een wijziging van de bouwwetgeving in Bazel aangenomen. De wet schrijft voor dat alle nieuwe en gerenoveerde platte daken vergroend moeten worden, waarbij tevens bijbehorende ontwerpvoorschriften moeten worden nageleefd. Deze eis werd in 2010 aangescherpt door een andere wettelijke regeling die groene dakbedekking verplicht stelde voor alle platte daken indien deze deel uitmaken van een renovatieproject, en voor alle nieuwbouw met platte daken. De groene-dakstrategie in Bazel zal naar verwachting aanpassingsvoordelen opleveren in de vorm van lagere temperaturen en verminderde piekafvoer.

Image 4

Nadat aanpassingsopties zijn vastgesteld, kunnen criteria van pas komen om deze opties te beoordelen en te prioriteren uitgaande van een lokale context. In de strategie moeten opties worden opgenomen die op de meest doeltreffende en efficiënte manier bijdragen tot de verwezenlijking van de adaptatiedoelstellingen. De doeltreffendheid van een aanpassingsoptie kan, al naar gelang de aard ervan, worden vastgesteld. Bijvoorbeeld door te kijken naar het potentieel van de optie om een of meer specifieke risico’s te beperken, met inachtneming van de urgentie van het klimaatgevaar of het klimaatrisico dat de optie beoogt te beperken. De efficiëntie van een aanpassingsoptie kan worden vastgesteld aan de hand van een kosten-batenanalyse die ook in niet-financiële termen kan worden uitgevoerd.

Bij de beoordeling van aanpassingsopties moet bijzondere aandacht worden besteed aan bredere doelstellingen uit maatschappelijk (gelijkheid van bescherming, voordelen voor gezondheid en welzijn), economisch (aanpassingslast) en ecologisch oogpunt (negatieve overloopeffecten en nevenvoordelen met klimaatmitigatie en andere milieudoelstellingen) en andere aspecten, teneinde gevallen van aanpassing met ongewenste effecten te verminderen. Dit wordt nader toegelicht in Bijlage II. Ook andere aanpassingsopties met een transformerend karakter — zoals het herhuisvesten van een groep mensen in een bepaald laaggelegen gebied — belemmeringen en algemene haalbaarheid, rekening houdend met maatschappelijk draagvlak, sociale gevolgen en budgettaire beperkingen, moeten in aanmerking worden genomen.

Aanpassingsopties kunnen bijkomende voordelen opleveren op andere gebieden, zoals biodiversiteit, klimaatmitigatie, de circulaire economie, of menselijke gezondheid en welzijn: aan dergelijke opties moet prioriteit worden gegeven. Zo biedt de overgang naar een circulaire economie een kans voor klimaatadaptatie, door onze behoefte aan hulpbronnen te verminderen en de waarde van bestaande producten en materialen te behouden, met name in het licht van hulpbronnenschaarste en prijsvolatiliteit. Een circulaire economie draagt ook bij tot het herstel van de natuur en ecosysteemdiensten.

De resultaten van de beoordeling vormen een basis voor de prioritering van aanpassingsopties. Deze prioritering moet bij voorkeur gebaseerd zijn op analyses met meerdere criteria.

Er bestaat onzekerheid over de toekomstige gevolgen van klimaatverandering in bepaalde gebieden of sectoren. Dat wil echter niet zeggen dat we wat aanpassing betreft met de armen over elkaar moeten blijven zitten. In het licht van onzekerheid kunnen besluitvormingsprocessen worden gefaciliteerd door de nadruk te leggen op aanpassingsopties die de uitvoeringsrisico’s tot een minimum beperken, zelfs wanneer er sprake is van onzekerheid over de risico’s en voordelen van de opties:

| — | No-regretmaatregelen zijn onder de huidige klimaatomstandigheden kosteneffectief en zijn de moeite waard ongeacht de omvang van de toekomstige klimaatverandering, onder meer door niet te bouwen in gebieden met een hoog risico of gebouwen te ontwerpen die hittebestendig zijn gedurende de zomermaanden. |
| --- | --- |

—

No-regretmaatregelen zijn onder de huidige klimaatomstandigheden kosteneffectief en zijn de moeite waard ongeacht de omvang van de toekomstige klimaatverandering, onder meer door niet te bouwen in gebieden met een hoog risico of gebouwen te ontwerpen die hittebestendig zijn gedurende de zomermaanden.

| — | Low-regretmaatregelen zijn relatief goedkoop en leveren verhoudingsgewijs grote voordelen op bij voorspelde toekomstige klimaatomstandigheden, onder meer doordat ze nieuwe procedés toepassen om regenwater te oogsten en grijs water te recyclen. |
| --- | --- |

—

Low-regretmaatregelen zijn relatief goedkoop en leveren verhoudingsgewijs grote voordelen op bij voorspelde toekomstige klimaatomstandigheden, onder meer doordat ze nieuwe procedés toepassen om regenwater te oogsten en grijs water te recyclen.

| — | Win-winmaatregelen dragen bij tot de aanpassing aan een klimaatrisico en tegelijkertijd tot andere sociale, ecologische of economische doelstellingen, met inbegrip van natuurlijke oplossingen zoals de installatie van groene daken en groene muren die de biodiversiteit vergroten of het planten van bomen in open ruimten. Een voorbeeld van een goede praktijk is te vinden in het tekstvak van voorbeeld 3. |
| --- | --- |

—

Win-winmaatregelen dragen bij tot de aanpassing aan een klimaatrisico en tegelijkertijd tot andere sociale, ecologische of economische doelstellingen, met inbegrip van natuurlijke oplossingen zoals de installatie van groene daken en groene muren die de biodiversiteit vergroten of het planten van bomen in open ruimten. Een voorbeeld van een goede praktijk is te vinden in het tekstvak van voorbeeld 3.

| — | Flexibele of adaptieve beheersmaatregelen zijn gemakkelijk aanpasbaar, met lage kosten als de klimaatomstandigheden veranderen ten opzichte van de oorspronkelijke prognoses. |
| --- | --- |

—

Flexibele of adaptieve beheersmaatregelen zijn gemakkelijk aanpasbaar, met lage kosten als de klimaatomstandigheden veranderen ten opzichte van de oorspronkelijke prognoses.

| — | Maatregelen met meerdere voordelen kunnen bijdragen tot meerdere doelstellingen, zoals mitigatie, rampenrisicovermindering, milieubeheer of duurzaamheid. |
| --- | --- |

—

Maatregelen met meerdere voordelen kunnen bijdragen tot meerdere doelstellingen, zoals mitigatie, rampenrisicovermindering, milieubeheer of duurzaamheid.

Natuurlijke oplossingen gaan vaak gepaard met efficiënte, kosteneffectieve en aanpassende opties, die nader worden besproken in bijlage II.

Zie voor meer informatie over het prioriteren van aanpassingsopties ook de Adaptation Support Tool (onderdeel Beoordeling van aanpassingsopties).

Stap 4:
     
  Ontwikkeling van een actieplan en uitvoering van aanpassingsmaatregelen

| Stap 4 van de richtsnoeren heeft tot doel om:






  — | aanpassingsopties om te zetten in aanpassingsmaatregelen; |
| --- | --- |

Stap 4 van de richtsnoeren heeft tot doel om:

—

aanpassingsopties om te zetten in aanpassingsmaatregelen;

| — | een actieplan voor aanpassing op te stellen; |
| --- | --- |

—

een actieplan voor aanpassing op te stellen;

| — | de weg vrij te maken voor uitvoering door middel van aanpassingstrajecten. |
| --- | --- |

—

de weg vrij te maken voor uitvoering door middel van aanpassingstrajecten.

Een actieplan voor aanpassing vertaalt de voorgestelde aanpassingsopties in specifieke aanpassingsmaatregelen die kunnen worden uitgevoerd. In het algemeen wordt in het plan aangegeven wat er moet worden gedaan (door wie en wanneer), de benodigde middelen, de toewijzing en beschikbaarheid van middelen. Aanpassingsplannen maken dan ook integraal deel uit van elke aanpassingsstrategie, aangezien zij de uitvoering van aanpassingsmaatregelen mogelijk maken. Het actieplan bestrijkt gewoonlijk een kortere tijdshorizon dan de strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering en wordt regelmatiger herzien. De uitvoering van één strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering kan daarom in meerdere actieplannen worden opgenomen.

Stap 4.a   Essentiële elementen van een actieplan voor aanpassing

| Voorbeeld 4: mainstreaming van adaptatie bij waterbeheer voor hoogwaterbescherming in Isola Vicentina, Italië
  Isola Vicentina (Italië) heeft in 2014 het “Mayors Adapt”-initiatief van de EU ondertekend en is sindsdien begonnen met de ontwikkeling van een gemeentelijk waterbeheerplan (MWMP) om de aanpassing aan de klimaatverandering in haar waterbeheerbeleid te integreren. Het plan analyseerde alle afwateringsbekkens, rivieren en beken die door de gemeente stromen, waarbij het maximale waterdebiet en de hoogte van de overstromingen werden beoordeeld met verschillende terugkeerperioden (5, 10, 20, 30, 100 en 300 jaar). De vastgestelde kritieke problemen vormden het uitgangspunt voor het plannen van preventie- en paraatheidsmaatregelen, evenals ongeveer vijftig gerichte beschermingsmaatregelen, zoals: i) de vaststelling van een kader voor beheer en onderhoud voor kleine particuliere sloten, ii) een van de drie geplande waterretentiegebieden is momenteel in aanbouw, en iii) aanwijzing van een proefgebied van 10 hectare om na te gaan hoe het behoud van bossen de veerkracht van het gemeentelijke grondgebied tegen overstromingen en aardverschuivingen kan verbeteren. |
| --- |

Voorbeeld 4: mainstreaming van adaptatie bij waterbeheer voor hoogwaterbescherming in Isola Vicentina, Italië

Isola Vicentina (Italië) heeft in 2014 het “Mayors Adapt”-initiatief van de EU ondertekend en is sindsdien begonnen met de ontwikkeling van een gemeentelijk waterbeheerplan (MWMP) om de aanpassing aan de klimaatverandering in haar waterbeheerbeleid te integreren. Het plan analyseerde alle afwateringsbekkens, rivieren en beken die door de gemeente stromen, waarbij het maximale waterdebiet en de hoogte van de overstromingen werden beoordeeld met verschillende terugkeerperioden (5, 10, 20, 30, 100 en 300 jaar). De vastgestelde kritieke problemen vormden het uitgangspunt voor het plannen van preventie- en paraatheidsmaatregelen, evenals ongeveer vijftig gerichte beschermingsmaatregelen, zoals: i) de vaststelling van een kader voor beheer en onderhoud voor kleine particuliere sloten, ii) een van de drie geplande waterretentiegebieden is momenteel in aanbouw, en iii) aanwijzing van een proefgebied van 10 hectare om na te gaan hoe het behoud van bossen de veerkracht van het gemeentelijke grondgebied tegen overstromingen en aardverschuivingen kan verbeteren.

Image 5

| — | Uitvoeringsstappen en -trajecten, rekening houdend met de onzekerheid over de gevolgen van klimaatverandering op korte termijn (2030), op middellange termijn (2050) of op lange termijn (2100). Een actieplan voor aanpassing kan worden gestructureerd in aanpassingstrajecten, waarbij de uitvoeringsregeling voor elke aanpassingsoptie bestaat uit een reeks maatregelen die een uiteindelijke aanpassingsdoelstelling beogen. Aanpassingstrajecten lijken dus op een beslisboom en maken flexibele beleidsplanning mogelijk, aangezien maatregelen geleidelijk kunnen worden uitgevoerd. Door het klimaat veroorzaakte extreme weersomstandigheden of veranderingen in het verwachte toekomstige klimaat kunnen aanleiding geven tot een toetsingsmechanisme om na te gaan of een aanpassingstraject nog steeds voldoet aan de aanpassingsdoelstelling. |
| --- | --- |

—

Uitvoeringsstappen en -trajecten, rekening houdend met de onzekerheid over de gevolgen van klimaatverandering op korte termijn (2030), op middellange termijn (2050) of op lange termijn (2100). Een actieplan voor aanpassing kan worden gestructureerd in aanpassingstrajecten, waarbij de uitvoeringsregeling voor elke aanpassingsoptie bestaat uit een reeks maatregelen die een uiteindelijke aanpassingsdoelstelling beogen. Aanpassingstrajecten lijken dus op een beslisboom en maken flexibele beleidsplanning mogelijk, aangezien maatregelen geleidelijk kunnen worden uitgevoerd. Door het klimaat veroorzaakte extreme weersomstandigheden of veranderingen in het verwachte toekomstige klimaat kunnen aanleiding geven tot een toetsingsmechanisme om na te gaan of een aanpassingstraject nog steeds voldoet aan de aanpassingsdoelstelling.

Figuur 2

Een voorbeeld van een aanpassingstraject voor het beheer van watervoorraden

Image 6

| Bron: | Kingsborough et al., 2016. |
| --- | --- |

Bron:

| — | Instrumenten die aanknopingspunten bieden voor uitvoering en mainstreaming, d.w.z. integratie van aanpassing in andere sectorale beleidsmaatregelen en instrumenten. Aanpassing mag niet los van het bestaande beleid plaatsvinden. Daarom moet het creëren van wisselwerkingen tussen aanpassing en bestaande instrumenten worden bevorderd. Synergieën met bestaande nationale beleidsmaatregelen en instrumenten moeten worden benut. Belangrijke instrumenten die als aanknopingspunten voor de integratie van aanpassing kunnen dienen, zijn onder meer: wetgeving, bestaande strategieën, normen, planningsinstrumenten, beoordelingskaders, onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma’s, netwerken en werkgroepen. Deze mainstreaming van aanpassing mag echter niet beperkt blijven tot het vaststellen van sectorspecifieke doelstellingen, opties en acties in de aanpassingsstrategie. Het wordt als een goede praktijk beschouwd om de samenhang van alle relevante maatregelen met de streefdoelen en doelstellingen op het gebied van aanpassing en de bijdrage van elk beleid aan aanpassingsoplossingen te evalueren. Een voorbeeld van een goede praktijk is te vinden in het tekstvak van voorbeeld 4.
  Het macrobudgettaire aspect van aanpassing aan de klimaatverandering is een belangrijk transversaal beleidsterrein. Klimaatverandering heeft macrobudgettaire relevantie omdat zij gevolgen heeft voor zowel de overheidsuitgaven als de ontvangsten. De nationale begrotingskaders in de EU-lidstaten weerspiegelen echter slechts in beperkte mate de klimaatverandering en de daarmee samenhangende begrotingsrisico’s, voornamelijk met begrotingsregelingen om de kosten van klimaatgerelateerde rampen het hoofd te bieden. Om de budgettaire/financiële veerkracht met betrekking tot klimaatverandering te verbeteren, zou bij begrotingsplanning, governance en institutionele regelingen beter rekening kunnen worden gehouden met klimaatgerelateerde begrotingsrisico’s en verliezen. Beleid ter verkleining van klimaatbeschermingslacunes, d.w.z. het aandeel van onverzekerde verliezen, zouden ook deze doelstelling ondersteunen, aangezien het de fiscale kosten van klimaatverandering kan beperken en aldus middelen voor investeringen in aanpassing kan behouden.
  Een ander beleidsterrein dat van wezenlijk belang is voor de mainstreaming van adaptatie is het beheer van rampenrisico's en de rol van civiele bescherming. De autoriteiten voor civiele bescherming staan niet alleen in de frontlinie bij de bestrijding van de naar verwachting steeds ernstigere klimaatrampen (overstromingen, stormen, bosbranden enz.), maar ook de risico’s van andere natuurrampen (bv. aardbevingen, vulkaanuitbarstingen) en technologische en maatschappelijke risico’s (bv. cyberdreigingen, hybride dreigingen, bedrijfsongevallen) vallen onder hun bevoegdheid. Het is zaak nauwe synergieën tot stand te brengen bij de ontwikkeling van actieplannen en de uitvoering ervan, waaronder de toewijzing van middelen voor aanpassings- en preventiemaatregelen en overwegingen inzake budgettaire veerkracht. De maatregelen voor aanpassing aan de klimaatverandering en rampenpreventiemaatregelen voor klimaatgerelateerde gevaren zullen naar verwachting grotendeels dezelfde zijn. Het is echter ook belangrijk om te kijken naar andere aspecten van rampenpreventie om te zorgen voor maximale synergieën tussen maatregelen (bv. klimaatadaptatie van gebouwen, in voorkomend geval ook rekening houdend met seismische veiligheid) en om ervoor te zorgen dat de beginselen “geen schade berokkenen” en aanpassing met ongewenste effecten in een breder perspectief van rampen en maatschappelijke veerkracht worden geplaatst. |
| --- | --- |

—

Instrumenten die aanknopingspunten bieden voor uitvoering en mainstreaming, d.w.z. integratie van aanpassing in andere sectorale beleidsmaatregelen en instrumenten. Aanpassing mag niet los van het bestaande beleid plaatsvinden. Daarom moet het creëren van wisselwerkingen tussen aanpassing en bestaande instrumenten worden bevorderd. Synergieën met bestaande nationale beleidsmaatregelen en instrumenten moeten worden benut. Belangrijke instrumenten die als aanknopingspunten voor de integratie van aanpassing kunnen dienen, zijn onder meer: wetgeving, bestaande strategieën, normen, planningsinstrumenten, beoordelingskaders, onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma’s, netwerken en werkgroepen. Deze mainstreaming van aanpassing mag echter niet beperkt blijven tot het vaststellen van sectorspecifieke doelstellingen, opties en acties in de aanpassingsstrategie. Het wordt als een goede praktijk beschouwd om de samenhang van alle relevante maatregelen met de streefdoelen en doelstellingen op het gebied van aanpassing en de bijdrage van elk beleid aan aanpassingsoplossingen te evalueren. Een voorbeeld van een goede praktijk is te vinden in het tekstvak van voorbeeld 4.

Het macrobudgettaire aspect van aanpassing aan de klimaatverandering is een belangrijk transversaal beleidsterrein. Klimaatverandering heeft macrobudgettaire relevantie omdat zij gevolgen heeft voor zowel de overheidsuitgaven als de ontvangsten. De nationale begrotingskaders in de EU-lidstaten weerspiegelen echter slechts in beperkte mate de klimaatverandering en de daarmee samenhangende begrotingsrisico’s, voornamelijk met begrotingsregelingen om de kosten van klimaatgerelateerde rampen het hoofd te bieden. Om de budgettaire/financiële veerkracht met betrekking tot klimaatverandering te verbeteren, zou bij begrotingsplanning, governance en institutionele regelingen beter rekening kunnen worden gehouden met klimaatgerelateerde begrotingsrisico’s en verliezen. Beleid ter verkleining van klimaatbeschermingslacunes, d.w.z. het aandeel van onverzekerde verliezen, zouden ook deze doelstelling ondersteunen, aangezien het de fiscale kosten van klimaatverandering kan beperken en aldus middelen voor investeringen in aanpassing kan behouden.

Een ander beleidsterrein dat van wezenlijk belang is voor de mainstreaming van adaptatie is het beheer van rampenrisico's en de rol van civiele bescherming. De autoriteiten voor civiele bescherming staan niet alleen in de frontlinie bij de bestrijding van de naar verwachting steeds ernstigere klimaatrampen (overstromingen, stormen, bosbranden enz.), maar ook de risico’s van andere natuurrampen (bv. aardbevingen, vulkaanuitbarstingen) en technologische en maatschappelijke risico’s (bv. cyberdreigingen, hybride dreigingen, bedrijfsongevallen) vallen onder hun bevoegdheid. Het is zaak nauwe synergieën tot stand te brengen bij de ontwikkeling van actieplannen en de uitvoering ervan, waaronder de toewijzing van middelen voor aanpassings- en preventiemaatregelen en overwegingen inzake budgettaire veerkracht. De maatregelen voor aanpassing aan de klimaatverandering en rampenpreventiemaatregelen voor klimaatgerelateerde gevaren zullen naar verwachting grotendeels dezelfde zijn. Het is echter ook belangrijk om te kijken naar andere aspecten van rampenpreventie om te zorgen voor maximale synergieën tussen maatregelen (bv. klimaatadaptatie van gebouwen, in voorkomend geval ook rekening houdend met seismische veiligheid) en om ervoor te zorgen dat de beginselen “geen schade berokkenen” en aanpassing met ongewenste effecten in een breder perspectief van rampen en maatschappelijke veerkracht worden geplaatst.

| — | Raming van investeringsbehoeften voor het aanpassingsplan of de aanpassingsstrategie. Aanbevolen wordt een overzicht op te nemen van de vereiste publieke en particuliere investeringen of de te maken kosten (met inbegrip van de financieringsbron) voor de uitvoering van de maatregelen in het actieplan of de strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering, op basis van de klimaatrisico- en kwetsbaarheidsbeoordeling. De raming van de investeringsbehoeften of -kosten voor adaptatie zou als basis dienen voor de keuzes die in het actieplan of de strategie voor aanpassing worden gemaakt en moet consistent zijn met alle ramingen en informatie over klimaatadaptatie die in het kader van de nationale energie- en klimaatplannen van de lidstaten worden verstrekt (10). |
| --- | --- |

—

Raming van investeringsbehoeften voor het aanpassingsplan of de aanpassingsstrategie. Aanbevolen wordt een overzicht op te nemen van de vereiste publieke en particuliere investeringen of de te maken kosten (met inbegrip van de financieringsbron) voor de uitvoering van de maatregelen in het actieplan of de strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering, op basis van de klimaatrisico- en kwetsbaarheidsbeoordeling. De raming van de investeringsbehoeften of -kosten voor adaptatie zou als basis dienen voor de keuzes die in het actieplan of de strategie voor aanpassing worden gemaakt en moet consistent zijn met alle ramingen en informatie over klimaatadaptatie die in het kader van de nationale energie- en klimaatplannen van de lidstaten worden verstrekt (10).

| — | Planning van de voor de uitvoering van de aanpassing vereiste middelen, in termen van personele, financiële en kennisgerelateerde middelen. Aanbevolen wordt te beschikken over een specifiek aanpassingsbudget, dat deel moet uitmaken van een omvattende nationale begroting voor klimaatmitigatiemaatregelen. De omvattende begroting moet zowel adaptatie als mitigatie omvatten en nagaan waar synergieën tussen deze twee bestaan. |
| --- | --- |

—

Planning van de voor de uitvoering van de aanpassing vereiste middelen, in termen van personele, financiële en kennisgerelateerde middelen. Aanbevolen wordt te beschikken over een specifiek aanpassingsbudget, dat deel moet uitmaken van een omvattende nationale begroting voor klimaatmitigatiemaatregelen. De omvattende begroting moet zowel adaptatie als mitigatie omvatten en nagaan waar synergieën tussen deze twee bestaan.

| — | Rollen en verantwoordelijkheden van uitvoerende actoren op alle niveaus, waaronder het organiseren van communicatie, samenwerking en coördinatie tussen belanghebbenden. Aanpassing aan de klimaatverandering heeft betrekking op de hele samenleving en vereist daarom actie op alle bestuursniveaus en in alle sectoren van de samenleving. Het nationale niveau moet zijn aanpassingsbeleid in voorkomend geval afstemmen op het niveau op EU- en transnationaal niveau en tegelijkertijd de opbouw van klimaatveerkracht op subnationaal niveau ondersteunen. Het subnationale niveau kan het nationale niveau op zijn beurt kennis verschaffen die van pas kan komen om de belangrijkste uitdagingen of belemmeringen op het gebied van aanpassing in kaart te brengen en om de aanpassingen te monitoren en te evalueren. Bovendien moeten tekortschietende vaardigheden voor de uitvoering van aanpassingsmaatregelen ook aan de orde worden gesteld door opleiding en bijscholing op alle bestuursniveaus, met name op lokaal en regionaal niveau. |
| --- | --- |

—

Rollen en verantwoordelijkheden van uitvoerende actoren op alle niveaus, waaronder het organiseren van communicatie, samenwerking en coördinatie tussen belanghebbenden. Aanpassing aan de klimaatverandering heeft betrekking op de hele samenleving en vereist daarom actie op alle bestuursniveaus en in alle sectoren van de samenleving. Het nationale niveau moet zijn aanpassingsbeleid in voorkomend geval afstemmen op het niveau op EU- en transnationaal niveau en tegelijkertijd de opbouw van klimaatveerkracht op subnationaal niveau ondersteunen. Het subnationale niveau kan het nationale niveau op zijn beurt kennis verschaffen die van pas kan komen om de belangrijkste uitdagingen of belemmeringen op het gebied van aanpassing in kaart te brengen en om de aanpassingen te monitoren en te evalueren. Bovendien moeten tekortschietende vaardigheden voor de uitvoering van aanpassingsmaatregelen ook aan de orde worden gesteld door opleiding en bijscholing op alle bestuursniveaus, met name op lokaal en regionaal niveau.

| — | Potentiële belemmeringen, conflicten en aan de uitvoering gerelateerde synergieën. Belemmeringen kunnen verband houden met een gebrek aan maatschappelijke acceptatie van de voorgestelde klimaatmitigatiemaatregelen of een gebrek aan financiering. Er kunnen conflicten ontstaan met bepaalde economische of sociale doelstellingen van een gebied, waarvoor een grondige raadpleging van belanghebbenden vereist is. Zoals eerder besproken, zouden ook synergieën tot stand kunnen worden gebracht met mitigatiestrategieën of maatschappelijke doelstellingen. |
| --- | --- |

—

Potentiële belemmeringen, conflicten en aan de uitvoering gerelateerde synergieën. Belemmeringen kunnen verband houden met een gebrek aan maatschappelijke acceptatie van de voorgestelde klimaatmitigatiemaatregelen of een gebrek aan financiering. Er kunnen conflicten ontstaan met bepaalde economische of sociale doelstellingen van een gebied, waarvoor een grondige raadpleging van belanghebbenden vereist is. Zoals eerder besproken, zouden ook synergieën tot stand kunnen worden gebracht met mitigatiestrategieën of maatschappelijke doelstellingen.

| — | Kennishiaten en onzekerheden moeten aan de orde worden gesteld, bijvoorbeeld de mogelijke gevolgen van klimaatverandering op korte en lange termijn. Kennishiaten en onzekerheden mogen echter geen reden zijn om geen actie te ondernemen.
  Actieplannen voor aanpassing aan de klimaatverandering zijn van essentieel belang om de in een klimaatadaptatiestrategie beschreven doelstellingen te verwezenlijken. Het is van cruciaal belang dat het actieplan voorziet in flexibiliteit, om risico’s in verband met onzekerheden te beperken, en in mainstreaming, om ervoor te zorgen dat klimaatadaptatie in alle sectoren en lagen van de samenleving ingang vindt. Alleen op die manier kan een klimaatadaptatiestrategie volledig en nauwkeurig invulling geven aan aanpassingsmaatregelen.
  Zie voor meer informatie over de ontwikkeling van een actieplan, ook de Adaptation Support Tool (onderdeel Uitvoering van de aanpassing). |
| --- | --- |

—

Kennishiaten en onzekerheden moeten aan de orde worden gesteld, bijvoorbeeld de mogelijke gevolgen van klimaatverandering op korte en lange termijn. Kennishiaten en onzekerheden mogen echter geen reden zijn om geen actie te ondernemen.

Actieplannen voor aanpassing aan de klimaatverandering zijn van essentieel belang om de in een klimaatadaptatiestrategie beschreven doelstellingen te verwezenlijken. Het is van cruciaal belang dat het actieplan voorziet in flexibiliteit, om risico’s in verband met onzekerheden te beperken, en in mainstreaming, om ervoor te zorgen dat klimaatadaptatie in alle sectoren en lagen van de samenleving ingang vindt. Alleen op die manier kan een klimaatadaptatiestrategie volledig en nauwkeurig invulling geven aan aanpassingsmaatregelen.

Zie voor meer informatie over de ontwikkeling van een actieplan, ook de Adaptation Support Tool (onderdeel Uitvoering van de aanpassing).

Stap 5:   Monitoring en evaluatie

| Stap 5 van de richtsnoeren heeft tot doel om:






  — | het nut en het doel van een monitoring- en evaluatiesysteem te bepalen; |
| --- | --- |

Stap 5 van de richtsnoeren heeft tot doel om:

—

het nut en het doel van een monitoring- en evaluatiesysteem te bepalen;

| — | belanghebbenden te betrekken bij het evaluatieproces |
| --- | --- |

—

belanghebbenden te betrekken bij het evaluatieproces

| — | de indicatoren van het monitoring- en evaluatiesysteem te definiëren. |
| --- | --- |

—

de indicatoren van het monitoring- en evaluatiesysteem te definiëren.

Het monitoren en evalueren van aanpassingsinspanningen zijn noodzakelijk om de verantwoordingsplicht in stand te houden en het algemene aanpassingsbeleid te verbeteren. Hoewel ze de laatste stap van de aanpassingscyclus vormen, moeten ze worden besproken in het kader van de vorige fasen van de beleidsontwikkeling. Een duidelijke formulering van adaptatiestreefdoelen, doelstellingen, opties en acties die “eenvoudig” kunnen worden gemeten, gemonitord en aan de hand waarvan de vooruitgang kan worden beoordeeld en vervolgens kan worden gecommuniceerd, maakt een gerichter monitoring- en evaluatiesysteem mogelijk. In tegenstelling tot andere beleidsmaatregelen voorkomt een succesvolle aanpassing de negatieve gevolgen van klimaatverandering. Daarom zijn de werkelijke voordelen niet altijd zichtbaar of meetbaar.

De gangbare praktijk is gericht op het monitoren en evalueren van processen in het kader van het aanpassingsbeleid, waarbij antwoord wordt gegeven op de vraag “wat wordt er momenteel gedaan?”. Om een volledig beeld te krijgen van de algehele doeltreffendheid en efficiëntie van het aanpassingsbeleid, wordt het echter steeds belangrijker om inzicht te krijgen in de effecten en resultaten van deze processen en de daarmee samenhangende aanpassingsmaatregelen, waarbij antwoord wordt gegeven op de vraag “welk verschil wordt gemaakt voor onze kwetsbaarheden en risico’s?”. Aandacht voor de effecten en resultaten van het aanpassingsbeleid kan ook helpen om te bepalen of de strategie/het plan ambitieus genoeg is om in aanzienlijke mate bij te dragen tot de opbouw van veerkracht en om opkomende kwesties te verkennen die in de toekomst meer aandacht behoeven.

In tegenstelling tot de gangbare praktijk moeten niet alleen fysieke, maar ook maatschappelijke effecten en resultaten van aanpassingsmaatregelen, waaronder de verspreiding ervan onder verschillende bevolkingsgroepen, worden gemonitord en geëvalueerd. Dit is belangrijk om ervoor te zorgen dat aanpassingsmaatregelen gericht zijn op en ondersteuning bieden aan kwetsbare gemeenschappen en geen onbedoelde effecten hebben van het verergeren of het creëren van nieuwe ongelijkheden.

Stap 5.a   Het nut en het doel van monitoring en evaluatie vaststellen

| Voorbeeld 5:“Mückenatlas”: een burgerwetenschapsproject voor muggensurveillance in Duitsland
  Ziekteverwekkers die door muggenbeten op dieren en mensen worden overgedragen zijn in de hele EU voorpaginanieuws, aangezien diverse gevallen van dengue, chikungunya en West-Nijlvirus (WNV) zijn vastgesteld, met name in Zuid-Europa. De verspreiding van muggensoorten die deze ziekteverwekkers (zoals virussen, bacteriën en parasieten die ziekten kunnen veroorzaken) overdragen is echter ook in meer noordelijke EU-landen, waaronder Duitsland, gedocumenteerd. Klimaatverandering wordt erkend als een van de factoren die tot deze verspreiding hebben bijgedragen. Om de potentiële gezondheidsrisico’s aan te pakken, moeten bewakings-, preventie- en bestrijdingsmaatregelen worden gecombineerd. De Duitse “Mückenatlas” (“muggenatlas”) is een voorbeeld van hoe een burgerwetenschapsproject niet alleen kan bijdragen aan onderzoek, maar in aanvulling op traditionele monitoringmethoden ook als systeem voor vroegtijdige waarschuwing kan fungeren. In het kader van het project worden mensen betrokken die monsters van muggen indienen, die vervolgens worden geïdentificeerd en gebruikt voor onderzoek door deskundigen. De “Mückenatlas” verstrekt informatie over inheemse en invasieve muggensoorten en aanverwante ziekten in Duitsland en beoogt een kennisbasis op te zetten voor beleidsmakers en onderzoekers om toekomstige risico’s te beoordelen. |
| --- |

Voorbeeld 5:“Mückenatlas”: een burgerwetenschapsproject voor muggensurveillance in Duitsland

Ziekteverwekkers die door muggenbeten op dieren en mensen worden overgedragen zijn in de hele EU voorpaginanieuws, aangezien diverse gevallen van dengue, chikungunya en West-Nijlvirus (WNV) zijn vastgesteld, met name in Zuid-Europa. De verspreiding van muggensoorten die deze ziekteverwekkers (zoals virussen, bacteriën en parasieten die ziekten kunnen veroorzaken) overdragen is echter ook in meer noordelijke EU-landen, waaronder Duitsland, gedocumenteerd. Klimaatverandering wordt erkend als een van de factoren die tot deze verspreiding hebben bijgedragen. Om de potentiële gezondheidsrisico’s aan te pakken, moeten bewakings-, preventie- en bestrijdingsmaatregelen worden gecombineerd. De Duitse “Mückenatlas” (“muggenatlas”) is een voorbeeld van hoe een burgerwetenschapsproject niet alleen kan bijdragen aan onderzoek, maar in aanvulling op traditionele monitoringmethoden ook als systeem voor vroegtijdige waarschuwing kan fungeren. In het kader van het project worden mensen betrokken die monsters van muggen indienen, die vervolgens worden geïdentificeerd en gebruikt voor onderzoek door deskundigen. De “Mückenatlas” verstrekt informatie over inheemse en invasieve muggensoorten en aanverwante ziekten in Duitsland en beoogt een kennisbasis op te zetten voor beleidsmakers en onderzoekers om toekomstige risico’s te beoordelen.

Image 7

De eerste stap in de ontwikkeling van een monitoring- en evaluatiesysteem is de vaststelling van het doel ervan, aangezien dit besluit gevolgen heeft voor de coördinatie en organisatie van de werkzaamheden.

Monitoring en evaluatie kunnen meerdere doelen dienen, met als belangrijkste het volgen van de vooruitgang en de prestaties van het aanpassingsbeleid om de beleidsvorming te onderbouwen en te verbeteren. Het is goed om niet alleen aandacht te besteden aan de aanpassingsstrategie of het aanpassingsplan zelf, maar ook aan relevant sectoraal beleid. In dit verband is de eerste stap om na te gaan of en in welke mate sectorale beleidsmaatregelen aanpassing hebben geïntegreerd. De tweede stap is de regelmatige monitoring van acties in verband met aanpassing die reeds in sectoraal beleid zijn uitgewerkt.

Het secundaire doel van monitoring en evaluatie zou kunnen zijn de verantwoordingsplicht binnen overheidsdiensten te vergroten, de kennisbasis te verbeteren, te leren om lopende of toekomstige processen aan te passen, of het bewustzijn van de noodzaak van aanpassing te vergroten.

Stap 5.b.   Bepalen wie bij het proces betrokken wordt

Bepalen wie algemene verantwoordelijkheid draagt voor monitoring, rapportage en evaluatie, de rollen van verschillende actoren verduidelijken en mechanismen tot stand brengen om verticaal en horizontaal af te stemmen met diverse actoren binnen sectoren en bestuursniveaus, dat alles is van cruciaal belang voor doeltreffende monitoring, rapportage en evaluatie.

De algemene verantwoordelijkheid voor monitoring, rapportage en evaluatie berust gewoonlijk bij de verantwoordelijke(n) voor de coördinatie van het proces en de rapportage van de resultaten. De instantie die verantwoordelijk is voor monitoring, rapportage en evaluatie kan dezelfde zijn als de instantie die het nationale aanpassingsbeleid coördineert of een actor die onafhankelijk is van degenen die verantwoordelijk zijn voor de planning en uitvoering van het aanpassingsbeleid. Beide benaderingen hebben hun voordelen. Enerzijds kan een nauw verband tussen monitoring, rapportage en evaluatie en beleidsontwikkeling bijvoorbeeld het leren en de toepassing van monitoring- en evaluatieresultaten bij beleidsontwikkeling en -herziening vergemakkelijken. Anderzijds kan onafhankelijkheid wenselijk zijn, met name voor evaluatieactiviteiten.

Het betrekken van belanghebbenden, met name die welke bij stap 1 in kaart zijn gebracht, en het regionale en lokale bestuursniveau is niet alleen van cruciaal belang voor monitoring, rapportage en evaluatie om relevante kwantitatieve en kwalitatieve informatie, gegevens en kennis te ontvangen, maar ook voor het interpreteren en afleiden van relevante boodschappen uit beschikbare gegevens, en het beantwoorden van vragen over “hoe” en “waarom”.

Stap 5.c.   Indicatoren en gemengde aanpak vaststellen

Bij de monitoring en evaluatie van de aanpassing wordt aanbevolen kwantitatieve en kwalitatieve methoden te combineren, aangezien deze aanpak waarschijnlijk flexibeler zal zijn, waardoor verschillende gegevens- en informatiebronnen met elkaar kunnen worden vergeleken om te waarborgen dat de vooruitgang en prestaties op het gebied van adaptatie over de hele linie robuust, consistent en gecontextualiseerd zijn. Deze aanpak kan ook van pas komen om een aantal beperkingen van afzonderlijke kwantitatieve of kwalitatieve gegevens weg te nemen en informatie en bewijsmateriaal uit meerdere bronnen te verschaffen.

Kwantitatieve indicatoren en reeksen indicatoren leveren kwantificeerbaar, eenduidig bewijs van vooruitgang en prestaties. Bij het vaststellen van passende indicatoren, zowel voor de monitoring als de evaluatie van het proces en de resultaten, is het zaak:

| — | gebruik te maken van reeds bestaande indicatoren, indien deze beantwoorden aan het algemene doel van het monitoring- en evaluatiesysteem; |
| --- | --- |

—

gebruik te maken van reeds bestaande indicatoren, indien deze beantwoorden aan het algemene doel van het monitoring- en evaluatiesysteem;

| — | dat een reeks indicatoren een samenhangend en robuust beeld geeft van de vooruitgang en prestaties op het gebied van aanpassing; |
| --- | --- |

—

dat een reeks indicatoren een samenhangend en robuust beeld geeft van de vooruitgang en prestaties op het gebied van aanpassing;

| — | dat alle aannames, beperkingen en onzekerheden die voortvloeien uit de aard van de indicatoren worden weergegeven en expliciet worden gemaakt; |
| --- | --- |

—

dat alle aannames, beperkingen en onzekerheden die voortvloeien uit de aard van de indicatoren worden weergegeven en expliciet worden gemaakt;

| — | gebruik te maken van een combinatie van proces-, output- en resultaatindicatoren om de representativiteit te waarborgen en de vooruitgang op het gebied van belangrijke of bepalende maatregelen te meten, in plaats van secundaire kwesties; |
| --- | --- |

—

gebruik te maken van een combinatie van proces-, output- en resultaatindicatoren om de representativiteit te waarborgen en de vooruitgang op het gebied van belangrijke of bepalende maatregelen te meten, in plaats van secundaire kwesties;

| — | rekening te houden met de beschikbare middelen en de toegang tot gegevens, de regelmatige beschikbaarheid en samenhang ervan. |
| --- | --- |

—

rekening te houden met de beschikbare middelen en de toegang tot gegevens, de regelmatige beschikbaarheid en samenhang ervan.

Hoewel de toereikendheid van elke afzonderlijke indicator moet worden afgezet tegen de reeks indicatoren, moet elke indicator aan de volgende criteria voldoen:

| — | Deugdelijk: meet de indicator het resultaat? |
| --- | --- |

—

Deugdelijk: meet de indicator het resultaat?

| — | Nauwkeurig: zijn de belanghebbenden het eens over wat de indicator precies meet? |
| --- | --- |

—

Nauwkeurig: zijn de belanghebbenden het eens over wat de indicator precies meet?

| — | Praktisch, betaalbaar, eenvoudig: is informatie tegen redelijke kosten beschikbaar? Zal de informatie eenvoudig te verzamelen en te analyseren zijn? |
| --- | --- |

—

Praktisch, betaalbaar, eenvoudig: is informatie tegen redelijke kosten beschikbaar? Zal de informatie eenvoudig te verzamelen en te analyseren zijn?

| — | Betrouwbaar: is het een consistente maatregel in de loop van de tijd? |
| --- | --- |

—

Betrouwbaar: is het een consistente maatregel in de loop van de tijd?

| — | Gevoelig: wanneer het resultaat verandert, is de indicator dan gevoelig voor die veranderingen? |
| --- | --- |

—

Gevoelig: wanneer het resultaat verandert, is de indicator dan gevoelig voor die veranderingen?

| — | Duidelijk: weten we zeker of een stijging goed of slecht is? |
| --- | --- |

—

Duidelijk: weten we zeker of een stijging goed of slecht is?

| — | Nuttig: zal de informatie nuttig zijn voor besluitvorming, verantwoordingsplicht en leren? |
| --- | --- |

—

Nuttig: zal de informatie nuttig zijn voor besluitvorming, verantwoordingsplicht en leren?

| — | Relevant: zijn de belanghebbenden het ermee eens dat deze indicator zinvol is? |
| --- | --- |

—

Relevant: zijn de belanghebbenden het ermee eens dat deze indicator zinvol is?

Stap 5.d.   Communicatie van de resultaten ter onderbouwing van het beleid en de praktijk

Om optimaal gebruik te maken van de monitoring- en evaluatieresultaten om het algemene aanpassingsbeleid te verbeteren, moeten de bevindingen op het juiste moment en op passende wijze aan tal van beleidsmakers worden gecommuniceerd. Een voorbeeld van een goede praktijk voor het betrekken van belanghebbenden en het informeren van beleidsmakers over de resultaten wordt in voorbeeld 5 van het tekstvak beschreven.

Om het gebruik van monitoring- en evaluatieresultaten in de beleidsvorming te versterken, is het raadzaam om:

| — | overeenstemming te bereiken over de wijze waarop de resultaten zullen worden gebruikt voordat het monitoring- en evaluatiesysteem wordt ontwikkeld; |
| --- | --- |

—

overeenstemming te bereiken over de wijze waarop de resultaten zullen worden gebruikt voordat het monitoring- en evaluatiesysteem wordt ontwikkeld;

| — | overleg te plegen met belanghebbenden tijdens de ontwikkeling of herziening van de strategie en het actieplan en met hen de voorlopige resultaten te bespreken om van gedachten te wisselen over de manier waarop deze kunnen worden geïnterpreteerd en gecommuniceerd; |
| --- | --- |

—

overleg te plegen met belanghebbenden tijdens de ontwikkeling of herziening van de strategie en het actieplan en met hen de voorlopige resultaten te bespreken om van gedachten te wisselen over de manier waarop deze kunnen worden geïnterpreteerd en gecommuniceerd;

| — | de communicatie over monitoring, rapportage en evaluatie te verbeteren door gebruik te maken van verschillende middelen en door de nadruk te leggen op doelgroepen en bepaalde contexten; |
| --- | --- |

—

de communicatie over monitoring, rapportage en evaluatie te verbeteren door gebruik te maken van verschillende middelen en door de nadruk te leggen op doelgroepen en bepaalde contexten;

| — | de nadruk te leggen op verspreiding, bewustmaking en capaciteitsopbouw; |
| --- | --- |

—

de nadruk te leggen op verspreiding, bewustmaking en capaciteitsopbouw;

| — | gebruik te maken van monitoring- en evaluatieresultaten om ervoor te zorgen dat aanpassing een prioriteit is op de politieke agenda van alle bestuursniveaus. |
| --- | --- |

—

gebruik te maken van monitoring- en evaluatieresultaten om ervoor te zorgen dat aanpassing een prioriteit is op de politieke agenda van alle bestuursniveaus.

Het monitoren en evalueren van de doeltreffendheid en efficiëntie van de uitgevoerde maatregelen voor aanpassing aan de klimaatverandering is van essentieel belang om de fysieke en sociale gevolgen van de maatregel voor aanpassing aan de klimaatverandering te herzien en om na te gaan of de strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering moet worden geactualiseerd.

Zie voor meer informatie over monitoring en evaluatie ook de Adaptation Support Tool (onderdeel Monitoring en evaluatie van aanpassing).

---

(1)  Bijdrage van werkgroep II aan Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability (Klimaatverandering 2022: gevolgen, aanpassing en kwetsbaarheid).

(2)  Volgens het AR6 Synthesis Report, Summary for policy makers (AR6 Synthese, samenvatting voor beleidsmakers) (IPCC, 2023) wordt transformatieve verandering ondersteund door “aanpassings- en mitigatiemaatregelen die prioriteit geven aan gelijkheid, sociale rechtvaardigheid, klimaatrechtvaardigheid, op rechten gebaseerde benaderingen en inclusiviteit”. Deze worden ook geacht “tot duurzamere resultaten en minder compromissen te leiden [...] en klimaatbestendige ontwikkeling te bevorderen”.

(3)  Artikel 5, lid 4, van de Europese klimaatwet: “De lidstaten werken de strategieën regelmatig bij en nemen de desbetreffende geactualiseerde informatie op in de verslagen die op grond van artikel 19, lid 1, van Verordening (EU) 2018/1999 moeten worden ingediend.”.

(4)  Mainstreaming moet worden opgevat als een tweerichtingsproces: er moet ook worden gekeken naar de bijdrage van ander sectoraal beleid aan aanpassingsmaatregelen.

(5)  Volgens de literatuur zijn mannen doorgaans minder bezorgd over klimaatverandering dan vrouwen wanneer landen welvarender zijn. Zie bv. Bush en Clayton (2023).

(6)  Enkele goede praktijken en richtsnoeren zijn te vinden in het vademecum Children’s participation in public decision-making — Why should I involve children? (De deelname van kinderen aan openbare beleidsvorming — Waarom zou ik kinderen hierbij betrekken?).

(7)  Andere opties dienen zich aan met de gedelegeerde taxonomieverordening klimaat in het kader van de klimaatadaptatie.

(8)  Met betrekking tot risicobeoordelingen, scenario’s en doelstellingen inzake rampbestendigheid die zijn ontwikkeld overeenkomstig het Uniemechanisme voor civiele bescherming.

(9)  De risicobeoordeling kan echter nog verder gaan door de vereiste aanpassingsmaatregelen vast te stellen en te prioriteren.

(10)  Punt 3.6 van de mededeling van de Commissie betreffende richtsnoeren aan de lidstaten voor het actualiseren van de nationale energie- en klimaatplannen voor de periode 2021-2030 bevat richtsnoeren voor ramingen van investeringsbehoeften, onder meer voor aanpassingsmaatregelen. Dezelfde richtsnoeren kunnen worden gebruikt voor actieplannen en strategieën voor aanpassing, onder meer om consistentie met de nationale energie- en klimaatplannen te waarborgen.

---

BIJLAGE I

Voorbeeldmodel voor de aanpassingsstrategie

Dit model is een voorbeeld van de structuur van een omvattende aanpassingsstrategie. Tot op zekere hoogte zou het ook van toepassing kunnen zijn op het aanpassingsplan (zie IV. Uitvoering in bijlage I). De informatie over de inhoud van elk deel is niet uitputtend.

I.   Inleiding (ongeveer 10 % van de totale lengte)

a.   Elementaire informatie over de strategie

| — | Volledige titel van de strategie, focus/reikwijdte, tijdschema, schema van regelmatige actualiseringen enz. |
| --- | --- |

—

Volledige titel van de strategie, focus/reikwijdte, tijdschema, schema van regelmatige actualiseringen enz.

b.   Context van de strategie/het plan

| — | Wie heeft besloten de strategie te ontwikkelen, wanneer en waarom. |
| --- | --- |

—

Wie heeft besloten de strategie te ontwikkelen, wanneer en waarom.

| — | Hoe wordt in de strategie rekening gehouden met de EU-strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering. |
| --- | --- |

—

Hoe wordt in de strategie rekening gehouden met de EU-strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering.

| — | Welke andere strategische documenten en wetgeving van de EU houden verband met de strategie en op welke wijze? |
| --- | --- |

—

Welke andere strategische documenten en wetgeving van de EU houden verband met de strategie en op welke wijze?

| — | Welke andere nationale strategische documenten hebben betrekking op de strategie en op welke wijze? |
| --- | --- |

—

Welke andere nationale strategische documenten hebben betrekking op de strategie en op welke wijze?

| — | Stand van zaken van het beleid voor aanpassing aan de klimaatverandering voordat de strategie wordt ontwikkeld. |
| --- | --- |

—

Stand van zaken van het beleid voor aanpassing aan de klimaatverandering voordat de strategie wordt ontwikkeld.

c.   Bevoegde organen

| — | Wie zal de strategie uitvoeren. |
| --- | --- |

—

Wie zal de strategie uitvoeren.

| — | Wie zal de ontwikkeling/uitvoering/monitoring en evaluatie van de strategie ondersteunen door middel van raadpleging, communicatie, gegevensverstrekking enz. |
| --- | --- |

—

Wie zal de ontwikkeling/uitvoering/monitoring en evaluatie van de strategie ondersteunen door middel van raadpleging, communicatie, gegevensverstrekking enz.

d.   Doelgroepen

| — | Wie zal/kan worden getroffen door de uitvoering. |
| --- | --- |

—

Wie zal/kan worden getroffen door de uitvoering.

| — | Wie moet zich bij hun dagelijkse werk/functioneren aan de strategie houden. |
| --- | --- |

—

Wie moet zich bij hun dagelijkse werk/functioneren aan de strategie houden.

e.   Terminologie

| — | Toelichting bij de belangrijkste concepten die in de strategie worden gebruikt. |
| --- | --- |

—

Toelichting bij de belangrijkste concepten die in de strategie worden gebruikt.

II.   Analytisch gedeelte (ongeveer 15 % van de totale lengte)

a.   Klimaatverandering en kwetsbaarheidsbeoordeling op basis van de meest recente wetenschap

| — | Informatie over vroegere en huidige klimaateffecten en -risico’s. |
| --- | --- |

—

Informatie over vroegere en huidige klimaateffecten en -risico’s.

| — | Toekomstprognoses van verschillende klimaatvariabelen en -gevaren op basis van een reeks verschillende klimaatscenario’s. |
| --- | --- |

—

Toekomstprognoses van verschillende klimaatvariabelen en -gevaren op basis van een reeks verschillende klimaatscenario’s.

| — | Resultaten van stresstests in verschillende klimaatscenario’s. |
| --- | --- |

—

Resultaten van stresstests in verschillende klimaatscenario’s.

| — | Toekomstige prognoses van sociaal-economische ontwikkeling en andere niet-klimatologische factoren en megatrends die een aanzienlijke invloed kunnen hebben op de kwetsbaarheid voor klimaatverandering. |
| --- | --- |

—

Toekomstige prognoses van sociaal-economische ontwikkeling en andere niet-klimatologische factoren en megatrends die een aanzienlijke invloed kunnen hebben op de kwetsbaarheid voor klimaatverandering.

b.   Voortgangsbeoordeling

| — | Informatie over de aanpak van de aanpassing aan de klimaatverandering tot nu toe en de verwevenheid ervan met mitigatie van klimaatverandering. |
| --- | --- |

—

Informatie over de aanpak van de aanpassing aan de klimaatverandering tot nu toe en de verwevenheid ervan met mitigatie van klimaatverandering.

| — | Evaluatie van de vorige aanpassingsstrategie/het vorige aanpassingsplan in termen van processen en vooruitgang bij het verminderen van de kwetsbaarheid en het versterken van de veerkracht, bij voorkeur op basis van een uitgebreide reeks indicatoren. |
| --- | --- |

—

Evaluatie van de vorige aanpassingsstrategie/het vorige aanpassingsplan in termen van processen en vooruitgang bij het verminderen van de kwetsbaarheid en het versterken van de veerkracht, bij voorkeur op basis van een uitgebreide reeks indicatoren.

c.   Ontwikkeling van een scenario met ongewijzigd beleid

| — | Informatie over de toekomstige ontwikkeling indien de strategie niet wordt uitgevoerd. |
| --- | --- |

—

Informatie over de toekomstige ontwikkeling indien de strategie niet wordt uitgevoerd.

d.   Samenvatting van de belangrijkste analyses

| — | Samenvatting van andere belangrijke analyses die van belang zijn om het probleem en de ontwikkeling ervan te begrijpen of als rechtvaardiging voor de actie die is gekozen om het probleem aan te pakken. |
| --- | --- |

—

Samenvatting van andere belangrijke analyses die van belang zijn om het probleem en de ontwikkeling ervan te begrijpen of als rechtvaardiging voor de actie die is gekozen om het probleem aan te pakken.

III.   Strategisch gedeelte (ongeveer 45 % van de totale lengte)

a.   Visie en belangrijkste strategische koers (ongeveer 15 % van dit deel)

| — | Interventielogica en hiërarchie van doelstellingen/streefdoelen






  — | Vaststellen wat er moet worden bereikt en hoe de strategische koers wordt bepaald. |
| --- | --- | --- |

—

Interventielogica en hiërarchie van doelstellingen/streefdoelen

—

Vaststellen wat er moet worden bereikt en hoe de strategische koers wordt bepaald.

| — | Toelichting op de hiërarchie van strategische en specifieke doelstellingen |
| --- | --- |

—

Toelichting op de hiërarchie van strategische en specifieke doelstellingen

| — | Visie en strategische gebieden/sectoren






  — | Informatie over de visie achter de strategie. |
| --- | --- | --- |

—

Visie en strategische gebieden/sectoren

—

Informatie over de visie achter de strategie.

| — | Informatie over strategische regio’s/sectoren: hoe ze verband houden met het probleem; wat zijn de belangrijkste onderlinge verbanden; welke compromissen of potentiële conflicten kunnen deze onderlinge verbanden met zich meebrengen. |
| --- | --- |

—

Informatie over strategische regio’s/sectoren: hoe ze verband houden met het probleem; wat zijn de belangrijkste onderlinge verbanden; welke compromissen of potentiële conflicten kunnen deze onderlinge verbanden met zich meebrengen.

| — | Strategische doelstellingen






  — | Beschrijving van de strategische doelstellingen en hun verband met de visie/algemene doelstelling van de strategie. |
| --- | --- | --- |

—

Strategische doelstellingen

—

Beschrijving van de strategische doelstellingen en hun verband met de visie/algemene doelstelling van de strategie.

| — | Effecten, voordelen en streefwaarden met betrekking tot strategische doelstellingen. |
| --- | --- |

—

Effecten, voordelen en streefwaarden met betrekking tot strategische doelstellingen.

b.   Beschrijving van doelstellingen/streefdoelen binnen elke strategische regio/sector (ongeveer 30 % van dit deel)

| — | Beschrijving van specifieke doelstellingen en hun verwachte effecten






  — | Overzicht van specifieke doelstellingen en hun verband met de strategische doelstellingen en andere doelstellingen. |
| --- | --- | --- |

—

Beschrijving van specifieke doelstellingen en hun verwachte effecten

—

Overzicht van specifieke doelstellingen en hun verband met de strategische doelstellingen en andere doelstellingen.

| — | Effecten, voordelen en streefwaarden met betrekking tot specifieke doelstellingen. |
| --- | --- |

—

Effecten, voordelen en streefwaarden met betrekking tot specifieke doelstellingen.

| — | Overzicht van de aanpassingsopties






  — | Beschrijving van de aanpassingsopties om specifieke doelstellingen te verwezenlijken, waarbij een beroep wordt gedaan op de meest recente kennis en de voorkeur wordt gegeven aan natuurlijke en ecosysteemgerichte oplossingen. |
| --- | --- | --- |

—

Overzicht van de aanpassingsopties

—

Beschrijving van de aanpassingsopties om specifieke doelstellingen te verwezenlijken, waarbij een beroep wordt gedaan op de meest recente kennis en de voorkeur wordt gegeven aan natuurlijke en ecosysteemgerichte oplossingen.

| — | Kosten, baten en gevolgen van de uitvoering van elke maatregel. |
| --- | --- |

—

Kosten, baten en gevolgen van de uitvoering van elke maatregel.

| — | Resultaten van de uitvoering, indicatoren






  — | Verwachte resultaten van elke maatregel om bij te dragen tot de doelstellingen van de strategie. |
| --- | --- | --- |

—

Resultaten van de uitvoering, indicatoren

—

Verwachte resultaten van elke maatregel om bij te dragen tot de doelstellingen van de strategie.

| — | Indicatoren voor het toezicht op en de evaluatie van de maatregelen. |
| --- | --- |

—

Indicatoren voor het toezicht op en de evaluatie van de maatregelen.

Figuur 3

Voorbeeld van de hiërarchie van specifieke doelstellingen en aanpassingsopties in het kader van een strategische doelstelling

Image 8

IV.   Uitvoeringsgedeelte — actieplan (ongeveer 25 % van de totale lengte)

a.   Uitvoeringsbeheer

| — | Informatie over wie verantwoordelijk is voor de uitvoering. |
| --- | --- |

—

Informatie over wie verantwoordelijk is voor de uitvoering.

| — | Informatie over het systeem en de structuur van de uitvoering (rollen, verantwoordelijkheden en mandaten van bepaalde actoren). |
| --- | --- |

—

Informatie over het systeem en de structuur van de uitvoering (rollen, verantwoordelijkheden en mandaten van bepaalde actoren).

| — | Activeringspunten vaststellen die veranderingen in de uitvoering met zich mee zouden brengen, met inbegrip van de wijze waarop deze veranderingen worden doorgevoerd. |
| --- | --- |

—

Activeringspunten vaststellen die veranderingen in de uitvoering met zich mee zouden brengen, met inbegrip van de wijze waarop deze veranderingen worden doorgevoerd.

b.   Uitvoeringsplan

| — | Prioritering van werkstromen. |
| --- | --- |

—

Prioritering van werkstromen.

c.   Tijdschema voor de uitvoering

| — | Tijdschema voor de uitvoering van bepaalde maatregelen, met inbegrip van verantwoordelijkheden, continuïteit van de uitvoering, mijlpalen enz. |
| --- | --- |

—

Tijdschema voor de uitvoering van bepaalde maatregelen, met inbegrip van verantwoordelijkheden, continuïteit van de uitvoering, mijlpalen enz.

d.   Budgettaire en financiële middelen

| — | Raming van de investeringsbehoeften voor het gekozen actieplan, met inbegrip van de investeringsbehoeften die onder overheidsbegrotingen zouden vallen en die in het kader van de mobilisering van particuliere financiering zouden vallen. |
| --- | --- |

—

Raming van de investeringsbehoeften voor het gekozen actieplan, met inbegrip van de investeringsbehoeften die onder overheidsbegrotingen zouden vallen en die in het kader van de mobilisering van particuliere financiering zouden vallen.

| — | Informatie over de begroting voor de uitvoering van de strategie en de beschikbare financiële middelen. |
| --- | --- |

—

Informatie over de begroting voor de uitvoering van de strategie en de beschikbare financiële middelen.

e.   Monitoring- en evaluatiesysteem

| — | Informatie over wie verantwoordelijk is voor de monitoring en evaluatie. |
| --- | --- |

—

Informatie over wie verantwoordelijk is voor de monitoring en evaluatie.

| — | Informatie over het systeem van permanente monitoring en evaluatie van het uitvoeringsproces en de vooruitgang bij de verwezenlijking van de doelstellingen. |
| --- | --- |

—

Informatie over het systeem van permanente monitoring en evaluatie van het uitvoeringsproces en de vooruitgang bij de verwezenlijking van de doelstellingen.

| — | Monitoring- en evaluatieplan van de strategie, rekening houdend met de huidige rapportageverplichtingen. |
| --- | --- |

—

Monitoring- en evaluatieplan van de strategie, rekening houdend met de huidige rapportageverplichtingen.

V.   Samenvatting (ongeveer 5 % van de totale lengte)

| — | Korte samenvatting van de belangrijkste activiteiten, stappen en mijlpalen voor de uitvoering van de strategie. |
| --- | --- |

—

Korte samenvatting van de belangrijkste activiteiten, stappen en mijlpalen voor de uitvoering van de strategie.

VI.   Bijlage

Doorgaans bevat de bijlage bij de strategie achtergronddocumenten die tijdens de ontwikkelingsfase van de strategie zijn opgesteld. Dit zijn bijvoorbeeld analytische documenten (zoals SWOT-analyses (1) of kosten-batenanalyses) of documenten met meer details over de uitvoering van de strategie (zoals een gedetailleerder tijdschema of een uitgebreide reeks indicatoren).

---

(1)  Analyses om sterke en zwakke punten, kansen en bedreigingen in kaart te brengen.

---

BIJLAGE II

Nieuwe terreinen van het aanpassingsbeleid

Rechtvaardige veerkracht

De meest kwetsbare groepen in de samenleving worden vaak het zwaarst getroffen door klimaatverandering. Daarom mogen de gevolgen van de klimaatverandering en de kwetsbaarheidsbeoordelingen niet voorbijgaan aan de onevenredige gevolgen voor kansarme groepen en geografische gebieden. Voor een rechtvaardige veerkracht is het van essentieel belang ongelijke lasten te voorkomen en niemand aan zijn lot over te laten.

| — | Ongelijke lasten: bepaalde maatschappelijke groepen en geografische gebieden worden onevenredig zwaar getroffen door klimaatverandering als gevolg van ongelijke blootstelling aan of bestaande kwetsbaarheden met betrekking tot de gevolgen van klimaatverandering. In dit verband kan de klimaatverandering bestaande ongelijkheden verergeren en nieuwe ongelijkheden creëren.






  — | Zo zijn groepen met een laag inkomen vaak meer blootgesteld aan en gevoeliger voor warmte, aangezien ze vaak in huizen wonen die niet goed geïsoleerd zijn en geen geld hebben voor extra warmtebescherming, bijvoorbeeld zonnebrandmiddelen. Bovendien wonen ze mogelijk in dichtbevolkte wijken zonder groenvoorzieningen. Ook groepen die in laaggelegen gebieden en dicht bij rivierbedden wonen, lijden meer onder overstromingen en hebben mogelijk minder mogelijkheden om te verhuizen als gevolg van de lagere prijs van hun woning. |
| --- | --- | --- |

—

Ongelijke lasten: bepaalde maatschappelijke groepen en geografische gebieden worden onevenredig zwaar getroffen door klimaatverandering als gevolg van ongelijke blootstelling aan of bestaande kwetsbaarheden met betrekking tot de gevolgen van klimaatverandering. In dit verband kan de klimaatverandering bestaande ongelijkheden verergeren en nieuwe ongelijkheden creëren.

—

Zo zijn groepen met een laag inkomen vaak meer blootgesteld aan en gevoeliger voor warmte, aangezien ze vaak in huizen wonen die niet goed geïsoleerd zijn en geen geld hebben voor extra warmtebescherming, bijvoorbeeld zonnebrandmiddelen. Bovendien wonen ze mogelijk in dichtbevolkte wijken zonder groenvoorzieningen. Ook groepen die in laaggelegen gebieden en dicht bij rivierbedden wonen, lijden meer onder overstromingen en hebben mogelijk minder mogelijkheden om te verhuizen als gevolg van de lagere prijs van hun woning.

| — | Bovendien worden bepaalde beroepen en werknemers meer getroffen door klimaateffecten als gevolg van hun blootstelling (d.w.z. hittestress) of fysieke lasten, bijvoorbeeld werknemers in de landbouw, de bosbouw en de bouw. |
| --- | --- |

—

Bovendien worden bepaalde beroepen en werknemers meer getroffen door klimaateffecten als gevolg van hun blootstelling (d.w.z. hittestress) of fysieke lasten, bijvoorbeeld werknemers in de landbouw, de bosbouw en de bouw.

| — | Zorgen dat niemand wordt uitgesloten: de kosten en baten van aanpassingsopties moeten eerlijk worden verdeeld.






  — | Een voorbeeld van een “oneerlijke” aanpak van aanpassing, aangezien maatregelen ter bescherming tegen overstromingen extreem duur kunnen zijn, kan zijn dat welvarende personen met eigendommen in overstromingsgevoelige gebieden begunstigd worden ten opzichte van gemeenschappen die minder politieke invloed hebben en/of minder economische belangen op het spel hebben staan. |
| --- | --- | --- |

—

Zorgen dat niemand wordt uitgesloten: de kosten en baten van aanpassingsopties moeten eerlijk worden verdeeld.

—

Een voorbeeld van een “oneerlijke” aanpak van aanpassing, aangezien maatregelen ter bescherming tegen overstromingen extreem duur kunnen zijn, kan zijn dat welvarende personen met eigendommen in overstromingsgevoelige gebieden begunstigd worden ten opzichte van gemeenschappen die minder politieke invloed hebben en/of minder economische belangen op het spel hebben staan.

Het is echter belangrijk om in elke stap van de planning voor aanpassing aan de klimaatverandering aandacht te besteden aan rechtvaardigheid, bijvoorbeeld bij het in kaart brengen van relevante belanghebbenden die bij het proces moeten worden betrokken, bij het beoordelen van de risico’s van en de kwetsbaarheid voor klimaatverandering, bij het beoordelen van opties voor aanpassing aan de klimaatverandering, bij het monitoren en evalueren van aanpassingsinspanningen enz.

Er is ruimte om een stap verder te gaan bij het in aanmerking nemen en aanpakken van de ongelijke lasten van klimaatverandering in aanpassingsbeleid. Zo gaat gendermainstreaming gepaard met het hanteren van een genderperspectief bij het voorbereiden, ontwerpen, uitvoeren, monitoren en evalueren van beleid, regelgevende maatregelen en bestedingsprogramma’s, teneinde gelijkheid tussen vrouwen en mannen te bevorderen, en discriminatie tegen te gaan.

Meer informatie over veerkracht vindt u ook op de pagina over het beleid inzake rechtvaardige veerkracht van Climate-ADAPT.

Aanpassing met ongewenste effecten

Elke aanpassingsinspanning vindt plaats in het kader van voortdurend veranderende omstandigheden en houdt verband met een hoge mate van onzekerheid. Aanpassing is dan ook een continu proces, waarvan de resultaten moeilijk te voorspellen zijn. In sommige gevallen kunnen aanpassingsinspanningen leiden tot onvoorziene, onbedoelde negatieve gevolgen, de zogenaamde “aanpassing met ongewenste effecten”.

De IPCC definieert aanpassing met ongewenste effecten als “maatregelen die kunnen leiden tot een groter risico op ongunstige klimaatgerelateerde resultaten, onder meer door toenemende broeikasgasemissies, een grotere of verlegde kwetsbaarheid voor klimaatverandering, grotere ongelijkheden of een daling van de welvaart, nu of in de toekomst”.

Het succes van aanpassingsinspanningen is sterk afhankelijk van de context en kan variëren van een transformatie naar klimaatbestendige trajecten enerzijds tot een doelgroep die nog kwetsbaarder wordt voor klimaatverandering anderzijds.

Figuur 4

Een spectrum van reacties, van aanpassing tot aanpassing met ongewenste effecten.

Image 9

| Bron: | Schipper, 2020. |
| --- | --- |

Bron:

Ondanks de onzekerheid en het belang van de context zijn enkele algemene typen aanpassingen met ongewenste effecten geïdentificeerd om mogelijke gevallen van dit soort aanpassing te helpen opsporen.

Schipper (2020) onderscheidt drie brede categorieën van aanpassing met ongewenste effecten: infrastructurele, institutionele en gedragsmatige aanpassing met ongewenste effecten. De laatste twee categorieën benadrukken met name hoe belangrijk het is rekening te houden met de fysieke, maar ook met de maatschappelijke gevolgen van aanpassingsmaatregelen.

Barnett en O’Neill (2010) onderscheiden vijf soorten aanpassingen met ongewenste effecten:

| 1. | toename van de uitstoot van broeikasgassen.
  Een bekend voorbeeld van dit type aanpassing met ongewenste effecten is het gebruik van airconditioning of andere energie-intensieve technologieën; |
| --- | --- |

1.

toename van de uitstoot van broeikasgassen.

Een bekend voorbeeld van dit type aanpassing met ongewenste effecten is het gebruik van airconditioning of andere energie-intensieve technologieën;

| 2. | onevenredig zware lasten voor de meest kwetsbaren.
  Zo hebben hogere waterprijzen onevenredige gevolgen voor huishoudens met een laag inkomen, die een groter deel van hun inkomen aan water betalen en minder mogelijkheden hebben om hun waterverbruik te verminderen; |
| --- | --- |

2.

onevenredig zware lasten voor de meest kwetsbaren.

Zo hebben hogere waterprijzen onevenredige gevolgen voor huishoudens met een laag inkomen, die een groter deel van hun inkomen aan water betalen en minder mogelijkheden hebben om hun waterverbruik te verminderen;

| 3. | hoge alternatieve kosten (d.w.z. economische, sociale of milieukosten zijn hoog in vergelijking met alternatieven).
  Zo brengt de aanleg van een dam hoge economische, sociale en milieukosten met zich mee in termen van bouw- en onderhoudskosten, hervestiging van de bevolking en veranderingen in het rivierecosysteem. |
| --- | --- |

3.

hoge alternatieve kosten (d.w.z. economische, sociale of milieukosten zijn hoog in vergelijking met alternatieven).

Zo brengt de aanleg van een dam hoge economische, sociale en milieukosten met zich mee in termen van bouw- en onderhoudskosten, hervestiging van de bevolking en veranderingen in het rivierecosysteem.

| 4. | minder stimulans om zich aan te passen (bv. door onnodige afhankelijkheid van anderen aan te moedigen, gedrag op het gebied van huren te stimuleren of zelfgenoegzaamheid te belonen).
  Zo moeten bijvoorbeeld verzekeringen of subsidies worden opgezet om de aanpassing te stimuleren. In het geval van de landbouw kunnen compensaties uit gewasverzekeringen en/of gewassubsidies er anders namelijk toe leiden dat gewastelers geen aanpassingsmaatregelen nemen, maar op zoek gaan naar alternatieve benaderingen om misoogsten te voorkomen en afhankelijk worden van de verzekering en subsidies, zonder de risico’s van het aanplanten van verschillende gewassen tegen elkaar af te wegen. |
| --- | --- |

4.

minder stimulans om zich aan te passen (bv. door onnodige afhankelijkheid van anderen aan te moedigen, gedrag op het gebied van huren te stimuleren of zelfgenoegzaamheid te belonen).

Zo moeten bijvoorbeeld verzekeringen of subsidies worden opgezet om de aanpassing te stimuleren. In het geval van de landbouw kunnen compensaties uit gewasverzekeringen en/of gewassubsidies er anders namelijk toe leiden dat gewastelers geen aanpassingsmaatregelen nemen, maar op zoek gaan naar alternatieve benaderingen om misoogsten te voorkomen en afhankelijk worden van de verzekering en subsidies, zonder de risico’s van het aanplanten van verschillende gewassen tegen elkaar af te wegen.

| 5. | afhankelijkheid van het traject (beperking van de keuze van toekomstige aanpassingsopties).
  Zo binden ontziltingsinstallaties en andere grote infrastructurele ontwikkelingen institutioneel kapitaal aan trajecten die in de toekomst moeilijk te veranderen zijn, waardoor de flexibiliteit om in te spelen op onvoorziene veranderingen in de ecologische, economische en sociale omstandigheden afneemt en de portfolio van aanpassingsopties wordt verkleind. |
| --- | --- |

5.

afhankelijkheid van het traject (beperking van de keuze van toekomstige aanpassingsopties).

Zo binden ontziltingsinstallaties en andere grote infrastructurele ontwikkelingen institutioneel kapitaal aan trajecten die in de toekomst moeilijk te veranderen zijn, waardoor de flexibiliteit om in te spelen op onvoorziene veranderingen in de ecologische, economische en sociale omstandigheden afneemt en de portfolio van aanpassingsopties wordt verkleind.

Om aanpassing met ongewenste effecten zoveel mogelijk te voorkomen, moeten beleidsmakers de context van de situatie die ze willen aanpakken volledig begrijpen. Dat wil zeggen begrijpen wat de oorzaken (niet de symptomen) van kwetsbaarheid zijn en wie de belangrijkste actoren en belanghebbenden zijn die moeten worden geraadpleegd. Ze moeten ook verder kijken dan het tijdschema van het beleid of het project en rekening houden met de onderlinge verwevenheid van ontwikkelingstrajecten en het feit dat diverse groepen afhankelijk zijn van infrastructuur of institutionele structuren.

Op de natuur gebaseerde oplossingen

De Europese Green Deal in het algemeen en het aanpassings- en biodiversiteitsbeleid van de EU in het bijzonder vragen om meer inspanningen om op de natuur gebaseerde oplossingen veel sneller en op grotere schaal uit te rollen dan nu het geval is.

De VN definieert op de natuur gebaseerde oplossingen als acties om natuurlijke of gewijzigde terrestrische, zoetwater-, kust- en mariene ecosystemen te beschermen, in stand te houden, te herstellen, duurzaam te gebruiken en te beheren die sociale, economische en ecologische uitdagingen doeltreffend en flexibel aanpakken en tegelijkertijd het menselijk welzijn, ecosysteemdiensten, veerkracht en biodiversiteit ten goede komen (1).

In het zesde evaluatieverslag van de IPCC (2) wordt benadrukt dat een aanzienlijk deel van de ecosystemen van de aarde in stand gehouden, beschermd, hersteld en beheerd moet worden om hun kwetsbaarheid te verminderen en hun klimaatbestendigheid te behouden. Ook wordt gewezen op het grote potentieel van op de natuur gebaseerde oplossingen om klimaatrisico’s doeltreffend te verminderen en tegelijkertijd het menselijk welzijn te verbeteren, met name voor kwetsbare en gemarginaliseerde groepen. Ecosystemen over de hele wereld zijn van vitaal belang om gemeenschappen en de natuur te beschermen tegen klimaateffecten, zoals overstromingen en woestijnvorming.

Over het algemeen zorgen op de natuur gebaseerde oplossingen voor meer en veelzijdigere natuur- en natuurlijke kenmerken en processen in steden, landschappen en zeelandschappen. Zij komen de biodiversiteit ten goede, ondersteunen de levering van een reeks ecosysteemdiensten en kunnen bijdragen tot de verwezenlijking van de streefdoelen voor het herstel en de bescherming van ecosystemen.

Op de natuur gebaseerde oplossingen kunnen onafhankelijk worden uitgevoerd of in andere aanpassingsmaatregelen, in combinatie met meer technologische of op infrastructuur gebaseerde oplossingen, worden geïntegreerd.

Zij leveren de beste resultaten op wanneer bij de uitvoering ervan terdege rekening wordt gehouden met de complexiteit van ecosystemen en de verwachte effecten van de klimaatverandering op die ecosystemen, maar ook met de specifieke lokale context en de verschillende belangen en waarden die eraan verbonden zijn. Het is dus van belang om belanghebbenden en gemeenschappen in alle stadia te betrekken om te zorgen voor steun en gedeelde verantwoordelijkheid. Dit kan aanzienlijk worden vereenvoudigd met behulp van een gunstig regelgevingskader, technische normen, op samenwerking gebaseerd bestuur, kennisoverdracht, capaciteitsopbouw en voldoende financiering.

Volgens het EEA (2021) grijpen op de natuur gebaseerde oplossingen die de blootstelling aan en de gevoeligheid voor klimaatrisico’s verminderen en het aanpassingsvermogen met betrekking tot dergelijke gevaren vergroten, op meerdere niveaus aan:

| 1. | instandhouding en herstel (met inbegrip van “rewilding”) van natuurlijke ecosystemen op locaties waar zij ecosysteemdiensten leveren die van cruciaal belang zijn voor aanpassing en rampenrisicobeheer (bv. bescherming en herstel van wetlands om menselijke nederzettingen tegen extreme weersomstandigheden te beschermen); |
| --- | --- |

1.

instandhouding en herstel (met inbegrip van “rewilding”) van natuurlijke ecosystemen op locaties waar zij ecosysteemdiensten leveren die van cruciaal belang zijn voor aanpassing en rampenrisicobeheer (bv. bescherming en herstel van wetlands om menselijke nederzettingen tegen extreme weersomstandigheden te beschermen);

| 2. | duurzaam beheer en klimaatbestendigheid van beheerde ecosystemen om meerdere ecosysteemdiensten te leveren (bv. diversifiëring van landbouwlandschappen en bossen); |
| --- | --- |

2.

duurzaam beheer en klimaatbestendigheid van beheerde ecosystemen om meerdere ecosysteemdiensten te leveren (bv. diversifiëring van landbouwlandschappen en bossen);

| 3. | creëren van nieuwe, gemanipuleerde ecosystemen voor specifieke aanpassingsbehoeften (bv. groene daken of hybride oplossingen voor kustbeheer). |
| --- | --- |

3.

creëren van nieuwe, gemanipuleerde ecosystemen voor specifieke aanpassingsbehoeften (bv. groene daken of hybride oplossingen voor kustbeheer).

Zoals vermeld door Eggermont et al. (2015), zijn de grenzen tussen deze drie typen echter niet duidelijk afgebakend, aangezien er hybride oplossingen bestaan, zowel in ruimte als in tijd. Op landschapsniveau kan bijvoorbeeld het mengen van beschermde en beheerde gebieden nodig zijn om multifunctionele en duurzaamheidsdoelstellingen te verwezenlijken; een bebouwd watergebied kan worden ontwikkeld als een nieuw ecosysteem, maar kan vervolgens, wanneer het goed is opgezet, als natuurlijk ecosysteem in stand worden gehouden en onderzocht.

Klimaatstresstests

Naar aanleiding van de ramp met de kerncentrale van Fukushima in Japan verklaarde de Europese Raad van 24 en 25 maart 2011 dat “aan de hand van een volledige en transparante risico- en veiligheidsevaluatie (“stresstest”) de veiligheid van alle kerncentrales in de EU [dient] te worden onderzocht”. Deze stresstests bestonden uit twee elementen: i) een evaluatie van de degelijkheid van een kerncentrale in een reeks (hypothetische) extreme situaties (3) en ii) een toetsing van de gekozen preventieve en mitigerende maatregelen, met inbegrip van de beschikbare marges (4). Tien jaar later kan de methodologie van deze stresstests nu worden geëxtrapoleerd naar een bredere reeks Europese klimaatstresstests om risico’s en zwakke punten vast te stellen in verband met de gevolgen van klimaatverandering. Net als bij de nucleaire stresstests, die de nadruk legden op maatregelen die kunnen worden genomen om het falen van een kernreactor na een natuurramp te voorkomen en op mitigatiemaatregelen, moeten klimaatstresstests zich ook richten op maatregelen die kunnen worden genomen om het risico op effecten te verminderen voordat door het klimaat veroorzaakte extreme weersomstandigheden zich aandienen. De volgende stappen zullen als leidraad dienen voor een op maat gesneden klimaatstresstest.

Stap 1:   Gevaren definiëren in een contextspecifieke klimaatstresstest

Een klimaatstresstest is in wezen de inventarisatie van mogelijke risico’s in een gebied als gevolg van klimaatgerelateerde gevaren, zoals overstromingen, warmte, droogte, stormen enz. Dit gebeurt door informatie te verzamelen en te genereren over de effecten van klimaatverandering (de stress) en over de kwetsbaarheid van systemen en voorwerpen voor deze effecten. De aandacht gaat met name uit naar belangrijke klimaatrisico’s, bovenal naar (kritieke) infrastructuur, maar ook naar waterzekerheid, voedselzekerheid, volksgezondheid, biodiversiteit en ecosystemen enz. Het wordt als een goede praktijk beschouwd om eerst een stresstest uit te voeren van de kritieke infrastructuur in een gebied die onontbeerlijk is voor andere kritieke systemen zoals voedsel, water en gezondheid. De klimaatrisico’s en -gevaren zijn ruimtelijk uiterst versnipperd en verschillen niet alleen op nationaal of subnationaal niveau, maar ook van dorp tot dorp, van straat tot straat of zelfs van huis tot huis. Het vaststellen van de reikwijdte van een klimaatstresstest en de daarmee gepaard gaande gevaren is derhalve een eerste vereiste.

Stap 2:   Algemene kwetsbaarheden blootleggen

De tweede stap bestaat eruit de kwetsbaarheden in verband met de vastgestelde klimaatgevaren bloot te leggen aan de hand van openbaar toegankelijke kennis, zoals nationale of lokale kaarten. Deze “quick scan” maakt het mogelijk snel basisinformatie te verzamelen en geeft een eerste indicatie van de klimaateffecten en kwetsbaarheden in een gebied. De resultaten zijn geschikt om het bewustzijn te vergroten en informatie te verstrekken aan relevante belanghebbenden die nog onvoldoende betrokken zijn bij klimaatadaptatie.

Stap 2.a:   Grondige kwetsbaarheidsbeoordeling

De in stap 2 verzamelde informatie is in veel gevallen onvoldoende specifiek om kwetsbaarheden op lokale schaal vast te stellen. In deze situatie zou het nuttig zijn om op maat gemaakte informatie te genereren met aanvullende gegevens en modelberekeningen voor een specifiek gebied.

Stap 3:   Van stresstest naar klimaatadaptatiestrategie

Wanneer een stresstest is uitgevoerd, bestaat de volgende stap erin deze informatie om te zetten in een klimaatadaptatiestrategie voor die sector of dat gebied. Alvorens de mogelijkheden te bespreken om deze resultaten naar de praktijk te vertalen, is het belangrijk te vermelden wat een stresstest wel en niet doet:

| — | Slagen of zakken voor een stresstest is niet mogelijk. Het is bedoeld om potentiële kwetsbaarheden en risico’s in een gebied vast te stellen en zo input te leveren voor klimaatadaptatieplannen of -strategieën. |
| --- | --- |

—

Slagen of zakken voor een stresstest is niet mogelijk. Het is bedoeld om potentiële kwetsbaarheden en risico’s in een gebied vast te stellen en zo input te leveren voor klimaatadaptatieplannen of -strategieën.

| — | Een gestandaardiseerde stresstest is geen kant-en-klare checklist. De test is veeleer bedoeld om op maat gesneden klimaatadaptatiestrategieën of -plannen te ondersteunen. |
| --- | --- |

—

Een gestandaardiseerde stresstest is geen kant-en-klare checklist. De test is veeleer bedoeld om op maat gesneden klimaatadaptatiestrategieën of -plannen te ondersteunen.

| — | De stresstest legt geen aanpassingsnormen op, maar maakt discussies mogelijk over welke risiconiveaus al dan niet aanvaardbaar zijn. |
| --- | --- |

—

De stresstest legt geen aanpassingsnormen op, maar maakt discussies mogelijk over welke risiconiveaus al dan niet aanvaardbaar zijn.

| — | De stresstest omvat niet de kosten van bepaalde aanpassingsmaatregelen, deze begrotingsexercitie moet in een later stadium worden uitgevoerd, wanneer aanpassingsmaatregelen kunnen worden vergeleken. |
| --- | --- |

—

De stresstest omvat niet de kosten van bepaalde aanpassingsmaatregelen, deze begrotingsexercitie moet in een later stadium worden uitgevoerd, wanneer aanpassingsmaatregelen kunnen worden vergeleken.

| — | Bij de stresstest worden geen maatregelen beoordeeld en worden geen maatregelen opgelegd — dit gebeurt in samenwerking met belanghebbenden, zoals blijkt uit het volgende praktijkvoorbeeld. |
| --- | --- |

—

Bij de stresstest worden geen maatregelen beoordeeld en worden geen maatregelen opgelegd — dit gebeurt in samenwerking met belanghebbenden, zoals blijkt uit het volgende praktijkvoorbeeld.

Praktijkvoorbeeld: een Nederlandse praktijk om klimaatstresstests via risicodialogen in klimaataanpassingsplannen op te nemen

In Nederland werken alle gemeenten, regionale waterschappen, provincies en de centrale overheid samen in het Deltaprogramma, een klimaatadaptatieprogramma. In het kader van het Deltaplan ruimtelijke ordening, met als doel Nederland klimaat- en waterbestendig te maken tegen 2050, zijn alle partijen overeengekomen om in samenwerking met verschillende belanghebbenden een klimaatstresstest uit te voeren. De stresstest was gericht op droogte, warmte, waterverzadiging en overvloedige regenval/overstromingen in steden. Als volgende stap hebben zij zich ertoe verbonden risicodialogen te organiseren en de resultaten van de stresstests en de risicodialogen op te nemen in de uitvoeringsagenda’s. In 2021 hadden alle werkregio’s een stresstest uitgevoerd. Daarnaast waren bijna alle werkregio’s begonnen met risicodialogen, en een groeiend aantal gemeenten en werkregio’s heeft een agenda voor de uitvoering van de klimaatadaptatie opgesteld.

Een risicodialoog is een periodiek proces dat bestaat uit meerdere gesprekken over klimaatgerelateerde risico’s. Er vinden interne risicodialogen plaats tussen ambtenaren op (sub)nationaal niveau, terwijl externe risicodialogen worden gevoerd tussen nationale regeringen en andere partijen, zoals bewoners en bedrijven. Het doel van een risicodialoog is tweeledig:

| 1. | Bewustmaking van de kwetsbaarheid van een gebied voor klimaatverandering. De deelnemers kunnen tijdens de risicodialoog de resultaten van de klimaatstresstest bespreken, rekening houdend met de risico’s die zij aanvaardbaar achten en welke niet. |
| --- | --- |

1.

Bewustmaking van de kwetsbaarheid van een gebied voor klimaatverandering. De deelnemers kunnen tijdens de risicodialoog de resultaten van de klimaatstresstest bespreken, rekening houdend met de risico’s die zij aanvaardbaar achten en welke niet.

| 2. | De dialogen stimuleren ook discussies over manieren om kwetsbaarheden te verminderen door middel van concrete acties. |
| --- | --- |

2.

De dialogen stimuleren ook discussies over manieren om kwetsbaarheden te verminderen door middel van concrete acties.

De Nederlandse regering heeft een routekaart opgesteld om risicodialogen op te zetten die op hun beurt informatie inbrengen in strategieën en plannen voor aanpassing aan de klimaatverandering.

Tabel 1

Overzicht van het risicodialoogproces.

| Voorbereiding | Dialoog | Uitwerking |
| --- | --- | --- |
| Waarom? Wie? Hoe, in welke vorm? Wat zijn de belangrijkste klimaatrisico’s? Welke onderwerpen moeten worden besproken? Hoe kan de dialoog worden georganiseerd? Hoe kunnen belanghebbenden worden geïnformeerd? Wanneer? Wie is eigenaar van het proces? | Thema’s koppelen? Wie wordt getroffen door de gevolgen? Wat zijn de oplossingen? Kansen? Nieuwe risico’s? Hoe kunt u op één lijn komen? Wie modereert het proces? Hoe kan iedereen erbij worden betrokken? | Wat zijn collectieve overeenkomsten? Wat levert de risicodialoog op? Wie doet wat en waarom? Herhalen we de dialoog? Hoe delen we de resultaten? Welke communicatiemethoden zullen worden gebruikt? |

Voorbereiding

Dialoog

Uitwerking

Waarom? Wie? Hoe, in welke vorm? Wat zijn de belangrijkste klimaatrisico’s? Welke onderwerpen moeten worden besproken? Hoe kan de dialoog worden georganiseerd? Hoe kunnen belanghebbenden worden geïnformeerd? Wanneer? Wie is eigenaar van het proces?

Thema’s koppelen? Wie wordt getroffen door de gevolgen? Wat zijn de oplossingen? Kansen? Nieuwe risico’s? Hoe kunt u op één lijn komen? Wie modereert het proces? Hoe kan iedereen erbij worden betrokken?

Wat zijn collectieve overeenkomsten? Wat levert de risicodialoog op? Wie doet wat en waarom? Herhalen we de dialoog? Hoe delen we de resultaten? Welke communicatiemethoden zullen worden gebruikt?

Er is geen definitieve blauwdruk voor een risicodialoog, aangezien deze afhangt van talloze factoren, zoals schaalgrootte, tijd en capaciteit. Er hebben inmiddels verschillende risicodialogen plaatsgevonden op basis van stresstests in Nederland, die zijn samengebracht in een overzicht en op een kaart. De Nederlandse regering verstrekt gemeenten, regio’s en andere bestuursorganen ook een lijst van organisaties die kunnen helpen bij het faciliteren van risicodialogen, met voorbeelden van risicodialogen die reeds hebben plaatsgevonden.

---

(1)  Multilateraal overeengekomen definitie van op de natuur gebaseerde oplossingen, aangenomen door de vijfde Milieuvergadering van de Verenigde Naties van het Milieuprogramma van de Verenigde Naties op 2 maart 2022 (UNEP/EA.5/Res.5), link geraadpleegd op 13.4.2023.

(2)  Bijdrage van werkgroep II aan Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability (Klimaatverandering 2022: gevolgen, aanpassing en kwetsbaarheid), link geraadpleegd op 13.4.2023.

(3)  Gebeurtenissen die op natuurlijke wijze ontstaan, waaronder aardbevingen, tsunami’s en extreem weer, het verlies van veiligheidssystemen en het beheer van ernstige ongevallen waren de belangrijkste onderwerpen die moesten worden geëvalueerd.

(4)  Zie ook de specificaties voor stresstests van de EU, link geraadpleegd op 13.4.2023.

---

IV Informatie

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Raad

| 27.7.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 264/32 |
| --- | --- | --- | --- |

27.7.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 264/32

---

Kennisgeving aan de betrokkenen die zijn onderworpen aan de beperkende maatregelen van Besluit (GBVB) 2020/1999 van de Raad en Verordening (EU) 2020/1998 van de Raad betreffende beperkende maatregelen tegen ernstige schendingen van de mensenrechten

(2023/C 264/02)

De aandacht van de betrokkenen wordt gevestigd op onderstaande informatie, overeenkomstig artikel 16 van Verordening (EU) 2018/1725 van het Europees Parlement en de Raad (1).

De rechtsgronden voor deze verwerking zijn Besluit (GBVB) 2020/1999 van de Raad (2), als gewijzigd bij Besluit (GBVB) 2023/1500 van de Raad (3), en Verordening (EU) 2020/1998 van de Raad (4), als uitgevoerd bij Uitvoeringsverordening (EU) 2023/1495 van de Raad (5).

De verwerkingsverantwoordelijke is de Raad van de Europese Unie, die wordt vertegenwoordigd door de directeur-generaal van directoraat-generaal Buitenlandse Betrekkingen (RELEX) van het secretariaat-generaal van de Raad, en de dienst die met de verwerking is belast, is RELEX.1, die bereikbaar is op het volgende adres:

| Raad van de Europese Unie Secretariaat-generaal |
| --- |
| RELEX 1 |
| Wetstraat 175 |
| 1048 Brussel |
| BELGIË |

Raad van de Europese Unie Secretariaat-generaal

RELEX 1

Wetstraat 175

1048 Brussel

BELGIË

E-mail: sanctions@consilium.europa.eu

De functionaris voor gegevensbescherming van de Raad is bereikbaar op het volgende adres:

| | Gegevensbeschermingsfunctionaris |
| --- | --- |

Gegevensbeschermingsfunctionaris

| | data.protection@consilium.europa.eu |
| --- | --- |

data.protection@consilium.europa.eu

Doel van de verwerking is het opstellen en actualiseren van de lijst van personen die aan beperkende maatregelen zijn onderworpen overeenkomstig Besluit (GBVB) 2020/1999, als gewijzigd bij Besluit (GBVB) 2023/1500, en Verordening (EU) 2020/1998, als uitgevoerd bij Uitvoeringsverordening (EU) 2023/1495, betreffende beperkende maatregelen tegen ernstige schendingen van de mensenrechten.

De betrokkenen zijn de natuurlijke personen die voldoen aan de criteria voor plaatsing op de lijst als vastgelegd in Besluit (GBVB) 2020/1999 van de Raad en Verordening (EU) 2020/1998.

De verzamelde persoonsgegevens omvatten gegevens die nodig zijn voor de correcte identificatie van de betrokken persoon, de motivering en eventuele andere gegevens die verband houden met de redenen voor plaatsing.

De rechtsgronden voor de verwerking van persoonsgegevens zijn de besluiten van de Raad die zijn vastgesteld op grond van artikel 29 VEU en de op grond van artikel 215 VWEU vastgestelde verordeningen van de Raad waarbij natuurlijke personen (betrokkenen) op een lijst worden geplaatst, tegoeden worden bevroren en reisbeperkingen worden opgelegd.

De verwerking is, overeenkomstig artikel 5, lid 1, punt a), van Verordening (EU) 2018/1725, noodzakelijk voor de vervulling van een taak in het algemeen belang en, overeenkomstig artikel 5, lid 1, punt b), noodzakelijk om te voldoen aan in de bovengenoemde rechtshandelingen vastgelegde wettelijke verplichtingen die op de verwerkingsverantwoordelijke rusten.

De verwerking is, overeenkomstig artikel 10, lid 2, punt g), van Verordening (EU) 2018/1725 noodzakelijk om redenen van zwaarwegend algemeen belang.

De Raad kan persoonsgegevens van betrokkenen verkrijgen van de lidstaten en/of de Europese Dienst voor extern optreden. De ontvangers van de persoonsgegevens zijn de lidstaten, de Europese Commissie en de Europese Dienst voor extern optreden.

Alle persoonsgegevens die de Raad in het kader van autonome beperkende maatregelen van de EU verwerkt, worden bewaard gedurende vijf jaar na het moment waarop de betrokkene is geschrapt van de lijst van personen op wie de bevriezing van tegoeden van toepassing is of de geldigheid van de maatregel is verstreken of, indien een gerechtelijke procedure wordt ingesteld bij het Hof van Justitie, totdat een eindarrest is uitgesproken. Persoonsgegevens in door de Raad geregistreerde documenten worden door de Raad bewaard met het oog op archivering in het algemeen belang, zoals bedoeld in artikel 4, lid 1, punt e), van Verordening (EU) 2018/1725.

Het kan nodig zijn dat de Raad persoonsgegevens met betrekking tot een betrokkene moet uitwisselen met een derde land of internationale organisatie in het kader van de omzetting door de Raad van VN-aanwijzingen of in het kader van internationale samenwerking met betrekking tot het beleid voor beperkende maatregelen van de EU.

Bij ontstentenis van een adequaatheidsbesluit of van passende waarborgen voldoet de doorgifte van persoonsgegevens aan een derde land of een internationale organisatie aan de volgende voorwaarde(n), overeenkomstig artikel 50 van Verordening (EU) 2018/1725:

| — | de doorgifte is noodzakelijk wegens gewichtige redenen van algemeen belang; |
| --- | --- |

—

de doorgifte is noodzakelijk wegens gewichtige redenen van algemeen belang;

| — | de doorgifte is noodzakelijk voor de instelling, uitoefening of onderbouwing van een rechtsvordering. |
| --- | --- |

—

de doorgifte is noodzakelijk voor de instelling, uitoefening of onderbouwing van een rechtsvordering.

Aan de verwerking van de persoonsgegevens van de betrokkene komt geen geautomatiseerde besluitvorming te pas.

Betrokkenen hebben het recht op informatie over en inzage in hun persoonsgegevens. Zij hebben ook het recht op rectificatie en aanvulling van hun gegevens. Onder bepaalde omstandigheden hebben zij het recht hun persoonsgegevens te laten wissen, het recht bezwaar te maken tegen de verwerking van hun persoonsgegevens, of het recht te verzoeken om een beperkte verwerking.

Betrokkenen kunnen deze rechten uitoefenen door de verwerkingsverantwoordelijke een e-mail toe te sturen met een kopie aan de functionaris voor gegevensbescherming, zoals hierboven vermeld.

De betrokkenen moeten bij hun verzoek een kopie van een identificatiedocument voegen ter bevestiging van hun identiteit (identiteitskaart of paspoort). Op dit identiteitsbewijs moeten een identificatienummer, het land van uitgifte, de geldigheidsduur, en naam, adres en geboortedatum vermeld zijn. Andere gegevens op de kopie van het identiteitsbewijs, zoals een foto of andere persoonlijke kenmerken, kunnen worden zwart gemaakt.

Betrokkenen hebben het recht een klacht in te dienen bij de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming, overeenkomstig Verordening (EU) 2018/1725 (edps@edps.europa.eu).

Het verdient echter aanbeveling dat betrokkenen eerst verhaal zoeken bij de verwerkingsverantwoordelijke en/of de functionaris voor gegevensbescherming van de Raad.

---

(1)  PB L 295 van 21.11.2018, blz. 39.

(2)  PB L 410 I van 7.12.2020, blz. 13.

(3)  PB L 183 I van 20.7.2023, blz. 35.

(4)  PB L 410 I van 7.12.2020, blz. 1.

(5)  PB L 183 I van 20.7.2023, blz. 1.

---

| 27.7.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 264/34 |
| --- | --- | --- | --- |

27.7.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 264/34

---

Kennisgeving aan de personen en entiteiten die onderworpen zijn aan de beperkende maatregelen van Besluit (GBVB) 2020/1999 van de Raad, als gewijzigd bij Besluit (GBVB) 2023/1500 van de Raad, en van Verordening (EU) 2020/1998 van de Raad, als uitgevoerd bij Uitvoeringsverordening (EU) 2023/1495 van de Raad betreffende beperkende maatregelen tegen ernstige schendingen van de mensenrechten

(2023/C 264/03)

De volgende informatie wordt ter kennis gebracht van de personen en entiteiten die worden genoemd in de bijlage bij Besluit (GBVB) 2020/1999 van de Raad (1), als gewijzigd bij Besluit (GBVB) 2023/1500 van de Raad (2), en in bijlage I bij Verordening (EU) 2020/1998 van de Raad (3), als uitgevoerd bij Uitvoeringsverordening (EU) 2023/1495 van de Raad (4) betreffende beperkende maatregelen tegen ernstige schendingen van de mensenrechten.

De Raad van de Europese Unie heeft besloten dat die personen en entiteiten moeten worden opgenomen in de lijst van natuurlijke en rechtspersonen, entiteiten en lichamen die onderworpen zijn aan de beperkende maatregelen van Besluit (GBVB) 2020/1999 en van Verordening (EU) 2020/1998. De redenen voor plaatsing van de betrokken personen en entiteiten op de lijst staan in de desbetreffende vermeldingen in die bijlagen.

De betrokken personen en entiteiten worden erop geattendeerd dat zij de bevoegde instanties van de betrokken lidstaat of lidstaten, vermeld op de websites in bijlage II bij Verordening (EU) 2020/1998, kunnen verzoeken om toestemming voor het gebruik van bevroren tegoeden voor basisbehoeften of specifieke betalingen (zie artikel 4 van de verordening).

De betrokken personen en entiteiten kunnen vóór 28 juli 2023, onder overlegging van bewijsstukken, op onderstaand adres bij de Raad een verzoek indienen tot heroverweging van het besluit hen op bovengenoemde lijst te plaatsen:

| Raad van de Europese Unie |
| --- |
| Secretariaat-generaal |
| RELEX 1 |
| Wetstraat 175 |
| 1048 Brussel |
| BELGIË |

Raad van de Europese Unie

Secretariaat-generaal

RELEX 1

Wetstraat 175

1048 Brussel

BELGIË

E-mail: sanctions@consilium.europa.eu

Met ingekomen opmerkingen zal rekening worden gehouden in het kader van de regelmatige evaluatie door de Raad, overeenkomstig artikel 10 van Besluit (GBVB) 2020/1999.

---

(1)  PB L 410 I van 7.12.2020, blz. 13.

(2)  PB L 183 I van 20.7.2023, blz. 35.

(3)  PB L 410 I van 7.12.2020, blz. 1.

(4)  PB L 183 I van 20.7.2023, blz. 1.

---

| 27.7.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 264/35 |
| --- | --- | --- | --- |

27.7.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 264/35

---

BESLUIT VAN DE RAAD

van 25 juli 2023

tot benoeming van een plaatsvervangend lid van het Raadgevend Comité voor veiligheid en gezondheid op de arbeidsplaats voor Hongarije

(2023/C 264/04)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien het Besluit van de Raad van 22 juli 2003 tot oprichting van een Raadgevend Comité voor veiligheid en gezondheid op de arbeidsplaats (1), en met name artikel 3,

Gezien de lijsten met kandidaten die de regeringen van de lidstaten aan de Raad hebben voorgelegd,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | Bij besluit van 24 februari 2022 (2) heeft de Raad gewone en plaatsvervangende leden van het Raadgevend Comité voor veiligheid en gezondheid op de arbeidsplaats benoemd voor de periode van 1 maart 2022 tot en met 28 februari 2025. |
| --- | --- |

(1)

Bij besluit van 24 februari 2022 (2) heeft de Raad gewone en plaatsvervangende leden van het Raadgevend Comité voor veiligheid en gezondheid op de arbeidsplaats benoemd voor de periode van 1 maart 2022 tot en met 28 februari 2025.

| (2) | De regering van Hongarije heeft een voordracht voor één vacante zetel ingediend, |
| --- | --- |

(2)

De regering van Hongarije heeft een voordracht voor één vacante zetel ingediend,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

De volgende persoon wordt benoemd tot plaatsvervangend lid van het Raadgevend Comité voor veiligheid en gezondheid op de arbeidsplaats voor het tijdvak dat loopt tot en met 28 februari 2025:

VERTEGENWOORDIGERS VAN DE WERKNEMERSORGANISATIES

| Lidstaat | Plaatsvervangend lid |
| --- | --- |
| Hongarije | Mevrouw Sára FELSZEGHI |

Lidstaat

Plaatsvervangend lid

Hongarije

Mevrouw Sára FELSZEGHI

Artikel 2

De Raad benoemt de nog niet voorgedragen leden en plaatsvervangende leden op een later tijdstip.

Artikel 3

Dit besluit treedt in werking op de datum van de vaststelling ervan.

Gedaan te Brussel, 25 juli 2023.

Voor de Raad

De voorzitter

L. PLANAS PUCHADES

---

(1)  PB C 218 van 13.9.2003, blz. 1.

1

(2)  Besluit van de Raad van 24 februari 2022 tot benoeming van de gewone en de plaatsvervangende leden van het Raadgevend Comité voor veiligheid en gezondheid op de arbeidsplaats (PB C 92 van 25.2.2022, blz. 1).

2

---

| 27.7.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 264/37 |
| --- | --- | --- | --- |

27.7.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 264/37

---

BESLUIT VAN DE RAAD

van 25 juli 2023

tot benoeming van een plaatsvervanger in de raad van bestuur van het Europees Centrum voor de ontwikkeling van de beroepsopleiding (Cedefop) voor Nederland

(2023/C 264/05)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) 2019/128 van het Europees Parlement en de Raad van 16 januari 2019 tot oprichting van een Europees Centrum voor de ontwikkeling van de beroepsopleiding (Cedefop) en tot intrekking van Verordening (EEG) nr. 337/75 van de Raad (1), en met name artikel 4,

Gezien de lijsten met kandidaten die de regeringen van de lidstaten en de werknemers- en werkgeversorganisaties bij de Raad hebben ingediend,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | Bij zijn besluit van 28 maart 2023 (2) heeft de Raad de leden en plaatsvervangende leden van de raad van bestuur van Cedefop benoemd voor de periode van 1 april 2023 tot en met 31 maart 2027. |
| --- | --- |

(1)

Bij zijn besluit van 28 maart 2023 (2) heeft de Raad de leden en plaatsvervangende leden van de raad van bestuur van Cedefop benoemd voor de periode van 1 april 2023 tot en met 31 maart 2027.

| (2) | De werkgeversorganisatie BusinessEurope heeft een voordracht voor een vacante zetel ingediend, |
| --- | --- |

(2)

De werkgeversorganisatie BusinessEurope heeft een voordracht voor een vacante zetel ingediend,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

De volgende persoon wordt benoemd tot plaatsvervanger in de raad van bestuur van het Europees Centrum voor de ontwikkeling van de beroepsopleiding (Cedefop) voor de periode die loopt tot en met 31 maart 2027:

| | VERTEGENWOORDIGERS VAN DE WERKGEVERSORGANISATIES






  Lidstaat | Plaatsvervanger |
| --- | --- | --- |
| Nederland | Mevrouw Eva VAN DER BOOM |

VERTEGENWOORDIGERS VAN DE WERKGEVERSORGANISATIES

Lidstaat

Plaatsvervanger

Nederland

Mevrouw Eva VAN DER BOOM

Artikel 2

De Raad benoemt de nog niet voorgedragen leden en plaatsvervangers op een later tijdstip.

Artikel 3

Dit besluit treedt in werking op de datum van de vaststelling ervan.

Gedaan te Brussel, 25 juli 2023.

Voor de Raad

De voorzitter

L. PLANAS PUCHADES

---

(1)  PB L 30 van 31.1.2019, blz. 90.

1

(2)  Besluit van de Raad van 28 maart 2023 tot benoeming van leden en plaatsvervangende leden van de raad van bestuur van het Europees Centrum voor de ontwikkeling van de beroepsopleiding (Cedefop) (PB C 116 van 31.3.2023, blz. 15).

2

---

| 27.7.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 264/39 |
| --- | --- | --- | --- |

27.7.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 264/39

---

BESLUIT VAN DE RAAD

van 25 juli 2023

tot benoeming van een lid en een plaatsvervanger voor Hongarije in de raad van bestuur van het Europees Agentschap voor de veiligheid en de gezondheid op het werk

(2023/C 264/06)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) 2019/126 van het Europees Parlement en de Raad van 16 januari 2019 tot oprichting van het Europees Agentschap voor de veiligheid en de gezondheid op het werk (EU-OSHA) en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 2062/94 van de Raad (1), en met name artikel 4.

Gezien de lijsten met kandidaten die de regeringen van de lidstaten en de werknemers- en werkgeversorganisaties bij de Raad hebben ingediend,

Gezien de lijsten van leden en plaatsvervangende leden van het Raadgevend Comité voor veiligheid en gezondheid op de arbeidsplaats,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | Bij zijn besluit van 28 maart 2023 (2) heeft de Raad leden en plaatsvervangende leden in de raad van bestuur van EU-OSHA benoemd voor de periode van 1 april 2023 tot en met 31 maart 2027. |
| --- | --- |

(1)

Bij zijn besluit van 28 maart 2023 (2) heeft de Raad leden en plaatsvervangende leden in de raad van bestuur van EU-OSHA benoemd voor de periode van 1 april 2023 tot en met 31 maart 2027.

| (2) | De werknemersorganisatie EVV heeft extra voordrachten voor twee vacante posten ingediend voor Hongarije, |
| --- | --- |

(2)

De werknemersorganisatie EVV heeft extra voordrachten voor twee vacante posten ingediend voor Hongarije,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

De volgende personen worden benoemd tot lid of plaatsvervangend lid in de raad van bestuur van EU-OSHA voor de periode tot en met 31 maart 2027:

| | VERTEGENWOORDIGERS VAN DE WERKNEMERSORGANISATIES







  Lidstaat | Lid | Plaatsvervangend lid |
| --- | --- | --- | --- |
| Hongarije | Mevrouw Sára FELSZEGHI | De heer László MISKÉRI |

VERTEGENWOORDIGERS VAN DE WERKNEMERSORGANISATIES

Lidstaat

Lid

Plaatsvervangend lid

Hongarije

Mevrouw Sára FELSZEGHI

De heer László MISKÉRI

Artikel 2

De Raad benoemt de nog niet voorgedragen leden en plaatsvervangende leden op een later tijdstip.

Artikel 3

Dit besluit treedt in werking op de datum van de vaststelling ervan.

Gedaan te Gedaan te Brussel, 25 juli 2023.

Voor de Raad

De voorzitter

L. PLANAS PUCHADES

---

(1)  PB L 30 van 31.1.2019, blz. 58.

1

(2)  Besluit van de Raad van 28 maart 2023 tot benoeming van leden en plaatsvervangende leden van de raad van bestuur van het Europees Agentschap voor de veiligheid en de gezondheid op het werk (EU-OHSA) (PB C 116 van 31.3.2023, blz. 19).

2

---

Europese Commissie

| 27.7.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 264/41 |
| --- | --- | --- | --- |

27.7.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 264/41

---

Nieuwe nationale zijde van voor circulatie bestemde euromuntstukken

(2023/C 264/07)

Image 10

Nationale zijde van de nieuwe, voor circulatie bestemde herdenkingsmunt van twee euro die door Estland wordt uitgegeven

Voor circulatie bestemde euromunten hebben in de gehele eurozone de status van wettig betaalmiddel. Om zowel degenen die beroepsmatig met euromunten omgaan als het grote publiek op de hoogte te houden, publiceert de Commissie alle nieuwe ontwerpen van euromunten (1). Volgens de conclusies van de Raad van 10 februari 2009 (2) is het de lidstaten van de eurozone en de landen die met de Europese Unie een monetaire overeenkomst hebben gesloten volgens welke zij euromuntstukken mogen uitgeven, toegestaan voor circulatie bestemde euroherdenkingsmunten uit te geven, mits aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan, met name dat alleen het muntstuk van twee euro wordt gebruikt. Deze munten hebben dezelfde technische kenmerken als gewone voor circulatie bestemde munten van twee euro, maar zij hebben aan de nationale zijde een speciale herdenkingsafbeelding met een grote nationale of Europese symboolwaarde.

Land van uitgifte: Estland

Onderwerp van de herdenkingsmunt: nationale vogel van Estland, de boerenzwaluw

Beschrijving van het ontwerp: Op de munt is het silhouet van een boerenzwaluw afgebeeld met rechtsboven in een halve cirkel de tekst “HIRUNDO RUSTICA” (“boerenzwaluw” in het Latijn). Onderaan is de naam van het land van uitgifte “EESTI” (“Estland”) vermeld en daaronder staat het jaar van uitgifte “2023”.

Op de buitenste ring van de munt staan de twaalf sterren van de Europese vlag afgebeeld.

Oplage:1 000 000

Datum van uitgifte: tweede kwartaal van 2023

---

(1)  Voor een overzicht van alle nationale zijden die in 2002 zijn uitgegeven, zie PB C 373 van 28.12.2001, blz. 1.

(2)  Zie de conclusies van de Raad Economische en Financiële Zaken van 10 februari 2009 en de Aanbeveling van de Commissie van 19 december 2008 betreffende gemeenschappelijke richtsnoeren voor de nationale zijde en de uitgifte van voor circulatie bestemde euromuntstukken (PB L 9 van 14.1.2009, blz. 52).

---

| 27.7.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 264/42 |
| --- | --- | --- | --- |

27.7.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 264/42

---

Wisselkoersen van de euro (1)

26 juli 2023

(2023/C 264/08)

1 euro =

| | Munteenheid | Koers |
| --- | --- | --- |
| USD | US-dollar | 1,1059 |
| JPY | Japanse yen | 155,30 |
| DKK | Deense kroon | 7,4517 |
| GBP | Pond sterling | 0,85695 |
| SEK | Zweedse kroon | 11,5313 |
| CHF | Zwitserse frank | 0,9549 |
| ISK | IJslandse kroon | 145,50 |
| NOK | Noorse kroon | 11,2000 |
| BGN | Bulgaarse lev | 1,9558 |
| CZK | Tsjechische koruna | 24,050 |
| HUF | Hongaarse forint | 384,13 |
| PLN | Poolse zloty | 4,4200 |
| RON | Roemeense leu | 4,9288 |
| TRY | Turkse lira | 29,8020 |
| AUD | Australische dollar | 1,6401 |
| CAD | Canadese dollar | 1,4620 |
| HKD | Hongkongse dollar | 8,6308 |
| NZD | Nieuw-Zeelandse dollar | 1,7814 |
| SGD | Singaporese dollar | 1,4682 |
| KRW | Zuid-Koreaanse won | 1 410,55 |
| ZAR | Zuid-Afrikaanse rand | 19,5801 |
| CNY | Chinese yuan renminbi | 7,9109 |
| IDR | Indonesische roepia | 16 639,98 |
| MYR | Maleisische ringgit | 5,0313 |
| PHP | Filipijnse peso | 60,421 |
| RUB | Russische roebel | |
| THB | Thaise baht | 37,910 |
| BRL | Braziliaanse real | 5,2401 |
| MXN | Mexicaanse peso | 18,6702 |
| INR | Indiase roepie | 90,7231 |

Munteenheid

Koers

USD

US-dollar

1,1059

JPY

Japanse yen

155,30

DKK

Deense kroon

7,4517

GBP

Pond sterling

0,85695

SEK

Zweedse kroon

11,5313

CHF

Zwitserse frank

0,9549

ISK

IJslandse kroon

145,50

NOK

Noorse kroon

11,2000

BGN

Bulgaarse lev

1,9558

CZK

Tsjechische koruna

24,050

HUF

Hongaarse forint

384,13

PLN

Poolse zloty

4,4200

RON

Roemeense leu

4,9288

TRY

Turkse lira

29,8020

AUD

Australische dollar

1,6401

CAD

Canadese dollar

1,4620

HKD

Hongkongse dollar

8,6308

NZD

Nieuw-Zeelandse dollar

1,7814

SGD

Singaporese dollar

1,4682

KRW

Zuid-Koreaanse won

1 410,55

ZAR

Zuid-Afrikaanse rand

19,5801

CNY

Chinese yuan renminbi

7,9109

IDR

Indonesische roepia

16 639,98

MYR

Maleisische ringgit

5,0313

PHP

Filipijnse peso

60,421

RUB

Russische roebel

THB

Thaise baht

37,910

BRL

Braziliaanse real

5,2401

MXN

Mexicaanse peso

18,6702

INR

Indiase roepie

90,7231

---

(1)  Bron: door de Europese Centrale Bank gepubliceerde referentiekoers.

---

Europees Bureau voor personeelsselectie

| 27.7.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 264/43 |
| --- | --- | --- | --- |

27.7.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 264/43

---

AANKONDIGING VAN VERGELIJKEND ONDERZOEK

(2023/C 264/09)

Het Europees Bureau voor Personeelsselectie (EPSO) organiseert het volgende vergelijkend onderzoek:

EPSO/AD/403/23 — Administrateurs (AD 7) op de volgende gebieden:

| 1. | Crisisbeheersing |
| --- | --- |

1.

Crisisbeheersing

| 2. | Migratie en interne veiligheid |
| --- | --- |

2.

Migratie en interne veiligheid

De aankondiging wordt in 24 talen bekendgemaakt in
  Publicatieblad van de Europese Unie
  C 264 A van 27 juli 2023
  .

Aanvullende informatie is beschikbaar op de website van EPSO (1).

---

(1)  https://epso.europa.eu/nl

---

V Bekendmakingen

ANDERE HANDELINGEN

Europese Commissie

| 27.7.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 264/44 |
| --- | --- | --- | --- |

27.7.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 264/44

---

Bekendmaking van een mededeling van de goedkeuring van een standaardwijziging van een productdossier voor een naam in de wijnsector als bedoeld in artikel 17, leden 2 en 3, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2019/33 van de Commissie

(2023/C 264/10)

Deze mededeling wordt bekendgemaakt overeenkomstig artikel 17, lid 5, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2019/33 van de Commissie (1).

MEDEDELING VAN DE GOEDKEURING VAN EEN STANDAARDWIJZIGING

“Atlantique”

PGI-FR-A1365-AM02

Datum van mededeling: 27.4.2023

BESCHRIJVING VAN EN REDENEN VOOR DE GOEDGEKEURDE WIJZIGING

1.   Verlaging van het minimale effectieve alcoholvolumegehalte tot 9 %

Met de verlaging van het effectieve alcoholvolumegehalte kan worden ingespeeld op nieuwe markten met wijnen met minder alcohol, die “frisser” zijn en gemakkelijker te drinken.

Punt 4 van het enig document is gewijzigd.

2.   Introductie van de druivenrassen sauvignac B en touriga nacional

Er zijn twee nieuwe rassen geïntroduceerd: sauvignac B, met resistentie tegen meeldauw, valse meeldauw en zwartrot, en touriga nacional voor de aanpassing aan de klimaatverandering.

Punt 7 van het enig document is gewijzigd.

3.   Verwijzing naar de controlestructuur

De formulering van de verwijzing naar de controlestructuur is in overeenstemming gebracht met de andere productdossiers voor oorsprongsbenamingen. Deze wijziging is louter redactioneel.

Het enig document blijft op dit punt ongewijzigd.

4.   Officiële geografische code

De lijst van gemeenten is bijgewerkt op basis van de officiële geografische code van 2022 voor het geografische gebied.

Het gaat om een louter redactionele wijziging; het geografische gebied zelf is niet gewijzigd.

Punt 6 van het enig document is gewijzigd.

ENIG DOCUMENT

1.   Naam/namen

Atlantique

2.   Type geografische aanduiding

BGA – beschermde geografische aanduiding

3.   Categorieën wijnbouwproducten

| 1. | Wijn |
| --- | --- |

1.

Wijn

4.   Beschrijving van de wijn(en)

Niet-mousserende rode, witte en roséwijnen. Zij hebben een minimaal effectief alcoholvolumegehalte van 9 %.

KORTE BESCHRIJVING

Onder de beschermde geografische aanduiding “Atlantique” vallen niet-mousserende rode en witte wijnen en roséwijnen.

De “Atlantique”-wijnen hebben een minimaal effectief alcoholvolumegehalte van 10,5 %.

De maximum- of minimumwaarden voor het totaalgehalte aan zwaveldioxide en vluchtige zuren en voor de totale zuurgraad en het totale alcoholvolumegehalte zijn vastgesteld in communautaire wetgeving. De rode wijnen hebben soepele en harmonieuze tanninen. Ze zijn evenwichtig, fruitig en elegant. In de witte wijnen en de roséwijnen komen de frisheid en de aroma’s van de gebruikte druivenrassen volledig tot uiting. De wijnen hebben veel finesse.

| Algemene analytische kenmerken |
| --- |
| Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent) | |
| Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent) | |
| Minimale totale zuurgraad | |
| Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter) | |
| Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter) | |

Algemene analytische kenmerken

Maximaal totaal alcoholgehalte (in volumeprocent)

Minimaal effectief alcoholgehalte (in volumeprocent)

Minimale totale zuurgraad

Maximaal gehalte aan vluchtige zuren (in milli-equivalent per liter)

Maximaal totaalgehalte aan zwaveldioxide (in milligram per liter)

5.   Wijnbereidingsprocedés

5.1.   Specifieke oenologische procedés

Wat de oenologische procedés betreft, moeten de wijnen voldoen aan de voorschriften die zijn vastgesteld op communautair niveau en in het wetboek landbouw en zeevisserij.

5.2.   Maximumopbrengsten

120 hectoliter per hectare

6.   Afgebakend geografisch gebied

De druivenoogst en de vinificatie en bereiding van wijn met de beschermde geografische aanduiding “Atlantique” vinden plaats op het grondgebied van de volgende gemeenten (op basis van de officiële geografische code van 18 februari 2022):

In het departement Charente:

| | Abzac, Les Adjots, Agris, Aigre, Alloue, Ambérac, Ambernac, Anais, Angeac-Champagne, Angeac-Charente, Angeduc, Angoulême, Ansac-sur-Vienne, Ars, Asnières-sur-Nouère, Aubeterre-sur-Dronne, Aunac-sur-Charente, Aussac-Vadalle, Baignes-Sainte-Radegonde, Balzac, Barbezières, Barbezieux-Saint-Hilaire, Bardenac, Barret, Barro, Bassac, Bazac, Beaulieu-sur-Sonnette, Bécheresse, Bellevigne, Bellon, Benest, Bernac, Berneuil, Bessac, Bessé, Bioussac, Birac, Blanzaguet-Saint-Cybard, Boisbreteau, Boisné-La Tude, Bonnes, Bonneuil, Bors (kanton Tude-et-Lavalette), Bors (kanton Charente-Sud), Le Bouchage, Bouëx, Bourg-Charente, Bouteville, Boutiers-Saint-Trojan, Brettes, Bréville, Brie, Brie-sous-Barbezieux, Brie-sous-Chalais, Brigueuil, Brillac, Brossac, Bunzac, Cellefrouin, Cellettes, Chabanais, Chabrac, Chadurie, Chalais, Challignac, Champagne-Vigny, Champagne-Mouton, Champmillon, Champniers, Chantillac, La Chapelle, Charmé, Charras, Chasseneuil-sur-Bonnieure, Chassenon, Chassiecq, Chassors, Châteaubernard, Châteauneuf-sur-Charente, Châtignac, Chazelles, Chenon, Cherves-Châtelars, Cherves-Richemont, La Chèvrerie, Chillac, Chirac, Claix, Cognac, Combiers, Condac, Condéon, Confolens, Coteaux-du-Blanzacais, Coulgens, Coulonges, Courbillac, Courcôme, Courgeac, Courlac, La Couronne, Couture, Criteuil-la-Magdeleine, Curac, Deviat, Dignac, Dirac, Douzat, Ébréon, Échallat, Écuras, Édon, Empuré, Épenède, Les Essards, Esse, Étagnac, Étriac, Exideuil-sur-Vienne, Eymouthiers, La Faye, Feuillade, Fléac, Fleurac, Fontclaireau, Fontenille, La Forêt-de-Tessé, Fouquebrune, Fouqueure, Foussignac, Garat, Gardes-le-Pontaroux, Genac-Bignac, Gensac-la-Pallue, Genté, Gimeux, Gond-Pontouvre, Les Gours, Le Grand-Madieu, Grassac, Graves-Saint-Amant, Guimps, Guizengeard, Gurat, Hiersac, Hiesse, Houlette, L’Isle-d’Espagnac, Jarnac, Jauldes, Javrezac, Juignac, Juillac-le-Coq, Juillé, Julienne, Lachaise, Ladiville, Lagarde-sur-le-Né, Laprade, Lessac, Lesterps, Lésignac-Durand, Lichères, Ligné, Lignières-Ambleville, Linars, Le Lindois, Londigny, Longré, Lonnes, Louzac-Saint-André, Lupsault, Lussac, Luxé, La Magdeleine, Magnac-Lavalette-Villars, Magnac-sur-Touvre, Maine-de-Boixe, Mainzac, Mainxe-Gondeville, Manot, Mansle, Marcillac-Lanville, Mareuil, Marillac-le-Franc, Marsac, Marthon, Massignac, Mazerolles, Médillac, Mérignac, Merpins, Mesnac, Les Métairies, Mons, Montboyer, Montbron, Montmérac, Montemboeuf, Montignac-Charente, Montignac-le-Coq, Montjean, Montmoreau, Montrollet, Mornac, Mosnac-Saint-Simeux, Moulidars, Moulins-sur-Tardoire, Mouthiers-sur-Boëme, Mouton, Moutonneau, Mouzon, Nabinaud, Nanclars, Nanteuil-en-Vallée, Nercillac, Nersac, Nieuil, Nonac, Oradour, Oradour-Fanais, Orgedeuil, Oriolles, Orival, Paizay-Naudouin-Embourie, Palluaud, Parzac, Passirac, Pérignac, Pillac, Les Pins, Plassac-Rouffiac, Pleuville, Poullignac, Poursac, Pranzac, Pressignac, Puymoyen, Puyréaux, Raix, Ranville-Breuillaud, Reignac, Réparsac, Rioux-Martin, Rivières, La Rochefoucauld-en-Angoumois, La Rochette, Ronsenac, Rouffiac, Rougnac, Rouillac, Roullet-Saint-Estèphe, Roussines, Rouzède, Ruelle-sur-Touvre, Ruffec, Saint-Adjutory, Saint-Amant-de-Boixe, Saint-Amant-de-Nouère, Saint-Aulais-la-Chapelle, Saint-Avit, Saint-Bonnet, Saint-Brice, Saint-Christophe, Saint-Ciers-sur-Bonnieure, Saint-Claud, Saint-Coutant, Saint-Cybardeaux, Saint-Félix, Saint-Fort-sur-le-Né, Saint-Fraigne, Saint-Front, Saint-Genis-d’Hiersac, Saint-Georges, Saint-Germain-de-Montbron, Saint-Gourson, Saint-Groux, Saint-Laurent-de-Céris, Saint-Laurent-de-Cognac, Saint-Laurent-des-Combes, Saint-Martial, Saint-Martin-du-Clocher, Saint-Mary, Saint-Maurice-des-Lions, Saint-Médard, Saint-Même-les-Carrières, Saint-Michel, Saint-Palais-du-Né, Saint-Preuil, Saint-Quentin-sur-Charente, Saint-Quentin-de-Chalais, Saint-Romain, Saint-Saturnin, Sainte-Sévère, Saint-Séverin, Saint-Simon, Saint-Sornin, Sainte-Souline, Saint-Sulpice-de-Cognac, Saint-Sulpice-de-Ruffec, Saint-Vallier, Saint-Yrieix-sur-Charente, Salles-d’Angles, Salles-de-Barbezieux, Salles-de-Villefagnan, Salles-Lavalette, Saulgond, Sauvagnac, Sauvignac, Segonzac, Sers, Sigogne, Sireuil, Souffrignac, Souvigné, Soyaux, Suaux, La Tâche, Taizé-Aizie, Taponnat-Fleurignac, Le Tâtre, Terres-de-Haute-Charente, Theil-Rabier, Torsac, Tourriers, Touvérac, Touvre, Triac-Lautrait, Trois-Palis, Turgon, Tusson, Val-d’Auge, Val-de-Bonnieure, Val des Vignes, Valence, Vars, Vaux-Lavalette, Vaux-Rouillac, Ventouse, Verdille, Verneuil, Verrières, Verteuil-sur-Charente, Vervant, Vibrac, Le Vieux-Cérier, Vieux-Ruffec, Vignolles, Villebois-Lavalette, Villefagnan, Villejoubert, Villiers-le-Roux, Villognon, Vindelle, Vitrac-Saint-Vincent, Voeuil-et-Giget, Vouharte, Voulgézac, Vouthon, Vouzan, Xambes, Yviers, Yvrac-et-Malleyrand. |
| --- | --- |

Abzac, Les Adjots, Agris, Aigre, Alloue, Ambérac, Ambernac, Anais, Angeac-Champagne, Angeac-Charente, Angeduc, Angoulême, Ansac-sur-Vienne, Ars, Asnières-sur-Nouère, Aubeterre-sur-Dronne, Aunac-sur-Charente, Aussac-Vadalle, Baignes-Sainte-Radegonde, Balzac, Barbezières, Barbezieux-Saint-Hilaire, Bardenac, Barret, Barro, Bassac, Bazac, Beaulieu-sur-Sonnette, Bécheresse, Bellevigne, Bellon, Benest, Bernac, Berneuil, Bessac, Bessé, Bioussac, Birac, Blanzaguet-Saint-Cybard, Boisbreteau, Boisné-La Tude, Bonnes, Bonneuil, Bors (kanton Tude-et-Lavalette), Bors (kanton Charente-Sud), Le Bouchage, Bouëx, Bourg-Charente, Bouteville, Boutiers-Saint-Trojan, Brettes, Bréville, Brie, Brie-sous-Barbezieux, Brie-sous-Chalais, Brigueuil, Brillac, Brossac, Bunzac, Cellefrouin, Cellettes, Chabanais, Chabrac, Chadurie, Chalais, Challignac, Champagne-Vigny, Champagne-Mouton, Champmillon, Champniers, Chantillac, La Chapelle, Charmé, Charras, Chasseneuil-sur-Bonnieure, Chassenon, Chassiecq, Chassors, Châteaubernard, Châteauneuf-sur-Charente, Châtignac, Chazelles, Chenon, Cherves-Châtelars, Cherves-Richemont, La Chèvrerie, Chillac, Chirac, Claix, Cognac, Combiers, Condac, Condéon, Confolens, Coteaux-du-Blanzacais, Coulgens, Coulonges, Courbillac, Courcôme, Courgeac, Courlac, La Couronne, Couture, Criteuil-la-Magdeleine, Curac, Deviat, Dignac, Dirac, Douzat, Ébréon, Échallat, Écuras, Édon, Empuré, Épenède, Les Essards, Esse, Étagnac, Étriac, Exideuil-sur-Vienne, Eymouthiers, La Faye, Feuillade, Fléac, Fleurac, Fontclaireau, Fontenille, La Forêt-de-Tessé, Fouquebrune, Fouqueure, Foussignac, Garat, Gardes-le-Pontaroux, Genac-Bignac, Gensac-la-Pallue, Genté, Gimeux, Gond-Pontouvre, Les Gours, Le Grand-Madieu, Grassac, Graves-Saint-Amant, Guimps, Guizengeard, Gurat, Hiersac, Hiesse, Houlette, L’Isle-d’Espagnac, Jarnac, Jauldes, Javrezac, Juignac, Juillac-le-Coq, Juillé, Julienne, Lachaise, Ladiville, Lagarde-sur-le-Né, Laprade, Lessac, Lesterps, Lésignac-Durand, Lichères, Ligné, Lignières-Ambleville, Linars, Le Lindois, Londigny, Longré, Lonnes, Louzac-Saint-André, Lupsault, Lussac, Luxé, La Magdeleine, Magnac-Lavalette-Villars, Magnac-sur-Touvre, Maine-de-Boixe, Mainzac, Mainxe-Gondeville, Manot, Mansle, Marcillac-Lanville, Mareuil, Marillac-le-Franc, Marsac, Marthon, Massignac, Mazerolles, Médillac, Mérignac, Merpins, Mesnac, Les Métairies, Mons, Montboyer, Montbron, Montmérac, Montemboeuf, Montignac-Charente, Montignac-le-Coq, Montjean, Montmoreau, Montrollet, Mornac, Mosnac-Saint-Simeux, Moulidars, Moulins-sur-Tardoire, Mouthiers-sur-Boëme, Mouton, Moutonneau, Mouzon, Nabinaud, Nanclars, Nanteuil-en-Vallée, Nercillac, Nersac, Nieuil, Nonac, Oradour, Oradour-Fanais, Orgedeuil, Oriolles, Orival, Paizay-Naudouin-Embourie, Palluaud, Parzac, Passirac, Pérignac, Pillac, Les Pins, Plassac-Rouffiac, Pleuville, Poullignac, Poursac, Pranzac, Pressignac, Puymoyen, Puyréaux, Raix, Ranville-Breuillaud, Reignac, Réparsac, Rioux-Martin, Rivières, La Rochefoucauld-en-Angoumois, La Rochette, Ronsenac, Rouffiac, Rougnac, Rouillac, Roullet-Saint-Estèphe, Roussines, Rouzède, Ruelle-sur-Touvre, Ruffec, Saint-Adjutory, Saint-Amant-de-Boixe, Saint-Amant-de-Nouère, Saint-Aulais-la-Chapelle, Saint-Avit, Saint-Bonnet, Saint-Brice, Saint-Christophe, Saint-Ciers-sur-Bonnieure, Saint-Claud, Saint-Coutant, Saint-Cybardeaux, Saint-Félix, Saint-Fort-sur-le-Né, Saint-Fraigne, Saint-Front, Saint-Genis-d’Hiersac, Saint-Georges, Saint-Germain-de-Montbron, Saint-Gourson, Saint-Groux, Saint-Laurent-de-Céris, Saint-Laurent-de-Cognac, Saint-Laurent-des-Combes, Saint-Martial, Saint-Martin-du-Clocher, Saint-Mary, Saint-Maurice-des-Lions, Saint-Médard, Saint-Même-les-Carrières, Saint-Michel, Saint-Palais-du-Né, Saint-Preuil, Saint-Quentin-sur-Charente, Saint-Quentin-de-Chalais, Saint-Romain, Saint-Saturnin, Sainte-Sévère, Saint-Séverin, Saint-Simon, Saint-Sornin, Sainte-Souline, Saint-Sulpice-de-Cognac, Saint-Sulpice-de-Ruffec, Saint-Vallier, Saint-Yrieix-sur-Charente, Salles-d’Angles, Salles-de-Barbezieux, Salles-de-Villefagnan, Salles-Lavalette, Saulgond, Sauvagnac, Sauvignac, Segonzac, Sers, Sigogne, Sireuil, Souffrignac, Souvigné, Soyaux, Suaux, La Tâche, Taizé-Aizie, Taponnat-Fleurignac, Le Tâtre, Terres-de-Haute-Charente, Theil-Rabier, Torsac, Tourriers, Touvérac, Touvre, Triac-Lautrait, Trois-Palis, Turgon, Tusson, Val-d’Auge, Val-de-Bonnieure, Val des Vignes, Valence, Vars, Vaux-Lavalette, Vaux-Rouillac, Ventouse, Verdille, Verneuil, Verrières, Verteuil-sur-Charente, Vervant, Vibrac, Le Vieux-Cérier, Vieux-Ruffec, Vignolles, Villebois-Lavalette, Villefagnan, Villejoubert, Villiers-le-Roux, Villognon, Vindelle, Vitrac-Saint-Vincent, Voeuil-et-Giget, Vouharte, Voulgézac, Vouthon, Vouzan, Xambes, Yviers, Yvrac-et-Malleyrand.

In het departement Charente-Maritime:

| | Agudelle, Aigrefeuille-d’Aunis, Allas-Bocage, Allas-Champagne, Anais, Andilly, Angliers, Angoulins, Annepont, Annezay, Antezant-la-Chapelle, Arces, Archiac, Archingeay, Ardillières, Ars-en-Ré, Arthenac, Arvert, Asnières-la-Giraud, Aujac, Aulnay, Aumagne, Authon-Ébéon, Avy, Aytré, Bagnizeau, Balanzac, Ballans, Ballon, La Barde, Barzan, Bazauges, Beaugeay, Beauvais-sur-Matha, Bedenac, Belluire, Benon, Bercloux, Bernay-Saint-Martin, Berneuil, Beurlay, Bignay, Biron, Blanzac-lès-Matha, Blanzay-sur-Boutonne, Bois, Le Bois-Plage-en-Ré, Boisredon, Bords, Boresse-et-Martron, Boscamnant, Bougneau, Bouhet, Bourcefranc-le-Chapus, Bourgneuf, Boutenac-Touvent, Bran, La Brée-les-Bains, Bresdon, Breuil-la-Réorte, Breuillet, Breuil-Magné, Brie-sous-Archiac, Brie-sous-Matha, Brie-sous-Mortagne, Brives-sur-Charente, Brizambourg, La Brousse, Burie, Bussac-sur-Charente, Bussac-Forêt, Cabariot, Celles, Cercoux, Chadenac, Chaillevette, Chambon, Chamouillac, Champagnac, Champagne, Champagnolles, Champdolent, Chaniers, Chantemerle-sur-la-Soie, La Chapelle-des-Pots, Charron, Chartuzac, Le Château-d’Oléron, Châtelaillon-Plage, Chatenet, Chaunac, Le Chay, Chenac-Saint-Seurin-d’Uzet, Chepniers, Chérac, Cherbonnières, Chermignac, Chevanceaux, Chives, Cierzac, Ciré-d’Aunis, Clam, Clavette, Clérac, Clion, La Clisse, La Clotte, Coivert, Colombiers, Consac, Contré, Corignac, Corme-Écluse, Corme-Royal, La Couarde-sur-Mer, Coulonges, Courant, Courcelles, Courcerac, Courçon, Courcoury, Courpignac, Coux, Cozes, Cramchaban, Cravans, Crazannes, Cressé, Croix-Chapeau, La Croix-Comtesse, Dampierre-sur-Boutonne, La Devise, Doeuil-sur-le-Mignon, Dolus-d’Oléron, Dompierre-sur-Charente, Dompierre-sur-Mer, Le Douhet, Échebrune, Échillais, Écoyeux, Écurat, Les Éduts, Les Églises-d’Argenteuil, L’Éguille, Épargnes, Esnandes, Les Essards, Essouvert, Étaules, Expiremont, Fenioux, Ferrières, Fléac-sur-Seugne, Floirac, La Flotte, Fontaine-Chalendray, Fontaines-d’Ozillac, Fontcouverte, Fontenet, Forges, Le Fouilloux, Fouras, Geay, Gémozac, La Genétouze, Genouillé, Germignac, Gibourne, Le Gicq, Givrezac, Les Gonds, Gourvillette, Grandjean, Le Grand-Village-Plage, La Grève-sur-Mignon, Grézac, La Gripperie-Saint-Symphorien, Le Gua, Le Gué-d’Alleré, Guitinières, Haimps, L’Houmeau, Île-d’Aix, La Jard, Jarnac-Champagne, La Jarne, La Jarrie, La Jarrie-Audouin, Jazennes, Jonzac, Juicq, Jussas, Lagord, La Laigne, Landes, Landrais, Léoville, Loire-les-Marais, Loiré-sur-Nie, Loix, Longèves, Lonzac, Lorignac, Loulay, Louzignac, Lozay, Luchat, Lussac, Lussant, Macqueville, Marans, Marennes-Hiers-Brouage, Marignac, Marsais, Marsilly, Massac, Matha, Les Mathes, Mazeray, Mazerolles, Médis, Mérignac, Meschers-sur-Gironde, Messac, Meursac, Meux, Migré, Migron, Mirambeau, Moëze, Mons, Montendre, Montguyon, Montils, Montlieu-la-Garde, Montpellier-de-Médillan, Montroy, Moragne, Mornac-sur-Seudre, Mortagne-sur-Gironde, Mortiers, Mosnac, Le Mung, Muron, Nachamps, Nancras, Nantillé, Néré, Neuillac, Neulles, Neuvicq, Neuvicq-le-Château, Nieul-lès-Saintes, Nieul-le-Virouil, Nieul-sur-Mer, Nieulle-sur-Seudre, Les Nouillers, Nuaillé-d’Aunis, Nuaillé-sur-Boutonne, Orignolles, Ozillac, Paillé, Pérignac, Périgny, Pessines, Le Pin, Pisany, Plassac, Plassay, Polignac, Pommiers-Moulons, Pons, Pont-l’Abbé-d’Arnoult, Port-des-Barques, Port-d’Envaux, Les Portes-en-Ré, Pouillac, Poursay-Garnaud, Préguillac, Prignac, Puilboreau, Puy-du-Lac, Puyravault, Puyrolland, Réaux sur Trèfle, Rétaud, Rivedoux-Plage, Rioux, Rochefort, La Rochelle, Romazières, Romegoux, La Ronde, Rouffiac, Rouffignac, Royan, Sablonceaux, Saint-Agnant, Saint-Aigulin, Saint-André-de-Lidon, Saint-Augustin, Saint-Bonnet-sur-Gironde, Saint-Bris-des-Bois, Saint-Césaire, Saint-Christophe, Saint-Ciers-Champagne, Saint-Ciers-du-Taillon, Saint-Clément-des-Baleines, Sainte-Colombe, Saint-Coutant-le-Grand, Saint-Crépin, Saint-Cyr-du-Doret, Saint-Denis-d’Oléron, Saint-Dizant-du-Bois, Saint-Dizant-du-Gua, Saint-Eugène, Saint-Félix, Saint-Fort-sur-Gironde, Saint-Froult, Sainte-Gemme, Saint-Genis-de-Saintonge, Saint-Georges-Antignac, Saint-Georges-de-Didonne, Saint-Georges-de-Longuepierre, Saint-Georges-des-Agoûts, Saint-Georges-des-Coteaux, Saint-Georges-d’Oléron, Saint-Georges-du-Bois, Saint-Germain-de-Lusignan, Saint-Pierre-la-Noue, Saint-Germain-de-Vibrac, Saint-Germain-du-Seudre, Saint-Grégoire-d’Ardennes, Saint-Hilaire-de-Villefranche, Saint-Hilaire-du-Bois, Saint-Hippolyte, Saint-Jean-d’Angély, Saint-Jean-d’Angle, Saint-Jean-de-Liversay, Saint-Julien-de-l’Escap, Saint-Just-Luzac, Saint-Laurent-de-la-Prée, Saint-Léger, Sainte-Lheurine, Saint-Loup, Saint-Maigrin, Saint-Mandé-sur-Brédoire, Saint-Mard, Sainte-Marie-de-Ré, Saint-Martial, Saint-Martial-de-Mirambeau, Saint-Martial-de-Vitaterne, Saint-Martial-sur-Né, Saint-Martin-d’Ary, Saint-Martin-de-Coux, Saint-Martin-de-Juillers, Saint-Martin-de-Ré, Saint-Médard, Saint-Médard-d’Aunis, Sainte-Même, Saint-Nazaire-sur-Charente, Saint-Ouen-d’Aunis, Saint-Ouen-la-Thène, Saint-Palais-de-Négrignac, Saint-Palais-de-Phiolin, Saint-Palais-sur-Mer, Saint-Pardoult, Saint-Pierre-d’Amilly, Saint-Pierre-de-Juillers, Saint-Pierre-de-l’Isle, Saint-Pierre-d’Oléron, Saint-Pierre-du-Palais, Saint-Porchaire, Saint-Quantin-de-Rançanne, Sainte-Radegonde, Sainte-Ramée, Saint-Rogatien, Saint-Romain-de-Benet, Saint-Saturnin-du-Bois, Saint-Sauvant, Saint-Sauveur-d’Aunis, Saint-Savinien, Saint-Seurin-de-Palenne, Saint-Sever-de-Saintonge, Saint-Séverin-sur-Boutonne, Saint-Sigismond-de-Clermont, Saint-Simon-de-Bordes, Saint-Simon-de-Pellouaille, Saint-Sorlin-de-Conac, Saint-Sornin, Sainte-Soulle, Saint-Sulpice-d’Arnoult, Saint-Sulpice-de-Royan, Saint-Thomas-de-Conac, Saint-Trojan-les-Bains, Saint-Vaize, Saint-Vivien, Saint-Xandre, Saintes, Saleignes, Salignac-de-Mirambeau, Salignac-sur-Charente, Salles-sur-Mer, Saujon, Seigné, Semillac, Semoussac, Semussac, Le Seure, Siecq, Sonnac, Soubise, Soubran, Soulignonne, Souméras, Sousmoulins, Surgères, Taillant, Taillebourg, Talmont-sur-Gironde, Tanzac, Taugon, Ternant, Tesson, Thaims, Thairé, Thénac, Thézac, Thors, Le Thou, Tonnay-Boutonne, Tonnay-Charente, Torxé, Les Touches-de-Périgny, La Tremblade, Trizay, Tugéras-Saint-Maurice, La Vallée, Vanzac, Varaize, Varzay, Vaux-sur-Mer, Vénérand, Vergeroux, Vergné, La Vergne, Vérines, Vervant, Vibrac, Villars-en-Pons, Villars-les-Bois, La Villedieu, Villedoux, Villemorin, Villeneuve-la-Comtesse, Villexavier, Villiers-Couture, Vinax, Virollet, Virson, Voissay, Vouhé, Yves. |
| --- | --- |

Agudelle, Aigrefeuille-d’Aunis, Allas-Bocage, Allas-Champagne, Anais, Andilly, Angliers, Angoulins, Annepont, Annezay, Antezant-la-Chapelle, Arces, Archiac, Archingeay, Ardillières, Ars-en-Ré, Arthenac, Arvert, Asnières-la-Giraud, Aujac, Aulnay, Aumagne, Authon-Ébéon, Avy, Aytré, Bagnizeau, Balanzac, Ballans, Ballon, La Barde, Barzan, Bazauges, Beaugeay, Beauvais-sur-Matha, Bedenac, Belluire, Benon, Bercloux, Bernay-Saint-Martin, Berneuil, Beurlay, Bignay, Biron, Blanzac-lès-Matha, Blanzay-sur-Boutonne, Bois, Le Bois-Plage-en-Ré, Boisredon, Bords, Boresse-et-Martron, Boscamnant, Bougneau, Bouhet, Bourcefranc-le-Chapus, Bourgneuf, Boutenac-Touvent, Bran, La Brée-les-Bains, Bresdon, Breuil-la-Réorte, Breuillet, Breuil-Magné, Brie-sous-Archiac, Brie-sous-Matha, Brie-sous-Mortagne, Brives-sur-Charente, Brizambourg, La Brousse, Burie, Bussac-sur-Charente, Bussac-Forêt, Cabariot, Celles, Cercoux, Chadenac, Chaillevette, Chambon, Chamouillac, Champagnac, Champagne, Champagnolles, Champdolent, Chaniers, Chantemerle-sur-la-Soie, La Chapelle-des-Pots, Charron, Chartuzac, Le Château-d’Oléron, Châtelaillon-Plage, Chatenet, Chaunac, Le Chay, Chenac-Saint-Seurin-d’Uzet, Chepniers, Chérac, Cherbonnières, Chermignac, Chevanceaux, Chives, Cierzac, Ciré-d’Aunis, Clam, Clavette, Clérac, Clion, La Clisse, La Clotte, Coivert, Colombiers, Consac, Contré, Corignac, Corme-Écluse, Corme-Royal, La Couarde-sur-Mer, Coulonges, Courant, Courcelles, Courcerac, Courçon, Courcoury, Courpignac, Coux, Cozes, Cramchaban, Cravans, Crazannes, Cressé, Croix-Chapeau, La Croix-Comtesse, Dampierre-sur-Boutonne, La Devise, Doeuil-sur-le-Mignon, Dolus-d’Oléron, Dompierre-sur-Charente, Dompierre-sur-Mer, Le Douhet, Échebrune, Échillais, Écoyeux, Écurat, Les Éduts, Les Églises-d’Argenteuil, L’Éguille, Épargnes, Esnandes, Les Essards, Essouvert, Étaules, Expiremont, Fenioux, Ferrières, Fléac-sur-Seugne, Floirac, La Flotte, Fontaine-Chalendray, Fontaines-d’Ozillac, Fontcouverte, Fontenet, Forges, Le Fouilloux, Fouras, Geay, Gémozac, La Genétouze, Genouillé, Germignac, Gibourne, Le Gicq, Givrezac, Les Gonds, Gourvillette, Grandjean, Le Grand-Village-Plage, La Grève-sur-Mignon, Grézac, La Gripperie-Saint-Symphorien, Le Gua, Le Gué-d’Alleré, Guitinières, Haimps, L’Houmeau, Île-d’Aix, La Jard, Jarnac-Champagne, La Jarne, La Jarrie, La Jarrie-Audouin, Jazennes, Jonzac, Juicq, Jussas, Lagord, La Laigne, Landes, Landrais, Léoville, Loire-les-Marais, Loiré-sur-Nie, Loix, Longèves, Lonzac, Lorignac, Loulay, Louzignac, Lozay, Luchat, Lussac, Lussant, Macqueville, Marans, Marennes-Hiers-Brouage, Marignac, Marsais, Marsilly, Massac, Matha, Les Mathes, Mazeray, Mazerolles, Médis, Mérignac, Meschers-sur-Gironde, Messac, Meursac, Meux, Migré, Migron, Mirambeau, Moëze, Mons, Montendre, Montguyon, Montils, Montlieu-la-Garde, Montpellier-de-Médillan, Montroy, Moragne, Mornac-sur-Seudre, Mortagne-sur-Gironde, Mortiers, Mosnac, Le Mung, Muron, Nachamps, Nancras, Nantillé, Néré, Neuillac, Neulles, Neuvicq, Neuvicq-le-Château, Nieul-lès-Saintes, Nieul-le-Virouil, Nieul-sur-Mer, Nieulle-sur-Seudre, Les Nouillers, Nuaillé-d’Aunis, Nuaillé-sur-Boutonne, Orignolles, Ozillac, Paillé, Pérignac, Périgny, Pessines, Le Pin, Pisany, Plassac, Plassay, Polignac, Pommiers-Moulons, Pons, Pont-l’Abbé-d’Arnoult, Port-des-Barques, Port-d’Envaux, Les Portes-en-Ré, Pouillac, Poursay-Garnaud, Préguillac, Prignac, Puilboreau, Puy-du-Lac, Puyravault, Puyrolland, Réaux sur Trèfle, Rétaud, Rivedoux-Plage, Rioux, Rochefort, La Rochelle, Romazières, Romegoux, La Ronde, Rouffiac, Rouffignac, Royan, Sablonceaux, Saint-Agnant, Saint-Aigulin, Saint-André-de-Lidon, Saint-Augustin, Saint-Bonnet-sur-Gironde, Saint-Bris-des-Bois, Saint-Césaire, Saint-Christophe, Saint-Ciers-Champagne, Saint-Ciers-du-Taillon, Saint-Clément-des-Baleines, Sainte-Colombe, Saint-Coutant-le-Grand, Saint-Crépin, Saint-Cyr-du-Doret, Saint-Denis-d’Oléron, Saint-Dizant-du-Bois, Saint-Dizant-du-Gua, Saint-Eugène, Saint-Félix, Saint-Fort-sur-Gironde, Saint-Froult, Sainte-Gemme, Saint-Genis-de-Saintonge, Saint-Georges-Antignac, Saint-Georges-de-Didonne, Saint-Georges-de-Longuepierre, Saint-Georges-des-Agoûts, Saint-Georges-des-Coteaux, Saint-Georges-d’Oléron, Saint-Georges-du-Bois, Saint-Germain-de-Lusignan, Saint-Pierre-la-Noue, Saint-Germain-de-Vibrac, Saint-Germain-du-Seudre, Saint-Grégoire-d’Ardennes, Saint-Hilaire-de-Villefranche, Saint-Hilaire-du-Bois, Saint-Hippolyte, Saint-Jean-d’Angély, Saint-Jean-d’Angle, Saint-Jean-de-Liversay, Saint-Julien-de-l’Escap, Saint-Just-Luzac, Saint-Laurent-de-la-Prée, Saint-Léger, Sainte-Lheurine, Saint-Loup, Saint-Maigrin, Saint-Mandé-sur-Brédoire, Saint-Mard, Sainte-Marie-de-Ré, Saint-Martial, Saint-Martial-de-Mirambeau, Saint-Martial-de-Vitaterne, Saint-Martial-sur-Né, Saint-Martin-d’Ary, Saint-Martin-de-Coux, Saint-Martin-de-Juillers, Saint-Martin-de-Ré, Saint-Médard, Saint-Médard-d’Aunis, Sainte-Même, Saint-Nazaire-sur-Charente, Saint-Ouen-d’Aunis, Saint-Ouen-la-Thène, Saint-Palais-de-Négrignac, Saint-Palais-de-Phiolin, Saint-Palais-sur-Mer, Saint-Pardoult, Saint-Pierre-d’Amilly, Saint-Pierre-de-Juillers, Saint-Pierre-de-l’Isle, Saint-Pierre-d’Oléron, Saint-Pierre-du-Palais, Saint-Porchaire, Saint-Quantin-de-Rançanne, Sainte-Radegonde, Sainte-Ramée, Saint-Rogatien, Saint-Romain-de-Benet, Saint-Saturnin-du-Bois, Saint-Sauvant, Saint-Sauveur-d’Aunis, Saint-Savinien, Saint-Seurin-de-Palenne, Saint-Sever-de-Saintonge, Saint-Séverin-sur-Boutonne, Saint-Sigismond-de-Clermont, Saint-Simon-de-Bordes, Saint-Simon-de-Pellouaille, Saint-Sorlin-de-Conac, Saint-Sornin, Sainte-Soulle, Saint-Sulpice-d’Arnoult, Saint-Sulpice-de-Royan, Saint-Thomas-de-Conac, Saint-Trojan-les-Bains, Saint-Vaize, Saint-Vivien, Saint-Xandre, Saintes, Saleignes, Salignac-de-Mirambeau, Salignac-sur-Charente, Salles-sur-Mer, Saujon, Seigné, Semillac, Semoussac, Semussac, Le Seure, Siecq, Sonnac, Soubise, Soubran, Soulignonne, Souméras, Sousmoulins, Surgères, Taillant, Taillebourg, Talmont-sur-Gironde, Tanzac, Taugon, Ternant, Tesson, Thaims, Thairé, Thénac, Thézac, Thors, Le Thou, Tonnay-Boutonne, Tonnay-Charente, Torxé, Les Touches-de-Périgny, La Tremblade, Trizay, Tugéras-Saint-Maurice, La Vallée, Vanzac, Varaize, Varzay, Vaux-sur-Mer, Vénérand, Vergeroux, Vergné, La Vergne, Vérines, Vervant, Vibrac, Villars-en-Pons, Villars-les-Bois, La Villedieu, Villedoux, Villemorin, Villeneuve-la-Comtesse, Villexavier, Villiers-Couture, Vinax, Virollet, Virson, Voissay, Vouhé, Yves.

In het departement Dordogne:

| | Abjat-sur-Bandiat, Agonac, Ajat, Alles-sur-Dordogne, Allas-les-Mines, Allemans, Angoisse, Anlhiac, Annesse-et-Beaulieu, Antonne-et-Trigonant, Archignac, Aubas, Audrix, Augignac, Auriac-du-Périgord, Azerat, La Bachellerie, Badefols-d’Ans, Badefols-sur-Dordogne, Baneuil, Bardou, Bars, Bassillac et Auberoche, Bayac, Beaumontois en Périgord, Beaupouyet, Beauregard-de-Terrasson, Beauregard-et-Bassac, Beauronne, Beleymas, Berbiguières, Bergerac, Bertric-Burée, Besse, Beynac-et-Cazenac, Biras, Biron, Boisse, Boisseuilh, Bonneville-et-Saint-Avit-de-Fumadières, Borrèze, Bosset, Bouillac, Boulazac Isle Manoire, Bouniagues, Bourdeilles, Le Bourdeix, Bourg-des-Maisons, Bourg-du-Bost, Bourgnac, Bourniquel, Bourrou, Bouteilles-Saint-Sébastien, Bouzic, Brantôme en Périgord, Brouchaud, Le Bugue, Le Buisson-de-Cadouin, Bussac, Busserolles, Bussière-Badil, Calès, Calviac-en-Périgord, Campagnac-lès-Quercy, Campagne, Campsegret, Capdrot, Carlux, Carsac-Aillac, Carsac-de-Gurson, Carves, La Cassagne, Castelnaud-la-Chapelle, Castels et Bézenac, Cause-de-Clérans, Celles, Cénac-et-Saint-Julien, Chalagnac, Chalais, Champagnac-de-Belair, Champagne-et-Fontaine, Champcevinel, Champniers-et-Reilhac, Champs-Romain, Chancelade, Chantérac, Chapdeuil, La Chapelle-Aubareil, La Chapelle-Faucher, La Chapelle-Gonaguet, La Chapelle-Grésignac, La Chapelle-Montabourlet, La Chapelle-Montmoreau, La Chapelle-Saint-Jean, Chassaignes, Château-l’Évêque, Châtres, Cherval, Cherveix-Cubas, Chourgnac, Cladech, Clermont-de-Beauregard, Clermont-d’Excideuil, Colombier, Coly-Saint-Amand, Comberanche-et-Épeluche, Condat-sur-Trincou, Condat-sur-Vézère, Connezac, Conne-de-Labarde, La Coquille, Corgnac-sur-l’Isle, Cornille, Les Coteaux Périgourdins, Coubjours, Coulaures, Coulounieix-Chamiers, Coursac, Cours-de-Pile, Coutures, Coux et Bigaroque-Mouzens, Couze-et-Saint-Front, Creyssac, Creysse, Creyssensac-et-Pissot, Cubjac-Auvézère-Val d’Ans, Cunèges, Daglan, Doissat, Domme, La Dornac, Douchapt, Douville, La Douze, Douzillac, Dussac, Échourgnac, Église-Neuve-de-Vergt, Église-Neuve-d’Issac, Escoire, Étouars, Excideuil, Eygurande-et-Gardedeuil, Eymet, Eyraud-Crempse-Maurens, Eyzerac, Les Eyzies, Fanlac, Les Farges, Faurilles, Faux, La Feuillade, Firbeix, Le Fleix, Fleurac, Florimont-Gaumier, Fonroque, La Force, Fossemagne, Fougueyrolles, Fouleix, Fraisse, Gabillou, Gageac-et-Rouillac, Gardonne, Gaugeac, Génis, Ginestet, Gout-Rossignol, Grand-Brassac, Granges-d’Ans, Grignols, Grives, Groléjac, Grun-Bordas, Hautefaye, Hautefort, Issac, Issigeac, Jaure, Javerlhac-et-la-Chapelle-Saint-Robert, Jayac, La Jemaye-Ponteyraud, Journiac, Jumilhac-le-Grand, Lacropte, Lalinde, Lamonzie-Montastruc, Lamonzie-Saint-Martin, Lamothe-Montravel, Lanouaille, Lanquais, Le Lardin-Saint-Lazare, Larzac, Lavalade, Lavaur, Les Lèches, Léguillac-de-l’Auche, Lembras, Lempzours, Limeuil, Limeyrat, Liorac-sur-Louyre, Lisle, Lolme, Loubejac, Lunas, Lusignac, Lussas-et-Nontronneau, Manzac-sur-Vern, Marcillac-Saint-Quentin, Mareuil en Périgord, Marnac, Marquay, Marsac-sur-l’Isle, Marsalès, Mauzac-et-Grand-Castang, Mauzens-et-Miremont, Mayac, Mazeyrolles, Ménesplet, Mensignac, Mescoules, Meyrals, Mialet, Milhac-de-Nontron, Minzac, Molières, Monbazillac, Monestier, Monfaucon, Monmadalès, Monmarvès, Monpazier, Monsac, Monsaguel, Montagnac-d’Auberoche, Montagnac-la-Crempse, Montagrier, Montaut, Montazeau, Montcaret, Montferrand-du-Périgord, Montignac, Montpeyroux, Monplaisant, Montpon-Ménestérol, Montrem, Mouleydier, Moulin-Neuf, Mussidan, Nabirat, Nadaillac, Nailhac, Nanteuil-Auriac-de-Bourzac, Nantheuil, Nanthiat, Nastringues, Naussannes, Négrondes, Neuvic, Nontron, Orliac, Parcoul-Chenaud, Paulin, Paunat, Paussac-et-Saint-Vivien, Pays de Belvès, Payzac, Pazayac, Pechs-de-l’Espérance, Périgueux, Petit-Bersac, Peyrignac, Peyzac-le-Moustier, Pezuls, Piégut-Pluviers, Le Pizou, Plaisance, Plazac, Pomport, Pontours, Port-Sainte-Foy-et-Ponchapt, Prats-de-Carlux, Prats-du-Périgord, Pressignac-Vicq, Preyssac-d’Excideuil, Prigonrieux, Proissans, Queyssac, Quinsac, Rampieux, Razac-d’Eymet, Razac-de-Saussignac, Razac-sur-l’Isle, Ribagnac, Ribérac, La Rochebeaucourt-et-Argentine, La Roche-Chalais, La Roque-Gageac, Rouffignac-Saint-Cernin-de-Reilhac, Rouffignac-de-Sigoulès, Rudeau-Ladosse, Sadillac, Sagelat, Saint-Agne, Saint-Amand-de-Vergt, Saint-André-d’Allas, Saint-André-de-Double, Saint-Antoine-de-Breuilh, Saint-Aquilin, Saint-Astier, Saint-Aubin-de-Cadelech, Saint-Aubin-de-Lanquais, Saint-Aubin-de-Nabirat, Saint Aulaye-Puymangou, Saint-Avit-de-Vialard, Saint-Avit-Rivière, Saint-Avit-Sénieur, Saint-Barthélemy-de-Bellegarde, Saint-Barthélemy-de-Bussière, Saint-Capraise-de-Lalinde, Saint-Capraise-d’Eymet, Saint-Cassien, Saint-Cernin-de-Labarde, Saint-Cernin-de-l’Herm, Saint-Chamassy, Saint-Crépin-d’Auberoche, Saint-Crépin-et-Carlucet, Sainte-Croix, Sainte-Croix-de-Mareuil, Saint-Cybranet, Saint-Cyprien, Saint-Cyr-les-Champagnes, Saint-Estèphe, Saint-Étienne-de-Puycorbier, Sainte-Eulalie-d’Ans, Saint-Félix-de-Bourdeilles, Saint-Félix-de-Reillac-et-Mortemart, Saint-Félix-de-Villadeix, Sainte-Foy-de-Belvès, Sainte-Foy-de-Longas, Saint-Front-d’Alemps, Saint-Front-de-Pradoux, Saint-Front-la-Rivière, Saint-Front-sur-Nizonne, Saint-Geniès, Saint-Georges-Blancaneix, Saint-Georges-de-Montclard, Saint-Géraud-de-Corps, Saint-Germain-de-Belvès, Saint-Germain-des-Prés, Saint-Germain-du-Salembre, Saint-Germain-et-Mons, Saint-Géry, Saint-Geyrac, Saint-Hilaire-d’Estissac, Saint-Julien-Innocence-Eulalie, Saint-Jean-d’Ataux, Saint-Jean-de-Côle, Saint-Jean-d’Estissac, Saint-Jory-de-Chalais, Saint-Jory-las-Bloux, Saint-Julien-de-Lampon, Saint-Just, Saint-Laurent-des-Hommes, Saint-Laurent-des-Vignes, Saint-Laurent-la-Vallée, Saint-Léon-d’Issigeac, Saint-Léon-sur-l’Isle, Saint-Léon-sur-Vézère, Saint-Louis-en-l’Isle, Saint-Marcel-du-Périgord, Saint-Marcory, Saint-Martial-d’Albarède, Saint-Martial-d’Artenset, Saint-Martial-de-Nabirat, Saint-Martial-de-Valette, Saint-Martial-Viveyrol, Saint-Martin-de-Fressengeas, Saint-Martin-de-Gurson, Saint-Martin-de-Ribérac, Saint-Martin-des-Combes, Saint-Martin-l’Astier, Saint-Martin-le-Pin, Saint-Maime-de-Péreyrol, Saint-Méard-de-Drône, Saint-Méard-de-Gurçon, Saint-Médard-de-Mussidan, Saint-Médard-d’Excideuil, Saint-Mesmin, Saint-Michel-de-Double, Saint-Michel-de-Montaigne, Saint-Michel-de-Villadeix, Sainte-Mondane, Sainte-Nathalène, Saint-Nexans, Sainte-Orse, Saint-Pancrace, Saint-Pantaly-d’Excideuil, Saint-Pardoux-de-Drône, Saint-Pardoux-et-Vielvic, Saint-Pardoux-la-Rivière, Saint-Paul-de-Serre, Saint-Paul-la-Roche, Saint-Paul-Lizonne, Saint-Perdoux, Saint-Pierre-de-Chignac, Saint-Pierre-de-Côle, Saint-Pierre-de-Frugie, Saint-Pierre-d’Eyraud, Saint-Pompont, Saint-Priest-les-Fougères, Saint Privat en Périgord, Saint-Rabier, Sainte-Radegonde, Saint-Raphaël, Saint-Rémy, Saint-Romain-de-Monpazier, Saint-Romain-et-Saint-Clément, Saint-Saud-Lacoussière, Saint-Sauveur, Saint-Sauveur-Lalande, Saint-Seurin-de-Prats, Saint-Séverin-d’Estissac, Saint-Sulpice-de-Roumagnac, Saint-Sulpice-d’Excideuil, Sainte-Trie, Saint-Victor, Saint-Vincent-de-Connezac, Saint-Vincent-de-Cosse, Saint-Vincent-Jalmoutiers, Saint-Vincent-le-Paluel, Saint-Vincent-sur-l’Isle, Saint-Vivien, Salagnac, Salignac-Eyvigues, Salles-de-Belvès, Salon, Sanilhac, Sarlande, Sarlat-la-Canéda, Sarliac-sur-l’Isle, Sarrazac, Saussignac, Savignac-de-Miremont, Savignac-de-Nontron, Savignac-Lédrier, Savignac-les-Églises, Sceau-Saint-Angel, Segonzac, Sergeac, Serres-et-Montguyard, Servanches, Sigoulès-et-Flaugeac, Simeyrols, Singleyrac, Siorac-de-Ribérac, Siorac-en-Périgord, Sorges et Ligueux en Périgord, Soudat, Soulaures, Sourzac, Tamniès, Teillots, Temple-Laguyon, Terrasson-Lavilledieu, Teyjat, Thénac, Thenon, Thiviers, Thonac, Tocane-Saint-Apre, La Tour-Blanche-Cercles, Tourtoirac, Trélissac, Trémolat, Tursac, Urval, Val de Louyre et Caudeau, Vallereuil, Valojoulx, Vanxains, Varaignes, Varennes, Vaunac, Vélines, Vendoire, Verdon, Vergt, Vergt-de-Biron, Verteillac, Veyrignac, Veyrines-de-Domme, Veyrines-de-Vergt, Vézac, Villac, Villamblard, Villars, Villefranche-de-Lonchat, Villefranche-du-Périgord, Villetoureix, Vitrac. |
| --- | --- |

Abjat-sur-Bandiat, Agonac, Ajat, Alles-sur-Dordogne, Allas-les-Mines, Allemans, Angoisse, Anlhiac, Annesse-et-Beaulieu, Antonne-et-Trigonant, Archignac, Aubas, Audrix, Augignac, Auriac-du-Périgord, Azerat, La Bachellerie, Badefols-d’Ans, Badefols-sur-Dordogne, Baneuil, Bardou, Bars, Bassillac et Auberoche, Bayac, Beaumontois en Périgord, Beaupouyet, Beauregard-de-Terrasson, Beauregard-et-Bassac, Beauronne, Beleymas, Berbiguières, Bergerac, Bertric-Burée, Besse, Beynac-et-Cazenac, Biras, Biron, Boisse, Boisseuilh, Bonneville-et-Saint-Avit-de-Fumadières, Borrèze, Bosset, Bouillac, Boulazac Isle Manoire, Bouniagues, Bourdeilles, Le Bourdeix, Bourg-des-Maisons, Bourg-du-Bost, Bourgnac, Bourniquel, Bourrou, Bouteilles-Saint-Sébastien, Bouzic, Brantôme en Périgord, Brouchaud, Le Bugue, Le Buisson-de-Cadouin, Bussac, Busserolles, Bussière-Badil, Calès, Calviac-en-Périgord, Campagnac-lès-Quercy, Campagne, Campsegret, Capdrot, Carlux, Carsac-Aillac, Carsac-de-Gurson, Carves, La Cassagne, Castelnaud-la-Chapelle, Castels et Bézenac, Cause-de-Clérans, Celles, Cénac-et-Saint-Julien, Chalagnac, Chalais, Champagnac-de-Belair, Champagne-et-Fontaine, Champcevinel, Champniers-et-Reilhac, Champs-Romain, Chancelade, Chantérac, Chapdeuil, La Chapelle-Aubareil, La Chapelle-Faucher, La Chapelle-Gonaguet, La Chapelle-Grésignac, La Chapelle-Montabourlet, La Chapelle-Montmoreau, La Chapelle-Saint-Jean, Chassaignes, Château-l’Évêque, Châtres, Cherval, Cherveix-Cubas, Chourgnac, Cladech, Clermont-de-Beauregard, Clermont-d’Excideuil, Colombier, Coly-Saint-Amand, Comberanche-et-Épeluche, Condat-sur-Trincou, Condat-sur-Vézère, Connezac, Conne-de-Labarde, La Coquille, Corgnac-sur-l’Isle, Cornille, Les Coteaux Périgourdins, Coubjours, Coulaures, Coulounieix-Chamiers, Coursac, Cours-de-Pile, Coutures, Coux et Bigaroque-Mouzens, Couze-et-Saint-Front, Creyssac, Creysse, Creyssensac-et-Pissot, Cubjac-Auvézère-Val d’Ans, Cunèges, Daglan, Doissat, Domme, La Dornac, Douchapt, Douville, La Douze, Douzillac, Dussac, Échourgnac, Église-Neuve-de-Vergt, Église-Neuve-d’Issac, Escoire, Étouars, Excideuil, Eygurande-et-Gardedeuil, Eymet, Eyraud-Crempse-Maurens, Eyzerac, Les Eyzies, Fanlac, Les Farges, Faurilles, Faux, La Feuillade, Firbeix, Le Fleix, Fleurac, Florimont-Gaumier, Fonroque, La Force, Fossemagne, Fougueyrolles, Fouleix, Fraisse, Gabillou, Gageac-et-Rouillac, Gardonne, Gaugeac, Génis, Ginestet, Gout-Rossignol, Grand-Brassac, Granges-d’Ans, Grignols, Grives, Groléjac, Grun-Bordas, Hautefaye, Hautefort, Issac, Issigeac, Jaure, Javerlhac-et-la-Chapelle-Saint-Robert, Jayac, La Jemaye-Ponteyraud, Journiac, Jumilhac-le-Grand, Lacropte, Lalinde, Lamonzie-Montastruc, Lamonzie-Saint-Martin, Lamothe-Montravel, Lanouaille, Lanquais, Le Lardin-Saint-Lazare, Larzac, Lavalade, Lavaur, Les Lèches, Léguillac-de-l’Auche, Lembras, Lempzours, Limeuil, Limeyrat, Liorac-sur-Louyre, Lisle, Lolme, Loubejac, Lunas, Lusignac, Lussas-et-Nontronneau, Manzac-sur-Vern, Marcillac-Saint-Quentin, Mareuil en Périgord, Marnac, Marquay, Marsac-sur-l’Isle, Marsalès, Mauzac-et-Grand-Castang, Mauzens-et-Miremont, Mayac, Mazeyrolles, Ménesplet, Mensignac, Mescoules, Meyrals, Mialet, Milhac-de-Nontron, Minzac, Molières, Monbazillac, Monestier, Monfaucon, Monmadalès, Monmarvès, Monpazier, Monsac, Monsaguel, Montagnac-d’Auberoche, Montagnac-la-Crempse, Montagrier, Montaut, Montazeau, Montcaret, Montferrand-du-Périgord, Montignac, Montpeyroux, Monplaisant, Montpon-Ménestérol, Montrem, Mouleydier, Moulin-Neuf, Mussidan, Nabirat, Nadaillac, Nailhac, Nanteuil-Auriac-de-Bourzac, Nantheuil, Nanthiat, Nastringues, Naussannes, Négrondes, Neuvic, Nontron, Orliac, Parcoul-Chenaud, Paulin, Paunat, Paussac-et-Saint-Vivien, Pays de Belvès, Payzac, Pazayac, Pechs-de-l’Espérance, Périgueux, Petit-Bersac, Peyrignac, Peyzac-le-Moustier, Pezuls, Piégut-Pluviers, Le Pizou, Plaisance, Plazac, Pomport, Pontours, Port-Sainte-Foy-et-Ponchapt, Prats-de-Carlux, Prats-du-Périgord, Pressignac-Vicq, Preyssac-d’Excideuil, Prigonrieux, Proissans, Queyssac, Quinsac, Rampieux, Razac-d’Eymet, Razac-de-Saussignac, Razac-sur-l’Isle, Ribagnac, Ribérac, La Rochebeaucourt-et-Argentine, La Roche-Chalais, La Roque-Gageac, Rouffignac-Saint-Cernin-de-Reilhac, Rouffignac-de-Sigoulès, Rudeau-Ladosse, Sadillac, Sagelat, Saint-Agne, Saint-Amand-de-Vergt, Saint-André-d’Allas, Saint-André-de-Double, Saint-Antoine-de-Breuilh, Saint-Aquilin, Saint-Astier, Saint-Aubin-de-Cadelech, Saint-Aubin-de-Lanquais, Saint-Aubin-de-Nabirat, Saint Aulaye-Puymangou, Saint-Avit-de-Vialard, Saint-Avit-Rivière, Saint-Avit-Sénieur, Saint-Barthélemy-de-Bellegarde, Saint-Barthélemy-de-Bussière, Saint-Capraise-de-Lalinde, Saint-Capraise-d’Eymet, Saint-Cassien, Saint-Cernin-de-Labarde, Saint-Cernin-de-l’Herm, Saint-Chamassy, Saint-Crépin-d’Auberoche, Saint-Crépin-et-Carlucet, Sainte-Croix, Sainte-Croix-de-Mareuil, Saint-Cybranet, Saint-Cyprien, Saint-Cyr-les-Champagnes, Saint-Estèphe, Saint-Étienne-de-Puycorbier, Sainte-Eulalie-d’Ans, Saint-Félix-de-Bourdeilles, Saint-Félix-de-Reillac-et-Mortemart, Saint-Félix-de-Villadeix, Sainte-Foy-de-Belvès, Sainte-Foy-de-Longas, Saint-Front-d’Alemps, Saint-Front-de-Pradoux, Saint-Front-la-Rivière, Saint-Front-sur-Nizonne, Saint-Geniès, Saint-Georges-Blancaneix, Saint-Georges-de-Montclard, Saint-Géraud-de-Corps, Saint-Germain-de-Belvès, Saint-Germain-des-Prés, Saint-Germain-du-Salembre, Saint-Germain-et-Mons, Saint-Géry, Saint-Geyrac, Saint-Hilaire-d’Estissac, Saint-Julien-Innocence-Eulalie, Saint-Jean-d’Ataux, Saint-Jean-de-Côle, Saint-Jean-d’Estissac, Saint-Jory-de-Chalais, Saint-Jory-las-Bloux, Saint-Julien-de-Lampon, Saint-Just, Saint-Laurent-des-Hommes, Saint-Laurent-des-Vignes, Saint-Laurent-la-Vallée, Saint-Léon-d’Issigeac, Saint-Léon-sur-l’Isle, Saint-Léon-sur-Vézère, Saint-Louis-en-l’Isle, Saint-Marcel-du-Périgord, Saint-Marcory, Saint-Martial-d’Albarède, Saint-Martial-d’Artenset, Saint-Martial-de-Nabirat, Saint-Martial-de-Valette, Saint-Martial-Viveyrol, Saint-Martin-de-Fressengeas, Saint-Martin-de-Gurson, Saint-Martin-de-Ribérac, Saint-Martin-des-Combes, Saint-Martin-l’Astier, Saint-Martin-le-Pin, Saint-Maime-de-Péreyrol, Saint-Méard-de-Drône, Saint-Méard-de-Gurçon, Saint-Médard-de-Mussidan, Saint-Médard-d’Excideuil, Saint-Mesmin, Saint-Michel-de-Double, Saint-Michel-de-Montaigne, Saint-Michel-de-Villadeix, Sainte-Mondane, Sainte-Nathalène, Saint-Nexans, Sainte-Orse, Saint-Pancrace, Saint-Pantaly-d’Excideuil, Saint-Pardoux-de-Drône, Saint-Pardoux-et-Vielvic, Saint-Pardoux-la-Rivière, Saint-Paul-de-Serre, Saint-Paul-la-Roche, Saint-Paul-Lizonne, Saint-Perdoux, Saint-Pierre-de-Chignac, Saint-Pierre-de-Côle, Saint-Pierre-de-Frugie, Saint-Pierre-d’Eyraud, Saint-Pompont, Saint-Priest-les-Fougères, Saint Privat en Périgord, Saint-Rabier, Sainte-Radegonde, Saint-Raphaël, Saint-Rémy, Saint-Romain-de-Monpazier, Saint-Romain-et-Saint-Clément, Saint-Saud-Lacoussière, Saint-Sauveur, Saint-Sauveur-Lalande, Saint-Seurin-de-Prats, Saint-Séverin-d’Estissac, Saint-Sulpice-de-Roumagnac, Saint-Sulpice-d’Excideuil, Sainte-Trie, Saint-Victor, Saint-Vincent-de-Connezac, Saint-Vincent-de-Cosse, Saint-Vincent-Jalmoutiers, Saint-Vincent-le-Paluel, Saint-Vincent-sur-l’Isle, Saint-Vivien, Salagnac, Salignac-Eyvigues, Salles-de-Belvès, Salon, Sanilhac, Sarlande, Sarlat-la-Canéda, Sarliac-sur-l’Isle, Sarrazac, Saussignac, Savignac-de-Miremont, Savignac-de-Nontron, Savignac-Lédrier, Savignac-les-Églises, Sceau-Saint-Angel, Segonzac, Sergeac, Serres-et-Montguyard, Servanches, Sigoulès-et-Flaugeac, Simeyrols, Singleyrac, Siorac-de-Ribérac, Siorac-en-Périgord, Sorges et Ligueux en Périgord, Soudat, Soulaures, Sourzac, Tamniès, Teillots, Temple-Laguyon, Terrasson-Lavilledieu, Teyjat, Thénac, Thenon, Thiviers, Thonac, Tocane-Saint-Apre, La Tour-Blanche-Cercles, Tourtoirac, Trélissac, Trémolat, Tursac, Urval, Val de Louyre et Caudeau, Vallereuil, Valojoulx, Vanxains, Varaignes, Varennes, Vaunac, Vélines, Vendoire, Verdon, Vergt, Vergt-de-Biron, Verteillac, Veyrignac, Veyrines-de-Domme, Veyrines-de-Vergt, Vézac, Villac, Villamblard, Villars, Villefranche-de-Lonchat, Villefranche-du-Périgord, Villetoureix, Vitrac.

In het departement Gironde:

| | Abzac, Aillas, Ambarès-et-Lagrave, Ambès, Andernos-les-Bains, Anglade, Arbanats, Arcachon, Arcins, Arès, Arsac, Artigues-près-Bordeaux, Les Artigues-de-Lussac, Arveyres, Asques, Aubiac, Audenge, Auriolles, Auros, Avensan, Ayguemorte-les-Graves, Bagas, Baigneaux, Balizac, Barie, Baron, Le Barp, Barsac, Bassanne, Bassens, Baurech, Bayas, Bayon-sur-Gironde, Bazas, Beautiran, Bégadan, Bègles, Béguey, Belin-Béliet, Bellebat, Bellefond, Belvès-de-Castillon, Bernos-Beaulac, Berson, Berthez, Beychac-et-Caillau, Bieujac, Biganos, Les Billaux, Birac, Blaignac, Blaignan-Prignac, Blanquefort, Blasimon, Blaye, Blésignac, Bommes, Bonnetan, Bonzac, Bordeaux, Bossugan, Bouliac, Bourdelles, Bourg, Bourideys, Le Bouscat, Brach, Branne, Brannens, Braud-et-Saint-Louis, Brouqueyran, Bruges, Budos, Cabanac-et-Villagrains, Cabara, Cadarsac, Cadaujac, Cadillac, Cadillac-en-Fronsadais, Camarsac, Cambes, Camblanes-et-Meynac, Camiac-et-Saint-Denis, Camiran, Camps-sur-l’Isle, Campugnan, Canéjan, Capian, Caplong, Captieux, Carbon-Blanc, Carcans, Cardan, Carignan-de-Bordeaux, Cars, Cartelègue, Casseuil, Castelmoron-d’Albret, Castelnau-de-Médoc, Castelviel, Castets et Castillon, Castillon-la-Bataille, Castres-Gironde, Caudrot, Caumont, Cauvignac, Cavignac, Cazalis, Cazats, Cazaugitat, Cénac, Cenon, Cérons, Cessac, Cestas, Cézac, Chamadelle, Cissac-Médoc, Civrac-de-Blaye, Civrac-sur-Dordogne, Civrac-en-Médoc, Cleyrac, Coimères, Coirac, Comps, Coubeyrac, Couquèques, Courpiac, Cours-de-Monségur, Cours-les-Bains, Coutras, Coutures, Créon, Croignon, Cubnezais, Cubzac-les-Ponts, Cudos, Cursan, Cussac-Fort-Médoc, Daignac, Dardenac, Daubèze, Dieulivol, Donnezac, Donzac, Doulezon, Les Églisottes-et-Chalaures, Escaudes, Escoussans, Espiet, Les Esseintes, Étauliers, Eynesse, Eyrans, Eysines, Faleyras, Fargues, Fargues-Saint-Hilaire, Le Fieu, Floirac, Flaujagues, Floudès, Fontet, Fossès-et-Baleyssac, Fours, Francs, Fronsac, Frontenac, Gabarnac, Gaillan-en-Médoc, Gajac, Galgon, Gans, Gardegan-et-Tourtirac, Gauriac, Gauriaguet, Générac, Génissac, Gensac, Gironde-sur-Dropt, Giscos, Gornac, Goualade, Gours, Gradignan, Grayan-et-l’Hôpital, Grézillac, Grignols, Guillac, Guillos, Guîtres, Gujan-Mestras, Le Haillan, Haux, Hostens, Hourtin, Hure, Illats, Isle-Saint-Georges, Izon, Jau-Dignac-et-Loirac, Jugazan, Juillac, Labarde, Labescau, La Brède, Lacanau, Ladaux, Lados, Lagorce, La Lande-de-Fronsac, Lamarque, Lamothe-Landerron, Lalande-de-Pomerol, Landerrouat, Landerrouet-sur-Ségur, Landiras, Langoiran, Langon, Lansac, Lanton, Lapouyade, Laroque, Lartigue, Laruscade, Latresne, Lavazan, Lège-Cap-Ferret, Léogeats, Léognan, Lerm-et-Musset, Lesparre-Médoc, Lestiac-sur-Garonne, Les Lèves-et-Thoumeyragues, Libourne, Lignan-de-Bazas, Lignan-de-Bordeaux, Ligueux, Listrac-de-Durèze, Listrac-Médoc, Lormont, Loubens, Louchats, Loupes, Loupiac, Loupiac-de-la-Réole, Lucmau, Ludon-Médoc, Lugaignac, Lugasson, Lugon-et-l’Île-du-Carnay, Lugos, Lussac, Macau, Madirac, Maransin, Marcenais, Marcheprime, Margaux-Cantenac, Margueron, Marimbault, Marions, Marsas, Martignas-sur-Jalle, Martillac, Martres, Masseilles, Massugas, Mauriac, Mazères, Mazion, Mérignac, Mérignas, Mesterrieux, Mios, Mombrier, Mongauzy, Monprimblanc, Monségur, Montagne, Montagoudin, Montignac, Montussan, Morizès, Mouillac, Mouliets-et-Villemartin, Moulis-en-Médoc, Moulon, Mourens, Naujac-sur-Mer, Naujan-et-Postiac, Néac, Nérigean, Neuffons, Le Nizan, Noaillac, Noaillan, Omet, Ordonnac, Origne, Paillet, Parempuyre, Pauillac, Les Peintures, Pellegrue, Périssac, Pessac, Pessac-sur-Dordogne, Petit-Palais-et-Cornemps, Peujard, Le Pian-Médoc, Le Pian-sur-Garonne, Pineuilh, Plassac, Pleine-Selve, Podensac, Pomerol, Pompéjac, Pompignac, Pondaurat, Porchères, Le Porge, Porte-de-Benauge, Portets, Le Pout, Préchac, Preignac, Prignac-et-Marcamps, Pugnac, Puisseguin, Pujols-sur-Ciron, Pujols, Le Puy, Puybarban, Puynormand, Queyrac, Quinsac, Rauzan, Reignac, La Réole, Rimons, Riocaud, Rions, La Rivière, Roaillan, Romagne, Roquebrune, La Roquille, Ruch, Sablons, Sadirac, Saillans, Saint-Aignan, Saint-André-de-Cubzac, Saint-André-du-Bois, Saint-André-et-Appelles, Saint-Androny, Saint-Antoine-du-Queyret, Saint-Antoine-sur-l’Isle, Saint-Aubin-de-Blaye, Saint-Aubin-de-Branne, Saint-Aubin-de-Médoc, Saint-Avit-de-Soulège, Saint-Avit-Saint-Nazaire, Saint-Brice, Saint-Caprais-de-Bordeaux, Saint-Christoly-de-Blaye, Saint-Christoly-Médoc, Saint-Christophe-des-Bardes, Saint-Christophe-de-Double, Saint-Cibard, Saint-Ciers-d’Abzac, Saint-Ciers-de-Canesse, Saint-Ciers-sur-Gironde, Sainte-Colombe, Saint-Côme, Sainte-Croix-du-Mont, Saint-Denis-de-Pile, Saint-Émilion, Saint-Estèphe, Saint-Étienne-de-Lisse, Sainte-Eulalie, Saint-Exupéry, Saint-Félix-de-Foncaude, Saint-Ferme, Sainte-Florence, Sainte-Foy-la-Grande, Sainte-Foy-la-Longue, Sainte-Gemme, Saint-Genès-de-Blaye, Saint-Genès-de-Castillon, Saint-Genès-de-Fronsac, Saint-Genès-de-Lombaud, Saint-Genis-du-Bois, Saint-Germain-de-Grave, Saint-Germain-d’Esteuil, Saint-Germain-du-Puch, Saint-Germain-de-la-Rivière, Saint-Gervais, Saint-Girons-d’Aiguevives, Sainte-Hélène, Saint-Hilaire-de-la-Noaille, Saint-Hilaire-du-Bois, Saint-Hippolyte, Saint-Jean-de-Blaignac, Saint-Jean-d’Illac, Saint-Julien-Beychevelle, Saint-Laurent-Médoc, Saint-Laurent-d’Arce, Saint-Laurent-des-Combes, Saint-Laurent-du-Bois, Saint-Laurent-du-Plan, Saint-Léger-de-Balson, Saint-Léon, Saint-Loubert, Saint-Loubès, Saint-Louis-de-Montferrand, Saint-Macaire, Saint-Magne, Saint-Magne-de-Castillon, Saint-Maixant, Saint-Mariens, Saint-Martial, Saint-Martin-Lacaussade, Saint-Martin-de-Laye, Saint-Martin-de-Lerm, Saint-Martin-de-Sescas, Saint-Martin-du-Bois, Saint-Martin-du-Puy, Saint-Médard-de-Guizières, Saint-Médard-d’Eyrans, Saint-Médard-en-Jalles, Saint-Michel-de-Castelnau, Saint-Michel-de-Fronsac, Saint-Michel-de-Rieufret, Saint-Michel-de-Lapujade, Saint-Morillon, Saint-Palais, Saint-Pardon-de-Conques, Saint-Paul, Saint-Pey-d’Armens, Saint-Pey-de-Castets, Saint-Philippe-d’Aiguille, Saint-Philippe-du-Seignal, Saint-Pierre-d’Aurillac, Saint-Pierre-de-Bat, Saint-Pierre-de-Mons, Saint-Quentin-de-Baron, Saint-Quentin-de-Caplong, Sainte-Radegonde, Saint-Romain-la-Virvée, Saint-Sauveur, Saint-Sauveur-de-Puynormand, Saint-Savin, Saint-Selve, Saint-Seurin-de-Bourg, Saint-Seurin-de-Cadourne, Saint-Seurin-de-Cursac, Saint-Seurin-sur-l’Isle, Saint-Sève, Saint-Sulpice-de-Faleyrens, Saint-Sulpice-de-Guilleragues, Saint-Sulpice-de-Pommiers, Saint-Sulpice-et-Cameyrac, Saint-Symphorien, Sainte-Terre, Saint-Trojan, Saint-Vincent-de-Paul, Saint-Vincent-de-Pertignas, Saint-Vivien-de-Blaye, Saint-Vivien-de-Médoc, Saint-Vivien-de-Monségur, Saint-Yzan-de-Soudiac, Saint-Yzans-de-Médoc, Salaunes, Salleboeuf, Salles, Les Salles-de-Castillon, Samonac, Saucats, Saugon, Saumos, Sauternes, La Sauve, Sauveterre-de-Guyenne, Sauviac, Savignac, Savignac-de-l’Isle, Semens, Sendets, Sigalens, Sillas, Soulac-sur-Mer, Soulignac, Soussac, Soussans, Tabanac, Le Taillan-Médoc, Taillecavat, Talais, Talence, Targon, Tarnès, Tauriac, Tayac, Le Teich, Le Temple, La Teste-de-Buch, Teuillac, Tizac-de-Curton, Tizac-de-Lapouyade, Toulenne, Le Tourne, Tresses, Le Tuzan, Uzeste, Val-de-Livenne, Val de Virvée, Valeyrac, Vayres, Vendays-Montalivet, Vensac, Vérac, Verdelais, Le Verdon-sur-Mer, Vertheuil, Vignonet, Villandraut, Villegouge, Villenave-de-Rions, Villenave-d’Ornon, Villeneuve, Virelade, Virsac, Yvrac. |
| --- | --- |

Abzac, Aillas, Ambarès-et-Lagrave, Ambès, Andernos-les-Bains, Anglade, Arbanats, Arcachon, Arcins, Arès, Arsac, Artigues-près-Bordeaux, Les Artigues-de-Lussac, Arveyres, Asques, Aubiac, Audenge, Auriolles, Auros, Avensan, Ayguemorte-les-Graves, Bagas, Baigneaux, Balizac, Barie, Baron, Le Barp, Barsac, Bassanne, Bassens, Baurech, Bayas, Bayon-sur-Gironde, Bazas, Beautiran, Bégadan, Bègles, Béguey, Belin-Béliet, Bellebat, Bellefond, Belvès-de-Castillon, Bernos-Beaulac, Berson, Berthez, Beychac-et-Caillau, Bieujac, Biganos, Les Billaux, Birac, Blaignac, Blaignan-Prignac, Blanquefort, Blasimon, Blaye, Blésignac, Bommes, Bonnetan, Bonzac, Bordeaux, Bossugan, Bouliac, Bourdelles, Bourg, Bourideys, Le Bouscat, Brach, Branne, Brannens, Braud-et-Saint-Louis, Brouqueyran, Bruges, Budos, Cabanac-et-Villagrains, Cabara, Cadarsac, Cadaujac, Cadillac, Cadillac-en-Fronsadais, Camarsac, Cambes, Camblanes-et-Meynac, Camiac-et-Saint-Denis, Camiran, Camps-sur-l’Isle, Campugnan, Canéjan, Capian, Caplong, Captieux, Carbon-Blanc, Carcans, Cardan, Carignan-de-Bordeaux, Cars, Cartelègue, Casseuil, Castelmoron-d’Albret, Castelnau-de-Médoc, Castelviel, Castets et Castillon, Castillon-la-Bataille, Castres-Gironde, Caudrot, Caumont, Cauvignac, Cavignac, Cazalis, Cazats, Cazaugitat, Cénac, Cenon, Cérons, Cessac, Cestas, Cézac, Chamadelle, Cissac-Médoc, Civrac-de-Blaye, Civrac-sur-Dordogne, Civrac-en-Médoc, Cleyrac, Coimères, Coirac, Comps, Coubeyrac, Couquèques, Courpiac, Cours-de-Monségur, Cours-les-Bains, Coutras, Coutures, Créon, Croignon, Cubnezais, Cubzac-les-Ponts, Cudos, Cursan, Cussac-Fort-Médoc, Daignac, Dardenac, Daubèze, Dieulivol, Donnezac, Donzac, Doulezon, Les Églisottes-et-Chalaures, Escaudes, Escoussans, Espiet, Les Esseintes, Étauliers, Eynesse, Eyrans, Eysines, Faleyras, Fargues, Fargues-Saint-Hilaire, Le Fieu, Floirac, Flaujagues, Floudès, Fontet, Fossès-et-Baleyssac, Fours, Francs, Fronsac, Frontenac, Gabarnac, Gaillan-en-Médoc, Gajac, Galgon, Gans, Gardegan-et-Tourtirac, Gauriac, Gauriaguet, Générac, Génissac, Gensac, Gironde-sur-Dropt, Giscos, Gornac, Goualade, Gours, Gradignan, Grayan-et-l’Hôpital, Grézillac, Grignols, Guillac, Guillos, Guîtres, Gujan-Mestras, Le Haillan, Haux, Hostens, Hourtin, Hure, Illats, Isle-Saint-Georges, Izon, Jau-Dignac-et-Loirac, Jugazan, Juillac, Labarde, Labescau, La Brède, Lacanau, Ladaux, Lados, Lagorce, La Lande-de-Fronsac, Lamarque, Lamothe-Landerron, Lalande-de-Pomerol, Landerrouat, Landerrouet-sur-Ségur, Landiras, Langoiran, Langon, Lansac, Lanton, Lapouyade, Laroque, Lartigue, Laruscade, Latresne, Lavazan, Lège-Cap-Ferret, Léogeats, Léognan, Lerm-et-Musset, Lesparre-Médoc, Lestiac-sur-Garonne, Les Lèves-et-Thoumeyragues, Libourne, Lignan-de-Bazas, Lignan-de-Bordeaux, Ligueux, Listrac-de-Durèze, Listrac-Médoc, Lormont, Loubens, Louchats, Loupes, Loupiac, Loupiac-de-la-Réole, Lucmau, Ludon-Médoc, Lugaignac, Lugasson, Lugon-et-l’Île-du-Carnay, Lugos, Lussac, Macau, Madirac, Maransin, Marcenais, Marcheprime, Margaux-Cantenac, Margueron, Marimbault, Marions, Marsas, Martignas-sur-Jalle, Martillac, Martres, Masseilles, Massugas, Mauriac, Mazères, Mazion, Mérignac, Mérignas, Mesterrieux, Mios, Mombrier, Mongauzy, Monprimblanc, Monségur, Montagne, Montagoudin, Montignac, Montussan, Morizès, Mouillac, Mouliets-et-Villemartin, Moulis-en-Médoc, Moulon, Mourens, Naujac-sur-Mer, Naujan-et-Postiac, Néac, Nérigean, Neuffons, Le Nizan, Noaillac, Noaillan, Omet, Ordonnac, Origne, Paillet, Parempuyre, Pauillac, Les Peintures, Pellegrue, Périssac, Pessac, Pessac-sur-Dordogne, Petit-Palais-et-Cornemps, Peujard, Le Pian-Médoc, Le Pian-sur-Garonne, Pineuilh, Plassac, Pleine-Selve, Podensac, Pomerol, Pompéjac, Pompignac, Pondaurat, Porchères, Le Porge, Porte-de-Benauge, Portets, Le Pout, Préchac, Preignac, Prignac-et-Marcamps, Pugnac, Puisseguin, Pujols-sur-Ciron, Pujols, Le Puy, Puybarban, Puynormand, Queyrac, Quinsac, Rauzan, Reignac, La Réole, Rimons, Riocaud, Rions, La Rivière, Roaillan, Romagne, Roquebrune, La Roquille, Ruch, Sablons, Sadirac, Saillans, Saint-Aignan, Saint-André-de-Cubzac, Saint-André-du-Bois, Saint-André-et-Appelles, Saint-Androny, Saint-Antoine-du-Queyret, Saint-Antoine-sur-l’Isle, Saint-Aubin-de-Blaye, Saint-Aubin-de-Branne, Saint-Aubin-de-Médoc, Saint-Avit-de-Soulège, Saint-Avit-Saint-Nazaire, Saint-Brice, Saint-Caprais-de-Bordeaux, Saint-Christoly-de-Blaye, Saint-Christoly-Médoc, Saint-Christophe-des-Bardes, Saint-Christophe-de-Double, Saint-Cibard, Saint-Ciers-d’Abzac, Saint-Ciers-de-Canesse, Saint-Ciers-sur-Gironde, Sainte-Colombe, Saint-Côme, Sainte-Croix-du-Mont, Saint-Denis-de-Pile, Saint-Émilion, Saint-Estèphe, Saint-Étienne-de-Lisse, Sainte-Eulalie, Saint-Exupéry, Saint-Félix-de-Foncaude, Saint-Ferme, Sainte-Florence, Sainte-Foy-la-Grande, Sainte-Foy-la-Longue, Sainte-Gemme, Saint-Genès-de-Blaye, Saint-Genès-de-Castillon, Saint-Genès-de-Fronsac, Saint-Genès-de-Lombaud, Saint-Genis-du-Bois, Saint-Germain-de-Grave, Saint-Germain-d’Esteuil, Saint-Germain-du-Puch, Saint-Germain-de-la-Rivière, Saint-Gervais, Saint-Girons-d’Aiguevives, Sainte-Hélène, Saint-Hilaire-de-la-Noaille, Saint-Hilaire-du-Bois, Saint-Hippolyte, Saint-Jean-de-Blaignac, Saint-Jean-d’Illac, Saint-Julien-Beychevelle, Saint-Laurent-Médoc, Saint-Laurent-d’Arce, Saint-Laurent-des-Combes, Saint-Laurent-du-Bois, Saint-Laurent-du-Plan, Saint-Léger-de-Balson, Saint-Léon, Saint-Loubert, Saint-Loubès, Saint-Louis-de-Montferrand, Saint-Macaire, Saint-Magne, Saint-Magne-de-Castillon, Saint-Maixant, Saint-Mariens, Saint-Martial, Saint-Martin-Lacaussade, Saint-Martin-de-Laye, Saint-Martin-de-Lerm, Saint-Martin-de-Sescas, Saint-Martin-du-Bois, Saint-Martin-du-Puy, Saint-Médard-de-Guizières, Saint-Médard-d’Eyrans, Saint-Médard-en-Jalles, Saint-Michel-de-Castelnau, Saint-Michel-de-Fronsac, Saint-Michel-de-Rieufret, Saint-Michel-de-Lapujade, Saint-Morillon, Saint-Palais, Saint-Pardon-de-Conques, Saint-Paul, Saint-Pey-d’Armens, Saint-Pey-de-Castets, Saint-Philippe-d’Aiguille, Saint-Philippe-du-Seignal, Saint-Pierre-d’Aurillac, Saint-Pierre-de-Bat, Saint-Pierre-de-Mons, Saint-Quentin-de-Baron, Saint-Quentin-de-Caplong, Sainte-Radegonde, Saint-Romain-la-Virvée, Saint-Sauveur, Saint-Sauveur-de-Puynormand, Saint-Savin, Saint-Selve, Saint-Seurin-de-Bourg, Saint-Seurin-de-Cadourne, Saint-Seurin-de-Cursac, Saint-Seurin-sur-l’Isle, Saint-Sève, Saint-Sulpice-de-Faleyrens, Saint-Sulpice-de-Guilleragues, Saint-Sulpice-de-Pommiers, Saint-Sulpice-et-Cameyrac, Saint-Symphorien, Sainte-Terre, Saint-Trojan, Saint-Vincent-de-Paul, Saint-Vincent-de-Pertignas, Saint-Vivien-de-Blaye, Saint-Vivien-de-Médoc, Saint-Vivien-de-Monségur, Saint-Yzan-de-Soudiac, Saint-Yzans-de-Médoc, Salaunes, Salleboeuf, Salles, Les Salles-de-Castillon, Samonac, Saucats, Saugon, Saumos, Sauternes, La Sauve, Sauveterre-de-Guyenne, Sauviac, Savignac, Savignac-de-l’Isle, Semens, Sendets, Sigalens, Sillas, Soulac-sur-Mer, Soulignac, Soussac, Soussans, Tabanac, Le Taillan-Médoc, Taillecavat, Talais, Talence, Targon, Tarnès, Tauriac, Tayac, Le Teich, Le Temple, La Teste-de-Buch, Teuillac, Tizac-de-Curton, Tizac-de-Lapouyade, Toulenne, Le Tourne, Tresses, Le Tuzan, Uzeste, Val-de-Livenne, Val de Virvée, Valeyrac, Vayres, Vendays-Montalivet, Vensac, Vérac, Verdelais, Le Verdon-sur-Mer, Vertheuil, Vignonet, Villandraut, Villegouge, Villenave-de-Rions, Villenave-d’Ornon, Villeneuve, Virelade, Virsac, Yvrac.

In het departement Lot-et-Garonne:

| | Allons, Ambrus, Antagnac, Anzex, Argenton, Auriac-sur-Dropt, Baleyssagues, Barbaste, Beaupuy, Beauziac, Bouglon, Boussès, Bruch, Buzet-sur-Baïse, Calignac, Cambes, Casteljaloux, Castelnau-sur-Gupie, Caubeyres, Caubon-Saint-Sauveur, Cocumont, Couthures-sur-Garonne, Damazan, Durance, Duras, Escassefort, Esclottes, Espiens, Fargues-sur-Ourbise, Feugarolles, Gaujac, Grézet-Cavagnan, Guérin, Houeillès, Jusix, Labastide-Castel-Amouroux, Lachapelle, Lagupie, Lavardac, Lévignac-de-Guyenne, Leyritz-Moncassin, Loubès-Bernac, Marcellus, Marmande, Mauvezin-sur-Gupie, Meilhan-sur-Garonne, Moncaut, Montagnac-sur-Auvignon, Montesquieu, Monteton, Montgaillard-en-Albret, Montpouillan, Moustier, Nérac, Pardaillan, Peyrière, Pindères, Pompiey, Pompogne, Poussignac, Puch-d’Agenais, Razimet, La Réunion, Romestaing, Ruffiac, Saint-Astier, Saint-Avit, Sainte-Bazeille, Sainte-Colombe-de-Duras, Sainte-Colombe-en-Bruilhois, Sainte-Gemme-Martaillac, Saint-Géraud, Saint-Jean-de-Duras, Saint-Laurent, Saint-Léon, Saint-Martin-Curton, Saint-Martin-Petit, Saint-Pierre-de-Buzet, Saint-Pierre-sur-Dropt, Saint-Sauveur-de-Meilhan, Saint-Sernin, Samazan, Sauméjan, La Sauvetat-du-Dropt, Savignac-de-Duras, Sérignac-sur-Garonne, Seyches, Soumensac, Thouars-sur-Garonne, Vianne, Villefranche-du-Queyran, Villeneuve-de-Duras, Virazeil, Xaintrailles. |
| --- | --- |

Allons, Ambrus, Antagnac, Anzex, Argenton, Auriac-sur-Dropt, Baleyssagues, Barbaste, Beaupuy, Beauziac, Bouglon, Boussès, Bruch, Buzet-sur-Baïse, Calignac, Cambes, Casteljaloux, Castelnau-sur-Gupie, Caubeyres, Caubon-Saint-Sauveur, Cocumont, Couthures-sur-Garonne, Damazan, Durance, Duras, Escassefort, Esclottes, Espiens, Fargues-sur-Ourbise, Feugarolles, Gaujac, Grézet-Cavagnan, Guérin, Houeillès, Jusix, Labastide-Castel-Amouroux, Lachapelle, Lagupie, Lavardac, Lévignac-de-Guyenne, Leyritz-Moncassin, Loubès-Bernac, Marcellus, Marmande, Mauvezin-sur-Gupie, Meilhan-sur-Garonne, Moncaut, Montagnac-sur-Auvignon, Montesquieu, Monteton, Montgaillard-en-Albret, Montpouillan, Moustier, Nérac, Pardaillan, Peyrière, Pindères, Pompiey, Pompogne, Poussignac, Puch-d’Agenais, Razimet, La Réunion, Romestaing, Ruffiac, Saint-Astier, Saint-Avit, Sainte-Bazeille, Sainte-Colombe-de-Duras, Sainte-Colombe-en-Bruilhois, Sainte-Gemme-Martaillac, Saint-Géraud, Saint-Jean-de-Duras, Saint-Laurent, Saint-Léon, Saint-Martin-Curton, Saint-Martin-Petit, Saint-Pierre-de-Buzet, Saint-Pierre-sur-Dropt, Saint-Sauveur-de-Meilhan, Saint-Sernin, Samazan, Sauméjan, La Sauvetat-du-Dropt, Savignac-de-Duras, Sérignac-sur-Garonne, Seyches, Soumensac, Thouars-sur-Garonne, Vianne, Villefranche-du-Queyran, Villeneuve-de-Duras, Virazeil, Xaintrailles.

7.   Wijndruivenrassen

| | Abondant B |
| --- | --- |

Abondant B

| | Abouriou B |
| --- | --- |

Abouriou B

| | Alicante Henri Bouschet N |
| --- | --- |

Alicante Henri Bouschet N

| | Aligoté B |
| --- | --- |

Aligoté B

| | Alphonse Lavallée N |
| --- | --- |

Alphonse Lavallée N

| | Altesse B |
| --- | --- |

Altesse B

| | Alvarinho - Albariño |
| --- | --- |

Alvarinho - Albariño

| | Aléatico N |
| --- | --- |

Aléatico N

| | Aramon N |
| --- | --- |

Aramon N

| | Aramon blanc B |
| --- | --- |

Aramon blanc B

| | Aramon gris G |
| --- | --- |

Aramon gris G

| | Aranel B |
| --- | --- |

Aranel B

| | Arbane B |
| --- | --- |

Arbane B

| | Arinarnoa N |
| --- | --- |

Arinarnoa N

| | Arriloba B |
| --- | --- |

Arriloba B

| | Arrouya N |
| --- | --- |

Arrouya N

| | Arrufiac B - Arrufiat |
| --- | --- |

Arrufiac B - Arrufiat

| | Artaban N |
| --- | --- |

Artaban N

| | Aubin B |
| --- | --- |

Aubin B

| | Aubin vert B |
| --- | --- |

Aubin vert B

| | Aubun N - Murescola |
| --- | --- |

Aubun N - Murescola

| | Auxerrois B |
| --- | --- |

Auxerrois B

| | Bachet N |
| --- | --- |

Bachet N

| | Barbaroux Rs |
| --- | --- |

Barbaroux Rs

| | Baroque B |
| --- | --- |

Baroque B

| | Biancu Gentile B |
| --- | --- |

Biancu Gentile B

| | Blanc Dame B |
| --- | --- |

Blanc Dame B

| | Bouchalès N |
| --- | --- |

Bouchalès N

| | Bouillet N |
| --- | --- |

Bouillet N

| | Bouquettraube B |
| --- | --- |

Bouquettraube B

| | Bourboulenc B - Doucillon blanc |
| --- | --- |

Bourboulenc B - Doucillon blanc

| | Brachet N - Braquet |
| --- | --- |

Brachet N - Braquet

| | Bronner B |
| --- | --- |

Bronner B

| | Brun Fourca N |
| --- | --- |

Brun Fourca N

| | Brun argenté N - Vaccarèse |
| --- | --- |

Brun argenté N - Vaccarèse

| | Béclan N - Petit Béclan |
| --- | --- |

Béclan N - Petit Béclan

| | Béquignol N |
| --- | --- |

Béquignol N

| | Cabernet blanc B |
| --- | --- |

Cabernet blanc B

| | Cabernet cortis N |
| --- | --- |

Cabernet cortis N

| | Cabernet franc N |
| --- | --- |

Cabernet franc N

| | Cabernet-Sauvignon N |
| --- | --- |

Cabernet-Sauvignon N

| | Caladoc N |
| --- | --- |

Caladoc N

| | Calitor N |
| --- | --- |

Calitor N

| | Camaralet B |
| --- | --- |

Camaralet B

| | Carcajolo N |
| --- | --- |

Carcajolo N

| | Carcajolo blanc B |
| --- | --- |

Carcajolo blanc B

| | Carignan N |
| --- | --- |

Carignan N

| | Carignan blanc B |
| --- | --- |

Carignan blanc B

| | Carmenère N |
| --- | --- |

Carmenère N

| | Castets N |
| --- | --- |

Castets N

| | Chardonnay B |
| --- | --- |

Chardonnay B

| | Chasan B |
| --- | --- |

Chasan B

| | Chasselas B |
| --- | --- |

Chasselas B

| | Chasselas rose Rs |
| --- | --- |

Chasselas rose Rs

| | Chatus N |
| --- | --- |

Chatus N

| | Chenanson N |
| --- | --- |

Chenanson N

| | Chenin B |
| --- | --- |

Chenin B

| | Cinsaut N - Cinsault |
| --- | --- |

Cinsaut N - Cinsault

| | Clairette B |
| --- | --- |

Clairette B

| | Clairette rose Rs |
| --- | --- |

Clairette rose Rs

| | Clarin B |
| --- | --- |

Clarin B

| | Claverie B |
| --- | --- |

Claverie B

| | Codivarta B |
| --- | --- |

Codivarta B

| | Colombard B |
| --- | --- |

Colombard B

| | Colombaud B - Bouteillan |
| --- | --- |

Colombaud B - Bouteillan

| | Corbeau N - Douce noire |
| --- | --- |

Corbeau N - Douce noire

| | Cot N - Malbec |
| --- | --- |

Cot N - Malbec

| | Counoise N |
| --- | --- |

Counoise N

| | Courbu B - Gros Courbu |
| --- | --- |

Courbu B - Gros Courbu

| | Courbu noir N |
| --- | --- |

Courbu noir N

| | Crouchen B - Cruchen |
| --- | --- |

Crouchen B - Cruchen

| | César N |
| --- | --- |

César N

| | Danlas B |
| --- | --- |

Danlas B

| | Duras N |
| --- | --- |

Duras N

| | Durif N |
| --- | --- |

Durif N

| | Egiodola N |
| --- | --- |

Egiodola N

| | Ekigaïna N |
| --- | --- |

Ekigaïna N

| | Elbling B |
| --- | --- |

Elbling B

| | Etraire de la Dui N |
| --- | --- |

Etraire de la Dui N

| | Fer N - Fer Servadou, Braucol, Mansois, Pinenc |
| --- | --- |

Fer N - Fer Servadou, Braucol, Mansois, Pinenc

| | Feunate N |
| --- | --- |

Feunate N

| | Floreal B |
| --- | --- |

Floreal B

| | Folignan B |
| --- | --- |

Folignan B

| | Folle blanche B |
| --- | --- |

Folle blanche B

| | Franc noir de Haute-Saône N |
| --- | --- |

Franc noir de Haute-Saône N

| | Fuella nera N |
| --- | --- |

Fuella nera N

| | Furmint B |
| --- | --- |

Furmint B

| | Gamaret |
| --- | --- |

Gamaret

| | Gamay Fréaux N |
| --- | --- |

Gamay Fréaux N

| | Gamay N |
| --- | --- |

Gamay N

| | Gamay de Bouze N |
| --- | --- |

Gamay de Bouze N

| | Gamay de Chaudenay N |
| --- | --- |

Gamay de Chaudenay N

| | Ganson N |
| --- | --- |

Ganson N

| | Gascon N |
| --- | --- |

Gascon N

| | Genovèse B |
| --- | --- |

Genovèse B

| | Goldriesling B |
| --- | --- |

Goldriesling B

| | Gouget N |
| --- | --- |

Gouget N

| | Graisse B |
| --- | --- |

Graisse B

| | Gramon N |
| --- | --- |

Gramon N

| | Grassen N - Grassenc |
| --- | --- |

Grassen N - Grassenc

| | Grenache N |
| --- | --- |

Grenache N

| | Grenache blanc B |
| --- | --- |

Grenache blanc B

| | Grenache gris G |
| --- | --- |

Grenache gris G

| | Gringet B |
| --- | --- |

Gringet B

| | Grolleau N |
| --- | --- |

Grolleau N

| | Grolleau gris G |
| --- | --- |

Grolleau gris G

| | Gros Manseng B |
| --- | --- |

Gros Manseng B

| | Gros vert B |
| --- | --- |

Gros vert B

| | Jacquère B |
| --- | --- |

Jacquère B

| | Johanniter B |
| --- | --- |

Johanniter B

| | Joubertin |
| --- | --- |

Joubertin

| | Jurançon blanc B |
| --- | --- |

Jurançon blanc B

| | Jurançon noir N - Dame noire |
| --- | --- |

Jurançon noir N - Dame noire

| | Knipperlé B |
| --- | --- |

Knipperlé B

| | Lauzet B |
| --- | --- |

Lauzet B

| | Len de l’El B – Loin de l’Oeil |
| --- | --- |

Len de l’El B – Loin de l’Oeil

| | Liliorila B |
| --- | --- |

Liliorila B

| | Listan B - Palomino |
| --- | --- |

Listan B - Palomino

| | Lival N |
| --- | --- |

Lival N

| | Macabeu B - Macabeo |
| --- | --- |

Macabeu B - Macabeo

| | Mancin N |
| --- | --- |

Mancin N

| | Manseng noir N |
| --- | --- |

Manseng noir N

| | Marsanne B |
| --- | --- |

Marsanne B

| | Marselan N |
| --- | --- |

Marselan N

| | Mauzac B |
| --- | --- |

Mauzac B

| | Mauzac rose Rs |
| --- | --- |

Mauzac rose Rs

| | Mayorquin B |
| --- | --- |

Mayorquin B

| | Melon B |
| --- | --- |

Melon B

| | Merlot N |
| --- | --- |

Merlot N

| | Merlot blanc B |
| --- | --- |

Merlot blanc B

| | Meslier Saint-François B - Gros Meslier |
| --- | --- |

Meslier Saint-François B - Gros Meslier

| | Meunier N |
| --- | --- |

Meunier N

| | Milgranet N |
| --- | --- |

Milgranet N

| | Molette B |
| --- | --- |

Molette B

| | Mollard N |
| --- | --- |

Mollard N

| | Monarch N |
| --- | --- |

Monarch N

| | Mondeuse N |
| --- | --- |

Mondeuse N

| | Mondeuse blanche B |
| --- | --- |

Mondeuse blanche B

| | Monerac N |
| --- | --- |

Monerac N

| | Montils B |
| --- | --- |

Montils B

| | Morrastel N - Minustellu, Graciano |
| --- | --- |

Morrastel N - Minustellu, Graciano

| | Mourvaison N |
| --- | --- |

Mourvaison N

| | Mourvèdre N - Monastrell |
| --- | --- |

Mourvèdre N - Monastrell

| | Mouyssaguès |
| --- | --- |

Mouyssaguès

| | Muresconu N - Morescono |
| --- | --- |

Muresconu N - Morescono

| | Muscadelle B |
| --- | --- |

Muscadelle B

| | Muscardin N |
| --- | --- |

Muscardin N

| | Muscaris B |
| --- | --- |

Muscaris B

| | Muscat Ottonel B - Muscat, Moscato |
| --- | --- |

Muscat Ottonel B - Muscat, Moscato

| | Muscat cendré B - Muscat, Moscato |
| --- | --- |

Muscat cendré B - Muscat, Moscato

| | Muscat d’Alexandrie B - Muscat, Moscato |
| --- | --- |

Muscat d’Alexandrie B - Muscat, Moscato

| | Muscat de Hambourg N - Muscat, Moscato |
| --- | --- |

Muscat de Hambourg N - Muscat, Moscato

| | Muscat à petits grains blancs B - Muscat, Moscato |
| --- | --- |

Muscat à petits grains blancs B - Muscat, Moscato

| | Muscat à petits grains roses Rs - Muscat, Moscato |
| --- | --- |

Muscat à petits grains roses Rs - Muscat, Moscato

| | Mérille N |
| --- | --- |

Mérille N

| | Müller-Thurgau B |
| --- | --- |

Müller-Thurgau B

| | Nielluccio N - Nielluciu |
| --- | --- |

Nielluccio N - Nielluciu

| | Noir Fleurien N |
| --- | --- |

Noir Fleurien N

| | Négret de Banhars N |
| --- | --- |

Négret de Banhars N

| | Négrette N |
| --- | --- |

Négrette N

| | Ondenc B |
| --- | --- |

Ondenc B

| | Orbois B |
| --- | --- |

Orbois B

| | Pagadebiti B |
| --- | --- |

Pagadebiti B

| | Pascal B |
| --- | --- |

Pascal B

| | Perdea B |
| --- | --- |

Perdea B

| | Persan N |
| --- | --- |

Persan N

| | Petit Courbu B |
| --- | --- |

Petit Courbu B

| | Petit Manseng B |
| --- | --- |

Petit Manseng B

| | Petit Meslier B |
| --- | --- |

Petit Meslier B

| | Petit Verdot N |
| --- | --- |

Petit Verdot N

| | Picardan B - Araignan |
| --- | --- |

Picardan B - Araignan

| | Pineau d’Aunis N |
| --- | --- |

Pineau d’Aunis N

| | Pinot blanc B |
| --- | --- |

Pinot blanc B

| | Pinot gris G |
| --- | --- |

Pinot gris G

| | Pinot noir N |
| --- | --- |

Pinot noir N

| | Pinotin N |
| --- | --- |

Pinotin N

| | Piquepoul blanc B |
| --- | --- |

Piquepoul blanc B

| | Piquepoul gris G |
| --- | --- |

Piquepoul gris G

| | Piquepoul noir N |
| --- | --- |

Piquepoul noir N

| | Plant droit N - Espanenc |
| --- | --- |

Plant droit N - Espanenc

| | Portan N |
| --- | --- |

Portan N

| | Poulsard N - Ploussard |
| --- | --- |

Poulsard N - Ploussard

| | Prior N |
| --- | --- |

Prior N

| | Prunelard N |
| --- | --- |

Prunelard N

| | Précoce Bousquet B |
| --- | --- |

Précoce Bousquet B

| | Précoce de Malingre B |
| --- | --- |

Précoce de Malingre B

| | Raffiat de Moncade B |
| --- | --- |

Raffiat de Moncade B

| | Ribol N |
| --- | --- |

Ribol N

| | Riminèse B |
| --- | --- |

Riminèse B

| | Rivairenc N - Aspiran noir |
| --- | --- |

Rivairenc N - Aspiran noir

| | Rivairenc blanc B - Aspiran blanc |
| --- | --- |

Rivairenc blanc B - Aspiran blanc

| | Rivairenc gris G - Aspiran gris |
| --- | --- |

Rivairenc gris G - Aspiran gris

| | Romorantin B - Danery |
| --- | --- |

Romorantin B - Danery

| | Rosé du Var Rs |
| --- | --- |

Rosé du Var Rs

| | Roublot B |
| --- | --- |

Roublot B

| | Roussanne B |
| --- | --- |

Roussanne B

| | Roussette d’Ayze B |
| --- | --- |

Roussette d’Ayze B

| | Sacy B |
| --- | --- |

Sacy B

| | Saint Côme B |
| --- | --- |

Saint Côme B

| | Saint-Macaire N |
| --- | --- |

Saint-Macaire N

| | Saint-Pierre doré B |
| --- | --- |

Saint-Pierre doré B

| | Saphira B |
| --- | --- |

Saphira B

| | Sauvignac |
| --- | --- |

Sauvignac

| | Sauvignon B - Sauvignon blanc |
| --- | --- |

Sauvignon B - Sauvignon blanc

| | Sauvignon gris G - Fié gris |
| --- | --- |

Sauvignon gris G - Fié gris

| | Savagnin blanc B |
| --- | --- |

Savagnin blanc B

| | Savagnin rose Rs |
| --- | --- |

Savagnin rose Rs

| | Sciaccarello N |
| --- | --- |

Sciaccarello N

| | Segalin N |
| --- | --- |

Segalin N

| | Select B |
| --- | --- |

Select B

| | Semebat N |
| --- | --- |

Semebat N

| | Sémillon B |
| --- | --- |

Sémillon B

| | Servanin N |
| --- | --- |

Servanin N

| | Servant B |
| --- | --- |

Servant B

| | Solaris B |
| --- | --- |

Solaris B

| | Soreli B |
| --- | --- |

Soreli B

| | Souvignier gris Rs |
| --- | --- |

Souvignier gris Rs

| | Syrah N - Shiraz |
| --- | --- |

Syrah N - Shiraz

| | Tannat N |
| --- | --- |

Tannat N

| | Tempranillo N |
| --- | --- |

Tempranillo N

| | Terret blanc B |
| --- | --- |

Terret blanc B

| | Terret gris G |
| --- | --- |

Terret gris G

| | Terret noir N |
| --- | --- |

Terret noir N

| | Tibouren N |
| --- | --- |

Tibouren N

| | Tourbat B |
| --- | --- |

Tourbat B

| | Touriga nacional N |
| --- | --- |

Touriga nacional N

| | Tressot N |
| --- | --- |

Tressot N

| | Trousseau N |
| --- | --- |

Trousseau N

| | Téoulier N |
| --- | --- |

Téoulier N

| | Ugni blanc B |
| --- | --- |

Ugni blanc B

| | Valdiguié N |
| --- | --- |

Valdiguié N

| | Velteliner rouge précoce Rs |
| --- | --- |

Velteliner rouge précoce Rs

| | Verdesse B |
| --- | --- |

Verdesse B

| | Vermentino B - Rolle |
| --- | --- |

Vermentino B - Rolle

| | Vidoc N |
| --- | --- |

Vidoc N

| | Viognier B |
| --- | --- |

Viognier B

| | Voltis B |
| --- | --- |

Voltis B

8.   Beschrijving van het (de) verband(en)

Het geografische productiegebied strekt zich uit over de departementen Charente, Charente-Maritime, Dordogne en Gironde en het westelijke deel van het departement Lot-et-Garonne.

De naam van deze beschermde geografische aanduiding houdt nauw verband met de nabijheid van de Atlantische Oceaan, die over een afstand van 250 kilometer ten westen van het geografische gebied ligt. Het gebied wordt doorkruist door een aantal grote rivieren, zoals de Garonne, de Dordogne, de Charente en de Lot met hun vele zijrivieren, terwijl het grote estuarium van de Gironde van west naar oost een inkeping maakt in het gebied. Er heerst een gematigd zeeklimaat, dat sterk wordt beïnvloed door de nabijheid van deze wateren en door de warme Golfstroom, met zachte en vochtige winters en warme, droge en zonnige zomers. Het aantal uren zonneschijn bedraagt gemiddeld ongeveer 1 950 uur per jaar. Deze klimaatomstandigheden zijn zeer gunstig voor de wijnbouw. Door het getijdeneffect van de estuaria en de overheersende westenwinden van over zee is de zachtheid van de oceaan landinwaarts voelbaar tot meer dan honderd kilometer van de riviermondingen. Verder naar het oosten krijgt het zeeklimaat meer continentale kenmerken, zoals koudere winters en warmere zomers.

Er zijn drie soorten bodems die zeer geschikt zijn voor de aanplant van wijngaarden: bruine klei-kalkbodems op een substraat van kalk, uitgeloogde zanderige leembodems met een laag eolisch slib boven op “het zand, de klei en het grind van de Périgord”, en alluviale bodems van grind, klei, zand en slib in wisselende verhoudingen ter hoogte van oude en nieuwere rivierterrassen. Door de gemakkelijke toegang tot de zee wordt in het productiegebied al sinds de oudheid handel gedreven. De wijnbouw in het zuidwesten van Frankrijk raakte in zwang onder Romeinse invloed, en nam een hoge vlucht in de middeleeuwen toen de Aquitaine onder Engels bewind kwam te staan. In heel Europa kregen deze wijnen, die vaak de naam droegen van de rivierhavens waar zij werden ingescheept, een steeds grotere bekendheid. Grote havens, zoals die van Bordeaux of La Rochelle, hebben zich ontwikkeld rond de maritieme handel in wijn en eaux de vie uit de hele regio.

Het grootste deel van de wijnproductie van de regio valt onder een gecontroleerde oorsprongsbenaming. Tegen de achtergrond van de afbakening van productiegebieden en de indeling van wijnproducten volgens de afkomst uit één van de grote wijnbouwzones hebben de “vins de pays” van de Atlantique zich verder ontwikkeld en vormen zij het fundament van de nieuwe indeling. De eerste oogst vond plaats in 2006.

De BGA “Atlantique” bestaat voornamelijk uit rode wijnen (50 %), gevolgd door witte wijnen en roséwijnen (allebei 25 %). Er wordt in de eerste plaats gebruikgemaakt van de traditionele rassen van het zuidwesten: merlot N, cabernet-sauvignon N, cabernet franc N en cot N (of malbec) voor rode wijn en rosé, en sauvignon B, sémillon B en ugni blanc B voor witte wijn. De producenten mogen ook druivenrassen uit andere wijnstreken aanplanten om hun productie aan te passen en kwalitatief te ontwikkelen en om cépagewijnen te produceren uit soorten waarmee de consument vertrouwd is.

De wijnen zijn soepel, fruitig en aromatisch. In de eerste vier productiejaren van de BGA “Atlantique” werd jaarlijks gemiddeld 25 000 hl wijn geproduceerd. Historisch gezien zijn in het hele geografische gebied van de BGA Atlantique al tweeduizend jaar wijngaarden aanwezig, waaruit blijkt dat deze regio van oudsher geschikt is voor de productie van wijn.

De wijnen worden op grote schaal lokaal verkocht in het kader van het toerisme aan de Atlantische kust. De witte wijnen en de roséwijnen zijn door hun frisheid bijzonder geschikt als snel zomers drankje, bij oesters van Marennes of Arcachon of bij andere producten uit het zuidwesten van Frankrijk. De rode wijnen, die typischer zijn voor deze Franse regio, horen thuis in een gamma wijnen met een oorsprongsbenaming die in dezelfde streek worden geproduceerd en die in de hele wereld bekend zijn. Het klimaat is gematigd door de nabijheid van de Atlantische Oceaan en draagt zo bij tot de productie van evenwichtige, frisse en elegante wijnen en van wijnen die de typische kenmerken van de druiven waarvan zij zijn gemaakt, ten volle tot uitdrukking brengen. Deze producten vormen een uitnodiging om de wijnen van onze regio te leren kennen en de vele beschermde oorsprongsbenamingen te ontdekken, met hun mozaïek van specifieke kenmerken die dit gebied typeren.

9.   Andere essentiële voorwaarden (verpakking, etikettering, andere vereisten)

Gebied in de onmiddellijke nabijheid (1)

Rechtskader:

| | Nationale wetgeving |
| --- | --- |

Nationale wetgeving

Soort aanvullende voorwaarde:

| | Afwijking betreffende de productie in het afgebakende geografische gebied |
| --- | --- |

Afwijking betreffende de productie in het afgebakende geografische gebied

Beschrijving van de voorwaarde:

| | Het afwijkende gebied in de onmiddellijke nabijheid dat is vastgesteld voor de vinificatie en de bereiding van wijn met de beschermde geografische aanduiding “Atlantique”, bestaat uit het grondgebied van de volgende gemeenten (op basis van de officiële geografische code van 18 februari 2022): |
| --- | --- |

Het afwijkende gebied in de onmiddellijke nabijheid dat is vastgesteld voor de vinificatie en de bereiding van wijn met de beschermde geografische aanduiding “Atlantique”, bestaat uit het grondgebied van de volgende gemeenten (op basis van de officiële geografische code van 18 februari 2022):

In het departement Corrèze:

| | Albignac, Allassac, Arnac-Pompadour, Astaillac, Aubazines, Ayen, Beaulieu-sur-Dordogne, Benayes, Beynat, Beyssac, Beyssenac, Bilhac, Branceilles, Brignac-la-Plaine, Brive-la-Gaillarde, Chabrignac, La Chapelle-aux-Brocs, La Chapelle-aux-Saints, Chartrier-Ferrière, Chasteaux, Chauffour-sur-Vell, Chenailler-Mascheix, Collonges-la-Rouge, Concèze, Cosnac, Cublac, Curemonte, Dampniat, Donzenac, Estivals, Estivaux, Jugeals-Nazareth, Juillac, Lagleygeolle, Lanteuil, Larche, Lascaux, Ligneyrac, Liourdres, Lissac-sur-Couze, Lostanges, Louignac, Lubersac, Malemort, Mansac, Marcillac-la-Croze, Meyssac, Montgibaud, Nespouls, Noailhac, Noailles, Nonards, Objat, Orgnac-sur-Vézère, Palazinges, Perpezac-le-Blanc, Perpezac-le-Noir, Le Pescher, Puy-d’Arnac, Queyssac-les-Vignes, Rosiers-de-Juillac, Sadroc, Saillac, Saint-Aulaire, Saint-Bazile-de-Meyssac, Saint-Bonnet-la-Rivière, Saint-Bonnet-l’Enfantier, Saint-Cernin-de-Larche, Saint-Cyprien, Saint-Cyr-la-Roche, Saint-Eloy-les-Tuileries, Sainte-Féréole, Saint-Julien-le-Vendômois, Saint-Julien-Maumont, Saint-Martin-Sepert, Saint-Pantaléon-de-Larche, Saint-Pardoux-Corbier, Saint-Pardoux-l’Ortigier, Saint-Robert, |
| --- | --- |

Albignac, Allassac, Arnac-Pompadour, Astaillac, Aubazines, Ayen, Beaulieu-sur-Dordogne, Benayes, Beynat, Beyssac, Beyssenac, Bilhac, Branceilles, Brignac-la-Plaine, Brive-la-Gaillarde, Chabrignac, La Chapelle-aux-Brocs, La Chapelle-aux-Saints, Chartrier-Ferrière, Chasteaux, Chauffour-sur-Vell, Chenailler-Mascheix, Collonges-la-Rouge, Concèze, Cosnac, Cublac, Curemonte, Dampniat, Donzenac, Estivals, Estivaux, Jugeals-Nazareth, Juillac, Lagleygeolle, Lanteuil, Larche, Lascaux, Ligneyrac, Liourdres, Lissac-sur-Couze, Lostanges, Louignac, Lubersac, Malemort, Mansac, Marcillac-la-Croze, Meyssac, Montgibaud, Nespouls, Noailhac, Noailles, Nonards, Objat, Orgnac-sur-Vézère, Palazinges, Perpezac-le-Blanc, Perpezac-le-Noir, Le Pescher, Puy-d’Arnac, Queyssac-les-Vignes, Rosiers-de-Juillac, Sadroc, Saillac, Saint-Aulaire, Saint-Bazile-de-Meyssac, Saint-Bonnet-la-Rivière, Saint-Bonnet-l’Enfantier, Saint-Cernin-de-Larche, Saint-Cyprien, Saint-Cyr-la-Roche, Saint-Eloy-les-Tuileries, Sainte-Féréole, Saint-Julien-le-Vendômois, Saint-Julien-Maumont, Saint-Martin-Sepert, Saint-Pantaléon-de-Larche, Saint-Pardoux-Corbier, Saint-Pardoux-l’Ortigier, Saint-Robert,

Rechtskader:

| | Nationale wetgeving |
| --- | --- |

Nationale wetgeving

Soort aanvullende voorwaarde:

| | Aanvullende bepalingen betreffende de etikettering |
| --- | --- |

Aanvullende bepalingen betreffende de etikettering

Beschrijving van de voorwaarde:

Naast de beschermde geografische aanduiding “Atlantique” kan het volgende worden vermeld:

| | een of meer druivensoorten; |
| --- | --- |

een of meer druivensoorten;

| | de woorden “primeur” of “nouveau”. |
| --- | --- |

de woorden “primeur” of “nouveau”.

| | Als de vermelding “beschermde geografische aanduiding” wordt vervangen door de traditionele aanduiding “Vin de pays”, moet het BGA-logo van de Europese Unie op het etiket worden opgenomen. |
| --- | --- |

Als de vermelding “beschermde geografische aanduiding” wordt vervangen door de traditionele aanduiding “Vin de pays”, moet het BGA-logo van de Europese Unie op het etiket worden opgenomen.

Gebied in de onmiddellijke nabijheid (2)

Rechtskader:

| | EU-wetgeving |
| --- | --- |

EU-wetgeving

Soort aanvullende voorwaarde:

| | Afwijking betreffende de productie in het afgebakende geografische gebied |
| --- | --- |

Afwijking betreffende de productie in het afgebakende geografische gebied

Beschrijving van de voorwaarde:

| | Saint-Solve, Saint-Sornin-Lavolps, Saint-Viance, Segonzac, Ségur-le-Château, Sérilhac, Sioniac, Troche, Tudeils, Turenne, Ussac, Varetz, Vars-sur-Roseix, Végennes, Vigeois, Vignols, Voutezac, Yssandon. |
| --- | --- |

Saint-Solve, Saint-Sornin-Lavolps, Saint-Viance, Segonzac, Ségur-le-Château, Sérilhac, Sioniac, Troche, Tudeils, Turenne, Ussac, Varetz, Vars-sur-Roseix, Végennes, Vigeois, Vignols, Voutezac, Yssandon.

In het departement Gers:

| | Arblade-le-Haut, Avensac, Avezan, Ayguetinte, Ayzieu, Bajonnette, Bascous, Beaucaire, Beaumont, Béraut, Berrac, Bétous, Bezolles, Bivès, Blaziert, Bonas, Bourrouillan, Bretagne-d’Armagnac, Brugnens, Cadeilhan, Campagne-d’Armagnac, Cassaigne, Castelnau-d’Arbieu, Castelnau d’Auzan Labarrère, Castelnau-sur-l’Auvignon, Castéra-Lectourois, Castéra-Verduzan, Castéron, Castet-Arrouy, Castex-d’Armagnac, Caupenne-d’Armagnac, Caussens, Cazaubon, Cazeneuve, Céran, Cézan, Condom, Courrensan, Cravencères, Dému, Eauze, Espas, Estang, Estramiac, Flamarens, Fleurance, Fourcès, Gaudonville, Gavarret-sur-Aulouste, Gazaupouy, Gimbrède, Gondrin, Goutz, Homps, Le Houga, L’Isle-Bouzon, Justian, Labrihe, Lagarde, Lagardère, Lagraulet-du-Gers, Lalanne, Lamothe-Goas, Lannemaignan, Lannepax, Lanne-Soubiran, Larée, Larressingle, Larroque-Engalin, Larroque-Saint-Sernin, Larroque-sur-l’Osse, Laujuzan, Lauraët, Lectoure, Lias-d’Armagnac, Ligardes, Loubédat, Luppé-Violles, Magnan, Magnas, Maignaut-Tauzia, Manciet, Mansempuy, Mansencôme, Maravat, Marguestau, Marsolan, Mas-d’Auvignon, Mauléon-d’Armagnac, Maupas, Mauroux, Mauvezin, Miradoux, Miramont-Latour, Monclar, Monfort, Monguilhem, Monlezun-d’Armagnac, Montestruc-sur-Gers, Montréal, Mormès, Mouchan, Mourède, Nogaro, |
| --- | --- |

Arblade-le-Haut, Avensac, Avezan, Ayguetinte, Ayzieu, Bajonnette, Bascous, Beaucaire, Beaumont, Béraut, Berrac, Bétous, Bezolles, Bivès, Blaziert, Bonas, Bourrouillan, Bretagne-d’Armagnac, Brugnens, Cadeilhan, Campagne-d’Armagnac, Cassaigne, Castelnau-d’Arbieu, Castelnau d’Auzan Labarrère, Castelnau-sur-l’Auvignon, Castéra-Lectourois, Castéra-Verduzan, Castéron, Castet-Arrouy, Castex-d’Armagnac, Caupenne-d’Armagnac, Caussens, Cazaubon, Cazeneuve, Céran, Cézan, Condom, Courrensan, Cravencères, Dému, Eauze, Espas, Estang, Estramiac, Flamarens, Fleurance, Fourcès, Gaudonville, Gavarret-sur-Aulouste, Gazaupouy, Gimbrède, Gondrin, Goutz, Homps, Le Houga, L’Isle-Bouzon, Justian, Labrihe, Lagarde, Lagardère, Lagraulet-du-Gers, Lalanne, Lamothe-Goas, Lannemaignan, Lannepax, Lanne-Soubiran, Larée, Larressingle, Larroque-Engalin, Larroque-Saint-Sernin, Larroque-sur-l’Osse, Laujuzan, Lauraët, Lectoure, Lias-d’Armagnac, Ligardes, Loubédat, Luppé-Violles, Magnan, Magnas, Maignaut-Tauzia, Manciet, Mansempuy, Mansencôme, Maravat, Marguestau, Marsolan, Mas-d’Auvignon, Mauléon-d’Armagnac, Maupas, Mauroux, Mauvezin, Miradoux, Miramont-Latour, Monclar, Monfort, Monguilhem, Monlezun-d’Armagnac, Montestruc-sur-Gers, Montréal, Mormès, Mouchan, Mourède, Nogaro,

Gebied in de onmiddellijke nabijheid (3)

Rechtskader:

| | EU-wetgeving |
| --- | --- |

EU-wetgeving

Soort aanvullende voorwaarde:

| | Afwijking betreffende de productie in het afgebakende geografische gebied |
| --- | --- |

Afwijking betreffende de productie in het afgebakende geografische gebied

Beschrijving van de voorwaarde:

| | Noulens, Panjas, Pauilhac, Perchède, Pergain-Taillac, Pessoulens, Peyrecave, Pis, Plieux, Pouy-Roquelaure, Préchac, Puységur, Ramouzens, Réans, Réjaumont, La Romieu, Roquepine, Roques, Rozès, Saint-Antoine, Saint-Antonin, Saint-Avit-Frandat, Saint-Brès, Sainte-Christie-d’Armagnac, Saint-Clar, Saint-Créac, Sainte-Gemme, Saint-Griède, Saint-Léonard, Saint-Martin-d’Armagnac, Saint-Martin-de-Goyne, Sainte-Mère, Saint-Mézard, Saint-Orens, Saint-Orens-Pouy-Petit, Saint-Paul-de-Baïse, Saint-Puy, Sainte-Radegonde, Salles-d’Armagnac, Sarrant, La Sauvetat, Séailles, Sempesserre, Sérempuy, Sion, Solomiac, Sorbets, Taybosc, Terraube, Toujouse, Tournecoupe, Urdens, Urgosse, Valence-sur-Baïse. |
| --- | --- |

Noulens, Panjas, Pauilhac, Perchède, Pergain-Taillac, Pessoulens, Peyrecave, Pis, Plieux, Pouy-Roquelaure, Préchac, Puységur, Ramouzens, Réans, Réjaumont, La Romieu, Roquepine, Roques, Rozès, Saint-Antoine, Saint-Antonin, Saint-Avit-Frandat, Saint-Brès, Sainte-Christie-d’Armagnac, Saint-Clar, Saint-Créac, Sainte-Gemme, Saint-Griède, Saint-Léonard, Saint-Martin-d’Armagnac, Saint-Martin-de-Goyne, Sainte-Mère, Saint-Mézard, Saint-Orens, Saint-Orens-Pouy-Petit, Saint-Paul-de-Baïse, Saint-Puy, Sainte-Radegonde, Salles-d’Armagnac, Sarrant, La Sauvetat, Séailles, Sempesserre, Sérempuy, Sion, Solomiac, Sorbets, Taybosc, Terraube, Toujouse, Tournecoupe, Urdens, Urgosse, Valence-sur-Baïse.

In het departement Landes:

| | Aire-sur-l’Adour, Arboucave, Arengosse, Argelouse, Artassenx, Arthez-d’Armagnac, Arue, Arx, Aubagnan, Audignon, Aureilhan, Aurice, Bahus-Soubiran, Banos, Bascons, Bas-Mauco, Bats, Baudignan, Belhade, Bélis, Benquet, Betbezer-d’Armagnac, Bias, Biscarrosse, Bordères-et-Lamensans, Bostens, Bougue, Bourdalat, Bourriot-Bergonce, Bretagne-de-Marsan, Brocas, Buanes, Cachen, Callen, Campagne, Campet-et-Lamolère, Canenx-et-Réaut, Castandet, Castelnau-Tursan, Castelner, Cauna, Cazalis, Cazères-sur-l’Adour, Cère, Classun, Clèdes, Commensacq, Coudures, Créon-d’Armagnac, Duhort-Bachen, Dumes, Escalans, Escource, Estigarde, Eugénie-les-Bains, Eyres-Moncube, Fargues, Le Frêche, Gabarret, Gaillères, Garein, Gastes, Geaune, Geloux, Grenade-sur-l’Adour, Hagetmau, Haut-Mauco, |
| --- | --- |

Aire-sur-l’Adour, Arboucave, Arengosse, Argelouse, Artassenx, Arthez-d’Armagnac, Arue, Arx, Aubagnan, Audignon, Aureilhan, Aurice, Bahus-Soubiran, Banos, Bascons, Bas-Mauco, Bats, Baudignan, Belhade, Bélis, Benquet, Betbezer-d’Armagnac, Bias, Biscarrosse, Bordères-et-Lamensans, Bostens, Bougue, Bourdalat, Bourriot-Bergonce, Bretagne-de-Marsan, Brocas, Buanes, Cachen, Callen, Campagne, Campet-et-Lamolère, Canenx-et-Réaut, Castandet, Castelnau-Tursan, Castelner, Cauna, Cazalis, Cazères-sur-l’Adour, Cère, Classun, Clèdes, Commensacq, Coudures, Créon-d’Armagnac, Duhort-Bachen, Dumes, Escalans, Escource, Estigarde, Eugénie-les-Bains, Eyres-Moncube, Fargues, Le Frêche, Gabarret, Gaillères, Garein, Gastes, Geaune, Geloux, Grenade-sur-l’Adour, Hagetmau, Haut-Mauco,

Gebied in de onmiddellijke nabijheid (4)

Rechtskader:

| | EU-wetgeving |
| --- | --- |

EU-wetgeving

Soort aanvullende voorwaarde:

| | Afwijking betreffende de productie in het afgebakende geografische gebied |
| --- | --- |

Afwijking betreffende de productie in het afgebakende geografische gebied

Beschrijving van de voorwaarde:

| | Herré, Hontanx, Horsarrieu, Labastide-Chalosse, Labastide-d’Armagnac, Labouheyre, Labrit, Lacajunte, Lacquy, Lacrabe, Laglorieuse, Lagrange, Larrivière-Saint-Savin, Latrille, Lauret, Lencouacq, Lesperon, Liposthey, Losse, Lubbon, Lucbardez-et-Bargues, Lüe, Luglon, Lussagnet, Luxey, Maillas, Maillères, Mano, Mant, Mauries, Maurrin, Mauvezin-d’Armagnac, Mazerolles, Mézos, Mimizan, Miramont-Sensacq, Momuy, Monget, Monségur, Montaut, Mont-de-Marsan, Montégut, Montgaillard, Montsoué, Morcenx-la-Nouvelle, Morganx, Moustey, Onesse-Laharie, Ousse-Suzan, Parentis-en-Born, Parleboscq, Payros-Cazautets, Pécorade, Perquie, Peyre, Philondenx, Pimbo, Pissos, Pontenx-les-Forges, Poudenx, Pouydesseaux, Pujo-le-Plan, Puyol-Cazalet, Renung, Retjons, Rimbez-et-Baudiets, Roquefort, Sabres, Saint-Agnet, Saint-Avit, Sainte-Colombe, Saint-Cricq-Chalosse, Saint-Cricq-Villeneuve, Sainte-Eulalie-en-Born, Sainte-Foy, Saint-Gein, Saint-Gor, Saint-Julien-d’Armagnac, Saint-Justin, Saint-Loubouer, Saint-Martin-d’Oney, Saint-Maurice-sur-Adour, Saint-Paul-en-Born, Saint-Perdon, Saint-Pierre-du-Mont, Saint-Sever, Samadet, Sanguinet, Sarbazan, Sarraziet, Sarron, Saugnacq-et-Muret, Le Sen, Serres-Gaston, Serreslous-et-Arribans, Solférino, Sorbets, Sore, Trensacq, Uchacq-et-Parentis, Urgons, Vert, Vielle-Tursan, Vielle-Soubiran, Le Vignau, Villeneuve-de-Marsan, Ychoux, Ygos-Saint-Saturnin. |
| --- | --- |

Herré, Hontanx, Horsarrieu, Labastide-Chalosse, Labastide-d’Armagnac, Labouheyre, Labrit, Lacajunte, Lacquy, Lacrabe, Laglorieuse, Lagrange, Larrivière-Saint-Savin, Latrille, Lauret, Lencouacq, Lesperon, Liposthey, Losse, Lubbon, Lucbardez-et-Bargues, Lüe, Luglon, Lussagnet, Luxey, Maillas, Maillères, Mano, Mant, Mauries, Maurrin, Mauvezin-d’Armagnac, Mazerolles, Mézos, Mimizan, Miramont-Sensacq, Momuy, Monget, Monségur, Montaut, Mont-de-Marsan, Montégut, Montgaillard, Montsoué, Morcenx-la-Nouvelle, Morganx, Moustey, Onesse-Laharie, Ousse-Suzan, Parentis-en-Born, Parleboscq, Payros-Cazautets, Pécorade, Perquie, Peyre, Philondenx, Pimbo, Pissos, Pontenx-les-Forges, Poudenx, Pouydesseaux, Pujo-le-Plan, Puyol-Cazalet, Renung, Retjons, Rimbez-et-Baudiets, Roquefort, Sabres, Saint-Agnet, Saint-Avit, Sainte-Colombe, Saint-Cricq-Chalosse, Saint-Cricq-Villeneuve, Sainte-Eulalie-en-Born, Sainte-Foy, Saint-Gein, Saint-Gor, Saint-Julien-d’Armagnac, Saint-Justin, Saint-Loubouer, Saint-Martin-d’Oney, Saint-Maurice-sur-Adour, Saint-Paul-en-Born, Saint-Perdon, Saint-Pierre-du-Mont, Saint-Sever, Samadet, Sanguinet, Sarbazan, Sarraziet, Sarron, Saugnacq-et-Muret, Le Sen, Serres-Gaston, Serreslous-et-Arribans, Solférino, Sorbets, Sore, Trensacq, Uchacq-et-Parentis, Urgons, Vert, Vielle-Tursan, Vielle-Soubiran, Le Vignau, Villeneuve-de-Marsan, Ychoux, Ygos-Saint-Saturnin.

In het departement Lot:

| | Albas, Anglars-Juillac, Arcambal, Les Arques, Aujols, Bach, |
| --- | --- |

Albas, Anglars-Juillac, Arcambal, Les Arques, Aujols, Bach,

Gebied in de onmiddellijke nabijheid (5)

Rechtskader:

| | EU-wetgeving |
| --- | --- |

EU-wetgeving

Soort aanvullende voorwaarde:

| | Afwijking betreffende de productie in het afgebakende geografische gebied |
| --- | --- |

Afwijking betreffende de productie in het afgebakende geografische gebied

Beschrijving van de voorwaarde:

| | Beauregard, Bélaye, Belfort-du-Quercy, Bellefont-La Rauze, Belmont-Sainte-Foi, Berganty, Blars, Boissières, Porte-du-Quercy, Bouziès, Cabrerets, Cahors, Caillac, Calamane, Calvignac, Cambayrac, Carnac-Rouffiac, Cassagnes, Castelfranc, Castelnau Montratier-Sainte Alauzie, Catus, Cazals, Cénevières, Cézac, Cieurac, Concots, Cras, Crayssac, Crégols, Cremps, Douelle, Duravel, Escamps, Esclauzels, Espère, Flaujac-Poujols, Floressas, Fontanes, Francoulès, Frayssinet-le-Gélat, Gigouzac, Gindou, Goujounac, Grézels, Les Junies, Labastide-du-Vert, Labastide-Marnhac, Laburgade, Lacapelle-Cabanac, Lagardelle, Lalbenque, Lamagdelaine, Laramière, Lauzès, Lendou-en-Quercy, Lentillac-du-Causse, Lherm, Lhospitalet, Limogne-en-Quercy, Lugagnac, Luzech, Marminiac, Mauroux, Maxou, Mechmont, Mercuès, Le Montat, Montcabrier, Montcléra, Montcuq-en-Quercy-Blanc, Montdoumerc, Montgesty, Montlauzun, Nadillac, Nuzéjouls, Orniac, Parnac, Les Pechs du Vers, Pern, Pescadoires, Pomarède, Pontcirq, Pradines, Prayssac, Promilhanes, Puy-l’évêque, Sabadel-Lauzès, Saillac, Saint-Caprais, Saint-Cirq-Lapopie, Barguelonne-en-Quercy, Saint-Denis-Catus, Saint Géry-Vers, Saint-Martin-Labouval, Saint-Martin-le-Redon, Saint-Médard, Saint-Paul-Flaugnac, Saint-Pierre-Lafeuille, Saint-Vincent-Rive-d’Olt, Sauliac-sur-Célé, Sauzet, Sénaillac-Lauzès, Sérignac, Soturac, Tour-de-Faure, Touzac, Trespoux-Rassiels, Varaire, Vaylats, Vidaillac, Villesèque, Vire-sur-Lot. |
| --- | --- |

Beauregard, Bélaye, Belfort-du-Quercy, Bellefont-La Rauze, Belmont-Sainte-Foi, Berganty, Blars, Boissières, Porte-du-Quercy, Bouziès, Cabrerets, Cahors, Caillac, Calamane, Calvignac, Cambayrac, Carnac-Rouffiac, Cassagnes, Castelfranc, Castelnau Montratier-Sainte Alauzie, Catus, Cazals, Cénevières, Cézac, Cieurac, Concots, Cras, Crayssac, Crégols, Cremps, Douelle, Duravel, Escamps, Esclauzels, Espère, Flaujac-Poujols, Floressas, Fontanes, Francoulès, Frayssinet-le-Gélat, Gigouzac, Gindou, Goujounac, Grézels, Les Junies, Labastide-du-Vert, Labastide-Marnhac, Laburgade, Lacapelle-Cabanac, Lagardelle, Lalbenque, Lamagdelaine, Laramière, Lauzès, Lendou-en-Quercy, Lentillac-du-Causse, Lherm, Lhospitalet, Limogne-en-Quercy, Lugagnac, Luzech, Marminiac, Mauroux, Maxou, Mechmont, Mercuès, Le Montat, Montcabrier, Montcléra, Montcuq-en-Quercy-Blanc, Montdoumerc, Montgesty, Montlauzun, Nadillac, Nuzéjouls, Orniac, Parnac, Les Pechs du Vers, Pern, Pescadoires, Pomarède, Pontcirq, Pradines, Prayssac, Promilhanes, Puy-l’évêque, Sabadel-Lauzès, Saillac, Saint-Caprais, Saint-Cirq-Lapopie, Barguelonne-en-Quercy, Saint-Denis-Catus, Saint Géry-Vers, Saint-Martin-Labouval, Saint-Martin-le-Redon, Saint-Médard, Saint-Paul-Flaugnac, Saint-Pierre-Lafeuille, Saint-Vincent-Rive-d’Olt, Sauliac-sur-Célé, Sauzet, Sénaillac-Lauzès, Sérignac, Soturac, Tour-de-Faure, Touzac, Trespoux-Rassiels, Varaire, Vaylats, Vidaillac, Villesèque, Vire-sur-Lot.

Gebied in de onmiddellijke nabijheid (6)

Rechtskader:

| | EU-wetgeving |
| --- | --- |

EU-wetgeving

Soort aanvullende voorwaarde:

| | Afwijking betreffende de productie in het afgebakende geografische gebied |
| --- | --- |

Afwijking betreffende de productie in het afgebakende geografische gebied

Beschrijving van de voorwaarde:

In het departement Lot-et-Garonne:

| | Agen, Agmé, Agnac, Aiguillon, Allemans-du-Dropt, Andiran, Armillac, Astaffort, Aubiac, Bajamont, Bazens, Beaugas, Birac-sur-Trec, Boé, Bon-Encontre, Boudy-de-Beauregard, Bourgougnague, Bourran, Brax, Brugnac, Cahuzac, Calonges, Cancon, Casseneuil, Castelmoron-sur-Lot, Castelnaud-de-Gratecambe, Castillonnès, Caudecoste, Caumont-sur-Garonne, Cavarc, Clairac, Clermont-Dessous, Colayrac-Saint-Cirq, Coulx, Cuq, Douzains, Estillac, Fals, Fauguerolles, Fauillet, Ferrensac, Fieux, Fongrave, Foulayronnes, Fourques-sur-Garonne, Francescas, Fréchou, Frégimont, Galapian, Gontaud-de-Nogaret, Grateloup-Saint-Gayrand, Hautesvignes, Labretonie, Lafitte-sur-Lot, Lagarrigue, Lagruère, Lalandusse, Lamontjoie, Lannes, Laparade, Laperche, Laplume, Lasserre, Lauzun, Lavergne, Layrac, Longueville, Lougratte, Marmont-Pachas, Le Mas-d’Agenais, Mézin, Miramont-de-Guyenne, Moirax, Monbahus, Monclar, Moncrabeau, Monheurt, Montastruc, Montauriol, Montignac-de-Lauzun, Montignac-Toupinerie, Monviel, Moulinet, Nicole, Nomdieu, Pailloles, Le Passage, Pinel-Hauterive, Pont-du-Casse, Port-Sainte-Marie, Poudenas, Puymiclan, Puysserampion, Réaup-Lisse, Roquefort, Roumagne, Saint-Barthélemy-d’Agenais, Saint-Colomb-de-Lauzun, Saint-Etienne-de-Fougères, Saint-Hilaire-de-Lusignan, Saint-Léger, Sainte-Marthe, Sainte-Maure-de-Peyriac, Saint-Maurice-de-Lestapel, Saint-Nicolas-de-la-Balerme, |
| --- | --- |

Agen, Agmé, Agnac, Aiguillon, Allemans-du-Dropt, Andiran, Armillac, Astaffort, Aubiac, Bajamont, Bazens, Beaugas, Birac-sur-Trec, Boé, Bon-Encontre, Boudy-de-Beauregard, Bourgougnague, Bourran, Brax, Brugnac, Cahuzac, Calonges, Cancon, Casseneuil, Castelmoron-sur-Lot, Castelnaud-de-Gratecambe, Castillonnès, Caudecoste, Caumont-sur-Garonne, Cavarc, Clairac, Clermont-Dessous, Colayrac-Saint-Cirq, Coulx, Cuq, Douzains, Estillac, Fals, Fauguerolles, Fauillet, Ferrensac, Fieux, Fongrave, Foulayronnes, Fourques-sur-Garonne, Francescas, Fréchou, Frégimont, Galapian, Gontaud-de-Nogaret, Grateloup-Saint-Gayrand, Hautesvignes, Labretonie, Lafitte-sur-Lot, Lagarrigue, Lagruère, Lalandusse, Lamontjoie, Lannes, Laparade, Laperche, Laplume, Lasserre, Lauzun, Lavergne, Layrac, Longueville, Lougratte, Marmont-Pachas, Le Mas-d’Agenais, Mézin, Miramont-de-Guyenne, Moirax, Monbahus, Monclar, Moncrabeau, Monheurt, Montastruc, Montauriol, Montignac-de-Lauzun, Montignac-Toupinerie, Monviel, Moulinet, Nicole, Nomdieu, Pailloles, Le Passage, Pinel-Hauterive, Pont-du-Casse, Port-Sainte-Marie, Poudenas, Puymiclan, Puysserampion, Réaup-Lisse, Roquefort, Roumagne, Saint-Barthélemy-d’Agenais, Saint-Colomb-de-Lauzun, Saint-Etienne-de-Fougères, Saint-Hilaire-de-Lusignan, Saint-Léger, Sainte-Marthe, Sainte-Maure-de-Peyriac, Saint-Maurice-de-Lestapel, Saint-Nicolas-de-la-Balerme,

Gebied in de onmiddellijke nabijheid (7)

Rechtskader:

| | EU-wetgeving |
| --- | --- |

EU-wetgeving

Soort aanvullende voorwaarde:

| | Afwijking betreffende de productie in het afgebakende geografische gebied |
| --- | --- |

Afwijking betreffende de productie in het afgebakende geografische gebied

Beschrijving van de voorwaarde:

| | Saint-Pardoux-du-Breuil, Saint-Pardoux-Isaac, Saint-Pastour, Saint-Pé-Saint-Simon, Saint-Quentin-du-Dropt, Saint-Salvy, Saint-Sixte, Saint-Vincent-de-Lamontjoie, Saumont, Sauveterre-Saint-Denis, Ségalas, Sénestis, Sérignac-Péboudou, Sos, Taillebourg, Tombebéuf, Tonneins, Tourtrès, Varès, Verteuil-d’Agenais, Villebramar, Villeton. |
| --- | --- |

Saint-Pardoux-du-Breuil, Saint-Pardoux-Isaac, Saint-Pastour, Saint-Pé-Saint-Simon, Saint-Quentin-du-Dropt, Saint-Salvy, Saint-Sixte, Saint-Vincent-de-Lamontjoie, Saumont, Sauveterre-Saint-Denis, Ségalas, Sénestis, Sérignac-Péboudou, Sos, Taillebourg, Tombebéuf, Tonneins, Tourtrès, Varès, Verteuil-d’Agenais, Villebramar, Villeton.

In het departement Deux-Sèvres:

| | Aiffres, Aigondigné, Alloinay, Amuré, Arçais, Ardin, Asnières-en-Poitou, Aubigné, Augé, Avon, Azay-le-Brûlé, Beaussais-Vitré, Beauvoir-sur-Niort, Béceleuf, Bessines, Beugnon-Thireuil, Bougon, Le Bourdet, Brieuil-sur-Chizé, Brioux-sur-Boutonne, Brûlain, Le Busseau, Caunay, Celles-sur-Belle, Champdeniers, La Chapelle-Bâton, La Chapelle-Pouilloux, Chauray, Chef-Boutonne, Chenay, Chérigné, Cherveux, Chey, Chizé, Clussais-la-Pommeraie, Coulon, Coulonges-sur-l’Autize, Cours, Couture-d’Argenson, La Crèche, Echiré, Ensigné, Epannes, Exireuil, Exoudun, Faye-sur-Ardin, Fenioux, Fontenille-Saint-Martin-d’Entraigues, Fontivillié, Fors, Les Fosses, La Foye-Monjault, François, Fressines, Frontenay-Rohan-Rohan, Germond-Rouvre, Granzay-Gript, Juillé, Juscorps, Lezay, Limalonges, Lorigné, Loubigné, Loubillé, Luché-sur-Brioux, Lusseray, Magné, Mairé-Levescault, Maisonnay, Marcillé, Marigny, Mauzé-sur-le-Mignon, Melle, Melleran, Messé, Montalembert, La Mothe-Saint-Héray, Nanteuil, Niort, Paizay-le-Chapt, Pamplie, Pamproux, Périgné, Pers, Plaine-d’Argenson, Pliboux, Prahecq, |
| --- | --- |

Aiffres, Aigondigné, Alloinay, Amuré, Arçais, Ardin, Asnières-en-Poitou, Aubigné, Augé, Avon, Azay-le-Brûlé, Beaussais-Vitré, Beauvoir-sur-Niort, Béceleuf, Bessines, Beugnon-Thireuil, Bougon, Le Bourdet, Brieuil-sur-Chizé, Brioux-sur-Boutonne, Brûlain, Le Busseau, Caunay, Celles-sur-Belle, Champdeniers, La Chapelle-Bâton, La Chapelle-Pouilloux, Chauray, Chef-Boutonne, Chenay, Chérigné, Cherveux, Chey, Chizé, Clussais-la-Pommeraie, Coulon, Coulonges-sur-l’Autize, Cours, Couture-d’Argenson, La Crèche, Echiré, Ensigné, Epannes, Exireuil, Exoudun, Faye-sur-Ardin, Fenioux, Fontenille-Saint-Martin-d’Entraigues, Fontivillié, Fors, Les Fosses, La Foye-Monjault, François, Fressines, Frontenay-Rohan-Rohan, Germond-Rouvre, Granzay-Gript, Juillé, Juscorps, Lezay, Limalonges, Lorigné, Loubigné, Loubillé, Luché-sur-Brioux, Lusseray, Magné, Mairé-Levescault, Maisonnay, Marcillé, Marigny, Mauzé-sur-le-Mignon, Melle, Melleran, Messé, Montalembert, La Mothe-Saint-Héray, Nanteuil, Niort, Paizay-le-Chapt, Pamplie, Pamproux, Périgné, Pers, Plaine-d’Argenson, Pliboux, Prahecq,

Gebied in de onmiddellijke nabijheid (8)

Rechtskader:

| | EU-wetgeving |
| --- | --- |

EU-wetgeving

Soort aanvullende voorwaarde:

| | Afwijking betreffende de productie in het afgebakende geografische gebied |
| --- | --- |

Afwijking betreffende de productie in het afgebakende geografische gebied

Beschrijving van de voorwaarde:

| | Prailles-La Couarde, Prin-Deyrançon, Puihardy, La Rochénard, Rom, Romans, Saint-Christophe-sur-Roc, Saint-Coutant, Sainte-Eanne, Saint-Gelais, Saint-Georges-de-Rex, Saint-Hilaire-la-Palud, Saint-Laurs, Saint-Maixent-de-Beugné, Saint-Maixent-l’école, Saint-Martin-de-Bernegoue, Saint-Martin-de-Saint-Maixent, Saint-Maxire, Sainte-Néomaye, Sainte-Ouenne, Saint-Pompain, Saint-Rémy, Saint-Romans-des-Champs, Saint-Romans-lès-Melle, Sainte-Soline, Saint-Symphorien, Saint-Vincent-la-Châtre, Saivres, Salles, Sansais, Sauzé-Vaussais, Sciecq, Scillé, Secondigné-sur-Belle, Séligné, Sepvret, Soudan, Souvigné, Surin, Valdelaume, Val-du-Mignon, Vallans, Vançais, Le Vanneau-Irleau, Vanzay, Vernoux-sur-Boutonne, Le Vert, Villefollet, Villemain, Villiers-en-Bois, Villiers-en-Plaine, Villiers-sur-Chizé, Vouillé, Xaintray. |
| --- | --- |

Prailles-La Couarde, Prin-Deyrançon, Puihardy, La Rochénard, Rom, Romans, Saint-Christophe-sur-Roc, Saint-Coutant, Sainte-Eanne, Saint-Gelais, Saint-Georges-de-Rex, Saint-Hilaire-la-Palud, Saint-Laurs, Saint-Maixent-de-Beugné, Saint-Maixent-l’école, Saint-Martin-de-Bernegoue, Saint-Martin-de-Saint-Maixent, Saint-Maxire, Sainte-Néomaye, Sainte-Ouenne, Saint-Pompain, Saint-Rémy, Saint-Romans-des-Champs, Saint-Romans-lès-Melle, Sainte-Soline, Saint-Symphorien, Saint-Vincent-la-Châtre, Saivres, Salles, Sansais, Sauzé-Vaussais, Sciecq, Scillé, Secondigné-sur-Belle, Séligné, Sepvret, Soudan, Souvigné, Surin, Valdelaume, Val-du-Mignon, Vallans, Vançais, Le Vanneau-Irleau, Vanzay, Vernoux-sur-Boutonne, Le Vert, Villefollet, Villemain, Villiers-en-Bois, Villiers-en-Plaine, Villiers-sur-Chizé, Vouillé, Xaintray.

In het departement Vendée:

| | Les Achards, L’Aiguillon-la-Presqu’île, L’Aiguillon-sur-Vie, Angles, Antigny, Apremont, Auchay-sur-Vendée, Avrillé, Barbâtre, La Barre-de-Monts, Bazoges-en-Pareds, Beaulieu-sous-la-Roche, Beauvoir-sur-Mer, Benet, Le Bernard, Bois-de-Céné, La Boissière-des-Landes, Bouillé-Courdault, Bouin, Le Boupère, Bourneau, Brem-sur-Mer, Bretignolles-sur-Mer, Breuil-Barret, La Caillère-Saint-Hilaire, Cezais, Chaillé-les-Marais, La Chaize-Giraud, Challans, Champagné-les-Marais, Le Champ-Saint-Père, La Chapelle-aux-Lys, La Chapelle-Hermier, La Chapelle-Palluau, |
| --- | --- |

Les Achards, L’Aiguillon-la-Presqu’île, L’Aiguillon-sur-Vie, Angles, Antigny, Apremont, Auchay-sur-Vendée, Avrillé, Barbâtre, La Barre-de-Monts, Bazoges-en-Pareds, Beaulieu-sous-la-Roche, Beauvoir-sur-Mer, Benet, Le Bernard, Bois-de-Céné, La Boissière-des-Landes, Bouillé-Courdault, Bouin, Le Boupère, Bourneau, Brem-sur-Mer, Bretignolles-sur-Mer, Breuil-Barret, La Caillère-Saint-Hilaire, Cezais, Chaillé-les-Marais, La Chaize-Giraud, Challans, Champagné-les-Marais, Le Champ-Saint-Père, La Chapelle-aux-Lys, La Chapelle-Hermier, La Chapelle-Palluau,

Gebied in de onmiddellijke nabijheid (9)

Rechtskader:

| | EU-wetgeving |
| --- | --- |

EU-wetgeving

Soort aanvullende voorwaarde:

| | Afwijking betreffende de productie in het afgebakende geografische gebied |
| --- | --- |

Afwijking betreffende de productie in het afgebakende geografische gebied

Beschrijving van de voorwaarde:

| | La Chapelle-Thémer, Chasnais, La Châtaigneraie, Châteauneuf, Chavagnes-les-Redoux, Cheffois, Coëx, Commequiers, Curzon, Damvix, Doix lès Fontaines, L’Epine, Falleron, Faymoreau, Le Fenouiller, Fontenay-le-Comte, Foussais-Payré, Froidfond, La Garnache, Le Girouard, Givrand, Le Givre, Grand’Landes, Grosbreuil, Grues, Le Gué-de-Velluire, La Guérinière, L’Hermenault, L’Ile-d’Elle, L’Ile-d’Olonne, L’Ile-d’Yeu, Jard-sur-Mer, La Jaudonnière, La Jonchère, Lairoux, Landeronde, Landevieille, Le Langon, Liez, Loge-Fougereuse, Longèves, Longeville-sur-Mer, Luçon, Maché, Les Magnils-Reigniers, Maillé, Maillezais, Marillet, Marsais-Sainte-Radégonde, Martinet, Le Mazeau, La Meilleraie-Tillay, Menomblet, Mervent, Monsireigne, Montournais, Montreuil, Moreilles, Mouilleron-Saint-Germain, Moutiers-les-Mauxfaits, Mouzeuil-Saint-Martin, Nalliers, Nieul-le-Dolent, Noirmoutier-en-l’Ile, Notre-Dame-de-Monts, Notre-Dame-de-Riez, L’Orbrie, Palluau, Le Perrier, Petosse, Pissotte, Poiroux, Pouillé, Pouzauges, Puy-de-Serre, Puyravault, Réaumur, La Réorthe, Rives-d’Autise, Les Sables-d’Olonne, Saint-Aubin-la-Plaine, Saint-Avaugourd-des-Landes, Saint-Benoist-sur-Mer, Saint-Christophe-du-Ligneron, Saint-Cyr-des-Gâts, Saint-Cyr-en-Talmondais, Saint-Denis-du-Payré, Saint-Etienne-de-Brillouet, Saint-Etienne-du-Bois, Sainte-Flaive-des-Loups, Sainte-Foy, |
| --- | --- |

La Chapelle-Thémer, Chasnais, La Châtaigneraie, Châteauneuf, Chavagnes-les-Redoux, Cheffois, Coëx, Commequiers, Curzon, Damvix, Doix lès Fontaines, L’Epine, Falleron, Faymoreau, Le Fenouiller, Fontenay-le-Comte, Foussais-Payré, Froidfond, La Garnache, Le Girouard, Givrand, Le Givre, Grand’Landes, Grosbreuil, Grues, Le Gué-de-Velluire, La Guérinière, L’Hermenault, L’Ile-d’Elle, L’Ile-d’Olonne, L’Ile-d’Yeu, Jard-sur-Mer, La Jaudonnière, La Jonchère, Lairoux, Landeronde, Landevieille, Le Langon, Liez, Loge-Fougereuse, Longèves, Longeville-sur-Mer, Luçon, Maché, Les Magnils-Reigniers, Maillé, Maillezais, Marillet, Marsais-Sainte-Radégonde, Martinet, Le Mazeau, La Meilleraie-Tillay, Menomblet, Mervent, Monsireigne, Montournais, Montreuil, Moreilles, Mouilleron-Saint-Germain, Moutiers-les-Mauxfaits, Mouzeuil-Saint-Martin, Nalliers, Nieul-le-Dolent, Noirmoutier-en-l’Ile, Notre-Dame-de-Monts, Notre-Dame-de-Riez, L’Orbrie, Palluau, Le Perrier, Petosse, Pissotte, Poiroux, Pouillé, Pouzauges, Puy-de-Serre, Puyravault, Réaumur, La Réorthe, Rives-d’Autise, Les Sables-d’Olonne, Saint-Aubin-la-Plaine, Saint-Avaugourd-des-Landes, Saint-Benoist-sur-Mer, Saint-Christophe-du-Ligneron, Saint-Cyr-des-Gâts, Saint-Cyr-en-Talmondais, Saint-Denis-du-Payré, Saint-Etienne-de-Brillouet, Saint-Etienne-du-Bois, Sainte-Flaive-des-Loups, Sainte-Foy,

Gebied in de onmiddellijke nabijheid (10)

Rechtskader:

| | EU-wetgeving |
| --- | --- |

EU-wetgeving

Soort aanvullende voorwaarde:

| | Afwijking betreffende de productie in het afgebakende geografische gebied |
| --- | --- |

Afwijking betreffende de productie in het afgebakende geografische gebied

Beschrijving van de voorwaarde:

| | Sainte-Gemme-la-Plaine, Saint-Georges-de-Pointindoux, Saint-Gervais, Saint-Gilles-Croix-de-Vie, Sainte-Hermine, Saint-Hilaire-de-Riez, Saint-Hilaire-des-Loges, Saint-Hilaire-de-Voust, Saint-Hilaire-la-Forét, Saint-Jean-de-Beugné, Saint-Jean-de-Monts, Saint-Juire-Champgillon, Saint-Julien-des-Landes, Saint-Laurent-de-la-Salle, Saint-Maixent-sur-Vie, Saint-Martin-de-Fraigneau, Saint-Martin-des-Fontaines, Saint-Martin-Lars-en-Sainte-Hermine, Saint-Mathurin, Saint-Maurice-des-Noues, Saint-Maurice-le-Girard, Saint-Mesmin, Saint-Michel-en-l’Herm, Saint-Michel-le-Cloucq, Saint-Paul-Mont-Penit, Saint-Pierre-du-Chemin, Saint-Pierre-le-Vieux, Sainte-Radégonde-des-Noyers, Saint-Révérend, Saint-Sigismond, Saint-Sulpice-en-Pareds, Saint-Urbain, Saint-Valérien, Saint-Vincent-sur-Graon, Saint-Vincent-sur-Jard, Sallertaine, Sérigné, Sèvremont, Soullans, La Taillée, Tallud-Sainte-Gemme, Talmont-Saint-Hilaire, La Tardière, Thiré, Thouarsais-Bouildroux, La Tranche-sur-Mer, Triaize, Vairé, Les Velluire-sur-Vendée, Vix, Vouillé-les-Marais, Vouvant, Xanton-Chassenon. |
| --- | --- |

Sainte-Gemme-la-Plaine, Saint-Georges-de-Pointindoux, Saint-Gervais, Saint-Gilles-Croix-de-Vie, Sainte-Hermine, Saint-Hilaire-de-Riez, Saint-Hilaire-des-Loges, Saint-Hilaire-de-Voust, Saint-Hilaire-la-Forét, Saint-Jean-de-Beugné, Saint-Jean-de-Monts, Saint-Juire-Champgillon, Saint-Julien-des-Landes, Saint-Laurent-de-la-Salle, Saint-Maixent-sur-Vie, Saint-Martin-de-Fraigneau, Saint-Martin-des-Fontaines, Saint-Martin-Lars-en-Sainte-Hermine, Saint-Mathurin, Saint-Maurice-des-Noues, Saint-Maurice-le-Girard, Saint-Mesmin, Saint-Michel-en-l’Herm, Saint-Michel-le-Cloucq, Saint-Paul-Mont-Penit, Saint-Pierre-du-Chemin, Saint-Pierre-le-Vieux, Sainte-Radégonde-des-Noyers, Saint-Révérend, Saint-Sigismond, Saint-Sulpice-en-Pareds, Saint-Urbain, Saint-Valérien, Saint-Vincent-sur-Graon, Saint-Vincent-sur-Jard, Sallertaine, Sérigné, Sèvremont, Soullans, La Taillée, Tallud-Sainte-Gemme, Talmont-Saint-Hilaire, La Tardière, Thiré, Thouarsais-Bouildroux, La Tranche-sur-Mer, Triaize, Vairé, Les Velluire-sur-Vendée, Vix, Vouillé-les-Marais, Vouvant, Xanton-Chassenon.

In het departement Vienne:

| | Adriers, Anché, Angles-sur-l’Anglin, Antigny, Asnières-sur-Blour, Asnois, Availles-Limouzine, Béthines, Blanzay, Bouresse, Bourg-Archambault, |
| --- | --- |

Adriers, Anché, Angles-sur-l’Anglin, Antigny, Asnières-sur-Blour, Asnois, Availles-Limouzine, Béthines, Blanzay, Bouresse, Bourg-Archambault,

Gebied in de onmiddellijke nabijheid (11)

Rechtskader:

| | EU-wetgeving |
| --- | --- |

EU-wetgeving

Soort aanvullende voorwaarde:

| | Afwijking betreffende de productie in het afgebakende geografische gebied |
| --- | --- |

Afwijking betreffende de productie in het afgebakende geografische gebied

Beschrijving van de voorwaarde:

| | Brigueil-le-Chantre, Brion, Brux, La Bussière, Champagné-le-Sec, Champagné-Saint-Hilaire, Champniers, La Chapelle-Bâton, Chapelle-Viviers, Charroux, Chatain, Château-Garnier, Chaunay, Chauvigny, Civaux, Civray, Coulonges, La Ferrière-Airoux, Fleix, Gençay, Genouillé, Gouex, Haims, L’Isle-Jourdain, Jouhet, Journet, Joussé, Lathus-Saint-Rémy, Lauthiers, Leignes-sur-Fontaine, Lhommaizé, Liglet, Linazay, Lizant, Luchapt, Lussac-les-Châteaux, Magné, Mauprévoir, Mazerolles, Millac, Montmorillon, Moulismes, Moussac, Mouterre-sur-Blourde, Nalliers, Nérignac, Paizay-le-Sec, Payroux, Persac, Pindray, Plaisance, Pressac, Queaux, Romagne, Saint-Gaudent, Saint-Germain, Saint-Laurent-de-Jourdes, Saint-Léomer, Saint-Macoux, Saint-Martin-l’Ars, Saint-Maurice-la-Clouère, Saint-Pierre-de-Maillé, Saint-Pierre-d’Exideuil, Sainte-Radégonde, Saint-Romain, Saint-Savin, Saint-Saviol, Saint-Secondin, Saulgé, Savigné, Sillars, Sommières-du-Clain, Surin, Thollet, La Trimouille, Usson-du-Poitou, Valdivienne, Valence-en-Poitou, Verrières, Le Vigeant, Villemort, Voulême, Voulon. |
| --- | --- |

Brigueil-le-Chantre, Brion, Brux, La Bussière, Champagné-le-Sec, Champagné-Saint-Hilaire, Champniers, La Chapelle-Bâton, Chapelle-Viviers, Charroux, Chatain, Château-Garnier, Chaunay, Chauvigny, Civaux, Civray, Coulonges, La Ferrière-Airoux, Fleix, Gençay, Genouillé, Gouex, Haims, L’Isle-Jourdain, Jouhet, Journet, Joussé, Lathus-Saint-Rémy, Lauthiers, Leignes-sur-Fontaine, Lhommaizé, Liglet, Linazay, Lizant, Luchapt, Lussac-les-Châteaux, Magné, Mauprévoir, Mazerolles, Millac, Montmorillon, Moulismes, Moussac, Mouterre-sur-Blourde, Nalliers, Nérignac, Paizay-le-Sec, Payroux, Persac, Pindray, Plaisance, Pressac, Queaux, Romagne, Saint-Gaudent, Saint-Germain, Saint-Laurent-de-Jourdes, Saint-Léomer, Saint-Macoux, Saint-Martin-l’Ars, Saint-Maurice-la-Clouère, Saint-Pierre-de-Maillé, Saint-Pierre-d’Exideuil, Sainte-Radégonde, Saint-Romain, Saint-Savin, Saint-Saviol, Saint-Secondin, Saulgé, Savigné, Sillars, Sommières-du-Clain, Surin, Thollet, La Trimouille, Usson-du-Poitou, Valdivienne, Valence-en-Poitou, Verrières, Le Vigeant, Villemort, Voulême, Voulon.

In het departement Haute-Vienne:

| | Aixe-sur-Vienne, Ambazac, Arnac-la-Poste, Augne, Aureil, Azat-le-Ris, Balledent, La Bazeuge, Beaumont-du-Lac, Bellac, Berneuil, Bersac-sur-Rivalier, |
| --- | --- |

Aixe-sur-Vienne, Ambazac, Arnac-la-Poste, Augne, Aureil, Azat-le-Ris, Balledent, La Bazeuge, Beaumont-du-Lac, Bellac, Berneuil, Bersac-sur-Rivalier,

Gebied in de onmiddellijke nabijheid (12)

Rechtskader:

| | EU-wetgeving |
| --- | --- |

EU-wetgeving

Soort aanvullende voorwaarde:

| | Afwijking betreffende de productie in het afgebakende geografische gebied |
| --- | --- |

Afwijking betreffende de productie in het afgebakende geografische gebied

Beschrijving van de voorwaarde:

| | Bessines-sur-Gartempe, Beynac, Les Billanges, Blanzac, Blond, Boisseuil, Bonnac-la-Côte, Bosmie-l’Aiguille, Breuilaufa, Le Buis, Bujaleuf, Burgnac, Bussière-Galant, Les Cars, Chaillac-sur-Vienne, Le Chalard, Châlus, Chamboret, Champagnac-la-Rivière, Champnétery, Champsac, La Chapelle-Montbrandeix, Chaptelat, Château-Chervix, Châteauneuf-la-Forét, Châteauponsac, Le Châtenet-en-Dognon, Cheissoux, Chéronnac, Cieux, Cognac-la-Forêt, Compreignac, Condat-sur-Vienne, Coussac-Bonneval, Couzeix, La Croisille-sur-Briance, La Croix-sur-Gartempe, Cromac, Cussac, Dinsac, Dompierre-les-Églises, Domps, Le Dorat, Dournazac, Droux, Eybouleuf, Eyjeaux, Eymoutiers, Feytiat, Flavignac, Folles, Fromental, Gajoubert, La Geneytouse, Glandon, Glanges, Gorre, Les Grands-Chézeaux, Isle, Jabreilles-les-Bordes, Janailhac, Javerdat, La Jonchère-Saint-Maurice, Jouac, Jourgnac, Ladignac-le-Long, Laurière, Lavignac, Limoges, Linards, Lussac-les-églises, Magnac-Bourg, Magnac-Laval, Mailhac-sur-Benaize, Maisonnais-sur-Tardoire, Marval, Masléon, Meilhac, Meuzac, La Meyze, Moissannes, Montrol-Sénard, Mortemart, Nantiat, Nedde, Neuvic-Entier, Nexon, Nieul, Nouic, Oradour-Saint-Genest, Oradour-sur-Glane, Oradour-sur-Vayres, Pageas, Le Palais-sur-Vienne, Panazol, Pensol, Peyrat-de-Bellac, Peyrat-le-Château, Peyrilhac, Pierre-Buffière, La Porcherie, Rancon, Razès, Rempnat, Rilhac-Lastours, Rilhac-Rancon, Rochechouart, La Roche-l’Abeille, Royères, Roziers-Saint-Georges, |
| --- | --- |

Bessines-sur-Gartempe, Beynac, Les Billanges, Blanzac, Blond, Boisseuil, Bonnac-la-Côte, Bosmie-l’Aiguille, Breuilaufa, Le Buis, Bujaleuf, Burgnac, Bussière-Galant, Les Cars, Chaillac-sur-Vienne, Le Chalard, Châlus, Chamboret, Champagnac-la-Rivière, Champnétery, Champsac, La Chapelle-Montbrandeix, Chaptelat, Château-Chervix, Châteauneuf-la-Forét, Châteauponsac, Le Châtenet-en-Dognon, Cheissoux, Chéronnac, Cieux, Cognac-la-Forêt, Compreignac, Condat-sur-Vienne, Coussac-Bonneval, Couzeix, La Croisille-sur-Briance, La Croix-sur-Gartempe, Cromac, Cussac, Dinsac, Dompierre-les-Églises, Domps, Le Dorat, Dournazac, Droux, Eybouleuf, Eyjeaux, Eymoutiers, Feytiat, Flavignac, Folles, Fromental, Gajoubert, La Geneytouse, Glandon, Glanges, Gorre, Les Grands-Chézeaux, Isle, Jabreilles-les-Bordes, Janailhac, Javerdat, La Jonchère-Saint-Maurice, Jouac, Jourgnac, Ladignac-le-Long, Laurière, Lavignac, Limoges, Linards, Lussac-les-églises, Magnac-Bourg, Magnac-Laval, Mailhac-sur-Benaize, Maisonnais-sur-Tardoire, Marval, Masléon, Meilhac, Meuzac, La Meyze, Moissannes, Montrol-Sénard, Mortemart, Nantiat, Nedde, Neuvic-Entier, Nexon, Nieul, Nouic, Oradour-Saint-Genest, Oradour-sur-Glane, Oradour-sur-Vayres, Pageas, Le Palais-sur-Vienne, Panazol, Pensol, Peyrat-de-Bellac, Peyrat-le-Château, Peyrilhac, Pierre-Buffière, La Porcherie, Rancon, Razès, Rempnat, Rilhac-Lastours, Rilhac-Rancon, Rochechouart, La Roche-l’Abeille, Royères, Roziers-Saint-Georges,

Gebied in de onmiddellijke nabijheid (13)

Rechtskader:

| | EU-wetgeving |
| --- | --- |

EU-wetgeving

Soort aanvullende voorwaarde:

| | Afwijking betreffende de productie in het afgebakende geografische gebied |
| --- | --- |

Afwijking betreffende de productie in het afgebakende geografische gebied

Beschrijving van de voorwaarde:

| | Saillat-sur-Vienne, Saint-Amand-le-Petit, Saint-Amand-Magnazeix, Sainte-Anne-Saint-Priest, Saint-Auvent, Saint-Bazile, Saint-Bonnet-Briance, Saint-Bonnet-de-Bellac, Saint-Brice-sur-Vienne, Saint-Cyr, Saint-Denis-des-Murs, Saint-Gence, Saint-Genest-sur-Roselle, Saint-Georges-les-Landes, Saint-Germain-les-Belles, Saint-Gilles-les-Foréts, Saint-Hilaire-Bonneval, Saint-Hilaire-la-Treille, Saint-Hilaire-les-Places, Saint-Jean-Ligoure, Saint-Jouvent, Saint-Julien-le-Petit, Saint-Junien, Saint-Junien-les-Combes, Saint-Just-le-Martel, Saint-Laurent-les-églises, Saint-Laurent-sur-Gorre, Saint-Léger-la-Montagne, Saint-Léger-Magnazeix, Saint-Léonard-de-Noblat, Sainte-Marie-de-Vaux, Saint-Martial-sur-Isop, Saint-Martin-de-Jussac, Saint-Martin-le-Mault, Saint-Martin-le-Vieux, Saint-Martin-Terressus, Saint-Mathieu, Saint-Maurice-les-Brousses, Saint-Méard, Saint-Ouen-sur-Gartempe, Saint-Pardoux-le-Lac, Saint-Paul, Saint-Priest-Ligoure, Saint-Priest-sous-Aixe, Saint-Priest-Taurion, Saint-Sornin-la-Marche, Saint-Sornin-Leulac, Saint-Sulpice-Laurière, Saint-Sulpice-les-Feuilles, Saint-Sylvestre, Saint-Victurnien, Saint-Vitte-sur-Briance, Saint-Yrieix-la-Perche, Saint-Yrieix-sous-Aixe, Les Salles-Lavauguyon, Sauviat-sur-Vige, Séreilhac, Solignac, Surdoux, Sussac, Tersannes, Thouron, Val d’Issoire, Val-d’Oire-et-Gartempe, Vaulry, Vayres, Verneuil-Moustiers, Verneuil-sur-Vienne, Veyrac, Vicq-sur-Breuilh, Videix, Le Vigen, Villefavard. |
| --- | --- |

Saillat-sur-Vienne, Saint-Amand-le-Petit, Saint-Amand-Magnazeix, Sainte-Anne-Saint-Priest, Saint-Auvent, Saint-Bazile, Saint-Bonnet-Briance, Saint-Bonnet-de-Bellac, Saint-Brice-sur-Vienne, Saint-Cyr, Saint-Denis-des-Murs, Saint-Gence, Saint-Genest-sur-Roselle, Saint-Georges-les-Landes, Saint-Germain-les-Belles, Saint-Gilles-les-Foréts, Saint-Hilaire-Bonneval, Saint-Hilaire-la-Treille, Saint-Hilaire-les-Places, Saint-Jean-Ligoure, Saint-Jouvent, Saint-Julien-le-Petit, Saint-Junien, Saint-Junien-les-Combes, Saint-Just-le-Martel, Saint-Laurent-les-églises, Saint-Laurent-sur-Gorre, Saint-Léger-la-Montagne, Saint-Léger-Magnazeix, Saint-Léonard-de-Noblat, Sainte-Marie-de-Vaux, Saint-Martial-sur-Isop, Saint-Martin-de-Jussac, Saint-Martin-le-Mault, Saint-Martin-le-Vieux, Saint-Martin-Terressus, Saint-Mathieu, Saint-Maurice-les-Brousses, Saint-Méard, Saint-Ouen-sur-Gartempe, Saint-Pardoux-le-Lac, Saint-Paul, Saint-Priest-Ligoure, Saint-Priest-sous-Aixe, Saint-Priest-Taurion, Saint-Sornin-la-Marche, Saint-Sornin-Leulac, Saint-Sulpice-Laurière, Saint-Sulpice-les-Feuilles, Saint-Sylvestre, Saint-Victurnien, Saint-Vitte-sur-Briance, Saint-Yrieix-la-Perche, Saint-Yrieix-sous-Aixe, Les Salles-Lavauguyon, Sauviat-sur-Vige, Séreilhac, Solignac, Surdoux, Sussac, Tersannes, Thouron, Val d’Issoire, Val-d’Oire-et-Gartempe, Vaulry, Vayres, Verneuil-Moustiers, Verneuil-sur-Vienne, Veyrac, Vicq-sur-Breuilh, Videix, Le Vigen, Villefavard.

Link naar het productdossier

https://info.agriculture.gouv.fr/gedei/site/bo-agri/document_administratif-1db0da02-46fc-4e90-95af-b544f83dd5cd

---

(1)  PB L 9 van 11.1.2019, blz. 2.

---

| 27.7.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 264/63 |
| --- | --- | --- | --- |

27.7.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 264/63

---

Bekendmaking van een aanvraag tot registratie van een naam overeenkomstig artikel 50, lid 2, punt a), van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen

(2023/C 264/11)

Deze bekendmaking verleent het recht om op grond van artikel 51 van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad (1) binnen drie maanden na de datum van deze bekendmaking bezwaar aan te tekenen tegen de aanvraag.

ENIG DOCUMENT

“Requeijão da Madeira”

EU-nr.: PGI-PT-02831 — 6.3.2022

BOB ( ) BGA (X)

1.   Naam/Namen [van de BOB of de BGA]

“Requeijão da Madeira”

2.   Lidstaat of derde land

Lidstaat of derde land

Portugal

3.   Beschrijving van het landbouwproduct of levensmiddel

Beschrijving van het landbouwproduct of levensmiddel

3.1.   Productcategorie

Productcategorie

Categorie 1.4. Andere producten van dierlijke oorsprong (eieren, honing, diverse zuivelproducten met uitzondering van boter, enz.)

3.2.   Beschrijving van het product waarvoor de in punt 1 vermelde naam van toepassing is

Beschrijving van het product waarvoor de in punt 1 vermelde naam van toepassing is

“Requeijão da Madeira” is het verse zuivelproduct dat ontstaat door de precipitatie, door verhitting, van op het eiland Madeira geproduceerde volle of afgeroomde koemelk die eerst is gestremd door natuurlijke verzuring dankzij de werking van de endogene melkzuurbacteriën die zich in de rauwe melk ontwikkelen. Er wordt geen stremsel, gistmiddel of zuursel toegevoegd. Er wordt alleen zout toegevoegd en het product ondergaat geen rijpingsproces, overeenkomstig de traditionele productiemethode van Madeira.

Fysisch-chemische kenmerken:

Het is een vers product waarvan de niet-geperste massa wordt gevormd in katoenen doeken die worden samengeperst tot wat plaatselijk wordt aangeduid als pães (broden) of bolas (ballen) van requeijão. Deze kunnen in gewicht variëren (maar wegen minder dan 10 kg) en worden verpakt, geheel of in porties, in verzegelde plastic bakken of zakken. Het product kan ook worden gevormd in kaasvormen of platen met meerdere vormen, waardoor de wei kan weglekken. Daarna wordt het verpakt in individuele recipiënten met verschillende inhoud (van 100 tot 500 g), die ook worden verzegeld.

pães

bolas

requeijão

Het vochtgehalte kan variëren van 52 % (samengeperst) tot 66 % (gevormd) en het product is lichtzuur (pH-waarde tussen 5,6 en 6,2).

Het bevat een hoog gehalte aan:

| | eiwitten: doorgaans meer dan 15 %; |
| --- | --- |

eiwitten: doorgaans meer dan 15 %;

| | vet: maximaal 16 %; |
| --- | --- |

vet: maximaal 16 %;

| | as: meer dan 1,8 %; |
| --- | --- |

as: meer dan 1,8 %;

| | suikers: tussen 2 en 3 %; en |
| --- | --- |

suikers: tussen 2 en 3 %; en

| | het heeft een zoutgehalte tussen 0,2 en 0,3 %. |
| --- | --- |

het heeft een zoutgehalte tussen 0,2 en 0,3 %.

Deze waarden kunnen in de loop van het jaar variëren als gevolg van natuurlijke verschillen in de samenstelling van de op het eiland geproduceerde koemelk, en het vetgehalte kan lager zijn als de gebruikte rauwe melk is afgeroomd.

Organoleptische kenmerken:

Het product heeft een intense tot min of meer doffe kleur, variërend van krijtwit tot enigszins geelachtig.

De structuur is romig en glad tot vrij klonterig en dicht, met enkele scheuren of gaten. Het product is meestal vrij stevig en kan dus voor het verpakken worden gesneden. Als het in kaasvormen of platen met meerdere vormen is gevormd om afzonderlijk te worden verpakt, is het echter vochtiger en minder stevig. Het heeft een lage tot gemiddelde consistentie, kleverigheid en hardheid en een normale kauwbaarheid en elasticiteit.

Het heeft een melkachtige, boterachtige geur met zoete en fruitige toetsen. De smaak is ook melkachtig en aangenaam, enigszins boterachtig en/of zoet, met een milde zuurheid en een normale zoutheid. Zowel de geur als de smaak heeft een normale intensiteit.

3.3.   Diervoeders (alleen voor producten van dierlijke oorsprong) en grondstoffen (alleen voor verwerkte producten)

Diervoeders (alleen voor producten van dierlijke oorsprong) en grondstoffen (alleen voor verwerkte producten)

De belangrijkste grondstof voor de bereiding van “Requeijão da Madeira” is op het eiland geproduceerde koemelk. Die melk wordt tegenwoordig voornamelijk door commerciële bedrijven geproduceerd, meestal met koeien van het ras Holstein-Friesian.

Op Madeira is er regelmatig een tekort aan vezelig voer (stro, hooi en kuilvoer), dat een essentieel onderdeel vormt van de voeding van de melkkoeien, en aan mengvoeders, die in verschillende stadia van hun groei nodig zijn. Daarom moeten de lokale veehouders deze producten vaak elders in de Unie aankopen.

Indien beschikbaar worden lokale bijproducten van de agrovoedingssector gebruikt, zoals uitlopers van aardappelen of zoete aardappelen, stro van suikerriet, bananenbladeren en bagasse, appel- of gerstafval. Veehouders kopen deze producten of halen ze op bij landbouwers en traditionele landbouwbedrijven, en gebruiken ze als aanvullend voer of strooisel voor de dieren. Alleen op de weinige familiebedrijven waar nog koeien van een gekruist Madeirees ras worden gehouden, worden de dieren nog gevoed met spontane vegetatie, wijnbladeren en andere gewas- en oogstresten van het bedrijf.

3.4.   Specifieke onderdelen van het productieproces die in het afgebakende geografische gebied moeten plaatsvinden

Specifieke onderdelen van het productieproces die in het afgebakende geografische gebied moeten plaatsvinden

De productie van de koemelk en de verwerking van de melk tot “Requeijão da Madeira” moeten plaatsvinden in het afgebakende geografische gebied.

3.5.   Specifieke voorschriften betreffende het in plakken snijden, het raspen, het verpakken enz. van het product waarnaar de geregistreerde naam verwijst

Specifieke voorschriften betreffende het in plakken snijden, het raspen, het verpakken enz. van het product waarnaar de geregistreerde naam verwijst

Op de lokale detailhandelsmarkt wordt het product aangeboden in afzonderlijke, doorgaans verzegelde verpakkingen; het mag ook worden verkocht in plakken of porties pão de requeijão (brood) die verpakt zijn in zakken of met voor levensmiddelen geschikte kunststoffolie afgedekte bakken.

pão de requeijão

Hele pães de requeijão (broden) worden voornamelijk aan plaatselijke banketbakkerijen en cateringbedrijven verkocht voor de bereiding van traditioneel en modern gebak en banket van Madeira.

pães de requeijão

Het verpakken van “Requeijão da Madeira” — ongeacht de vorm — vindt in alle gevallen plaats op het eiland Madeira ter voorkoming van het risico van kwaliteitsverlies of verontreiniging van dit verse product, dat is gemaakt van op natuurlijke wijze verzuurde, rauwe, volle of afgeroomde koemelk, zonder toevoeging van conserveermiddelen, met uitzondering van zout, en dat geen conserveringsproces ondergaat en derhalve een beperkte houdbaarheid heeft en gekoeld moet worden bewaard bij een lage temperatuur (0 tot 5 °C).

3.6.   Specifieke voorschriften betreffende de etikettering van het product waarnaar de geregistreerde naam verwijst

Specifieke voorschriften betreffende de etikettering van het product waarnaar de geregistreerde naam verwijst

—

4.   Beknopte beschrijving van het afgebakende geografische gebied

Beknopte beschrijving van het afgebakende geografische gebied

Het eiland Madeira.

5.   Verband met het geografische gebied

Verband met het geografische gebied

Het verband tussen “Requeijão da Madeira” en het geografische gebied berust op specifieke kenmerken die het resultaat zijn van het traditionele productieproces van Madeira.

Voor de bereiding van “Requeijão da Madeira” wordt de eventueel afgeroomde koemelk die in de kaasmakerijen binnenkomt snel gekoeld en gedurende langere tijd (meer dan 24 uur) bewaard bij de bewaartemperatuur (minder dan 6 °C), zodat de melk op natuurlijke wijze kan verzuren dankzij de werking van endogene bacteriën die de lactose omzetten in melkzuur. De melk kan ook worden verzuurd met zuursel dat ter plaatse wordt bereid door een kleine hoeveelheid van de ontvangen rauwe melk bij kamertemperatuur en onder beschermde omstandigheden te bewaren om het natuurlijke verzuringsproces te versnellen, en dit vervolgens te mengen met de rest van de te verwerken melk.

In beide gevallen is het de bedoeling om de normale pH-waarde van de melk (die tussen 6,6 en 6,8 ligt) te verlagen tot ongeveer 6,0 tot 6,2, wat als optimaal wordt beschouwd voor het starten van de thermische precipitatie van de verzuurde melk of het mengsel van verzuurde melk en verse melk door deze geleidelijk gedurende 1,5 tot 2 uur te verhitten tot een temperatuur van 90-92 °C, waardoor de melkeiwitten stollen.

Dankzij de deskundigheid die in de loop der generaties is opgebouwd, kunnen de lokale kaasmakers eenvoudig vaststellen wanneer de juiste zuurgraad is bereikt om de melk op een hoge temperatuur te gaan “koken”. Zij baseren zich in de eerste plaats op de empirische “lepeltest”, waarbij ze kleine monsters van de verzuurde melk of het mengsel van verzuurde melk en verse melk in een metalen lepel boven een open vlam verhitten totdat het zuur genoeg is om de melkeiwitten te laten neerslaan.

Het stremmingsproces onder invloed van zuur en verhitting vereist een lagere zuurgraad om de precipitatie van caseïne te starten, aangezien de geleidelijke verhitting tot meer dan 85-90 °C de totale denaturatie van de weiproteïnen in de melk, die samen met de caseïne stollen, bevordert. Zo kunnen de eiwitten en de andere bestanddelen van de melk worden teruggevonden in de wrongel die op het oppervlak van de wei drijft. Deze wrongel wordt verzameld en in recipiënten gegoten die zijn bekleed met katoenen doeken om embrulhos (bundels) te maken, die worden geperst om de pães of bolas te vormen, of de wrongel wordt gebruikt voor het vullen van kaasvormen of platen met meerdere vormen, die moeten uitlekken zodat de wei kan weglekken en de kaasmassa hard kan worden voordat de kaas in individuele verpakkingen wordt verpakt.

embrulhos

pães

bolas

Door de traditionele methode voor de verwerking van op het eiland geproduceerde koemelk tot “Requeijão da Madeira”:

| — | heeft het product specifieke organoleptische kenmerken, zoals beschreven in punt 3.2, die het een aangename, frisse, melkachtige, lichtzure (pH-waarde tussen 5,6 en 6,2) en enigszins boterachtige en fruitige geur en smaak geven, die zeer worden gewaardeerd wanneer het puur wordt gegeten; |
| --- | --- |

—

heeft het product specifieke organoleptische kenmerken, zoals beschreven in punt 3.2, die het een aangename, frisse, melkachtige, lichtzure (pH-waarde tussen 5,6 en 6,2) en enigszins boterachtige en fruitige geur en smaak geven, die zeer worden gewaardeerd wanneer het puur wordt gegeten;

| — | blijven de meeste bestanddelen van de voor de bereiding gebruikte melk bewaard in het product, waardoor het een hoog gehalte aan eiwitten, vet (bij gebruik van volle melk) en as heeft en nog wat suikers bevat; en |
| --- | --- |

—

blijven de meeste bestanddelen van de voor de bereiding gebruikte melk bewaard in het product, waardoor het een hoog gehalte aan eiwitten, vet (bij gebruik van volle melk) en as heeft en nog wat suikers bevat; en

| — | bevat het product naast caseïne een hoge concentratie weiproteïnen, waardoor het een hoog vochtgehalte (tussen 52 en 66 %), een goede consistentie en een lage smeltcapaciteit heeft. Daardoor is het gemakkelijk te snijden om het puur te eten of in porties te verpakken en is het ideaal voor het maken van de zeer bekende kloostergebakjes en het moderne gebak en banket van Madeira. |
| --- | --- |

—

bevat het product naast caseïne een hoge concentratie weiproteïnen, waardoor het een hoog vochtgehalte (tussen 52 en 66 %), een goede consistentie en een lage smeltcapaciteit heeft. Daardoor is het gemakkelijk te snijden om het puur te eten of in porties te verpakken en is het ideaal voor het maken van de zeer bekende kloostergebakjes en het moderne gebak en banket van Madeira.

De veeteelt op Madeira gaat terug tot de tijd toen de eerste mensen zich er vestigden, zo rond 1425, en de eerste kolonisten runderen meebrachten naar het eiland. De eerste verwijzingen naar de kaasproductie op het eiland dateren pas van het einde van de 18e eeuw, toen in Funchal huis aan huis kazen van verse koemelk werden verkocht, samen met boter. De door de kloosters van het eiland bijgehouden kasboeken met inkomsten en uitgaven bevatten ook gegevens over de inkoop van lokaal vervaardigde requeijão voor het maken van queijadas (zoete kwarktaartjes) en andere typische zoetigheden die tijdens feestdagen worden gemaakt.

requeijão

queijadas

De huidige producenten vertellen dat hun grootouders vanaf het begin van de 20e eeuw in de bergstreken van de parochies Santo Antonio da Serra, Camacha en Gaula begonnen met de productie van een vers zuivelproduct aan de hand van in de loop der eeuwen door veehouders en leiteiros (huis-aan-huis-verkopers van rauwe melk) gehandhaafde basisprocessen waarbij gebruik wordt gemaakt van verzuurde melk.

leiteiros

Aanvankelijk werd dat product gemaakt van zogenoemde soro (wei). Deze werd verkregen uit de koemelk die de veehouders naar de over het hele eiland verspreide melkafroominstallaties brachten, zodat de room kon worden afgeroomd, opgehaald en weggebracht om in de in 1895 in Santo da Serra gebouwde fabriek te worden verwerkt tot boter voor de uitvoer. Soro was het product dat aan de veehouders werd teruggegeven om te worden gebruikt als voedsel voor mensen of dieren.

soro

Soro

Deze soro, die in feite afgeroomde melk was, aangezien zij alle eiwitten en andere bestanddelen van melk bevatte, verzuurde uiteindelijk op natuurlijke wijze. Om de soro te kunnen gebruiken, gingen sommige veehouders deze dus “koken” tot er wrongel ontstond, die vervolgens werd verzameld en samengeperst in katoenen doeken om kleine bolas of pães te vormen voor eigen consumptie.

soro

soro

bolas

pães

De herstructurering van de zuivelsector rond 1936 als gevolg van de daling van de uitvoer van boter leidde tot de sluiting van de melkafroominstallaties op het eiland. Sommige producenten gingen daarom volle koemelk gebruiken voor de bereiding van hun pães de requeijão, die niet alleen voor de eigen consumptie bestemd waren, maar nu ook lokaal in trek waren. Het traditionele productieproces werd van de ene generatie lokale kaasmakers doorgegeven aan de volgende generatie, waarna het in de tweede helft van de 20e eeuw werd verfijnd om de naleving van de regels en voorschriften voor de ambachtelijke kaasproductie te waarborgen.

pães de requeijão

Omdat het product oorspronkelijk werd gemaakt van wat toen soro werd genoemd, noemden de lokale kaasmakers hun product requeijão. Deze naam werd gebruikt tot aan het einde van de 20e eeuw, toen zij de naam “Requeijão Madeirense” of “Requeijão da Madeira” moesten gaan gebruiken om het product te onderscheiden van elders geproduceerde requeijão, die echt wordt gemaakt van wei afkomstig van de productie van verschillende kaassoorten.

soro

requeijão

requeijão

Vanwege de kwaliteit ervan is “Requeijão da Madeira” zeer gewild bij consumenten en bij lokale bakkers en restauranthouders, om puur te worden gegeten of om te worden gebruikt voor de bereiding van de verschillende soorten traditioneel en modern gebak en banket van Madeira waarvan “Requeijão da Madeira” het belangrijkste ingrediënt is, met name de zeer traditionele queijadas van Madeira. “Requeijão da Madeira” wordt verkocht in speciaalzaken en grote detailhandelszaken op het eiland Madeira.

queijadas

De afgelopen jaren is de faam onder banketbakkers, journalisten en studenten Madeirese etnografie en keuken toegenomen, zoals blijkt uit de verschillende artikelen in de nationale pers en andere publicaties waarin “Requeijão da Madeira” wordt genoemd, zoals het artikel “Moro numa ilha subtropical” [Ik woon op een subtropisch eiland] van Alexandra Prado Coelho, dat in mei 2016 werd gepubliceerd in de editie “Volta às Ilhas” [Rond de eilanden] van het tijdschrift Fugas van de krant Público, het artikel “Madeira para todos os bolsos” [Madeira voor elk budget] van Tiago Pais, dat in juni 2017 werd gepubliceerd in de krant Observador, de door MadMarket in november 2017 gepubliceerde pagina “Sobremesas e doçaria típica da Madeira” [Desserts en typische zoetigheden van Madeira] en de publicatie Gastronomia Tradicional – O Requeijão de massa die in april 2017 werd gepubliceerd als onderdeel van de collectie tijdschriften van het Etnografisch Museum van Madeira.

Fugas

Público

Observador

Gastronomia Tradicional – O Requeijão de massa

Dit speciale product van Madeira is zo gewild en bekend omdat men er meer over te weten wil komen vanwege de specifieke organoleptische kenmerken en unieke structuur ervan, die het gevolg zijn van het feit dat “Requeijão da Madeira” geen gewone requeijão en geen gewone kaas is.

requeijão

Verwijzing naar de bekendmaking van het productdossier

Verwijzing naar de bekendmaking van het productdossier

https://tradicional.dgadr.gov.pt/pt/cat/queijos-e-produtos-lacteos/1116-requeijao-da-madeira

---

(1)  PB L 343 van 14.12.2012, blz. 1.

1

---

| 27.7.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 264/67 |
| --- | --- | --- | --- |

27.7.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 264/67

---

Bekendmaking van een aanvraag tot registratie van een naam overeenkomstig artikel 50, lid 2, punt a), van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen

(2023/C 264/12)

Deze bekendmaking verleent het recht om op grond van artikel 51 van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad (1) binnen drie maanden na de datum van deze bekendmaking bezwaar aan te tekenen tegen de aanvraag.

ENIG DOCUMENT

“Achill Island Sea Salt”

EU-nr.: PDO-IE-02652 – 23.12.2020

BOB (X) BGA ( )

1.   Naam/Namen [van de BOB of de BGA]

“Achill Island Sea Salt”

2.   Lidstaat of derde land

Lidstaat of derde land

Ierland

3.   Beschrijving van het landbouwproduct of levensmiddel

Beschrijving van het landbouwproduct of levensmiddel

3.1.   Productcategorie

Productcategorie

Klasse 2.6. Zout

3.2.   Beschrijving van het product waarop de in punt 1 vermelde naam van toepassing is

Beschrijving van het product waarop de in punt 1 vermelde naam van toepassing is

“Achill Island Sea Salt” is de naam voor het zeezout dat wordt gewonnen uit de wateren rond Achill Island, graafschap (County) Mayo, Ierland. “Achill Island Sea Salt” heeft een zachte vlokkige textuur, ziet er kristallijn wit uit, heeft een geconcentreerde zoute smaak en bevat geen toevoegings- of bewaarmiddelen. Door de zachte vlokkige textuur wordt het zout gemakkelijk afgebroken en smelt het in voedsel, waardoor het de smaak ervan snel versterkt.

Achill Island Sea Salt

Achill Island Sea Salt

De analyseresultaten op het analysecertificaat van “Achill Island Sea Salt” liggen binnen een marge van +/- 20 % van de in onderstaande tabel vermelde waarden.

Achill Island Sea Salt

| Analyse “Achill Island Sea Salt” |
| --- |
| Element | Mg/kg |
| As | Arseen | <0,01 |
| B | Boor | 6,9 |
| Cd | Cadmium | <0,040 |
| Ca | Calcium | 682 |
| Cr | Chroom | <0,20 |
| Co | Kobalt | <0,050 |
| Cu | Koper | <0,10 |
| Fe | IJzer | 1,3 |
| Pb | Lood | <0,050 |
| Mg | Magnesium | 5 690 |
| Mn | Mangaan | <0,10 |
| Ni | Nikkel | <0,20 |
| K | Kalium | 3 000 |
| Se | Seleen | <5,0 |
| Na | Natrium | 364 000 |
| Zn | Zink | 0,86 |

Analyse “Achill Island Sea Salt”

Achill Island Sea Salt

Element

Mg/kg

As

Arseen

<0,01

B

Boor

6,9

Cd

Cadmium

<0,040

Ca

Calcium

682

Cr

Chroom

<0,20

Co

Kobalt

<0,050

Cu

Koper

<0,10

Fe

IJzer

1,3

Pb

Lood

<0,050

Mg

Magnesium

5 690

Mn

Mangaan

<0,10

Ni

Nikkel

<0,20

K

Kalium

3 000

Se

Seleen

<5,0

Na

Natrium

364 000

Zn

Zink

0,86

3.3.   Diervoeders (alleen voor producten van dierlijke oorsprong) en grondstoffen (alleen voor verwerkte producten)

Diervoeders (alleen voor producten van dierlijke oorsprong) en grondstoffen (alleen voor verwerkte producten)

Zeezout dat op natuurlijke wijze wordt gewonnen in de Atlantische Oceaan.

3.4.   Specifieke onderdelen van het productieproces die in het afgebakende geografische gebied moeten plaatsvinden

Specifieke onderdelen van het productieproces die in het afgebakende geografische gebied moeten plaatsvinden

Alle processen met betrekking tot het winnen, verdampen, kristalliseren en drogen worden onder gecontroleerde omstandigheden binnen het afgebakende productiegebied uitgevoerd om de uniformiteit en hoge kwaliteit van het eindproduct te garanderen.

De productieprocessen omvatten:

| — | oppompen van zeewater in een zuigwagen vanuit een bepaald verzamelpunt; |
| --- | --- |

—

oppompen van zeewater in een zuigwagen vanuit een bepaald verzamelpunt;

| — | vervoer van verzameld zeewater naar de productiefaciliteit; |
| --- | --- |

—

vervoer van verzameld zeewater naar de productiefaciliteit;

| — | filteren van zeewater met behulp van een speciaal ontworpen filtersysteem; |
| --- | --- |

—

filteren van zeewater met behulp van een speciaal ontworpen filtersysteem;

| — | verdamping van zeewater in een gesloten hogedruksysteem; |
| --- | --- |

—

verdamping van zeewater in een gesloten hogedruksysteem;

| — | kristallisering van de geconcentreerde pekeloplossing in een open kristalliseringspan; |
| --- | --- |

—

kristallisering van de geconcentreerde pekeloplossing in een open kristalliseringspan;

| — | winnen van zeezoutvlokken met de hand; |
| --- | --- |

—

winnen van zeezoutvlokken met de hand;

| — | drogen van de zeezoutvlokken in een droogsysteem met temperatuurregeling.
  “Achill Island Sea Salt” wordt gewonnen uit zuiver zeewater; in geen enkel stadium van het productieproces wordt extra zeezout of steenzout toegevoegd. |
| --- | --- |

—

drogen van de zeezoutvlokken in een droogsysteem met temperatuurregeling.

“Achill Island Sea Salt” wordt gewonnen uit zuiver zeewater; in geen enkel stadium van het productieproces wordt extra zeezout of steenzout toegevoegd.

Achill Island Sea Salt

3.5.   Specifieke voorschriften betreffende het in plakken snijden, het raspen, het verpakken enz. van het product waarnaar de geregistreerde naam verwijst

Specifieke voorschriften betreffende het in plakken snijden, het raspen, het verpakken enz. van het product waarnaar de geregistreerde naam verwijst

—

3.6.   Specifieke voorschriften betreffende de etikettering van het product waarnaar de geregistreerde naam verwijst

Specifieke voorschriften betreffende de etikettering van het product waarnaar de geregistreerde naam verwijst

—

4.   Beknopte beschrijving van het afgebakende geografische gebied

Beknopte beschrijving van het afgebakende geografische gebied

Achill Island is het grootste eiland van Ierland en ligt aan de westkust van het graafschap (County) Mayo.

Het eiland heeft een oppervlakte van 140 vierkante kilometer met een kustlijn van 128 km; de coördinaten van het eiland zijn 53° 57’ 50.0724’’ noorderbreedte en 10° 0’ 10.9116’’ westerlengte.

Het eiland meet 20 km van oost naar west, 18 km van noord naar zuid en is in het zuidoosten van het eiland, over de waterweg Achill Sound, via een brug verbonden met het vasteland. De Sound varieert in breedte van ongeveer 270 meter in het zuiden tot ongeveer 6 km in het noorden.

5.   Verband met het geografische gebied

Verband met het geografische gebied

Achill Island wordt omringd door de Atlantische Oceaan, die het hoogste zoutgehalte (3,5 %) van alle vijf oceaanbekkens heeft. Het water rond Achill Island krijgt van de Sea Fisheries Protection Authority (Ierse Autoriteit ter bescherming van de zeevisserij) steevast de beoordeling “Grade A Shellfish Quality” (Klasse A Schaal- en schelpdierkwaliteit). Door de landelijke ligging worden deze wateren niet aangetast door grote steden of zware industrieën. Het gebied waar het water wordt verzameld, aan de gematigd beschutte noordkust, is ideaal vanwege de superieure kwaliteit en consistentie van het zeewater.

Het zeewater voor de productie van “Achill Island Sea Salt” wordt verzameld aan de noordkant van het eiland aan de “Valley Pier” (coördinaten 54°01’ 21.3’’ (noord), 9°57’50.9’’ (west)).

Achill Island Sea Salt

De getijdenstromen zijn relatief zwak en lopen dicht bij de kust, maar nemen buitengaats zeer sterk toe omdat de stromingen in Achill Sound snelheden tot ongeveer 7 meter per seconde bereiken. De belangrijkste drijvende kracht achter de watercirculatie en wateruitwisseling in de kustwateren is het tij. De getijdenstromingen langs de kust komen uit zuidelijke richting en bewegen zich door Achill Sound naar het noorden van het eiland. De omvang en de snelheid van de getijdenstroming wordt beïnvloed door de getijdencyclus en varieert tussen springtij en doodtij (Aqua-Fact, 2003). Deze getijdenstroming zorgt voor een balans van sporenmineralen die bijdragen aan het mineraalgehalte en daarmee aan de kenmerkende zoute smaak van “Achill Island Sea Salt”.

Achill Island Sea Salt

“Achill Island Sea Salt” bevat geen toevoegings- of bewaarmiddelen, en dankzij de productiemethode blijven meer dan twintig sporenelementen die van nature in het zeewater aanwezig zijn behouden. De smaak en het uiterlijk van “Achill Island Sea Salt” wordt gekenmerkt door zijn oorsprong, namelijk de zuiverheid van het zeewater, dat door de Sea Fisheries Protection Authority is ingedeeld in Klasse A Schaal- en schelpdierkwaliteit, het mineraalgehalte en de toegepaste productiemethode. Het mineraalgehalte van het zeewater draagt bij aan de kenmerkende textuur en geconcentreerde zoute smaak van “Achill Island Sea Salt”. “Achill Island Sea Salt” heeft een natuurlijk schone kristallijne witte kleur. De onregelmatige vorm en verschillende afmetingen van de zoutvlokken en de zachte textuur zijn te danken aan het zeezoutwinningsproces waarbij het zeewater langzaam boven een hittebron verdampt, waardoor de zeezoutvlokken kristalliseren. Dit proces wordt uitgevoerd door opgeleide zoutmakers die ervoor zorgen dat zout van de hoogste kwaliteit wordt geproduceerd. Zij gebruiken daarbij hun kennis van de juiste tijdstippen en temperaturen om het zout zijn unieke vorm en textuur te geven. Bovendien moeten de zeezoutvlokken met de nodige zorg en vaardigheid worden afgezeefd om ervoor te zorgen dat de textuur van de vlokken behouden blijft. Elk personeelslid krijgt een opleiding om ervoor te zorgen dat de zoutvlokken de juiste textuur, grootte en vorm hebben. Dit wordt aangeleerd in het kader van een opleidingsprogramma met onder meer praktische demonstraties van de wijze waarop het zeezout moet worden afgezeefd en van de juiste temperatuur- en tijdregeling, die centraal staan bij het verkrijgen van de gewenste zeezoutvlokken. Tijdens de opleiding krijgt het personeel ook voorbeelden te zien van juiste en onjuiste vlokvormen en -grootten. Al het personeel volgt de standaardwerkwijzen om een consistente kwaliteit tijdens alle bewerkingen te garanderen.

Achill Island Sea Salt

Achill Island Sea Salt

Achill Island Sea Salt

Achill Island Sea Salt

Historisch gezien werd er op Achill Island zeezout gewonnen en geproduceerd tot de late jaren 1800. Bewijs hiervan is te vinden in MacKenzie, Maritime Survey of Ireland 1776 en op “Bald’s Map of Achill Island 1809” waarop duidelijk “Salt Point” (zoutwerk) en “Salt Pans” (zoutpannen) zijn aangegeven in Polranny bij Achill Sound. Aangenomen wordt dat de zoutproductie in het begin van de 19e eeuw is gestaakt om verschillende redenen, voornamelijk een combinatie van voedseltekorten en de ruime beschikbaarheid van goedkoper industrieel geproduceerd zout.

Sinds generaties is de zee de levensader van de gemeenschap op het eiland Achill. De rijke visgronden hielden de lokale gemeenschap in leven en voorzagen hen van een levensonderhoud en een levenswijze. Zout, dat een natuurlijk bewaarmiddel is, was een vitaal ingrediënt voor de visindustrie omdat het een middel was om visserijproducten te bewaren, op te slaan en te consumeren.

Verwijzing naar de bekendmaking van het productdossier

Verwijzing naar de bekendmaking van het productdossier

https://www.gov.ie/pdf/?file=https://assets.gov.ie/100780/7edb4c2b-0763-4bb7-bb9d-5051d5cefb8b.pdf#page=null

---

(1)  PB L 343 van 14.12.2012, blz. 1.

1

---

Rectificaties

| 27.7.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 264/70 |
| --- | --- | --- | --- |

27.7.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 264/70

---

Rectificatie van de openbare oproep tot het indienen van voorstellen — GP/DVQ/ReferNet_FPA/001/23 — ReferNet — Cedefops Europese expertisenetwerk op het gebied van beroepsonderwijs en -opleiding

(
  Publicatieblad van de Europese Unie C 243 van 10 juli 2023
  )

(2023/C 264/13)

Bladzijde 8, punt 4 “Indieningstermijn”:

in plaats van:

“Aanvragen voor de kaderpartnerschapsovereenkomst en de specifieke overeenkomst voor ReferNet-actie 2024 moeten uiterlijk op 22 september 2023 worden ingediend.”,

lezen:

“Aanvragen voor de kaderpartnerschapsovereenkomst en de specifieke overeenkomst voor ReferNet-actie 2024 moeten uiterlijk op 6 oktober 2023 worden ingediend.”.

---